IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 5

It-Tlieta, 13 ta' Jannar 2009

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 5

It-Tlieta, 13 ta' Jannar 2009

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7:50 p.m.

MR SPEAKER (Onor. Louis Galea): Nistaqsi l-ewwelnett jekk hawnx korrezzjonijiet għall-Minuti.

JOE MIZZI: Sur President, taħt l-item Xogħol tal-Kamra hemm l-aħħar sentenza li tgħid:

"L-Onor.

Joe Mizzi ssuġġerixxa li darba fix-xahar il-Parlament jiddiskuti xogħol tal-Oppożizzjoni.".

Dik mhijiex korretta.

Is-suġġeriment li għallinqas darba fix-xahar il-Parlament jiddiskuti xogħol tal-Oppożizzjoni ma sarx min-naħa tiegħi.

Jien kont għedt li għandha tiġi diskussa l-mozzjoni tal-Onor.

MR SPEAKER: Mela nistgħu naqtgħu dik is-sentenza barra mill-ewwel.

Imma l-bqija huma approvati l-Minuti?

Il-Minuti tal-laqgħa Nru 4 li saret fit-3 ta' Diċembru 2008 ġew konfermati

MR SPEAKER: Qabel ngħaddi għat-tieni item tal-aġenda jidhirli li f'dan il-Kumitat, per formalità, tajjeb li ninformakom li l-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku għoġobha tapprova l-ħatra ta' Pauline Abela bħala l-Iskrivan tal-Kamra.

(Onor. Membri: Hear, hear) Preċedieni f'din l-aħbar il-kollega tiegħi d-Deputy Speaker, li ma lħaqtx avżajtu li xtaqt li l-ewwel inħabbarha hawnhekk fil-House Business Committee qabel ma ngħiduha fil-Kamra.

Naturalment jien nittama li l-ħatra ta' Skrivan tal-Kamra ma tkunx biss, biex ngħidu hekk, pass li m'hemmx dubju huwa importanti ħafna, imma li nkunu nistgħu nsegwuh b'passi oħra ta' organizzazzjoni aħjar tal-Parlament, inkluż anke fejn jidħlu l-personnel u l-uffiċjali ta' din il-Kamra biex il-Parlament ikun jista' jaqdi aħjar d-dmirijiet u d-doveri tiegħu.

Sadanittant ningħaqdu biex nawguraw ħidma fejjieda lill-Iskrivan tal-Kamra l-ġdid, li rrid ngħid li hija l-ewwel mara li l-Parlament qatt kellu bħala Skrivan tal-Kamra.

XOGĦOL TAL-KAMRA

Ngħaddu għat-tieni item Xogħol tal-Kamra.

L-Onor.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Affarijiet Barranin): Sur President, illum il-Kamra qed tkompli tiddiskuti l-Abbozz dwar il-Miżuri tal-Estimi u se nieħdu l-vot fuqu llum stess.

Għada se nkomplu bl-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili li huwa l-abbozz li qed jemenda l-liġi tal-kera, li se nkomplu fuqu l-ġimgħa d-dieħla.

Imbagħad għandna pendenti l-Criminal Code (Amendment) Bill.

(Interruzzjonijiet) Minħabba li għandna ċertu safar, wara l-liġi tal-kera se nibdew tal-Kodiċi Kriminali.

Naturalment nhar il-Ħamis għandna l-mozzjoni tal-Onor.

Leo Brincat dwar il-ħtieġa ta' leġiżlazzjoni dwar il-bdil fil-klima.

DAVID AGIUS: Irridu niddeċiedu kemm se nieħdu seduti fuq il-liġi tal-kera.

JOE MIZZI: Kif konna tkellimna fuq il-liġi tal-kera s-seduta tat-Tnejn teħduha intom.

Kien se jieħu xi ħin il-Kap tal-Oppożizzjoni, imma mbagħad ftehemna li jieħdu l-Erbgħa.

Aħna se niltaqgħu s-Sibt u sa dakinhar se nkun naf kemm għandna kelliema għal-liġi tal-kera fis-Second Reading, allura nkun nista' ninformakom.

Però jien diġà wassalt il-messaġġ, għalkemm mhux f'dan il-Kumitat, li aħna tlabna li l-istadju ta' Kumitat fuq l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili, jiġifieri li qed jemenda l-liġi tal-kera, ikun fil-plenarja.

Il-bieraħ tkellimt mal-Ministru Dalli u qal li ma jsibx oġġezzjoni sakemm ikollu l-faċilità ta' avukat ħdejh biex ma joqgħodx jaqsam il-Kamra kull darba biex jitolbu parir.

Aħna m'għandniex oġġezzjoni għal dan.

DAVID AGIUS: Meta qed ngħidu ħdejh, jiġifieri fuq is-siġġu ta' Membru.

TONIO BORG: Ħalli niċċarawha.

Sur President, hemm qbil li l-istadju ta' Kumitat tal-liġi tal-kera jsir fil-Kamra kollha u tal-Budget Implementation Measures Bill li suppost isir fil-Kumitat tal-Kamra kollha jsir fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Kif tiftakru, meta kienet għaddiet il-liġi tas-CET fi żmien il-Gvern Laburista, li kienet liġi li trid l-esperti wkoll miegħek, flok ġie l-avukat ipoġġi fuq is-siġġu tad-deputati, intużat il-Mejda tal-Kamra u l-Prim Ministru kien mar fuq il-Mejda tal-Kamra.

TONIO BORG: Naħseb li dak huwa l-aħjar mod.

Isir l-arranġament li jkun hemm bżonn.

M'għandniex oġġezzjoni.

(Interruzzjonijiet)

TONIO BORG: Naħseb li dak huwa l-aħjar mod anke għax ikollok ħafna karti, ikollok ħafna liġijiet, eċċ.

JOE MIZZI: Kif għedna li m'għandniex oġġezzjoni.

TONIO BORG: Għax hija iktar komda.

DAVID AGIUS: Teknikament possibbli?

JOE MIZZI: Iva, konna għamilnieha.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Mela għall-finijiet tal-istadju tal-Kumitat tal-liġi tal-kera hawn qbil f'dan il-Kumitat li dak se jsir Kumitat tal-Kamra kollha, però l-Membri se jkunu jistgħu jiġu assistiti mill-esperti, u għal dan l-iskop se jkunu jistgħu jpoġġu madwar il-Mejda tal-Kamra.

JOE MIZZI: Jew fejn ikun hemm bżonn, jew kif niftiehmu.

MR SPEAKER: Però qed nifhem li hawn diffikultà li xi ħadd li mhuwiex Membru Parlamentari jpoġġi fuq is-siġġijiet tal-Membri.

JOE MIZZI: Naf li hemm diffikultà, però l-iStanding Orders jgħidu li aħna nistgħu nirregolaw lilna nfusna.

Apparti dik, nistgħu nagħmluha.

(Interruzzjonjiet) Ħalli nitkellem ċar.

Il-Ministru talabni li jkollu avukat u aħna għednielu li dik il-faċilità jista' jużaha.

Jista' jagħti l-każ li l-Ministru jpoġġi fit-tarf u jpoġġulu siġġu ħdejh.

(Interruzzjonijiet) Mhux problema għalija.

MR SPEAKER: Però bl-ebda mod ma jkun jista' jintervjeni.

JOE MIZZI: Le, le, bil-permess.

(Interruzzjonijiet) Nistgħu nagħmluha hawnhekk, għax minflok se nagħmlu l-Kumitat f'din il-Kamra tal-Kumitati se nagħmluh fil-plenarja, imma l-istess faċilitajiet li għandna hawn ikun hemm hemmhekk.

(Interruzzjonijiet) Le, bil-permess ikun u mhux bi dritt.

DAVID AGIUS: Anke meta jkollna liġi fil-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, dejjem bi ftehim bejn iż-żewġ naħat isir hekk.

(Interruzzjonijiet)

Aħna min-naħa tagħna jkollna xi advisors ukoll, mhux se jkunu ħdejna, ikunu fuq in-naħa ta' wara fejn ikun hemm l-advisors, imma basta jkunu fil-Kamra.

M'aħniex qed noġġezzjonaw għal dak li jħoss li għandu bżonn il-Ministru.

Imbagħad l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Miżuri tal-Estimi jmur fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Ejja nkunu ċari ħalli ma noħolqu ebda preċedenti ta' xejn.

L-experts huma available għall-Ministri.

Jekk f'dan il-każ partikolari se jkun hawn experts, biex insejħilhom hekk - kif m'għandix dubju li jkunu - għan-naħa tal-Membri ta' l-Oppożizzjoni, irridu nkunu ċari li dawn se jkunu qishom qed josservaw u mhux jipparteċipaw.

JOE MIZZI: Aħna wkoll se jkollna experts, imma jkunu qegħdin fil-bankijiet ta' wara biex nikkonsultawhom, imma ma jistgħux jitkellmu.

MR SPEAKER: Il-membru li jkun jista' jqum minn postu u jmur jitkellem magħhom, f'dak is-sens.

JOE MIZZI: Iva hekk, ftehemna.

DAVID AGIUS: Ara jekk hux qed nifhmu ftit lil xulxin ukoll.

Il-ġimgħa d-dieħla niddeċiedu kemm nagħmlu laqgħat, imbagħad għat-Tieni Qari se jkollha votazzjoni jew le?

JOE MIZZI: Ninfurmak iktar tard.

DAVID AGIUS: Huwa importanti għax l-ammont ta' seduti jiddependi fuq meta nieħdu l-vot minħabba s-safar.

JOE MIZZI: Kollox se ngħidlek.

Is-Sibt inkun naf il-pożizzjoni.

DAVID AGIUS: Imbagħad irridu nirregolaw x'se jkollna xogħol fil-Kamra.

JOE MIZZI: Jien diġà tajtek indikazzjoni.

(Interruzzjonijiet) Jekk niġu hawnhekk irrid inġib 15, 16, 17-ir ruħ.

Inġibhom hawnhekk kollha?

(Interruzzjonijiet) Iva, u hemm deputati oħrajn li interessati jiġu, allura nġib il-35 deputat hawn?

Hemm min hu interessat, allura jien nista' niċħadhom?

Hemm xi klawsoli li jolqtu lil dak u lill-ieħor, eċċ. (Interruzzjonijiet) Naċċertak li mhux se joqogħdu jisparaw fil-vojt jew xi ħadd jitkellem fil-vojt.

(Interruzzjonijiet) Għalhekk qed ngħid.

S'issa l-indikazzjoni hi li fis-Second Reading mhux se jkun hemm Division.

DAVID AGIUS: Imbagħad allura nkunu nistgħu ngħaddu dakinhar stess għall-istadju ta' kumitat.

JOE MIZZI: Imbagħad nibdew il-kumitat fejn se jkun hemm emendi u, jekk ikun hemm xi emendi li ma jiġux aċċettati, jista' jkun hemm vot fuqhom.

Jekk it-Tnejn u t-Tlieta nagħmlu seduta normali dwar il-liġi tal-kera, l-Erbgħa nistgħu nibdew il-kumitat.

JOE MIZZI: Iva, nistgħu nibdew il-kumitat.

DAVID AGIUS: Imma mbagħad irrid nara meta se nagħlaq ....

DAVID AGIUS: Għax jekk tagħtini dik il-garanzija .…

MR SPEAKER: L-Onor.

TONIO BORG: Għandna liġi twila u kkomplikata li jekk jintalbu Divisions irridu niġu informati ftit qabel, taf għaliex?

Għax issa d-differenza hija li jekk tintalab Division fil-kumitat tal-Kamra kollha jridu jiġu 35 u 34 ruħ.

(Interruzzjonijiet) Mentri fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi inkunu erba' membri biss .

(Interruzzjonijiet) Jiġifieri jien lest li ngħid iva għal din, però ejja nkunu ftit raġunevoli issa wkoll.

JOE MIZZI: Bir-rispett kollu, jekk irridu nikkomplikaw l-affarijiet nikkomplikahom għax jien .…

TONIO BORG: Meta għedtli li jintalab vot inti … Għandek dritt titolbu imma altru għandek kumitat … (Interruzzjonijiet) … bis-safar tal-European Union jien irrid inġib 35 ruħ biex jivvotaw ħalli tgħaddi l-emenda tiegħi jew l-emenda tiegħek.

JOE MIZZI: Imma din hija xi liġi importantissima, allura ma tippretendix li jekk ikun hemm emendi li ma jiġux aċċettati ma nkunux nistgħu nieħdu l-vot.

X'jiġifieri?

DAVID AGIUS: Le, mhux hekk.

TONIO BORG: Imma rridu nirregolaw.

DAVID AGIUS: Għax fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi ikollok erba' deputati min-naħa tal-Gvern u tlieta min-naħa tal-Oppożizzjoni.

JOE MIZZI: Imma, bir-rispett kollu, hawn ġej l-inkwiet.

JOE MIZZI: Għidli int għandniex dritt aħna li l-vot minflok isir f'dan il-kumitat, isir fil-Kamra kollha, u nitlob ruling fuq din.

Oqgħod attent għax la hemm fl-Erskine May … (Interruzzjonijiet) Nitlob ruling.

(Interruzzjonijiet) Imma nitlob ruling.

(Interruzzjonijiet)

TONIO BORG: Kieku nkunu fil-kumitat tal-Kamra kollha iva, imma hawnhekk le.

Jien li ma rridx nieħu sehem hawnhekk … (Interruzzjonijiet) Bir-rispett kollu, taf x'intom tgħidu?

Jekk hawnhekk qegħdin f'kumitat magħmul bi tlieta u bi tnejn, u fl-oppożizzjoni hemm ħames partiti u fil-gvern hemm ħames partiti, int se tiċħadni milli nitlob Division għax ma nistax niġi hawn jien?

Issir Division ġewwa.

(Interruzzjonijiet) X'inhi?

TONIO BORG: Issir division fil-kumitat.

JOE MIZZI: Jekk jien m'iniex membru fil-kumitat, kif nista' ngħajjat division jien?

Kull individwu, kull membru hawn għandu dritt.

TONIO BORG: Imma jekk il-kompożizzjoni tal-kumitat hija hekk.

(Interruzzjonijiet) Inkella xi skop hemm li jkollok kumitat?

JOE MIZZI: Skużi.

(Interruzzjonijiet)

DAVID AGIUS: Il-kumitat maqbul bejn il-Kamra kollha.

JOE MIZZI: M'għandux x'jaqsam, maqbul jew mhux maqbul.

Taf x'inti tgħid inti?

DAVID AGIUS: Jiġifieri qed tgħid li kull membru jista' jidħol kumitat li jkun u jitlob Division?

JOE MIZZI: Sibli fl-iStanding Orders fejn jgħidu li ma nistgħux nitolbu li d-Division tintalab fil-Kamra kollha.

(Interruzzjonijiet) Nitlob ruling għal din jien.

(Interruzzjonijiet) U ejja.

Tippretendi li jekk ma naqblux fuq xi klawsola ma nkunux nistgħu nieħdu Division għax qegħdin fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi u mhux fil-Kamra kollha?

DAVID AGIUS: Le, mhux hekk qed ngħidu.

Imma niġbruhom għallinqas!

JOE MIZZI: Taf x'qed tgħidli inti?

Li għal kull liġi li se titolbu biex tmur quddiem il-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi nibda nitlobkom Division.

U ejja, trid nagħmlilkom hekk?

DAVID AGIUS: Niġbruhom f'daqqa, Onor. Mizzi.

JOE MIZZI: Jiġifieri kull darba li titolbu biex tibagħtu liġi fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, nibda nitlobkom Division.

Trid nagħmlilkom hekk?

(Interruzzjonijiet) Allura mhux ċikkubriku jiġi.

Trid nagħmlilkom hekk?

TONIO BORG: U mhux kollox ...

Din hija xi ħaġa serja kif għedtu intom.

(Interruzzjonijiet)

DAVID AGIUS: Jiġifieri jekk indumu xahar, se nagħmlu xahar ...

Naċċertakom jien li m'għandna l-ebda skop li nfixklu.

DAVID AGIUS: Kemm għandna klawsoli.

JOE MIZZI: Mela bilfors fuq il-klawsoli kollha ma naqblux?

DAVID AGIUS: Jekk se nieħdu tliet seduti, erbgħa jew ħamsa għandek ġimagħtejn.

JOE MIZZI: Skużi, jekk inti se tieħu vot u niftiehmu li neħduhom fl-aħħar … (Interruzzjonijiet)

JOE MIZZI: Imbagħad naraw x'hemm bżonn isir.

(Interruzzjonijiet)

TONIO BORG: Jien qatt ma għedt li ma tistgħux titolbu Division, għedt biss li jekk fuq il-liġi tal-kera ma konniex obbligati li tiġi diskussa fil-kamra kollha u l-Gvern qed jgħid OK, wieħed ikun ftit raġunevoli.

Jiġifieri rridu nkunu nafu minn qabel fuqiex se titolbu vot u jekk hux se titolbu vot, għax tagħmel differenza bejn li jivvotaw sebgħa min-nies u li jivvotaw 69 ruħ.

JOE MIZZI: Fejn hu possibbli li nipprovdilkom l-emendi wkoll, ma narax diffikultà.

Naċċertak li mhux qed nipprovaw nostakolaw.

MR SPEAKER: Araw jekk hux qed nifhem tajjeb jien.

Qed tagħmlu ftehim li jekk tissejjaħ Division wieħed irid ikun informat minn qabel, kif naf li normalment isir.

(Interruzzjonijiet) Ippermettili Onor. Mizzi.

Jekk jien, il-Ministru, illum qed niltaqa' suppost li llum għandi informazzjoni li għada meta naslu għal dik il-klawsola hemm ċans li tissejjaħ Division.

Ninformakom żgur, m'għandi l-ebda diffikultà li ninformakom.

DAVID AGIUS: Mhux bilfors hekk.

Jista jkun li f'kull klawsola jissejjaħ vot.

(Interruzzjonijiet)

JOE MIZZI: Imma m'għandi l-ebda diffikultà li ninformakom.

MR SPEAKER: Indikalna li jista' jkun hemm Division.

MR SPEAKER: Meta tiġi biex taġġorna inti tista' tgħid li ma nistgħux inkomplu bil-kumitat din il-ġimgħa, inkompluh il-ġimgħa ta' wara.

JOE MIZZI: Iva nifhem jien, mhux qed nipprova nostakola.

Naċċertakom li bħalma dejjem tajtkom informazzjoni qabel, m'għandix għalfejn nibdel is-sistema.

L-istess se nibqa' miexi.

Jien naċċertakom li nagħtikom kull informazzjoni li nista', m'hu se naħbu xejn.

Jekk inlestu l-emendi ngħadduhomlkom.

Fejn mhux se naqblu se tkunu tafu mill-ewwel li mhux se naqblu u, jekk tistgħu, tirrangawhom.

DAVID AGIUS: Meta nibdew l-istadju ta' kumitat se nibdew niddiskutu klawsola klawsola u nibqgħu għaddejjin.

Qed nifhem tajjeb li jekk hemm klawsola 7 li fuqha se jittieħed vot se neħduh dak il-ħin li naslu għaliha, jew inkella se naqblu li l-klawsoli kollha li jkun hemm għall-vot neħduhom fid-9.00 p.m. jew niftiehmu data.

JOE MIZZI: L-ewwel ħalli naraw x'emendi hemm.

Jien m'għandux ikolli diffikultà min-naħa tal-grupp parlamentari li ngħaddilkom kopja ta' l-emendi meta jkunu lesti.

Fejn taraw li se taslu ma jkunx hemm diffikultà u fejn taraw li mhux se naslu għidulna li għandna problema.

DAVID AGIUS: Imma ejja ngħidu li jkun hemm tliet klawsoli li hemm bżonn jittieħded vot fuqhom, dawk nipprogrammawhom f'daqqa?

JOE MIZZI: Imbagħad nitkellmu fuq dawk għax jekk ikollok waħda u jekk ikollok tnax xorta trid tkun hawn.

Mela jekk nagħmluhomx it-tlieta f'daqqa jew le, nitkellmu bħalma għamilna dejjem.

Mhux qed noġġezzjona.

DAVID AGIUS: Importanti għax inkella qatt m'aħna se …

JOE MIZZI: Aħna m'għandna l-ebda skop li nipprovaw intawlu.

Hemm ċerti prinċipji fil-klawsoli li jekk ma jiġux aċċettati ma nistgħux naqblu aħna.

Dik hija s-sitwazzjoni u mhux l-iskop tagħna li nkomplu ntawlu s-seduti.

Żgur li le, assolutament.

DAVID AGIUS: Sakemm ma naqblux fuq pairing.

(Interruzzjonijiet) Jekk taqbel fuq pairing m'għandna problema ta' xejn.

(Interruzzjonijiet)

JOE MIZZI: Aħna nibqgħu mexjin u mbagħad naraw l-affarijiet.

MR SPEAKER: Dan il-programm qed jeħodna għall-ġimgħa d-dieħla, għal din il-ġimgħa, għal kemm żmien?

JOE MIZZI: Jien mhux qed norbothom li l-kumitat bilfors isir il-ġimgħa d-dieħla, għax jekk ikollhom is-safar nifhimha.

Jien mhu qed norbot xejn.

TONIO BORG: Jiddependi jekk dawn l-emendi humiex kontroversjali jew le, jekk jirrikjedux Division għax fil-każ ikolli nipprogramma jien skont kemm ikolli nies hawnhekk sakemm ma jsirx ftehim mod ieħor.

JOE MIZZI: Jien se nagħmel l-almu tiegħi biex l-emendi li jkollna lesti ngħaddihomlkom mal-ewwel.

(Interruzzjonijiet) Le, imma dak wara s-Second Reading.

Imma aħna qed niddiskutu ...

DAVID AGIUS: Min-naħa tal-Gvern jidher li sa għada kważi kulħadd se jkun tkellem ħlief xi wieħed jew tnejn, l-iktar tlieta l-ġimgħa d-dieħla.

JOE MIZZI: Jien naħseb li l-ġimgħa d-dieħla nistgħu nagħlqu s-Second Reading.

TONIO BORG: Is-Second Reading tal-liġi tal-kera.

DAVID AGIUS: Nagħlquha.

ANĠLU FARRUGIA: L-iktar l-iktar it-Tnejn.

TONIO BORG: Jiġifieri għada u l-ġimgħa ta' wara għandna l-Kodiċi Kriminali, għandna l-possibbiltà .....

JOE MIZZI: Imbagħad araw intom.

Imma jien kif ikolli l-emendi ngħaddihomlkom, m'għandix x'ħabi.

MOZZJONIJIET IPPREŻENTATI MINN MEMBRI INDIVIDWALMENT

MR SPEAKER: Ngħaddu għat-tielet item "Mozzjonijiet ippreżentati minn Membri Individwalment".

(Interruzzjonijiet) Il-Ħamis għandna tal-Onor.

Leo Brincat, imbagħad x'hemm iktar?

JOE MIZZI: Issa probabbli se nikkontestaw l-Avviż Legali dwar it-tariffi tad-dawl u ilma li tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra u tridu tressqu xi oħra.

(Interruzzjonijiet) Imma l-punt hu li l-bieraħ tpoġġiet parti minn Avviż Legali oħra, għalhekk ma poġġejthiex.

(Interruzzjonijiet) Le, mhux min-naħa tagħna.

Jiġifieri kif jitpoġġa mbagħad nerġgħu niddiskutu.

(Interruzzjonijiet) Mhux dejjem ġew diskussi, imma anyway, jien ninformakom meta niddepożitahom biex nara x'se jiġri.

MR SPEAKER: Minbarra din il-private members motion li se jippreżenta l-Onor.

Joe Mizzi, xi waħda mill-private members motions li kienu ġew ippreżentati skadiet diġà u l-oħra hemm indikazzjoni li mhux se jkun hemm insistenza fuqha.

JOE MIZZI: Fil-każ ninformakom liema waħda tiġi diskussa.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ir-raba' item tal-aġenda.

Nixtieq li niffissaw laqgħa tal-House Business Committee biex niddiskutu l-Ombudsplan.

Nistgħu ninformaw lill-Ombudsman għal nhar l-Erbgħa, 28 ta' Jannar fis-6.45 p.m. imbagħad wara tal-privileġġi?

Sinjuri, qed naqbeż għal item ieħor: Il-kommemorazzjoni tad-dikjarazzjoni tal-Ġnus Magħquda li ddikjarat il-25 ta' Jannar bħala l-jum internazzjonali li jikkommemora l-memorja tal-vittmi tal-Olokawst.

Qed tgħidu li tagħmluha fit-28 ta' Jannar fis-6.30 p.m. Issir wara l-ħin tal-mistoqsijiet u nassumi li jitkellem Membru wieħed minn kull naħa u jkun hemm minuta silenzju.

L-Onor.

Mizzi jrid jinforma li se jitlob sostituzzjoni ta' Membru fuq il-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp.

JOE MIZZI: Irrid nipproponi li l-Prof.

Zammit ikun sostitwit mill-Onor.

Charles Buhagiar fuq il-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp.

MR SPEAKER: Din tista' tiġi preżentata u titressaq bi qbil tal-Kamra?

TONIO BORG: Bil-permess tal-Kamra llum stess issir mozzjoni u ngħadduha.

AFFARIJIET OĦRA

MR SPEAKER: Taħt Affarijiet Oħra għandi żewġ punti li xtaqt inressaq biex taħsbu ftit fuqhom.

L-ewwel nett, hemm bżonn li l-Kumitat Magħżul tal-Kamra jerġa' jiltaqa' u jkun hemm xi ftehim mal-Membri għax bis-safar li hawn u kif inhu kompost il-Kumitat qed nispiċċaw b'diffikultà biex insibu l-ħin.

Dan mhux Kumtiat li jiltaqa' ta' darba f'mitt qamar u daqshekk, jiġifieri jew niffissaw data oħra biex insejħu dan il-Kumtiat inkella se jkollna d-diffikultajiet.

TONIO BORG: Sur President, naqbel miegħek.

Dan il-Kumitat huwa magħmul minn sitta min-nies u sitta sostituti.

Naturalment l-idea hi li s-sostituti jidħlu meta xi ħadd ikun imsiefer.

Ma jistax ikun li ninsistu li kollha jkunu hawnhekk għax impossibbli, anke sitta ġieli diffiċli.

Darba minnhom kont imsiefer u għedtilhom biex imexxu, għalkemm jien Leader of the House, għax inkella se nispiċċaw neħlu.

Li nista' ngħid on a good news level hu li jekk mhux fl-ewwel seduta imma fit-tieni seduta nkun nista' nressaq lill-Membri l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ombudsman fid-dawl tar-remit tal-Kumitat biex wieħed jiddiskutiha, mhux biex inressaqha quddiem il-Kamra.

Ħdimt ftit fuqha fil-vaganzi u lestejtha.

MR SPEAKER: Hemm xi data meta nistgħu nsejħulu s-Select Committee?

JOE MIZZI: Issuġġerixxu data, għax hekk jaqbel.

MR SPEAKER: Però l-aħjar li tikkomunika mal-Ministru Borg fuqha.

JOE MIZZI: Jgħid liema data hi l-aħjar għalih imbagħad jiena nikkomunikaha.

MR SPEAKER: Jien ma nistax nibqa' miexi fuq meta jistgħu l-Membri f'dan is-Select Committee, jiġifieri se niffissa l-ġurnata u l-ħin, imbagħad hemm is-sostituti fil-każ li ma jkunux jistgħu jiġu l-Membri.

JOE MIZZI: Dik kont qed nsitenna mingħandek, iffissa d-data ħalli nkunu nafu minn qabel.

ANĠLU FARRUGIA: Ejja nagħmluha ċara li fejn ma jistgħux jiġu l-Membri hemm is-sostituti.

JOE MIZZI: Jekk tagħmel data aħjar.

MR SPEAKER: Nippreferi tgħiduli: Aħna nsibuha tajba li niltaqgħu, pereżempju, nhar ta' Ġimgħa fil-11.00 a.m. jew ġurnata oħra u ngħidu li kull ħmistax il-Ġimgħa fi-11.00 a.m. se jkun hawn laqgħa tal-Kumitat Magħżul tal-Kamra.

TONIO BORG: Nibdew il-Ġimgħa, 30 ta' Jannar fil-11.00 a.m. u kull ġimagħtejn minn dakinhar.

ANĠLU FARRUGIA: Nagħmluha fil-11.30 a.m. mhux għalija biss, imma anke għal xi Membri oħrajn.

MR SPEAKER: Ngħaddu għal ħaġa oħra.

Biex nibda nsemmi s-suġġett fi ħdan il-House Business Committee, kif intom żgur innotajtu l-Gvern għamel stqarrija pubblika fejn qed jagħti indikazzjoni li qed jaħseb biex jibni Parlament ġdid.

Jekk se jinbena Parlament ġdid nemmen li l-Parlament innifsu jrid ikun involut sa mill-konċezzjoni tiegħu stess għax filwaqt li fid-disinji esterjuri ħafna minna forsi għandhom gosti imma mhux daqstant kompetenza, f'dawk li huma l-bżonnijiet għall-operat tal-Parlament naħseb li l-parlamentari, dan il-House Business Committee u l-Uffiċċju tal-Iskrivan tal-Kamra żgur li għandhom kontribut x'jagħtu.

TONIO BORG: Mr Speaker, naqbel perfettament ma' dak li qed tgħid.

Fil-fatt meta fil-passat kien hemm xi pjanti minn xi perit ieħor kienu ngħataw lill-iSpeaker u anke lil dan il-Kumitat u naħseb li meta nibdew nersqu lejn xi ħaġa iktar konkreta fuq pjanta tal-Parlament, dan il-Kumitat żgurissimu li jiġi kkonsultat.

JOE MIZZI: Veru imma – u niftakar għax kont involut u għad għandi l-pjanti kollha – l-biċċa xogħol hija li aħna għandna xi ħaġa differenti minn parlamenti oħrajn.

Taf li aħna għandna drawwa li jiġu n-nies u jidħlu jkellmu lill-ministri, mhux dik is-sigurtà kollha.

(Interruzzjonijiet) Isma' din, mhux biċ-ċajt għax meta mmur parlamenti oħrajn dejjem noqgħod narahom dawn l-affarijiet.

Jien kont issuġġerejt li l-uffiċċji tal-ministri jkunu b'mod li jkun hemm kurutur minn fejn jidħlu n-nies għal għand il-ministri u l-ministri jkollhom faċilità - u anke d-deputati li jkollhom l-uffiċċju għax hekk suppost naslu - li joħorġu minn bieb ieħor fl-uffiċċji tagħhom stess li jiġi f'kurutur ieħor li minnu jkunu jistgħu jmorru għaċ-Chamber.

Jiġifieri ħadd ma jkun allowed li jgħaddi minn dan il-kurutur u jekk ikun hemm Division il-Ministru jkun jista' joħroġ mill-ewwel u jmur fiċ-Chamber.

Imma n-nies għandhom il-faċilità li jidħlu fl-uffiċċju tal-ministru minn kurutur ieħor.

B'hekk ikun hemm aktar kontrolli għall-fini ta' sigurtà.

Imbagħad biex in-nies jidħlu fiċ-Chamber jew biex jgħaddu għall-istrangers gallery ikun hemm arranġamenti oħra.

Dawn l-arranġamenti huma importanti għal pajjiżna u rajthom f'parlamenti oħra għax dejjem noqgħod niflihom.

Aħna għandna d-drawwa li jiġu n-nies u kulħadd jidħol.

Din il-prattika trid tispiċċa.

Imma l-faċilità li n-nies jibqgħu jaraw il-Membri trid tibqa' hemm.

TONIO BORG: Trid tibqa' b'mod separat.

JOE MIZZI: Imma l-Membri jrid ikollhom aċċess malajr.

Dawn l-affarijiet irridu nżomuhom f'moħħna għax huma importanti ħafna.

TONIO BORG: Il-ministru jew id-deputat ikun aċċessibbli imma mhux li jkollu l-istess aċċessibilità … Irid ikun awtorizzat.

MR SPEAKER: Taħt l-item Affarijiet Oħra hawn xi ħaddieħor li jrid iqanqal xi ħaġa?

JOE MIZZI: Sur President, tiftakar li kont ġbidt l-attenzjoni li l-Parlament Ingliż kien waqqaf grupp magħmul mill-partiti poltiċi kollha rappreżentati fil-Parlament Ingliż?

Nixtieq li wieħed jivverifika daqsxejn.

MR SPEAKER: Kien hawn press release maħruġa mill-Kummissarju Għoli tagħna f'Londra fejn twaqqaf xi kumitat interparlamentari.

TONIO BORG: Fl-Ingilterra, il-Parlament Ingliż ħatar an all party committee ta' British Peers u ta' MPs for Malta.

Jiġifieri huma ħatru dan il-kumitat.

Jien iltqajt ma' wħud minnhom meta kont hemmhekk għax għamilt diskors fil-committee room tal-House of Commons u qaluli li qegħdin f'dan il-kumitat.

Dan twaqqaf fi Frar tas-sena 2008.

Dan mhux xi ħaġa tagħna imma xi ħaġa tagħhom u jixtiequ jiġu Malta.

Fil-fatt kien hemm waħda minnhom fuq holiday hawn Malta u għedtilha biex tikkomunika miegħek, Mr Speaker, biex nistidnuhom hawnhekk.

Naħseb hija xi ħaġa sabiħa li jiġu hawn Malta Membri Parlamentari ta' partiti differenti fl-Ingilterra.

JOE MIZZI: Jien mhux hekk nafha.

TONIO BORG: Issa aħna nistgħu nagħmlu l-istess ħaġa magħhom.

Ma nafx jekk teżistix diġà fiendship society bħalma għandna ma' Franza, imma dak li ħabbar it-television tagħhom, mhux tagħna.

JOE MIZZI: Mill-informazzjoni li għandi jien, daħal il-High Commissioner tagħna u hu ssuġġerixxa l-affarijiet.

Membri Parlamentari tal-partiti differenti kienu involuti.

Imma skużi, f'affarijiet tal-Parlament kif ma jidħolx il-Parlament Malti?

TONIO BORG: Kieku qal: Ara jien jidhirli li għandha ssir xi ħaġa simili f'Malta … Għandu dritt jagħmilha wkoll, imma mbagħad niddeċiedu aħna jekk nagħmluhiex jew le.

Imma x'jagħmlu u ma jagħmlux il-Membri Parlamentari Ingliżi, dawk huma jiddeċiedu.

JOE MIZZI: Dan mhux mal-Parlament Ingliż, din kienet inizjattiva ġejja mill-High Commissioner.

TONIO BORG: Il-High Commissioner tagħna?

JOE MIZZI: Iva, tagħna.

Qrajtha jien, b'hekk naf l-affarijiet.

TONIO BORG: Jekk il-Maltese High Commissioner f'Londra ltaqa' ma' grupp ta' nies li jħobbu lil Malta jew tinteressahom Malta u ħeġġiġhom biex jagħmlu an all party parliametnary committee ...

JOE MIZZI: Allura l-Parlament m'għandux ikun informat li hemm dan il-kumitat?

TONIO BORG: Mela aħna nistgħu ninfluwenzawhom x'jagħmlu huma?

Imbagħad aħna niddeċiedu nagħmlux wieħed tagħna.

JOE MIZZI: L-affarijiet tal-parlamenti mhux il-parlamenti jkunu jafu bihom u jkunu informati?

Jien mhux qed ngħid li ma jsirux.

TONIO BORG: Jien ma nafx jekk jeżistix wieħed tagħna.

Jekk għandna ma' Franza u mal-Ġermanja għandu jkollna wieħed mar-Renju Unit.

JOE MIZZI: Jien mhux qed ngħidlek li ma jsirux, imma l-Parlament Malti għandu jkun informat bħala etika, u mhux bħala Membru Parlamentari tkun imsiefer barra u jgħidulek b'dawn l-affarijiet u jibqa' jħares lejk b'mod ċass.

Qed ngħidlek għax ġrat lili.

MR SPEAKER: L-Iskrivan tal-Kamra qed tinformani li m'hemmx Malta-UK parliamentary friendship group u ftit għandna minnhom dawn.

L-Iskrivan tal-Kamra qed tgħid ukoll li se tindaga ftit fuq din l-inizjattiva biex wieħed jiskopri ftit iktar x'inhi din, però tajjeb li fejn si tratta ħwejjeġ … (Interruzzjonijiet)

TONIO BORG: Tistgħu ma tiġux taf.

JOE MIZZI: Jien mhux qed ngħidlek li ma niġux.

Imma jekk tiġri xi ħaġa fil-Parlament inkunu nafu ...

TONIO BORG: Jien m'għedtilhiex ejja kellem lili.

Meta staqsietni jekk tikkomunikax mas-CPA, għedtilha biex tikkomunika mal-iSpeaker.

MR SPEAKER: Issa fuq l-item pendenti, l-Ordni Permanenti 13, nixtieq li xi darba nerġgħu naqbdu d-diskussjoni.

Tajtkom ċerta dokumentazzjoni biex tarawha ħalli dak li għandkom tgħidu tgħiduh għall-finijiet ta' xi possibilità li tista' tinqala' fil-futur.

L-argument hu jekk meta wieħed jitlob l-Aġġornament biex ikun jista' jressaq mozzjoni ta' urġenza, jintalabx forma ta' vot ta' appoġġ minn ċertu numru limitat ta' Membri dak il-ħin jew inkella l-ewwel l-iSpeaker jiddeċiedi hemmx l-urġenza.

Nixtieq li tirriflettu fuqha għax tista' tqum minn mument għall-ieħor u s'issa jien niddeċiedi bil-prattika kif iddeċidejt qabel.

Nirringrazzjakom u niltaqgħu fil-Kamra għall-vot.

Fit-8.30 p.m. il-Kumitat aġġorna għal nhar l-Erbgħa, 28 ta' Jannar 2009, fis-6.45 p.m.


IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

KUMITAT PERMANENTI DWAR IX-XOGĦOL TAL-KAMRA

LAQGĦA NRU.

It-Tlieta, 13 ta' Jannar 2009

Il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fit-7.50 p.m.

PREŻENTI

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Affarijiet Barranin, l-Onor David Agius, l-Onor Anġlu Farrugia u l-Onor Joe Mizzi.

Il-Minuti tal-laqgħa Nru 4 li saret fit-3 ta' Diċembru 2008 kienu konfermati wara li l-kumitat qabel li mill-Minuti ta' dik il-laqgħa, għandha titħassar l-aħħar sentenza taħt "Xogħol tal-Kamra", ċioé, "L-Onor Joe Mizzi ssuġġerixxa li darba fix-xahar il-Parlament jiddiskuti xogħol tal-Oppożizzjoni".

Xogħol tal-Kamra

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Affarijiet Barranin informa lill-Kumitat li l-Kamra kienet se tkompli tiddiskuti l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili – Abbozz Nru 17 – u wara tibda tiddiskuti l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali – Abbozz Nru 16.

Informa wkoll lill-Kumitat li nhar il-Ħamis, 15 ta' Jannar il-Kamra kellha tiddiskuti l-mozzjoni tal-Onor Leo Brincat dwar il-ħtieġa ta' leġislazzjoni dwar il-bdil fil-klima.

Il-Kumitat qabel li l-istadju ta' kumitat ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili jsir fil-Kamra kollha u mhux fil-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Il-Kumitat qabel li waqt id-diskussjoni fi stadju ta' kumitat, il-Ministru tal-Politika Soċjali jkun assistit minn advisers li jkunu bil-qiegħda viċin tal-Ministru u jkunu jistgħu jintervjenu bil-permess tal-Kumitat.

L-esperti tal-Oppożizzjoni jkunu fl-advisers' seats mingħajr ma jintervjenu.

L-Onor Joe Mizzi informa lill-Kumitat li kien se jikkomunika l-emendi tal-Oppożizzjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi lill-Gvern.

Mozzjonijiet ippreżentati minn Membri individwalment

L-Onor Joe Mizzi ta indikazzjoni li l-Oppożizzjoni kienet se tikkontesta Avviż Legali dwar it-tariffi tad-dawl u ilma li tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-Kumitat qabel li l-Ombudsplan għas-sena 2009 kellu jiġi diskuss nhar l-Erbgħa 28 ta' Jannar 2009 fis-6.45 pm.

Mr Speaker irrefera għall-kommemorazzjoni tal-vittmi tal-Olokawst u d-dikjarazzjoni tal-Ġnus Magħquda li ddikjarat il-25 ta' Jannar bħala l-jum internazzjonali li jikkommemora l-memorja tal-vittmi tal-Olokawst.

Il-Viċi Prim Ministru informa lill-Kumitat li l-kommemorazzjoni fil-Parlament kellha ssir nhar l-Erbgħa 28 ta' Jannar.

Affarijiet oħra

Mr Speaker irrefera għall-Kumitat Magħżul tal-Kamra u qal li dan il-Kumitat kellu jkompli jiltaqa' b'mod regolari.

Intlaħaq ftehim li jiltaqa' kull ħmistax, nhar ta' Ġimgħa fil-11.30 am bl-ewwel seduta tkun il-Ġimgħa, 30 ta' Jannar.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Affarijiet Barranin qal li fi żmien qasir kien se jressaq quddiem il-Kumitat Magħżul tal-Kamra emenda għall-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ombudsman.

Mr Speaker irrefera għall-bini ta' Parlament ġdid kif imħabbar mill-Prim Ministru ftit tal-ġimgħat ilu.

Il-Viċi Prim Ministru wiegħed li l-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra jiġi kkonsultat hekk kif l-idea tkun aktar konkretizzata.

L-Onor Joe Mizzi rrefera għal press release li kienet ħarġet matul l-2008 fejn tat informazzjoni li l-parlament Ingliż kien waqqaf grupp magħmul mill-partiti poltiċi kollha rappreżentati fil-Parlament Ingliż.

Mr Speaker qal li l-Iskrivan tal-Kamra kienet se tindaga aktar dwar dan.

Mr Speaker irrefera għall-proċedura taħt l-Ordni Permanenti 13, liema suġġett kien diġà tqajjem fil-Kumitat f'seduta preċedenti u li kien għad hemm bżonn diskussjoni.

Fit-8.30 pm il-Kumitat aġġorna għal nhar l-Erbgħa 28 ta' Jannar fis-6.45 pm.

SKRIVAN TAL-KAMRA

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET BARRANIN U EWROPEJ

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 9

L-Erbgħa, 14 ta' Jannar 2009 fit-8.00 p.m.

L-Onor.

Michael Frendo, President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar l-Erbgħa, 14 ta' Jannar 2009 fit-8.00 p.m fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

Preżentazzjoni mill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Affarijiet Barranin dwar il-Partnership for Peace.

Is-sitwazzjoni f'Gaza.

Żjarat f'pajjiżi barranin minn delegazzjonijiet tal-Kumitat.

Ir-rapport annwali tal-Kumitat għas-sena 2008.

Affarijiet oħra.


IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

LAQGĦA NRU.

L-Erbgħa 14 ta' Jannar 2009.

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fit-8.17 p.m.

L-Onor Michael Frendo, President tal-Kumitat, ippresieda.

PREŻENTI: Il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Affarijiet Barranin, l-Onor Francis Agius, l-Onor Charlo' Bonnici, l-Onor Luciano Busuttil, l-Onor Beppe Fenech Adami u l-Onor George Vella.

Il-Minuti tal-laqgħa Nru. 8 li saret fit-3 ta' Diċembru 2008 kienu konfermati.

PREŻENTAZZJONI TA' KARTI

Il-President tal-Kumitat ippreżenta għoxrin-il riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew li l-istess Parlament iddeċieda li jibgħat lill-Parlamenti ta' l-Istati Membri:

Dokument 199 Riżoluzzjoni leġiżlattiva tal-Parlament Ewropew tat-18 ta' Novembru 2008 dwar il-proposta għal deċiżjoni tal-Kunsill u tal-Kummissjoni dwar il-konklużjoni tal-Protokoll għall-Ftehima ta' Sħubija u Koperazzjoni bejn il-Komunitajiet Ewropej u l-Istati Membri tagħhom, minn naħa l-waħda u r-Repubblika tal-Każakstan min-naħa l-oħra, biex titqies l-adeżjoni tar-Repubblika tal-Bulgarija u tar-Rumanija mal-Unjoni Ewropea (COM(2007)0105 – C6-0328/2008 – 2007/0039(CNS)) P6_TA-PROV(2008)0528;

Dokument 200 Riżoluzzjoni leġiżlattiva tal-Parlament Ewropew tat-18 ta' Novembru 2008 dwar l-abbozz ta' deċiżjoni tal-Kunsill dwar il-konklużjoni tal-Konvenzjoni dwar il-ġuriżdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta' sentenzi f'materji ċivili u kummerċjali (9196/2008 – C6-0215/2008 – 2008/0048(AVC)) P6_TA-PROV(2008)0534;

Dokument 201 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-18 ta' Novembru 2008 dwar it-Tabella ta' Valutazzjoni tas-Swieq tal-Konsumatur (2008/2057(INI)) P6_TA-PROV(2008)0540;

Dokument 202 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-18 ta' Novembru 2008 dwar l-EMU@10: L-ewwel għaxar snin tal-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-isfidi għall-ġejjieni (2008/2156(INI)) P6_TA-PROV(2008)0543;

Dokument 203 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-18 ta' Novembru 2008 b'rakkomandazzjonijiet lill-Kummissjoni dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta' pagi ugwali għall-irġiel u n-nisa (2008/2012(INI)) P6_TA-PROV(2008)0544;

Dokument 204 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-18 ta' Novembru 2008 dwar l-appoġġ għal turija minn kmieni tal-produzzjoni sostenibbli tal-enerġija mill-fjuwils fossili (2008/2140(INI)) P6_TA-PROV(2008)0545;

Dokument 205 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-20 ta' Novembru 2008 dwar ir-Rapport Speċjali tal-Ombudsman Ewropew wara l-abbozz ta' rakkomandazzjoni lill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea fl-ilment Nru 1487/2005/GG (2008/2072(INI)) P6_TA-PROV(2008)0555;

Dokument 206 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-20 ta' Novembru 2008 dwar il-futur tas-sistemi tas-sigurtà soċjali u l-pensjonijiet: il-finanzjament tagħhom u x-xejra lejn l-individwalizzazzjoni (2007/2290(INI)) P6_TA-PROV(2008)0556;

Dokument 207 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-20 ta' Novembru 2008 dwar il-proposta għal deċiżjoni ta" Qafas tal-Kunsill dwar l-użu tar-Reġistru tal-Ismijiet tal-Passiġġieri (Passenger Name Record - PNR) għal skopijiet ta" infurzar tal-liġi P6_TA-PROV(2008)0561;

Dokument 208 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-20 ta' Novembru 2008 dwar ir-reazzjoni tal-UE għas-sitwazzjoni li sejra għall-agħar fil-Lvant tar-Repubblika Demokratika tal-Kongo P6_TA-PROV(2008)0563;

Dokument 209 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-20 ta' Novembru 2008 dwar il-politika spazjali Ewropea: kif nistgħu inqarrbu l-ispazju lejn id-dinja P6_TA-PROV(2008)0564;

Dokument 210 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-20 ta' Novembru 2008 dwar il-Konvenzjoni dwar il-Munizzjon tat-tip Cluster P6_TA-PROV(2008)0565;

Dokument 211 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-20 ta' Novembru 2008 dwar il-piena tal-mewt fin-Niġerja P6_TA-PROV(2008)0570;

Dokument 212 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-20 ta' Novembru 2008 dwar il-każ tal-familja al-Kurd P6_TA-PROV(2008)0571;

Dokument 213 Riżoluzzjoni leġiżlattiva tal-Parlament Ewropew tal-4 ta' Diċembru 2008 dwar il-proposta għal deċiżjoni tal-Kunsill li tikkonkludi l-Ftehim bejn il-Gvern tar-Repubblika tal-Korea u l-Komunità Ewropea dwar koperazzjoni dwar attivitajiet antikompetittivi (SEC(2007)1731 - C6-0398/2008 – ) P6_TA-PROV(2008)0572;

Dokument 214 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-4 ta' Diċembru 2008 dwar ir-Rapport Speċjali tal-Qorti Ewropea tal-Awdituri Nru 8/2007 rigward il-koperazzjoni amministrattiva fil-qasam tal-VAT () P6_TA-PROV(2008)0581;

Dokument 215 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew ta' l-4 ta' Diċembru 2008 dwar l-adozzjoni ta' "Pjan Ewropew ta' kontroll tal-istokkijiet tal-marguni" sabiex jitnaqqas l-effett dejjem jiżdied tal-marguni fuq l-istokkijiet tal-ħut, is-sajd u l-akwakultura () P6_TA-PROV(2008)0583;

Dokument 216 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew ta' l-4 ta' Diċembru 2008 dwar il-passi favur it-titjib tal-ambjent għall-SMEs fl-Ewropea - l-Att dwar l-impriżi ż-Żgħar P6_TA-PROV(2008)0579;

Dokument 217 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew ta' l-4 ta' Diċembru 2008 dwar il-Kodiċi ta' Kondotta tal-UE fuq l-Esportazzjoni tal-Armi P6_TA-PROV(2008)0580; u

Dokument 218 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew ta' l-4 ta' Diċembru 2008 dwar il-qagħda tan-nisa fil-Balkani (2008/2119 (INI)) P6_TA-PROV(2008)0582.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Affarijiet Barranin kien qassam lill-Membri tal-Kumitat dawn id-dokumenti:-

PREŻENTAZZJONI MILL-VIĊI PRIM MINISTRU U MINISTRU TAL-AFFARIJIET BARRANIN DWAR IL-PARTNERSHIP FOR PEACE

L-Onor George Vella qajjem il-punt jekk Malta kelliex mandat biex tipparteċipa fil-Partnership for Peace in vista tal-fatt li:

(ii) il-Gvern kien għadu ma ressaqx riżoluzzjoni fil-Parlament dwar Malta fil-Partnership for Peace kif mitlub fl-Att dwar ir-Ratifika ta' Trattati aktar u aktar meta din il-materja ma kienetx fil-programm elettorali.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Affarijiet Barranin sostna li:

(i) l-framework document dejjem baqa' hemm u li ġara fit-3 ta' April 2008 kien li l-Gvern irriattiva l-programm u li eventwalment jibgħat il-presentation document u l-individual partnership programme liema żewġ dokumenti ġew ippreżentati f'din il-laqgħa tal-Kumitat; u

(ii) hemm differenza bejn li jmissha ssir riżoluzzjoni u li għandha ssir riżoluzzjoni fil-parlament dwar dan u barra minn hekk hu kien diġa' tkellem fuq dan is-suġġett fl-ewwel laqgħa li dan il-Kumitat kellu fis-7 ta' Lulju 2008 u li l-kumitati kienu meqjusa bħala estensjoni tal-Parlament.

L-Onor George Vella, f'isem l-Oppożizzjoni, tenna li l-proċedura li kienet qed tiġi segwita f'dan ir-rigward ma kienitx dik indikata fl-Att dwar ir-Ratifika ta' Trattati u għaldaqstant il-Membri tal-Oppożizzjoni kienu se jibqgħu preżenti għal-laqgħa imma ma kienux se jipparteċipaw fid-diskussjoni.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Affarijiet Barranin ta' ħarsa lejn l-avvenimenti li seħħew f'Gaza u stqarr li fil-fora tal-Unjoni Ewropea Malta ħadet il-pożizzjoni li tikkundanna kemm l-isparar ta' rockets mill-Ħamas għal ġo Israel kif ukoll l-użu ta' forza sproporzjonata minn Israel fl-offensiva tiegħu f'Gaza li bdiet fis-27 ta' Diċembru 2008.

ŻJARAT F'PAJJIŻI BARRANIN MINN DELEGAZZJONIJIET TAL-KUMITAT

IR-RAPPORT ANNWALI TAL-KUMITAT GĦAS-SENA 2008

Il-Kumitat qabel li d-diskussjoni fuq dawn iż-żewġ temi tiġi posposta għal laqgħa oħra.

Fit-8.59 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li kellha tiġi komunikata aktar tard.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT


IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 11

L-Erbgħa 14 ta' Jannar, 2009

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar l-Erbgħa, 14 ta' Jannar, 2009 fis-7:15 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

Il-Familja u Persuni b'Diżabilità.

Kelliema mill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità

Affarijiet oħra.


(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Il-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 11

L-Erbgħa, 14 ta' Jannar, 2009

Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan

Prezz €2.50

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 11

L-Erbgħa, 14 ta' Jannar, 2009

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.24 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 10 li saret nhar l-Erbgħa 10 ta' Diċembru 2008 ġew konfermati.

THE CHAIRMAN (Onor. Edwin Vassallo): Nixtieq nagħmel rimarka żgħira lill-sħabi rigward l-istedina li kellna biex ngħinu fil-konferenza li kellha ssir bit-titlu "Iż-Żwieġ: Quo Vadis?"

Jidher li ma sibna l-ebda mod ta' kif aħna nistgħu ngħinu u allura f'din il-konferenza jista' ikun hemm parteċipazzjoni ta' xi membri minn din il-Kamra, imma mhux bl-involviment ta' dan il-Kumitat.

Qed ngħid hekk sabiex jekk kien hemm xi issue li kienet miftuħa, din tingħalaq.

Il-Familja u Persuni b'DiŻabilitÀ

THE CHAIRMAN: Se ngħaddu llum sabiex niddiskutu s-suġġett "Il-Familja u Persuni b'Diżabilità.

Il-kelliema u l-esperti li se jkunu qegħdin jiddiskutu magħna u jagħtuna l-presentations tagħhom ġejjin mill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità.

Qabel ma nħalli f'idejn il-kelliema esperti minn din il-Kummissjoni sabiex jintroduċu lilhom infushom u anke jorjentaw min huma dawk kollha li qegħdin madwar din il-mejda, nixtieq infakkar żewġ affarijiet.

L-ewwel meta se nkunu qegħdin niddiskutu dan is-suġġett m'aħniex se nkunu qegħdin niddiskutu l-ħidma tal-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità u ngħidu x'għamlet jew x'kienu d-diffikultajiet u ma' xiex iltaqgħu.

Imma se niddiskutu l-ħidma ta' din il-Kummissjoni b'referenza u b'relazzjoni lejn il-persuna b'diżabilità fil-familja u l-persuni b'diżabilità u l-familja.

Din il-laqgħa li qed issir hija waħda minn diversi laqgħat li permezz tagħha l-Kumitat tal-Affarijiet Soċjali qed iħares lejn il-familja minn aspetti differenti.

U allura meta finalment nkunu ħarisna lejn il-familja bħala suġġett, inkunu ttrattajna wkoll il-persuni b'diżabilità.

Għaldaqstant nixtieq li tħarsu – anke fil-preżentazzjoni li intom ippjanajtu – lejn dan l-iskop u lejn dan l-objettiv.

It-tieni punt hu li nixtieq li żżommu f'moħħkom li aħna m'aħniex nagħlqu din id-diskussjoni għal dawn biss li qegħdin madwar din il-mejda.

Din id-diskussjoni hija miftuħa għal ħafna nies oħrajn li jistgħu jagħmlu użu mill-mezzi ta' komunikazzjoni, jidħlu permezz tal-internet u jisimgħu mmedjatament din il-laqgħa li qed tiġi trasmessa.

Jista' 'l quddiem ikun hemm referenzi għaliha u għaldaqstant nixtieq nitlob lilkom l-esperti li ma titkellmux bil-mod li taħsbu li aħna nafu kollox dak li tafu intom.

Ejja nippruvaw nitkellmu b'mod li anke min ma jaf xejn, meta jismagħna jifhimna u jasal għall-punt li rridu nwassluh aħna.

Jiġifieri bear in mind li hawnhekk m'intomx qed titkellmu esperti ma' esperti fuq livell tekniku.

Barra minn hekk, nerġa ngħid li din il-laqgħa qed tiġi trasmessa dan il-ħin stess allura jekk xi ħadd jgħid kelma li ma tkunx f'waqtha ma jistax ireġġagħha lura.

Min ikun qalha jrid jerfa' ir-responsabbiltà ta' dak li jgħid.

Inħalli f'idejk, Sur Camilleri biex torjenta.

IS-SUR JOE CAMILLERI (Chairman, Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità): Mr Chairman, kif konna qegħdin nitkellmu ftit qabel, is-suġġeriment tiegħi hu li nduru dawra mal-mejda jekk ma jimpurtax, u nintroduċu daqsxejn lilna nfusna.

Dan għax hawnhekk għandna persuna nieqsa mid-dawl biex din tkun tista' torjenta ruħha.

Se nibda mil-lemin tiegħi fejn hemm Ms. Anastasi li se tgħid xi ħaġa qasira.

TESSA ANASTASI: Jiena Mrs. Anastasi u oriġinarjament waqqaft il-Family Support Group tal-Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD).

Ili madwar 12-il sena naħdem fil-qasam ta' diżabilità u nipprova nagħmel l-aħjar li nista' biex naħdem ma' familji li għandna fil-grupp tagħna u anke f'familji oħrajn li jkollhom bżonn l-għajnuna.

IS-SUR JOSEPH STAFRACE: Jiena Joseph persuna nieqes mid-dawl.

Ili naħdem fis-sezzjoni tal-persuni tal-għomja għal dawn l-aħħar 20 sena.

Bħalissa qiegħed student full time l-Università u qed nagħmel il-BA Social Work.

IS-SUR FREDDIE BEZZINA: Jiena Direttur Eżekuttiv tal-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità.

MICHAEL GONZI: Jiena Membru Parlamentari minn San Pawl il-Baħar, tabib u membru fis-Social Affairs Committee.

IS-SUR JAMES CARABOTT: Jiena ili Research Analyst mal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali għal dawn l-aħħar sentejn u nofs.

Għal madwar tliet snin kont ukoll membru fil-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità u nirrappreżenta lill-Ministeru għal Għawdex.

THE CHAIRMAN: Jiena Edwin Vassallo, Membru Parlamentari, bħalissa President ta' dan il-Kumitat.

STEPHEN SPITERI: Jiena Membru Parlamentari u tabib u qiegħed membru ta' dan il-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali.

ANNA BRINCAT: Jiena Clerk Assistant fil-Kamra tad-Deputati.

IS-SUR JOE CAMILLERI: Grazzi ħafna.

Li għamilna skond anke l-guidelines li tani ċ-chairman tal-Kumitat meta ċempilli l-bieraħ, ippreparajna preżentazzjoni li t-titolu tagħha huwa "Il-Persuna b'Diżabilità u l-Familja f'Malta, Realtajiet Differenti".

Dan għax aħna nemmnu li r-realtajiet tal-lum huma ferm differenti minn dawk li kienu 20 jew 30 sena ilu.

Għandkom kopja tal-preżentazzjoni quddiemkom.

Se nipprova ngħaġġel daqsxejn ħalli fil-ħin allokat għalina jkunu jistgħu jitkellmu wkoll iż-żewġ kelliema tagħna qabel ma forsi tistaqsu xi domandi intom.

L-ewwel ħaġa biex nagħmlu kif issuġġerixxa ċ-chairman, qegħdin nassumu li min qiegħed jisma' m'huwiex intiż f'dan il-qasam.

Irridu ngħid li x-xogħol tal-Kummissjoni huwa msejjes kollu fuq dak li ngħidulu l-mudell soċjali tal-persuni b'diżabilità.

Dan il-mudell soċjali l-ewwelnett jara d-diżabilità bħala fenomenu u kunċett li dejjem qiegħed jinbidel.

Il-bżonnijiet u x-xewqat tal-persuna b'diżabilità jinbidlu minn żmien għal żmien skond il-perijodu ta' ħajjitha u anke skond kif tiżviluppa l-impairment tagħha.

Is-social model jgħidlek li d-diżabilità tirriżulta minn relazzjoni bejn il-persuna b'nuqqasijiet differenti u l-ostakli u l-attitudnijiet ambjentali li jtellfu milli inti tkun tista' tipparteċipa fuq livell ugwali ma' ħaddieħor.

Aħna nagħmlu distinzjoni netta bejn dik li ngħidulha l-mudell mediku tad-diżabilità u l-mudell soċjali.

Meta qegħdin ngħidu l-mudell mediku m'aħniex qegħdin ngħidu li dak kollu li hu mediku huwa ħażin.

Qegħdin ngħidu li l-enfasi żejda fuq il-mediku huwa ħażin.

Jekk kull deċiżjoni u kull pass f'ħajti inti tirrendih deċiżjoni medika, għalina dak huwa ħażin.

L-eżempju li nħobb nuża jien huwa fuq is-sewqan.

Jiena kien tabib li ddeċieda kellix insuq aktar jew le prattikament 30 sena ilu.

Aħna nemmnu li dak huwa żball għaliex waqt li tabib jista' jagħtini assessment tal-kapaċitajiet fiżiċi tiegħi, inti trid xi ħadd tekniku li jifhem fil-karozzi u jifhem kif jista' jgħin in-nuqqasijiet tiegħek billi jżewwiġhom mal-kapaċitajiet tekniċi.

Aħna qegħdin ngħidu li t-tabib għandu jagħmillek l-assessment fiżiku tiegħek, però imbagħad għandu jkun xi ħaddieħor li jiddeċiedi x'għandek bżonn inti biex issuq.

Il-mudell mediku għandu tendenza li jħares lejn il-persuna b'diżabilità minn lenti medika żejda kif għandkom fin-notamenti hemmhekk.

F'dan il-mudell ikun hemm enfasi wisq fuq dak li ngħidulu l-physical jew mental deficit tiegħek u dak xi kultant jirriżulta li inti waqt li tkun qiegħed tikber – u din nafha mill-esperjenza personali tiegħi – tiġi mgħobbi ħafna b'assessments negattivi li ma tistax tagħmel hekk u li qatt ma inti se tkun kapaċi tagħmel hekk.

Dan ħafna drabi jnaqqas mis-self confidence tiegħek u anke ma tilħaqx il-potenzjal li jkollok fik.

Issa hawn irrid ngħid li fl-eżempju jiena forsi esaġerajt xi ftit, għax ovvjament hemm mediċi tajbin u hemm mediċi li jinkoraġġuk.

Hekk sibt ukoll f'ħajti jiena, però dan biex ikollna idea.

Il-mudell soċjali min-naħa l-oħra jiffoka fuq li tneħħi x-xkiel li toħloq is-soċjetà.

L-enfasi hu li jekk inti tneħħi dak ix-xkiel, filwaqt illi l-persuna b'diżabilità jibqa' jkollha l-problema medika però neħħejt ħafna mill-problemi l-oħrajn li jiffaċċjaw.

Per eżempju jekk inti ssib postijiet ta' parkeġġ u jkollok karozza addattata jew trasport pubbliku addattat inti tkun tista' timxi minn hemm għal hawn.

Dan ikun ifisser li tista' tmur l-iskola jew jista' jkollok ix-xogħol.

Ovvjament minn dawn il-problemi kollha l-ikbar waħda hija l-attitudni.

Din hija l-iktar għadma iebsa biex tibdel fis-soċjetà u dak huwa x-xogħol tagħna.

U l-għadma iebsa li hija l-attitudni tkopri wkoll il-familja u l-persuna b'diżabilità.

Waħda mill-iżviluppi mportanti li saru f'dawn l-aħħar ftit snin u li s-sena li għaddiet saret pubblika kienet il-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet tal-Persuni b'Diżabilità tal-Ġnus Magħquda.

Malta hija firmatarja tagħha u bħalissa qed issir ħidma anke fi ħdan kumitat inter-ministerjali li għadu kif ipprepara rapport għall-Uffiċċju tal-Prim Ministru biex kemm din il-konvenzjoni u anke l-protokoll li m'huwiex obbligatorju jiġu ratifikati.

Artiklu 23 tal-konvenzjoni jitkellem fuq ir-rispett għad-dar u għall-familja u nsibu fost oħrajn li tassigura li jekk il-persuna b'diżabilità għandha età xierqa għandha dritt li jkollha l-opportunità li tiżżewweġ, li tifforma familja fuq bażi ta' kunsens ovvjament liberu u sħiħ bħal ħaddieħor.

Tgħidlek ukoll li aħna għandna d-dritt li niddeċiedu b'mod ħieles u responsabbli fuq, per eżempju, numru ta' ulied u ż-żmien bejn l-ulied biex inti tgħaqqad familja.

Issa biex tagħmel hekk – u hawnhekk qed nitkellem mill-esperjenza personali – trid aċċess għal informazzjoni xierqa għax inti bħal ħaddieħor tridu tieħu into consideration per eżempju li jien forsi nixtieq ikolli sitt itfal, imma kif se trabbi sitt itfal?

Voldieri d-deċiżjoni trid tkun dejjem an informed decision.

Għandek dritt li jkollok aċċess għal din l-informazzjoni.

Il-konvenzjoni qed tgħidlek li l-informazzjoni trid tagħmilha available skond il-bżonn ta' dik il-persuna.

Jekk il-persuna għandu bżonn informazzjoni b'mod fuq kompjuter per eżempju jew b'mod audio, dak għandu jkun il-mezz li inti tipprovdilu l-informazzjoni.

Jista' jkun għandu bżonnha easy to read jew bis-sign language tal-pajjiż tiegħu.

Il-konvenzjoni titkellem ukoll fuq ir-responsabbiltajiet u drittijiet dwar guardianship, wardship, trusteeship, adozzjoni and so on. Titkellem ukoll fuq id-drittijiet ugwali għat-tfal b'diżabilità fil-ħajja tal-familja, voldieri li t-tfal b'diżabilità għandhom l-istess dritt għat-tgawdija ta' ħajja fil-familja bħalma għandhom tfal oħrajn.

Qegħdin ngħidu hekk għaliex fil-passat, u f'ħafna pajjiżi madwar id-dinja, għad hemm il-kunċett li post it-tfal b'diżablità severa huwa f'istituzzjoni u mhux fi ħdan il-familja.

Il-konvenzjoni qed tgħid assolutament le.

Dawn posthom huwa fil-familja.

Il-konvenzjoni tgħidlek li għandna nassiguraw li t-tfal ma jiġux separati mill-ġenituri tagħhom l-ewwelnett kontra r-rieda tagħhom u ħlief f'eċċezzjonijiet serjissimi għandhom ikunu dawn.

Mhux mal-inqas nitfa' għax għandu diżabilità jisseparawhom għal raġuni jew oħra.

Imbagħad titkellem fuq x'jiġri meta l-familja mmedjata ma tkunx tista' tieħu ħsieb il-persuna b'diżabilità - tifel jew tifla jew adult - minkejja li jkun sar kull sforz mill-familja biex tagħmel dan.

L-idea hi li l-alternattiv li għandu jipprovdi l-istat jew għandu jkun available, ikun viċin kemm jista' ikun lejn l-ambjent tal-familja u fil-komunità.

U l-presentation tagħna se tenfasizza l-bżonn li kull servizz għandu jkun ibbażat fuq il-kunċett ta' familja u li għandu jkun f'komunità mhux separat u maqtugħ għalih waħdu.

X'inhuma r-realtajiet ġodda li qegħdin naraw fi ħdan il-familja b'diżabilità?

Aħna qegħdin ngħidu li persuni b'diżabilità u l-familja tagħhom qegħdin jiffaċċjaw realtajiet differenti.

Għaliex?

Għaliex jekk intom tiftakru mill-1994 aħna daħħalna l-policy ta' inclusive education.

Fil-pajjiż tagħna t-tfal b'diżabilità jiġu edukati mat-tfal l-oħrajn fi skejjel fil-mainstream.

Din m'għadhiex riforma, din saret parti mill-ħajja tagħna.

Dan ifisser li għandna ġenerazzjoni ġdida ta' żgħażagħ li spiċċaw l-iskola, li għandhom diżabilità li dejjem kienu edukati ma' sħabhom u allura assorbew l-istess xewqat, l-istess ambizzjonijiet bħalma għandhom sħabhom bla diżabilità.

Dawn it-tfal meta inti tkellimhom, anke jekk għandhom nuqqas intellettwali jew nuqqas fiżiku, x'inhi x-xewqa tagħhom?

Jgħidulek: Irrid insib ix-xogħol jew irrid nibqa' nistudja jew nixtieq li jkolli boyfriend, girlfriend jew eventwalment jgħidulek forsi anke niżżewweġ.

Ovvjament dawk li jkunu għadhom żgħażagħ jgħidulek li jixtiequ jixtru karozza, voldieri x-xewqat tagħhom huma eżatt bħal sħabhom li m'għandhomx diżabilità.

Id-domanda li nistaqsi hi: X'qed jagħmel il-pajjiż biex ngħinuhom biex dawn l-aspirazzjonijiet tagħhom sal-massimu possibbli jkunu jistgħu jwettquhom?

Dawn iż-żgħażagħ għandhom l-istess aspirazzjonijiet, jixtiequ li l-għażliet ta' ħajjithom ma jkunux imxekkla.

Waħda mix-xewqat tagħhom hi li jekk jixtiequ li jsibu x-xogħol għallinqas ikollhom l-istess opportunitajiet mhux malli jmorru biex isibu x-xogħol mill-ewwel il-bieb jingħalaq f'wiċċhom.

Jixtiequ li jkomplu l-istudji tagħhom post-sekondarju jew terzjarju wkoll u li jsibu mpjieg siewi.

Voldieri aħna qegħdin ngħidu mhux li wieħed jimpjegahom għax iħenn għalihom, ipoġġihom bilqegħda matul il-ġurnata ma jagħmlu xejn u jippretendu li l-persuna b'diżabilità qatt m'għandha taspira għal iżjed minn minimum wage.

Qegħdin ngħidu li dawn għandhom jingħataw xogħol bħal ħaddieħor li huma kapaċi jagħmlu u li jkollhom relazzjonijiet adulti u anke forsi jaslu li anke jkollhom familja tagħhom stess.

Sur President, meta titkellem fuq il-persuna b'diżabilità fil-familja, qed titkellem fuq żewġ kunċetti llum.

Għandek familji fejn il-persuni b'diżabilità huma esklussivament membri u fejn il-membri l-oħra tal-familja jagħtu support u sostenn ewlieni lill-membri tad-diżabilità.

Dawk, għar-raġunijiet ta' din il-presentation, qegħdin insejħulhom familji-carers fejn il-familja tieħu ħsiebek.

Ovvjament il-maġġoranza jaqgħu taħt din il-kategorija.

Però imbagħad hemm numru żgħir li dejjem qed jikber, anke minħabba r-riformi li daħħalna fil-pajjiż, fejn hija l-persuna b'diżabilità - jew xi kultant il-koppja t-tnejn ikunu disabled – li tkun qed tieħu d-deċiżjonijiet.

Dan bħall-familja tiegħi.

Fl-antik konna ngħidu li r-raġel huwa l-kap tal-familja, imma fil-familja tiegħi jien u l-mara l-kap tal-familja, u jien għandi diżabilità.

Mela għandna wkoll il-kategorija fejn il-kapijiet tal-familja, jiġifieri n-nies li jieħdu deċiżjonijiet huma l-persuni b'diżabilità infushom.

Dan in-numru se jikber minħabba li t-tfal illum qegħdin joħorġu mill-iskejjel b'mentalità kompletament differenti mill-antik.

Kif jingħata s-sapport.

Nafu li saru ħafna bidliet ekonomiċi, soċjali u kulturali fis-soċjetà tagħna u l-kura tal-persuni b'diżabilità illum m'għadhiex issir, per eżempju, mill-ġenituri jew membri oħra tal-familja jew ħbieb.

Qegħdin naraw li dan is-support qed jingħata iktar u iktar min-nies professjonali jew ikunu full-time carers jew personal assistants jew inkella minn għaqdiet volontarji jew b'mod volontarju, però mhux mill-familja.

Anzi qegħdin naraw fenomenu ġdid fejn għandna numru qed jikber ta' nies b'diżabilità u familji Maltin fejn hemm id-diżabilità, li qegħdin jixtru servizz mingħand nies barranin li qegħdin jiġu apposta Malta bħala personal assistants u qegħdin jagħmlu dan it-tip ta' xogħol.

Voldieri dan huwa fenomenu ġdid għalina l-Maltin.

Il-familja għadha ċ-ċentru u l-ewwel sostenn tal-persuna b'diżabilità però naqra naqra din ukoll qed tinbidel.

Aħna nemmnu li rridu nagħtu sostenn lill-familji u lill-persuni b'diżabilita fil-komunità.

U l-idea hi persuna b'diżabilita - kif jaqblu miegħi sħabi, u naħseb li taqblu miegħi intom ukoll - għandha dejjem tibqa' tgawdi l-ħajja tagħha fil-komunità fejn tixtieq hi, jew fejn għexet u twieldet, jew inkella fejn għażlet li toqgħod sal-massimu possibbli.

Aħna nħobbu ngħidu li ħafna mill-bżonnijiet tal-persuni b'diżabilità adulti jixbħu lil dawk tal-persuni anzjani.

Kważi kważi aħna qisu għandna anzjanità qabel il-waqt għax ħafna mis-servizzi li aħna consumers tagħhom jikkonsmawhom l-anzjani wkoll.

Aħna nafu li l-persuni anzjani jagħmlu minn kollox biex jiqbgħu fid-dar tagħhom, jibqgħu mal-familja tagħhom u jibqgħu fil-komunità tagħhom.

U hija a last resort li huma jidħlu f'nursing home.

U aħna din li nixtiequ ndaħħlu f'moħħ il-poplu Malti, li persuni b'diżabilità wkoll għandhom ix-xewqa li jibqgħu mal-familja, jibqgħu fil-komunità tagħhom fejn in-nies kollha jafuhom.

Rigward sostenn fil-komunità qegħdin nitkellmu wkoll fuq servizzi individwalizzati.

Mhux servizz one size fits all imma servizz li jkun imfassal għall-individwu u skond il-bżonn ta' l-individwu.

Għaliex?

Għax hemm min għandu bżonn ħafna support u hemm min allavolja disabled, m'għandux bżonn ħafna support.

Jien per eżempju m'għandix bżonn livelli għoljin ħafna ħafna ta' support, allavolja issa bl-età l-bżonn ta' support qed jiżdied bil-mod il-mod.

Jien, considering is-severità ta' l-impairment tiegħi, ingawdi minn ċerta indipendenza.

Ovvjament parti minnha hija dovuta għall-fatt li meta kont qed nikber, kemm fil-familja u kemm minħabba l-background li kelli fi sptarijiet Ingliżi, kienu jħarrġuni biex inkun indipendenti kemm jista' jkun.

Voldieri bniedem li ma jafekx ġieli jissorprendi ruħu.

Barra min hekk mhux kull persuna b'diżabilità se tqum xkora flus biex tagħtiha s-support.

Però hemm min iva, għandu bżonn iżjed support.

Is-servizzi individwalizzati jippermettu l-persuna b'diżabiltà biex kemm jista' jkun tibqa' tgħix fl-ambjent tagħha.

Mela jekk għandek persuna b'diżabilità li b'ċertu ammont ta' personal assistance tista' tibqa' tgħix f'appartament żgħir, dan għandu jsir.

Illum għandna anke koppji li jgħixu f'apartments tagħhom però b'support 24 hours.

Dawn qegħdin jgħixu ħajja indipendenti.

Mill-banda l-oħra għandek gruppi ta' nies, li ħafna drabi jkunu b'nuqqas intellettwali, li forsi ma jkunux jistgħu jgħixu kompletament waħedhom.

Hemm min jista' u hemm min ma jistax.

Fl-opinjoni tagħna, aħna qegħdin ngħidu li l-aħjar għażla għalihom huwa li jkun hemm djar żgħar fil-komunità ta' mhux iżjed minn forsi erba' jew ħamsa min-nies, biex inti tkun tista' toħloq kemm jista' jkun ambjent familjari.

Żgur m'aħniex qegħdin ngħidu li għandhom jinħolqu istituzzjonijiet żgħar fejn għandek 20 jew 30 ruħ u xi kultant anke iżjed jgħixu fihom.

Il-mudell diġà qed nipprattikawh f'Malta, imma għadu mhux mifrux biżżejjed.

Il-mudell qed jiġi prattikat l-ewwelnett mis-settur pubbliku mill-Aġenzija Sapport.

Imbagħad l-NGOs kulħadd jaf bil-Fondazzjoni "Dar Nazareth" taż-Żejtun, fil-Fondazzjoni Wens", u d-"Dar tal-Provvidenza" li barra milli għandha d-djar tagħha fis-Siġġiewi għandhom ukoll dar żgħira fejn hemm xi tlieta jew erba' min-nies disabled li jgħixu fil-komunita fis-Siġġiewi.

Voldieri diġà bdejna.

L-idea qiegħda li bi djar żgħar qed tassigura dejjem l-element ta' għażla u li kulħadd għandu dritt għal ċerta għażla.

Rigward il-familji, għandna persuni b'diżabilita li qegħdin jibnu familji tagħhom stess.

Fil-fatt jiena bħala eżempju ppruvajt nagħżel żewġ koppji, waħda minnhom fejn ir-raġel huwa disabled u qed tgħinu l-mara u l-oħra hemm il-mara disabled u qed jgħinha r-raġel.

Għaliex?

Għax diġà għandna eżempju ta' dawn qed isiru Malta.

Għandna żewġ koppji li kemm ir-raġel kif ukoll il-mara huma disabled u qegħdin jgħixu b'mod indipendenti.

Voldieri aħna niffaċċjaw l-istess problemi bħal tagħkom persuni mingħajr diżabilità.

Ninkwieta li per eżempju dieħel l-ilma minn ġos-saqaf tad-dar jew għax irridu nbiddlu l-washing machine jew illum ġie xi ħadd isewwielna r-reverse osmosis ta' l-ilma.

Imbagħad hemm ukoll ċerti spejjeż li huma extra li jkollhom x'jaqsmu ma' l-impairment tiegħek.

Per eżempju jien minħabba l-arthritis nonfoq iżjed flus biex insaħħan id-dar jew fejn inkun.

Nonfoq flus iktar fuq ħwejjeġ minħabba li l-istatura tiegħi ċkejkna u ma nsibx stil adult ta' ħwejjeġ li jkolli bżonn jien.

Jien ma nistax ngħin lill-mara terfa' l-flixken ta' l-ilma u allura m'huwiex option għalija li nixtru l-flixken ta' l-ilma.

Jiġifieri hemm dawn l-affarijiet li trid taħseb għalihom.

Sostenn għall-familji ta' persuni b'diżabilità.

Barra l-problemi komuni niffaċċjaw ukoll ċerti bżonnijiet oħrajn li jkunu bbażati fuq il-bżonn u mhux skond in-nuqqas mediku.

Mela aħna qegħdin ngħidu li hemm bżonn li l-pensjoni tal-persuni b'diżabilità tinbidel – u din se nerġa' naċċenna għaliha fil-konklużjoni – għax din għadha mibnija fuq l-ideat antikwati li persuna b'diżabilità dejjem tibqa' d-dar mal-familja, ma taħdimx, li l-familja dejjem se tibqa' tieħu ħsiebha u li l kulma jkollha bżonn hu naqra topping-up ta' pocket money għall-persuna b'diżabilità biex forsi tkun trid toħroġ jew tgħin xi naqra lill-familja f'ċerti spejjeż jekk l-introjtu tal-familja jkun wieħed baxx.

Din m'għadhiex adegwata għall-bżonnijiet u r-realtajiet tal-lum.

Hemm bżonn ta' servizzi u mezzi ta' trasport adattati għax mingħajr mobilità ma nistgħux nagħmlu l-għażliet f'ħajjitna.

Hemm bżonn ta' servizzi u pariri anke ta' xiri ta' apparat assistiv li huwa bżonn kbir għalina u bżonn ta' servizz ta' assistenza personali fil-komunità.

Dawn huma eżempji biss għax ovvjament, jekk titkellem ma' persuni b'diżabilità oħrajn jgħidulek li jonqoshom hekk jew jonqoshom hekk.

Sostenn fil-kuntest preżenti.

Irridu naraw il-familja tal-persuna b'diżabilità f'kuntest modern u l-istat għandu jkomplu jiffinanzja servizzi fil-komunità permezz ta' l-Aġenzija Sapport u anke organizzazzjonijiet oħrajn mhux governattivi.

Nagħmel enfasi hawnhekk li jekk isir dan irid ikun hemm struttura ta' monitoring tajjeb.

M'għandniex naqbdu u nagħtu l-flus lil għaqda jew oħra u mbagħad neħduha forgranted li dawn se jintefqu b'ċertu galbu jew kif nixtiequ skond il-policies u l-prijoritajiet tal-gvern tal-ġurnata.

Importanti li jkun hemm il-monitoring.

Aħna nemmnu ħafna li l-kummissjoni għandha tissaħħaħ bħala konsulenza u anke msieħba f'dak li hu żvilupp ta' policies u prattika.

Sfortunament għadna f'sitwazzjoni fejn ħafna drabi joħorġu anke policies li aħna bilkemm inkunu nafu bihom.

Xi kultant dawn insiru nafu bihom minn press release fil-gazzetta, jekk dawn ikunu joltqu speċjalment lill-qasam tal-persuni b'diżabilità.

Mr. Chairman inti ġentilment sejjaħtilna esperti fl-introduzzjoni tad-discussion.

Forsi aħna nifhmu ftit f'dawn l-affarijiet u allura nippretendu li niġu kkonsultati.

Hawn qed nitkellem mhux biss għall-kummissjoni imma għall-persuni b'diżabilità nfushom ukoll.

Għandu jkun hemm a public discussion fuq dawn l-affarijiet.

Mr. Chairman, aħna ġejna mitlubin biex nagħmlu ftit rakkmandazzjonijiet li naħsbu li huma achievable.

L-ewwel xewqa tagħna hi li jkompli l-proċess li diġà nbeda minn Malta biex tiġi ratifikata l-konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda dwar id-drittijiet tagħna.

Din għandha tiġi ratifikata mill-aktar fis possibbli.

It-tieni, kif semmejt diġà nixtiequ li ssir riforma tal-pensjoni tal-persuni b'diżabilità mhux biss f'termini ta' finanzi imma anke f'termini li kull min ħaqqu jeħodha.

Kif nispiċċa, se titkellem aktar fuqha Mrs. Anastasi.

Irridu nsolvu l-problema tan-nuqqas ta' impjieg tal-persuni b'diżabilità, speċjalment għan-nies b'nuqqas intellettwali.

Il-jobs li qabel kienu available għalihom, low level jobs bħal per eżempju cleaning ta' postijiet mal-gvern, illum qed jispiċċa, għax dan ix-xogħol qed jagħmluh kumpanniji privati.

Per eżempju, ħafna mill-affarijiet li kienu jagħmlu, illum sar automated.

Irridu npoġġu bilqiegħda bis-serjetà biex naraw xi kwalità ta' ħajja u x'opportunitajiet se noffru lil dawn il-persuni.

U fl-aħħar, kif il-kummissjoni ilha tgħid matul ħafna snin, irid jiżdied il-finanzjament ta' l-Aġenzija Sapport mhux f'termini ta' ammonti ta' flus imma b'mod reali li jagħmilha possibbli li tespandi biex dawn ir-realtajiet ġodda li semmejt inkunu nistgħu nindirizzawhom.

Fost dawn ir-realtajiet hemm it-talba kemm għal djar fil-komunità, kemm għal sostenn fid-dar preżenti tal-persuna b'diżabilità, personal assistance, monitoring, eċċ. Dawn il-ħtiġijiet qed jikbru.

Tant hu hekk li anke b'mod daqsxejn iddisprat, ħafna familji jgħidulek li jekk ma jsirx dak li qegħdin nitolbu aħna, jiġifieri djar żgħar fil-komunità, allura jkollhom ifittxu anke istituzzjoni.

Aħna rridu li jsir minn kollox biex nevitaw li jkun hemm istituzzjoni oħra fil-pajjiż.

Anke d-Dar tal-Providenza taqbel li m'għandux ikun hemm istituzzjoni.

Nirringrazzjakom, dik kienet il-preżentazzjoni tal-Kummissjoni,.

Forsi Mrs. Anastasi tgħid żewġ kelmiet u mbagħad ikellimna Joseph Stafrace.

Grazzi.

TESSA ANASTASI: Grazzi.

Fil-fatt se ġġiegħlni nibda kważi mill-aħħar punt li kelli minflok mill-bidu.

Bażikament kif qal, nafu li jrid isir tibdil fis-sistema tal-benefiċċji.

Ilna ngħiduha din, kulħadd jgħid li jrid isir kif jgħidu l-Amerikani "yesterday" però għadu ma sarx.

Jien nemmen li nies għandhom jikkwalifikaw għall-pensjonijiet tad-diżabilità skond il-bżonnijiet tagħhom u mhux skond l-isem tal-kondizzjoni.

Jekk ovvjament imbagħad ikun hemm iktar impjiegi, ma jkunx hemm bżonn li jieħdu l-pensjoni.

Għax minflok jibdew iħallsu l-bolla u t-taxxa u minflok jieħdu l-flus mill-Gvern, jkunu qed jagħtu l-flus lura.

Nixtieq issa mmur lura għall-ewwel punt u se nibda minn meta t-tfal ikunu żgħar.

Kważi minn mindu jitwieldu t-tfal, il-ġenituri għandhom bżonn sapport u għajnuna biex ikunu jafu x'inhi l-kondizzjoni, kif se taffettwa lill-familja u x'se jkunu l-indikazzjonijiet ta' din il-kondizzjoni fuq il-familja u kif jistgħu jirreaġixxu.

Jekk il-kondizzjoni jkollha effett fuq l-imġieba - issa mhux qed ngħid sempliċement Attention Deficit Hyperactive Disorder imma hemm affarijiet bħal Aspergers, Autism u forsi anke Down's Syndrome - il-ġenituri għandhom bżonn counselling, għandhom bżonn ta' parental skill sessions li jgħinuhom dwar kif jistgħu jimxu mat-tfal.

Dawn inutli jmorru għall-parental skill sessions għat-tfal l-oħrajn.

Għandhom bżonn ukoll il-moral support kif jimxu mas-sitwazzjoni li jsibu ruħhom fiha.

L-adulti żgħar illum il-ġurnata jridu jgħixu waħedhom.

Anke persuna b'nuqqas ta' saħħa mentali jrid jgħix waħdu.

Dan kif se jgħix waħdu?

L-uniku mezz li wieħed jgħix waħdu huwa permezz ta' Outreach Programme fl-Isptar Monte Carmeli li jħaddmuh żewġ tobba.

Jiġifieri jekk jien m'għandiex dak it-tabib partikolari, irrid nitlaq lit-tabib tiegħi li ilu jafni s-snin u jaf lill-familja tiegħi, u mmur għand dan it-tabib kompletament differenti u din m'hijiex ideali.

Allura jekk tibqa' taħt it-tabib tiegħi rrid insib il-post tiegħi, irrid insib xi ħadd li jsegwini fid-dar tiegħi, irrid nara kif se nimxi waħdi fid-dar tiegħi.

F'Malta safejn naf jien bħalissa wieħed biss hemm Qualified Community Psychiatric Nurse.

Jiġifieri għandna bżonn iżjed għajnuna biex in-nies jgħixu waħedhom u biex ikun hemm is-support f'dak il-qasam.

L-aħħar punt li xtaqt nagħmel hu li meta l-gvern jalloka fondi għall-NGOs il-kbar forsi qegħdin neħduha for granted li kulħadd se juża dik l-NGO.

Mentri ħafna drabi nies b'diżabilità differenti jużaw riżorsi oħrajn, forsi Occupational Therapy, forsi Learning Support Assistant.

Mhux qed ngħid għal ġo skola imma d-dar.

Forsi jkollhom bżonn spejjeż oħrajn, bżonn ta' xi tip ta' equipment jew li jmorru għand NGO differenti.

Wieħed mis-suġġerimenti tiegħi huwa li l-fondi jkunu allokati għal dik il-persuna li għandu d-diżabilità.

Mhux qed ngħid li neċessarjament tagħtuhom flus f'idejhom imma jkun miktub fuq karta u meta jasal il-waqt ikunu jistgħu jużaw dawk ir-riżorsi kif iridu huma biex jieħdu dik it-tip ta' treatment li huma jidhrilhom li għandhom bżonn.

Dan minflok ma jkunu allokati għal ċerti NGOs biss.

Nirringrazzjakom.

IS-SUR JOSEPH STAFRACE: Is-Sur Joe Camilleri semma l-punt dwar kemm hu importanti li l-persuna b'diżabilità tibni relazzjoni, tibni familja.

Importanti għax anke s-soċjetà b'mod inġenerali tibbenefika minn dan għax persuna li hija daqshekk inkluża fis-soċjetà tista' tagħti servizz lis-soċjetà u wkoll is-soċjetà tista' tinvesti r-riżorsi tagħha f'issues oħrajn.

Jien ili miżżewweġ għal dawn l-aħħar seba' snin u jien u l-mara t-tnejn persuni b'diżabilità.

L-ewwel diffikultà li kellna kienet dwar x'tip ta' dar irid ikollna.

Tistgħu timmaġinaw li ridna naħsbu mill-bieb ta' barra sal-bitħa għax irridu ngħixu b'mod indipendenti u rridu nagħmlu l-bżonnijiet tagħna b'mod indipendenti fis-sens jekk irridu naħslu u nonxru l-ħwejjeġ, il-bathroom tkun aċċessibbli.

Kien hemm il-kwestjoni fejn se nipparkjaw il-karozza jiġifieri l-garaxx irid ikun aċċessibbli mad-dar.

Ridna naħsbu per eżempju, biex nistallaw lift.

Dawn huma punti importanti li juru li persuni b'diżabilità jonfqu iktar minn koppji oħrajn.

Per eżempju jien meta kont qed nistudja l-Università, l-mara tiegħi kellha twassalni u teħodni lura u dan ifisser konsum ta' fuel u ta' ħin li kif nafu llum il-ħin sar flus.

Punt interessanti li nixtieq insemmi wkoll hu li minn hawn u ġimgħtejn oħra, l-għomja se jagħmlu avvanz.

Se nintroduċu għall-ewwel darba klieb gwida għall-għomja u dawn se jgħinu lill-komunità ta' l-għomja biex ikunu aktar indipendenti.

Ċertament għandna sfidi quddiemna, fis-sens li rridu nqajmu awareness iktar dwar dawn il-klieb.

Għandna biċċa xogħol iebsa, għax kif qal Joe, l-awareness hija importanti ħafna.

Kull wieħed minn dawn il-klieb gwida iqum €10,000 allura mhux ċajta.

Anke bħala persuni għomja l-apparat li nixtru huwa expensive.

Per eżempju, jien nuża l-computer.

Is-software tiegħu biex jiġi jitkellem iqum €300, il-programm tal-mobile iqum €200.

Dan l-equipment huwa expensive għalhekk importanti kif qal Joe li l-pensjonijiet iridu jiġu indirizzati aħjar skond il-ħtieġa tal-persuni b'diżabilità biex l-istat iwettaq dejjem il-ġustizzja soċjali u b'hekk ħadd ma jibqa' barra.

Grazzi, Mr Chairman.

IS-SUR FREDDIE BEZZINA: Jien ma kontx ippreparat li se nitkellem u ħallejt f'idejn il-kollegi tiegħi.

Aħna ppruvajna li l-kummissjoni tkun rappreżentattiva billi anke l-panel ikun wieħed li jirrappreżenta d-diversità wkoll li hemm fil-qasam tal-persuni b'diżabilità.

Ikun hemm minoranzi żgħar ukoll fl-istess impairment groups kbar.

Jekk per eżempju tieħu fejn jidħlu d-deaf, għandek dak li huwa hard of hearing u dawk li huma deaf.

Anke hemmhekk hemm gruppi li jkollhom bżonnijiet differenti.

Nixtieq nagħmel żewġ punti fuq il-qasam tal-persuni deaf.

Jien ġenitur ta' tifla deaf u nixtieq nenfasizza l-bżonn tas-servizz ta' interpreti għal dawk li twieldu b'nuqqas sever ta' smigħ.

Fortunatament dan is-servizz bdejnih u huwa tajjeb li jkompli jikber kemm fil-kwalità u kemm fil-kwantita.

Punt ieħor li diġà aċċennaw ħafna għalih huwa fuq il-kwestjoni ta' assistive equipment.

Ħafna persuni b'diżabilità jkollhom bżonn ta' apparat.

Hawnhekk ukoll għandna ftit fragmentazzjoni, il-Community Chest Fund, il-kummissjoni stess tipprovdi s-servizz, l-isptar.

Sfortunatament is-servizz f'dan il-qasam m'huwiex daqs kemm wieħed jixtieq.

Però naħseb li se nagħmlu pass kbir billi l-kummissjoni ġabet il-fondi neċessarji biex nibnu independent living centre.

Il-kummissjoni diġà għandha servizz li toffri għajnuna finanzjarja biex jinxtara dan l-equipment.

Ovvjament m'għandniex fondi biżżejjed biex naqdu lil kulħadd.

Infatti aħna nagħtu biss 50% ta' l-għajnuna u hemm ceiling ukoll.

Din tas-ceiling ma tantx hija ġusta għax hemm equipment jiswa ħafna iktar minn equipment ieħor.

Jiġifieri sa ċertu punt, iktar ma jqum l-equipment iktar għandek tgħinu.

Mela hemmhekk għandna l-problemi wkoll.

Tajjeb li wieħed igħid ukoll li qisu hemm speċi ta' mekkaniżmu minħabba problemi tas-suq żgħir tal-pajjiż.

Jekk tibda tgħolli l-assistenza finanzjarja jista' jkun li awtomatikament jibdew jogħlew il-prezzijiet.

Irrid ngħid ukoll li l-ikbar problema li nisperaw li nindirizzaw rigward dan l-independent living centre hija li sfortunatament meta niġu biex jinxtara l-equipment dan iktar irid jiġi deċiż minn min ibiegħ milli mill-professjonist.

Dan jipprova jbiegħlek dak li għandu aktar milli dak li verament għandek bżonn.

Nixtieq insemmi punt ieħor li għandu x'jaqsam ta' l-equipment li s-sur Camilleri aċċenna għalih.

Qed ikollna diffikultajiet kbar biex persuni b'diżabilità intellettwali jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Primarjament dan minħabba li tradizzjonalment il-gvern kien jassorbi ħafna minn dawn il-persuni u kif tafu intom il-gvern iffriża r-reklutaġġ kollu fil-lower grades u allura dan l-outlet li kien hemm ingħalaq.

M'aħniex qegħdin ngħidu li għandu jerġa' jinfetaħ dan l-outlet, però hemm mudelli.

F'Malta għad m'għandniex il-mudell ta' supportive employment, ta' sheltered workshop u anke ta' koperattivi ta' persuni b'diżabilità.

Naħseb li hemmhekk irridu niżbukkaw billi jkun hawn gruppi ta' persuni b'diżabilità u bla diżabilità anke li jistgħu jieħdu kuntratti anke tal-gvern biex jagħmlu ċertu xogħol anke jekk ikun issussidjat.

Ħaġa interessanti hija li anke l-Unjoni Ewropea tissospendi r-regolamenti tal-kompetizzjoni fil-konfront ta' entitajiet ta' sheltered employment għall-persuni b'diżabilità.

Jiġifieri dawn l-entitajiet ikunu jistgħu jagħmlu bidding għal kuntratti u jkollhom vantaġġ.

Jiġifieri hemmhekk naħseb li għandna ħafna ħafna xogħol li rridu naħdmu fuqu.

Xtaqt insemmi wkoll punt li fil-fatt għamilt question mark ħdejh.

Iddeċidejt li nsemmih u rrid noqgħod attent u inkun daqxejn diplomatiku.

(Interruzzjonijiet) Is-Sinj Tessa Anastasi semmiet il-punt li meta jkollhom trabi disabled il-ġenituri tiegħu għandhom bżonn ta' support psikoloġiku.

Dan jgħodd ukoll għal dawk li jispiċċaw disabled.

Waħda mill-ewwel miżuri li l-kummissjoni ħadet mit-twaqqif tagħha kien proprju li nwaqqfu dak li konna qed insejħu ċ-Child Development Advisory Unit.

Sfortunatament minħabba l-enfasi medika dan spiċċa msejjaħ Child Development Assessment Unit, jiġifieri minn "advisory" sar "assessment".

Aħna ridnih advisory għax advisory jinkludi l-assessment.

L-advisory hu iktar minn assessment.

Jiġifieri mill-isem stess żvijja minn dak li aħna xtaqnih.

Jiġifieri jekk tara kif inhu, ssib pjuttost li jagħtik assessment mediku, jagħtik l-għajnuna medika però mbagħad l-aspett psikoloġiku u soċjali jew huwa minimu jew prattikament ma jeżistix.

Dan narawh mill-personnel li hemm fiċ-Child Development Assessment Unit fejn is-social......

MICHAEL GONZI: Meta jkun assessment ma jagħtix treatment.

IS-SUR FREDDIE BEZZINA: Ma jagħtix terapija u sapport.

Tara wkoll li hemm nuqqas ta' psikoloġisti, nuqqas ta' social aspect.

It-tobba u l-paramediċi kollha qegħdin hemm, imma fejn jidħol l-aspett soċjali u l-aspett psikoloġiku u l-aspett ta' counselling hemmhekk huwa nieqes ħafna.

Fl-opinjoni tiegħi huwa wisq ibbażat fuq il-mudell mediku u li m'għandux jibqa' taħt l-element tas-saħħa imma għandu jkun taħt il-kappa soċjali.

IS-SUR JOE CAMILLERI: Naturalment l-element mediku jibqa' wkoll.

IS-SUR FREDDIE BEZZINA: Dażgur.

IS-SUR JOE CAMILLERI: Però ma jibqax jiddomina.

Għax aħna meta tkellimna fuq l-element mediku għedna li l-ħażin hu li jkun hemm enfasi esaġerata fuq l-aspett mediku.

Mill-bqija l-aspett mediku tridu bilfors.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjawkom.

Naħseb li tajtuna informazzjoni u stampa ċara.

Però jien naħseb li nistgħu nkomplu niżviluppaw iktar din l-informazzjoni bir-risposta tal-mistoqsijiet ta' sħabi membri ta' dan il-kumitat.

Għalhekk nixtieq li l-ewwel insejjaħ lill-Onor.

Gonzi, imbagħad l-Onor.

Frederick Azzopardi u wara l-Onor.

MICHAEL GONZI: Grazzi, Mr Chairman.

L-ewwelnett prosit tal-presentation.

Xtaqt nagħmel domanda dwar il-pensjoni tad-diżabilità li kif għidtu intom hija importanti li tiġi mhux bħala qisu stage wieħed imma trid tkun skond il-bżonnijiet.

Għamiltu studju dwar kif il-gvern jista' jimplimentaha?

Għax biex tgħidha faċli imma biex imbagħad tassessja lill-persuni u tagħti disability pension skond il-bżonnijiet se tiġi diffiċli ħafna biex timplimentha.

Jiena nimmaġina li bilfors tkun trid tagħmel tip ta' grading biex tagħti livell ta' pensjoni, għax se jkollok min għandu bżonn ħafna u min għandu bżonn ftit.

Jiġifieri se jkun hemm dik il-clash.

Nimmaġina li forsi għamiltu assessement.

Irrid ngħid ukoll kif l-personal assistance fid-djar jien nikkonsidraha importanti ħafna, u nagħti eżempju.

Jien għandi familja min-Naxxar, għadha żgħira li għandhom tifel ta' erba' snin li jbati bin-neuromuscular disorder jew celebral palsy.

Intellettwali, physical qiegħed ġo cot, wheelchair.

Dan, b'daqsxejn chest infection timmaġina li se jmut.

Il-ġenituri kellhom żewġ problemi li kienu, mhux redikoli imma sabu diffikultà.

Per eżempju, din hija koppja żgħira under stress enormi, riedu ftit sigħat iktar minn carer biex jiġi d-dar u sabu diffikultà enormi.

Il-problema l-oħra kienet li dan it-tifel imur fi skola speċjalizzata.

L-omm tgħid li dan it-tifel, għalkemm b'diżabilità xtaqitu jieħu a meal f'nofsinhar.

Għaliha din kienet importanti biex iżżomm il-bonding bejn it-tifel u l-ġenituri.

Issa biex ngħid l-istorja kollha, illum dan għandu tubu u kważi jien qed nirrifjuta li jingħata oral feeding, imma dak iż-żmien meta nqalgħet din il-problema kien jieħu oral feeding.

Il-problema li sabu l-ġenituri biex dan jingħata oral feeding l-iskola, kważi għaddew minn martirju.

Għax riedu jagħmlu assessment, testijiet apposta biex jaraw li jkollu swallowing, ġew l-experts ikellmu lili biex naraw jekk jistax jiekol.

Jien naħseb li ikla f'nofsinhar jista' jeħodha fit-3 ta' wara nofsinhar, imma l-ġenituri riedu hekk.

Il-punt tiegħi huwa li l-personal assistance fid-dar hija importanti.

Imma wkoll nippruvaw ngħinu lil dawn il-ġenituri li xi kultant ikunu għaddejjin minn stress qawwi u jaħasra kieku nikkomunikaw naqra magħhom ikun biżżejjed.

Xtaqt ngħid ħaġa waħda biss fuq is-CDAU.

Jien personalment naħseb li s-CDAU hija xi ħaġa differenti milli kif kienet qabel.

Nixtieq ngħid grazzi lil Mrs. Anastasi għax ħadmet ħafna rigward l-Attention Deficit Disorder għax ġabet ħafna nies konxji ta' din is-sitwazzjoni.

X'ġara issa?

Fl-iskejjel, malli jaraw li t-tfal ikunu sejrin naqra ħażin jew ikunu sejrin naqra lura, immedjatament qed jibgħatuhom għand dawn is-CDAUs biex jagħmlu assessement.

Kieku baqgħet taħt il-kappa tal-kummissjoni kienet tkun diffiċli biex isir din il-qabża.

L-opinjoni tiegħi hi li s-CDAU jagħmlu xogħol tajjeb, naħseb ukoll li qegħdin understaffed għax qed ikollhom ħafna u ħafna xogħol.

Iimma kif għedtu intom, its an assessment u jekk ikollhom bżonn ta' kura, qed ikollhom imorru x'imkien ieħor.

Mela rigward il-proposta tal-pensjoni xtaqt nara jekk għamiltux xi studju.

Xtaqt nenfasizza wkoll li għandna bżonn carers għal dawn il-familji.

Xi kultant jaħasra naqra sigħat extra jew xi ġurnata extra tkun importanti ħafna u nsolvu ħafna problemi.

Din il-familja partikolari waslu li tant kellhom stress li kienu se jagħmlu minn kollox biex jisseparaw.

Dawn kienu semgħu bi proċedura - u rrid noqgħod attent ukoll kif nitkellem - li staqsewni dwarha, biex dan it-tifel iħalluh kif inhu ħalli jkunu iktar komdi biex jgħinuh.

Jiġifieri qegħdin f'dik is-sitwazzjoni prekarja.

Forsi b'naqra għajnuna mill-carers dawn l-affarijiet jittaffew.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: L-ewwelnett prosit tal-presentation tagħhom.

Se nitkellem daqsxejn dwar il-presentation ta' Mr. Camilleri.

Issemma ħafna wkoll il-mudell mediku tad-diżabilità u Mr. Camilleri qal li qed issir enfasi żejda fuq l-aspett mediku.

Nixtieq inkun naf xi jrid isir biex jiġi indirizzat dan id-deficit li hemm.

Meta tkellimna dwar il-konvenzjoni tal-familja ngħad ukoll li meta l-familja immedjata ma tkunx tista' tieħu ħsieb tifel jew tifla b'diżabilità, jitolbu biex tiġi provduta kura alternattiva fi ħdan il-familja wiesa' tat-tfal jew tifla u meta dan ma jirnexxix fi ħdan il-komunita' f'ambjent tal-familja.

Freddie Bezzina semma l-apparat għal independent living.

Tistgħu telaboraw iktar kif qed jintlaħaq dan l-għan f'Malta?

Issemma wkoll li qed jiġu personal assistants minn barra biex jagħtu s-servizz.

Jiġifieri f'Malta għad m'għandniex dan it-tip ta' servizz jew forsi għadu fil-bidu.

Hemm xi ħaġa min-naħa tal-Kummissjoni biex jibda jingħata dan it-tip ta' servizz?

Tkellimt ukoll dwar il-rwol tal-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità, fejn għidt li għandu jissaħħaħ l-irwol tal-kummissjoni bħala konsulent u msieħba f'dak li hu żvilupp ta' policies.

Nixtieq nistaqsi x'inhuma l-prijoritajiet tal-kummissjoni f'dak ir-rigward.

Nirringrazzjakom.

THE CHAIRMAN: Fil-presentation intom tkellimtu fuq familja li tkun magħmula minn persuni b'diżabilità.

Nixtieq forsi tagħtuna ftit iktar ħjiel dwar x'inhuma l-isfidi fil-qosor.

Jekk ma jimpurtax anke jekk nagħmlu darba oħra xi ħaġa oħra biex inkomplu ma' dawn is-suġġetti u nkunu lesti nilqgħu kull proposta min-naħa tagħkom.

Jiena rrid ngħid li kien hemm avvanz f'dawk iż-żgħażagħ li llum marru l-iskola u jħossu li huma parti mis-soċjetà.

Mill-banda l-oħra jista' jkun ukoll li għandek min hu kbir fl-età li huma ġenituri ta' persuni b'diżabilità li għadhom donnhom imħajrin li jwarrbu lill-persuna b'diżabilità mis-soċjetà billi jżommuha d-dar u b'hekk ma tkunx tista tiġi inkluża fis-soċjetà.

Nixtieq l-opinjoni tagħkom dwar dan.

Sur Bezzina, meta tħares lejn il-familji taqta' qalbek li għad ikollna inklużjoni sħiħa?

Xi problemi jista' jkollhom dawn it-tip ta' familji?

Is-soċjetà, fl-opinjoni tagħkom, kemm qiegħda tkun inklussiva?

Jien naħseb li ħafna drabi faċli nagħtu l-kredita, faċli nagħtu l-flus għal dak li huwa immedjat.

L-iżvilupp tal-kultura inklussiva soċjali kif qegħdin tħossuha intom?

Għadna 'l bogħod, qegħdin komdi, qegħdin tarawha tiżviluppa?

Lill-persuna b'diżabilità bgħatnih l-iskola u għallimnih, però x'ħin niġu biex indaħħluh fis-soċjetà bħala adult, x'intom taraw?

Għedtu li tridu l-aċċess għall-informazzjoni.

Persuna biex tkun iżjed inklussiva trid iżjed aċċess għall-informazzjoni.

Dan l-aċċess għall-informazzjoni qiegħed jingħata?

X'inhuma l-isfidi rigward l-aċċess għall-informazzjoni?

X'inhi r-realtà wkoll għad-dinja tax-xogħol?

Kemm taħsbu li hu n-numru ta' persuni b'diżabilità li qegħdin ifittxu x-xogħol?

Forsi llum m'intomx ippreparati biex twieġbu tali domanda imma nistgħu nagħmlu anke mistoqsijiet parlamentari biex inkunu nafu.

Mhux il-persuni kollha b'diżabilità jistgħu jsibu x-xogħol għax hemm uħud minnhom li ma jistgħux.

B'mod ġenerali tista' tagħti xi perċentaġġi, fejn tgħidli per eżempju li mill-persuni kollha b'diżabilità 25% jew 30%, verament jistgħu jaħdmu u l-oħrajn diffiċli li ssibilhom ix-xogħol?

Rigward l-edukazzjoni inklussiva jiena naħseb li donnha din tat suċċess għax kif għedt inti issa trabbew ma' studenti oħrajn li m'għandhomx diżabilità, marru l-iskola magħhom u allura għandhom l-istess aspirazzjonijiet bħal dawn għax telgħu tajjeb flimkien.

Però issa dan it-tip ta' suċċess qed jikxef problema oħra u bżonn ieħor li hu l-kultura tas-soċjetà.

Kif taħsbu li nistgħu nippreparaw lis-soċjetà għalihom?

Xi problemi taraw intom li hemm dwar il-housing?

Jien naf koppja mir-raħal tiegħi li hija miżżewġa, imma r-realtà tal-problema tal-housing x'inhi għall-persuna b'diżabilità?

Rigward pensjoni nista' nkomplu mal-mistoqsija li għamel seħibna l-Onor.

Il-pensjoni għandek dak li huwa minimu llum, jiġifieri kulħadd jista' jkollu l-pensjoni anke jekk ma jkunx qed jaħdem.

Peròjien naħseb li jekk għandu jkun hemm żieda fil-pensjoni għandha tkun żieda fil-pensjoni għall-opportunità iktar ta' xogħol.

Jiġifieri jekk il-persuna lesta li tinkludi lilha nfisha fil-komunità - u allura għandha bżonnijiet iktar - għandu jkun hemm pakkett li jkun jista' jirrikorri għalih biex ikollu iktar għajnuna.

Il-pensjoni m'għandhiex tkun awtomatika imma għandha tħeġġeġ lil persuna b'diżabilità tinkludi iżjed lilha nfisha fil-komunità għax iżjed ma tipprova tinkludi lilha nfisha iżjed se jkollha għajnuna.

B'dan il-mod tkun pensjoni proattiva u mhux social welfare bħalma kellna s'issa biex ipoġġik f'postok u jħallik hemm.

Issa nsejjaħ lill-Onor.

Stephen Spiteri u mbagħad lill-Onor.

STEPHEN SPITERI: Mhux se nagħmel daqshekk mistoqsijiet żgur!

Fuq ir-riforma tal-pensjonijiet, naħseb intkom qed tirriferu għal żieda monitarja, żieda fil-flus.

Jien nissuġġerixxi li kieku forsi jkun hemm assessment tal-persuni b'diżabilità għax naturalment diżabilità tista' tkun varjata ħafna.

Isir studju minn nies professjonisti u jingħataw grading ta' dawn it-tip ta' nies u x'għandhom bżonn u jingħata allowance b'dak il-mod.

Per eżempju ssemma li xi ħadd kellu bżonn jixtri software.

Dan juri li aktar jagħmel sens jekk wieħed jimxi skond il-ħtieġa.

Jekk tagħmel xi żieda uniformi ma tagħmel xejn.

Mr. Chairman, irrid ngħid ukoll li s-social workers qed jagħmlu ħafna sens fis-soċjetà tal-lum.

Illum hemm kors fl-universita li fi żmieni lanqas kien jeżisti.

Kif tarawh l-impatt tas-social workers fuq persuni b'diżabilità intom bħala kummissjoni?

Taraw li hemm biżżejjed?

Qed isir xogħol bis-sens?

Jien inkun involut bħala tabib f'diversi familji fejn jidħlu social workers.

Bir-rispett kollu kultant jien stess ma nkunx kuntent bix-xogħol li jsir.

Ġieli nara anke element ta' bias u affarijiet hekk.

Nixtieq nara li dan ix-xogħol ikun iktar supervised, għalkemm dan forsi hu diffiċli għax kultant dawn jiggradwaw, jiġu impjegati bħala social workers u jibdew jagħmlu x-xogħol għal rashom.

Fuq is-CDAU naqbel ħafna fuq dak li ntqal.

Nirreferi ħafna tfal lis-CDAU.

Naf li l-bżonn tas-CDAU huwa importantissimu.

Hemmhekk jien nara li dawn jiġu assessjati verament medikament b'mod up to date, għalkemm nara li hemm struttura awtomatika, l-ewwel tmur l-ENT għal vista, imbagħad tmur hemm, appuntamenti kontra appuntamenti u naħseb jistorduh lill-pazjent.

Imbagħad ma jkunx hemm dak ir-riżultat meħtieġ li you are given advice, support, etc. Hemmhekk jien naqbel li għandu jsir xi ħaġa.

Dwar l-opportunitajiet tax-xogħol veru, qabel kont tara messaġġiera disabled mal-gvern.

Illum hija impossibbli li l-gvern jieħu dan il-burden kollu.

Naħseb li tkun idea tajba jekk dawn in-nies jiġu impjegati u jkun hemm shared support min-naħa tal-gvern biex b'hekk tagħti inċentiv lill-privat biex iħaddem persuni b'diżabilità.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Se nabbuża mill-poter tiegħi qabel ma titkellem l-Onor.

Justyne Caruana u se nagħmel mistoqsija oħra.

X'inhu jiġri meta familja tissepara u jkun hemm ulied li huma disabled?

Insejjaħ issa lill-Onor.

JUSTYNE CARUANA: L-ewwelnett niskuża ruħi però kont fil-Kamra u ma stajtx niġi mill-bidu.

Mela ħalli nibda minn dak li qal l-Onor.

Spiteri u anke aċċenna għalih Dr. Gonzi u l-kollegi l-oħrajn, dwar iż-żieda fil-pensjoni minħabba spejjeż in konnessjoni ma' problemi addizjonali li persuna b'diżabilità jkollha.

Qed isir aċċenn fuq il-fatt li l-pensjoni tiżdied.

Issa jiena se nitkellem mil-lat legali.

Mr. Chairman, aħna nafu li kull meta tapplika għal xi ħaġa jkun hemm ċerta burokrazija, means testing, domandi u ċertu assessjar li jtawwal il-proċess.

Intom bħala kummissjoni għandkom il-fondi tagħkom, għandhom ċerti għajnuniet li tistgħu tagħtu lil persuni b'diżabilità u l-familji tagħhom.

Qatt ħsibtu fuq il-possibbiltà li tkunu intom li tagħmlu dan ix-xogħol peress li intom ikollkom iktar kuntatt man-nies?

Naf li forsi qed ngħid li se tiżdied ir-responsabbiltà tagħkom, però jien naħseb li intom il-body idoneu biex tittekiljaw dawn l-affarijiet għax intom iktar qegħdin hands-on fuq dawn l-affarijiet.

Ħalli niġi għal dak li kien qed jgħid l-Onor.

Vassallo fuq il-problemi legali li jinqalgħu.

Jien sfortunatament inkun involuta f'ħafna każijiet ta' separazzjonijiet.

Ġieli jkollna wkoll każijiet ta' familji fejn ikun hemm tfal b'diżabilità u hemm jinħolqu problemi kbar.

Li jiddispjaċini però anke fil-kuntratt ta' separazzjoni l-partijiet jisħqu fuq min se jkun intitolat japplika għall-benefiċċji għar-rigward it-tifel li jkollu d-diżabilità.

Jien forsi nista' nifhem li wħud mill-każijiet ikunu ġenwini, però oħrajn ma jkunux u għalhekk jien naħseb li huwa żmien li nibdew nitkellmu iktar fuq il-guardianship tal-persuni b'diżabilità.

Meta jkollna każijiet normali l-qorti, nitolbu għall-avukat tat-tfal.

Għall-persuni b'diżabilità għal min se nitolbu?

Jiġifieri għandek il-gwardjan legali li huwa kompletament assenti mis-sistema ġudizzjarja, mis-sistema legali tagħna u iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed jinħass il-bżonn li jkun hemm dan.

Issa għar-rigward is-suċċessjoni, meta jkollok ġenituri li jaħsbu fuq x'se jiġri mit-tfal tagħhom meta jiġu neqsin huma.

Id-dħul tal-liġi dwar it-trusts kien tentattiv importanti biex tiġi indirizzata din il-problema.

Però tant hija kkumplikata din il-liġi li ftit li xejn qed jirrikorru għaliha u qed ikun hemm ħafna nies li jagħmlu testmenti u jobbligaw lil membri tal-familja biex jieħdu ħsieb lill-membru tal-familja li huwa b'diżabilità.

Ovvjament ikun hemm il-promessa li nħallulek kollox bil-patt u l-kondizzjoni li tieħu ħsiebu.

Però qed ikollna affarijiet fejn minkejja li jirtu xorta waħda mhux qed iwettqu l-obbligu tagħhom.

Min qed jiskrutinizza?

Jiġifieri skrutinju m'hemm xejn, abbużi qed isir u at the end of the day qed jispiċċaw ibatu l-persuni b'diżabilità għax qed jispiċċaw istituzzjonalizzati f'postijiet li m'humiex adegwati għalihom.

Għar-rigward ix-xogħol.

Safejn naf jien hemm il-persentaġġ li huwa statutorju.

Kemm il-kummissjoni qegħda tinsisti fuq l-osservanza tal-persentaġġ impost mil-liġi?

Apparti minn hekk nixtieq ngħid xi ħaġa dwar il-monitoraġġ kontra d-diskriminazzjoni meta persuna b'diżabilità tmur għall-interview.

Ħafna drabi ma tintgħażilx mhux għax ma tkunx kapaċi, imma għas-sempliċi fatt għax ikollha diżabilità.

Ħafna drabi min isofri din id-diskriminazzjoni jibża' jitkellem.

Jista' jkun ukoll li dan jaħseb li jekk jitkellem se jiġi ttimbrat u allura żgur ma jkollux ċans li jieħu job.

Jien dik tinkwetani ħafna u tinkwetani wkoll il-fatt li fil-ġimgħa tal-persuni b'diżabilità f'waħda mill-attivitajiet li kienet għall-intraprendituri privati biex jingaġġaw iktar nies, is-Sur Camilleri stqarr li l-attendenza kienet fqira ħafna.

Naf ukoll li l-ETC għandhom skema - Bridging the Gap - li suppost qed tinkoraġġixxi aktar l-ingaġġ ta' persuni b'diżabilità fis-settur privat.

Imma mhijiex qed tirnexxi kemm bħala pakkett kif ukoll bħala skema.

At least prima facie tidher mhux ħażin, però xorta mhijiex qed tilħaq l-għanijiet tagħha.

Jiena ftit ilu għamilt mistoqsija parlamentari fuq kemm hemm persuni b'diżabilità jirreġistraw għax-xogħol fuq part 1 u part 2 u jidher li hemm numru sostanzjali.

Għar-rigward in-nuqqas ta' professjonisti, naħseb diġà tkellimna.

Però lili jinkwetani l-fatt li fuq il-livell edukattiv, meta jkun hemm call for applications għall-facilitators ikollok ħafna li japplikaw, però jiena kultant nixtieq li nkun fil-kamra tal-interviews meta jistaqsuhom x'jinvolvi dak ix-xogħol.

Ġieli tkellimt ma' nies li jkunu qegħdin jitħajru japplikaw għal facilitator u lanqas biss ikunu jafu x'jirrikjedi dan ix-xogħol.

Allura mbagħad nibda nistaqsi xi kwalità ta' servizz se jiġi offrut, iktar u iktar meta dawn l-ewwel jidħlu mbagħad il-kors jagħmluh wara.

Mela lil dawn jitfgħuhom mal-istudenti mill-ewwel mingħajr ma jkollhom background u mingħajr ma jkollhom idea ta' xejn, jibdew jitgħallmu as they go along – ovvjament skond iċ-ċirkostanzi u skond il-każ – imbagħad wara jmorru għall-kors.

Jiena dik tinkwetani ħafna il-kwalità ta' servizz offrut.

Apparti minn hekk, meta jkun hemm problema partikolari, mhux just challenging behaviour imma jkun hemm problemi aktar profondi, aktar serji, ovvjament iktar trid toqgħod attent x'tip ta' facilitator se titfa' mal-istudent jew mal-istudenta.

Jinkwetani wkoll il-fatt li, per eżempju, jkollok ġenituri jgħidulek kelli t-tifel ma' din il-facilitator kien sejjer tajjeb ħafna imma biddluhielu.

Ovvjament f'każi bħal dawn jinħolqu l-problemi għax imbagħad sakemm it-tifel jew it-tifla terġa' tidra l-facilitator il-ġdid jista' ikun hemm diffikultajiet.

Għar-rigward tal-proċeduri tagħkom stess bħala Kummissjoni meta jkun hemm applikazzjonijiet għal blue sticker l-iktar.

Kelli ilmenti minn applikanti Għawdxin, li meta intom tiġu Għawdex u ssejħulhom biex jidhru quddiem il-bord hemm persuni li għandhom problema ta' mobilità.

Kien hemm suġġeriment li għalfejn f'dan il-każ ma jkunx hemm carers jew nies minn tagħkom li jmorru huma fir-residenzi minflok joqogħdu jinqalgħu.

Per eżempju meta jkun hemm applikazzjonijiet tas-servizzi soċjali, l-ħaddiema tas-servizzi soċjali stess imorru huma fir-residenzi u mhux bil-kontra.

Problema oħra li kelli - fil-fatt kelli mistoqsija parlamentari u għadha ma ġietx risposta - kienet għar-rigward ir-reserved parking għall-persuni b'diżabilità.

Jiena ċempilli raġel u qalli li hu stinka ħafna biex ġab il-kaxxa taħt il-blokk tiegħu imma issa qed jiġi xi ħadd jipparkjalu hemm u hu qed jispiċċa mhux qed ikollu fejn jipparkja.

Jien għamilt mistoqsija parlamentari u għadha ma ġietx risposta.

Forsi tilluminani ftit inti dwar dan.

Fl-aħħarnett x'qed isir minn naħa tagħkom biex tgħinu u tiffaċilitaw biex il-konvenzjoni dwar id-drittijiet tal-persuni b'diżabilità tiġi finalment ratifikata?

THE CHAIRMAN: Qegħdin naqblu li naġġornaw għal laqgħa oħra.

Jekk l-Onor.

Justyne Caruana għandha xi mistoqsijiet oħra u trid tkompli ma' li għandha tista' tagħmel dan.

Jiena qed ngħid hekk għax għandi tnejn oħra.

Nixtieq li forsi tagħtuna informazzjoni rigward l-assistenti li qegħdin jiġu minn barra minn Malta.

X'tip ta' kwalifiki qed ikollhom?

Jiġifieri jekk jiena nkun irrid inħaddem miegħi persuna Maltija qed nitlob ċerti kwalifiċi u jekk ġejja minn barra minn Malta m'hemmx kwalifiċi?

U l-persuni b'diżabilità qed isibu Maltin li lesti jagħmlu dak ix-xogħol?

Jiġifieri m'hawnx persuni Maltin disponsibbli li jaħdmu ma' persuni b'diżabilità, bl-istess mod kif qegħdin jaħdmu l-barranin?

L-aħħar mistoqsija min-naħa tiegħi se nagħmilha għax daħħaltuni f'ċerta kurżità.

Meta niġu biex nitkellmu fuq servizzi soċjali mal-persuni b'diżabilità, qed jiġri l-istess bħalma qed jiġri ma' persuni oħrajn fejn inti għandek min hu social assistant seeker, biex ngħid hekk, biex jieħu dak li jista' jieħu ħalli mbagħad ikun eskluż mis-soċjetà?

F'ċertu ċirkostanzi l-istess għajnuna soċjali qed teskludi lin-nies mis-soċjetà għax tagħtihom dak li għandhom bżonn biex jibqgħu barra iżjed milli biex jidħlu.

Għandek min jipprova japplika għall-għajnuna soċjali biex jibqa' ma jaħdimx, biex jibqa' mingħajr informazzjoni allura jibqa' eskluż anke fuq livell ta' informazzjoni.

X'inhu l-effett tal-għajnuna soċjali li kellna s'issa fuq il-persuna b'diżabilità?

Jista' jkolli ġenitur li jippreferi li jħalli lit-tifel jew lit-tifla tiegħu esklużi mis-soċjetà għax jaqbillu biex jieħu l-iktar għajnuna soċjali possibbli?

Jiġifieri hemm dawn it-tip ta' problemi.

Ovvjament aħna qegħdin nistaqsu dawn il-mistoqsijiet għax inkunu rridu nħejju rapport li mbagħad nippreżentawh lill-Kamra li malli nħejjuh inkunu rridu li jinkludi l-informazzjoni kollha.

Jekk intom taħsbu li biex tagħtuna t-tweġibiet hemm bżonn iġġibu persuni oħrajn għal-laqgħa li jmiss, intom liberi li tinvolvu lil kulmin taħsbu li hemm bżonn tinvolvu anke jekk it-tweġibiet ta' dawn il-mistoqsijiet jinvolvu mhux laqgħa waħda imma anke tnejn.

Jekk biex tirrispondu dawn il-mistoqsijiet, tgħidulna li għandkom bżonn żewġ sessions għax verament tridu tidħlu fil-fond ta' dawk il-mistoqsijiet, do so.

Għamlu dak li taraw li hu l-aħjar biex aħna, bħala Parlament, ikollna l-iżjed informazzjoni possibbli.

IS-SUR JOE CAMILLERI: Ħaġa żgħira.

Napprezzaw jekk tista' tibgħatilna kopja electronic tat-transcript ħalli ma noqogħdux nerġgħu nittajpjaw domandi.

THE CHAIRMAN: Sur Camilleri jekk trid awtomatikament mil-lejla stess tistgħu tisimgħuh ukoll, jiġifieri hemm il-faċilità li tista' tisimgħu.

IS-SUR JOE CAMILLERI: M'hemmx għalfejn.

Aħna jkollna bżonn il-lista tad-domandi biex imbagħad inqassmuhom.

Per eżempju f'ċerti areas tal-education iżjed nidħol jiena, imma mbagħad ċerti domandi fuq servizzi soċjali jarahom is-Sur Bezzina li hu iżjed intiż fuqhom.

Barra minn hekk hemm persuni oħrajn li per eżempju qed jagħmlu użu mis-servizz fuq personal assistant u jistgħu jweġbukom huma litteralment mill-esperjenza tagħhom.

Agħtuna ċans nindagaw ftit u nġibu t-tweġibiet tagħkom.

THE CHAIRMAN: Appropożitu fuq hekk nixtieq li tikkomunikaw mas-Sur James Carabott sabiex aħna nkunu nafu liema suġġetti intom ġejjin biex titkellmu biex aħna nkunu nistgħu nistiednu anke uffiċjali oħra mid-dipartimenti jew il-ministeri konċernati.

Jiena ma niddejjaq xejn li nistiednu anke uffiċjali mill-Ministeru tal-Finanzi per eżempju, biex jekk għada pitgħada intom tmorru quddiem dan il-ministeru rigward xi claims tagħkom, qisu jkun hemm diġa ftit warming up.

L-Onor.

JUSTYNE CARUANA: Rigward l-applikazzjonijiet tal-MEPA, meta jkun hemm applikazzjonijiet għal stabbilimenti, il-kummissjoni tiġi nvoluta attivament, jiġifieri tridu tagħtu l-endorsment tagħkom, però għar-rigward residenzi privati jew żviluppi oħra li m'humiex strettament pubbliċi, l-kummissjoni ma tiġix involuta u nfurmata.

Jien ikolli ħafna ilmenti għar-rigward blokki ta' appartamenti.

Assolutament ma jagħmilx sens li fi blokk ta' appartamenti ma jkunx hemm l-istess proċedura.

Jiena mhux qed ngħid għal appartamenti biss imma any type of development għax inti ma tistax tgħid minn qabel min se jutilizza dan il-post.

Anke uffiċini, clinics, huma x'inhuma, hairdressers, whatever, dawk suppost huma public buildings, imma jekk ikun ħanut .… (Interruzzjonijiet)

Kollox sew, mela dik tridu tiċċarawhieli.

Però għar-rigward ta' offices ta' professjonisti, jekk inti miftuħ għall-pubbliku għandek tkun aċċessibbli għal kulħadd, hu min hu.

X'inhu l-involviment tal-kummissjoni minn dan l-aspett?

THE CHAIRMAN: Nagħlqu din il-laqgħa tagħna hawnhekk illum.

Naġġornawha għal data li intom, bħala kummissjoni, se tagħtuna.

Aħna nkunu nistgħu nistiednu uffiċjali mill-ministeri rispettivi li finalment għada pitgħada se jkunu jistgħu jgħinukom biex it-talbiet tagħkom jiġu milqugħa.

Grazzi.

Fid-9:25 pm id-diskussjoni fuq dan is-suġġett kienet interrota u l-Kumitat aġġorna għal data li kellha tiġi kkomunikata iktar tard.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

LAQGĦA NRU 11

L-Erbgħa, 14 ta' Jannar, 2009

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.24 p.m.

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat, ippresieda.

PREŻENTI: L-Onor Frederick Azzopardi, l-Onor Justyne Caruana, l-Onor Michael Gonzi u l-Onor Stephen Spiteri.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nr 10 li saret nhar l-Erbgħa 10 ta' Diċembru 2008 ġew konfermati.

Il-President tal-Kumitat irrefera għall-korrispondenza mibgħuta miċ-Chairperson ta' ProġettImpenn dwar il-Konferenza "Iż-Żwieġ: Quo Vadis?".

Huwa nforma lill-membri li m'hemm ebda mod li l-Kumitat jista' jgħin biex tittella din il-laqgħa.

U allura l-membri tal-Kumitat jistgħu jipparteċipaw f'din il-konferenza, imma mhux bl-involviment dirett tal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali.

Il-Familja u Persuni b'DiŻabilitÀ

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat stieden lis-Sur Joseph Stafrace, mis-Sezzjoni ta' l-Għomja u ukoll full-time student u s-Sur Joe Camilleri, Chairman, is-Sur Freddie Bezzina, Direttur Eżekuttiv u Ms Tessa Anastasi, Membru, lkoll mill-Kummissjoni Persuni b'Diżabilità, biex jagħtu preżentazzjoni dwar is-suġġett.

Wara kien hemm diskussjoni.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT