(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Il-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 18

L-Erbgħa, 18 ta' Frar, 2009

Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan

Prezz €2.50

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 18

L-Erbgħa, 18 ta' Frar, 2009

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.30 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 17 li saret nhar il-Erbgħa, 11 ta' Frar 2009, ġew konfermati.

THE CHAIRMAN (Onor. Edwin Vassallo): L-ewwelnett irrid inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra għall-attenzjoni tal-membri dokument li qed jitressaq u jintbagħtilna mill-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej.

Nitlob lis-Segretarja tal-Kumitat biex tgħaddih elettronikament jew hard copy lill-membri.

IL-BŻONN TA' EDUKAZZJONI GĦAL RELAZZJONI AĦJAR FIL-FAMILJI MALTIN

THE CHAIRMAN: Ngħaddu issa għall-preżentazzjoni li se ssirilna llum.

Din tirrigwarda l-bżonn ta' edukazzjoni għal relazzjoni aħjar fil-familji Maltin u din il-preżentazzjoni se tagħtihielna Dr Angela Abela.

Nixtieq li qabel tibda Dr Angela Abela, jingħata lid-deputati membri ta' dan il-Kumitat, l-ewwel draft tar-rapport rigward preżentazzjoni li kienet saret fuq il-faqar b'relazzjoni mat-tfal.

B'kumbinazzjoni dakinhar waħda mill-kelliema, bħala espert, kienet Dr Angela Abela.

Lill-membri sħabi rrid ngħarrafhom li għandhom żmien ġimgħa biex jgħaddu l-kummenti tagħhom lir-research analyst James Carabott.

B'hekk bħal-lum ġimgħa niġbru l-proposti li jistgħu jsiru, ħalli finalment, meta npoġġu dan ir-rapport fuq il-mejda tal-Kamra, id-deputati membri ta' dan il-Kumitat iħossu li dan ir-rapport qed jitressaq mhux biss bl-approvazzjoni tagħhom imma jħossu wkoll li kellhom sehem fid-diskussjoni u kienu konxji wkoll tal-proposti li qed jitressqu.

La l-Bambin ried li hawn Dr Angela Abela allura qed ngħaddi kopja lilek, forsi tkun tista' tiddiskutih ma' Fr Charles Tabone sabiex inkunu ċerti li intom bħala esperti li tajtuna l-informazzjoni teknika qegħdin tiġu kkwotati kif tixtiequ intom.

B'hekk intom tkunu magħna on board u allura jekk taraw li hemm xi korrezzjonijiet x'isiru, tgħadduhomlna.

Naħseb li dik għandha tkun il-prassi li nieħdu meta jkun se jitressaq dokument li mbagħad inkun irrid nippreżentah lill-membri tal-Kamra fil-plenarja.

B'hekk il-kelliema bħala esperti jkunu involuti fl-aħħar korrezzjonijiet u approvazzjoni ta' dan il-Kumitat.

Nirringrazzja lil James Carabott li wassalna għall-ewwel rapport u j'Alla naraw iżjed rapporti jsiru.

Fil-fatt għal kull suġġett li għamilna se nkunu qegħdin noffru rapport bi proposti konkreti u bl-informazzjoni kollha li kellu dan il-Kumitat lill-membri tal-Kamra fuq livell plenarju.

Issa nistieden lil Dr Angela Abela biex tagħtina l-preżentazzjoni tal-lum.

DR ANGELA ABELA: Sur President, illum se nippreżenta din il-paper li kont mitluba nippreżenta l-House of Commons fl-Ingilterra f'Settembru li għadda.

Fil-fatt is-suġġett li għażlu biex jiddiskutu ġewwa l-Ingilterra kien dwar kif teduka biex ikollok relazzjonijiet tajbin.

Għal dan il-colloquium stiednu xi għaxar esperti mill-Amerika, mill-Ingilterra u mill-Ewropa.

Lili stednuni l-aktar, għax aħna pajjiż li qiegħed fi transizzjoni u riedu dik il-perspettiva.

Per eżempju, jekk taqra kotba tal-letteratura attwali, bħal per eżempju kotba ta' Zadie Smith, li huma kotba fuq familji Indjani f'Londra li għandhom it-tfal adoloxxenti u r-relazzjonijiet ta' bejniethom.

Allura tibda tara ħafna xebh magħna fis-sens li hemm bidla kbira fil-mod ta' kif tgħix il-familja tradizzjonali u l-bidliet li qed iseħħu llum.

Dan il-fenomenu jeżisti f'ħafna familji fejn il-kultura qed tinbidel minn waħda tradizzjonali għal waħda mhux daqshekk tradizzjonali.

Allura x'tip ta' edukazzjoni għandna bżonn?

Per eżempju, fiż-żmien li għamilt chairperson tal-Kummissjoni Nazzjonali Familja – illum għadni membru - fhimt ħafna aktar li r-risposta prinċipali li jrid ikollna għall-familji tagħna hija aktar edukazzjoni.

In-nies iridu iktar tagħlim.

Sur President, jien qsamt il-preżentazzjoni fi tliet sections imma llum it-tieni section mhux se nagħmilha ħalli ma neħdux ħafna fit-tul.

Li se nagħmel huwa li se nippreżenta x'inhuma l-valuri u x'inhu jiġri fil-familja llum u r-riferenza speċjali se tkun fuq it-teenagers Maltin u kif qed jinbidlu.

Naħseb li llum nitkellmu ħafna fuq il-koppji u fuq iż-żwieġ però kieku kellhom jgħiduli x'inhi l-urġenza llum, ngħid l-adoloxxenza.

Din ili ngħidha u naħseb li ħafna drabi nserrħu ħafna fuq dak li jgħidu l-opinion makers.

Issa dawn mhux dejjem ikunu informati dwar dak li jkun qed jiġri u dan mhux neċessarjament ikun tort tagħhom għax ma tantx għandna evidenza empirika.

L-istudji li għandna huma limitati u għalhekk quddiem dan il-kumitat, nerġa' ninsisti, li l-istitut għall-istudji tal-familja huwa importanti u għandna bżonn il-fondi ħalli meta nagħmlu policies ta' prevenzjoni nagħmluhom abbażi tal-evidenza li għandna u mhux ikollna biss opinjoni.

Ċerti affarijiet m'għedthomx fil-preżentazzjoni tal-House of Commons imma issa qegħdin Malta u ejja nagħmluha utli għal Malta.

Naħseb li billi aħna nies passjonali, f'Malta għandna t-tendenza li mhux talli nitkellmu fuq livell ta' opinjonijiet imma nieħdu a one-sided view.

Per eżempju, jew in-nies kollha qegħdin jisseparaw jew inkella l-foqra kollha qed jabbużaw.

Ir-realtà mhijiex hekk.

Ir-realtà hija aktar komplessa minn hekk.

Għandek min qed jabbuża – forsi dawn mhumiex il-maġġoranza imma huma ftit - u mbagħad għandek oħrajn li qed jgħixu f'sitwazzjoni diffiċli.

Għalhekk biex tagħmel policy jrid ikollok il-fatti, trid tagħmel ċerti targets u trid tevalwa dak li tagħmel ħalli l-flus ma tonfoqhomx fil-vojt.

Dawn huma affarijiet li importanti li ndaħħluhom f'moħħna u napplikawhom għax inkunu qegħdin niffrankaw il-flus.

Issa se nitkellem fuq it-teenagers u fuq il-bidla li qed isseħħ fost il-koppji ż-żgħar, dawk li għadhom kemm iżżewwġu u li qed ikollhom it-tfal.

Hemmhekk taraw kemm għandna affarijiet li m'humiex kif nafuhom u dan jurina li għandna nagħmlu l-affarijiet jekk irridu nissalvagwardjaw il-familja.

Jien nemmen - din se tkun il-focus tal-preżentazzjoni tal-lum – li rridu nagħmlu l-affarijiet biex nedukaw u nissapportjaw lill-familja u għall-grazzja ta' Alla, dwar dan, naħseb li hawn consensus fil-pajjiż.

Kif għidt irrid nuri l-bidla mgħaġġla ħafna li għaddejjin minnha u nixtieq li nitkellmu fuq l-edukazzjoni.

F'Malta kulħadd jitkellem fuq is-separazzjonijiet li għandna però nikkwotaw in-numri u ma nikkwotawx il-persentaġġi.

F'pajjiżna l-aħħar persentaġġi li għandna huma taċ-ċensiment li kien sar fl-2005.

Issa huwa veru li l-affarijiet tant qegħdin isiru bil-għaġġla li jista' jkun li sa ħames snin oħra l-paġna tinqaleb rasha 'l isfel però sas-sena 2005 il-livell ta' separazzjonijiet kien ta' 3.7% skont iċ-ċensiment.

Dan ifisser li mill-aħħar ċensiment – 1995 - s'issa ż-żieda kienet ta' 1.3%.

Issa jien fl-1998 kont sibt - meta tinkludi dawn it-3.7% li sseparaw - li f'Malta għandna 20% tal-koppji li jgħixu f'distress at a point in time.

Jista' jkun li biż-żmien dak id-distress jitmewwet, bħal meta jkun hemm tempesta mbagħad jiġi l-bnazzi, imma jista' jmur għall-agħar.

Però jien kont sibt li wieħed minn kull ħames familji għandu problema u naħseb li dan huwa ħafna.

THE CHAIRMAN: 20% mhux tal-faqar relattiv?

DR ANGELA ABELA: Dak tat-tfal imma rigward il-popolazzjoni in ġenerali l-persentaġġ huwa ta' 15%.

THE CHAIRMAN: Imma d-distress għandu x'jaqsam ma' dan?

DR ANGELA ABELA: Mhux eżatt.

Aħna sibna li min hu fqir aktar għandu ċans li jkun f'distress imma hawnhekk mhux qed ngħidu li l-foqra biss għandhom distress u l-oħrajn le.

THE CHAIRMAN: Jien qed nistaqsik teknikament ħalli nkunu ċari.

Meta kont għamiltilna presentation kont għedtilna li 15% tal-familji Maltin qegħdin jgħixu f'riskju ta' faqar relattiv u l-persentaġġ tat-tfal huwa 20%.

Allura issa li qed tgħid li 20% tal-koppji qegħdin jgħixu f'distress ...

DR ANGELA ABELA: Dawn m'humiex l-istess nies.

THE CHAIRMAN: Imma hemm ftit overlapping mal-istatistika tal-faqar relattiv li kont qed tgħidilna l-aħħar darba?

DR ANGELA ABELA: Le, li sibna f'dik ir-riċerka kien li min huwa fqir għandu aktar ċans li jkun in distress però dawk l-20% li huma fil-faqar m'humiex bilfors l-istess nies.

Però mbagħad dawn ikollhom a significant higher incidence.

Dan ma jfissirx li l-fqar biss ikollhom il-problemi fil-familja.

MICHAEL GONZI: Dr Abela, il-frażi "in distress" ikkwalifikajtha?

DR ANGELA ABELA: Jien użajt marital adjustment test li fih ikollu ċerti properties ħalli meta nagħmlu riċerka nkunu ċerti li l-validità tiegħu hija soda ħafna u jkun fih ħafna in-built questions minħabba s-social desirability għax in-nies jippreferu jagħtu impressjoni tajba.

Fil-fatt jien ħsibt li dawk in-nies li qalu li ma jistgħux jirrispondu jkollhom id-dwejjaq u erġajt ċempiltilhom.

Tant hu hekk li kelli raġun.

Però biex nirrispondi għall-mistoqsija tiegħek irrid ngħid li jien użajt test li jekk tiskorja inqas minn 100 tkun in distress.

Dan it-test ikun użat f'ħafna riċerki fil-letteratura ta' marriage.

MICHAEL GONZI: Allura dawk l-20% li kienu in distress x'sar minnhom?

Dawn spiċċaw into marital breakdown?

DR ANGELA ABELA: Le, biex tagħmel hekk trid tagħmel longitudinal study u dan ma sarx.

Però issa tawni grant mill-università biex nagħmel hekk għax tlabt jien.

Għedtilhom li ladarba għaddew għaxar snin nixtieq nerġa' nagħmel l-istess studju ħalli nara l-emerging trends in married life u tawni l-flus.

Issa suppost għandi ftit ħin u rrid naħdem ħafna għax biex tagħmel riċerka trid ħafna ħin u trid tieħu in konsiderazzjoni ħafna affarijiet.

Biex ir-riċerka tkun serja trid tiġi ppubblikata u allura jkun hemm dawk li jgħidulhom peer reviewers li jkunu scientists fil-qasam taż-żwieġ.

Issa jekk dawn isibulha xi lakuni jew ma treġix jgħidulek "not publishable".

Din ir-riċerka ġiet ippubblikata f'journals internazzjonali jiġifieri it is considered to be a reliable source of evidence għal dawn il-hard facts li rridu imma la qdiemet se nagħmlu oħra.

Sur President, peress li aħna kellna a low level of marital separations ħdejn barra minn Malta, ħsibt li aħna għandna ħafna vjolenza imma ma nisseparawx però ma sibtx hekk.

Allavolja tgħidx kemm qgħadt attenta biex ma jkunx hemm social desireable answers.

Per eżempju, l-answer għamluh f'envelope u għalquh jiġifieri isimhom ma kien jidher imkien.

Għamilna ħafna measures biex nispjegawlhom li din ir-riċerka mhux se nidentifikawhom biha u sibna li għalkemm il-livell ta' separazzjonijiet f'Malta kien baxx xorta ma kellniex livell għoli ta' vjolenza.

Kif naħseb li tafu, aħna tlifna lil Anthony Abela li kien soċjologu importanti f'Malta.

Dan kien importanti għax kien jagħmel riċerka fuq il-valuri tal-Maltin.

Per eżempju, qabel kien għamel values study survey.

Jidhirli li dan kien għamlu fl-1995 imbagħad reġa' għamlu fis-sena 2000 imma sfortunatament dak kien l-aħħar wieħed li għamel.

Li rrid ngħid hu li dan kien sab li l-valuri fuq iż-żwieġ qegħdin jinbidlu għax il-Maltin ma baqgħux jittolleraw l-abbuż.

Il-Maltin bdew jgħidu li jekk ikun hemm il-vjolenza jew ċerti vizzji bħad-droga mhuwiex aċċettabbli li tibqa' bil-ħajja miżżewġa u allura l-opinjoni tiegħi hi li billi tlajna ftit 'il fuq minn 1% f'dawk l-għaxar snin, jista' jkun li m'għandniex għalfejn ninkwetaw daqshekk.

Fil-fatt l-esperti li jaħdmu fil-qasam mentali jgħidu li jekk inti tgħix f'relazzjoni abbużiva, dak iġib ħafna mard mentali, mhux biss fuq min jabbuża imma anke fuq l-abbużati jew fuq it-tfal.

Huwa tajjeb li ma jkollniex vjolenza fuq il-familja.

Per eżempju, min huwa tal-età tiegħi jaf li qabel kien hawn nisa li biex jipproteġu r-reputazzjoni ta' wliedhom ħalli jkollhom fama tajba għaż-żwieġ, ma kienu jgħidu xejn fuq il-vjolenza fil-familja.

Għall-grazzja ta' Alla sirna aktar emanċipati f'din il-ħaġa – għalkemm għadha ftit stigma - u qisna sirna aktar favur li ngħixu ħajja mentalment b'saħħitha.

Din hija xi ħaġa importanti.

THE CHAIRMAN: Ħalli nagħtik ċans tiċċara ftit il-punt ħalli ma tiġix ikkwotata ħażin.

Irridu nkunu attenti ferm fis-soċjetà tagħna kif niddefinixxu x'inhi vjolenza domestika jew raġunijiet oħra li huma serji biżżejjed biex imbagħad iż-żwieġ nifirduh.

Qed ngħid hekk biex tiġi pronunzjata f'dan il-Kumitat li mhux għax wieħed jgħajjat mal-mara, dik tiġi domestic violence, imma jkun hemm conflict management.

DR ANGELA ABELA: Jekk wieħed jgħajjat darba, dak ngħidulu marital conflict imma jekk jgħajjat kull darba, dik imbagħad tiġi vjolenza.

THE CHAIRMAN: Per eżempju, jien kont preżenti fi programm fejn is-Sur Charles Azzopardi, li huwa espert f'dan il-qasam, qasam magħna ċerti veduti.

Dan qal li minkejja li koppja jista' jkollha ċertu diżgwid, għat-tfal huwa aħjar hekk milli kieku din il-koppja tissepara.

DR ANGELA ABELA: Ma naħsibx li tista' tagħmel statement hekk, bir-rispett kollu lejn is-Sur Charles Azzopardi.

Dak il-ħin hu kien qed jgħid kemm huwa importanti li quddiem it-tfal il-koppja tagħmel statement ta' commitment għax fiż-żwieġ ma tistax tneħħi l-commitment.

Ma jistax ikun li mal-inqas nuqqas ta' qbil wieħed jissepara bil-konsegwenza li jbatu t-tfal.

DR ANGELA ABELA: Fil-fatt fl-Ingilterra s-society for children għadha kemm għamlet riċerka kbira fuq madwar 5,000 familja.

Dan sejħulu landmark report.

Fil-fatt bgħatt għalih għax tista' tixtrih minn fuq l-internet, imma jien qrajtu minn fuq "The Sunday Times" ta' Londra u sirt naf bih minn professur bravu ħafna.

Dawn sabu li minħabba li t-tfal Ingliżi jgħixu b'mod li ma jistgħux jieħdu r-relazzjoni tal-ġenituri tagħhom for granted - by the way lanqas it-tfal Maltin ma jistgħu jeħduha for granted - naqqsitilhom it-trust fin-nies.

Il-fiduċja bilfors tonqos għax dak li jkun jibda jistaqsi lilu nnifsu lil min jista' jafda, meta anke ommu u missieru sseparaw.

Jien nixtieq li nibagħtu messaġġ pożittiv billi ngħidu illi li tgħix ħajtek kollha fit-tul ma' persuna hija challenge jew inkella billi ngħidu li l-fatt li wieħed minn kull tnejn jew minn kull tlieta qed jisseparaw juri kemm huwa diffiċli li tgħix ma' xi ħadd għal ħajjtek kollha.

Huwa importanti li wieħed ma jinvestix fix-xogħol biss.

Fix-xogħol ninvestu u naħdmu ħalli naqilgħu l-flus, imbagħad fir-relazzjonijiet, l-affarijiet jiġu waħedhom fuq platt.

Ma jistx ikun.

Irridu nifhmu li bħalma biex ikollok impjieg tajjeb u taqla' l-flus trid taħdem, biex ikollok relazzjonijiet tajbin trid taħdem ukoll għax l-affarijiet ma jiġux mis-sema.

Dak huwa l-messaġġ.

Huwa normali li jinqalgħu xi burraxki imma b'daqshekk ma jfissirx li għandu jaqa' s-saqaf.

Hemm differenza, hemm gradi u hemm l-għajnuna.

Illum in-nies m'humiex lesti li jittolleraw l-abbuż.

Per eżempju, fl-2006 - din ma tantx isemmuha n-nies - inqata' 67 każ ta' separazzjoni u kien hemm 218 każ ta' annullament.

Din tirrelata ħafna mal-issue li l-abbuż m'għadux tollerat, fl-opinjoni tiegħi.

Jien ma mortx naqra l-każijiet imma hemm bżonn aktar fatti ħalli naraw x'inhu jiġri.

Per eżempju, huwa interessanti nkunu nafu min qed jissepara jew kemm-il sena jkunu ilhom miżżewġin.

Fl-ewwel sentejn, fl-ewwel ħames snin jew wara għoxrin sena?

Dak għandna bżonnu biex nagħmlu politika għall-familja u jrid ikollna aktar riċerka.

Fis-sena 2007 kien hemm 178 każ ta' annullament u 63 każ ta' separazzjoni.

Din it-tip ta' evidenza qatt ma tissemma mill-opinjonisti.

JOSEPH FALZON: Naħseb il-punt ta' kemm ikunu ilhom miżżewġin huwa wieħed mill-aktar affarijiet importanti.

JOSEPH FALZON: Anke forsi mil-liema ambjent jkunu telgħin fih jew il-livell ta' ħajja li jkollhom tkun wieħed mill-konsegwenzi?

Hemm xi informazzjoni dwar dan?

Biex tkun taf l-istorja tan-nies trid tagħmel dak li ngħidulu qualitative research jiġifieri trid tidħol fl-istorja tan-nies.

Billi ridt stampa ta' Malta kollha - għax l-ewwel trid tibda bil-broad picture - kont qbadt it-temi li l-aktar jiġu kkwotati fir-riċerka li juru għalfejn ikollhom xi jgħidu l-koppji.

Fil-fatt kont sibt li l-akbar diffikultà u distress tal-koppji tkun minħabba li ma jkunx hemm affezzjoni, caring jew żegħil.

Bl-Ingliż kienet "demonstration of affection" u bil-Malti kont semmejtha "karezzi u kumplimenti".

Naħseb li aħna l-Maltin tlajna bl-idea ta' no nonsense u aħna kritiċi ħafna.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

JUSTYNE CARUANA: Meta jkollna każijiet bħal dawn il-mistoqsija li tqum - speċjalment jekk inkun qed niddefendi l-parti l-oħra – tkun jekk dan l-atteġġjament kienx jeżisti qabel iż-żwieġ ukoll u ħafna jgħidulek iva.

Imbagħad tqum il-mistoqsija: Allura għalfejn qabel iż-żwieġ ma kienx idejqek u wara ż-żwieġ beda jdejqek?

Din hija mistoqsija li normalment nagħmlu fil-kontroeżami biex inpoġġu fid-diffikultà lil min inkunu qed nistaqsu.

Jien naħseb li ħafna jaħsbu li biż-żwieġ in-nies jinbidlu imma din hija misconception.

DR ANGELA ABELA: Jekk lin-nies nagħtuhom ċerta edukazzjoni niftħulhom għajnejhom.

Għalhekk dan it-topic huwa fuq Relationship Education.

JUSTYNE CARUANA: U jkunu kapaċi jiġġestixxu aħjar.

DR ANGELA ABELA: Mhux kulħadd se jinduna mill-ewwel.

Ma jfissirx li għax ikollna l-edukazzjoni kollox jiġi fuq ir-rubini imma tista' tagħmel ħafna xogħol preventiv.

MICHAEL GONZI: Il-working mother influwenzat l-istatistika?

DR ANGELA ABELA: Naħseb li waħda mill-bidliet kbar li saret f'pajjiżi bħal tagħna, li huwa a country in transition, hija li we have come to witness a lot of gender reshifting.

Per eżempju, m'ilux qrajt riċerka interessantissima fuq x'qed jiġri fl-Ewropa f'dak li għandu x'jaqsam ma' demografija fil-familji.

Tafu li anke f'Malta għandna din il-problema?

Bħalissa għandna 1.7 tfal kull familja meta r-replacement ratio huwa ta' 2.3 jew 2.4.

F'Malta dejjem inġibu r-raġuni li ċ-child bearing age hija ta' 28 u allura ċ-ċansijiet ta' fertilità jonqsu.

Raġuni oħra li nġibu hija li d-djar huma għoljin ħafna, per eżempju, €80,000 biex tixtri xi ħaġa żgħira.

Dawk m'humiex ir-raġunijiet kollha.

Per eżempju, sabu li fl-Ewropa u anke fil-Ġappun, dawk il-koppji li jagħżlu li ma jkollhomx ħafna tfal, on a general level - ovvjament mhux kulħadd - huma dawk il-koppji fejn ir-raġel ma jaqsamx ix-xogħol tad-dar mal-mara.

B'hekk il-mara ma tkunx tixtieq li titgħabba b'ħafna tfal għax tgħejja.

MICHAEL GONZI: Meta staqsew din id-domanda lil din il-koppja?

Meta kellha l-baby, meta sar tifel, meta sar adoloxxenti?

Naħseb li r-risposta ta' dik id-domanda tvarja.

DR ANGELA ABELA: Huwa veru li with hindsight tista' tirrispondi mod u meta tkun għadek żgħir tirrispondi mod ieħor.

Dak li qed tgħid huwa veru u qed nifhmu.

Però jibqa' l-fatt li with hindsight jista' jiddispjaċik li ma kellekx imma inti tiddeċiedi at that point in time.

Kif diġà għedt, sabu li dawk li jagħżlu li jkollhom inqas tfal huma dawk fejn m'hemmx biżżejjed sharing of responsibilities għall-familja.

Fil-fatt f'Malta hawn xi ħaġa simili jiġifieri fejn ma kienx hemm sharing, kien hemm inqas xewqa biex ikun hemm aktar tfal.

MICHAEL GONZI: Ħalli nistaqsik domanda marbuta ma' dan.

Il-problemi fil-koppji ssibhom aktar f'familji b'tifel wieħed, bi tnejn jew bi tlieta?

M'għandniex riċerka dwar dan.

Jien ma nirrispondix jekk ikollhomx wieħed, tnejn jew tlett itfal.

Staqsejtni mistoqsija fuq il-mara li taħdem.

Wieħed mill-proġetti li ħadt gost nagħmel ma' sħabi u jien proud li għamilt meta kont chairperson tal-kummissjoni kien il-work family balance document.

Is-soċjetà qed tinbidel.

Il-mara qed taħdem għal raġunijiet ekonomiċi għax il-pajjiż ma jistax iħallas il-pensjonijiet jekk il-mara ma taħdimx kif ukoll għal raġunijiet personali.

Aħna ma rridux nibqgħu naraw il-mara li taħdem imma rridu naraw il-mara u r-raġel li jaħdmu li jibdew jaqsmu l-affarijiet bejniethom u l-Istat irid jgħinhom.

Għalhekk dawn huma policies.

Din hija xi ħaġa li l-Istat irid jissapportjaha.

Per eżempju, f'Iceland u Norway mhux min irid jieħu l-parental leave meta jkollok tarbija imma one-third tieħdu l-mara, one-third jieħdu r-raġel u one-third jieħdu min irid.

Fil-fatt sabu li l-irġiel li joqogħdu d-dar mat-tarbija jsiru aktar multi-taskers u effiċjenti fuq ix-xogħol jiġifieri din hija xi ħaġa li it enriches lill-irġiel apparti l-privileġġ kbir li inti bħala missier trabbi t-tfal.

Riċerka kbira li injorajniha imma li jeħtieġ li nidħlu aktar fil-fond dwarha hija din.

X'inhi l-kontribuzzjoni unika li jista' jagħti l-missier lill-uliedu u li l-omm qatt ma tista' tagħti u viċeversa?

Hemm affarijiet li l-omm tagħti lill-uliedha li l-missier qatt ma jista' jagħti.

Irridu ninsewha din li għax il-mara taħdem jew ma taħdimx … Mhux hekk sejrin l-affarijiet għax meta l-issue ssir waħda ekonomika mbagħad niċċaqilqu.

Darba kont Berlin u smajt ekonomista tgħid li l-Ġermanja għandhom problema serja fid-demografija għax 40% tal-gradwati nisa ma jridux tfal.

Jien naħseb li l-problema li hemm daqshekk divorzji tkompli żżidha din il-ħaġa.

Ma jistax ikun li l-mara tieħu l-mommy track u r-raġel jieħu l-full-blown career track imbagħad wara ħames snin jitlaq ma' oħra u jieħu l-karriera miegħu.

Ara kif saru l-affarijiet.

Aħna nemmnu li fiż-żwieġ raġel u mara jsiru ħaġa waħda imma li ġara huwa li l-mara sabet ruħha f'sitwazzjoni fejn tista' taħdem u tipparteċipa fid-dinja tax-xogħol u ħarġet gas down u l-irġiel ma setgħux ilaħħqu.

Għalhekk irridu nedukaw lill-irġiel fuq din il-ħaġa.

MICHAEL GONZI: L-impressjoni tiegħi bħala raġel u bħala tabib hija li l-maternità qed tieħu second choice fil-prijorità.

L-ekonomija hija importanti imma l-fulfilment tal-mara hija ħafna aktar importanti mill-ekonomija.

Dawn jistgħu jkunu qed jaqilgħu flus tajba u l-mara qed tħoss li għandha dritt tibqa' taħdem u żżomm il-karriera jiġifieri l-familja tradizzjonali kif kienet qabel spiċċat.

Jien m'għamiltx studju dwar dan imma qed nitkellem mill-esperjenza tiegħi.

JUSTYNE CARUANA: Wieħed irid jifhem li mill-università ħerġin aktar nisa milli rġiel.

Issa meta dawn jidħlu fid-dinja tax-xogħol, fil-perijodu taċ- childbearing age jieqfu mbagħad jerġgħu jirritornaw lura jiġifieri hemmhekk il-prijorità hija ċ-childbearing.

Il-konċett kollu huwa kif spjegat Dr Abela.

Illum nippromwovu l-edukazzjoni u li kulħadd għandu jirnexxi u allura niġu f'sitwazzjoni fejn il-mara li tkun stinkat, li tkun investiet u li tkun studjat tant, tasal f'punt fejn tgħid: Se niggradwa, se niżżewweġ, se jkolli t-tfal u nieqaf?

MICHAEL GONZI: Il-punt tiegħi kien li ma nistgħux inkomplu nimxu kif konna nimxu 20 sena ilu.

Allura x'se nagħmlu?

Huwa hawnhekk fejn jidħlu l-family friendly measures.

Bħalissa l-family friendly measures li hawn huma n-nanniet.

(Interruzzjonijiet) Naqbel ħafna miegħek imma that is the situation kif qed naraha llum u din m'hijiex xi ħaġa ħażina.

JUSTYNE CARUANA: Biex inkompli fuq dak li kont qed ngħid, għalkemm għandek il-mentalità tal-mara qed tipprogredixxi b'dan il-mod, il-mentalità tar-raġel baqgħet kif inhi.

DR ANGELA ABELA: Mhux ta' kulħadd, imma jridu jsiru aktar affarijiet.

JUSTYNE CARUANA: Hemm bżonn li jiċċaqilqu.

Illum qegħdin nitkellmu fuq equal partners in marriage, il-mara li qed toħroġ taħdem u qed tkompli ssegwi l-kors tagħha, ir-raġel qed jagħmel l-istess imma x'ħin dawn imorru d-dar għandhom il-ħajja tad-dar.

Issa tradizzjonalment il-ħajja tad-dar hija li r-raġel jirritorna u jsib il-mara tagħmel l-affarijiet tad-dar u tkompli miegħu.

Ħafna rġiel mhux qed jirrealizzw li dak ir-rwol tradizzjonali ma jistax jibqa' għaddej.

DR ANGELA ABELA: Fil-fatt minn riċerka li saret anke barra minn Malta rriżulta li dawn jieħdu gost li meta jirritornaw id-dar ...

THE CHAIRMAN: Naħseb li issa aħjar inħallu l-esperta mistiedna tagħtina l-kumplament tal-informazzjoni.

Nitlob li intom id-deputati tieħdu nota tal-mistoqsijiet u wara, jekk ikun hemm bżonn, din terġa' tiġi f'data oħra bir-risposti bħalma jagħmel ħaddieħor.

DR ANGELA ABELA: Issa ħalli niġu għall-adoloxxenti.

Li se nagħmel huwa li se nkellimkom fuq meta dawn jiżżewġu friski u jkollhom it-tfal, dak li semmiet l-Onor.

Se nitkellem fuq dawn it-tliet fażijiet tal-ħajja għax hemmhekk qed nara li qed issir l-akbar bidla.

Naħseb li hemmhekk hemm bżonn li nagħmlu xi ħaġa fejn tidħol edukazzjoni.

Per eżempju, is-Sur Roderick Bugeja - jidhirli li qalli li kien ġie hawnhekk - kien għamel survey fuq sexual behaviour u kien sab li 13% tat-tfal ta' bejn l-14-il sena u s-16-il sena li jkollhom sexual intercourse, inqas minn 20% minnhom jużaw il-condoms u dan huwa wieħed mill-inqas persentaġġi fid-dinja.

Barra minn hekk il-births outside marriage - mhux kollha minn adoloxxenti - telgħu minn 13% fis-sena 2001 għal 30% fis-sena 2006 u 30% minn dawn huma ta' teenage mothers.

Din hija xi ħaġa verament inkwetanti għax għandha implikazzjonijiet li tliet snin oħra fl-iskejjel se jkollna klassijiet bi 30% .… (Interruzzjonijiet)

Per eżempju, studenta tiegħi kienet għamlet riċerka ma' dawn il-young mothers biex tara l-esperjenza tagħhom meta jkollhom tarbija u qalulha affarijiet verament xokkanti.

Qalulha, per eżempju, li jesperjenzaw din l-aħbar bħala shock u li eventwalment ikollhom emotional and financial hardship imma jaġġustaw maż-żmien.

Imbagħad kont qabbadt student ġuvni biex jara kif il-boys li jkunu fathers jesperjenzaw sitwazzjoni bħal din u qalulu li qatt ma jaċċettaw li jsiru missirijiet daqshekk żgħar u li jsibuha diffiċli li jkollhom jassumu r-responsabilità biex irabbu t-tfal.

Għalhekk kien hemm differenza bejn is-subien u l-bniet.

Din ir-riċerka li saret fis-sena 2003 hija interessanti imma jien ipprovajt nuża r-riċerka li teżisti fuq il-computer.

Per eżempju, kienet saret riċerka miċ-child commissioner u mill-NSO u kien instab li 98% taż-żgħażagħ għandhom computer u li l-ġenituri m'humiex kapaċi jagħmlu supervision tat-tfal tagħhom fuq il-computer.

Fil-fatt 66%, jiġifieri two-thirds, lanqas kienu jafu li jeżisti s-software biex it-tfal ma jidħlux f'ċerti sites.

Tant hu hekk li 26% tat-tfal kienu qed jidħlu f'websites u chatrooms fejn ikun hemm vjolenza u pornografija u 21% kienu qed jagħmlu meetings ma' persuni li saru jafu minn fuq l-internet permezz tal-mobile tagħhom u l-ġenituri ma jkunu jafu b'xejn.

Imbagħad xi ngħidu għall-Paceville phenomenon?

Tafu li l-ESPAD li sar fis-sena 2003 juri li 3% miż-żgħażagħ li jixorbu fil-weekend jidħlu f'relazzjoni sesswali u l-għada jiddispjaċihom jiġifieri hemmhekk għandna inkwiet kbir għall-pajjiż u għall-ġenituri wkoll.

L-università x'sibna?

Saret riċerka minn Tabone u min-numru ta' akkademiċi li jaħdmu ċ-chaplaincy, jiġifieri fil-kappella, u rriżulta li 71% jaqblu mas-sess qabel iż-żwieġ, 40% kellhom relazzjoni sesswali, kważi 100% ma jaraw xejn ħażin li tmur toqgħod ma' xi ħadd qabel iż-żwieġ u 42% biss minn dawn jaħsbu li din twassal għaż-żwieġ jiġifieri qisu f'Malta hawn l-idea tal-cohabitation.

Kultant jien nara l-istudenti bħala trend setters imbagħad isegwu nies oħrajn.

Jista' jkun li għandi żball u din qed ngħidha kif naħsibha jien.

Fis-sena 2007 is-Sur Charles Azzopardi għamel teżi fuq disa' koppji li intervistahom sitt xhur qabel iż-żwieġ u sitt xhur wara.

Sab li fl-ewwel tliet xhur wara ż-żwieġ kien hemm min kellu diżappunt miż-żwieġ.

Per eżempju, dan għandu każ ta' waħda Marija miżżewġa ma' Joseph.

Marija kellha kollox ippjanat li she will start to relax fis-7.30 p.m. jew fit-8.00 p.m., li flimkien ma' żewġha se tara DVD filgħaxija, li se jmorru bir-rota u qalet ukoll li qabel torqod trid tgħid talba żgħira.

Imbagħad sabet ruħha f'sitwazzjoni fejn is-Sibt filgħaxija f'xi l-10.00 p.m. tkun qed tonxor il-ħwejjeġ.

Fil-fatt lil Charles Azzopardi qaltlu li dak ir-romantiċiżmu kollu li kienet qed taħseb fuqu kellha tinsih.

Fejn ir-raġel kien jaqsam aktar il-housework jew il-mara għażlet hi li tagħmel aktar housework biex ir-raġel jinvesti fil-karriera, dawk il-koppji kienu aktar happy.

Jien naħseb li meta jiżżewġu l-koppji jridu jkunu aktar connected jiġifieri trid tħossok viċin tal-persuna.

Id-diskors tad-demografija u li ma jkollhomx it-tfal toħroġ minn dan l-istudju u tista' tifhem aħjar x'inhu jiġri.

(Interruzzjonijiet)

Kif għedt aktar qabel, is-Sur Charles Azzopardi qabad disa' koppji at random u sab li, per eżempju, qabel iż-żwieġ kulħadd kellu ċerti expectations u tliet xhur wara ż-żwieġ sabu d-diżappunt.

Per eżempju, kien hemm wieħed li qal kemm jieħu gost ixomm il-ħwejjeġ tal-mara fil-gwardarobba u qal kemm il-mara tagħmel il-ħwejjeġ puliti, li għandu s-siġġu tiegħu u li huwa kuntent li għandu l-familja tiegħu.

L-aktar li kienu diżappuntati kienu dawk in-nisa li l-irġiel tagħhom ma jagħmlu xejn u ma jeħdux sehem fix-xogħol tal-familja bil-konsegwenza li l-mara taħdem bi lsienha barra.

Hawnhekk nixtieq ngħid li l-midwife Borg Xuereb li għamlet Ph.D hawn Malta – jien kont it-tutor tagħha u segwejtha mill-qrib - sabet li minkejja l-fatt li 96% jagħmlu l-korsijiet tal-parent craft, sabu ruħhom unprepared għall-fatt li jkollhom tarbija u wara li jkollhom it-tarbija s-sodisfazzjon bejn il-koppja jonqos.

Dan sar fuq sample ta' madwar 360 u l-mara emozzjonalment ma tħosshiex tajba.

Huwa interessanti wkoll li 54% ta' dawn in-nisa li kellhom tarbija, reġgħu bdew jaħdmu sitt xhur biss wara li kellhom it-tarbija.

Din hija change kbira fis-soċjetà.

MICHAEL GONZI: Imma dawn għaliex marru jaħdmu?

DR ANGELA ABELA: Jien qed ngħid li qed issir bidla, għax fl-aħħar studju li kellna li kien ta' Godfrey Baldacchino irriżulta li kellna 40% tan-nisa, miżżewwġa jew m'humiex, li qegħdin fil-workforce .

MICHAEL GONZI: Fhimtek imma l-punt tiegħi huwa li 54% of mothers that resumed work mhux għax kienu mdejqin imma għax illum it-trend hija din.

DR ANGELA ABELA: Le, jien m'għedtx hekk.

MICHAEL GONZI: Naf imma billi qiegħda point form tiġi tidher qisha parti minnha.

DR ANGELA ABELA: Jien għedt li hawn change kbira u ħafna drabi r-raġuni li semmew għaliex iridu joħorġu jaħdmu hija għax għandhom l-ispejjeż.

Per eżempju, hawn Malta l-maternity leave huwa ta' 14 weeks imma dan irridu ngħolluh għax l-EU average huwa ta' 23 weeks.

Ma jistax ikun li nibqgħu b'14 weeks maternity leave.

Ma nistgħux ngħidu li l-mara għandha bżonn tħoss l-istint matern imbagħad ma nagħtuhiex iċ-ċans u dak huwa investiment.

Irridu nifhmu li meta nagħmlu hekk inkunu qegħdin ninvestu fit-tfal ta' għada imma rridu nagħmlu xi ħaġa long-term.

Issa ħalli niġi għall-edukazzjoni.

X'tip ta' edukazzjoni rridu fir-relazzjonijiet?

L-ewwelnett din trid tkun edukazzjoni maħsuba tajba u trid tkun tagħmel parti minn policy.

Ma tistax toqgħod tgħallem lit-tfal fl-iskejjel fuq ir-relazzjonijiet sesswali mbagħad ma jkollokx sexual health strategy fil-pajjiż.

Irid ikollok politika tal-familja fuq dan il-livell.

Irridu naraw ukoll kif se nagħmlu biex il-family friendly measures nagħmluhom fil-privat ukoll.

Naf li din hija challenge.

Dawn huma affarijiet importanti u nerġa' ntenni li l-maternity leave minn 14 weeks irridu ntellgħuh għal 23 weeks.

Barra minn hekk l-irġiel irridu ngħinuhom biex jipparteċipaw aktar fit-trobbija tat-tfal u fil-familja.

Sur President, naħseb li l-punt tiegħi għamiltu dwar il-fatt li rridu nirriċerkaw aktar u nkunu nafu eżatt x'inhu għaddej minn moħħ iż-żgħażagħ.

Għaliex, per eżempju, Tabone u sħabu sabu li l-adulti żgħar qegħdin jibżgħu mill-commitment u miż-żwieġ?

Kultant min hu tradizzjonali jgħid li ż-żgħażagħ m'humiex responsabbli u ma nkunux nafu verament x'qed jaħsbu.

Huwa importanti li nkunu f'kuntatt magħhom u naraw għalfejn qegħdin jibżgħu minn dan il-commitment.

Per eżempju, Bugeja – hawnhekk nixtieq nissuġġerixxi li meta dan ilesti l-Ph.D iġġibuh hawnhekk; fil-fatt dalwaqt ilesti - wara li għamel survey sab kemm qed ikollhom relazzjonijiet sesswali l-adoloxxenti.

He set up 15 focus groups jiġifieri qabad gruppi żgħar ta' adoloxxenti ta' bejn l-14-il sena u s-16-il sena u qagħad jistaqsihom x'għandhom bżonn huma fir-relazzjonijiet tagħhom biex jikbru anke f'din l-area.

Per eżempju, xi ħaġa li qalulu l-adoloxxenti – dan juri kemm ir-riċerka hija importanti – kienet li dawn jixtiequ jitgħallmu aktar kif tibda relazzjoni.

Kemm-il darba smajna li biex iż-żgħażagħ ibusu lil xi ħadd iridu jixorbu?

Din saret xi ħaġa komunissima.

Dawn l-ewwel jixorbu mbagħad jinnamraw għax ma jafux kif tibda relazzjoni.

Jiġifieri dawn iridu jitgħallmu aktar fuq kif iżżomm relazzjoni u x'tagħmel biex tieqaf.

Per eżempju, sabu li huma aktar it-tfajliet li jibżgħu li jweġġgħu fir-relazzjonijiet u jixtiequ jitgħallmu aktar fuq hekk.

Hawnhekk nixtieq nenfasizza li l-ġenituri għandhom bżonn ħafna support għax they are at a loss, ma jafux x'se jagħmlu.

Ħafna mill-ġenituri lanqas jafu bil-perikli li t-tfal tagħhom għandhom quddiemhom.

Dawn jixtrulhom computer għax mingħalihom li dan huwa bżonn imbagħad la jkunu jafu b'ċertu software u lanqas ikunu jafu xi jkunu qed jagħmlu t-tfal tagħhom.

Għalhekk jien inħoss li s-sistema edukattiva għandha d-dover li tippreparahom għal din ir-rivoluzzjoni teknoloġika.

Illum jgħidulek "you skype" imma ħafna lanqas jafu x'inhu skype u kemm hu faċli li tmur fuq l-iskype.

Inħoss li l-iskejjel m'humiex jagħmlu biżżejjed fuq dan il-livell u li biex nilħqu lit-tfal kollha fl-iskejjel irridu naħdmu u jrid ikollna interventions at different levels.

Irid ikollna interventions fil-klassi imma, per eżempju, wasal iż-żmien li fl-iskejjel ikollna family therapy service.

Ma rridux nagħmlu counselling mat-tfal biss imma rridu ninvolvu lill-ġenituri.

Per eżempju, jien ilni għaxar snin immur is-seminarju tas-subien u jekk tkellem lil Fr David Cilia - dan huwa surmast dedikatissimu mat-tfal - jgħidlek li llum il-ġenituri ma jridux biss li t-tfal jitgħallmu mill-iskola imma jridu s-support huma wkoll kemm għad-diffikultajiet li jkollhom fil-familja kif ukoll għal uliedhom għax ħafna drabi din hija sistema ekoloġika.

Jien kultant ngħid: Għaliex iż-żgħażagħ qed jagħmlu hekk?

Jista' jkun li ż-żgħażagħ qed jiġrilhom hekk għax qegħdin jirribellaw minħabba li fid-dar ikun hemm diffikultajiet fir-relazzjonijiet ta' bejn il-koppja.

Però whatever the reason fl-iskejjel irridu ndaħħlu servizz ta' terapija tal-familja u l-iskola trid tersaq aktar lejn il-ġenituri u tissapportjahom.

Kif għedtilkom ili għaxar snin immur is-seminarju darba kull tliet ġimgħat nagħmel family therapy clinic.

Ikun hemm ukoll counsellor u guidance teacher u naħdmu flimkien mas-surmast, mat-teachers u mal-facilitators.

Per eżempju, ikollok ġenituri li jkunu qed jiffaċċjaw ċerti sfidi, separazzjonijiet u problemi u dawn ikunu jistħu u allura trid tkun int li toffrilhom daqsxejn ta' spalla.

Ikun hemm min ifittex l-għajnuna hu, imma jkun hemm oħrajn li joqogħdu lura u naħseb li dan għandu jkun fl-interess tal-iskola.

MICHAEL GONZI: Il-problemi li jkollhom it-tfal dejjem ikunu kkawżati minn problemi fil-familja?

Din hija xi ħaġa li tinkwetani.

MICHAEL GONZI: Hemm persentaġġ ta' tfal li huma binge drinkers, hemm persentaġġ ta' tfal li jħobbu l-internet imma ma jfissirx li hemm problemi biss fil-married couples.

We have to find something else li qed iġiegħel lil dawn it-tfal jaqgħu għal dawn l-affarijiet.

DR ANGELA ABELA: Jien se ngħid straight and plain li ma qbiltx li f'dak li għandu x'jaqsam ma' xorb l-età għamilniha sa 16-il sena.

Jien jidhirli li kellna nagħmluha ta' 18-il sena.

MICHAEL GONZI: Meta din il-liġi kienet ġiet diskussa u kienet sa sittax-il sena, jien kont tkellimt kontriha għas-sempliċi raġuni li ż-żgħażagħ xorta se jibqgħu jixorbu għax donnu li din saret kultura.

Inkella l-problemi jkunu għadhom hemm, allura jiżvogaw fl-alkoħol.

L-inkwiet tiegħi kien - u hekk qed isir – li ż-żgħażagħ, minflok imorru f'bar f'Paceville jew x'imkien ieħor, u forsi jien jew int nistgħu nikkontrollaw xi ftit, qed imorru fi flat għal rashom, jixorbu, jabbużaw mid-droga, sess eċċ.

DR ANGELA ABELA: Jien inħoss li għandna wisq laxkezza u rridu nkunu aktar responsabbli.

Il-pieni, speċjalment għall-adulti li jagħtu x-xorb, għandhom ikunu ħorox ħafna għax aħna suppost kollha ġenituri ta' komunità.

Per eżempju, jekk jiġi tifel għandi f'wieħed mill-ħwienet li hemm viċin il-Junior College u jitlobni flixkun vodka miż-żgħar, għandi nistmah bħal ibni u ma nagħtihx.

Hekk għandna nagħmlu u min jinqabad għandu jieħu piena ħarxa għaliha.

JUSTYNE CARUANA: Kemm tressqu l-qorti fuq din?

Jekk m'iniex sejra żball kont għamilt mistoqsija f'dan ir-rigward.

Trid tara kemm tressqu l-qorti fuq bejgħ ta' xorb lill-persuni taħt l-età.

Negliġibbli.

L-effett li lkoll kemm aħna xtaqna li tħalli din il-liġi ma ntlaħaqx.

Apparti minn hekk għandek diffikultà f'postijiet iffollati.

Min ikun qed ibigħ ikun jista' jara jekk dak li jkun ikollux ċerta età jew le imma meta jkollok folla jkun hemm problema.

Dak li jkun, ikun kif irid jagħmel biex jara jekk min ikun qed jixtri jkollux età jew le?

DR ANGELA ABELA: Nista' nassigurakom li x-xorb jinbiegħ anke meta ma jkunx hemm folol.

Naħseb li hemm lok għal aktar monitoring u aktar inforzar.

JUSTYNE CARUANA: Imbagħad għandek problema oħra ta' l-età ta' dawk iż-żgħażagħ li jistgħu jidħlu f'diskoteka.

Hemmhekk ħadd ma jwaqqfek u l-età hija ħafna inqas minn dik tax-xorb jiġifieri għandek dak il-perijodu ta' sentejn li qiegħed an uncontrolled gap.

DR ANGELA ABELA: Ikollok tfal li jiġu influwenzati mill-peer group però huwa aktar faċli li nissapportjaw il-ġenituri biex naraw għalfejn tifel jew tifla jkunu qed jaġixxu b'ċertu mod jew inkella biex naraw jekk dawn ikunux stressed.

Kultant il-ġenituri wkoll ikunu għaddejjin minn ċerti diffikultajiet u din hija xi ħaġa li tiġri lil kulħadd.

L-ewwelnett ikun hemm min iħossu daqsxejn guilty u forsi jersaq inqas u ċ-challenge hija akbar imma hemmhekk aktar għandek bżonn support u expertise biex lil dak li jkun tipprova tgħinu għax ħadd ma jrid ikun imdejjaq.

Jien ilni nipprattika 20 sena u iktar u ħaġa li jiena ċerta minnha hi li l-ebda membru tal-familja ma jixtieq jgħix imdejjaq.

Jekk ikun jaf kif jagħmel biex isib il-kuntentizza, u jsibha bl-għajnuna, se jieħu gost biha.

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq il-korsijiet bħal, per eżempju, ta' Kana.

Dawn huma l-uniċi korsijiet li għandna li jippreparaw għall-edukazzjoni fir-relazzjoni.

Naf li jsir monitoring ta' dawn il-korsijiet imma għandna bżonn aktar riċerka.

Per eżempju, għandna numru sostanzjali ta' żgħażagħ li jiżżewġu fil-knisja aktar għax il-knisja tkun imżejna milli għax huma prattikanti.

Per eżempju, ma nafux dawn x'jieħdu mill-korsijiet u allura hawnhekk nistaqsi: Iż-żgħażagħ jagħmlu dan il-kors għax trid tagħmlu bilfors biex tiżżewweġ fil-knisja?

L-ewwel semmejt il-każ ta' Marija li kienet ippreparata sew għaż-żwieġ u li riedet tgħid it-talba qabel torqod biex ikollha żwieġ hieni imma wara tliet xhur żwieġ kienet diżappuntata ħafna.

Huwa interessanti li nitgħallmu minn dawn in-nies.

X'kellha bżonn din il-persuna fir-relationship education tal-preparation to marriage biex dawn l-affarijiet tkun tista' tiffaċċjahom?

Ovvjament la qed ikollna daqshekk żweġijiet ċivili, l-Istat irid joffri dawn il-korsijiet ukoll għax ir-riċerka turi li veru xejn ma jippreparak for the real thing però min jagħmel il-korsijiet - ovvjament dawn ma jagħmilhomx kulħadd u jista' jkun li jagħmluhom dawk li huma motivati – iż-żwieġ tiegħu jfalli inqas minn ta' min ma jagħmilx dawn il-korsijiet.

Ms. Borg Xuereb studjat dak il-kors li jsir għal min ikun se jkollu tarbija.

Din sabet li 96.5% imorru l-korsijiet imma dawn il-ġenituri li jattendu qalu li l-korsijiet ma jippreparawhomx għal x'jiġifieri jkollok tarbija u għamlu 'l fuq minn 300 suġġeriment dwar kif jixtiequ li jkunu dawn il-korsijiet.

Barra minn hekk dawn il-ġenituri qalu li l-korsijiet għandhom bżonnhom mill-iskejjel.

Per eżempju, fl-Ingilterra qed jagħmlu training liż-żgħażagħ u jagħtuhom baby mhux ta' veru biex ikunu jafu x'jirrikjedi li jkollok tarbija.

Kif jaf kulħadd tarbija trid tagħtiha x'tiekol, trid taħsilha u tlestilha kollox u b'dan il-mod dawn ikunu jafu xi tfisser li tieħu ħsieb tarbija.

Qalu wkoll li anke n-nanniet għandhom bżonnhom dawn il-korsijiet għax illum il-ġurnata dawn qed jieħdu ħsieb it-tfal ukoll.

Però wisq nibża' li ħafna nanniet qed jieħdu ħsieb it-tfal mhux għax jieħdu gost, imma għax huma sfurzati.

Issa mir-riċerka nafu li għall-iżvilupp ottimu tat-tfal huma l-ġenituri l-aħjar persuni biex irabbu lit-tfal u mhux in-nanniet.

Hemm ukoll il-work family balance.

Ħafna drabi hija l-mara li tieqaf mix-xogħol imma jekk din iżżomm sa 15 hours of the workload ma titlifx il-karriera għax that is enough to keep abreast u forsi baby ta' sitt xhur jiflaħ 15 hours away minn ommu imma ma jiflaħx ħafna sigħat.

Hemm bżonn li nirriflettu aktar fuq dawn l-affarijiet u x'jiġifieri jkollok relazzjoni ma' tarbija.

Din hija xi ħaġa kruċjali għax dak iż-żmien ma jerġax jiġi lura.

Id-darba l-oħra għedt kemm is-synapses fil-moħħ tal-baby jiżviluppa jgħaġġel.

Per eżempju, nafu li r-relazzjoni sigura li tibni ma' at least wieħed mill-ġenituri tiegħek se tkun arma tajba ħafna għar-relazzjoni li se tibni mal-partner tiegħek fil-futur.

Jekk tħossok sigur meta tkun għadek żgħir iċ-ċansijiet huma li ma toqgħodx taħseb ħażin fil-partner għalxejn meta tikber u ma taqbadx u tniżżel ix-shutters meta tinqala' problema biex ma tweġġgħax.

Hemmhekk qed tinvesti mhux biss għas-sigurtà tiegħek imma qed tinvesti għar-relazzjoni li jkollok meta tiżżewweġ.

Hawn riċerka aċċettata li dik ir-relazzjoni li nibnu mat-tarbija tkun waħda sigura imma lill-ġenituri rridu nissapportjawhom.

Per eżempju, ma jistax ikun li nibagħtu midwife fl-ewwel erbat ijiem imbagħad din ma tidhirx aktar.

Ma jistax ikun li daqqa tmur midwife, imbagħad tmur midwife oħra u mbagħad tmur midwife oħra.

Irid ikun hemm l-istess persuna ma' l-omm biex din tkun komda u tiftaħ.

L-aħħar darba semmejt il-family nurse imma ħafna nies ma jafuhomx ċerti affarijiet.

Per eżempju, jien favur li ċ-childcare centres ikunu ta' livell għoli u jkunu affordable però niltaqa' ma' ħafna nies, anke tal-iskola u nies gradwati, li ċerti affarijiet li għalija huma bibbja, bħall-importanza li tibni relazzjoni sigura mat-tarbija tiegħek, li din qed tagħtiha xi ħaġa għal għomorha, ma jafuhomx.

Dak huwa n-nuqqas tal-Istat li ma jinformax lin-nies u ma jedukahomx.

Ħafna nies ikunu jixtiequ jisimgħu esperjenzi ta' nies oħrajn u mhux biss ta' esperti.

Ikun tajjeb, per eżempju, li din Marija li semmejt aktar qabel tmur fil-korsijiet ta' Kana u tgħidilhom li minkejja li attendiet għall-kors xorta ħarġet diżappuntata.

Ovvjament l-esperti għandhom it-tajjeb tagħhom u hemm post għalihom imma ħafna drabi n-nies, lill-esperti jaħsbuhom xi nies li għandhom kollox eżatt u jiġihom kollox pinna.

Meta jisimgħu lil xi ħadd jitkellem fuq l-esperjenza tiegħu jgħidu li ma jkunux huma biss f'dik is-sitwazzjoni u jagħmlu kuraġġ u jkun hemm aktar solidarjetà.

Per eżempju, jien man-nies naqsam anke t-trobbija tat-tfal tiegħi biex nurihom li jien ukoll irrid ninvesti, nitħabat u nimpenja ruħi għax mhux kollox dejjem jiġi eżatt.

Jien irrid nagħmel il-konklużjoni tad-diskors tiegħi billi ngħid li l-edukazzjoni fir-relazzjonijiet trid timxi minn ġenerazzjoni għal oħra.

Huwa importanti li jkollna relazzjonijiet siguri u safe, ibbażati fuq l-empatija, li tifhem lill-persuna li jkollok quddiemek.

Huwa importanti wkoll li meta nitkellmu fuq edukazzjoni fir-relazzjonijiet ma naħsbux biss fil-partners imma naħsbu wkoll fl-istages kollha tar-relazzjonijiet u fir-relazzjonijiet ta' bejn il-ġenituri u t-tfal.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Jien nixtieq nagħmel xi osservazzjonijiet u suġġerimenti.

L-ewwelnett irrid ngħid lir-research analyst James Carabott li meta niġu biex nagħmlu press release irridu nitgħallmu kif tirreaġixxi l-media.

Għalhekk nissuġġerixxi li fil-press release ma jkollniex sharing ta' data li tatna Dr Angela Abela li hija data negattiva fuq il-familja għax inkella b'mod inġust il-media taqbdilna u tiffoka fuq l-aspetti negattivi, bħal per eżempju, data dwar kemm għandna separazzjonijiet eċċ. Naħseb li Dr Angela Abela tatna kummenti aktar minn hekk.

Tkellimna fuq il-family therapy clinics eċċ. Issa jien għandi suġġeriment ieħor.

Jien tal-idea li meta hawnhekk ikun hawn il-Ministru Dolores Cristina nressqu 'l quddiem id-diskussjoni fuq il-family therapy clinics fl-iskejjel u fir-riforma edukattiva li qed issir bħalissa.

Barra minn hekk għandna suġġetti li ħarġet bihom Ms. Carmen Zammit bħala l-Kummissarju tat-Tfal.

Għalhekk jekk ikun hemm bżonn, ikollna żewġ tipi ta' press releases li jelenkaw informazzjoni differenti biex tingħata importanza aktar.

B'kumbinazzjoni għada se jkollna laqgħa mal-esperti li konna tkellimna magħhom fuq is-sexual health policy biex inkunu nistgħu nippreparaw u noqogħdu fuq is-suġġerimenti tagħhom dwar kif nistgħu nagħmlu konferenza hawnhekk.

Issa jien nixtieq nistaqsi: Ikun tajjeb li ngħaqqdu flimkien l-education for relationship mat-tagħlim tas-Sexual Health Policy fl-iskejjel tagħna?

Dawn imorru flimkien jew inkella dawn huma żewġ suġġetti li aħjar inżommuhom 'il bogħod minn xulxin?

Punt ieħor huwa li naħseb li jkun tajjeb li meta jkollna dik il-konferenza fuq is-Sexual Health Policy nieħdu l-parir ta' Dr Angela Abela u nġibu lil Roderick Bugeja bħala kelliem.

DR ANGELA ABELA: Fil-fatt għedtlu li se nissuġġerih u staqsejtu wkoll jekk nistax insemmi d-data għax hekk imorru l-affarijiet.

Fejn se tagħmluha l-konferenza?

THE CHAIRMAN: Il-konferenza mhijiex bħal dik li attendejna s-Sibt li għadda imma tista' tkun maqsuma fuq numru ta' laqgħat li jsiru hawn ġew fil-parlament stess.

Flimkien irridu nibnu opinjoni lil min se nindirizzaw; jekk hux se nindirizzaw għalliema u tobba.

Jien naħseb li nista' nressaq il-proposta jekk jagħmilx sens li l-edukazzjoni għar-relazzjoni tkunx fil-curriculum ta' Sexual Health Policy.

Naħseb li parti mis-sexual Health policy hija kif ikollok relazzjoni.

DR ANGELA ABELA: Milli qalli Roderick Bugeja, għax ix-xogħol tiegħu għadu ma ġiex pubblikat, jidher li ż-żgħażagħ qed jitolbuh huma.

Għalhekk naħseb li għandkom tistednuh biex ikun parti minn dawn l-esperti.

Dawn in-nies li qed isemmi u Roderick Bugeja jafu lil xulxin.

Fil-fatt dan huwa lecturer fl-Institute of Healthcare imma ħadem ukoll fil-Health Promotion Department.

Jien ngħid li l-bniedem li għodos fiha din il-ħaġa huwa Roderick Bugeja.

THE CHAIRMAN: Sinjuri, hawn aktar mistoqsijiet?

JUSTYNE CARUANA: Jien nixtieq nagħmel suġġeriment.

Tiftakar meta ġew tal-qorti u tlabnihom ċerta informazzjoni?

L-informazzjoni li se jagħtuna tal-qorti nistgħu ngħadduhielha ħalli tgħinna fir-riċerka.

THE CHAIRMAN: Iva, tajjeb.

Qabel nikkonkludi rrid nirringrazzja lil Dr Angela Abela għall-preżentazzjoni tagħha.

Ovvjament ma naħsibx li din il-preżentazzjoni se jkollha bżonn rapport bi proposti elenkati magħha per se imma ovvjament irridu nżommu din il-preżentazzjoni f'moħħna bid-diversi proposti li ħarġu.

Sussegwentement ta' din il-laqgħa, Dr Angela Abela, minflok nitolbok terġa' tiġi hawnhekk u tippreżentalna iżjed informazzjoni nixtieqek issib il-ħin ħalli nkunu iżjed ċerti mill-messaġġ li trid twasslilna u tindika lill-policy makers x'tip ta' proposti tixtieq li tressqilhom ħalli huma jkunu jistgħu jaħsbu fihom.

Illum għandek opportunità, ta' darba f'ħajtek, li dak li tixtieq li jkun suġġerit, aħna se nagħmluh bħala politiċi.

Għalhekk għandek tagħmlilna lista ta' x'inhuma dawn il-proposti.

Per eżempju, hawnhekk nista' nsemmi l-proposta dwar l-inklużjoni soċjali favur it-tfal.

Jien irrid li jkolli moħħi mistrieħ li l-informazzjoni li qed ningħata eventwalment toħroġ f'xi rapport li aħna rridu noħorġu.

Aħna mezz ta' riċerka li minnha trid toħroġ innovazzjoni fil-policies u tingħata lill-ministeri konċernati jew lis-soċjetà b'mod ġenerali.

Għalhekk ma rridx nitlef mill-importanza tal-informazzjoni li qed nirċievi.

Per eżempju, inti u r-research analyst James Carabott tistgħu tagħmlu numru ta' proposti, bħalma kienet il-proposta li l-maternity leave minn 14-il ġimgħa jitla' għal 23 ġimgħa.

Hawnhekk hawn membri tal-oppożizzjoni u membri tal-gvern u dawn il-proposti nibqgħu nġorruhom magħna anke meta tkun ġejja l-kampanja elettorali, per eżempju.

Ladarba dawn ir-rapporti jiġu pubblikati se jgħinu biex f'Malta tinħoloq il-kultura li meta nitkellmu fuq tisħiħ tal-familja nistgħu nikkwantifikw x'jiġifieri policies favur it-tisħiħ tal-familja.

Nispera li jien ċar biżżejjed fuq dak li nixtieq.

Nirringrazzjakom u niltaqgħu fil-laqgħa li jmiss.

Fid-9.10 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data li għandha tiġi kkomunikata aktar tard.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

LAQGĦA NRU 18

L-Erbgħa, 18 ta' Frar, 2009

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.30 p.m.

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat, ippresieda.

PREŻENTI: L-Onor.

Skużat: L-Onor.

ASSENTI: L-Onor.

Is-Sur James Carabott, Research Analyst mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali fil-Kamra tad-Deputati attenda għal din il-laqgħa.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 17 li saret nhar l-Erbgħa 11 ta' Frar 2009 ġew konfermati.

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat, poġġa fuq il-Mejda tal-Kumitat dokument ta' l-EU li ntbagħat minn Working Group1:

L-Onor Vassallo ċċirkola l-ewwel draft tar-rapport intitolat "Il-Ħidma lejn l-Inklużjoni Soċjali tfisser Ħidma kontra faqar – It-Tfal l-Aktar li Jbatu", għal kummenti tal-Membri.

Il-bżonn ta' edukazzjoni għal relazzjoni aħjar fil-familji maltin

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat stieden lil Dr Angela Abela, Senior Lecturer fid-Dipartiment tal-Psikoloġija ta' l-Università ta' Malta biex tagħti preżentazzjoni fuq is-suġġett.

Dr Abela kienet għamlet din il-preżentazzjoni intitolata "Relationship Education for families in transition between different cultural value systems: A Maltese perspective", waqt colloquium intitolat "What works in Relationship Education?

Wara kien hemm diskussjoni.

Fid-9:10 pm il-Kumitat aġġorna għal data li għandha tiġi kkomunikata iktar tard.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET BARRANIN U EWROPEJ

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 10

Il-Ġimgħa, 27 ta' Frar 2009 fl-4.00 p.m.

L-Onor.

Michael Frendo, President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar il-Ġimgħa, 27 ta' Frar 2009 fl-4.00 p.m fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

Laqgħa ma' Bernard Kouchner, Ministru tal-Affarijiet Barranin u Ewropej Franċiż.


IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

LAQGĦA NRU.

Il-Ġimgħa 27 ta' Frar 2009.

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fl-4.16 p.m.

L-Onor Michael Frendo, President tal-Kumitat, ippresieda.

ASSENTI: Il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Affarijiet Barranin, l-Onor Marie Louise Coleiro Preca u l-Onor Beppe Fenech Adami.

L-Iskrivan qal it-Talba.

LAQGĦA MA' BERNARD KOUCHNER, MINISTRU TAL-AFFARIJIET BARRANIN U EWROPEJ TA' FRANZA

Il-Ministru tal-Affarijiet Barranin u Ewropej Franċiż, Bernard Kouchner, kien akkumpanjant mill-E.T. Daniel Rondeau, Ambaxxatur ta' Franza għal Malta, is-Sur Jean-Louis Falconi, diplomatic councellor għall-Affarijiet Ewropej, is-Sur Guy-Cedric Werlings, konsulent dwar l-enerġija u l-ambjent, Ms Vanessa Selk, desk officer għal Malta, u Ms Claire Bodonyi, counsellor fl-Ambaxxata Franċiża.

Il-Membri tal-Kumitat u l-Ministru Kouchner tkellmu fuq diversi temi, fosthom, ir-relazzjonijiet bilaterali, l-għajnuna li Franza tat u li tista' toffri lill-Malta fir-rigward tal-immigrazzjoni rregolari, il-kriżi finanzjarja u ekonomika internazzjonali, l-enerġija nukleari u sorsi oħra ta' enerġija, Lvant Nofsani, l-Iraq u Iran.

Fl-5.03 p.m. il-Kumitat aġġorna għas-6 ta' Marzu 2009 bil-laqgħa mas-Sur Richard Cachia Caruana, Rappreżentant Permanenti ta' Malta għall-Unjoni Ewropea.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT