(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Il-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 4

It-Tnejn, 20 ta' Ottubru, 2008

Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan

Prezz €2.50

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 4

It-Tnejn, 20 ta' Ottubru, 2008

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.24 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 3 li saret fil-15 ta' Ottubru, 2008 ġew konfermati.

KONSULTAZZJONI B'RIFERENZA GĦAL ĦATRA TA' MEMBRI FUQ IL-KUNSILL GĦAS-SETTUR TAL-VOLONTARJAT

Fis-7.29 p.m. il-Kumitat qabel li l-konsultazzjoni għal ħatra ta' membri fuq il-Kunsill għas-Settur tal-Volontarjat tinżamm fil-magħluq.

Il-Prof Kenneth Wain tkellem fuq dan is-suġġett.

Wara kien hemm diskussjoni.

Il-membri tal-Kumitat qablu fuq il-persuni proposti biex jiġu appuntati bħala membri fuq il-Kunsill għas-Settur tal-Volontarjat.

Fit-8.25 il-Kumitat irriżuma

DISKUSSJONI FUQ IN-NATIONAL REPORT ON STRATEGIES FOR SOCIAL PROTECTION AND SOCIAL INCLUSION 2008 - 2010

THE CHAIRMAN (Onor. Edwin Vassallo): Ngħaddu għat-tieni item ta' l-aġenda tal-lum.

Se jkollna preżentazzjoni minn esperti mill-Ministeru tal-Politika Soċjali sabiex inkunu nistgħu niddiskutu l-istrateġiji kif inhuma mniżżla fir-rapport li ġie mibgħut lilna, li jġib l-isem "Strategies for Social Protection and Social Inclusion 2008-2010".

Aħna ġejna mitluba biex bħala Kumitat napprovaw dan ir-rapport, però ovvjament qabel nixtiequ li jkollna preżentazzjoni minn dawk kollha li kienu nvoluti fil-kitba tiegħu.

Naf li l-preżentazzjoni diġà ġiet ippreparata u għaldaqstant nixtieq li immedjatament ngħaddu għaliha.

Nixtieq ukoll li l-membri ma jinterrompux waqt il-preżentazzjoni, imma jieħdu nota u mbagħad naraw meta nkunu nistgħu nagħmlu d-diskussjoni, jekk hux illum jew inħalluha għal ġurnata oħra.

Nitlob lill-kelliema jintroduċu lilhom infushom qabel l-intervent tagħhom.

Biex inkun ftit iżjed uman, ladarba aħna hawnhekk qegħdin fis-Social Affairs Committee, nitlobkom tiskużawna tal-inkonvenjent u tal-ħin li domna fil-parti tal-aġenda ta' qabel.

Għaldaqstant bħala nies impenjati nitolbukom tiskużawna imma ma nwegħdukomx li ma nerġgħux nirrepetu dak li għamilna llum.

F'idejkom min se jmexxi.

DR NATASHA AZZOPARDI MUSCAT (Director General - Strategy and Sustainability): Ngħaddi mill-ewwel biex nirringrazzja lill-kumitat talli laqa' l-proposta tagħna li niddiskutu dan ir-rapport.

Dan huwa t-tieni rapport li Malta qiegħda tippreżenta - fil-fatt l-ewwel rapport kien ġie ppreżentat fl-2006 - bid-differenza li din is-sena l-oqsma prinċipali li jaqgħu taħt dan ir-rapport, jaqgħu kollha taħt ir-responsabilità ta' Ministeru wieħed, filwaqt li meta nbeda l-proċess konna taħt żewġ Ministeri.

Fil-fatt id-diviżjoni tagħna għandha l-inkarigu kemm li tikkoordina l-preparazzjoni tar-rapport kif ukoll li ssegwi biex tara li l-miżuri jiġu mplimentati.

Aħna qegħdin magħfusin b'deadlines stretti mill-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt dan ir-rapport suppost ġie sottomess fl-aħħar ta' Settembru, imma peress li konna waqajna daqsxejn lura fiż-żmien meta kien qed jerġa' jiġi stabbilit il-Ministeru, tlifna kemmxejn taż-żmien.

Il-punt tiegħi hu li jekk inhu possibbli tingħalaq id-diskussjoni llum għax suppost sal-aħħar tal-ġimgħa, dan ir-rapport għandu jkun ippreżentat fi Brussell.

Dawn huma d-deadlines li għandna.

Ngħaddi mill-ewwel biex nintroduċi r-rapport u tajjeb li l-membri tal-kumitat ikunu jafu li dan ir-rapport mhuwiex frott ta' kitba ta' civil servants imma fil-fatt saru numru ta' konsultazzjonijiet, ta' focus groups u kien hemm l-input ta' ħafna organizzazzjonijiet differenti, mhux governattivi biss imma anke minn barra l-gvern.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

IS-SUR GEORGE SULTANA (Assistant Director – EU and International Affairs, Ministry for Social Policy): Bażikament jien ħsibt biex nipprepara l-common overview li tintroduċi dan ir-rapport.

L-ewwelnett f'dan ir-rapport kellna ċerti guidelines min-naħa tal-Unjoni Ewropea u allura ovvjament ridna nsegwuhom kemm bħala kontenut, kemm bħala rappurtaġġ, kif ukoll bħala preżentazzjoni, eċċ. u apparti minn hekk, dan ir-rapport xi ftit jew wisq nibet ukoll mir-rapporti preċedenti li kien hemm għax l-istess Unjoni Ewropea talbitna biex kemm jista' jkun iservi ta' kontinwazzjoni mar-rapporti ta' qabilhom.

L-idea ta' overview hi li nagħmlu analiżi tas-sitwazzjoni f'Malta, li hija pjuttost analiżi wiesa' ta' x'inhi r-realtà f'Malta u ovvjament li nagħtu iktar enfasi fil-qasam soċjali, jiġifieri dik li l-aktar tolqot lilna.

Bażikament ippreparajna xi punti li joħorġu minn din il-common overview.

L-ewwel ħaġa li wieħed irid isemmi hija l-viżjoni li tindikalna the way forward, jiġifieri x'qed nimmiraw li nippruvaw nagħmlu.

Aħna rridu nippromwovu u nsostnu livell ta' ħajja aħjar għal kulħadd, l-aktar għal dawk li huma l-aktar vulnerabbli u dawk li għal xi raġuni jew oħra, qegħdin f'sitwazzjoni ta' esklużjoni soċjali jew f'element ta' riskju ta' povertà.

Bażikament din hija l-viżjoni prinċipali tagħna li toħroġ minn dan ir-rapport.

Ir-rapport jindika t-triq li aħna rridu nsegwu u dan ikopri t-tliet snin li ġejjin, jiġifieri mill-2008 sal-2010.

L-iskop tiegħu hu li kemm jista' jkun isaħħaħ l-esklużjoni soċjali fil-pajjiż u jtejjeb il-livell ta' għajxien u l-prospetti ta' kulħadd.

Id-direzzjoni, speċjalment li nsibu fil-common overview, hija ġenerali, tirrispetta s-sitwazzjoni u r-realtà li nsibu fil-pajjiżi llum u anke kif qed nistennewha li tkun fis-snin li ġejjin, b'mod partikolari fit-tliet snin li rriferejt għalihom, u aktar u aktar speċifikament it-tliet oqsma prinċipali li nsibu fir-rapport, li se nirriferi għalhom aktar 'il quddiem.

Apparti l-viżjoni u d-direzzjoni li ridna nagħtu, aħna speċifikajna objettivi prinċipali.

Kif għedt, ma ħarisniex biss lejn l-aspett soċjali, għax ovvjament dan ma tistax tiżolah, imma tkellimna f'kuntest ħafna aktar wiesa' fosthom l-ekonomija, l-iżvilupp, l-ambjent, eċċ. Ridna nindirizzaw dawn l-oqsma kollha u għaldaqstant identifikajna l-erba' objettivi prinċipali li ħassejna li għandna nindirizzaw.

Irridu nsostnu l-ekonomija u l-iżvilupp fil-pajjiż, speċjalment fid-dinja tal-lum li hija daqshekk ibbażata fuq il-kompetittività u areas partikolari oħra li aħna nħossu li l-pajjiż jista' jiggwadanja l-aktar minnhom.

Hemm l-aspett ambjentali, li naħseb li lkoll kemm aħna konxji tiegħu għax huwa xi ħaġa mportanti li rridu nħarsuh u li hu objettiv ieħor li l-pajjiż qed jimmira lejh.

Huwa fatt magħruf minn kulħadd li l-unika riżorsa li għandna fil-pajjiż hija r-riżorsa umana u li biex il-pajjiż ikompli javvanza jrid neċessarjament jinvesti fl-aspett uman.

Allura aħna ħassejna li dak kien objettiv ieħor ta' importanza li għandna nsegwu.

U l-aħħar objettiv, li forsi jolqot aktar lilna direttament, hu li nipprovdu soċjetà protettiva, li jkun hemm protezzjoni soċjali għal kulħadd u support, speċjalment għal dawk li identifikajnihom bħala li huma l-aktar vulnerabbli u li l-aktar għandhom bżonn.

Kif semmejt qabel, ir-rapport jindirizza partikolarment tliet oqsma li ġew mogħtija mill-Unjoni Ewropea.

Dawn huma l-inklużjoni soċjali, il-qasam tal-pensjonijiet u l-kura tas-saħħa u l-kura fit-tul.

Ovvjament il-common overview hija aktar ġenerali u aktar deskrittiva filwaqt li aktar ma wieħed jidħol fil-kontinwità tar-rapport, jidħol aktar l-aspett tekniku ta' dawn it-tliet oqsma partikolari.

L-aħħar punt li xtaqt nagħmel hu li aħna wkoll indikajna l-għanijiet li nixtiequ nilħqu permezz ta' dan ir-rapport u bażikament identifikajna tlieta.

Dawn huma li nippromwovu l-aċċess għas-servizzi, speċjalment għal dawk li huma l-aktar fil-bżonn u vulnerabbli, li niżguraw li dawn is-servizzi jkunu adegwati u ta' kwalità għolja - kif jixtieq kulħadd bażikament - u li jindirizzaw il-priority areas u l-bżonnijiet fil-kuntest tagħna.

L-aħħar għan prinċipali hu li niżguraw li dawn is-servizzi jkunu sostenibbli u li 'l quddiem ikun hemm ukoll il-kontinwità tagħhom, speċjalment meta nafu x'inhuma r-realtajiet demografiċi tal-pajjiż.

U rridu niżguraw li dak li aħna qed ingawdu minnu llum, kemm jista' jkun ikomplu jgawdu minnu l-ġenerazzjonijiet li ġejjin.

Nieqaf hawnhekk u nistgħu nkomplu bil-preżentazzjonijiet tat-three strands.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

DR MARISA SCERRI (Director – Programme Implementation, Ministry for Social Policy) Flimkien ma' Mary Grace ħdimt fuq il-qasam tal-inklużjoni soċjali u naħseb tajjeb li ngħidu mill-ewwel li trid issegwi ċerti linja gwida li toħroġ l-Unjoni Ewropea fil-mod ta' kif irid jinkiteb id-dokument.

L-inklużjoni soċjali hija xi ħaġa kumplessa ħafna u ġġib ħafna oqsma flimkien, fosthom l-edukazzjoni, kwestjoni ta' housing u tfal inqas ixxurtjati.

Allura l-isfida prinċipali hi kif se ddaħħal dak kollu li hu rilevanti u li rridu nimxu fuqu għas-sentejn li ġejjin, fin-numru ta' paġni limitati li jagħtuk il-linji gwida.

Skont dawn il-linji gwida trid tibda biex tgħaqqad dan ir-rapport mar-rapport ta' qablu li kien ikopri s-snin mill-2006 sal-2008 u li kellu erba' policy objectives.

Dawn kienu li nsaħħu l-inklużjoni soċjali, nibnu komunitajiet aktar b'saħħithom, insaħħu l-qasam tal-volontarjat u nintegraw aktar is-settur tas-social welfare biex ikun hemm networking aħjar.

Allura f'din l-istrand nibdew biex nagħmlu analiżi ta' x'irnexxilna nilħqu matul is-sentejn li kopra r-rapport f'dawn l-erba' oqsma.

Fis-slide li jmiss ngħidu kif ilħaqna l-ewwel mira tagħna, li hija li nsaħħu l-inklużjoni soċjali.

Din għamilniha permezz ta' improvements u achievements kbar fl-edukazzjoni u fl-employability.

Minħabba l-ħin allokat lilna żgur li ma nistgħux nidħlu f'ċertu dettall, però annessa ma' dan id-dokument hemm tabella 1.2 li tagħti d-dettalji tal-miżuri u l-programmi li saru biex jiġu grouped b'dak il-mod.

Ovvjament dawn taw ir-riżultat.

Tnaqqset ir-rata tal-early school leaving, żdiedet ir-rata tal-edukazzjoni fl-iskola sekondarja u permezz ta' dawn il-miżuri tnaqqas l-unemployment fost iż-żgħażagħ.

L-istess taħt din il-policy objective kien hemm miżuri biex itejbu l-qagħda tat-tfal li huma meqjusa bħala l-aktar vulnerabbli u f'riskju ta' esklużjoni soċjali.

Dan għamilnih billi estendejna servizzi għal minuri li għandhom dak li nsejħulu challenging behaviour, żdied in-numru ta' social housing units u allura jekk tgawdi l-familja sa jgawdu t-tfal kif ukoll tjiebet il-kuxjenza soċjali fuq id-drittijiet tal-tfal u taż-żgħażagħ.

Fir-rigward tat-tliet policy objectives l-oħra, l-ewwel policy hi li nibnu komunitajiet aktar b'saħħithom fejn bdew l-urban regeneration projects, twaqqfu aktar empowerment centres għaż-żgħażagħ, bħal dawk tal-Kottonera, iddaħlu programmi ta' prevenzjoni u intervenzjoni kmieni u saru emendi fil-benefiċċji soċjali biex ikun hemm tqassim aħjar li jindirizza aktar ir-realtajiet tas-soċjetà tagħna llum.

Fil-qasam tas-settur tal-volontarjat kien hemm il-volontary organisations act, iddaħħlu training programmes mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea u ġew konsolidati l-consultation processes.

Xhieda ta' dan huwa l-fatt li din l-istrand inkisbet wara konsultazzjoni wiesa', fejn saru tmiem focus groups bejn Frar u Mejju, fejn ġew mistiedna grupp grupp in-nies identifikati bħala vulnerabbli fid-dokument ta' qabel.

Għalhekk stajna nisimgħu sew mingħand dawn in-nies nfushom - kif ukoll mingħand min jagħtihom is-servizzi - x'inhuma r-realtajiet li jgħixu huma.

Għax fl-aħħar iridu jkunu huma biex jgħidulna x'għandhom bżonn.

U dan id-dokument huwa msejjes fuq xi punti li ħarġu minn dawn id-diskussjonijiet.

L-aħħar policy objective li kellna fid-dokument ta' qabel dan kien, networking the social welfare sector u allura t-trasferibilità tal-good practise hemmhekk hija importanti biex nitgħallmu mill-esperjenzi ta' xulxin.

Fl-istrand ta' l-inklużjoni soċjali għamilna din l-analiżi – li nerġa' ngħid għal kull aspett li semmejt s'issa t-tabella li hemm fl-annex 1.2 tagħti miżura miżura u allura jekk wieħed irid aktar informazzjoni jista' jmur għal dik it-tabella – u rajna x'inhuma l-isfidi ewlenin li għandna quddiemna għas-sentejn li ġejjin.

Fost dawn naħsbu li hemm l-edukazzjoni, speċjament school absenteeism, learning difficulties u illiteracy.

Dawn iridu jibqgħu għax nemmnu li huma realtajiet kbar u huma l-għanijiet prinċipali li għandna nippruvaw nilħqu.

Imbagħad hemm l-impiegi.

Irridu dejjem inkabbru l-overall employment rates, b'mod partikolari billi nżommu aktar loader workers fid-dinja tax-xogħol u nattiraw aktar nisa u nies li ġejjn minn gruppi vulnerabbli lejn is-suq tax-xogħol u li dak li jkun jibda jifhem u jaċċetta li jaqbillu li jibda jaħdem.

Il-housing huwa dimensjoni oħra li fil-qasam soċjali rridu nagħtuh importanza kbira b'mod partikolari biex ikun hawn housing adegwat u affordable.

Imbagħad hemm l-inklużjoni soċjali.

Naħseb li waħda mill-isfidi ewlenin fl-inklużjoni soċjali hi li ma nħallux li jibqa' għaddej ir-riskju ta' povertà u esklużjoni soċjali minn ġenerazzjoni għal oħra.

Inti trid tipprova tintervjeni biex fl-istess familji ma jibqax jintiret ir-riskju ta' povertà minn ġenerazzjoni għal oħra.

Hemm ukoll l-ugwaljanza fid-diversi forom tagħha, l-aspetti soċjali li ġġib magħha l-immigrazzjoni kif ukoll l-ugwaljanza bejn is-sessi u d-diversità fil-kuntesti kollha tagħha.

Din toħroġ sew mir-razza, mir-reliġjon, mill-gender u mid-diversità fis-sens wiesa' tagħha.

U mbagħad hemm ir-riforma fis-social protection system biex nkunu ċerti li din tibqa' sostenibbli, adegwata u komprensiva.

Fid-dawl ta' dan kollu ħriġna l-policy objectives għad-dokument li qed nitrattaw illum.

Filwaqt li fid-dokument ta' qabel kellna erba' objectives, din id-darba għandna tlieta, li jorbtu ħafna mad-dokument ta' qabel.

Dawn huma li nippromwovu l-inklużjoni soċjali b'mod partikolari għat-tfal u ż-żgħażagħ, li nippromovu l-inklużjoni attiva u li nippromovu opportunitajiet kemm jista' jkun indaqs għal kulħadd.

X'qegħdin nipproponu taħt kull waħda minn dawn?

Qed nipproponu li nippromwovu l-inklużjoni soċjali b'mod partikolari l-prospetti għat-tfal u ż-żgħażagħ permezz ta' żvilupp personali, permezz tal-well being u billi ntejbu d-drittijiet, l-interessi u r-responsabbiltajiet.

F'din is-slide elenkajna - forsi m'għandniex il-ħin li naqrawhom kollha – kif qed nimmiraw li nilħqu dawn il-miri tagħna f'dan il-policy proposal.

It-tieni policy dimension li qed inħarsu lejha f'dan id-dokument hija Promoting active inclusion.

Id-dokument jipprovdi l-istrateġija biex intejbu l-inklużjoni b'aktar mod attiv.

Dan billi nipprovdu aktar income support li huwa adegwat, intejbu l-aċċess għas-suq tax-xogħol li huwa aktar inklussiv u aċċess għal servizzi soċjali li huma ta' kwalità aħjar minn dak li diġà għandna.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu b'mod wiesa' però imbagħad f'paġna 22 u 23 ta' dan id-dokument, insibu elenkati miri aktar speċifiċi li rridu nilħqu.

Nagħlqu bl-aħħar slide li fiha nitkellmu dwar il-promozzjoni ta' opportunitajiet indaqs għal kulħadd.

U nistgħu nelenkaw il-miżuri taħt tliet sub-headings; wieħed billi niġġieldu d-diskriminazzjoni, l-ieħor billi nippromovu l-integrazzjoni tal-immigranti – third country nationals - u l-ieħor billi l-inklużjoni soċjali u l-anti-discrimination issues ikunu mainstreamed f'dak kollu li nagħmlu, sew f'policies kif ukoll fi strutturi amministrattivi.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

IS-SUR JOSEPH CAMILLERI (Director General – Social Security): Jien imissni nippreżenta l-istrand fuq il-pensjonjiet.

Se nipprova norbot l-NSR li kellna preċedenti ma' dan li għandna quddiemna llum biex nifhmu l-proċess li għaddej.

Fl-NSR 2006 konna bdejna bir-riforma tal-pensjonijiet, fejn bażikament ir-riforma nnifisha ħarset lejn l-aspett li nsaħħu u niggarantixxu l-ewwel pilastru li hija l-pay as you go system tas-sigurtà soċjali li għandna, kif ukoll daħal il-kunċett jew il-ħsieb li 'l quddiem inkunu nistgħu ndaħħlu t-tieni u t-tielet pilastru.

Dawn huma skemi privati fejn il-persuna tkun qed tħallas biex tgħin sabiex jiżdied id-dħul tagħha fiż-żmien li tkun qiegħda fuq il-pensjonijiet.

Bażikament ir-riforma kif nistgħu naraw kienet iddisinjata hekk.

Għaddiet il-liġi f'Novembru tal-2006, bdiet effettiva fl-1 ta' Jannar, 2007 u ovvjament hemm miżuri li għad iridu jidħlu fis-seħħ għax kif qed naraw, il-miżuri huma mifruxin biex kemm jista' jkun l-impatt tar-riforma nnifisha ma tkunx tolqot lill-persuni daqshekk b'mod drastiku mill-ewwel.

Ippruvajna nevitaw li jkun hemm xi soluzzjonijiet drastiċi u fil-fatt bħala riforma, speċjalment dawk li ngħidulhom parametric changes fl-età, fil-bażi ta' kif tinħadem bil-kontriduzzjonijiet, kienu minimi kemm jista' jkun.

U hija staggered kif qed naraw … Ovvjament fl-2007 introduċejna t-tibdil fl-etajiet, però qabel l-2012 mhijiex se tibda tinħass il-miżura tar-riforma għax f'dik is-sena taqleb minn 61 sena għal 62 sena.

Daħħalna wkoll kunċett importanti ħafna, dak ta' structured reviews.

Jiġifieri issa daħal il-kunċett li kull ħames snin irridu nirrevedu l-iskema tal-pensjonijiet, kif tkun qed tiffunzjona u kif se tiffunzjona għall-futur.

B'hekk tkun tista' tiġi ppreżentata fil-parlament għad-diskussjoni.

Dan effettivament huwa diġà fis-seħħ.

Jekk nistabbilixxu x'għandna f'dan ir-rapport insibu li l-key challenges baqgħu hemm u mhumiex se jisparixxu.

Jiġifieri ċ-challenges li konna qegħdin naraw għar-riforma għadhom hemm, huma mportanti u rridu nħarsu lejhom għall-futur anke fil-qasam tal-pensjonijiet.

Ovvjament dawn baqgħu kif kienu u qed nitkellmu dwar ageing, fuq iż-żieda fil-health expenditure, fuq il-ħtieġa li nkabbru l-parteċipazzjoni tal-employment - speċjalment meta nafu li l-aktar riżors importanti għal pajjiżna huwa r-riżors uman, allura rridu nużawh kemm jista' jkun għal massimu tiegħu - u qed naraw ukoll il-bidla fil-gender roles.

Dan ukoll jagħmel impatt u jinħtieġ li nħarsu lejhom anke fil-pensjonjiet.

Ovvjament l-qasam tal-pensjonjiet, l-edukazzjoni u l-lifelong learning ukoll huma mportanti fil-qasam tal-iżvilupp ekonomiku għax fl-aħħar mill-aħħar jaffetwa wkoll il-pensjonjiet tal-futur.

U issa qed naraw ġlieda bejn is-savings u l-consumerism li wkoll jista' jkollu impatt dirett u indirett fuq il-pensjonijiet mhux biss ta' issa imma anke għall-futur.

Żewġ affarijiet bażiċi li żammejna quddiemna kienu li nipprovdu sistema sostenibbli.

Dan kien l-oġġettiv prinċipali tar-riforma, li inti żżomm skema ta' pensjonijet kemm jista' jkun sostenibbli u fl-istess ħin tagħti dħul adekwat għall-pensjonant.

U l-miżuri li qed naraw hawnhekk diġà bdejna nattwawhom biex kemm jista' jkun insaħħu l-adegwatezza f'dak li jirrigwarda pensjonijiet.

Rajna tibdil meta ntroduċejna l-pro rata contributions għall-part timers biex aktar part timers jipparteċipaw u effettivament jidħlu kemm jista' jkun fis-suq tax-xogħol.

Introduċejna krediti ta' kontribuzzjoni tal-ġenituri li qed iduru bit-tfal u rbatna wkoll dawk il-krediti ta' kontribuzzjoni li persuna tirritorna għax-xogħol biex kemm jista' jkun biex hi teħodhom, jew biex ir-raġel jeħodhom, irid jerġa' jidħol għal ħajja tax-xogħol.

B'hekk, kemm jista' jkun, ninkoraġġixxu lill-persuna terġa' tersaq lejn il-labour market.

Għamilna wkoll proċess tar-riforma fil-pensjoni ta' l-invalidità - ovvjament mhux qed nidħol fid-dettall imma fir-rapport hija msemmija wkoll - li biha ppruvajna noħolqu sistema li tkun naqra aktar trasparenti, imma fl-istess ħin tkun reali u tkun tista' toħloq sistema fejn inti verament tkun tista' tkejjel il-work related in capacity ta' persuna.

Minn din is-sena l-pensjonanti bejn l-età ta' 61 sena – u f'każ ta' nisa ta' 60 sena - u l-65 sena jistgħu jaħdmu u m'hemm l-ebda capping ta' qliegħ mingħajr ma jitilfu d-dritt għall-pensjoni.

Mis-sena l-oħra wkoll in-nisa setgħu jagħżlu huma li jirtiraw ta' 61 sena u mhux ta' 60 sena.

Kif għedt diġà, mhemmx capping fuq employment minħabba l-pensjoni u l-pensjonanti bdew jirċievu l-full cost of living.

Minn din is-sena ntroduċejna wkoll tibdil f'dak li jirrigwarda kif nikkalkulaw il-pensjoni tas-servizz għal kalkolu tar-rata tal-pensjoni tas-sigurtà soċjali, żidna wkoll il-benefiċċju supplimentari u saret ukoll riforma fl-allowance tat-tfal.

Fil-fatt il-familji kollha issa bdew jirċievu l-allowance tat-tfal u din taffetwa ħafna u ħafna aktar lill-pensjonanti li huma romol.

Bażikament dawn kienu kollha miżuri li l-mira tagħhom hi li kemm jista' jkun iżżid fid-dħul tal-pensjonijiet kif ukoll inħajru aktar nies joħorġu għall-ħajja tax-xogħol biex jikkontribwixxu u ovvjament huma jkunu qed jiggarantixxu dħul adegwat għalihom innifishom fil-futur.

Rigward is-sostenibilità, it-targets tagħna - kif qed insemmu anke f'dan ir-rapport kważi kullimkien - huma l-miżuri li qegħdin nagħmlu biex kemm jista' jkun inżidu r-rata tal-parteċipazzjoni kemm tan-nisa kif ukoll tal-anzjani.

Il-miżuri ta' qabel li semmejt jien huma magħmulin apposta mhux biss biex iżidu fid-dħul tal-pensjonanti imma anke biex iħajru lill-pensjonanti u lin-nisa joħorġu għall-ħajja tax-xogħol.

B'hekk ikunu assigurati u fil-futur ikollhom pensjoni f'isimhom ukoll.

Il-miżuri bħalma hi r-riforma fl-invalidità kif ukoll it-tisħiħ fl-investigazzjonijiet kontra l-abbużi qegħdin ukoll jgħinu biex kemm jista' jkun nevitaw il-ħruġ mill-labour market ta' nies li ħafna drabi jippruvaw jevitaw li jkunu qed jiddikjaraw u jħallsu l-kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali.

Fl-aħħar mill-aħħar dan jaffetwalhom id-dħul tagħhom meta jaslu għall-pensjoni għax isibu li ma kenux ħallsu s-sigurtà soċjali.

Bl-għan li nagħmlu ġlieda kontra l-abbużi fis-sigurtà soċjali inħoloq Benefit Fraud Directorate li bażikament huwa separat mid-divizjoni tas-sigurtà soċjali.

Barra minn hekk il-proċessi tagħna interni qed nippruvaw insaħħuhom b'tali mod li jekk ikun hemm xi abbuż, tilħaq tinduna bih minn qabel.

B'hekk tkun qed tiżgura li s-sistema tkun b'saħħitha u sostenibbli kemm jista' jkun.

Lejn xiex qed inħarsu għall-futur?

F'dan ir-rapport qed nitkellmu aktar fid-dettall fuq il-kontinwazzjoni tar-riforma, inkluż il-qasam tat-tieni u t-tielet pilastru li għad m'hemmx regoli dwaru.

Għadhom qegħdin isiru studji ta' kif l-aħjar li dawn jiġu ntrodotti.

Qed issir ukoll overview tas-sistema preżenti għax ovvjament din ir-riforma l-aktar li tolqot huma l-pensjonanti tal-futur.

Imma rridu nħarsu wkoll lejn l-iskema tal-pensjonijiet tal-lum biex niddentifikaw ċerti anomaliji li l-iskema preżenti tal-pensjonijiet jista' jkun qiegħda toħloq u li jista' jkun qed jimpattaw fuq ċerti affarijiet, fosthom is-sostenibilità tal-iskema.

Hemm ukoll il-proposta li nintroduċu l-Pensions Strategic Unit, li jkun il-mutur wara r-riforma.

Dan ikun qiegħed hemmhekk biex jgħin li ssir ir-review ta' kull ħames snin fuq l-iskema imma fl-istess ħin jgħin lill-pubbliku jifhem aktar l-impatt tar-riforma fil-pensjonijiet u kif din tolqot lilu.

Hemm ukoll proposti biex ninkoraġġixxu iktar il-parteċipazzjoni fil-labour market.

Dawn jissejħu l-Flexicurity measures u fil-fatt hemm dokument u rapport ieħor dwar il-miżuri li hemm il-ħsieb warajhom.

Ladarba ndaħħlu t-tieni u t-tielet pilastru, l-aktar ħaġa importanti hi li nkunu nistgħu nxerrdu l-informazzjoni dwar dawn l-iskemi.

L-MFSA tkun qed tgħina biex inxerrdu din l-informazzjoni sabiex il-pubbliku in ġenerali jkun jista' jifhem kif dawn l-iskemi se jolqtuh, kif għandu jħares lejhom u x'informazzjoni jista' jieħu fuqhom.

Hemm il-ħsieb ukoll li nkomplu nsaħħu l-benefit fraud directorate li s'issa ta riżultati pożittivi fil-ġlieda kontra l-abbużi għax b'hekk inkunu qegħdin insaħħu l-iskema tas-sigurtà soċjali tagħna.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

DR MIRIAM DALMAS (Director – Policy Development, Ministry for Social Policy): Flimkien mas-Sur Laurenti kont responsabbli miċ-chapter tal-health and long-term care u se nippreżenta xi informazzjoni fuq dan il-kapitlu.

Bażikament il-main objectives ta' dan il-kapitlu huma li niżguraw li jkun hemm aċċess universali għas-servizzi tas-saħħa u l-kura fit-tul u li dan l-aċċess ikun kemm jista' jkun indaqs għal kulħadd.

Allura qegħdin anke nagħmlu xi miżuri biex fejn hemm xi nies li huma vulnerabbli u m'għandhomx daqshekk aċċess, intejbu l-aċċess tagħhom.

L-objective l-ieħor huwa li nippromovu kwalità għolja fis-servizzi u anke nimxu lejn livell ta' eċċellenza f'dan ir-rigward u l-aħħar objective huwa li ntejbu l-governance kif ukoll niżguraw li dawn is-servizzi huma sostenibbli fit-tul.

Kif sar fl-istrands l-oħrajn, l-ewwel għamilna progress report fuq il-miżuri li konna pproponejna fir-rapport ta' qabel u qegħdin nelenkaw xi selected achievements li għamilna minn dan ir-rapport.

Qsamnihom l-istess mal-main objectives, jiġifieri f'accessibility, sustainability u quality u qed nippreżentaw xi miżuri li fihom nistgħu ngħidu li għamilna progress sostanzjali bejn l-2006 u l-2008.

Fost dawn nista' nsemmi l-Patient rights and responsabilities, fejn għandna l-mental health act li waslet fi stat avvanzat u forsi 'l quddiem tkun enacted ukoll.

Twaqqaf ukoll il-Malta health network li hija organizzazzjoni li tiġbor l-NGOs li huma relatati u li għandhom xogħol li għandu x'jaqsam mal-health.

Rigward l-aċċess ta' mediċini, beda l-moniteraġġ tal-prezzijiet tal-mediċini fuq xogħol li qed isir in conjunction mal-Consumer and Competition Division u anke ġie ntrodott il-pharmacy of your own choice, li kif nafu, 'il quddiem qed nipproponu li dan jibqa' jestendi u jinfirex ma' areas differenti oħrajn f'Malta.

Fuq l-area ta' community-based health care, bħal servizzi li jingħataw fil-komunità fuq id-dijabete, per eżempju, bdejna f'lokalità waħda u qegħdin nestendu dan is-servizz.

Is-sena li għaddiet kellna wkoll konsultazzjoni wiesa' ħafna fuq il-community care reform u issa hemm xi task force li qiegħda taħdem biex jiġu mplimentati l-miżuri li kienu miktubin f'din l-istrateġija.

Rigward institutional long-term care, infetħet dar tal-anzjani fil-Mellieħa u żdiedu anke xi sodod kemm f'istituzzjonijiet oħra bħal San Vinċenz u Mount Carmel.

Fir-rigward l-objettiv dwar il-kwalità, infetaħ l-Isptar Mater Dei, fejn rajna qabża sostanzjali fil-kwalità ta' l-infrastruttura tas-saħħa u komplejna nagħmlu refurbishment f'ċerti faċilitajiet oħrajn fejn bħala eżempju nirriferi għal dak li sar f'San Vinċenż.

Rigward l-IT systems kien hemm stallazzjoni ta' diversi IT systems fl-isptar Mater Dei u bħala eżempju semmejna l-picture archival computer system li qed jagħti aċċess lit-tobba biex jaraw l-X-rays u r-riżultati fuq il-monitor fil-clinics u b'hekk qed innaqsu l-ġiri ta' X-ray files u ta' karti u ntejbu s-servizz.

Rigward health research għadna kif spiċċajna l-fieldwork fuq il-Health Interview Survey 2008, u in the coming months se jkollna l-interpretation tiegħu.

Mir-riżultati nkunu nistgħu noħorġu ħafna informazzjoni epidemjoloġika fuq ħafna kondizzjonijet u problemi li għandhom x'jaqsmu mas-saħħa.

Rigward Quality standards ġie mwaqqaf id-directorate of health-care standards li fir-rapport li jmiss qed nelenkaw xi proposti ta' kif għandu jaħdem u jagħmel improvement fix-xogħol.

Rigward is-sostenibilità se nsemmi xi eżempji ta' progress li sar.

Rigward Prevention and Promotion semmejna l-immunization rates fejn issemmiet l-influwenza però żdiedu wkoll l-immunization rates tat-tfal, ġie ssettjat kumitat intersettorali biex jiġġieled l-obeżità, ġiet enacted il-legislation against underage drinking, kien hemm riorjentazzjoni sostanzjali ta' school health service u ġew introdotti d-dementia clinic f'Zammit Clapp Hospital u anke activity centre ġewwa San Vinċenz.

Rigward human resources kien hemm ħafna inizjattivi.

Fosthom qed jingħata training lil livelli differenti ta' management fis-sistema pubblika tas-saħħa.

Fil-financial management u control ġie ssettjat unit apposta li beda jaħdem u ġew introdotti tax incentives għall-private geriatric residential care.

Issa se ngħaddi biex nippreżenta xi key proposals li qegħdin nipproponu fir-rapport 2008-2010.

Dawn irbatnihom mal-overarching objectives li għandna.

Fir-rigward tal-accessibility għamilna numru ta' key challenges, fosthom li nittekiljaw il-waiting times biex inniżluhom għal livell li huwa aċċettabbli.

Qed isir xogħol biex we assess the existing list u anke naraw kif nistgħu nirrevedu l-working practises ħalli l-waiting times jonqsu.

Hemm diversi modi kif dawn tagħmilhom.

Waħda minnhom hija li forsi nżidu l-activity ta' ċerti interventi u anke li ngħaddu ċerti servizzi lejn il-primary health care biex innaqsu ċerta pressure li jkun hemm fuq l-isptarijiet.

Iċ-challenge hija fuq access to new treatments.

Kif nafu, l-avvanzi fil-mediċina tant huma fast li dejjem joħorġu mediċini u trattamenti iżjed ġodda u avvanzati.

U ovvjament dawn kollha jiswew ħafna flus speċjalment fil-bidu.

Allura aħna qegħdin nipproponu li nżidu l-kapaċità, li nkunu nistgħu nassessjaw dawn it-teknoloġiji u mediċini ġodda ħalli naraw kif u meta nkunu nistgħu ndaħħlu dawn il-mediċini u t-trattamenti fis-sistema tagħna tas-saħħa.

Qegħdin naħdmu wkoll biex nagħmlu negozjati mal-industrija ħalli nkunu nistgħu nikkontrollaw il-prezzijiet tal-mediċini fis-suq tagħna.

Fir-rigward tal-aċċess għal kulħadd indaqs, tiġi minn fejn tiġi u huma x'inhuma l-mezzi tiegħek, qegħdin nipproponu li jsir research.

Fil-fatt s'issa għad m'għandniex research daqshekk qawwi fuq x'inhuma l-health inequalities hawn Malta u wieħed mir-riżultati li nistgħu nġibu ftit malajr mhux ħażin, huwa mill-health internal survey - li kif għedt qabel diġà sar – li r-riżultati tiegħu qegħdin f'idejna u se nibdew nanalizzawhom.

Min-naħa tal-migrants il-ministeru tagħna qiegħed jaħdem biex jibda jiżviluppa l-migrants health policy u fil-fatt diġà beda x-xogħol fuqha.

Żdied ukoll l-equipment ġo l-Isptar ta' Għawdex ħalli l-Għawdxin ikunu moqdijin aħjar u fl-istess ħin inaqqsu l-bżonn li joqogħdu jinżlu Malta għal ċerti trattamenti.

Qegħdin nipproponu wkoll li l-community services for mental health care - li diġà bdew - jiġu estiżi biex ikopru aktar pazjenti, iżjed areas ġoegrafiċi - għax ħafna minnhom huma limitati għal area ġoegrafika waħda fil-preżent - u anke jiżdiedu xi servizzi oħrajn fil-komunità.

Fir-rigward ta' numru ta' sodod għal long-term care, diġà qed isir xogħol ta' estensjoni ta' żieda ta' dawn is-sodod.

Għalkemm aħna nemmnu li l-aħjar hu li nżommu l-anzjani tagħna attivi u fil-komunità, hemm ċertu numru ta' anzjani li jkollhom bżonn 24 siegħa intensive care ġewwa institution.

Allura l-bżonn li nżidu dawn is-sodod xorta jibqa' u qegħdin naħdmu fuqu.

U l-eżempju l-ieħor hu li nirreplikaw il-mudell li wżajna fid-dar tal-anzjani "Il-Madonna tal-Mellieħa" – bħala Private Public Partnership - fuq faċilitajiet ġodda.

Fir-rigward tal-kwalità, identifikajna ħames key challenges ukoll, waħda minnhom hija fuq il-community care u kif diġà semmejt, saret konsultazzjoni estensiva fuq kif nistgħu nsaħħu l-community base response fil-pajjiż u hemm it-task forces li se jkunu qed jaħdmu u jgħinu biex dawn il-proposti jiġu mplimentati.

Qed nipproponi li nkomplu nestendu l-POYC f'diversi postijiet oħra ta' Malta, qed nipproponu wkoll li jidħol iżjed il-kunċett u x-xogħol fuq multidisciplinary outreach teams.

Dawn diġà qegħdin jaħdmu fl-area tal-mental health care, però qed nipproponi li jiġu anke estiżi għall-areas tal-elderly.

Fil-mental health care stess l-outreach teams żdiedu u jistgħu jkopru iżjed pazjenti.

Qegħdin nipproponu wkoll servizzi ġodda għall-anzjani bħal night shelters.

Fir-rigward tal-health care standards, kif għedna, kien hemm dipartiment ġdid li bażikament sar sena ilu meta kienet saret ir-riforma fil-ministeru tas-saħħa ta' dak iż-żmien u qed nipproponu wkoll li jkollna sistema aħjar u iżjed estensiva biex inkunu nistgħu nkopru l-complaints dwar il-health care entities.

Fir-rigward ta' Patient rights qegħdin nipproponu li l-health care act u l-mental health care act jkunu enacted f'dan il-perijodu tar-rapport.

Fir-rigward ta' kwalità fil-health care facilities hemm il-proposti li jkollna rehabilitation u oncology hospital ġdid u se nkomplu bl-upgrading tal-health care systems u anke ta' l-isptar ta' Għawdex.

L-aħħar challenge biex nittrattaw fuq cancer jinkludi l-launching tan-national cancer control Plan, l-introduzzjoni ta' equipment ġdid u anke nżidu ma' l-equipement li hemm diġà, fosthom il-PET u l-inner accelerator - jiġifieri jkun hemm tnejn minflok wieħed - u anke jiġi launched an organized mammography breast cancer screening.

L-aħħar objective huwa s-sostenibilità.

Aħna qed nidentifikaw li jkun hemm sostenibilità fir-rigward ta' żewġ areas importanti, kemm fuq human resources u anke financially, però qed inżidu wkoll iċ-challenge li ntejbu x-xogħol tagħna fuq il-prevention and promotion għax jekk ikollna suċċess f'dan ir-rigward - u din tkun effettiva - innaqqsu l-bżonn li dak li jkun jkollu bżonn jirrikorri għal expensive health care.

Proposals in this area huma bażikament li nittrattaw ħafna fuq non-chemically diseases li huma diseases emerġenti u qed niffokaw fuq hypertension, obesity, diabetes u cancer, per eżempju.

Hemm proposta – li diġà hemm ħafna xogħol fuqha - li ssir non chemically pre disease strategy li tinkorpora l-proposti kollha għal dawn il-kondizzjonijiet differenti.

Proposta oħra hija li jkollna evalwazzjoni iżjed fit-tul u kompleta fuq l-outcomes tal-health promotion initiatives li jkollna, jiġifieri nevalwaw x'effett ikollhom u jkun hemm evaluation li forsi mhux qed issir daqshekk fil-preżent.

Fir-rigward ta' human resources l-eżempji li ntagħżlu hu li nżidu u naraw li jkun hemm consolidation tal-post-graduates specialists training, ħalli nkunu nistgħu nattrattaw u nżommu iżjed l-istudenti tagħna jaħdmu ġo Malta, immorru għall-inizjattiva ta' disciplinary teamwork activity u li niżviluppaw il-career paths fil-primary care ħalli nkunu nistgħu nattrattaw lit-tobba żgħar tagħna li jidħlu f'dan is-settur importanti.

L-aħħar challenge huwa fuq improving governance tas-sistema.

Waħda mill-prinċipji tagħna hi li nkomplu nikkreaw awareness ħalli l-users ikunu qed jużaw is-servizzi b'mod responsabbli u kemm jista' jkun titnaqqas il-ħela li jista' jkun hemm u f'dak il-każ qegħdin nipproponu li jkun hemm iżjed campaigns ħalli l-pubbliku jkun infurmat, ikun hemm decentralization tal-provider accounts ħalli nkunu nistgħu niddentifikaw fejn qed jintefqu l-flus fil-fatt.

Irridu naħdmu wkoll biex niddefinixxu aħjar u nivverifikaw l-entitlement għall-health care u long-term care.

Hemm proposti wkoll biex nagħmlu improvement tal-information management systems u dawn huma importanti biex ikollna l-informazzjoni ħalli wieħed ikun jaf fejn qed isiru l-expenses.

Eżempju ieħor hu li nżidu r-respite geriatric care ħalli nnaqsu l-bżonn li jkun hemm long-term care u allura tkun qed tgħin biex minflok l-anzjani jintbagħtu f'long-term care institution, jinżammu d-dar.

Dawn huma eżempji li għażilna.

Fil-programm proprju hemm iżjed dettalji u hemm iżjed miżuri.

Ma semmejtx kollox però hemm ħafna iżjed dettall fir-rapport innifsu.

Grazzi.

Filwaqt li nirringrazzjakom għall-preżentazzjonijiet li għamiltu, sar il-ħin biex ikollna d-diskussjoni f'waqtha u proprja.

Għaldaqstant nixtieq nagħmel ftit konsultazzjoni rigward meta se nkomplu din id-diskussjoni.

Il-proposta tiegħi hija li nkomplu għada mis-7.30 p.m. sad-9.00 p.m. għax imbagħad għandna l-vot ta' l-Enemalta.

Huwa possibbli għal sħabi li nibdew f'dan il-ħin?

Jekk għandi din l-approvazzjoni, nistgħu nagħmlu appuntament għal għada.

Nirringrazzja lil kulħadd u naġġorna d-diskussjoni għal għada fis-7.30 p.m.

Fid-9:15 p.m. id-diskussjoni fuq dan is-suġġett ġiet interrotta u l-Kumitat ġie aġġornat għal nhar it-Tlieta, 21 ta' Ottubru, 2008.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

LAQGĦA NRU 4

It-Tnejn, 20 ta' Ottubru, 2008

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.24 p.m.

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat, ippresieda.

PREŻENTI: L-Onor Frederick Azzopardi, l-Onor Justyne Caruana, l-Onor Michael Farrugia, l-Onor Michael Gonzi u l-Onor Anthony Zammit (sostitut).

Is-Sur James Carabott, Research Analyst mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali fil-Kamra tad-Deputati attenda għal din il-laqgħa.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nr 3 li saret nhar l-Erbgħa 15 ta' Ottubru 2008 ġew konfermati.

KONSULTAZZJONI B'RIFERENZA GĦAL ĦATRA TA' MEMBRI FUQ IL-KUNSILL GĦAS-SETTUR TAL-VOLONTARJAT

Fis-7:29 p.m. il-Kumitat qabel li l-konsultazzjoni għal ħatra ta' membri fuq il-Kunsill għas-Settur tal-Volontarjat tinżamm fil-magħluq.

Il-Prof Kenneth Wain tkellem fuq dan is-suġġett.

Wara kien hemm diskussjoni.

Il-membri tal-Kumitat qablu fuq il-persuni proposti biex jiġu appuntati bħala membri fuq il-Kunsill għas-Settur tal-Volontarjat.

DISKUSSJONI FUQ IN-NATIONAL REPORT ON STRATEGIES FOR SOCIAL PROTECTION AND SOCIAL INCLUSION 2008 - 2010

L-Onor Vassallo stieden lil Dr Natasha Azzopardi Muscat, Director General (Strategy and Sustainability); Mr George Sultana, Asst Director (EU and International Affairs); Dr Marisa Scerri, Director (Programme Implementation); Mr Joseph Camilleri, Director General (Social Security) u Dr Miriam Dalmas Director (Policy Development) kollha mill-Ministeru tal-Politika Soċjali taw preżentazzjoni dwar in-National Report on Strategies for Social Protection and Social Inclusion 2008 – 2010.

Fid-9:15 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u l-Kumitat ġie aġġornat għal nhar it-Tlieta 21 ta' Ottubru, 2008.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Il-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 5

It-Tlieta, 21 ta' Ottubru, 2008

Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan

Prezz €2.50

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 5

It-Tlieta, 21 ta' Ottubru, 2008

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.34 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nr.

4 li saret nhar it-Tnejn 20 ta' Ottubru 2008 ġew konfermati.

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Illum għandna l-kontinwazzjoni tal-laqgħa li bdejna l-bieraħ, jiġifieri d-diskussjoni fuq in-National Report on Strategies for Social Protection and Social Inclusion 2008 and 2010.

Qabel ma nibdew, xtaqt li sa għada tkun deċiża d-data meta se mmorru nżuru l-uffiċċini ta' l-Appoġġ.

Nixtieq li jkollna wkoll id-data konfermata rigward meta se mmorru nżuru Dar Guzeppa Debono f'Għawdex.

Kellna wkoll stedina biex immorru żjara ta' siegħa fir-Razzett tal-Ħbiberija nhar it-12 ta' Diċembru.

Jien nixtieq li kulħadd jagħmel sforz biex jkollna informazzjoni rigward id-dati ta' meta jkun diskuss il-budget fil-parlament.

Nitlob kemm lill-Onor.

Justyne Caruana kif ukoll lill-Onor.

Frederick Azzopardi biex jkollna informazzjoni meta tkun l-aħjar data biex inżuru Dar Gużeppa Debono f'Għawdex.

Onor Frederick Azzopardi: Il-budget se jkun diskuss bejn it-12 u id-19 ta' Novembru.

THE CHAIRMAN: Forsi is-Segretarja tal-Kumitat tkun tista' tkellem mar-Razzett tal-Ħbiberija biex naraw jekk dawk id-dati jistgħux jiġu mibdula skond il-programm tad-diskussjoni dwar il-budget.

Nistgħu niddeċiedu li jew immorru issa din is-sena, jew inkella nħalluha għal Jannar li ġej.

Imma għada nippruvaw niddeċiedu.

Irrid ngħid ukoll li peress li s-sena d-dieħla se taħbat l-European Year of Creativity and Innovation qed niġu mitluba li nibdew naħdmu fuq xi tip ta' proposta.

Kien diġà sar ħafna mill-kumitat preċedenti u ma nixtieqx li x-xogħol li sar jintilef.

Wara kollox aħna bħala kumitat irridu nkomplu l-ħidma fuq il-kumitat ta' qabilna, jiġifieri ma nistgħux naħsbu li telgħet ix-xemx illum u ta' qabilna m'għamlu xejn imma hemm ħafna xogħol li huwa lest.

Nixtieq ukoll inressaq proposta li nistgħu niddiskutuha għada imma se nsemmiha biex tkunu tistgħu taħsbu dwarha.

Jien nixtieq li għal ċerti suġġetti jibda jkollna proċedura ġdida fejn niltaqgħu fi speċi ta' sottokumitat b'inqas formalita' ma' min ikun qiegħed jagħmel ir-riċerka jew l-analiżi, ikollna diskussjonijiet ftit itwal f'dik li hija riċerka u analiżi, però mbagħad ikollna laqgħa formali meta aħna nressqu l-proposti.

Jien nixtieq li għada jkun hawn qbil jew kontro-proposta għal dan is-suġġeriment.

Irridu nsibu wkoll metodu kif tippermettuli li f'ċerti każijiet jien inkun nista' niltaqa' ma' esperti wara nofsinharijiet matul il-ġurnata, nagħmlu x-xogħol fejn nidħlu f'ċertu dettall, ovvjament bil-kondizzjoni li mbagħad nitilgħu hawnhekk u nressqu l-proposti li mbagħad jerġgħu jiġu diskussi.

Imma d-diskussjoni fuqhom tkun aħħarija.

Jien qed ngħid li niltaqa', per eżempju, f'ġurnata wara nofsinhar fejn kulħadd ikun liberu li jattendi, imma nkun qed niltaqa', biex ngħid hekk, bħala sottokumitat fejn il-laqgħa ma tkunx recorded u ma jkunx hemm minuti imma tkun diskussjoni li aħna nkunu qegħdin nagħmlu biex naslu għall-proposta jew inkella għat-tiswir ta' dokument li fl-aħħar mill-aħħar irid jiġi diskuss minn dan il-kumitat.

Il-vantaġġ huwa li jekk ikun hemm dokumenti twal li nkunu rridu nidħlu fid-dettall u nanalizzaw x'jistgħu jkunu l-proposti ma' min hu espert fuq il-qasam, minflok dik l-analiżi u d-diskussjoni tkun waqt ħidma tal-kumitat formali - bħalma hu issa - inkunu nistgħu niltaqgħu b'mod inqas formali u għalhekk il-laqgħa tal-kumitat tkun waħda ta' ftit ħin fejn fiha nagħmlu d-diskussjoni formali.

Jien lest għall-opinjonijiet tagħkom.

Qed nipprova nara biss kif dan il-kumitat isib metodu ta' kif itella' aktar xogħol u allura nnaqqas iktar mill-ħin ukoll li jiltaqa'.

Però jien miftuħ għall-opinjonijiet, aħsbu iktar dwarha u għada tkunu tistgħu tagħtuni l-opinjoni tagħkom dwarha.

Peress li għad hawn tnejn minn sħabna neqsin, mhux fair li niddeċiedu llum fuq proposta bħal din.

Mela ngħaddu minnufih għad-diskussjoni tal-lum.

Filwaqt li nerġa' nirringrazzjakom bħala esperti għall-preżentazzjoni li għamiltulna l-bieraħ irrid ngħid ukoll li kont qed naħseb dwar kemm ġiet f'waqtha din il-laqgħa magħkom fuq dan ir-rapport.

Qed ngħid hekk għax dan ir-rapport fih elenku sħiħ ta' x'inhu l-progress fil-qasam soċjali.

U jekk tieħdu nota ta' programm ta' ħidma li jien poġġejtilkom għad-dispożizzjoni tagħkom - tistgħu teħduh - għada jew matul il-lejl meta ma tkunux tistgħu torqdu u wieħed ikun irid jarah, taraw kemm qegħdin nippruvaw nidħlu fid-dettall ukoll fl-analisi, diskussjoni u proposti f'dak li għandu x'jaqsam l-aspett soċjali tas-soċjetà Maltija.

Smajtuni nitkellem fuq il-proposta li kellna dwar il-Creativity and Innovation, li wkoll għandha x'taqsam magħkom.

Jekk għada se nitkellmu fuq domestic violence b'xi mod għandha x'taqsam magħkom u jekk bħal-lum ġimgħa se nitkellmu fuq ir-rapport dwar family poverty and social exclusion, dan għandu x'jaqsam magħkom ukoll.

Jien qed nagħmel dan il-preambolu biex nintroduċikom għall-ħidma li aħna qegħdin inwettqu.

Issa jekk xi ħadd minnkom jew mid-dipartimenti tagħkom taħsbu li jista' ikun preżenti waqt il-laqgħat tagħna, jew jista' jgħin biex il-messaġġ tagħkom jinftiehem iktar u tridu tkunu preżenti waqt li qed jiġi diskuss xi topic, aħna bil-qalb kollha disponibbli biex nisimgħu l-kummenti jew il-proposti jew it-tweġibiet tagħkom.

Irrid ngħid li din il-laqgħa li għandna llum mhijiex se tibda llum u tispiċċa llum.

Għalkemm id-diskussjoni hija fuq is-suġġett partikolari ta' dan ir-rapport, imma aħna d-diskussjoni as such fuq dak li ktibtu intom se tkun twila l-leġislatura sħiħa tagħna.

U allura jekk tibagħtu lil xi ħadd mid-dipartimenti tagħkom li jkun jista' jitkellem, intkom tkunu dejjem milqugħa biex tagħtu s-suġġerimenti tagħkom.

Il-preżentazzjoni tlestiet il-bieraħ.

Għaldaqstant issa nitlob lill-membri sħabi jressqu l-mistoqsijiet tagħhom.

Intom bħala esperti mid-dipartimenti varji ħudu nota tal-mistoqsijiet li sħabi se jkunu qegħdin jistaqsu, imbagħad se jkun hemm ħin wara fejn intom tkunu tistgħu tirrispondu.

Jekk ikun baqa' ħin - u nispera li jkun baqa' ħin - nerġgħu nagħmlu round ieħor ta' mistoqsijiet min-naħa tagħna u terġgħu twieġbu intom.

Jien nixtieq li r-reseach analyst tagħna jieħu nota wkoll tar-risposta u l-kummenti tagħkom, però nixtieq ukoll li fl-aħħar jibqa' ħin biżżejjed biex kull membru jkollu l-opportunità li jagħmel il-conclusion tiegħu u tittieħed nota tal-konklużjoni ta' kull membru.

Din mhijiex kwestjoni jekk naqblux kollha jew le, imma hija proċedura li aħna konna qbilna dwarha meta jkun qed jiġi diskuss rapport.

Jekk ikun hemm il-minoranza, fir-rapport u l-analiżi xorta se tittieħed nota ta' xi tkun qalet dik il-minoranza.

Biex inkunu fair, l-opinjoni ta' kull membru ta' din il-Kamra titniżżel fir-rapport konklussiv rigward ir-rapport tagħkom.

Nagħti issa l-kelma lill-Onor.

Michael Gonzi biex jibda' l-ewwel sett ta' mistoqsijiet.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

DISKUSSJONI FUQ IN-NATIONAL REPORT ON STRATEGIES FOR SOCIAL PROTECTION AND SOCIAL INCLUSION 2008 – 2010 - KONTINWAZZJONI

ANTHONY ZAMMIT: Ir-rapport fil-fatt qiegħed maqsum f'introduzzjoni mbagħad hemm three main strands: Social Inclusion, Pensions, Healthcare and Long-term Care.

Mela ejja nieħdu l-ewwel l-introduction imbagħad nieħdu domandi fuq Social Inclusion, domandi fuq pensjonijiet u domandi fuq Healthcare and Long term Care.

B'hekk inkunu nistgħu nsegwu l-istess andament li segwew l-esperti fir-rapport tagħhom.

THE CHAIRMAN: Ħsibt dwarha wkoll però fl-aħħar mill-aħħar għedt aħjar ma nagħmlux hekk biex inkunu iktar free mingħajr ma noqogħdu nkunu analitiċi eżatt ma' dak ir-rapport.

Jekk membru - għall-argument - irid jagħmel mistoqsija fuq pharmacy of your choice għax hemmhekk jinteressah l-iktar, allura ma jkunx marbut.

Minkejja dan, jekk tridu nbiddlu, nistgħu nbiddlu wkoll.

MICHAEL FARRUGIA: Jien naħseb li l-Onor.

Zammit għandu raġun.

Huwa importanti li niffokaw il-mistoqsijiet fuq kelliema partikolari, ħalli kif neħilsu minn kelliemi mbagħad niffokaw fuq persuna oħra.

Issa jekk jien m'għandix mistoqsijiet fuq l-introduction, ngħidlek pass.

ANTHONY ZAMMIT: Eżatt.

Aħna għandna ħin sad-9.00 p.m u rridu nagħmlu l-aħjar użu mill-ħin li għandna sad-9.00 p.m. Għaldaqstant irridu nippruvaw nagħmlu mistoqsijiet skond dak li jkun ipprepara l-membru.

Jekk it-tieni round imbagħad naraw li jkun tajjeb li nagħmluh forsi b'suġġett b'suġġett, nagħmlu hekk.

Però dak li intom ippreparajtu ejjew nistaqsuh ħalli nkunu ċerti li intom tistgħu tistaqsu iktar bil-libertà kollha mingħajr ma intom tkun marbuta ma' ebda suġġett.

MICHAEL FARRUGIA: M'għandix ħsieb li niddibatti biex naħli l-ħin.

Michael Gonzi biex jagħmel l-ewwel sett ta' mistoqsijiet tiegħu.

Wara l-Onor.

Anthony Zammit, l-Onor Frederick Azzopardi u mbagħad l-Onor.

MICHAEL GONZI: Grazzi, Mr Chairman.

L-ewwelnett nixtieq ngħidilkom prosit tar-rapport.

Dettaljat ħafna u jidher li kien hemm riċerka sew fuqu.

Billi r-rapport huwa dettaljat u ma ġiex f'idejja kmieni, ma qrajtux kif xtaqt jien allura jista' jagħti l-każ li l-kummenti li se nagħmel, forsi jkun nuqqas min-naħa tiegħi għax ma rajtx id-dokument.

L-ewwel ħaġa nixtieq nikkummenta dwar il-problema li jsibu nies li jbatu bid-droga biex isibu employment wara li jkunu għaddew mill-programm.

Ma rajtx xi enfasi fuq dan.

Anke fuq single parent families u l-għajnuna li għandhom bżonn.

Ma kienx hemm enfasi lanqas per eżempju fuq l-istresses li għandhom it-tfal fl-iskola, l-eżamijiet u dwar x'se nagħmlu aħna għal dawn it-tfal.

Aħna nafu per eżempju li l-maġġorparti tat-tfal qed ikollhom stress qawwi minħabba li they want to achieve u kulħadd qed imur private lessons.

Fuq din ankè l-ġenituri qegħdin under stress.

Forsi dan ma jidħolx direttament f'dan ir-rapport imma kellkom xi ideat minn xi focus groups li ltqajtu magħhom?

Dawn il-problemi ġew diskussi?

Imma x'inhuma l-pjanijiet biex dawn in-nies li qed jaħdmu f'industrija partikolari jiġu retrained f'industrija oħra.

Per eżempju, il-GRTU u l-FOI ġew ikellmukom biex dan il-programm isir?

Fuq l-invalidity pension jingħad:

Jien ngħid prosit, imma s-sistema qed taħdem tajjeb?

Jien kelli każ ta' persuna li għandu għaxar molol f'qalbu li meta jimxi jaqta' nifsu u għadu kemm daħal l-isptar.

Imma l-invalidity pension ma ħadhiex.

Hemm sitwazzjonijiet oħrajn fejn in-nies li għaddew mill-invalidity pension, minflok qed jgħajtulhom qed jaraw jekk għandhomx file fl-isptar.

Jiġifieri qed jieħdu deċiżjonijiet minn file ta' l-isptar.

Issa hemm ħafna nies li probabbilment veru ħaqqhom li ma jgħaddux, imma hemm ċerti nies oħrajn li ħaqqhom jgħaddu u ma jgħaddux u għalhekk naħseb li s-sistema trid tiġi studjata sew.

Xtaqt nitkellem ukoll fuq it-third pillar.

Ma nafx x'inhu l-ħsieb tat-third pillar.

Imma fis-sitwazzjoni finanzjarja tal-lum bl-istock, shares u investimenti sejrin lura, it-third pillar kienet tkun ideali bħalissa?

Hemm xi sistemi fejn il-gvern ikollu safeguards just in case li jkollna xi problemi bħal dawn speċjalment nies li jkunu investew fuq a third pillar?

Kif qed nifhimha jien m'hemm xejn ippjanat fuq it-third pillar imma qed nimmaġina li kieku kelli investments fit-third pillar kieku llum ikkrexxjaw u tlift nofshom.

Fuq il-pharmacy of your choice rrid ngħid li din hija waħda mis-suċċessi.

Nispera jien li għall-klijent hija xi ħaġa eċċezzjonali għax qed imur fl-ispiżerija u qed ikun iktar komdu, imma rridu l-fine tuning tas-sistema.

Jien naħdem ġo spiżerija u naf il-problemi li qed jinqalgħu first hand.

Qed ninnota wkoll li jekk qabel ċerti nies kienu jmorru fil-health centres jew fil-berġa biex jagħmlu r-riċetta tal-mediċina, issa minflok qed ikollhom imorru għand tabib privat.

Issa jien qed nitkellem fuqi personali.

Mhux talli hekk, talli issa l-prescriptions qed isiru kull erba' xhur jew kull ħames xhur.

Jiġifieri jekk jien kelli l-idea li se niffranka mediċina jekk inkun qed nagħmel prescriptions li sservi għal erba' xhur..… Din is-sistema naħseb li trid xi fine tuning.

Irrid nerġa' ngħid u nerġa' nissottolinja li din hija xi ħaġa vera tajba għall-klijent għax mhux qed isib il-queues, u qed isib il-kumdità

Għandna każi fejn jekk għandek pazjent li għandu emerġenza se tarah malajr, imma dak il-pazjent li m'għandux emerġenza imma xorta għandu bżonn il-kura tat-tabib, qed ikollu jistenna erba' u ħames sigħat.

Fl-opinjoni tiegħi jkun tajjeb it-triage jekk jien ikolli sett ta' tobba li jkunu qed jittekiljaw ukoll dawk l-inqas li għandhom bżonn.

Jiġifieri s-sistema tal-waiting times u waiting lists qiegħda hemm, nafu bil-problema u naħseb li l-gvern qed jipprova jittekiljha mill-aħjar mod.

All in all jien kif għedtilkom xtaqt li kelli iktar żmien biex naqra u nistudja dan ir-report għax jidher li it is a detailed document.

Jien nivvota favurih mija fil-mija, u nirringrazzjakom tax-xogħol li għamiltu.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Insejjaħ issa lill-Onor.

ANTHONY ZAMMIT: Nirringrazzjak.

Jien ukoll jiddispjaċini li r-rapport komplet ma kellix, imma wżajt il-presentation li għamiltu l-bieraħ.

Fuq l-introduction nixtieq inkun naf x'inhi d-definizzjoni tagħkom ta' povertà.

Id-definizzjoni ta' povertà hija xi ħaġa fluwida, li tinbidel minn żmien għal żmien u minn pajjiż għal pajjiż, u jkun interessanti li nkunu nafu x'kriterju wżajtu bħala definizzjoni għall-povertà.

Dan huwa interessanti immens.

Però hu importanti li lill-youngsters tagħna niggwidawhom skont x'se jkun il-bżonn fil-futur għal dan il-pajjiż.

Per eżempju, dan iż-żmien x'qed jiġri?

Ħafna miż-żgħar tagħna qed imorru għall-IT.

Għaliex?

Għax jafu li forsi fil-futur se jkunu available jobs fuq l-IT u se jkunu importanti.

If I look back jien nara l-iżball li sar f'dawn l-aħħar għaxar snin.

La l-gvern ried jibni sptar u ried li jirrinova sptar, mela l-gvern kien imissu ggwida liż-żgħar tagħna fin-neċessità tan-nursing.

Fil-fatt meta ġejt fis-section tal-healthcare sibt li r-rapport jelenka ħafna bżonnijiet li hemm.

Imma il-bżonnijiet li qed jelenkaw dawn ir-rapporti, juru n-nuqqasijiet li kien hemm f'dawn l-aħħar għaxar snin.

U din il-problema li hemm f'dawn ir-rapporti.

U għalhekk meta hemm, "ensuring continuous investment in human capital", I have to tell my youngsters what my line is going to be, u għalhekk għandna n-nuqqasijiet tan-nurses.

F'dawn l-għaxar snin il-gvern m'għamilx kampanja u qal li 'l quddiem se jkun hemm bżonn iktar nurses.

Kieku għamel hekk, nassigurakom li kien ikollna ħafna żgħar li kienu jidħlu għan-nursing u b'hekk ma kienx ikollna l-problema li għandna llum ta' nuqqas ta' nurses.

Rigward 'Building stronger communities' taħt il-heading "Progress in Relations to Previous Report", jiena ngħid prosit.

Jien naħseb li dan huwa essenzjali ħafna.

Jekk naraw x'qed jiġri, insibu li l-ammont ta' single parents qed jiżdied u l-problemi li qed jinħolqu fis-soċjetà qed jiżdiedu wkoll.

Niġu għall-achievements.

Jekk tieħu l-istatistika tal-EU ssib li dan il-pajjiż għandu l-ikbar rata ta' illitteriżmu fl-Unjoni Ewropea.

Kollox sew tista tgħid li huwa a key achievement, li dan naqqasnih, però skużi while saying this is an achievement irrid ngħid ukoll dwar what I am aiming for.

Jiena jiddispjaċini ngħid, imma l-gvernijiet ta' qabel fallew f'dawn l-affarijiet.

Oħra, decrease in youth unemployment.

Aħna għandna a very high rate in youth unemployment.

Araw x'hemm fl-Unjoni Ewropea!

Fl-istatistika li toħroġ mill-Unjoni Ewropea jirriżulta li l-youth unemployment li hawn Malta huwa tal-għaġeb, huwa tal-ġenn.

Hawnhekk ngħid li jiena nieħu gost b'dan ir-rapport għax forsi bdejna nagħmlu pass biex nindirizzaw il-problemi li għandna.

Din kienet problema, għadha problema u se tkun problema.

Fil-fatt il-gvern kien offra għajnuna lill-koppji żgħar biex jixtru their first time home, però wara l-elezzjoni neħħiha.

Imorru taħt il-heading "Key challenges 2008 and 2010."

Skużawni absenteeism hawn ħafna, we are seeing learning difficulties increasing, però ejjew noqogħdu attenti li ma jkunx hawn abbuż.

Jiena ngħid li l-Mulej ma jagħtix intelliġenza lil kulħadd l-istess.

U jekk missier ikunx perit jew kennies ma jgħoddx.

Għax min għandu missieru professur ikollu carer avolja ma jkollux daqshekk bżonn.

Imbagħad il-carer anke tmur tagħmillu l-eżamijiet hi minflok jagħmilhom hu, u din mhijiex ħaġa sabiħa.

Imbagħad ħaddieħor li veru għandu bżonn ma jagħtuhx carer.

Skużawni, imma hemmhekk noqogħdu attenti għax qed isir abbuż.

Is-salarji tagħna, aħna part-time salaries għandna.

L-increase li l-Gvern qal li kien hawn, kien fil-part-timers.

Jekk naraw x'qed jiġri fil-qasam tal-part-timers insibu li l-employer lil impjegat jgħidlu: Jew dan jew itlaq għax hawn għaxra li jistgħu jiġu minflokok.

U dan ikollu jibqa' jaħdem għax il-ħajja qed togħla.

Section oħra hija l-Key Proposals.

Aħna qed naraw x'qed jagħmlu t-tfal meta jmorru d-dar wara l-iskola?

X'inhi l-influwenza tal-broken marriages fuqhom?

It-tfal kif qed iqattgħu l-ħin li jkollhom fuq idejhom meta jmorru d-dar?

Mużew, housework, hawn min imur jixtri lill-ommu għax forsi m'għandhiex ċans tmur tixtri, u hawn saħansitra ommijiet u missirijiet li ma jkunux jafu fejn qegħdin it-tfal.

Dik hija problema oħra tas-soċjetà.

Fil-Well-being Key Proposals għandna Strengthening psychological support.

Iva hemm bżonn naraw li nsaħħu s-support ta' dawn it-tfal, jew insaħħu anke parti mill-familja.

Għax hawnhekk jerġa' jidħol it-tifel bħala parti u individwu fil-familja, mela allura rridu naraw ir-relazzjoni tat-tifel mal-familja u l-familja mat-tifel.

U hemm għandna l-problemi.

Dawn għandna bżonnhom, iktar u iktar meta issa se jiżdiedu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Però jien ngħid li hemm bżonn li wieħed jara wkoll il-każijiet għat-talba tas-subsidisation.

Jien per eżempju naf b'każ fir-Rabat ta' waħda li kellha traffic accident - li ma kienx it-tort tagħha - u spiċċat a wheelchair case, semi-spastic u bin-nappy.

Is-subsidization li jibagħtilha tad-dawl u l-ilma huwa ta' xi €10 kull erba' xhur.

Dak hu s-subsidization li qed tieħu.

Dwar il-Pensjonijiet. means testing huwa importanti ħafna.

Ejjew Ħaż-Żebbuġ filgħodu u taraw l-irġiel imorru jiffirmaw u wara imorru għall-ġebel.

Rigward pensjonijiet aħna rridu naraw li l-pensjonant ikollu a decent standard of living.

Dan irid jiekol, jixrob, jixtri l-ħwejjeġ, għandu r-running cost tad-dar, water and electricity, gas, drainage, maintenance, mediċinali imbagħad forsi għandu wkoll il-kera.

Allura dan m'għandux jixtri present lill-mara tiegħu, lix-xiħa tiegħu u lill-grandchildren tiegħu?

Agħmlu l-kont ta' dawn l-affarijiet.

Mhux qed ngħidilkom li huma affarijiet tal-ħela, they are just simple means.

Agħmlu l-kont u araw il-pensjonant jasalx bil-pensjoni tiegħu llum, għax iġġibu għajnejkom wara widnejkom.

Agħmlu kont sempliċi, il-kera tad-dar, li jrid jiekol u li jrid jixrob u affarijiet hekk, u allura naqra tombla ma jilgħabx miskin jew imur għal naqra outing mal-kunsill?

Jiena nassigurakom li l-pensjoni tiegħu ma twassalx.

Din irridu narawha.

Issa ejja naqbdu ftit fuq health.

Jien fil-fatt meta kont qed naqra fuq health ħsibt li qed naqra l-pre-election labour manifesto li kien hemm qabel din l-elezzjoni.

L-ideat minn hemmhekk ġew.

MICHAEL FARRUGIA: Ikkoppjajtuhom.

ANTHONY ZAMMIT: Ikkuppjawh.

(Interruzzjonijiet) Ikkuppjawh għax fil-fatt jidher eżattament l-ideat li kellna aħna, id-decentralization, l-importanza tal-polyclinics biex nippruvaw nissalvagwardjaw l-isptar il-ġdid.

Skużawni fl-isptar il-ġdid intefqu ħafna flus minn but il-poplu, ħadna l-iżbalji li kellu St. Luke's u żidna magħhom.

Dik hija l-problema li għandna f'Mater Dei.

U meta nibdew biex nelenkaw, jiddispjaċini, imma ejjew nippruvaw nittekiljawhom waħda waħda.

Jien naf grupp ta' sitt nisa minn Tas-Sliema li kull tliet xhur imorru Katanja, outing on Saturday biex jixtru l-pilloli għal tliet xhur.

Dan huma sitt nisa minn Tas-Sliema, sitt nazzjonalisti.

Rigward il-pharmacy of your choice irrid ngħid li hemmhekk ma tantx morna tajjeb u mhux billi jgħid il-ħabib tiegħi Dr. Gonzi.

Il-pharmacy of your choice waqfet, ma naħsibx li qed nipprogressaw iktar għax fiha l-iżbalji.

Il-pharmacy of your choice mhux fine tuning għandha bżonn imma ideat ġodda, għax kważi nista' ngħidlek li ġejna fis-sitwazzjoni li l-idea has failed.

Huwa tajjeb li xi ħadd li għandu d-diabete jistenna sena u nofs biex imur id-diabetic clinic l-isptar għall-ewwel appuntament tiegħu?

Inti qabel ma bdiet il-pharmacy of your choice qatt mort il-Mosta Health Centre u rajt il-queues ta' nies li kien ikun hemm?

ANTHONY ZAMMIT: Ejja l-isptar u ara l-queue ta' nies, u mhux hekk biss ngħidlek ......

MICHAEL GONZI: Qatt mort l-isptar meta l-pazjenti kienu jmorru hemmhekk u llum dawn evitawh?

ANTHONY ZAMMIT: Dr. Gonzi, jien ngħidlek ejja l-isptar.

Anzi joqogħdu jistennew u malli jmisshom taf x'jgħidulhom?

THE CHAIRMAN: Jekk jogħġobkom.

Onor. Zammit kompli bir-rimarki tiegħek ħalli mbagħad jirrisponduna.

Però tiħux fit-tul ħafna għax tkun qed tnaqqas il-ħin tan-nies l-oħra.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

MICHAEL GONZI: Il-Mosta kien ikun hemm queues enormi u dawn issa evitawhom lill-klijenti.

Hemm problemi u jien stess ngħid li hemm problemi, imma dawn ukoll jissettjaw ruħhom.

Imma l-klijenti marru aħjar.

ANTHONY ZAMMIT: Nisperaw li f'ħames snin jissettjaw ruħhom.

MICHAEL GONZI: Imma inti suppost li taf daqsi.

THE CHAIRMAN: Grazzi l-Onor.

Gonzi għall-kjarifika.

Onor. Anthony Zammit għamel il-mistoqsijiet ħalli nkunu konċiżi, jekk jogħġbok.

Kont qed ngħid li fuq diabete, biex dak li jkun jagħmel appuntament għall-ewwel darba biex jarah speċjalista għandu sena u nofs jistenna.

Mentri jien naf li jekk id-diabetes nitfgħuha fuq reaseach project, hemm Direct Funding from EU.

Jien għamilt għaxar snin il-Ġermanja, fl-Università ta' Dusseldorf, u kien hemm id-Diabetes-Forschung Institute.

Din hija xi ħaġa li aħna rridu ndaħħlu u nistgħu nġibu l-fondi minn hemmhekk.

Issemmiet ukoll il-Madonna tal-Mellieħa Home.

Nixtieq inkun naf kemm tiswa sodda lill-gvern fil-Mellieħa Home, u kemm tiswa' sodda lill-gvern f'San Vincenz?

Għax skond kif qaluli, lill-gvern sodda fil-Mellieħa Home tiswielu Lm20 kuljum u f'San Vinċenz tiswielu Lm8 jew Lm10 kuljum.

Ma naħsibx li b'hekk qed nagħmlu progress.

X'differenza tagħmel!

Bil-costings ta' wieħed inkun nista' nakkomoda tnejn!

Dwar l-IT systems.

Jien illum xtaqt inġib miegħi appuntament li ħareġ għall-ultrasound ta' pazjenta.

Dan l-appuntament ħareġ fit-10 ta' Ottubru 2008, u l-appuntament tal-ultrasound tal-pazjenta huwa għall-24 ta' Settembru 2010.

Jekk jien marid, ninsab marid issa u mhux sentejn oħra.

Fil-fatt li qed jiġri hu li xi minn daqqiet l-isptar qed inkunu wisq top heavy.

Kulħadd irid isir manager, kulħadd għamluh manager, direttur, eċċ. Jekk hemm Manager tas-sodod, għandha bżonn ukoll Assistant Manager tas-sodod u taf għalfejn din?

Biex tgħidlek li fl-NSU hemm sodda vojta u nista' ndaħħal appendix fl-NSU.

Kieku nkun qed niġġennen indaħħal acute appendicitis f'sodda fl-NSU.

Qed ngħid għal bieraħ għax il-Ħadd kont admitting jien.

Acute appendicitis iddaħħlu fl-NSU?

Imma xogħol ta' din il-bed manager hu li hawnhekk hawn sodda vojta, mela daħħalha hawn.

U meta aħna nagħmlu l-ward round tagħna rridu nduru l-isptar kollu.

Qabel, jien f'kemm trodd salib kont nara x'daħal u nitla' t-theatre.

Illum I can't do it għax it takes more than two hours biex nimxi dak l-isptar kollu, infittex il-pazjent 'il hawn u pazjent 'il hemm.

Irrid naħdem f'moħħi which is the best way for me biex ma naħlix żmien u niġri.

Qabel, meta kien ikolli l-operations kont ngħaddi f'one ward, nara li kollox sew – a ten minute ward round - u tlajt għat-theatre.

Jien u nieżel, immur f'ward oħra, nara li kollox sew u barra.

Dan iż-żmien I can't do it.

Il-problema li hemm bejn il-pazjent u t-tabib qed inżiduha għax jiena spot checks fuq il-personnel tiegħi irid nagħmel.

Għax iktar ma nagħmel spot checks iktar I'm going to keep them on their toes u iktar se joqgħodu attenti x'se jagħmlu.

Jekk ikunu jafu li ma nagħmilx spotchecks allura jagħmlu li jridu.

Meta mmur fil-ward jippruvaw jkollhom kollox eżatt.

Jekk tmorru issa u taraw x'qed jiġri fit-theatre suite taraw li minn 17-il theatre li hemm, disgħa jew għaxra mhumiex qegħdin jintużaw għax m'hemmx personnel.

Jien diġà għedt li dan juri n-nuqqasijiet tal-gvern tal-aħħar għaxar snin.

Jekk se nibni sptar bi 17-il theatre allura rrid naħseb mill-bidu biex ikolli personnel għal 17-il theatre.

Din hi l-problema, l-mismanagement li sar f'dawn l-aħħar għaxar snin.

Iva, you have hit the nails on the head però skużawni, wrejtu l-ineffiċjenza tal-gvernijiet ta' qabel.

Jekk irridu nibżgħu għal dak l-isptar għandna bżonn niddeċentralizzaw u nerġgħu nqajmu l-polyclinics li għalaqna.

Irridu niftħu polyclinics suret in-nies.

Jekk hemm bżonn anke nagħmlu model polyclinics like small hospitals, u jiena għandi ideat.

L-idea tiegħi hija li fejn tidħol is-saħħa m'hemmx kulur.

Għalija l-iktar importanti huma l-pazjent u l-pajjiż u jiena lest li l-ideat tiegħi naqsamhom magħkom.

Irrid ngħid ukoll li għandna potenzjal li l-health nistgħu nagħmluh the third pillar of our economy.

Jekk naħdmu tajjeb – aħna l-Mulej tana tliet affarijiet.

Tana l-pożizzjoni ġeografika tagħna, it-temp - jiġifieri x-xemx li kulħadd iħobb, u tana l-grazzja li t-tobba tagħna huma intelliġenti u tajbin ħafna.

B'dawn kollha nista' nibni l-health bħala t-tielet pilastru tal-ekonomija ta' Malta għax nistgħu nagħmlu mecca tal-mediċina hawn Malta.

Għandna tobba tajbin.

Meta t-tobba tagħna jitilqu minn Malta kollha jsiru par excellance barra u għalhekk ma jiġux lura.

Mhux se nitkellem fuqi, qed ngħid fuq sħabi.

Jien ġejt lura minħabba l-familja, jien waħdi u daqshekk, imma qed ngħid fuq sħabi.

Jien kont l-iżgħar li qatt sar surgeon il-Ġermanja, kont l-iżgħar li qatt sar consultant surgeon il-Ġermanja at a University Clinic u mal-Ġermaniżi u hemm sħabi barra li huma l-istess.

Ħaġa oħra hija assessing new medicines and treatment.

Jiddispjaċini wkoll għal dawk ix-xjuħ - minn 60 sa 80 sena - li jridu jiġu filgħodu, joqogħdu jistennew biex jeħdulhom id-demm, biex jgħidulhom kemm jieħdu mediċina eċċ. Ejjew niftħu l-care fid-djar.

We can have somebody taking blood anke permezz tat-tabib tagħhom jiġifieri jerġa' jidħol il-GP.

Il-GPs huma importanti, ma nagħtuhomx bis-sieq anzi għandna bżonn nelevawhom.

Dari t-tabib tal-familja kien l-iktar ħaġa importanti.

L-aħħar ħaġa Għawdex.

Iva hemm bżonn li l-isptar ta' Għawdex intellgħuh fil-livell għax nistgħu nużawh biex jieħu ftit mill-workload mill-isptar ta' Malta.

Hemm potenzjal.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Jiena wkoll nirringrazzjakom tal-preżentazzjoni tagħkom li għamiltu l-bieraħ.

Skond l-NSR report jidher li sar xogħol u progress sinifikanti biex tingħata boost lill-edukazzjoni u x-xogħol, però jingħad ukoll li ċerti problemi bħall-absenteism mill-iskejjel u numru baxx ta' nisa fid-dinja tax-xogħol għadhom jippersistu.

Tistgħu tgħidulna xi progress sar dwar dawn meta nqabluhom mar-rapport ta' 2006/2008?

Jingħad ukoll li se jsir investiment fi tliet livelli tal-edukazzjoni u se tingħata attenzjoni partikolari biex tiġi indirizzata l-ischool absenteism u support fl-edukazzjoni tat-tfal bi bżonnijiet speċjali.

Ninnotaw ukoll li n-numru ta' learning support assistants dejjem qed jiżdied, jiġifieri jidher li din il-problema ta' tfal b'diżabilita mhijiex biss ta' riżorsi umani.

Tistgħu tgħidulna x'diffikultajiet oħrajn jiltaqgħu magħhom jew din is-sezzjoni xi problemi għandha?

Fir-rapport jissemma wkoll li l-element ta' integrazzjoni fis-soċjetà Maltija ta' persuni tat-tielet dinja.

Hawn qed nirreferi għall-immigrazzjoni, speċjalment dawk li jitolbu kenn bħala refuġjati f'pajjiżna u meta dawn jiġu biex ifittxu x-xogħol f'pajjiżna.

Fir-rapport jingħad li dan se jkun fattur importanti fl-istrateġija ġdida.

Kif se jintlaħaq dan il-għan biex dawn nintegrawhom fis-soċjetà Maltija?

Ir-rapport jagħti importanza wkoll għal fatt li s-soluzzjoni finali u dejjiema għas-sistema tal-pensjonijiet f'Malta tista' tintlaħaq biss billi jiġu introdotti t-tieni u t-tielet pilastri tal-iskema tal-pensjonijiet.

Xtaqt nistaqsi jekk hemmx xi żmien stipulat li jibda dan il-proċess biex nintroduċu t-tieni u t-tielet pilastri.

L-aħħar mistoqsija li xtaqt nistaqsi hija dwar Għawdex li għadu kif tkellem fuqu l-Onor.

Tistgħu tgħidulna x'equipment hemm il-ħsieb li jsir jew li se jiġi introdott fl-iSptar Ġenerali ta' Għawdex?

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

JUSTYNE CARUANA: Ningħaqad ma' dak li qalu kemm l-Onor.

Frederick Azzopardi kif ukoll l-Onor.

Zammit dwar l-equipment fl-iSptar Ġenerali ta' Għawdex.

Aħna li ġejjin minn Għawdex nafu n-nuqqas ta' servizzi li hemm fl-iSptar.

Anke nafu d-discomfort li jiffaċċjaw il-pazjenti li jkunu rikoverati fl-iSptar ta' Għawdex u li jkollhom il-kondizzjoni u l-uġigħ tagħhom, li waqt li jkunu qegħdin fl-isptar for treatment iridu jiġu trasferiti lejn Malta bil-helicopter jew bl-ambulanza.

Fis-sajf imbagħad għandek problema għax mhux l-ambulanzi kollha huma air conditioned u dan qed joħloq inkonvenjent u tbatija żejda.

Ġieli nkunu fuq il-vapur u aħna li nkunu b'saħħitna wkoll inbatu, aħseb u ara l-pazjenti x'ikunu qegħdin iħossu.

Naħseb dan imur kontra l-patient's rights li qegħdin nitkellmu fuqu hawnhekk.

Issemmew ukoll il-Learning Support Assistants.

Fl-opinjoni tiegħi li taqbad u tagħmel recruiting ta' nies u titfagħhom in the field imbagħad tagħtihom training wara mhijiex sistema adegwata, għax meta jkollok tifel jew tifla li jkollu problemi partikolari u qed titfagħlu persuna li lanqas biss għandha ħjiel ta' x'inhu postha fil-klassi inqas u inqas tista' lil dak it-tifel jew tifla timpartixxi u tagħtih l-iskills li għandu bżonn biex ikollna sistema verament inklussiva bħalma wieħed jistenna u jippretendi li jkollu.

Jien qed nassumi li dan se jsir b'kollaborazzjoni mal-Kummissarju għat-Tfal.

F'laqgħa bħal din kont nippretendi li għallinqas ikun hawn rappreżentanza, jekk mhux tal-Kummissarju imma almenu minn xi ħadd fil-Kunsill u jekk m'iniex sejra żball ukoll hemm rappreżentant mill-Ministeru, u li ġie riappuntat m'ilux.

Irrid ngħid ukoll li ma nistax nimmaġina kif qed titkellmu fuq key proposal fuq il-well being tat-tfal u fuq ir-rights of the child meta leġislatura wara l-oħra qed insibu ntoppi kbar u qed jgħidulna li hu impossibbli li jkollok A Children's Act meta f'pajjiżi oħra teżisti.

Għandek il-pajjiżi Skandinavi li huma mudell eżemplari ta' kif dan jista' jsir.

Fis-sena 2007 kien hemm rapport estensiv tal-EU - jidhirli kienet saret xi konferenza fi Stockholm - fejn jelenkalek il-prijoritajiet u l-mudelli ta' kif dawn għandhom isiru.

Jiena ma nafx għaliex f'pajjiżna qed insibu din l-impossibilità tant kbira meta hemm min lest jagħmel abbozz u jippreżentah.

Jiġifieri naħseb li dan huwa shortcoming f'dawn il-key proposals.

Qed issemmu wkoll id-Developing of National Family Policy meta l-Kummissjoni Nazzjonali għall-Familja tidher li tterminat ir-remit tagħha f'Mejju 2008 u għadha ma ġietx maħtura.

Jiena ma nafx jekk forsi għandkomx policy li għamlet il-Kummissjoni qabel u intomx se timplimentawha.

Jiena qrajtu dan ir-rapport u llum qgħadt naqra r-rapport ta' qabel.

Prattikament qed nitkellmu fuq l-istess affarijiet u ma nafx x'avvanz kien hemm meta qed tgħidu l-improvements kollha li saru.

Naċċetta li saru ħafna improvements speċjalment fil-qasam tal-pensjonijiet, però rigward l-objectives l-oħrajn, strictly speaking 2006/2008 u 2008/2010 qed nara ħafna affarijiet hemmhekk.

Jekk ma jkunx hemm commitment ma narax li l-affarijiet verament se jitjiebu f'dan il-pajjiż.

Se niġu fis-sena 2010/2012 u nerġgħu niġu b'reproduction u replika tal-istess rapport.

Forsi hawnhekk kellna bl-Ingliż u bil-Malti - l-unika differenza - għax hawnhekk qiegħed bl-Ingliż biss.

Jiġifieri qed nippretendi li in two years time meta niġu b'rapport simili, il-lista tal-achievements li qed tgħidu li hawn hawnhekk tkun iktar estensiva u jkunu verament oġġettivi f'li qed tgħidu.

Qed ngħidu wkoll dwar ir-Ratifikar tal-Konvenzjoni tad-Drittijiet tal-Persuni b'Diżabilità.

Il-ġimgħa l-oħra jew ta' qabel kien hawn laqgħa, stedinna l-istakeholders f'dan il-qasam u kien hemm concern mir-rappreżentanti tal-Kunsill Nazzjonali għall-Persuni b'Diżabilita dwar x'se jiġri meta se niġu nħabbtu wiċċna ma' dak li qed tirrikjedi l-konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti.

Naħseb li apparti li nagħmlu revision tar-register u nimplimentaw leġislatura oħra, għandna bżonn induru dawra mal-ATCs.

Mill-mistoqsijiet li qed nagħmel jidher li hemm bżonn li kull wieħed u waħda minnkom li intom responsabbli minn dan is-settur, tmorru u dduru kull ċentru u taraw kif l-aċċessibilità hija diżastru.

Sirt naf li ċ-ċentru tal-blind qiegħed fi stat deplorevoli, huwa tal-mistħija u bir-rispett kollu mn'Alla dawn in-nies ma jarawx, għax kieku jaraw l-ambjent li deħlin fih żgur li jirrifjutaw li jidħlu fih.

Dawn huma affarijiet li jridu jiġu indirizzati qabel ma niġu hawnhekk nippromwovu l-ugwaljanza tal-opportunitajiet.

Biex tippromwovi l-ugwaljanza u titkellem fuq ugwaljanza trid you get down to the field u tara l-affarijiet fiżikament kif inhuma.

Jekk idduru l-ATC's taraw problemi ta' aċċessibilità.

Suppost qed nippromwovu l-inklużjoni, meta dawn għandhom diffikultà biex jidħlu fil-premises.

Ma nafx jekk qattx sar l-eżerċizju ta' kull spazju li kull persuna tokkupa fl-ATCs.

Ma tistax persuna bil-wheelchair - li għandha ċertu ngombru - tpoġġiha ma' xi sitta oħra fl-istess kamra.

Dawn huma affarijiet fiżiċi li jridu jiġu indirizzati.

Ma nistgħux nikkumbattu d-diskriminazzjoni jekk din qed noħolquha aħna stess.

Nixtieq ngħid xi ħaġa fuq iċ-Childcare Subsidy Scheme.

Iċ-Childcare Subsidy Scheme kienet fil-budget ta' qabel dan li kellna, jekk m'iniex sejra żball, u kont nippretendi li wara sena din mhux se tiġi implimentata imma tissaħħaħ.

Mhux ġejtu hawnhekk u wara sena nitkellmu fuq iċ-childcare facilities u l-utilità taċ-childcare facilities biex ngħinu lill-mara tipparteċipa fid-dinja tax-xogħol - li hija wkoll proposal tagħkom – imbagħad niġu hawnhekk biex nimplimentaw is-subsidy scheme.

Suppost qegħdin insaħħuhom dawn l-affarijiet mhux għadna qegħdin nitkellmu fuq implimentazzjoni.

Qegħdin nitkellmu fuq iċ-changing gender roles.

Naħseb li l-Kummissjoni għall-Promozzjoni tal-Ugwaljanza kellha input f'dan id-dokument - nispera!

Ġaladarba qegħdin titkellmu li r-remit tal-NCPE, irrid ngħid li nispera li din se titwessgħa.

L-istess kont nistenna li jkun hawn rappreżentant tal-NCEP biex forsi jekk ikollna xi domandi naraw kif se jirrisponduna.

Kemm qegħdin inkunu proattivi għar-rigward ta' family friendly measures?

L-ewwelnett għandi diffikultà kbira meta għandek il-family friendly measures fis-settur pubbliku u għandek żbilanċ kbir x'ħin jidħol is-settur pubbliku.

X'qed isir biex wieħed ipoġġi aktar burden fuq l-employers biex dawn jipprovdu dawn il-family friendly measures?

Għaliex qed ngħid hekk.

Kullimkien fil-pajjiżi Ewropej hemm dak l-impetus biex ikun hemm anke labelling ta' dawk l-intrapriżi li huma family friendly.

Dawk li jiġu labelled jew jingħataw recognition instab, li qed jgħinu ħafna fl-inklużjoni tal-mara fid-dinja tax-xogħol speċjalment wara li jkollha t-tfal.

Aħna x'aħna nagħmlu fuq dan il-livell?

Apparti minn hekk, id-diskrepanza bejn in-nisa gradwati li qegħdin joħorġu mill-università u l-iżbilanċ tan-nisa li hemm fid-dinja tax-xogħol.

Aħna nitkellmu fuq il-glass ceiling.

Fil-fatt it-term li qed jintuża fil-pajjiżi Ewropej iktar milli glass ceiling li l-mara tiffaċċja biex tavvanza qed jużaw dan it-term gluing to the floor għax il-mara tasal sa ċertu punt u minkejja li tkun kwalifikata qed issib diffikultà biex tavvanza.

X'qed isir biex iktar nisa jkollhom rwol ta' policy makers, ta' decision makers fil-livelli iktar għolja fit-tmexxija tal-pajjiż?

Ħafna pajjiżi - fosthom pajjiżna - jgħidu li l-livell tad-demokrazija tkejlu bil-mod jew bin-numru skont kemm ikollok nisa in key roles.

Aħna, bħala pajjiż, x'aħna nagħmlu biex dawn il-key roles ikunu okkupati min-nisa biex ovvjament jirrifletti l-gender balance kif wara kollox għandna fil-liġi u fil-Kostituzzjoni tagħna?

Għax il-Kostituzzjoni tagħna tgħid u tipprovdi li l-gender equality huwa wieħed mid-drittijiet fundamentali.

X'qed jiġri u x'inhuma l-pjanijiet tagħkom biex ikollna kollox in place fir-realtà Ewropea?

Wara kollox intom għandkom id-deadline li tridu tissottomettu dan ir-rapport, u allura tajjeb li jkollna spjegazzjoni għal dan ukoll biex niġu in line mar-rekwiżiti li għandna bżonn.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Jien se nipprova biex jekk jista' jkun ma nirrepetix anke minħabba l-problema tal-ħin.

Ma stajtx ma ninnotax riferenza għall-ambjent u l-iżvilupp fil-postijiet urbani u 'l barra mill-postijiet ta' bini.

Waħda mill-affarijiet li nkwetatni hija li fil-fatt - u ma nafx jekk fir-rapport qabżitx għal xi raġuni jew oħra - kienu ħarġu numru ta' artijiet fuq l-outside development zone biex isir bini fuqhom.

Qed nara li m'hemmx linja ċara bejn dak li hemm propost fid-dokument u dak li fir-realtà qed jiġri.

Rigward il-kwestjoni tal-housing.

Irrid ngħid li waħda mill-affarijiet li tul dawn l-aħħar snin kienet qed tiġri hija, li l-gvern - fejn jidħol social housing - kien jibni bini li kien iktar għax-xiri u ftit li xejn kien hemm housing li kien qed jitla' għall-kiri.

Fid-dokument hemm li se jinbnew numru ta' postijiet għall-kiri.

Id-dokument semma' wkoll li se jkun hemm riforma fuq il-kera.

Se nkun onest magħkom, dak li kien hemm propost fil-white paper ma tantx jiftaħ għaċ-chances li l-kiri jiżdied għax hemm diversi flaws fil-liġijiet Maltin.

Waħda minnhom hija li xi ħadd, anke wara l-liġi tal-1996, jista' jidħolok f'post ma jħallasx u ma tistax tkeċċih.

Lil dan trid ittellgħu l-Qorti.

La dħalt il-Qorti għandek ħames snin, sitt snin sakemm tinqata' l-kawża, mela dan ħallejtu ħames snin, sitt snin joqgħodlok f'post mingħajr ma wieħed jista' jieħu azzjoni ħalli l-inkwilin ikeċċih 'il barra għax mhux qed iħallas.

Se nagħmel riferenza għal paper li tressqet minni f'isem il-Partit Laburista fejn qed jiġi rakkmandat li lil dak li jkun mhux ittellgħu l-qorti imma jkun hemm board speċifiku li jieħu deċiżjoni f'terminu ta' żmien, ngħidu aħna xahar.

B'dan il-mod każ simili mhux jintilef mal-kawżi l-oħrajn fil-Qorti.

Naħseb ikun pass ieħor mhux biss mal-liġi ta' kif se tinbidel minħabba l-white paper, imma li jkun hemm verament azzjoni li min hu s-sid tagħtih ċerta fiduċja li jekk ikun hemm problema l-post se jerġa' jieħdu lura fi żmien relattivament qasir.

F'dan ir-rapport ma ssemma' xejn dwar dan u qed nagħmel rakkmandazzjoni biex wieħed jara jistax idaħħal dan il-konċett.

Rigward il-kwestjoni tal-edukazzjoni hemm ħafna riferenzi tajbin u rrid ngħid li dan id-dokument huwa wieħed relattivament tajjeb ħafna.

Forsi bħalma qalet l-Onor.

Justyne Caruana huwa replika tal-ieħor, bi kliem jinbidel 'l hemm u 'l hawn biex jinbidel il-mod kif jinqara imma huwa rapport tajjeb bħala prinċipju.

Jekk twettqux jew hux se jitwettqu l-proposti tiegħu huwa ħaġa oħra.

Minkejja dan irrid ngħid li ma ssemma' xejn fuq il-qasam edukattiv fl-iktar post fejn għandna problemi.

Mela qed ngħidu se nagħtu iktar għajnuna fl-Università, se nagħtu iktar għajnuna fejn jidħlu ċerti studenti imma fejn tidħol l-edukazzjoni primarja - fejn ħafna drabi t-tfal li huma illitterati mhux qed jiġu nnotati fil-ħin - ma jissemma xejn fid-dokument kollu.

Qisu l-qasam primarju ma jeżistix.

Il-problema tal-illiteriżmu hija hemmhekk u l-illiteriżmu f'pajjiżna huwa l-agħar fost il-membri tal-Unjoni Ewropea.

Naħseb irridu naraw għaliex, u sfortunatament assolutament il-focus mhux qiegħed fuq il-primarja.

Jekk tifel trid tibda tilliterah, ibda mill-primarja.

Billi ttelgħu fis-sekondarja xorta mhux se ġġibu literat, xorta illiterrat jibqa'.

Hemmhekk għandna problema.

Il-pensjoni tal-invalidità.

F'dan il-każ it-tobba qegħdin jaraw mingħajr ma jkun assessjat l-individwu - tajjeb jew ħażin hemm diversi kummenti fuqha – jgħidulek li d-deċiżjoni mhijiex appellabbli u wkoll ma jgħidulekx għalfejn m'għaddejtx.

Persważ li jekk lill-individwu jgħidulu li ma għaddiex, issib li l-individwu kellu raġun u t-tobba għandhom tort – se nitkellem ċar.

F'dan kollu hemm nuqqas ta' trasparenza.

Aħna nippridkaw it-trasparenza però naħseb f'dan ir-rigward hawn flaw kbira fejn tidħol il-kwestjoni tal-pensjoni tal-invalidità.

Nixtieq issa nagħmel kumment dwar il-Mental Health Act.

Ir-rapport nazzjonali tas-sena 2006/2008 lanqas hemm għalfejn nagħmel riferenza għalih.

Fl-1997 twaqqfet il-kummissjoni nazzjonali tal-mard mentali u waħda mill-focuses tagħha kien fuq mental health act ġdida.

Naf biċ-ċert li lejn l-aħħar tal-1998 kien sar ħafna xogħol bħala Abbozz, però għaddew l-1997, l-1998, l-1999, l-2000, l-2001, l-2002, l-2003, l-2004, l-2005 u kien biss fis-sena 2006 li nsibuh fl-istrateġija għall-ħarsien u inklużjoni soċjali f'dan ir-rapport.

Fil-fatt jintqal li għaddejja ħidma sabiex jitlesta t-tfassil ta' abbozz ta' liġi dwar is-servizzi tas-saħħa u ieħor dwar is-saħħa mentali.

Minkejja dan għaddew l-2007 u l-2008, nerġgħu niġu hawn u fir-rapport nerġgħu ngħidu li qegħdin fil-fażi finali ta' dan l-abbozz.

L-Onor.

Justyne Caruana semmiet id-diskussjonijiet li kellna hawnhekk f'din il-Kamra.

Kien hawn persuni min-naħa tal-qasam tal-mard mentali li qed jistaqsu dwar meta ġej ir-rapport u l-abbozz ta' liġi għax xebgħu jistennew.

Naħseb għandna dritt nistaqsu kemm dwaru kif ukoll dwar l-abbozz ta' liġi dwar is-servizzi tas-saħħa.

Dawn meta ġejjin?

Rajnih fis-sena 2006, rajnih fis-sena 2008 u ma nafx kemm-il diskussjoni kellna fid-diskorsi tal-budget li smajt u bqajt nisma' l-istess ħaġa.

Jekk m'iniex sejjer żball dan l-abbozz ilu jinħema minn qabel l-1996, jiġifieri konna qegħdin nisimgħuh qabel l-1996.

Minn dakinhar 'l hawn f'kull budget u f'kull diskussjoni għadna nisimgħu dwaru.

Naħseb li dan il-kumitat għandu dritt ikun jaf meta se titressaq din il-liġi.

Rigward il-pharmacy of your own choice, kien sar il-ftehim fl-1998 u fis-sena 2007 twettaq ftehim ieħor simili għal dak li kien ġie ffirmat fl-1998 b'xi tibdil żgħir.

Xorta għad hemm flaws.

L-ewwelnett, meta se jkun hemm ir-riżorsi umani kollha ħalli jkun jista' jkompli dan il-proġett?

Safejn naf jien, dan mhux veru waqaf għall-evalwazzjoni.

Dan waqaf għax min kien qed jieħu ħsieb hemmhekk - anke bħalma qal hu stess - ma felaħx jaħdem b'nuqqas ta' riżorsi umani u ma setax ikompli jespandi dan il-proġett.

U nistaqsi, meta se jkunu qegħdin hemmhekk ir-riżorsi umani ħalli jitwettaq il-pjan li kien inħema?

Qabel, ċerti pazjenti kienu jmorru l-berġa u jagħmlu riċetta, iħallu r-riċetta l-berġa mbagħad jerġgħu jmorru jiġbru l-mediċini mill-berġa.

Issa xorta għandna pazjenti jiġru 'l hemm u 'l hawn.

Issa għandna pazjenti li jmorru fil-berġa biex jagħmlu r-riċetta, imbagħad imorru l-ispiżerija.

Filwaqt li l-pharmacy of your own choice hija tajba, naħseb li hemm dawn il-flaws li wieħed forsi jrid jara li jsolvi biex jammeljora u ma jkollniex pazjenti jiġru ma' naħa l-oħra.

Rigward il-kwestjoni tal-povertà.

Meta l-inflazzjoni fil-pajjiż hija ogħla mill-medja tal-Unjoni Ewropea imma ż-żidiet fil-pagi huma l-inqas fl-Unjoni Ewropea, b'dan il-mod il-povertà bil-loġika tiżdied jew tonqos?

Inħalliha f'idejkom.

Fl-1996 kienet saret riforma taċ-children's allowance u l-income tax.

Meta saret dik ir-riforma kienu saru inġustizzji kbar ma' ċerti familji.

Biż-żewġ tibdiliet li saru fiċ-children's allowance u fl-income tax dawn l-inġustizzji għadhom ma ġewx ibaċu għall-inġustizzji kbar li saru fl-1996.

Jekk per eżempju familja taqla' Lm10,000 u kellha ħamest itfal, wara l-budget kellha toħroġ mill-but iktar minn Lm100, filwaqt li koppja li m'għandhomx tfal marru tajjeb bi Lm800 fl-1996.

Bit-tibdil kollu li sar fiċ-children's allowance u bit-tibdil kollu li sar fl-income tax għad għandna l-problemi.

L-inġustizzja li saret fl-1996 għadha ma ssewwietx.

Meta hu mistenni li forsi jissewwew dawn l-inġustizzji?

Il-kwistjoni tan-nursing.

Nixtieq nitkellem ukoll fuq in-nuqqas ta' koperazzjoni bejn l-università u d-Dipartiment tas-Saħħa.

Id-Dipartiment tas-Saħħa jokrob għall-infermiera u l-Università donnha għandha xi forma ta' numerus clausus.

Qed ngħid hekk għax applikaw ħafna studenti biex jidħlu għall-kors ta' l-infermiera u tħallew barra għax qalulhom li ma kienx hemm post għalihom.

Dan meta hemm għatx kbir għalihom u meta d-Dipartiment tas-Saħħa qed jgħid - u qrajna fid-dokument stess - li qed jevalwa l-possibilità li jġib nurses barranin.

Jekk f'dan il-pajjiż hemm bżonn l-infermiera u d-Dipartiment tas-Saħħa għandu ċertu problemi u għandu bżonn ir-riżorsi umani, l-università kif timblokkalek id-dħul ta' studenti li minn rajhom iridu jidħlu?

Issa dawn iridu jidħlu meta l-allowances li jingħataw lill-istudenti li jidħlu għal kors tan-nurses, f'ħafna każi naqsu u m'għadhomx l-istess kif kienu, bħala inċentiv.

Imma l-Università dehrilhom li għandhom jiġu jaqgħu u jqumu mill-bżonnijiet tad-Dipartiment tas-Saħħa u dan meta nafu li ħafna mill-espansjoni fid-Dipartiment tas-Saħħa tista' ssir mir-riżorsi umani li l-Università timblokka.

Dan huwa ġenn.

Ma nafx x'inhuma l-kummenti tagħkom, imma għalija dan huwa ġenn.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll rigward il-kwestjoni tas-single parents.

Qed ngħidu li qed jittieħdu azzjonijiet kontra min jabbuża mill-pensjoni ta' l-invadilità u naqqasna n-numru ta' dawk li joħorġu b'din il-pensjoni.

Issa ferħanin u nċapċpu jdejna għalkemm hemm ħafna nies li daħħalnihom fil-qasam tal-povertà għax waħħalnihom hemmhekk, għax dawn verament mà jistgħux imorru jaħdmu.

Imbagħad mill-banda l-oħra minn risposta parlamentari ħareġ li 20% tat-twelidijiet f'Malta ikunu ta' single parents jiġifieri - jekk sejjer żball ikkoreġuni - f'15-il xahar kien hemm xi elf u xi ħaġa twelidijiet minn single parents.

Jien nistaqsi kemm jitwieldu f'sena?

Aħdmu l-perċentaġġi.

Jien ikkalkolajt 20% u qed inkun verament konservattiv.

Fil-fatt il-perċentaġġ huwa ħafna ikbar.

Jien nistaqsi x'qed isir biex wara kollox naraw jekk dawn humiex verament single parents, anke għall-ġid u l-benefiċċju tat-tfal infushom.

Ma fiha xejn ħażin li persuna tittimbra tifel jew tifla li għandu ommu imma ma jafx min hu missieru, imma jekk hemm min qed jagħmel hekk għall-kapriċċ, biex jieħu l-benefiċċju soċjali, naħseb li din il-ħaġa hemm bżonn tiġi tackled verament bis-serjetà.

Naħseb li fl-Unjoni Ewropea, Malta hija waħda fost l-agħar fejn jidħlu t-twelidijiet minn single parents.

Rigward il-kwestjoni ta' l-unemployment bħalma qal il-kollega tiegħi l-Onor Anthony Zammit għandna l-kwestjoni tan-nies li jmorru jirreġistraw imbagħad imorru jaħdmu.

Barra minn dan għandna r-realtà ta' l-unemployment f'pajjiżna – u ma nafx jekk x'sarx studju fuq dan – li n-numru ta' nisa jaħdmu fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea huwa ħafna aktar min-numru tan-nisa li jaħdmu hawn Malta.

Mela għandna ammont ta' nisa li mhux qed jidħlu fil-market.

Issa li kieku dawn jidħlu fil-market u kollha jmorru jirreġistraw għax ma jsibux xogħol, niġu fl-istess livell ta' ammont ta' nisa li hemm jaħdmu fil-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea?

Ejja nieħdu l-average?

Allura l-unemployment rate tagħna kif ivarja għax għandna ħafna nisa li mhumiex jidħlu fil-market tax-xogħol?

Ma nafx jekk qattx sar dan it-tip ta' studju.

Naħseb li tajjeb li wieħed jagħmel daqsxejn riflessjoni fuqha.

Id-djar ta' l-anzjani.

L-Onor.

Anthony Zammit semma l-kwistjoni ta' familja anzjana li qegħda f'dar.

Insibu li hemm waiting list relattivament twila rigward dħul fid-Djar ta' l-Anzjani tal-Gvern.

Ħafna mill-persuni jispiċċaw imorru fid-djar ta' l-anzjani tal-Knisja u tal-privat għax verament ma jistgħux jagħmlu mod ieħor.

U dawn ma jaqgħux fis-settur tal-povertà għax dak li kienu ġemmgħu matul ħajjithom qegħdin jonfquh kollu, għax barra l-pensjoni tagħhom, ikollhom bilfors iżidu biex ikunu jistgħu jħallsu biex joqgħodu f'dawn il-postijiet.

Naħseb li worth it li issir evalwazzjoni dwar dan.

Barra minn hekk irrid ngħid li f'ċertu każi naħseb li ċerti provvisti jew servizzi forsi huma aħjar f'dawn id-djar privati minn dawk tal-gvern waqt li ċerti affarijiet oħra li qed jipprovdi l-gvern huma ħafna aħjar minn dak li qed jiġu provduti minn dawn id-djar, għalkemm l-individwu qed ikollu jħallas ħafna u ħafna aktar biex joqgħod fihom.

Naħseb li hemm bżonn issir evalwazzjoni għax l-affarijiet qed jaħarbu minn taħt idejna.

Price monitoring tal-mediċina.

Il-prezzijiet tal-mediċini f'Malta huma ogħla mill-average ta' l-Unjoni Ewropea.

Mill-banda l-oħra l-pagi f'Malta bħala average huma 60% ta' l-average ta' l-Unjoni Ewropea.

Mela meta bħala medja, l-pagi ta' Malta huma 60% tal-pagi tal-Unjoni Ewropea, u l-mediċini huma ogħla mill-medja tal-Unjoni Ewropea, x'inhi r-raġuni għal dan l-għoli u x'azzjoni qed tittieħed?

Mhux billi nsibu ftit mediċini u nnaqsuhom fil-prezz.

Il-price monitoring ma' liema pajjiżi qegħdin inqabbluhom, mal-pajjiżi l-aktar li għandhom prezzijiet għoljin jew ma' pajjiżi li għandhom prezzijiet relattivament irħas?

Issemma wkoll l-użu aħjar tat-teatri.

Il-kollega tiegħi l-Onor Anthony Zammit staqsa dwar riżorsi umani għat-teatri.

Din hija l-istess problema ta' l-Università li semmejt qabel.

Imma ejja ngħidu li kieku vera jkollna r-riżorsi umani għax inġibu lis-staff mill-qamar, u jibdew jitħaddmu t-teatri kollha, xorta se jibqa jkollna problema ta' sodod li jkunu okkupati l-ħin kollu u l-pazjenti xorta jintbagħtu d-dar qabel ikun għaddielhom verament u qabel ma jieħdu l-kura kollha li jkollhom bżonn.

Issa aħna f'Malta għandna waħda mill-inqas perijodu taż-żmien li pazjent joqgħod fi sptar jiġifieri diġà qegħdin l-inqas u qed nkomplu nnaqsuh billi l-pazjenti nibgħatuhom qabel.

Dan meta għandna Primary Healthcare li mhijiex adekwata biex tilqa' bħala xibka.

F'pajjiżi oħrajn għandhom Primary Healthcare li hija soda ħafna.

Hawn Malta jekk mhux is-settur privat, ma tantx għandna sodda soda.

Issa jekk se nżidu jew it-teatri kollha jkunu jiffunzjonaw, is-sodod se nikkampjawhom x'imkien?

Rigward il-kwistjoni tan-nurses barranin, naħseb il-problema mhux tan-nurses biss.

Naħseb għandna problema wkoll ta' tobba.

Għandna problema ta' onkoloġisti.

Għandna problema ta' anestetisti.

Għandna problema ta' radjoloġisti.

Jekk nibqa' sejjer għandna problema ta' pediatricians u għandna problema ta' dentisti.

Kemm telqu dentisti u pediatricians minkejja anke l-ftehim li sar mat-tobba?

Naqset ir-rata ta' tluq imma sfortunatament il-brain drain għadha għaddejja.

Mr. Chairman, jiena se nieqaf fuq il-kwestjoni ta' IT.

X'prekawzjonijiet qegħdin jieħdu d-dipartimenti b'mod speċjali ta' l-isptar biex li dak li ġara fil-MITTS ma jiġrix fl-isptar?

Qed inkun serju ħafna fuq din biex dak li ġara fil-MITTS ma jiġrix hawnhekk.

Il-hacking tal-MITTS ma ġarax meta ndunaw bih imma kien ilu jiġri żmien twil.

Jien fi Frar li għadda kont ġejt hacked u ndunajt imma ma rrealizzajtx x'kien qed jiġri.

Illum il-ġurnata għajnejja nfetħu aktar dwar x'kien qed jiġri.

X'inhu jiġri fl-IT tal-isptar biex ma jiġux hacked affarijiet mill-aktar personali?

Jekk jiġri hekk inkunu qegħdin f'sitwazzjoni gravi ħafna u nittama li f'dan il-qasam hemm il-prekawzjonjiet kollha u ma jkunx hemm shortcomings bħal ma sar fil-MITTS, fejn kellhom is-sistemi u m'użawhomx.

Nistaqsi jekk fis-settur tas-saħħa hux qed jużaw dawn is-sistemi.

Grazzi.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Justyne Caruana tixtieq iżżid xi ħaġa.

ONOR JUSTYNE CARUANA: F'paġna 61 qed nitkellmu fuq il-breast screening programme.

Jiena mhux tabib imma hemm xi raġuni għalfejn in-nisa għandhom ikunu minn 50 sa 59 sena biss u over a three year period biss u mhux qabel jew wara dawn l-etajiet?

THE CHAIRMAN: Se nagħmel ftit mistoqsijiet qosra imbagħad niddeċiedu kif nagħmlu minħabba t-tweġibiet.

L-ewwel ħaġa jien dejjem laqatni l-fatt - anke mill-esperjenza li kelli qabel din il-leġislatura - li aħna fil-formulazzjoni ta' rapporti nipprovaw nirrispondi u noffru informazzjoni lill-Unjoni Ewropea.

Kont ninduna li ħafna drabi min kien ikun qed jagħti l-informazzjoni, ma jkunx qed jifhem eżattament x'qed tkun il-mistoqsija ta' 'l-eżaminatur tagħna' mill-Commission li jkun se jara r-rapport.

Dan kien jiġri fil-bidu fil-bidu però issa qed nara li qed ikun hemm progress.

Kemm aħna kapaċi nifhmu x'inhi l-mentalità ta' min qed jistaqsina mill-kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea?

Dan qed nistaqsih għax jien persważ li f'ħafna setturi, pajjiżna huwa ferm aħjar milli fil-fatt qed jiġi mkejjel li hu.

Fil-ħajja naraw li aħna bħala pajjiż qegħdin ħafna 'l quddiem f'ċerti setturi minn pajjiżi oħrajn però l-metodu tagħna kif inkejlu dak il-proġress, jew għadna m'għadniex kejl adekwat jew inkella għadna m'aħniex qed nifhmu min qed jistaqsina fir-realtà x'qed jistaqsina u x'iridna nirrispondu.

Naħseb li ħafna drabi l-metodu ta' kif nirrispondu, qed jitfa' l-kalkolu ta' pajjiżna mhux daqshekk 'il fuq fil-Lisbon aġenda.

Meta qed tifformulaw dawn ir-rapporti, intom bħala Ministeru qegħdin tifhmu sewwa x'inhu jistenna eżatt minna min qed jistqasina?

Rigward il-faqar.

Qed issir ħidma, biex jiġu identifikati familji foqra u allura fejn hemm pattern ta' faqar dan ikun jista' jitwaqqaf?

Qed nistaqsi dan għax qed ikun hawn min jgħidilna li ħafna drabi l-faqar jintiret bħala stil ta' ħajja, bħalma jintiret fil-pożittiv stil ta' ħajja oħra.

Għaldaqstant biex innaqqsu r-riskju tal-faqar, id-dipartimenti konċernati qegħdin jagħmlu selection exercise fejn personalment imorru biex nkunu nafu fejn verament qiegħed ir-riskju tal-faqar?

Naħseb li nista' nagħmel l-istess mistoqsija rigward l-assenteiżmu tal-istudenti mill-iskejjel.

Qed isir eżerċizzju biex inkunu nafu min huma l-istudenti li qegħdin jirrikorru għall-assenteiżmu mill-iskola - u kif qal xi ħadd minn sħabi – anke minn primary level?

Ħafna drabi dawn jintbagħtu jaħdmu fin-negozju tal-familja però jekk dan ma jkunx il-każ naraw ir-raġuni għalfejn ikun hemm dan l-assenteiżmu meta fil-fatt dan ma jinħassx daqshekk soċjalment.

Irrid ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-prezzijiet tal-mediċini.

Bil-ħidma li qed ssir, nistgħu ngħidu li hemm xi stabbiltà fil-prezzijiet jew inkella li l-prezzijiet qegħdin jonqsu?

Jien nifhem il-mistoqsija li qed jistaqsi l-Onor.

Michael Farrugia minħabba l-esperjenza li għandi mil-lat kummerċjali.

Però meta intom tagħmlu l-analiżi tagħkom fir-rigward tal-istruttura ta' kif jinxtraw u jinbiegħu l-mediċini, x'ġejjieni qed taraw rigward il-prezzijiet tal-mediċini f'pajjiżna?

F'paġna 8 qed tgħidu li ħafna drabi l-għaqdiet tal-volontarjat f'pajjiżna kienu meħudin mill-għaqdiet tal-Knisja.

Allura jekk ċerti għaqdiet tal-volontarjat immexxijin mill-Knisja jibdew jonqsu, qed ikollna ħidma biex għaqdiet oħra jieħdu posthom?

Per eżempju f'Għawdex jien naf li kemm ilha li għalqet Lourdes Home, hemm vojt ta' dak is-servizz.

Kieku għall-argument kellu jagħlaq il-Crèche, dawk it-trabi minn se jieħu ħsiebhom?

Qed nagħmel din ir-rimarka biex sempliċement wieħed jibda jaħseb għaliex hemm dak l-element ta' kumment fuq il-volontarjat.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll rigward l-employment.

F'Malta qed ikollna żieda fl-employment però fl-istess ħin xorta għandna nuqqas ta' nisa li jaħdmu u ta' nies li għandhom 'il fuq minn 60 sena.

Naf li l-problema qed tiġi indirizzata u allura forsi nibdew naraw iżjed riżultati pożittivi.

Però jien nixtieq nagħmel din ir-rimarka.

Kif għandna żieda fl-employment u fl-istess ħin nibqgħu nidhru li għandna ċerti challenges rigward dan il-qasam?

Hemm ukoll il-Primary Health Care.

Nafu li sar avvanz kbir fl-investiment tal-isptarijiet però x'inhu l-ġejjieni fil-primary health care?

Hawn riferenza wkoll għall-entrepreneurship u kellna wkoll social corporate responsibility.

Fid-dipartiment tagħkom min qed jieħu ħsieb li jara li s-social corporate responsibility tingħata importanza wkoll f'dan ir-rigward?

Qed nagħmel din il-mistoqsija kemm fir-rigward ta' dan ir-rapport kif ukoll għax nixtieq li ninvolvu lilna nfusna f'diskussjoni f'dan il-pajjiż lejn iżjed social market economy.

Per eżempju, qegħdin jonqsu il-waiting lists?

Tistgħu tagħtuna informazzjoni dwar progress f'dan ir-rigward?

Imbagħad hemm sfida partikolari oħra.

F'pajjiżna rridu li n-nisa joħorġu jaħdmu aktar.

Issa jien ħafna drabi nsib odjużi ħafna s-sitwazzjonijiet ta' Malta ma' sitwazzjonijiet ta' pajjiżi barranin meta nipprovaw nagħmlu like with like.

Naħseb li hawnhekk niġu ftit żvantaġġjati f'dik li hija statistika imma fir-realtà qegħdin ħafna aħjar minn pajjiżi oħrajn.

F'pajjiżi oħrajn il-mara hija mitluba biex tmur taħdem però f'Malta l-mara tidher li qed taħdem daqs pajjiżi oħrajn.

Jien naħseb li f'Malta n-nisa qegħdin jaħdmu ferm aktar minn dak li jidher fl-istatistika.

Ma nafx jekk qattx sarx stħarriġ dwar dan.

Jiġifieri meta tara l-istatus tal-mara fis-soċjetà Maltija - skond l-istat edukattiv tagħha, skond kemm għandna nisa, skond l-etajiet u jekk għandhiex tfal - x'inhi r-realtà tal-mara fil-qasam tax-xogħol?

Qabel nagħlaq għax fid-21.20 p.m. se nieħdu l-vot irrid ngħid li fil-każ, il-ġimgħa d-dieħla jkollna session fejn intom tagħtuna t-tweġibiet fid-dettall u ma nagħmlux mistoqsijiet aħna però fl-aħħar ikun hemm ħin għar-rimarka ta' kull kelliemi min-naħa tagħna.

X'inhuma d-deadlines tagħkom rigward dan ir-rapport?

Dr Natasha Azzopardi Muscat.

DR NATASHA AZZOPARDI MUSCAT: Aħna nirringrazzjawkom tal-kummenti u mistoqsijiet li għamiltu u aħna nagħmlu l-almu tagħna biex nirrisponduhom.

Jien ninsab inkwetata minħabba l-fatt li d-deadline skadiet.

Però aħna bl-ebda mod ma nixtiequ naqtgħu d-diskussjoni fil-qasir.

Jien nissuġġerixxi li aħna nkomplu bid-diskussjoni u fl-istess ħin jiġu rispettati d-deadlines li għandna aħna.

Jien qed nifhem li m'hemmx oġġezzjoni għal xi kontenut fir-rapport.

Jekk m'hemmx oġġezzjoni nitlob il-permess tal-Kumitat biex għada nkun nista' mmexxi r-rapport għall-clearances li jkollna ngħaddu ħalli sal-aħħar tal-ġimgħa nkunu lħaqna d-deadline li għandna mal-Kummissjoni.

Minn naħa l-oħra l-ġimgħa d-dieħla bil-qalb kollha naraw ikunx hemm data tajba għalikom ħalli nerġgħu niltaqgħu biex nagħtukom it-tweġibiet għal dawn il-mistoqsijiet li ħadna nota tagħhom.

THE CHAIRMAN: Jien personalment ma nsib l-ebda oġġezzjoni li napprova dan ir-rapport u naħseb li nistgħu napprovawh fuq il-proposta tiegħek bil-kondizzjoni li l-ġimgħa d-dieħla nsibu opportunità fejn ikollna d-diskussjoni.

L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Jien nixtieq nagħmel kumment żgħir wieħed biss.

Min-naħa tagħna se jkun hemm approvazzjoni favur dan ir-rapport imma aħna li xtaqna nagħmlu hu li l-kummenti tagħna għandhom ikunu rrapportati, imneżżlin u jkunu ċari li filwaqt li aħna ma nistgħux inkunu kontra affarijiet li jkunu mniżżlin hawnhekk, min-naħa l-oħra nemmnu li għandna nagħmlu l-kummenti u dawn ikunu reġistrati u mhux għaddew qishom xejn.

THE CHAIRMAN: Mela nistgħu nikkonkludu l-laqgħa tal-lum.

Intom għandkom ir-rapport approvat nem.con. min-naħa tagħna u din qed nagħmilha uffiċjali għall-Minuti.

Però qed nagħmel uffiċjali wkoll għall-Minuti li l-kontinwazjoni ta' din id-diskussjoni tkompli second week from this week, f'ġurnata li tiġi mogħtija lil dawn l-esperti fejn ikollna appuntament magħkom, intom tieħdu l-ħin kollu biex tirrispondu u tispjegaw u fl-aħħar nofs siegħa jew tliet kwarti tal-laqgħa jkun hemm ħin fejn kull membru ta' din il-Kamra jkollu l-opportunità li jgħaddi l-kummenti tiegħu u dawk il-kummenti jkunu mniżżla fir-rapport.

ONOR MICHAEL FARRUGIA: Ħalli nagħmel kumment żgħir.

Għaddew nem. con. kummenti li se nkunu qed inressqu aħna fil-laqgħa li ġejja.

THE CHAIRMAN: Iva, hekk qed ngħid.

DR NATASHA AZZOPARDI MUSCAT: Il-kummenti mhux se jidhru fir-rapport li se jiġi ppubblikat.

THE CHAIRMAN: Le, dak ir-rapport se jiġi ppubblikat kif inhu.

Fid-9:20 p.m. id-diskussjoni kienet interrota u l-Kumitat aġġorna għal għada l-Erbgħa 22 ta' Ottubru, 2008.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

LAQGĦA NRU 5

It-Tlieta, 21 ta' Ottubru, 2008

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.34 p.m.

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat, ippresieda.

PREŻENTI: L-Onor Frederick Azzopardi, l-Onor Justyne Caruana, l-Onor Michael Farrugia, l-Onor Michael Gonzi u l-Onor Anthony Zammit (sostitut).

Is-Sur James Carabott, Research Analyst mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali fil-Kamra tad-Deputati attenda għal din il-laqgħa.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nr 4 li saret nhar it-Tnejn 20 ta' Ottubru 2008 ġew konfermati.

Il-President tal-Kumitat avża lill-membri li fil-laqgħa li jmiss għandha tittieħed deċizjoni dwar id-dati ta' l-Outreach Programmes li hemm skedati għal ġimgħat li ġejjin.

DISKUSSJONI FUQ IN-NATIONAL REPORT ON STRATEGIES FOR SOCIAL PROTECTION AND SOCIAL INCLUSION 2008 - 2010

Il-Kumitat irriżuma d-diskussjoni fuq dan is-suġġett mit-Tnejn l-20 ta' Ottubru, 2008.

Matul din il-laqgħa, il-membri tal-Kumitat iddiskutew u poġġew il-mistoqsijiet tagħhom dwar in-National Report on Strategies for Social Protection and Social Inclusion 2008 – 2010 lill-uffiċjali mill-Ministeru tal-Politika Soċjali preżenti.

Il-President tal-Kumitat informa lill-membri li din id-diskussjoni se tkompli f'data li tiġi kkomunikata iktar tard.

F'dik il-laqgħa, l-uffiċjali mill-Ministeru tal-Politika Soċjali jagħtu s-spjegazzjonijiet u t-tweġibiet tagħhom għall-mistoqsijiet li tpoġġew mill-membri fuq dan ir-rapport.

Fl-aħħar tal-laqgħa, il-membri tal-Kumitat ikollhom l-opportunità li jgħaddu l-kummenti tiegħi, li jiġu rreġistrati fir-rapport tal-Kumitat.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT