(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Il-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 8

L-Erbgħa, 26 ta' Novembru, 2008

Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan

Prezz €2.50

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 8

L-Erbgħa, 26 ta' Novembru, 2008

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.30 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 007 li saret nhar it-Tlieta, 25 ta' Novembru 2008, ġew ikkonfermati.

THE CHAIRMAN (Onor. Edwin Vassallo): Sinjuri ngħaddu immedjatement għal-laqgħa tal-lum u nistieden lil Dr Philip Carabot, Head tal-GU Clinic, Dr Charmaine Gauci, Direttur tal-Health Promotion & Disease Centre u Dr Anna Maria Vella President tal-Cana Movement biex niddiskutu l-Genitourinary Report 2007.

Dan ir-rapport kien mibgħut lill-kumitat minn Dr Philip Carabot.

Qabel nibdew xtaqt nagħmel żewġ noti qosra.

L-ewwel nota hija waħda teknika billi nixtieq ninformakom li dak kollu li jingħad f'dan il-kumitat, mhux biss qed jiġi recorded, imma se jkun qiegħed jinstema' b'mod dirett peress li qiegħed online permezz tal-internet.

Għaldaqstant wieħed irid ikun responsabbli għal dak li jgħid għax ladarba jgħid xi ħaġa, m'hemmx mod ta' kif ireġġagħha lura.

It-tieni punt li xtaqt insemmi huwa li llum se niddiskutu suġġett li ġie propost lilna għad-diskussjoni mir-rapport li bagħtilna Dr Philip Carabot.

Fil-fatt dan kien l-ewwel rapport li rċevejt malli kellna l-ewwel meeting tagħna bħala kumitat.

Għalhekk nixtieq nirringrazzjah mal-ewwel ta' dan, u nixtieq nirringrazzjah ukoll talli ġie għal laqgħa preparatorja li kellna għal dan il-meeting.

Nirringrazzja wkoll lill-imsieħba l-oħra li huma l-esperti fuq dan il-qasam talli laqgħu wkoll l-istedina tagħna biex jattendu għal dan il-kumitat.

Nixtieq biss infakkarkom – u dan nipprova nagħmlu kull meta jkollna suġġett simili – li filwaqt li qegħdin nitkellmu fuq suġġett tekniku, ejjew inżommu f'moħħna li hawnhekk qegħdin nitkellmu mal-poplu hemm barra.

Għalhekk meta nitkellmu, naraw li n-nies hemm barra jifhmuna ħalli fl-istess ħin inkunu qegħdin nedukaw ukoll.

Aħna nerfgħu r-responsabilità ta' politiċi imma r-responsabilità tagħna hija wkoll li ngħallmu, li ninformaw u li nirresponsabbilizzaw.

Dan qed ngħidu biex inkunu koerenti mal-obbligu tagħna.

Issa nistieden lil Dr Philip Carabot sabiex jagħmel il-presentation tiegħu.

Diskussjoni ma' Dr Philip Carabot (Head GU Clinic), Dr Charmaine Gauci (Director, Health Promotion and Disease Centre) u Dr Anna-Maria Vella dwar il-Genitourinary Report 2007.

Dan ir-rapport kien mibgħut lill-Kumitat minn Dr Philip Carabot.

DR PHILIP CARABOT (Head tal-GU Clinic): Sur President, l-ewwelnett nixtieq nirringrazzjakom tal-opportunità li tajtuni.

Nixtieq nagħmilkom konxji tal-problema tal-mard trasmess sesswalment hawn Malta u x'naħseb li hemm bżonn li jsir.

Nista' ngħid li intom l-aktar udjenza importanti li qatt kelli f'ħajti.

Konxju li m'intomx tobba u allura fejn taħsbu li nkun qiegħed nitkellem b'mod tekniku, aqbdu u waqfuni.

Issa għalfejn qed nagħmlu dan il-fuss kollu fuq il-mard trasmess sesswalment?

X'għandu speċjali?

Dan il-mard tant hu komuni li jekk neħduh globalment naraw li qed ikollna madwar 300 miljun każ kull sena fid-dinja.

Dawn il-miljuni kollha huma bbażati fuq erba' infezzjonijiet biss, jiġifieri hemm ħafna iżjed miljuni li għandhom mard ieħor.

Per eżempju, għandek 30 miljun bil-felul (Warts), Herpes – 20 million, ix-Chancroid – 7 miljuni u 60 miljun oħra bl-HIV u ħafna oħrajn.

L-aktar ħaġa importanti hija li fil-maġġoranza ta' dan il-mard m'għandu l-ebda sintomi f'ħadd, jiġifieri l-miljuni huma ħafna iżjed milli naħsbu.

Allura għaliex għandna nagħtu kashom?

Għandna nagħtu kashom għax għandhom konsegwenzi serjissimi.

Ma rridx nidħol f'dettal tekniku imma per eżempju, fin-nisa jista' jaffettwalhom il-parti tagħhom kollha.

Jistgħu jispiċċaw infertili, pregnancies ma jiżviluppawx fejn suppost imma f'postijiet oħrajn u t-tarbija ma tiżviluppax.

Dan il-mard huwa kaġun ukoll ta' kanċers kemm fl-għonq tal-utru tal-mara kif ukoll fl-irġiel.

Għandhom komplikazzjonijiet fit-tqala, miscarriages, prematurity u fl-aħħar irrealizzajna li huma assoċjati ħafna mat-trasmissjoni tal-HIV.

Dan għaliex bdejna nitkellmu fuq l-HIV bħala xi ħaġa iżolata imma fil-fatt l-HIV hija trasmessa wkoll sesswalment.

Minkejja li ilna għaddejjin daqshekk it-trends mhuma xejn inkorraġġanti.

Per eżempju, nafu kemm għandna miljuni ta' każi bl-HIV, il-chlamydia li hija waħda mill-infezzjonijiet l-aktar importanti żdiedet b'141%, il-gonorrhoea li kienet kważi spiċċat żdiedet b'9%, is-syphilis żdiedet b'902% and so on and so forth.

Hawnhekk dejjem qegħdin nitkellmu globalment.

Issa hawn Malta ma nafux eżatt in-numru tal-każijiet.

Skont il-WHO l-potenzjal huwa ta' madwar 13,000 każ kull sena imma m'aħniex qed naraw dawn il-każi li semmejt ftit ilu.

Din hija bbażata fuq il-kultura tagħna u fuq il-ġeografija tagħna li qiegħda half way bejn is-southern Europe u n-North Africa.

Din iċ-ċifra hija kkalkolata fuq in-nies li huma ta' ċerta età u li naħsbu li jkollhom is-sess.

Imma aħna ma nafux kemm huma verament dawk attivi sesswalment u m'għandniex statistiċi uffiċjali.

Il-GU Clinic qiegħda fl-iSptar Boffa u l-għan tagħha huwa li tagħmel djanjożi u trattament tal-mard trasmess sesswalment.

Din ilha mwaqqfa mis-sena 2000 u kull ma jgħaddi ż-żmien, aktar qiegħda ssir popolari.

Għalkemm ir-rapport li bgħatt kien tal-2007, jiena pprovajt naġġorna l-affarijiet u dawn iċ-ċifri huma sal-aħħar ta' Ottubru.

Issa min huma n-nies li jiġu l-klinika?

Il-maġġoranza tagħhom huma rġiel imma jiġu ħafna nisa wkoll, bħal kull kwalunkwe GU clinic fl-Ewropa.

Il-maġġoranza jċemplu huma stess għall-appuntament u oħrajn jiġu mill-Caritas jew minn Sedqa.

Ftit huma dawk li jiġu minn tobba oħrajn.

Din iċ-ċifra hija waħda fissa u għalija tirrappreżenta kemm verament hawn gays hawn Malta – insomma dik hi t-teorija tiegħi.

Imbagħad għandek 2.4% li huma bisexual.

Għandek 7.4% tal-pazjenti huma taħt it-18-il sena, 25% jammettu li jieħdu d-droga, bil-ħaxixa tkun l-aktar waħda popolari imma għandek ħafna li jużaw ukoll il-cocaine.

Hija inkwetanti ħafna - u forsi din inkunu nistgħu niddiskutuha aħjar – li 34% jammettu li jkollhom anal sex li huwa l-aktar sess riskjuż li wieħed jista' jagħmel.

Għalkemm jgħidu wkoll li dan it-tip ta' sess ma jagħmluhx b'mod konsistenti, xorta jibqa' l-fatt li dan huwa l-aktar sess riskjuż.

Tajjeb ngħidu wkoll li 75% ta' dawk li jipprattikaw dan it-tip ta' sess huma hetrosexuals, jiġifieri ma mmorrux bl-idea li dawn huma kollha gays.

Ċifra oħra inkwetanti hija dik li 43% jiddeskrivu l-partner tagħhom bħala casual filwaqt li 42% jgħidu li jagħmlu s-sess mal-partner regolari tagħhom.

Imma meta mbagħad tidħol fl-affari, min hu dan il-partner regolari?

Għalihom jekk ilhom ġimgħatejn jew tliet ġimgħat mal-istess partner, allura dak sar l-għarus jew dik saret l-għarusa tagħhom.

U din ir-relationship forsi ddum xahar, xahar u nofs, imbagħad tispiċċa u jibdew oħra.

Jiġifieri l-casual sex huwa ħafna ogħla minn dawk iċ-ċifri li għandna.

Issa meta ngħid casual sex, ħafna drabi lanqas l-isem tal-persuna ma jkunu jafu u allura jkun diffiċli ħafna biex nittraċċaw l-infezzjonijiet.

L-aktar ħaġa inkwetanti hija li 70% qatt ma jużaw il-condom.

Naturalment qiegħed nagħtikom dawn id-dettalji biex tieħdu idea ta' min jiġi fil-clinic.

Kif għedt, bħala etajiet jiġu ta' kull età, ovvjament l-aktar li jiġu huma ż-żgħar li huma attivi sesswalment, imma jiġu wkoll persuni kbar fl-età.

Jiena rajt persuni ta' 80 sena u aktar.

Jiġu minn kull ġeneru tas-soċjetà, bħal tobba, avukati, eċċ, jiġifieri s-sess kulħadd jagħmlu.

Għalija ż-żgħar huma l-iżjed grupp importanti għax huwa l-iżjed grupp vulnerabbli għal dawn l-infezzjonijiet.

Fil-fatt dan il-grupp jammonta għal kważi nofs il-pazjenti li nara.

Issa ħalli ngħid ftit il-mard li naraw.

Il-problema hi li ċ-ċifri li joħorġu uffiċjalment ġejjin biss minn dawk li jiġu l-GU clinic u dawn, bl-ebda mod ma jirrappreżentaw dak li qed jiġri verament fil-pajjiż.

U allura x'qed jiġri ma nafux.

Id-diffikultà hi li per eżempju, ngħidu kellna għaxar każi ta' syphilis u allura forsi ngħidu li għaxar każi mhuma xejn.

Imma jekk tipparganuha by population, bil-popolazzjoni żgħira tagħna, malajr toħroġ stampa differenti.

Per eżempju, il-marda tal-gonorrhoea li tittieħed sesswalment, għamlet ħabta fejn fl-Ewropa bdiet nieżla.

Dan minħabba li dak iż-żmien in-nies kienu għadhom qegħdin jibżgħu mill-HIV u allura qagħdu iżjed attenti billi jużaw aktar condoms u jħawdu inqas.

Illum in-nies m'għadhomx jibżgħu mill-HIV u l-mard kollu reġa' beda tiela' mal-Ewropa kollha.

Per eżempju, f'Malta minn kemm ilu mwaqqaf il-GU Clinic, kien hemm każ jew tnejn ta' din l-infezzjoni filwaqt li s-sena l-oħra kellna record ta' 61 każ.

U sa Ottubru diġà kellna 47 każ.

Dawn iċ-ċifri, kif għedt, neħduhom mill-ftit nies li jiġu għandna l-clinic.

Il-maġġoranza tan-nies ma jiġux għandi imma jmorru għand il-GP tagħhom jew għand il-gynaecologist.

Barra mill-clinic ma jsirux investigazzjonijiet ta' dan it-tip.

Min-naħa tiegħi ma rridx nidħol f'dettal żejjed imma hemm ukoll il-konċett ta' sexual networks.

Meta jiġi xi ħadd għandi b'infezzjoni, ikun faċli li nittrattah imma jien inkun irrid nipprova nara minn fejn ħa dik l-infezzjoni.

Kien hemm każ li ġie ppubblikat u li ġara veru.

Kien hemm każ ta' gonorrhoea f'Nottingham u biex jaraw jekk il-partners ta' din il-persuna kenux infettati jew le, tara li n-network kienet mifruxa qisha qarnita.

Jekk tiġi għandi persuna b'din il-marda, jiena rrid insib dawk kollha li kellha x'taqsam magħhom u nitrattahom.

Hawn Malta din hija prattikament xi ħaġa impossibbli għal ħafna raġunijiet.

Għandek ħafna pazjenti li jirrifjutaw jgħidu min kien il-partner tagħhom.

M'għandniex il-kuxjenza ngħidu li ħadna gost it-tnejn u allura hu jew hi għandha dritt għall-kura.

Ħafna drabi ma nkunux nafu min huma, la isem, la mobile phone, xejn ma jkollna fuqhom.

Ħafna każi jkunu ta' barranin, turisti li jiġu Malta u mbagħad jitilqu lura, allura ma ssibhom imkien.

Meta ngħidu li kien hemm so many cases ta' gonorrhoea, ara kemm hemm aktar fil-komunità li jiena ma nistax infittex.

Ħafna drabi anke meta jagħtuni n-numru tat-telefon, u nċemplilhom jiena stess biex ngħidilhom li setgħu ġew esposti għal xi infezzjoni, jibqgħu ma jiġux.

U dan għal ħafna raġunijiet.

Minkejja dawn il-limitazzjonijiet kollha, jekk nipparagunaw ruħna ma' ċerti pajjiżi li għalkemm għandna din il-problema, meta nikkalkolaw dawn l-ammonti mal-popolazzjoni tagħna, naraw li m'aħniex sejrin daqshekk ħażin.

Per eżempju, aħna m'għandniex il-problema li għandhom l-Ingilterra, imma mbagħad għandna ħafna aktar minn Ċipru jew mill-Italja.

Dan dejjem skont kemm jirrapportaw il-pajjiżi u aħna wkoll ma nirrapportawx kollox.

Infezzjoni oħra hija dik tal-chlamydia, li tikkawża l-infertilità fiż-żgħar.

Din l-infezzjoni tiela' fl-Ewropa kollha u aħna m'aħniex neqsin ukoll għax kull sena dejjem jiżdiedu.

Sa Ottubru li għadda – u dan record – kellna 100 każ.

U dak li jingħad fuq il-gonorrhoea, japplika japplika wkoll għall-chlamydia.

Imma minkejja dan kollu, jekk nipparagunaw ruħna ma' pajjiżi oħra, naraw li aħna qegħdin x'imkien fin-nofs.

Ma nafx jekk għandniex naħsbu li m'għandniex problema.

Il-famuża Syphilis kien hemm żmien fejn donnu kienet sparixxiet imma milli jidher reġgħet ġiet f'forma ta' epidemija min-naħa tal-lvant.

Anke hawn Malta meta nfetħet din il-clinic fis-sena 2000, qaluli li fil-15-il sena ta' qabel kienu raw xi ħames każi biss f'St Luke's. Issa f'daqqa waħda erġajna tlajna 'l fuq u sa Otttubru ta' din is-sena aktarx se niksru r-rekord.

Il-problema tas-syphilis huwa aktar diffiċli biex tittraċċaha minn infezzjonijiet oħrajn għax wieħed jista' jibqa' infettat u jista' jibqa' jinfetta bis-syphilis mas-sentejn jew aktar wara.

U allura biex tmur lura sentejn u tipprova tittraċċa n-nies li kellhom x'jaqsmu ma' persuna nfettatatta… Dawn is-17 ittripplaw imma jekk nipparagunaw ruħna ma' pajjiżi oħrajn, nistgħu ngħidu li sejrin mhux ħażin.

Per eżempju, m'għandniex il-problemi li għandhom il-Latvia jew tal-Litwanja imma per eżempju, Norway għandhom 0.52% u Ċipru għandhom 2.8% li huma t-tnejn ħafna inqas minna.

Jekk nieħdu l-felul ġenitali – l-ano-genital warts - hija xi ħaġa komuni ħafna u hija xi ħaġa li dejjem qed tiżdied.

Il-herpes hija infezzjoni komuni u importanti li nsemmuha għax hija assoċjata mal-HIV.

Hija infezzjoni li wkoll qiegħda tiżdied.

Jien nara ftit milli jkun hawn fil-komunità peress li jmorru għand il-GPs.

L-istess ħaġa l-HIV; għandna din il-perception li m'għandniex problema bl-HIV.

Fil-fatt jekk tara ċ-ċifri, tgħid li 17, 19, 28 jew 29 każ mhumiex ħafna.

Imma jekk tipparagunahom ma' dak li hemm fl-Ewropa, l-average fl-EU hija ta' 7.4% filwaqt li aħna għandna 4.7%.

M'aħniex 'il fuq ħafna imma lanqas għandna daqshekk ftit.

Per eżempju, għandna ħafna iżjed mill-Ġermanja jew mill-Irlanda.

Kondizzjonijiet oħra li huma trasmessi sesswalment qegħdin dejjem jiżdiedu u kondizzjonijiet oħra li mhux neċessarjament jittieħdu direttament mis-sess imma huma assoċjati mas-sess qegħdin jitilgħu 'l fuq ukoll.

Issa l-casual sex dejjem jiżdied u għedt kif dan diġà huwa underestimated għax min jgħid li għandu għarus, ħafna drabi mhu għarus xejn imma jkun biss partner għal ftit ġimgħat.

Għandek il-famużi condoms.

Kważi ħadd ma juża l-condoms għax qisu m'għandniex il-kultura li nużawhom, avolja nagħmlu casual sex, imma condoms ma nużawx.

Huma ftit ħafna dawk li jużaw il-contraception u mbagħad niskantaw li jkollna dawn it-tfajliet żgħar kollha tqal!

Il-ġimgħa l-oħra ġiet waħda ta' 14-il sena bit-tieni pregnancy tagħha.

Jiġifieri din lanqas tgħallmet mill-ewwel pregnancy tagħha.

Semmejna wkoll l-anal sex li wkoll hija ċifra għolja ħafna meta tipparagunaha maċ-ċifra li għandhom fl-Ingilterra.

Nerġa' ngħid li din hija perikoluża ħafna min-naħa ta' mard.

(Interuzzjonijiet)

Issa jekk nieħdu kemm aħna intiżi fuq dan il-mard nistgħu naraw il-Euro barometer ta' sentejn ilu ħalli naraw kif ma tantx ħriġna tajjeb ħafna fih.

Fil-European countries kollha staqsew ċerti mistoqsijiet bażiċi u sempliċi.

Per eżempju staqsew: Jista' wieħed jiġi nfettat minn labra kkontaminata bl-HIV? 10% qalu li le.

Tista' tieħu HIV jekk jagħtuk demm ikkontaminat bl-HIV? 9% qalu li le.

Tista' tieħu l-HIV jekk tagħmel sess ma' xi ħadd li huwa pożittiv? 14% qalu li le.

U mbagħad staqsew dawn il-mistoqsijiet; tista' tieħu l-HIV jekk tbus lil xi ħadd li huwa nfettat bl-HIV? 20% qalu iva.

Tista' teħodha minn toilet seat? 16% qalu iva filwaqt li 29% qalu li huwa possibbli.

Issa dawn huma affarijiet bażiċi.

9% qalu li tista' tieħu l-HIV minn xi ħadd li huwa HIV positive għax teħodlu b'idejh!

Jekk għandna xi idea li b'dak li qegħdin ngħallmu fl-iskejjel jew f'postijiet oħra huwa biżżejjed, għandna l-akbar żball.

Sfortunatament f'dan ir-rapport Malta ġiet imsemmija bħala wieħed mill-agħar pajjiżi f'ċerti affarijiet.

Mela għandna l-borma li fiha għandek il-casual sex, li ħadd ma juża condoms u għandna misinformation biex ma ngħidx injoranza u ma kellna l-ebda improvement matul is-snin.

Għaldaqstant hemm bżonn li nagħmlu xi ħaġa għax ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk.

Mela għandna tliet tipi ta' soċjetajiet.

Għandek it-Type C li hu is-so called restrictive, li huma s-soċjetajiet Kristjani u dawk Jewish.

Fihom insibu liġijiet stretti fejn jingħad li m'għandux isir sess barra ż-żwieġ u allura huwa faċli li f'dawn is-soċjetajiet li nassumu li kulħadd qed jobdi din l-ordni.

B'hekk ma jitteħdux provvedimenti għal min mhux jobdi din l-ordni.

Imbagħad għandek l-oppost, it-Type C: in-non restrictive societies.

Per eżempju, l-iScandinavian countries ma jimponux fuq dak li jkun li ma jistax jagħmel sess qabel iż-żwieġ.

Dawn il-pajjiżi konxji li n-nies qed jagħmlu s-sess u allura jieħdu l-provvedimenti meħtieġa.

Fis-soċjetajiet type A tistenna li ma jkunx hemm mard imma fil-fatt hemm.

Għal kuntrarju, fit-type C fejn jittieħdu l-provvedimenti, il-mard huwa inqas.

Jiġifieri ejjew ma mmorrux bl-illużjoni li għax nippriedkaw u ngħidu lill-poplu x'għandu jagħmel, dan se jobdi.

Il-poplu huwa totalment differenti u rridu naħsbu għal dak li jagħmel il-poplu u mhux għal dak li naħsbu li għandu jagħmel.

Hawnhekk hawn misinformation kbira.

Għandek imbagħad is-sess orali.

Mingħalihom li s-sess orali mhu xejn u li m'hemm riskju ta' xejn, mentri fil-fatt ħafna mill-gonorrhoea tiġi mis-sess orali.

U jekk jużaw condom għal xi ħaġa oħra, is-sess orali mhu xejn.

Ma rridx inkun grafiku żżejjed, imma fi żmieni jekk ħriġt ma' tfajla u fl-aħħar bistha… mentri llum is-sess orali huwa normali.

Hawn ħafna misinformation u ż-żgħażagħ għandhom ħafna peer pressure u media pressure.

Sfortunatament għandhom l-idea li jekk ma jagħmlux sess ma jkunux kbar jew mhumiex parti mill-gang.

Min-naħa tiegħi għamilt riċerka fuq il-pazjenti li ġew għandi billi staqsejthom meta kellhom sess l-ewwel darba, jekk użawx condoms u jekk jiddispjaċihomx.

Ħafna minnhom, speċjalment tfajliet jiddispjaċihom li jkunu bdew bis-sess minn kmieni, imma jiġu mġiegħla - mhux neċessarjament sforzati bħala rape - mill-pressure ta' ħbiebhom stess.

Issa x'se nagħmlu?

Ma rridux nagħmlu bħal famuża ostrich imma rridu nagħmlu xi ħaġa.

M'hemm l-ebda bakketta maġika.

Hawn ħafna so-called experts, kulħadd jgħid hekk u hekk u kulħadd għandu l-ideat tiegħu, imma sfortunatament mhux l-ideat kollha jkunu bbażati fuq ix-xjenza.

Ikollok ideat ibbażati fuq beliefs personali, li kulħadd għandu dritt li jkollu, imma jekk se nagħmlu xi ħaġa, irridu nibbażawha fuq x'nafu li jaħdem u fuq x'tgħidilna x-xjenza.

Irridu nkunu lesti li nbiddlu l-fehma għax ix-xjenza titbiddel u r-riċerka titbiddel ukoll, jiġifieri ma rridux inkunu riġidi fil-ħsebijiet tagħna.

Irridu niftħu għajnejna għar-realtajiet tal-lum u mhux noqgħodu naħsbu fuq kif kienu xi darba u kif nixtiequ li jerġgħu jkunu.

Sfortunament m'aħniex se nerġgħu mmorru lura.

Hemm bżonn li nagħmlu national sex health policy robusta.

Nieħu gost ngħid li wara t-taħdidiet mal-Ministru Dalli, din il-policy se ssir dalwaqt, jiġifieri xi ħaġa konkreta qiegħda ssir.

Din il-policy irid ikollha l-backing politiku ta' kulħadd.

Fuq kollox mhux imbilli nagħmlu policy imma din trid tiġi implimentata u rridu nkunu żguri li nagħtuha r-riżorsi kollha meħtieġa għax mhu se jiġri xejn b'xejn.

X'nistgħu nagħmlu biex nipprovaw innaqqsu dan il-mard?

Hemm ħafna affarijiet li huma bbażati fuq formula matematika.

Hemm il-famuża astinenza li hija importantissima.

Għalija dik għandha tkun dejjem in-number one target tagħna, speċjalment maż-żgħar.

Madankollu rridu nifhmu li billi ngħidu astinenza biss, in-nies xorta se jiddeċiedu huma meta jridu jagħmlu s-sess.

Se jiġi żmien meta mhux se jastjenu.

Importanti ħafna li ntambrulhom fuq l-astinenza mil-lat purament mediku għax jekk ma jastjenux meta jkunu żgħar ħafna, iktar għandhom ċans ta' infezzjonijiet, iktar kumplikazzjonijiet u mard ieħor.

Issa se jiġi żmien fejn dawn se jagħmlu ta' rashom.

U allura hemmhekk irridu nidħlu f'fażi oħra.

Irridu ndaħħlulhom f'rashom il-fedeltà u mhux li jkollhom partner kull tliet ġimgħat.

Imbagħad dawk li ma jridux ikunu hekk, irridu ndaħħlu fihom il-kultura tal-condoms.

Issa tajjeb ngħidu li l-condoms mhumiex xi dagħwa.

Dan il-famuż condom ilu jeżisti minn tal-inqas 2,000 sena u forsi anke aktar antiki minn hekk.

Dawn ma vvintajnihomx il-bieraħ.

Il-condom kif nafuh illum mhuwiex is-soluzzjoni għall-problema, lanqas per idea u ħadd mhu qed jgħid li huwa hekk.

Ħadd mhu qed jgħid - ibda minni - li taqbad tagħti condom lil kulħadd mal-breakfast u daqshekk, il-problema solvejtha.

Li l-astinenza taħdem kien ikun famuż u ma jkollna problema ta' xejn.

Kieku kulħadd jagħmel kif tgħid ir-reliġjon u allura jagħmel is-sess fiż-żwieġ biss, ma kienx ikollna problema imma n-nies ma jagħmlux hekk.

Rajna kif dan l-aħħar fl-Amerika, grazzi għall-President Bush, dak il-biljun dollaru li nefqu fuq il-programm ta' astinenza ma ħadimx.

Sfortuna li ma ħadimx, but you have to face reality.

Avolja qed naraw dawn iċ-ċifri ma' wiċċna, nibqgħu nsostnu li dak biss tajjeb.

L-astinenza għandha postha u l-condom għandu postu.

Kollox għandu postu għax ilkoll kemm aħna ngħaddu minn fażijiet differenti f'ħajjitna.

Hemm żmien fejn nastjenu, hemm żmien fejn inkunu fidili u hemm żmien meta nużaw il-condoms.

Imma anke b'dan kollu mhux se neqirdu l-mard.

Għalhekk l-aktar ħaġa bażika hija l-edukazzjoni.

Jekk ngħidu x'jaħdem minn riċerka, nafu li meta l-edukazzjoni tibda ssir minn kmieni u meta l-ġenituri jkunu nvoluti f'din l-edukazzjoni din taħdem żgur.

Issib li huma kkonsidrati bħala harmful meta ttambar fuq l-astinenza biss għax sfortunatament dawn l-affarijiet ma jaħdmux.

Minn dan il-programm insibu li hemm iżjed ċans li jibdew sess kmieni u li meta jibdew is-sess, ma jużawx condom.

Kollox għandu postu, għandek il-famużi erbgħa punti tad-WHO li huma l-astinenza, be faithful, condoms and don't do drugs.

Issa dan huwa biżżejjed?

Kulħadd jaf x'inhi l-aktar urge primittiva tal-bniedem u jekk xi ħadd jaħseb li se nwaqqfu li n-nies milli jkollhom is-sess, qiegħed jiżbalja bil-kbir.

L-irġiel u n-nisa jaħsbuha mod ieħor.

Għalhekk irridu nikkejterjaw għal dak li jagħmlu n-nies u kif jaħsbuha n-nies u mhux kif naħsbuha aħna jew fuq dak li jidhrilna li għandu jkun l-ideali.

Nirringrazzja lil Alla li qiegħda ssir is-sexual policy.

L-aktar ħaġa importanti hi li rridu nirrevedu x'qed isir fis-sex education.

Jiena niskanta meta nara li ż-żgħar li jiġu quddiemi, lanqas ikollhom idea fuq sempliċiment il-hygiene bażiku, aħseb u ara fuq il-mard u x'għandhom jagħmlu.

Sfortunatament akkwistajna l-lifestyle ta' pajjiżi oħrajn ħafna ikbar minna, mingħajr l-edukazzjoni neċessarja biex inlaħħqu ma' din it-tip ta' lifestyle.

Ġrejna 'l quddiem imma ma mxejniex pass pass mal-edukazzjoni tagħna.

Allura hemm bżonn li nirrevedu s-sex education tagħna.

Mhux id-delivery biss imma anke l-personnel.

Il-health promotion għandha biċċa xogħol kbira fiha, basta nagħtuha l-finanzi meħtieġa sabiex tkun tista' taħdem.

Mhux se nogħġbu lil kulħadd għax hija xi ħaġa impossibbli.

Se jkun hemm l-armchair critics, li għandhom kull dritt li jikkritikaw.

Imbagħad hemm min għandu interessi oħra imma għalina għandu jkollna oġġettiv wieħed primarju, li huwa l-well being ta' dawn in-nies, speċjalment taż-żgħażagħ.

Mill-bqija huwa mmaterjali x'jgħid Ċikku jew Peppu.

Ir-responsabilità tagħna hija li nippreparaw tajjeb lit-tfal minn issa u nżommu f'moħħna li għada pitgħada dawn se jagħmlu s-sess.

Imma meta jaslu għal dan l-istadju, aħna nkunu għamilna l-almu tagħna għax inkunu għallimnihom u tajnihom ir-responsabilità tagħhom.

Inkunu għallimnihom fuq il-konsegwenzi, fuq is-sabiħ u fuq l-ikrah tas-sess, imbagħad jiddeċiedu huma u jerfgħu r-responsabilità tal-aġir tagħhom.

Aħna għandna d-dover li nagħtuhom il-background kollu, imbagħad huma għandhom l-obbligi u r-responsabilitajiet tagħhom.

Imma m'għandhomx isofru bl-injoranza jew bil-preġudizzji tagħna.

Min jaf, ma naħsibx, imma nipprovaw.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

DR CHARMAINE GAUCI (Direttur tal-Health Promotion & Disease Centre): Sur President, l-ewwelnett nixtieq nirringrazzjak talli tajtni din l-opportunità biex nitkellem bħala direttur tad-dipartiment tal-promozzjoni tas-saħħa u prevenzjoni tal-mard.

Id-dipartiment li nieħu ħsieb jiena huwa dipartiment ġdid u sar fir-riforma tad-dipartiment tas-saħħa.

Iddaħħlet il-parti tal-prevenzjoni tal-mard għax hemm enfasi kbira fuq il-prevenzjoni tal-mard għax dejjem ngħidu li prevention is better than cure u għalhekk hemm din l-enfasi fuqha.

Is-suġġett tal-lum huwa sexually transmitted infections, però meta qegħdin naħdmu bħala Health Promotion, qegħdin naħdmu wkoll fuq sexual health.

Hawnhekk mhux qed naraw biss kif nistgħu nevitaw il-mard infettiv, imma bil-mezzi tagħna rridu naraw kif qegħdin naħdmu u nipprovaw intejbu l-ħidma tagħna u naraw kif se ntejbu s-saħħa sesswali kollha tal-persuna.

Bħal kull definizzjoni oħra li tagħmel tas-saħħa, l-Għaqda Dinjija tas-Saħħa għandha d-definizzjoni tagħha tas-saħħa sesswali, li s-saħħa mhijiex li inti ma jkollokx mard biss fiżikament imma li emozzjonalment, mentalment u soċjalment tkun aktar b'saħħtek ħalli tkun tista' issaħħaħ u tippromwovi l-personalità u aktar u aktar il-komunikazzjoni u l-imħabba bejn il-koppja.

B'hekk din id-definizzjoni ta' sexual health inkunu nistgħu nimmiraw il-problemi li qed naraw madwarna li mhumiex biss mard infettiv li jittieħed sesswalment.

Għalhekk permezz tal-health promotion messages qegħdin nipprovaw naraw li nagħmlu promozzjoni tas-sesswalità.

U meta qegħdin nagħmlu promozzjoni tas-sesswalità qegħdin inħarsu lejn in-nies kollha fl-age groups kollha.

Dan għaliex ħafna nies jaħsbu li tibda tgħallem u timmira s-sexual health promotion liż-żgħażagħ, li x'aktarx ikunu se jibdew l-attività sesswali tagħhom.

Imma inti trid tibda mit-tfal żgħar ħafna fejn tgħallimhom iħobbu l-persuna tagħhom.

Imbagħad minbarra li timmira lejn l-etajiet kollha, għandek ir-responsabilità wkoll li tagħmel targeting għal dawk ir-risk groups li se jkunu aktar ta' riskju.

B'hekk inkunu qegħdin nagħmlu dawk li ngħidulhom kemm miżuri għall-popolazzjoni kollha li jistgħu jkunu kollha at risk, imma trid tagħmel enfasi wkoll fuq dawk il-gruppi li taf li huma aktar fir-riskju.

Issa aħna x'qegħdin nagħmlu?

L-ewwelnett importanti ħafna li nsemmu dak li rajna fil-Euro barometer u huwa minnu li forsi n-nies mhumiex daqshekk aware għal ċerti affarijiet.

Imma ma rridux naqtgħu qalbna.

Għandna l-kumplament tal-persentaġġ l-ieħor li jafu kif jiġi trasmess il-mard, però irridu nkomplu naħdmu aktar fuqha u għalhekk parti minn xogħlna huwa li nkomplu nżiedu l-għarfien fost il-popolazzjoni ġenerali u anke r-risk groups li jkunu at risk.

X'inhu dan l-għarfien li nagħtuhom?

Għandna ngħarrfuhom kif jistgħu jkollhom prattiċi sesswali aktar safe.

Importanti ħafna li n-nies ikunu jafu x'inhuma l-konsegwenzi jekk ma jipprattikawx safe sex, fosthom rajna l-mard infettiv.

Rajna l-graphs u l-inċidenza li għandna f'Malta - bħalma qal tajjeb Dr Carabot – u li din mhijiex l-istampa kollha li qegħdin naraw.

Għandna l-problema tal-unintended pregnancies u tal-emotion consequences li ma semmejnihomx.

X'inhuma l-emozzjonijiet?

Il-konsegwenzi li jkollok meta persuna li għadha żgħira diġà daħlet għal attività li suppost tkun lesta għaliha meta tkun akbar fl-età.

U għandek ukoll l-abbuż sesswali.

Hawnhekk qegħdin naraw stampa iktar wiesgħa li mhuwiex biss is-sexually transmitted infections.

U bil-miżuri li qed nippruvaw nilħqu, nistgħu nipprovaw anke naħdmu għal dawn il-problemi kollha.

Irridu nżiedu l-għarfien dwar x'inhuma r-riskji u dwar kif jittieħed il-mard u s-sintomi tagħhom.

X'jiġri meta tittieħed?

Bħalma jaf Dr Carabot ikun hemm ħafna nies li jibdew ikollhom ċerti sintomi li jkunu minimi, u jibdew jaħsbu li għandhom ċertu mard żgħir, jibqa' għaddej il-proċess fil-ġisem b'konsegwenzi aktar gravi bħal tfajliet li jista' jkollhom problema ta' infertilità.

Allura importanti ħafna li ngħallmu x'inhuma s-sintomi ta' dan il-mard.

X'servizzi hawn f'Malta fejn tista' tmur biex tieħu parir, il-counselling u anke x'hawn available bħala kura.

Importanti ħafna li nwasslu dan il-messaġġ lill-pubbliku.

Ħaġa oħra importanti ħafna hija dik li mhux biss inżiedu l-għarfien imma li nħeġġu lin-nies sabiex jagħmlu the right choice.

Jiġifieri inti għandek iċ-choice u aħna qegħdin inħeġġuk sabiex tagħmel the right choice.

Issa minbarra li nħeġġek tagħmel ir-right choice, irrid nagħtik ukoll l-environment meħtieġ ħalli tkun tista' tagħmel dik iċ-choice tiegħek.

Kif qed nipprovaw naħdmu fuq il-kampanji tagħna u ntejbuhom?

Il-messaġġi jridu jkunu ċari, effettivi u diretti.

Ma rridux noqgħodu nduru mal-kantunieri imma rridu nkunu effettivi u ngħidu x'inhuma l-fatti.

Il-fatti jridu jkunu evidence based u ma nistgħux niktbu kampanja fuq dak li nħossu aħna li huwa l-aħjar messaġġ.

Hawnhekk m'aħniex se nivvintaw ir-rota imma nistgħu naraw x'qed jiġri f'pajjiżi oħra u x'ħadem f'pajjiżi oħra.

Imbagħad irridu noqogħdu attenti li nadattawhom għall-kulturi li jiġu aċċettati mill-kultura tagħna wkoll u li jkunu user specific.

Xi ħaġa li ilna ħafna naħdmu fuqha hija s-sens tar-responsabilità għal dik il-persuna u għas-saħħa personali tagħha kif ukoll għas-saħħa tal-persuna l-oħra.

Naħdmu ħafna fuq promotion ta' healthy lifestyles fil-konċett kollu u naħdmu wkoll biex bħala sexual health education ikun mgħoddi lill-pubbliku minn nies professjonali.

Inħeġġu lin-nies sabiex jekk għandhom problemi, ifittxu għajnuna professjonali.

Issa bl-għarfien biss ma jfissirx li inti se tagħmel dak l-oġġett.

Kulħadd jaf li ċerta ikel iħaxxen u li mhux tajjeb għas-saħħa imma xorta waħda ssib lil min jieklu.

L-istess ħaġa hawnhekk.

L-għarfien nistgħu nipprovaw inżiduh imma ma nistgħux naħdmu biss fuq l-għarfien.

Irridu naraw kif se nagħmlu behaviour change.

Importanti li se nagħtu dawk l-iskills meħtieġa sabiex tnaqqas ir-riskji, li persuna se tagħtiha dawk l-iskills biex hi tkun assertiva, li jkun hemm il-komunikazzjoni bejn il-koppja u li dawn se jaslu biex jiddeċiedu flimkien li jagħmlu xi ħaġa bejniethom u mhux tkun xi ħaġa spontanja.

Issemma s-social pressure li jkollhom b'mod speċjali ż-żgħażagħ, li jekk ma wasaltx għal dan il-pass, allura m'intix qed timxi mal-massa.

U hemmhekk irridu ngħallmu, inħeġġu u nagħtuhom dawk l-iskills sabiex ikunu jistgħu jirreżistu s-social pressure u l-motivazzjoni biex tbiddel u r-rispett mill-behaviour tiegħek.

Kif qal tajjeb Dr Carabot, aħna nimxu fuq l-ABCD strategy.

Din hija approach standard li rrakmandat l-Għaqda Dinjija tas-Saħħa.

Fejn għandek l-"abstinence" biex tevita l-"exposure", imbagħad għandek il-"be faithful" fejn qed tnaqqas l-"exposure" għal dawn l-infezzjonijiet jekk għandek il-"partner" li tibqa' "faithful" miegħu.

Imbagħad għandek oħrajn li jiddeċiedu li ma jridux ikunu f'dawn il-gruppi ta' abstinence jew tal-be faithful u allura hemmhekk, għandna r-responsabilità bħala dipartiment li ninformaw lil dawn in-nies x'hemm available biex jipproteġu lilhom infushom.

Importanti ħafna mhux x'hemm available imma kif trid tużah u li tużah b'mod regolari għax jekk tużah ta' darba kultant, xorta jista' jibqa' r-riskju.

Jekk tqies lin-nies bħala li qegħdin fid-dgħajjes, mhumiex se jkunu fl-istess dgħajsa l-ħin kollu imma se jkunu qegħdin jaqbżu minn dgħajsa għal oħra.

Għalhekk huwa importanti li nibqgħu f'dgħajsa minnhom u mhux naqgħu fl-ilma jew f'dan il-flood ta' infections u negħrqu fiha.

Allura qegħdin f'liema grupp qegħdin, irridu noqogħdu attenti li nibqgħu fih.

Dr Carabot semma' s-Sexual Health Policy u l-Action Plan.

Ħadna pjaċir ħafna li kien hemm din il-move forward għax konna ilna nħeġġu sabiex ikun hemm Sexual Health Policy.

Personalment kont fil-kumitati, però qegħdin grupp ta' nies li qegħdin naħdmu flimkien sabiex ikollna Sexual Health Policy li biha nkunu nistgħu naħdmu.

U bħalissa qegħdin naħdmu fuq action plan.

Hemm diversi areas li mmirajna għalihom u rajna li rridu naħdmu fuqhom.

L-ewwel waħda hija s-Sexual Health Promotion fejn se naħdmu fuq l-awareness, il-behaviour change u s-supportive environments.

Huwa importanti ħafna li nħarrġu lill-professjonisti għax it-training huwa importanti ħafna, anke għalina li naħdmu fuq il-Health Promotion.

Din trid tingħata wkoll lin-nies li jagħtu l-kura u lill-għalliema li se jkunu qegħdin jaħdmu mat-tfal.

Is-settur tal-edukazzjoni huwa partner importanti ħafna magħna.

U jrid jaħdem fuq dan l-action plan għax irridu nibdew - bħalma diġà għidna – minn mindu t-tfal jkunu żgħar.

F'kull stadju tal-edukazzjoni għandek kif tista' twassal il-messaġġ, u fl-aħħar se jkollok tifel li sakemm wasal f'ċertu età, inti se tkun bnejtlu sens ta' responsabilità li hu se jkun kapaċi jkun assertiv u jkun jista' jieħu deċiżjoni.

Għandek il-passi u l-etajiet ta' kif se taħdem fuqhom.

Irridu wkoll naħdmu mal-ġenituri.

Naħseb li ħafna minna li qegħdin hawnhekk għandna t-tfal u nafu kemm insibuha diffiċli sabiex nitkellmu mat-tfal tagħna fuq dan is-suġġett.

Għalhekk ma nistgħux inħallu dak il-kuntrast fejn l-iskola qed twassal it-tali messaġġ u mbagħad dak it-tifel, x'ħin imur id-dar se jsib blockage għax ma jistax jistaqsi.

U allura rridu naħdmu wkoll mal-ġenituri.

Area oħra li rridu naħdmu fuqha hija s-sorveljanza.

Bħala parti mid-dipartiment tiegħi nieħdu ħsieb is-sorveljanza tal-mard infettiv, però jekk inqabblu ċ-ċifri naraw li dawn huma verament ftit għax bħas-sorveljanza kollha, inti tippikkja biss the tip of the pyramid u tara biss dawk li jiġu nnotifikati mit-tobba.

Hemm ħafna li ma jkollhomx daqshekk sintomi kbar u li lanqas biss imorru għall-kura.

Ħafna jmorru għand il-General Practitioner tagħhom għax ħafna mill-pazjenti ma jkunux iridu jmorru f'dak id-Dipartiment imma jitolbu lit-tabib tagħhom biex jagħtihom xi ħaġa hu ħalli jfiequ.

Issa dawn it-tobba m'għandhomx dawn il-faċilitajiet biex jagħmlu t-testijiet u allura qatt ma naslu biex ikollna statistika sħiħa.

Kif se nsaħħu din is-sorveljanza biex inkunu nafu eżattament x'inhi l-istampa vera u x'inhuma l-mikrobi l-aktar li qed jaffettwaw fil-komunità tagħna?

Għandek ir-riċerka.

Ma nistgħux noqogħdu fuq ir-riċerka li saret barra minn Malta biss imma għandna bżonn riċerka li saret f'Malta.

Irridu naraw x'inhi l-problema vera hawn Malta u rridu naraw x'jaħdem hawn Malta.

Irridu naraw x'inhuma dawk il-messaġġi li verament jaħdmu hawn Malta għal kulturi tagħna.

Irridu naraw ukoll kif se nsaħħu s-Sexual Health Care.

Forsi mill-graphs li rajna ta' Dr Carabot bdejna naraw żieda minn mindu fetħet il-GU clinic.

Dan għaliex għandna servizz li qed jingħata u allura qed ikollna iktar nies li jiġu hemmhekk.

They are being picked up more u jista' ikun li dan it-tip ta' mard qiegħed jiżdied ukoll, ma nafux u għalhekk irridu aktar riċerka u rridu nsaħħu l-kura li għandna.

Ma jistax ikun li jkollna post wieħed biss fejn in-nies jistgħu jmorru imma rridu nsaħħu s-servizzi tagħna.

Dawn huma kollha l-aspetti tagħna li qegħdin naħdmu fuqhom bħala sexual health policy u qegħdin naħdmu fuqhom bħala team bis-servizzi tagħna kollha sabiex nippreżentaw il-policy u l-action plan lill-ministru tagħna.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

DR ANNA MARIA VELLA (President, Cana Movement): Sur President, l-ewwel ħaġa li nixtieq ngħid huwa li għalkemm jiena l-President tal-Moviment ta' Kana, hawnhekk qiegħda in my own personal capacity, fis-sens li apparti li jiena tabiba u għandi Masters in public health, ix-xogħol tiegħi mhuwiex ma' Kana imma huwa fid-Detox.

Hemmhekk nagħmel xogħol fuq żewġ livelli, dak li ngħidulu s-secondary prevention fis-sens li nagħmel Well Woman Clinic fejn isir ħafna screening.

Fil-fatt dik il-pazjenta ta' 14-il sena li semma' Dr Carabot hija pazjenta tiegħi.

Imbagħad once li jmorru l-programm ngħidilhom jistennew ftit meta jkunu qegħdin rehab programme u mbagħad jagħmlu t-total screening fil-GU clinic biex kemm jista' jkun ma nerġax inġibhom lejn id-detox.

Jiġifieri għandi esperjenza minn dak l-att.

Parti oħra mix-xogħol tiegħi huwa li ndur l-iskejjel sekondarji, kemm dawk tas-subien kif ukoll tal-bniet.

U dan l-aħħar qed niżviluppa biċċa xogħol oħra - ovvjament mhux se nitħallasx għaliha – fejn qiegħda niltaqa' mal-ġenituri wkoll għax jidhirli li they play a very important role u jekk se nibqgħu ngħidu li dan huwa xogħol tal-edukazzjoni jew tal-Health Promotion biss, imbagħad id-dar ikun hemm storja kompletament differenti, naħseb li se nitilfu ħafna.

Issa x'inhuma jisimgħu ż-żgħażagħ?

Naqbel ħafna ma' dak li beda jgħid Dr Carabot għax huwa importanti li nkunu nafu x'qed jisimgħu ż-żgħażagħ.

L-ewwel ħaġa li qegħdin jisimgħu ż-żgħażagħ mhux lilna imma lill-ħbieb u l-peers tagħhom, jiġifieri naqbel li hawn pressure kbira sabiex iż-żgħażagħ ikunu promiscuous.

Qegħdin jisimgħu mill-media, mit-television u mill-ħafna reklami li jgħidulhom kemm huwa importanti li jagħmlu ċerti affarijiet.

Il-pornografija llum saret at a finger's tip away, jiġifieri l-fatt li tagħmel computer fil-kamra tat-tifel jew tat-tifla huwa a must today.

Aħna mingħalina li għax għandna l-firewalls allura protetti, imma l-verità hi li għaddejjin xalata galor.

Qed jisimgħu wkoll mill-hormones tagħhom.

Dr Carabot wera cartoon fejn l-moħħ qiegħed fil-post li mhux suppost fin-naħa tal-irġiel.

Imbagħad jisimgħu mill-familja u jisimgħu mill-iskola.

Bħalma qed taraw il-vuċi tal-iskola żgur li mhijiex il-vuċi tal-ħbieb tagħhom u din hija xi ħaġa li rridu niftakru aħna u b'hekk tiġi l- empowerment tagħna.

X'inhu jiġri?

Iż-żgħażagħ dejjem qegħdin jibdew joħorġu flimkien minn qabel u allura meta tibda toħroġ minn qabel, se tibda ovvjament is-sexual activity tiegħek minn qabel.

Saru studji interessanti ħafna kemm minn B.Psych. students u jiena għandi miegħi social workers li għamlu wkoll youth work thesis, u ċċekkjaw ftit fejn tidħol ir-riċerka għax naħseb li diġà sar b'mod individwali.

Imma li kieku kelli ngħid x'inhi l-istampa hawn Malta, issib li meta tibda tistaqsi fuq sexual activity jibda ħiereġ l-bluff kollu, kulħadd jgħid li huwa sexually active u mbagħad tibda tfittex… Huwa importanti dak li semma' Dr Carabot għax l-oral sex is very high imma għalihom dak għadek verġni għax għadek m'għamiltx il-vaginal sex.

Il-vaginal sex in 15 year olds qiegħed bejn 10% to 15% filwaqt li meta niġu għall-età tal-Università, jiġifieri within two years, il-persentaġġ jitla' għal 50%.

U din hija xi ħaġa li tajjeb li nżommuha f'moħħna.

Hemm peer pressure to start experimenting kemm trid u kif semmejna l-affarijiet kollha qed jimbottawhom mhux biex ikollhom ħajja sesswali imma li jkollhom ħajja sesswali avventuruża.

Hawnhekk m'iniex se noqgħod nirrakonta l-istejjer li nisma', imma meta jibdew jitkellmu bejnithom, tant jagħtuhom kulur l-affarijiet li fl-aħħar jispiċċaw qishom fantaxjenza kbira imma fil-verità ma jkun hemm xejn minn dak li jkunu qegħdin jgħidu.

L-aktar ħaġa li tinkwetani hija l-kultura li qed jisimgħu ż-żgħażagħ - mhux li nisimgħu aħna - li l-ħin kollu ttambar biex dawn ikunu mbottati 'l hemmhekk u għalhekk f'din l-islide ktibt u rrepetejt have sex now – have sex now.

Għalhekk f'dawn il-vuċijiet kollha, aħna jrid ikollna l-vuċi tagħna - meta ngħid aħna qed nitkellem kemm bħala edukaturi f'kull aspett, jiġifieri kemm fl-iskola fejn imorru ż-żgħażagħ, kemm fil-familja kif ukoll fl-għaqdiet tagħhom – ċara ħafna.

Il-vuċi tagħna trid tkun pożittiva u mhux negattiva u trid tkun qiegħda tgħid il-verità u mhux nagħtu serje ta' tagħmilx hekk u tagħmilx hekk għax inkella ż-żgħażagħ se jagħmlu bil-kontra.

Importanti li aħna ngħidulhom x'għandhom jagħmlu.

Meta nitkellmu fuq l-abstinence programme, xorta neħduhom b'aspett pożittiv, jiġifieri mhux tgħidilhom li ma jistax ikollok sess imma trid tgħidilhom x'se jagħmlu bis-sesswalità tagħhom.

Jekk qed ngħidu li dawn għandhom impulse ta' testosterone u għandhom impulse ta' hormones, aħna rridu ngħidulhom x'għandhom jagħmlu b'dan kollu għax bil-ħsebijiet kollha ta' dak kollu li qed jiġri fil-ħajja tagħhom qed iġiegħlhom jagħmlu xi ħaġa.

Għalhekk ngħid ma rridux nagħmlulhom no-entry signs u barrieri, imma nagħmlulhom r-rails fejn it-train ikun jista' jibqa miexi fuqhom b'mod awtomatiku u b'hekk ikunu jistgħu jgħixu f'din l-armonija.

L-aktar ħaġa li ma jridux iż-żgħażagħ hija li jsibu lil min jiġġudikahom - name, blame and shame – u li joqgħod jgħidilhom kemm huma ħżiena għax qed jagħmlu hekk.

Żgur li ma jridux hekk u żgur li mhux se jkellmuk jekk tmur fuqhom b'dak it-ton.

Ħafna drabi meta mmur fl-iskejjel, l-ewwel nitkellem ftit mal-istudenti so that I break the ice, nipprovokahom kemm niflaħ u mbagħad nara li jibdew jistaqsu.

U tiskanta x'jistaqsu, u kultant jinkwetawni wkoll l-affarijiet li jibdew jistaqsu.

Jiġifieri kif hawn f'din l-islide li jkun hemm ġenitur li mingħalih se joqgħod jgħid lit-tifla fuq il-birds and the bees meta din għandha l-pre-natal class fi ftit ħin ieħor.

Din tiġri l-ħin kollu.

Per eżempju, għada se niltaqa' mal-ġenituri tat-tfal tal-iskola taż-Żejtun.

Diġà rajt il-Form 3s, il-Form 4s u l-Form 5s, u smajthom jitkellmu, meta mbagħad jiġu l-ġenituri jkellmuni, ngħid dawn huma l-ġenituri ta' dawk it-tfal.

Dan għaliex ikunu qed jgħixu f'dinja oħra u nibqgħu ngħidu li mhux veru qed jiġri hekk!

Imma l-aktar li tinkwetani hi li kollha jafu li t-tifla għandha boyfriend, kollha jafu li din qiegħda toħroġ miegħu, kollha jafu li s-Sibt filgħaxija din tmur torqod għand l-għarus tagħha, imma meta mbagħad ngħidilhom naħseb li jkunu qed jgħidu r-rużarju flimkien, hekk jimmaġinaw u hekk jixtiequ jemmnu.

Xi ħaġa li rridu nitgħallmu - u qalitha Dr Gauci - hija li knowledge does not equal to behaviour u hawnhekk naħseb li din hija l-akbar challenge li għandna aħna l-edukaturi u mhux noqgħodu ngħidu li: Kont avżajtha u għedtilha x'għandha tagħmel, issa tagħmel hi.

Jekk jien bgħattek f'post fejn kulħadd qed jagħmel l-istess ħaġa, jien x'se nagħmel?

A 14 year old se tkun differenti minn sħabha?

Dik hija x-xi ħaġa li mingħalina nagħmlu.

Meta nagħmel il-lessons tiegħi, kemm jista' jkun inkeċċi t-teachers kollha 'l barra għax l-istudenti jħossuhom aktar komdi meta ma jarawx it-teachers quddiemhom.

Il-ġimgħa li għaddiet kien hemm għalliem li staħba wara l-purtieri.

U la l-istudenti u lanqas jien ma kont naf li qiegħed mistoħbi.

Imma mbagħad x'ħin spiċċa kollox ħareġ minn wara l-purtiera u tgħidx kemm kien irrabbjat u se ngħid għalfejn.

Lill-istudenti kont staqsejthom fuq il-condoms u għedtilhom li l-condoms huma importanti for contraceptive reasons.

Imma kemm huma safe?

U bdejt nara n-numri telgħin.

Kemm huma safe?

Lanqas idea ma kellhom u lanqas biss indunaw li hemm differenza bejn safety bħala contraceptives u safety bħala STIs b'mod differenti.

Imbagħad daħal l-għalliem u beda jaħlef li hu kien għallimhom dawn l-affarijiet kollha, imma dawn ma tgħallmu xejn!

Il-problema li nara hija, li l-fatt li qed ninformaw liż-żgħażagħ ma jfissirx li dawn ħadu dik l-informazzjoni, ma jfissirx li l-lezzjoni li tajnihom tgħallmuha u li they are going to put it into practice.

Ħaġa oħra li ninnota fiż-żgħażagħ hija l-mentalità li dak li ġara lil ħaddieħor mhux se jiġri lili.

Jien naħdem id-Detox u warajja għandi notice board bis-santi kollha tal-pazjenti li jkunu mietu u lil min jidħol ngħidilhom li dawn huma l-fallimenti ta' ħajti.

Meta jidħlu d-drogati mal-ġenituri tagħhom, dawn mal-ewwel se jduru fuq it-tfal tagħhom u jgħidulhom "Qed tara dak kif spiċċa?".

U l-ewwel reazzjoni tat-tfal tkun "Imma taf għalfejn miet dak?

Dak miet għax għamel hekk u allura jien mhux se jiġrili hekk!".

Dan għalih mhux qed jilgħab ir-russian roulette kull darba li qed ifaqqa' fil-vina tiegħu u l-istess jiġri meta dak li jkun qed ikollu x'jaqsam mat-tfajla tiegħu jew ikollha x'taqsam mal-boyfriend tagħha.

Dr Carabot semma' l-boyfriend ta' tliet ġimgħat li titqies bħala serial monogamy għalihom imma din mhi faithfulness xejn.

Hija biss il-mentalità tal-lum.

Hawn qed taraw cuttings ta' gazzetti Ingliżi, li kif rajtu minn dak li qal Dr Carabot, is-sitwazzjoni fl-Ingilterra dejjem tkun waħda mill-agħar.

Imma x'inhu jiġri fl-Ingilterra?

U dan qed ngħidu biex ma naħsbux li hawn Malta biss jeżistu dawn il-problemi.

Skond il-gazzetti għandek it-teenage pregnancies li dejjem qegħdin jiżdiedu, l-abortion rate dejjem tiela', is-sex infections dejjem telgħin u t-teen sex advice kien ineffective.

L-STIs mhux telgħu imma sparaw 'il fuq u l-conceptions dejjem jiżdiedu.

Fl-Ingilterra għamlu tliet affarijiet li mingħalihom għamluhom to promote their sex health policy imma bħalma qed taraw, l-ebda waħda minnhom ma bidlet l-andament tal-affarijiet fejn sejrin.

U din hija xi ħaġa li lili tinkwetani.

Naħseb li s'issa tgħallimtuhom bl-amment l-ABCD imma għalfejn qiegħda nerġa' insemmihom?

Meta nkun fl-iskejjel inħossni mbarrazzata ħafna meta mmur bl-ABCD.

Jekk lill-15 year olds se ngħidilhom to abstain, naħseb li d-diska mhijiex l-istess bejn il-15 year olds u dawk li jkunu fl-MCAST jew il-Junior College u dawk li qegħdin l-Università.

F'dawn il-postijiet ma nistax nibqa' immur bl-istess diska.

Inħoss li fejn jidħlu ż-żgħar nett, jiġifieri dawk under 15 year olds, irrid nitkellem fuq l-abstinence programme b'mod ċar ħafna.

Issa dan ma jfissirx li ma nitkellimx fuq condoms imma meta nitkellem fuq condoms, ma rridx nagħti l-messaġġ li huma mhux se jirnexxilhom jastjenu ruħhom.

Jekk aħna qegħdin ngħidu li għandek 15% ta' dawn iż-żgħażagħ li verament tilfu l-verġinità tagħhom u li allura huma sexually active, u biex inkunu safe ngħidu li din intellgħuha għal 50%, il-50% l-oħra li qed jipprovaw u li qed jagħmlu minn kollox biex jgħixu dan il-messaġġ ta' abstinence, min-naħa tagħna ma rridux ngħidulhom li huma mhumiex importanti għax nafu li intom se taqgħu, bħalma qalilna Dr Carabot.

Min jirnexxilu jżomm l-abstinence jista' ikollu ftit tal-appoġġ?

Naqbel li l-abstinence only programmes fl-aħħar mill-aħħar huma diffiċli ħafna li jinżammu fil-ġurnata tal-lum f'dawl l-etajiet daqxejn kbar.

Imma dawk li għadhom 15 year olds, nistgħu ngħidulhom li huma mhumiex kapaċi jastjenu?

Fil-fatt fl-istudji tara li meta jkollhom dawn il-mixed messages, li filli qed ngħidulhom abstinence u mbagħad ħames minuti wara ħassarniha… Kif jista' jkun ngħid lil 15 year old to be faithful?

Lil dan se ngħidlu li għandu jiżżewweġ lit-tfajla li qed joħroġ magħha llum?

Naħseb li nkun qed nidħak bih għax ma nistax nitkellem ma' 15 year old fuq faithfulness u bilfors irridu inkellmu fuq condoms u fuq don't do drugs.

Jien ngħid, li mal-15 year olds għandna nipprovaw nagħmlu l-kampanja li qed tipprova tagħmel l-Ingilterra dik to postpone your sexual activity.

Ejjew nitkellmu fuq hekk almenu mat-tfal li għadhom fis-secondary schools u mhux mill-ewwel ngħidulhom li mpossibbli li jastjenu.

Dak huwa l-messaġġ tiegħi.

Fil-fatt l-istudji juru - u hawnhekk għandi l-BMJ paper li turiha din – li meta jkollok a 15 year old li ma jridx jisma' fuq abstinence, dan lanqas mhu se jisma' fuq il-condoms.

Inutli toqgħod tgħid li għandek tinsa l-abstinence u allura ħalli ngħallmek kif tuża l-condom.

L-esperjenza turina li hija ftit diffiċli, jiġifieri mhux daqshekk sempliċi li ngħidu li jekk wasalt f'dan il-punt, allura ħalli nurik kif tuża l-condom.

Meta nitkellem fuq condoms se nitkellem ċar u tond u ngħidilhom fejn għandhom ipoġġuh.

Żgur li ma rridux fil-karrozza għax bix-xemx u x-xita li jkollna Malta, dan se jitqarqaċ.

Se nitkellem ukoll fuq il-kwalità tal-condoms, se nitkellem x'ħin għandek tilbsu.

Ħafna drabi nitkellmu fuq il-condoms u bil-kemm nafu eżattament x'għandna nagħmlu.

Allura jekk se nitkellmu fuq dan is-suġġett, irridu nitkellmu ċar u tond.

Fl-istess ħin m'għandniex nimmaġinaw li issa li spjegajnilhom kollox, dawn tgħallmu x'għandhom jagħmlu.

L-Istati Uniti, kif semma' Dr Carabot, nefqu ħafna miljuni fuq l-abstinence programmes, imma importanti ngħidu wkoll li dawn nefqu 12 times as much fuq is-safe sex programmes li wkoll ma kenux daqshekk ta' suċċess.

Allura importanti li l-affarijiet ngħiduhom eżattament kif inhuma.

Il-fatt li jekk jiena nagħmel unprotected sex, dan ikun dejjem protected by condoms u hawnhekk fejn nibdew inkunu xi ftit differenti jiena u Dr Carabot.

Jiena ngħid li meta nitkellmu fuq il-condoms, għandna ngħidu x'inhi l-verità, li xorta jekk tuża l-condoms kif suppost you may still contract syphillis, gonorrhoea u chlamydia.

Mhux qed ngħidlek 100% tużahomx, imma l-fatt that you may still.… Insemmi każ li kelli l-ġimgħa li għaddiet fejn ċemplitli pazjenta u qaltli li għandha problema għax the condom slipped.

Din marret il-casualty biex tneħħih u kienet kollha mistħija b'dak li ġralha, però dawn qalulha li dawn il-każijiet jarawhom kuljum.

Din imbagħad ġiet għandi kollha rrabjata talli kont għedtilha li għandha tuża l-condom u m'għedtilhix li kuljum imorru l-casualty biex ineħħu l-condoms that slip!

Jiena għedtilha li nispera li mhux vera dak li qed tgħidli.

Tajjeb ngħidu li kultant ikun hemm accidents ukoll.

Dan li qed nipprova ngħid.

Ifisser li għandek ċerti affarijiet that you are being more safe mingħajrhom u se tkun 0% safe f'affarijiet oħra, imma bil-condom għandek dawn is-safety profiles.

Illum kulħadd jaf x'inhu condom, anke t-tfal iż-żgħar li għadhom jilgħabu bit-trains.

Kull darba li nitkellmu fuq sexual policy qisu mill-ewwel se nitkellmu fuq il-condoms u se nibdew inqassmu l-condoms.

Issa anke mal-istudenti tal-mediċina kemm-il darba kellna kontroversi u jirrabbjaw għax ma jħalluhomx imorru fl-iskejjel.

Jirrabbjaw għax dawn imorru biex iqassmu l-condoms and people who receive condoms… Jiena nitkellem maż-żgħażagħ li niltaqa' magħhom u dawn jgħidulek li marru jagħtuhom il-condoms.

Għalfejn?

Maż-żgħażagħ nitkellem fuq il-fatt li s'issa għad m'għandniex contraceptives li jipproteġu kontra l-uġiegħ.

Għalhekk meta nitkellmu maż-żgħażagħ tagħna, importanti li ngħidulhom li r-relazzjoni li għandhom bħalissa mal-boyfriend jista' jkun li se tispiċċa u l-emotional hurt huwa ta' veru, speċjalment f'żgħażagħ li ġew imweġġgħin u tħallew waħedhom.

Jiena ngħidilhom li din hija bħal-lumija magħsura u allura importanti li huma ma jkunux hekk.

Għalhekk importanti li nitgħallmu ngħidu le.

L-aħħar parti hija fuq il-ġenituri.

Bħala Moviment Cana nixtiequ nibdew sexual education parental skills fejn il-ġenituri nixtiequ nibdew ngħallmuhom kif jitkellmu mat-tfal tagħhom fuq is-sesswalità tagħhom.

L-esperjenza tiegħi hija li ftit ġenituri jkunu lesti li jitkellmu mat-tfal tagħhom, u dan mhux għax jistħu imma għax jaħsbu li t-tfal jafu x'inhuma jagħmlu u allura l-ġenituri jgħidulek li aħjar ma jkellmuhomx fuq dan is-suġġett.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Issa nistgħu ngħaddu għal fażi oħra.

Fadlilna ftit tal-ħin ieħor u jekk ma nispiċċawx id-diskussjoni kollha llum, ma ġara xejn, nerġgħu nagħmlu kif għamilna f'meetings oħra.

Nitlob lill-sħabi biex jekk jista' jkun jagħmlu mistoqsijiet u ma jagħmlux statements li jieħdu fit-tul.

L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Skużawni imma għandi aġġornament fid-9.00 p.m. u allura nixtieq ngħaġġel ftit.

Xi ħaġa li nkwetatni mit-tliet kelliema kien il-fatt li ħadd ma semma' l-alcohol abuse.

Minħabba l-alcohol abuse, ħafna drabi qegħdin insibu li ħafna żgħażagħ jispiċċaw jagħmlu unprotected sex u jkun hemm min jiġi saħansitra abbużat sesswalment.

U filwaqt li semmejna numru ta' affarijiet li wieħed irid joqgħod attent dwarhom, u semmejna s-safe sex, l-abstinence u affarijiet oħra, naħseb li ħallejna xi ħaġa li tidher li qiegħda titla' fil-wiċċ.

Din mhi xejn ħlief l-alcohol abuse li jwassal lil dak li jkun sabiex lanqas ikun jaf ma' min kellu x'jaqsam.

MICHAEL FARRUGIA: Naħseb li rridu nagħtuha ftit aktar prominenza.

Ħafna drabi forsi tiġi elaborata l-parti ta' don't do drugs.

Dr Gauci semmiet xi ħaġa dwar li rridu nagħmluha skont il-kultura tagħna.

Xi tfisser biha l-kultura tagħna?

DR CHARMAINE GAUCI: Jiena rrid nara kif inhi l-kultura ta' dik il-persuna ħalli nkun nista' nwasslilha l-messaġġ u nara li din tieħu l-messaġġ.

MICHAEL FARRUGIA: Meta qegħdin nagħmlu l-preparamenti fl-edukazzjoni biex ikollna abbozz ta' sexual education, waħda mill-affarijiet li s'issa dejjem inkwetatni kienet li meta jipprovaw isiru mistoqsijiet fl-iskejjel sabiex wieħed jevalwa eżattament fejn qegħdin, kien hemm ċerti skejjel li għamlu barrikata.

Din hija xi ħaġa li lili tinkwetani għax jekk irridu nagħmlu riċerka, irridu nagħmlu evalwazzjoni ta' x'inhi s-sitwazzjoni fejn qegħdin.

Apparti li biex tagħmel riċerka professjonali l-mistoqsijiet ikunu indiretti - u naqbel li l-mistoqsijiet m'għandhomx ikunu diretti – u li jkun hemm settur li jibblokkjak, naħseb li jtelliflek ir-riċerka li tkun qiegħda tagħmel.

Naħseb li rridu ngħallmu mhux biss lill-ġenituri u lit-tfal imma rridu ngħallmu wkoll lil ċerti mexxejja, politiċi u reliġjużi, huma x'inhuma għax inħoss li meta qed tibblokkja, se jibda jkollna l-problemi.

Punt ieħor huwa dwar il-booklets tal-Health Promotion.

Nafu li hemm booklets fuq l-HIV u li dawn ilhom joħorġu s-snin.

Imma kemm qed joħorġu booklets biex wieħed jagħraf x'inhuma s-sexual transmitted diseases?

F'liema stadju qegħdin?

DR CHARMAINE GAUCI: Dwar il-booklets nista' ngħid li din is-sena għamilna leaflet f'forma ta' table – fuq din ħdimna flimkien ma' Dr Carabot - li fiha s-signs and symptoms tal-infezzjonijiet u x'inhuma l-STIs.

Sfortunatament m'għandix wieħed hawnhekk imma nista' ngħaddilek wieħed.

MICHAEL FARRUGIA: Jiena nixtieq li jkolli ħafna minn dawn il-booklets.

Kemm jista' ikun nipprova nġib li nista' minn dawn il-booklets li joħroġu mill-health promotion u ġieli npoġġihom fl-uffiċċju ħalli min irid ikun jista' jieħu minnhom.

Per eżempju, għandi poster kbir bil-problemi kollha li joħloq it-tipjip.

Issa dawn tajbin?

Il-messaġġ jasal qiegħed jew le?

Ġieli jkollok nies li jibqgħu mistagħġbin għax ma jkunux jafu li s-sigaretti jaffettwaw ukoll ċertu parti tal-ġisem.

U l-fatt li qed jistaqsu, inti diġà tkun ilħaqt dik il-persuna.

Jekk ilħaqt persuna minn kull 100 li jidħlu l-uffiċċju tiegħi, jien ukoll inkun kuntent għax li kieku ma kellix dak il-poster, lanqas lil dik il-persuna ma kont nilħaq.

Dawn it-tip ta' posters ma niddejjaqx nurihom fl-uffiċċju tiegħi.

Issa jekk hemm min jiddejjaq dik problema tiegħu, imma nħoss li wieħed għandu jikkonsidra wkoll dak il-lat.

Jinkwetani l-fatt li mit-tliet kelliema li kellna, l-aktar persuna li qed ikollha kuntatt mal-istudenti u mat-teachers, apparti l-Health Promotion, hija Dr Vella.

Ċerti messaġġi li kienu qed jaslu hemmhekk, mhux bilfors naqbel magħhom u allura nibda ninkwieta aktar.

Ngħid ninkwieta aktar għax ngħid il-messaġġi li jkunu qegħdin jaslu mhux bilfors huma eżatti.

Meta wieħed iħares lejn il-lista li saret, ħareġ biċ-ċar li l-peer pressure għandu importanza kbira.

Allura jekk hemmhekk il-messaġġ qed jasal ħażin, dak il-messaġġ ħażin se jkompli jitwassal madwar il-grupp kollu.

Jekk qed ngħidu li l-iskejjel m'għandhomx daqshekk importanza kbira, l-istess bħall-ġenituri li ma tantx għandhom daqshekk importanza, filwaqt li l-peer pressure - li naqbel magħkom li mhux biss fejn jidħlu affarijiet sesswali, droga, xorb alkoħoliku, eċċ – hija kbira ħafna u allura, huwa importanti li l-informazzjoni mhux biss nagħtuha fl-iskejjel imma nagħtuha f'kull qasam possibbli minn fejn wieħed jista' jattakka.

Personalment jiġuni ideat f'moħħi.

Jien għandi l-kariga ta' President ta' każin ta' banda u qed naħsibha jekk wasalx il-mument li nibdew nagħmlu talks anke minn dan il-każin tal-banda.

F'dan il-każin jattendu ħafna żgħażagħ li l-età tagħhom tvarja bejn late teens, 20 u ta' 30 sena.

Naħseb li importanti li nibdew nittakkaw dawn il-focal groups fejn forsi bit-television u r-radio ma nistgħux nilħquhom, u fejn lanqas bl-iskola jew bil-ġenituri m'intix se tilħaqhom.

Mela għandek din il-faxxa ta' nies li m'intiex qiegħed tilħaqhom imma huma l-persuni li jmorru Għawdex bħala grupp imħallat, li jmorru d-discos u jixorbu u l-Bambin biss jaf x'jiġri wara.

Naħseb li dawn huma l-faxex ta' nies l-aktar importanti li nattakkaw.

Meta nkunu qegħdin nitkellmu fuq dan il-pjan Dr Carabot, naħseb li rridu nħarsu lejn dawk is-setturi wkoll li attwalment mhux se nkunu qegħdin nilħquhom.

Xi ħaġa oħra, naf li forsi statistika m'għandniex, imma se nistaqsiha għal li jista' jkun, forsi hemm riċerki oħrajn li jinsabu għaddejjin bħalissa.

Fejn hemm rati għoljin ta' anal sex, il-contraceptive use - bħal pilloli, condoms jew xi ħaġa oħra - jinstabu inqas f'dawk il-pajjiżi?

DR PHILIP CARABOT: Inti qed tgħid għal meta jagħmlu vaginal sex?

MICHAEL FARRUGIA: Jiena qed ngħid għal meta jagħmlu anal sex.

Allura meta għandek rata aktar għolja ta' anal sex, f'dawk il-każi qed isir inqas użu mill-contraceptives?

U jekk hawn Malta nipparagunawx ma' barra jew inkella forsi l-anal sex huwa inqas?

DR PHILIP CARABOT: Ċifra eżatta m'għandix imma mill-perception tiegħi tal-pazjenti li nara, issa jekk huwiex anal sex, vaginal sex jew any sex, il-condoms ma jintużawx.

Hemm nies li jiġu jarawni perijodikament għax huma konxji tas-saħħa u avolja kull darba nispjegalhom il-perikolu tal-anal sex, dawn xorta waħda jibqgħu jagħmlu unprotected sex.

Veru li jiġu jagħmlu check-up imma l-condom ma jintużax għax jgħidu li mhux komdu.

MICHAEL FARRUGIA: Naf li kienet inqalgħet kontroversja bejn Dr Carabot u Dr Vella.

Forsi jista' jikkjarifika Dr Carabot fuq il-kwestjoni tal-użu tal-condoms u l-istatistika li poġġiet Dr Vella.

Jiena nixtieq li din il-biċċa tiġi kjarifikata darba għal dejjem għax jekk ikollna informazzjoni ħażina hawnhekk, aħseb u ara kemm se tkun qiegħda tasal ħażina hemm barra.

THE CHAIRMAN: X'taħsbu jekk inkomplu dan il-meeting nhar l-Erbgħa?

Se nkomplu s-session issa, fejn sħabi l-membri jkunu jistgħu jkomplu jagħmlu l-mistoqsijiet tagħhom u mbagħad nhar l-Erbgħa, intom tkunu liberi li tirrispondu u telaboraw fuq dan is-suġġett.

Issa fadlilna sad-9.15 p.m. u allura sħabi l-membri jkunu jistgħu jpoġġu l-mistoqsijiet u intom nhar l-Erbgħa jkollkom ċans tirrispondu.

Mela llum tirrispondu xejn għall-mistoqsijiet li jsirulkom, sadanittant tieħdu l-idea tal-mistoqsijiet u nhar l-Erbgħa jkollkom l-ewwel nofs siegħa biex tirrispondu dawn il-mistoqsijiet u tiġu ppreparati biex twieġbu.

Ngħaddi għall-Onor.

MICHAEL GONZI: L-ewwelnett nixtieq ngħidilkom prosit tal-presentation tajba ħafna li għamiltu.

Jekk m'iniex sejjer żball fis-social affairs committee tal-leġislatura l-oħra, jiġifieri madwar tliet snin jew erba' snin ilu, konna ddiskutejna s-sexual health u minn dak iż-żmien 'l hawn qisna bqajna ngħidu l-istess affarijiet.

Barra minn hekk jidher li bħala statistika morna għall-agħar.

L-Onor.

Farrugia semma' il-leaflets u l-kotba, għalija kollox sew tista' tagħmel leaflets kemm trid imma fuq it-television jew fuq il-gazzetti ma nafx kemm rajt sexual health promotions.

L-inkwiet tiegħi, anke mill-istatistika li tajtna inti Dr Carabot, jidhru li ċerti affarijiet sejrin ħażin u sejrin ħażin ħafna.

Mir-reġjun tiegħi, jiġifieri minn San Pawl il-Baħar u Buġibba, f'dawn l-aħħar ħames snin kont qed nara ftit affarijiet li there was something not clicking u at the same time intom m'intomx qed tagħmlu dawk is-suċċessi biex inġibu din l-awareness kif suppost.

Tkellimtu ħafna fuq 15, 16 u 18 year olds, imma it is very difficult għal ġenituri ta' 15 year olds u 16 year olds li jgħidulhom ma jistgħux imorru Paceville jew x'imkien ieħor u li ma jistgħux joqgħodu sas-2.00 a.m. Mhijiex faċli.

Jiena wkoll għandi t-tfal u naf x'qed ngħid.

Għamiltu stress - u sew għamiltu - fuq ħafna affarijiet imma dak il-famuż internet, il-ħsara enormi li qed jagħmel huwa indiskrivibbli.

It-tfal tiegħi ma jarawx television imma jmorru fuq l-internet u they chat mal-ħbieb tagħhom.

U jekk nipprova mmur nara fuq il-computer x'qed jaraw, tant jafu aktar minni, li jien m'għandix ċans li nidħol fiha.

Naf biċ-ċert li l-affarijiet tad-dinja jafuhom sew.

Ridt ngħid ukoll li fuq is-social affairs committee kellna diskussjoni tajba ħafna fuq il-PSD teachers u fuq l-iskejjel.

Kienu anke saru l-etajiet meta għandek tattakkahom it-tfal u l-istess, dak li ddiskutejna dakinhar ma kienx ta' suċċess.

Jiena nħoss li the way you are talking is the same bħal qabel u allura rridu nagħmlu rethinking kompletament.

Għandek il-GU clinic għalih, il-Health Promotion għalih u l-Gynae għalih.

Allura mhux aħjar nagħmlu konferenza - jekk ikun hemm bżonn - u nlaqqgħu lil kulħadd flimkien ħalli b'hekk noħolqu body wieħed?

Nispera li s-Sexual Health Policy li qed jagħmel il-gvern tiegħi - li jien ma nafx x'inhi - intom kollha mdaħħlin fiha, inkluż il-Moviment ta' Kana.

Qed ngħid hekk għax jekk m'intomx imdaħħlin ma tistgħux tagħtu l-veduti tagħkom, tajbin jew ħżiena.

Hemm żewġ punti li rrid nenfasizza.

L-ewwel wieħed hi li you are not being successful.

Issa ma naħsibx li huwa t-tort tagħkom u li l-ġenituri hemm bżonn ngħidulhom li t-tfal qed jagħmlu hekk.

Irridu naraw kif se nittakiljawha din il-biċċa xogħol.

It-tieni punt li rrid nagħmel huwa fuq il-co-ordination between all the stakeholders.

Kif jista' jkun Malta m'għandniex statistika suret in-nies?

Niġi minni li jiena GP, ħafna mill-każi meta jkunu f'diffikultà nittrattahom jien, imma ġieli bgħatt lin-nies fil-GU clinic.

Naf li l-waiting lists ta' din il-clinic mhumiex twal u allura hija the easiest clinic li nista' nirreferi għaliha.

Issa jekk hawn GPs li mhumiex jirriferu l-pazjenti għal din il-clinic, jista' ikun li għax m'għandhomx konoxxenza tagħkom u tal-GU clinic.

Hemm bżonn li aħna l-GPs, l-Association of Private GPs u l-MAM inwasslu l-messaġġ li din hija a situation which is very serious.

Kollha kemm intom għedtu li l-HIVs u kollox qed jiżdied.

Aħna għandna responsabilità mal-pazjenti tagħna u l-istatisitka hija l-aktar ħaġa importanti biex at least naraw fejn sejrin ħażin u fejn irridu mmorru tajjeb.

Dr Carabot xtaqtek tgħidli jekk kienx hemm varjazzjoni fl-istatistika fir-reġjuni.

Tajtna statistika ta' x'qed jiġri Malta.

Kif tafu qed ikollna ħafna barranin u illegal immigrants.

L-iskola primarja ta' San Pawl il-Baħar hija l-aktar skola li għandha varjazzjonijiet ta' lingwi which is very nice imma xtaqt nara jekk kienx hemm xi affarijiet… Per eżempju, xi ħaġa li m'għandhiex x'taqsam mas-sexual health imma xtaqt insemmiha xorta waħda.

Daqs għaxar snin ilu l-iscabies qatt ma rajtha, imma din is-sena rajt tlieta jew erbgħa każijiet.

Inti semmejt dik it-tfajla ta' 14-il sena u jiena rajt tfajla ta' 16-il sena li kienet ukoll bit-tieni tqala tagħha.

Dawn bil-condom u mhux condom lanqas biss… Iva allura dawn imbeċilli, lanqas jafu li qed jilagħbu man-nar?

U għalihom qisu ma ġara xejn.

Dik il-konferenza fuq is-sexual health naraha importantissima biex inġibu l-istakeholders kollha flimkien.

Intom tifhmu ħafna iktar milli nifhem jien bħala GP u jekk intom tingħaqdu ma' xulxin u jkollna one single policy - mhux ta' Cana mod, tad-Detox mod ieħor, tal-GU mod ieħor u tal-health promotion mod ieħor - il-messaġġ ikun ċar u tond fuq kull livell.

Din ma rriduhiex fuq il-karta għax il-karta ma taħdimx.

Bħalma qal l-Onor.

Farrugia, jiena għandi ħafna leaflets u charts fil-Clinic tiegħi imma huwa rarissimu li jiġu xi pazjenti jistaqsuni fuq dik iċ-chart.

Rarissimu jiġu l-pazjenti jistaqsuni fuqhom.

Huwa importanti ħafna li intom tenfasizzaw ma' kulmin għandu x'jaqsam mal-GPs jew mal-health workers li jekk suppost bħala GP irridu nirreferu jew ninformaw b'xi mod jew ieħor dwar l-inċidenza tal-STDs - dan iż-żmien bl-internet nistgħu nagħmlu ħafna affarijiet - għax din hija xi ħaġa li trid issir għax bl-istatistika nkunu nafu s-sitwazzjoni vera x'inhi u kif nistgħu nittakiljawha.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Meta kont qed nismagħkom titkellmu t-tlieta li intom, ma kontx qed naħseb biss f'sexual health policy għat-tfal, imma bdejt nipprova nismagħkom titkellmu dwar dak li qed jiġri fis-soċjetà Maltija fil-kuntest ta' familja u fit-tibdil ta' lifestyle li qegħdin ngħixu.

Wieħed mill-istatus fil-ħajja tas-soċjetà Maltija donnu sar il-libertà sesswali ta' kif jaħseb il-bniedem.

Illum-il ġurnata teżisti ċerta libertà sesswali f'min ma jkunx miżżewweġ u anke f'min ikun miżzewweġ.

Li wieħed ikun unfaithful saret titqies bħala xi ħaġa importanti fil-ħajja u donnu jekk ma jagħmilx hekk, ma jkunx kbir, ma jkunx normali.

Li inti tmur fuq il-post tax-xogħol u tipprova tkun unfaithful, saret xi ħaġa li ttellagħlek l-istatus tiegħek.

Allura mhux biss it-tfal jibdew jitkellmu u jelaboraw meta tistaqsihom dwar il-ħajja sesswali tagħhom imma anke l-kbar.

Għaldaqstant ma naħsibx li jekk ikollna sexual health policy – hawnhekk inkompli ma' dak li qalu sħabi – din għandha tkun maħsuba jew immirata biss biex tolqot lit-tfal, imma anke lill-adulti.

Laqatni magazine bl-Ingliż li jiġi mqassam lilna minn Moscow u fl-ewwel paġna tiegħu hemm artiklu dwar kif il-mayor ta' Moska – ma ninsewx li qed nitkellmu fuq ir-Russja - flimkien ma' oħrajn qegħdin jitfgħu attenzjoni kbira biex jitkellmu fuq l-importanza tal-fedeltà għax qegħdin isibu li l-ħajja tagħmel iktar sens u allura jnaqqsu mill-budget soċjali tagħhom jekk ikollhom iktar nies jgħixu b'ċerti regoli.

Allura r-rimarki tiegħi huma dawn: Fir-research jew fil-ħidma tagħkom, kif se tippruvaw tikkumbinaw li fis-sexual health policy titkellmu rigward tfal ta' bejn l-14 u l-15-il sena daqskemm titkellmu dwar żagħżagħ u kbar?

Dr. Carabot qal li anke persuni ta' 80 sena jmorru għandu, mela allura m'aħniex 'il bogħod ħafna!

Punt ieħor huwa dan.

Jiena ma kontx qed nara differenza bejn id-diskorsi ta' Dr Carabot u ta' Dr. Anna Maria Vella, għax it-tnejn ħarsu lejn l-istess sitwazzjoni b'punt differenti.

Jien iżjed instigajt li kien hemm differenza f'dak li qal Dr Carabot imma ma nstemgħux li kienu qegħdin jgħidu affarijiet differenti minn xulxin.

Però ovvjament, kif kien qed jgħid l-Onor.

Michael Gonzi, irridu naraw kif ikun hemm sinerġija fil-ħsieb.

Għax jekk intom l-esperti ma tinstemgħux qegħdin tkantaw kor u tkantaw bi stunatura, allura hemm barra żgur li ma tistgħux tkunu salesmen ta' prodott wieħed li huwa tajjeb.

Għaldaqstant irridu naqblu dwar x'inhu l-prodott u lil min se nbigħuh.

Jien ma naf xejn ħlief inbigħ.

Dan qed nifhmu u naqbel li jekk b'riżultat ta' din il-laqgħa, li se jkollna l-kontinwazzjoni tagħha nhar l-Erbgħa, il-konklużjoni tkun li nagħmlu konferenza nazzjonali.

Bħala social affairs committee lest li f'Jannar u fi Frar li ġej nieħu dan iċ-challenge u nagħmlu konferenza nazzjonali.

Għandi l-backing ukoll tal-iSpeaker li nagħmlu xi ħaġa bħal din u allura m'aħniex limitati f'dan il-kunċett.

Għandi l-backing kollu biex nagħmluh anke bħala parlament, jiġifieri sħabi żgur li m'humiex se jgħiduli le, li nlaqqgħu l-istakeholders u nagħmlu din il-konferenza nazzjonali sabiex ikollna dan l-għarfien b'mod sempliċi, ta' x'inhu l-prodott, allura x'għandha tkun is-sexual health policy, lil min se nolqtu, u kif għedtu t-tlieta li intom, lil liema soċjetà se nitkellmu magħha.

Għax aħna qegħdin nitkellmu mas-soċjetà Maltija, imma din is-soċjetà Maltija ejjew nifhmuha qabel ma mmorru nbigħulha xi ħaġa.

Jiġifieri min hi din is-soċjetà Maltija u fiex tikkonsisti?

Jekk se titkellmu fuq sexual health policy li għandha x'taqsam mat-tfal u żgħażagħ ta' 14 jew 15-il sena se titkellem b'mod, għax m'intix se tgħidilhom x'għandhom jagħmlu, m'intix se tgħidilhom x'għandhom jużaw u ma nafx kif se tersaq lejhom għax m'huma se jifhmuk xejn, filwaqt li jekk se titkellem maż-żgħażagħ fl-università, il-messaġġ irid ikun mod ieħor.

Jiġifieri tridu tvaraw il-messaġġ tagħkom skont il-kuntest, kif għedtu tajjeb intom.

Imma naħseb li għandna bżonn inġibu magħna numru ta' għalliema u ta' nies li ġejjin minn oqsma differenti sabiex jagħtuna l-aktar feedback importanti u sabiex din il-konferenza nazzjonali tista' sservina wkoll bħala konsultazzjoni.

Dan is-suġġett huwa ferm importanti jekk irridu nifhmu aħjar fejn hi sejra l-familja f'Malta.

Għax jekk dak li jgħaqqad il-familja huwa a healthy sexual behaviour bejn il-ġenituri - bejn ir-raġel u l-mara - u t-tfal tagħna qed ikollhom l-iktar misuse tal-iktar ħaġa li se tgħaqqadhom, meta xi darba se jkunu miżżewġin, naħseb li r-rovina tagħna qiegħda tiġi miżrugħa.

U hawn nara l-importanza ta' dak li qal l-Onor.

Michael Gonzi u dak li qal l-Onor.

Michael Farrugia u li bla dubju ta' xejn għad irid jgħid l-Onor.

Jien qed inħares lejn kuntest ta' familja filwaqt li intom qegħdin taraw dan kollu fil-kuntest ta' diskors maż-żgħażagħ biss.

Jien nixtieq inkun naf x'qed jiġri fl-iskejjel, per eżempju.

Jien imwerwer mill-imġieba taż-żgħażagħ li nara fit-toroq u fil-pjazez tagħna.

Dawn kollha jmorru fl-iskejjel u biċċiet minnhom anke fi skejjel privati.

'Il quddiem se jkollna l-Ministru Dolores Cristina li se tagħtina preżentazzjoni fuq il-bidliet li se jsiru fl-iskejjel għall-metodu ta' eżamijiet.

Imma minbarra l-eżamijiet, min qed jirregola l-imġieba tat-tfal fl-iskejjel tagħna?

Anke jekk tħares lejn l-uniformijiet tat-tfajliet, per eżempju, issib li d-dublett tagħhom qiegħed dejjem jiqsar għax bil-lastku u jirrumblawh 'il fuq!

Jiġifieri dan kollu m'huwiex parti mis-sexual health policy, imma x'se tmur tippriedka inti?

Lil min se tmur tkellem meta dawn jafu iktar minnek u jdaħħluk fi xkora!

Xtaqt inkun naf ukoll meta hi d-delivery date ta' din is-Sexual Health Policy u fiex se tkun tikkonsisti.

Għax hawnhekk hawn din is-slide dwar is-Sexual Health Policy and action plan.

Dan se jkun dokument miktub u nieqfu hemm, jew se tkun drive fuq livell nazzjonali, ta' importanza enormi li se tipprova tiġbor u tkaxkar lil kulħadd magħha?

Allura jien ma niddejjaq xejn nieħu l-isfida li oriġinat mill-Onor.

Michael Gonzi tal-konferenza nazzjonali, imma f'dan l-isfond, ta' x'importanza se nagħtuha.

Ovvjament intom tridu tkunu kelliema importanti imma tridu turu l-istat ta' fatt. Id-djanjosi fis-soċjetà tagħna trid issir minn xi ħadd.

L-X-ray irid jieħdu xi ħadd u xi ħadd irid jgħidilna li bħala soċjetà f'din is-sitwazzjoni sejrin żmerċ u sejrin dritt għal ġol-ħajt b'tant veloċità li handbrake u engine brake mhumiex biżżejjed.

Jiena se nieqaf hawn.

Inħalli f'idejn l-Onor.

ANTHONY ZAMMIT: Ngħidilkom il-verità llejla se nagħtu skandlu lil dawn il-papiet kollha li hawn hawnhekk għax fil-fatt din hija s-sala papali tal-palazz.

Però żgur li kieku kellhom jitkellmu kienu jgħidulna: "M'intom qed tgħidulna xejn ġdid u dak li għandkom intom kellna aħna fi żmienha, però mhux f'din il-kwantità kollha."

Jiġifieri l-libertinaġġ li wasalna għalih dan iż-żmien huwa fenomenali.

Qabel ir-raġel kien ikun avventuruż u hu kien jipprova jagħmel ċerti affarijiet.

Naħseb li llum sar l-oppost.

Huma t-tfajliet li qegħdin verament jisfidaw lill-irġiel.

U li nara hu li t-tfajliet iż-żgħar jiġu jaqgħu u jqumu u jisfidaw anke lill-kbar u lill-miżżewġin even for the sake of breaking the family.

Tfajla żgħira ma tridx biss l-avventura ma' xi ħadd li huwa tal-età tagħha imma tridha anke ma' raġel kbir, għax tgħidlek li jkollu aktar esperjenza, speċjalment jekk ikollu l-flus, għax tkun trid xi ħaġa minnu.

Jien naraha li l-moralità tal-pajjiż kważi waslet fix-xejn.

Kieku jiena nagħmel kategoriji differenti.

Ladarba ż-żgħar tagħna qegħdin isiru internet wizards, kieku jien hemm l-ewwel ma nattakka.

Huma mhux l-internet jaraw?

Mela l-mod kif se tmur għalihom biex twasslilhom l-informazzjoni, tagħmilha kemm jista' jkun fuq l-internet u tgħidilhom fuq liema site għandhom ifittxu.

And automatically, if you are going to increase their adventurous spirit in finding and getting new grounds … Iva, anke fl-università trid tibqa' tagħmel hekk, jiġifieri permezz tal-internet, imma mbagħad iż-żgħażagħ jibdew isiru aktar maturi.

Allura kif se tilħaqhom lil dawn?

Jien naħseb li hemmhekk jiġu iktar għandna.

Fil-fatt anke pazjenti żgħar jiġu jistaqsuni ċerti affarijiet.

Meta jiena ġejt minn barra 23 sena ilu, I was always open.

Għax jiena naraha li jekk għandek problema aħjar tiġi ssaqsi lili, milli tmur issaqsi lil xi ħadd li ma jistax jagħtik informazzjoni.

Meta jiena ġejt lura mill-Ġermanja kont sibt differenza kbira.

THE CHAIRMAN: Ħalli nagħmel rimarka.

Intom kollha tobba minbarra aħna t-tlieta.

Ġibulna r-risposti fuq l-imġieba tal-GPs.

Meta l-GPs qed jiltaqgħu mal-każijiet, qegħdin iżommuha huma l-informazzjoni u ma jgħadduhiex lilek?

Hemm metodu kif lill-GPs xorta tirrikmandalhom biex jgħaddulek l-informazzjoni?

Jekk mhux dwar individwu partikolari, imma dwar kemm daħlulhom każijiet?

Jiġifieri r-riċerka tista' tinġabar anke mingħand il-GPs?

Il-GPs qegħdin ikunu ta' tfixxkil għalikom?

Hemm bżonn li mmorru nkellmu lill-GPs għax huma importanti daqs it-teachers?

L-iżjed nies ta' rashom iebsa huma l-GPs?

Ma nafx, nispera li m'humiex.

ANTHONY ZAMMIT: Il-kwestjoni hi li ma nafux fejn qegħdin.

Għax il-GP se jirreferilek każ u għandu mnejn ma jirreferihulekx għax jgħid li dik il-ħaġa jista' jittrattaha hu.

DR PHILIP CARABOT: Jien ili għaxar snin issa nipprova u nista' ngħid li they are very difficult to reach.

Nagħti talks bl-għama u niddeffes f'kull meeting li jkollhom, imma ma nistax nifhem għaliex hemm ċerta barrier.

(Interruzzjonijiet) Unfortunately f'kull report li rċevejt f'dawn l-aħħar disà snin, il-figura ta' referrals minn GPs baqa' konsistenti u huwa ta' madwar 8% biss.

Għax meta dawn jiġu bi problema u nsaqsihom għaliex ma marrux … Dawn jgħidulek: Hemmhekk ma niddejjaqx immur.

U meta jiġu gays għandi, forsi għax ikollhom hernia jew xi ħaġa oħra, the case is discussed and I try to direct them.

Anke Lesbians jiġu għandi u nipprova nibagħtuhom għand gynaecologists, eċċ., għax almenu we are making them aware of the problem.

Għadni niftakar meta jien kont irriferejt każ għand professur speċjalizzat għax ħsibt li l-pazjent kien HIV positive.

Peress li għalija l-karattru ta' bniedem huwa mportanti, ħsibt li ma kienx se jkun hemm problema.

Dan il-pazjent, li kien Ingliż u kellu l-ħabib tiegħu hawn Malta, ġie lura u qalli: Please, not that person again!

Dan mar għandu u beda jgħajjat miegħu.

DR PHILIP CARABOT: Unfortunately dik il-ħaġa għadha tiġri!

ANTHONY ZAMMIT: Naħseb li l-professjoni medika għandha ħafna x'tagħmel hawnhekk.

THE CHAIRMAN: Fir-rigward ta' dak li qed jgħid l-Onor.

Zammit, tistgħu fil-presentation li se terġgħu tagħmlulna nhar l-Erbgħa, tagħtuna ħjiel ta' x'inhuma l-ostakoli li intom qegħdin issibu sabiex finalment ikollna messaġġ komuni li kapaċi jasal?

B'hekk, meta nkunu qegħdin nisimgħukom, inkunu nistgħu nippjanaw lil min irridu nistiednu għal din il-konferenza.

U dan nagħmluh biex ngħinu lilkom u mhux biex naslu qabilkom, jiġifieri biex inkunu ta' għajnuna għalikom sabiex tinstab is-soluzzjoni fejn is-sitwazzjoni titla' fuq l-aġenda fuq livell nazzjonali, tiftiehem iktar u jkollna iktar sens ta' responsabiltà kollettiva u individwali wkoll lejn din l-issue.

Naħseb li jekk nagħmlu hekk, inkunu kapaċi nagħtu stampa ċara ta' x'inhu l-messaġġ li rridu nwasslu, lil min irridu nolqtu, x'inhu l-prodott, lil min irridu nwassluh u kif se nifhmu sewwa lis-soċjetà lil min irridu nbiegħu dan il-messaġġ.

Però mbagħad irridu naraw min qed ifixxkilna biex inkunu nistgħu ngħelbuh għax min ifixxkilna rridu nġibuh magħna, biex hu wkoll jista' jkun promotur tal-messaġġ li rridu nwasslu.

Naħseb nistgħu nieqfu hawnhekk.

L-ewwelnett irrid nirringrazzjakom u mhux sempliċement ngħidilkom "grazzi" imma "prosit" tal-preżentazzjoni li intom għamiltu u aħna bħala Social Affairs Committee, committed li nkunu ta' għajnuna għalikom.

Aħna ma rridux inkunu ta' tfixkil imma ta' għajnuna.

Malli taħsbu li we have to step aside għax se nkunu ta' tfixkil, il-commitment tagħna huwa wkoll to step aside, jiġifieri rridu mingħandkom.

Imma jekk intom taħsbu li nistgħu nservu tajjeb, li se ngħinukom billi nġibu iktar players flimkien, nagħmlu din it-tip ta' konsultazzjoni anke biex, kif qal qabel l-Onor.

Michael Gonzi, ma jerġax ikollna ripetizzjoni ta' dak li ġara tliet snin ilu, imma almenu nagħmlu pass 'il quddiem fid-direzzjoni t-tajba u mhux nibqgħu nduru dawra tond mingħajr ma nagħmlu pass 'il quddiem.

Jiena naħseb li by time we owe our society this much, li ngħinu li nimxu pass 'il quddiem.

Mhux qed nitkellem dwar xi ħaġa li bilfors tiswa' l-flus, imma dwar messaġġi ċari lill-ġenituri, lill-professjonisti, lill-mediċi u lis-soċjetà in ġenerali, li nagħmluha aktar responsabbli f'dan ir-rigward.

Filwaqt li nirringrazzjakom, naġġornaw għal nhar l-Erbgħa fis-7.30 p.m.

Fid-9:20 pm id-diskussjoni fuq dan is-suġġett ġiet interrotta u l-Kumitat qabel li d-diskussjoni titkompla l-Erbgħa t-3 ta' Diċembru, 2008.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

LAQGĦA NRU 8

L-Erbgħa, 26 ta' Novembru, 2008

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.30 p.m.

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat, ippresieda.

PREŻENTI: L-Onor Frederick Azzopardi, l-Onor Joseph Falzon, l-Onor Michael Farrugia, l-Onor Michael Gonzi u l-Onor Anthony Zammit (sostitut).

ASSENTI:L-Onor Justyne Caruana.

Is-Sur James Carabott, Research Analyst mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali fil-Kamra tad-Deputati attenda għal din il-laqgħa.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nr 7 li saret nhar it-Tlieta 25 ta' Novembru 2008 ġew konfermati.

Diskussjoni dwar il-Genitourinary Report 2007.

Dan ir-rapport kien mibgħut lill-Kumitat minn Dr Philip Carabot.

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat stieden lill-Dr Philip Carabot, (Head tal-GU Clinic), lil Dr Charmaine Gauci (Director, Health Promotion and Disease Centre) u lil Dr Anna-Maria Vella biex jagħtu preżentazzjoni dwar il-Genitourinary Report u s-sexual health.

Wara kien hemm diskussjoni.

Fid-9:20 pm id-diskussjoni fuq dan is-suġġett kienet interrota u l-Kumitat qabel li d-diskussjoni titkompla l-Erbgħa t-3 ta' Diċembru 2008.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


KUMITAT PERMANENTI DWAR IL-PRIVILEĠĠI

LAQGĦA NRU.

L-Erbgħa, 3 ta' Diċembru, 2008.

Il-Kumitat Permanenti dwar il-Privileġġi ltaqa' fil-Palazz, il-Belt, Valletta fit-8.05 pm.

PREŻENTI

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Affarijiet Barranin, l-Onor Owen Bonnici, l-Onor Anġlu Farrugia, l-Onor Beppe Fenech Adami, l-Onor Joe Mizzi u l-Onor Francis Zammit Dimech.

KAŻ TA' KSUR TA' PRIVILEĠĠ MILL-ONOR ALFRED SANT KONTRA L-MINISTRU GĦALL-INFRASTRUTTURA, TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

Il-Kumitat iltaqa' sabiex jiddiskuti l-proċedura li għandha tiġi segwita fil-ksur ta' privileġġ imqajjem mill-Onor Alfred Sant fis-Seduta Nru. 42 tal-14 ta' Ottubru, 2008 fil-konfront tal-Ministru għall-Infrastruttura, Trasport u Komunikazzjoni, l-Onor Austin Gatt.

Il-Kumitat qabel li fil-laqgħa li jmiss, jisma' lill-Onor Alfred Sant u li l-Ministru Austin Gatt ikollu dritt jattendi dik il-laqgħa.

Il-Kumitat qabel ukoll li l-Avukat Ġenerali għandu jintalab jattendi l-laqgħat fuq dan is-suġġett.

Wara diskussjoni dwar jekk Membru Parlamentari li jqanqal ksur ta' privileġġ fil-konfront ta' Membru ieħor għandux dritt għal assistenza legali waqt li l-Kumitat ikun qed jikkonsidra l-każ li dwaru s-Sedja tkun iddeċidiet li prima facie jeżisti ksur ta' privileġġ, il-President tal-Kumitat qal li se jitlob parir mill-Avukat Ġenerali dwar il-punt imqanqal.

Mr Speaker informa lill-Kumitat li l-parir li jingħata bil-miktub mill-Avukat Ġenerali kellu jiġi komunikat lill-Membri għall-konsiderazzjoni tagħhom u Mr Speaker jagħti ruling fuq il-punt fil-laqgħa li jmiss.

Fid-8.55 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data li kellha tiġi komunikata aktar tard.

SKRIVAN TAL-KAMRA


IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR IL-PRIVILEĠĠI

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 1

L-Erbgħa, 3 ta' Diċembru, 2008 fit-8.00 p.m.

Mr Speaker, l-Onor Louis Galea, President tal-Kumitat Permanenti dwar il-Privileġġi, javża li l-Kumitat ser jiltaqa' nhar l-Erbgħa, 3 ta' Diċembru, 2008 fit-8.00 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-agenda:-

Il-ksur ta' privileġġ imqajjem mill-Onor Alfred Sant fis-Seduta Nru 42 tal-14 ta' Ottubru 2008 - proċedura li se tiġi segwita mill-kumitat

25 ta' Novembru 2008 AĠENT SKRIVAN TAL-KAMRA


IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR IX-XOGĦOL TAL-KAMRA

AVVIŻ

Laqħa Nru. 4

L-Erbgħa, 3 ta' Diċembru 2008 fis-7.00 p.m.

Mr Speaker, President tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar l-Erbgħa, 3 ta' Diċembru 2008, fis-7.00 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt, b'din l-aġenda:

Xogħol tal-Kamra;

Ombudsplan għas-sena 2009;

Ordni Permanenti Nru 13 - Kontinwazzjoni;

Affarijiet oħrajn:

- Impustar tal-aġendi tas-seduti parlamentari.


IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 4

L-Erbgħa, 3 ta' Diċembru 2008

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 4

L-Erbgħa, 3 ta' Diċembru 2008

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7:01 p.m.

MR SPEAKER (Onor. Louis Galea): Merħba fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra.

Hawn xi korrezzjonijiet għall-Minuti?

L-Onor.

Joe Mizzi.

JOE MIZZI: Fil-Minuti m'hawnx li jien kont staqsejt meta se tiġi diskussa l-Private Members Motion imressqa mill-Onor.

Il-Viċi Prim Ministru kien qal li se jitkellem mal-Kabinett u jagħtini risposta.

MR SPEAKER: Mela fil-Minuti se ndaħħlu din il-korrezzjoni:

"Fuq mistoqsija tal-Onor Joe Mizzi għar-rigward meta se tiġi diskussa l-mozzjoni tal-Onor Leo Brincat dwar il-ħtieġa ta' leġislazzjoni fuq il-bdil fil-klima, il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Affarijiet Barranin informa lill-Kumitat li kellu jikkomunika mal-Oppożizzjoni u mal-kumitat aktar 'il quddiem."

(Interruzzjonijiet)

Qatt ma smajtha jien.

Il-Minuti tal-laqgħa Nru 3 li saret fis-17 ta' Ottubru, 2008 ġew konfermati.

Xogħol tal-Kamra

MR SPEAKER: L-Onor.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Affarijiet Barranin): Sur President, għandna tliet liġijiet – għax l-oħra hija third-reading – għat-Tieni Qari: L-Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri tal-Estimi, jiġifieri l-liġi li qed timplimenta l-baġit; L-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali fejn se jiġu introdotti ċerti reati ġodda; u l-emendi għal-Liġi tal-Kera li qed nimmaġina li se jieħdu ċerta żmien.

L-intenzjoni tal-Gvern hija li din il-ġimgħa nkomplu l-Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri tal-Estimi.

Nhar it-Tnejn hija festa però mbagħad it-Tlieta u l-Erbgħa naqbdu l-Liġi tal-Kera u nagħlqu t-Tnejn, 15 ta' Diċembru.

Waħda mir-raġunijiet hi li l-Prim Ministru se jkun imsiefer il-ġimgħa d-dieħla, u anke jien, u allura nixtiequ nagħlqu fil-15 ta' Diċembru biex anke nieħdu seduta oħra peress li se nitilfu seduta fit-8 ta' Diċembru u tlifna oħra t-Tnejn li għadda għax kien se jiġi l-President Bulgaru u mbagħad tħassret.

MR SPEAKER: Fil-15 ta' Diċembru se jkollna l-aħħar seduta qabel nieqfu għall-vaganzi tal-Milied.

TONIO BORG: Iva, se nagħlqu fil-15 ta' Diċembru u fl-aħħar ta' din is-seduta l-Prim Ministru se jagħti r-riċeviment tas-soltu.

Nappellaw lil kulħadd biex kemm jista' jkun jiġi għax ikun hemm anke xi impjegati mistiedna.

Sur President, imbagħad se naġġornaw għat-Tnejn, 12 ta' Jannar u l-Private Members Motion tal-Onor.

Leo Brincat, li semma l-Onor.

Mizzi, nistgħu nibdew niddiskutuha fit-tieni nofs ta' Jannar.

It-12 ta' Jannar huwa diġà f'nofs Jannar però aħna għandna s-safar dak iż-żmien u allura din il-mozzjoni nkunu nistgħu niddiskutuha fit-tieni nofs ta' Jannar.

JOE MIZZI: Jien tkellimt mal-Ministru Dalli u għedtlu biex il-Liġi tal-Kera kemm jista' jkun iħalliha għaliex aħna bħala grupp parlamentari għad irridu niltaqgħu u niddiskutuha fid-dettall u nagħmlu l-proposti tagħna.

Huwa qalli li min-naħa tiegħu m'għandux problema basta jibdieha din is-sena.

Qalli wkoll li kellu jikkonsulta miegħek.

TONIO BORG: Iva, u fil-fatt il-Liġi tal-Kera pposponejnieha għax l-ewwel konna se nibdew niddiskutuha din il-ġimgħa.

Effettivament din ġiet ippubblikata t-Tlieta ta' qabel u allura sa meta se nibdew niddiskutuha se jkunu għaddew ġimagħtejn.

JOE MIZZI: Jien mhux qed nikkontesta s-sitt ijiem imma qed ngħid x'kienet ir-raġuni.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-programm kif fissru l-Viċi Prim Ministru huwa ċar; fadlilna tliet seduti u s'issa l-proposta hi li l-ġimgħa d-dieħla jkollna żewġ seduti dedikati għall-Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri tal-Estimi u mbagħad nibdew niddiskutu l-Liġi tal-Kera.

Min-naħa l-oħra, jekk qed nifhem tajjeb, l-Onor.

Joe Mizzi qed jgħid li minflok il-mozzjoni tal-Onor.

Brincat tiġi diskussa f'nofs Jannar...

JOE MIZZI: Le, dwar il-Liġi tal-Kera kont qed nitkellem.

Aħna ħsibna li l-Parlament se jagħlaq fl-10 ta' Diċembru u fil-fatt jien lill-Ministru Dalli kont tlabtu jħalli din il-liġi għall-aħħar għax l-Oppożizzjoni għadha qed tagħmel il-laqgħat u għadha qed tipprepara sabiex tkun tista' tagħti l-feedback kollu tagħha.

Il-Ministru Dalli ma kien sab l-ebda oġġezzjoni basta nibdewha din is-sena.

Issa jekk dan il-messaġġ wasalx għand il-Viċi Prim Ministru ma nafx imma li qed nitlob jien hu li nħalluha għall-aħħar.

MR SPEAKER: Jiġifieri inti qed tipproponi li ma tibdiex tiġi diskussa fil-15 ta' Diċembru?

JOE MIZZI: Le, jien qed ngħid li l-Liġi tal-Kera nibdew niddiskutuha fil-15 ta' Diċembru.

MR SPEAKER: Mela ma fhimtx jien allura!

TONIO BORG: Din il-ġimgħa nagħmlu l-Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri tal-Estimi, nhar it-Tnejn festa u t-Tnejn ta' wara...

(Interruzzjonijiet)

JOE MIZZI: Ikollok diskussjoni fi tlett ijiem.

MR SPEAKER: Imma l-intenzjoni hi li l-liġi tiġi eżawrita fi tliet seduti?

JOE MIZZI: Il-kwestjoni mhijiex li tiġi eżawrita.

Il-kwestjoni hi li aħna jkollna ċans niltaqgħu bħala grupp parlamentari u nidħlu sew fid-dettall ta' din il-liġi ħalli nkunu nistgħu nagħtu l-feedback tagħna.

Jekk ma jkollniex ċans nagħmlu dan inutli li jkollna tlett ijiem diskussjoni għax il-kelma tagħna ma tkun tiswa xejn.

Jien mhux qed nikkontesta s-sitt ijiem.

Li qed ngħid huwa li din il-liġi hija ta' importanza kbira u dwar xi ħaġa serja, u għaldaqstant irridu nimxu b'kawtela.

ANĠLU FARRUGIA: Aħna li qed nitolbu hu li jibdew huma.

TONIO BORG: Għalissa ejja nħalluha hekk.

Jien se nikkonsulta mal-Ministru Dalli anke biex nara x'safar għandu.

Inkella pereżempju s-seduta li jmiss tkun għall-Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri tal-Estimi mbagħad l-Erbgħa u t-Tnejn ikunu għal-Liġi tal-Kera u b'hekk inkun qed nagħtikom ġurnata oħra.

JOE MIZZI: Mela nistgħu niftiehmu fuq l-Erbgħa u t-Tnejn.

L-Erbgħa ovvjament jibda l-Ministru…

TONIO BORG: Jiġifieri qed tgħid li t-Tlieta nagħmlu l-Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri tal-Estimi?

JOE MIZZI: Iva, imbagħad l-Erbgħa nibdew il-Liġi tal-Kera u jibda l-Ministru u mbagħad ikompli l-Onor.

Anġlu Farrugia u t-Tnejn toħduh kollu intom.

DAVID AGIUS: Jiġifieri għat-Tlieta, 9 ta' Diċembru, x'qed tipproponu?

JOE MIZZI: Li nkomplu l-Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri tal-Estimi.

TONIO BORG: U għall-Erbgħa x'qed tipproponu?

ANĠLU FARRUGIA: Li jibda l-Ministru Dalli dwar il-Liġi tal-Kera u mbagħad jekk ilesti nkompli jien.

It-Tnejn imbagħad toħduh kollu intom ħalli aħna nkunu nistgħu nippreparaw aħjar u b'hekk ikollkom il-jumejn xorta.

TONIO BORG: Kollox sew, l-unika ħaġa hi li rrid nara jekk fid-9 ta' Diċembru jistax il-Ministru Tonio Fenech.

JOE MIZZI: Kien hemm każi fejn il-Ministru Fenech ma kienx preżenti.

Naċċertak li din mhux se tagħlaq.

TONIO BORG: Le, ma naħsibx li se tagħlaq.

JOE MIZZI: Qed ngħidlek jien li mhux se tagħlaq, anzi nagħtik il-kelma tiegħi li mhux se tagħlaq għax għandi kelliema biżżejjed.

DAVID AGIUS: Il-problema hija li intom qed titolbu vot fuqha.

JOE MIZZI: Iva, imma mhux se tagħlaq issa.

Qed ngħidlek minn issa li mhux se tagħlaq.

DAVID AGIUS: Kollox sew, qed ngħid dan għax l-istadju ta' Kumitat f'din il-liġi qiegħed fil-Kamra wkoll.

JOE MIZZI: Iva, però lanqas it-Tieni Qari mhu se nispiċċaw.

Aħna għandna tliet seduti oħra fuqha biss biss.

MR SPEAKER: M'għandux ikun hemm problema.

TONIO BORG: Mela jekk naqblu fid-9 ta' Diċembru nkomplu d-diskussjoni fuq l-Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri tal-Estimi, fl-10 ta' Diċembru nibdew il-Liġi tal-Kera u fil-15 ta' Diċembru nkomplu niddiskutu l-Liġi tal-Kera u jitkellmu l-kelliema tagħna biss.

(Interruzzjonijiet) L-Erbgħa jkollna l-introduzzjoni mill-Ministru Dalli u r-risposta mill-Onor.

Jiġifieri dik is-seduta massimu suppost tieħu siegħa jew siegħa u nofs.

DAVID AGIUS: Jiġifieri żewġ kelliema biss?

DAVID AGIUS: Se mai jkun hemm kelliem ieħor minn tagħna.

TONIO BORG: Tajjeb, mela naħseb li nistgħu nagħmlu hekk.

Jien se niċċekkja magħhom forsi jkun hemm xi diffikultà partikolari però ma naħsibx li huwa l-każ.

DAVID AGIUS: Irridu niċċekkjaw jekk il-Ministru Fenech hux se jkun hawn Malta.

Issa rigward il-mozzjoni, ladarba se naġġornaw għat-12 ta' Jannar din inkunu nistgħu nagħmluha fit-tielet ġimgħa ta' Jannar għax jien iċċekkjajt dwar is-safar minħabba l-pairing.

(Interruzzjonijiet) Allura agħtuna l-pairing u nagħmluha meta tridu intom!

Jien kelli żewġ mozzjonijiet fi żmien amministrazzjoni oħra li qatt ma ġew diskussi u intom, għax qed ngħidilkom li għax se nirriżumu fit-12 ta' Jannar allura niddiskutuha fit-tielet ġimgħa ta' Jannar, qed tistagħġbu!

(Interruzzjonijiet)

JOE MIZZI: X'inti tgħid?

TONIO BORG: Jien qed ngħid li kelli żewġ mozzjonijiet li f'sentejn qatt ma ġew diskussi u issa għandna mozzjoni li ġiet preżentata f'Ottubru u għax kellna l-Baġit u għax il-Parlament se jirriżumi fit-12 ta' Jannar qed noffrilkom li niddiskutuha fit-tielet ġimgħa ta' Jannar u intom qed tistagħġbu!

Jien ħsibtek se tgħidli grazzi!

JOE MIZZI: Bir-rispett kollu, l-ewwel nett l-intendere hemm barra kien li din il-mozzjoni mhijiex importanti – Dan kien min-naħa tagħkom u mhux min-naħa tagħna. – u t-tieni nett, fil-leġiżlatura li għaddiet jien ukoll kont ressaqt żewġ mozzjonijiet u intom kontu waqqajtuhom.

Jien qed ngħid li se ssir fit-tieni nofs ta' Jannar, possibbilment fit-tielet ġimgħa, minħabba l-pairing u allura għalfejn qed toġġezzjona l-Oppożizzjoni?

Forsi tridha aktar tard?

MR SPEAKER: Jekk tippermettili Onor. Borg nixtieq nagħmel mistoqsija.

Qabel naraw jekk il-mozzjoni tal-Onor.

Brincat għandhiex tibda tiġi diskussa fit-12 ta' Jannar meta nirriżumu, u jekk qed nifhem tajjeb int qed tgħid li nibdewha fit-tielet ġimgħa ta' Jannar filwaqt li l-Onor.

Mizzi jippreferi li nagħmluha fil-ġimgħa meta niftħu, nistgħu naraw kemm se niddedikaw seduti għaliha?

TONIO BORG: Din mhux se tiġi diskussa fit-12 ta' Jannar u lanqas se ngħid id-data.

Rigward kemm se nieħdu seduti s-soltu nieħdu seduta waħda.

MR SPEAKER: Jiġifieri qed nitkellmu fuq seduta.

JOE MIZZI: Ejjew nitkellmu fuq data l-ewwel.

MR SPEAKER: Jien nappella liż-żewġ naħat biex l-ewwel naraw jekk hux se naqbdu seduta u niddedikawha għal hekk.

TONIO BORG: L-ewwel irrid nara s-safar li se jkolli f'Jannar però qed nagħti l-kelma tiegħi li fit-tieni nofs ta' Jannar se niddiskutuha żgur.

Irridu nsibu ġurnata fejn kulħadd ikun preżenti ġaladarba għandna vot jew inkella naraw min se jkun imsiefer min-naħa tagħna u min se jkun imsiefer min-naħa tagħkom minħabba l-pairing.

JOE MIZZI: Ladarba inti għedt li trid tikkonsulta mela ejjew nistennew ir-risposta tagħkom.

TONIO BORG: Aħna kulma rridu hija konferma li m'hemmx problemi.

Ma naħsibx li se jkun hemm problemi imma ma nistax ngħid.

JOE MIZZI: Kif tagħtina l-konferma nkun nista' ngħidlek il-pożizzjoni tagħna fuq l-oħra però għalissa ejjew naqblu – għalkemm għad irrid niddiskutiha – li sa nofs Jannar din tkun lesta u b'hekk ma norbtokx b'ġurnata.

TONIO BORG: Sur President, ma nistax nagħti din il-garanzija.

Li nista' ngħid hu li żgur se ssir fit-tieni nofs ta' Jannar.

(Interruzzjonijiet)

DAVID AGIUS: Wara li niftħu, fit-12 ta' Jannar u fit-13 ta' Jannar...

TONIO BORG: Normalment ikun il-Ħamis.

DAVID AGIUS: Jekk bla pairing ma nistgħux nagħmluha.

TONIO BORG: Jekk ma jkunx hemm ftehim nistgħu nagħmluha l-Ħamis però jekk l-Erbgħa ma jkollniex nies imsiefra allura nagħmluha l-Erbgħa.

DAVID AGIUS: Imma intom lesti li għall-Private Members Motion tal-Onor.

Brincat tagħtu l-pairing għax kieku nistgħu niddeċiedu ġurnata?

JOE MIZZI: Intom mhux se tivvotaw magħna?

DAVID AGIUS: Imma jekk ma nivvotawx magħkom tagħtuna l-pairing?

JOE MIZZI: Jekk se tivvotaw magħna m'għandkomx bżonn il-pairing!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru diġà rriserva d-dritt li jikkonsulta sabiex jagħti pożizzjoni definittiva dwar il-kwestjoni tal-Erbgħa u t-Tnejn fuq il-Liġi tal-Kera.

Għaldaqstant issa naħseb li huwa opportun li inti tirriserva li x-xewqa tal-Oppożizzjoni hi li jekk jista' jkun il-Private Members Motion tiġi diskussa fil-ġimgħa li nerġgħu nidħlu lura wara l-vaganzi tal-Milied; tista' ssir l-Erbgħa jew il-Ħamis, whatever.

Jiġifieri inti tirriserva din il-pożizzjoni sabiex tkun tista' tagħtih risposta.

TONIO BORG: Però nixtieq inkun naf x'differenza tagħmel jekk tiġi diskussa fl-ewwel ġimgħa ta' meta nerġgħu niltaqgħu u jekk tiġi diskussa fit-tieni ġimgħa.

Jien ħsibtek se tgħidli prosit anzi li ftehemna fuq hekk!

JOE MIZZI: Ngħidlek proset jekk kellek tagħtini risposta xi tliet ġimgħat ilu!

TONIO BORG: Jien tajtek risposta!

(Interruzzjonijiet)

JOE MIZZI: M'għedtlekx li toqgħod issiefer għall-gost!

U jien lanqas mhu qed ngħid dawn l-affarijiet għall-gost!

Qed ngħidhom għax għandi dritt ngħidhom u biex jimxi l-Parlament.

Skont l-iStanding Orders, Ħamis iva u Ħamis le għandu jkun dedikat għall-private members business.

Mela ladarba dan qiegħed fl-iStanding Orders – u qed nistenna risposta uffiċjali fuq din però m'hemmx għalfejn tagħtihieli malajr – ejjew nagħmluh fil-prattika.

Jien dik il-proposta għamiltha fl-2004, flimkien ma' proposti oħrajn, u tifforma parti mill-pakkett il-ġdid.

Madankollu l-Oppożizzjoni qatt ma weġbitni f'erba' snin, la qaltli iva u lanqas le.

Qaluli li qabdu lil xi ħadd sabiex jeżaminahom imma f'erba' snin qatt ma smajna xejn.

JOE MIZZI: Imma din qiegħda fl-iStanding Orders.

TONIO BORG: Issa erġajna qbadna ma' din il-kwestjoni tal-improvement fis-Select Committee u fil-fatt kienet waħda mill-proposti li għamilna.

Però din għamilnieha flimkien ma' proposti oħrajn, u allura ma tistax taqbadli fuqha biss għax hekk jaqbillek u l-proposti l-oħra li jaqblu lill-Gvern niddiskutuhom in eternum.

Il-pożizzjoni tal-Gvern hija li jibqa' kollox kif inhu u mbagħad meta jkollna nbiddlu l-affarijiet kollha nbiddluhom.

(Interruzzjonijiet) Din l-offerta għamiltha flimkien ma' oħrajn fl-2004!

JOE MIZZI: Din qiegħda fl-iStanding Orders li tant tgħidu li tagħtuhom importanza!

TONIO BORG: F'affarijiet oħrajn, meta jkun hemm ftehim u l-Gvern jistabbilixxi l-aġenda u jagħmilha Private Members Motion, dawn isiru l-Ħamis...

JOE MIZZI: Jiġifieri l-iStanding Orders jinbidlu kemm jinbidlu dejjem skont ir-rieda tal-Gvern!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi għamel proposta u qallek li m'hemmx għalfejn tagħtih risposta immedjata u inti tajt il-kummenti tiegħek.

Għaldaqstant, minkejja dak kollu li ntqal, nixtieq nirrakkmanda li fuq dan il-punt ngħidu li note is being taken u l-proposta li qed jagħmel l-Onor.

Mizzi nagħmluha fi stadju li wieħed ikun jista' jitkellem fuqha.

MR SPEAKER: Naħseb li eżawrejna t-tieni item tal-aġenda u għaldaqstant nipproponi li l-Ombudsplan ma nagħmluhx illum minħabba li immedjatament wara rridu nagħmlu kumitat ieħor; u allura item four inħalluh ukoll għall-kontinwazzjoni.

AFFARIJIET OĦRA

MR SPEAKER: Nixtieq ngħaddi malajr malajr il-kwestjoni tal-impustar tal-aġenda parlamentari lill-Membri Parlamentari kollha meta din qiegħda tintbagħat ukoll b'email.

Nistqarr li meta nirċiviha d-dar lanqas biss niftaħ l-envelopp għax inkun diġà rajtha.

Għalhekk jidhirli li qed naħlu ħafna karti, qed naħlu ħafna enerġija u qed nidħlu f'ċerti spejjeż meta kulħadd qed jirċievi l-aġenda parlamentari b'email.

Allura jista' jkolli l-qbil tal-Kumitat biex ma nibqgħux nibagħtu l-aġenda parlamentari bil-posta?

DAVID AGIUS: Jien naqbel ma' din il-proposta ħlief għal meta nkunu se nerġgħu niltaqgħu wara perjodu twil.

MR SPEAKER: Jiġifieri inti qed tissuġġerixxi li l-aġenda tat-12 ta' Jannar nibagħtuha bil-posta?

DAVID AGIUS: Tat-12 ta' Jannar iva u mbagħad tat-13 ta' Jannar u tal-14 ta' Jannar m'għandniex għalfejn.

JOE MIZZI: Jien nissuġġerixxi li tibagħtu ittra lill-Membri Parlamentari kollha biex tgħidulhom li sakemm wieħed ma jinformakomx li jrid kopja tal-aġenda parlamentari bil-posta, intom se toħduha for granted li jrid jibda jirċiviha biss b'email.

M'iniex se nsemmi ismijiet imma rrid ngħid li hemm tnejn min-nies li m'għandhomx email.

MR SPEAKER: Mela nadottaw il-proposta li qed jagħmel l-Onor.

Joe Mizzi, jiġifieri li niktbu lill-Membri Parlamentari kollha li min jinformaniex se jibda jirċievi l-aġenda parlamentari b'email u min jirrispondina nibagħtuhielu bil-posta, u nadottaw ukoll il-proposta tal-Onor.

David Agius, jiġifieri li l-aġenda parlamentari tintbagħat bil-posta wkoll kull darba li jirriżumi l-Parlament wara l-vaganzi tas-sajf, tal-Għid u tal-Milied.

DAVID AGIUS: Jew inkella b'talba mill-Parliamentary Whips meta tinqala' xi ħaġa partikolari u jkun importanti li l-aġenda parlamentari tintbagħat bil-posta wkoll.

MR SPEAKER: Tajjeb, mela nagħmluha wkoll fuq talba tal-Parliamentary Whips għall-gruppi parlamentari rispettivi.

MR SPEAKER: Onor. Tonio Borg, l-aġenda tas-safar tiegħek tkun tafha?

Qed nistaqsik biex inkunu nistgħu niffissaw data biex fiha jiltaqa' l-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ħalli nagħmlu l-Ombudsplan.

Jew nikkomunikaw mal-uffiċċju tiegħek?

MR SPEAKER: Kollox sew mela nikkomunikaw magħhom u mbagħad insibu data.

Però kemm jista' jkun dan nipprovaw nagħmluh meta jirriżumi l-Parlament fit-12 ta' Jannar jew ftit qabel.

David Agius kellu l-problemi minħabba l-kwestjoni ta' jekk ikunx hemm vot jew le u għaldaqstant nitlob li fil-bidu ta' Jannar jinformawna x'liġijiet se jkollhom is-sena d-dieħla biex aħna nkunu nistgħu nagħtu risposta mill-ewwel għax jien kif nista' ngħidlu jekk hux se jkun hemm vot jew le jekk inkun għadni lanqas naf x'hemm xogħol!

Dan qed ngħidu mill-esperjenza u għax ma rridux infixklu.

(Interruzzjonijiet) Jekk lili tgħidli f'Jannar x'se jkun hemm liġijiet, jien imbagħad nkun nista' ngħid għal liema se jkollna vot u għal liema mhux se jkollna vot.

Imma jien f'xi ħin irrid inkun naf.

ANĠLU FARRUGIA: Pereżempju fuq il-Liġi tal-Kera l-pożizzjoni tagħna se tkun aktar konkreta wara l-vaganzi tal-Milied għax inkunu lħaqna ltqajna sew.

DAVID AGIUS: Jiġifieri fuq l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali ddeċidejtu jekk hemmx vot jew le?

JOE MIZZI: Le, imbagħad nilħaq ngħidlek.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra eżawrixxa l-aġenda tiegħu kif miftiehem.

Issa qed naġġornaw għal data li tiġi komunikata aktar tard.

Fis-7.30 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data li kellha tiġi komunikata aktar tard.