KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru. 13

It-Tlieta, 6 ta' Lulju, 1999

Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan

Prezz Lm1

Laqgħa Nru. 13

It-Tlieta, 6 ta' Lulju, 1999

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.12 p.m.

Il-Minuti tal-laqgħa Nru. 12 li saret fit-30 ta' Ġunju, 1999 ġew konfermati.

IĊ-CHAIRPERSON (L-Onor.

Helen D'Amato): Nibda biex għal darb'oħra nirringrazzjakom talli erġajtu qegħdin magħna hawn illejla.

Bħalma nagħmel fil-bidu ta' kull laqgħa, se ngħid fil-qosor dak li ntqal fl-aħħar darba sabiex niffriskaw il-memorja.

Fl-aħħar laqgħa tkellmu erbgħa minn nies; rappreżentat ta' l-Institute of Health Care li huwa wkoll il-koordinatur tal-Psychiatric Nursing Course, żewġ uffiċjali mill-ETC, il-Principal Occupational Therapist fl-Isptar Monte Carmeli u s-segretarju onorarju tal-Malta College of Family Doctors.

Fid-diskussjoni ħarġet il-ħtieġa li n-nurses fl-Isptar Monte Carmeli jkunu dejjem imħarrġa fid-dixxiplina tagħhom u ħarġet ukoll il-ħtieġa li aktar nurses jagħżlu li jsegwu l-kors tal-psikjatrija bħala l-ispeċjalizzazzjoni tagħhom.

Smajna wkoll li sfortunatament l-istigma li aħna nassoċjaw ma' persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali, ibatu minnha wkoll in-nurses li jagħżlu din il-branka.

Fl-aħħar laqgħa smajna li l-kors ta' l-occupational therapists għadu ma nfetaħx.

Hemm bżonn jinfetaħ jekk verament irridu li n-numru ta' occupational therapists jiżdied u bi pjaċir ngħid li proprju llejla Dr. Busuttil qalli li l-problemi li kien hemm biex jiftaħ il-kors issa ġew solvuti u allura l-kors se jerġa' jiftaħ f'Settembru li ġej.

Ovvjament nieħdu gost li kien hemm dan il-progress mill-ġimgħa l-oħra 'l hawn.

Mir-rappreżentanti tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ, smajna dwar skemi li wieħed jista' jadotta u jaddatta għal ħtiġijiet tal-persuni li għandhom problemi ta' saħħa mentali, bħal per eżempju, l-on-line training scheme.

Bħalma tafu fl-aħħar laqgħa tlabnihom għal kjarifika tal-figuri li bdew isemmu u fil-fatt matul din il-ġimgħa rċevejna ittra mingħandhom fejn taw dettalji dwar it-42 każ li semmew.

Il-persuni kienu kollha with mental health problems; 21 minnhom kienu riferuti għal impjieg, 19 were eventually employed iżda huma tnejn biss li għadhom in employment.

Dwar id-29 klijent li kienu fuq l-on-line training scheme, 11 minnhom kienu mpjegati u saħansitra għadhom impjegati; għadhom iżommu x-xogħol tagħhom.

Meta konna qegħdin nitkellmu fuq il-qasam tax-xogħol, tkellimna dwar ir-relazzjoni ta' min iħaddem mal-ħaddiem li jkollu problema u tal-ħaddiem mal-kumplament tal-ħaddiema u x'relazzjoni se jkun hemm fl-isfond u fl-ambitu ta' kunfidenzjalita', u proprju llejla qabel bdejna, kont qed nitkellem ma' persuni li jaħdmu fil-Qormi Day Centre li qaluli li llum stess kellhom problema f'dan ir-rigward.

Fid-diskussjoni tal-ġimgħa l-oħra reġgħet ħarġet ċara l-ħtieġa ta' aktar community care, ir-rwol tat-tabib tal-familja u t-tisħiħ tal-primary health care biex il-mental health care ma tkunx iżolata imma integrata fil-qasam tal-kura primarja.

Nixtieq li nagħtu bidu għas-sessjoni tal-lum billi nistieden lil Dr. Ray Xerri li huwa d-Direttur fil-Policy and Planning Department.

Naturalment, policy and planning huma l-qofol ta' ċertu tibdil li jrid iseħħ biex persuni bi problemi ta' saħħa mentali jkunu aktar integrati fis-soċjeta'.

Infakkarkom li kulma jintqal qed jiġi rrekordjat u allura rridu noqogħdu attenti li minn dak li jintqal ma jiġux identifikati persuni partikolari.

Bħas-soltu hawn magħna membri tal-press u nirringrazzjahom li bħal dejjem huma sensittivi ħafna dwar dak li jintqal u jekk tiżloqhielna xi kelma, joqogħdu attenti u jgħinuna bħalma dejjem għamlu.

Nagħmlilkom appell biex il-presentation tagħkom tkun ta' madwar għaxar minuti ħalli wara jkollna ħin għall-mistoqsijiet.

DR. RAY XERRI (Direttur, Policy and Planning Department): Nippreferi li intom tgħiduli fuqhiex irrid nitkellem.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawnhekk qegħdin nimxu mal-policy document "National Policy on Mental Health Service" li kien inħareġ xi snin ilu u qed naraw kif nistgħu mmorru minn institutionalisation to community care.

To disregard completely institutionalisation, huwa żball, imma meta għandek saffi differenti ta' nies bi problemi ta' saħħa mentali, u meta għandek problemi oħra relatati ma' nies b'mard mentali, għandna naraw x'nistgħu nagħmlu biex kemm jista' jkun ma nżommuhomx f'istituzzjonijiet minħabba nuqqasijiet oħra li jista' jkollna f'sistemi differenti.

U hawnhekk m'iniex nirreferi biss għall-qasam tas-saħħa, imma anke għall-qasam ta' djar, xogħol, eċċ. Allura f'dan l-ambitu wiesa', nixtiequ nisimgħu mingħandek kif nistgħu naslu għal dan ir-rigward mil-lat ta' policy and planning.

DR. RAY XERRI: Il-mental health policy kienet l-ewwel policy li ktibna bħala dipartiment; inkitbet fl-1994 u mbagħad parti minnha ġiet integrata fil-politika nazzjonali "Health Vision 2000".

Fl-opinjoni tiegħi ħafna nies jieħdu a very myopic view tas-saħħa mentali.

Kulħadd qisu jibni l-imperu tiegħu; jekk qed jaħdem fil-mental health care sector, jipprova jirriforma dak is-settur bla ma jagħti kas x'qed jiġri fil-kumplament tal-qasam mediku.

Fil-mission statement tal-policy document qed ngħidu li l-viżjoni tagħna hija mibnija fuq l-empowerment ta' l-individwu.

Ma jistax ikun li nibqgħu nippretendu li l-Istat jagħmel kollox hu.

The idea is to change the welfare state to a welfare society fejn l-individwu jiġi mogħti social skills u training biex jgħin lilu nnifsu u mhux inħallu l-Istat jipprovdi kollox hu.

That is not sustainable, la fil-preżent u lanqas fil-futur.

Meta imbagħad irreferejna għar-riforma li għandha ssir, enfasizzajna ħafna dwar il-ħtieġa li l-kura trid tingħata l-aktar fil-komunita', ovvjament mingħajr ma toħloq imperi fil-komunita'.

Fiċ-chapter fejn tkellimna dwar ir-rwol ta' dipartimenti oħra, għedna li ħafna mill-iżvilupp li jrid isir fil-komunita', irid isir mhux biss mil-lat ta' saħħa.

Għalkemm aħna rridu niżviluppaw is-sistema tal-kura primarja li hija l-building block fil-komunita', hemm servizzi oħra li jridu jiġu mogħtija, per eżempju, mis-social services department.

Is-social wokers mhux qed jaħdmu fil-komunita', iżda ġod-dipartiment u fid-dokument stess għedna li f'dak id-dipartiment trid issir riforma biex is-social workers jiġu attached ma' tobba fil-livell komunitarju.

Għedna wkoll li kull riforma ma tistax issir mid-dipartiment waħdu.

Hemm ħafna affarijiet li ma jiddependux minna, per eżempju l-leġislazzjoni tas-sigurta' soċjali li ħafna minnha hija counter-productive għall-istess ġid tal-pazjent.

Jekk tipprova tintegra fil-komunita' l-pazjenti li jistgħu jiġu integrati, tista' tiltaqa' ma' problemi mil-lat ta' pensjonijiet minħabba li f'ċerti aspetti l-liġi tas-sigurta' soċjali hija pjuttost diskriminatorja.

Għalhekk dejjem enfasizzajna li f'kull riforma hemm bżonn li d-dipartimenti kollha jaħdmu b'viżjoni waħda u dan il-konċett konna ħriġnih l-aktar fil-"Health Vision 2000" fejn konna għedna, u fil-fatt kien hemm qbil dwarha fil-Kabinett, li għandu jitwaqqaf an interministerial committee bir-rappreżentanza ta' diversi segretarji permanenti.

Parti mir-riforma tas-servizz fil-komunita', jrid issir mid-dipartiment tagħna, imma hemm ħafna xogħol ieħor li jrid isir minn dipartimenti oħra u allura jekk id-dipartimenti l-oħra ma ġġibhomx f'sistema formalizzata fejn jistgħu jiddiskutu l-problemi, ġeneralment ma jsir xejn.

Inutli nieħdu bħala prijorita' l-iżvilupp tas-settur komunitarju jekk dan l-iżvilupp ma jkunx il-prijorita' ta' ħaddieħor.

Għalhekk konna ssuġġerejna li jiġi mwaqqaf kumitat formalizzat bi rwol speċifiku biex jekk se jsir xi żvilupp, mhux biss fis-settur tas-saħħa mentali imma f'diversi setturi oħra, il-permanent secretaries ikollhom iċ-ċans jiddiskutu flimkien u jaħdmu id f'id sabiex jaraw x'hemm bżonn isir biex jitwettaq dak l-iżvilupp fid-diversi dipartimenti li jaqgħu taħthom.

Ikun hemm specific targets with specific time-frames biex kull dipartiment jagħmel il-biċċa tiegħu ħalli mbagħad dawk il-biċċiet kollha, like a jigsaw puzzle, jingħaqdu flimkien.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn min jixtieq jagħmel xi mistoqsija?

L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Nibda biex nagħmel kumment żgħir.

Ma nafx minn fejn ġiet id-definizzjoni ta' "welfare state" iżda assolutament ma naqbilx mad-definizzjoni li ngħatat.

Hawnhekk mhux il-post biex niddiskutu d-definizzjoni ta' "welfare state" u ta' "welfare society", pero' d-definizzjoni li ngħatat, assolutament m'hijiex eżatta.

Ovvjament il-kura hija parti integrali biex il-persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali jiġu integrati fis-soċjeta' u dak huwa l-ultimate aim li konna qegħdin naħdmu fuqu.

Imma biex tasal għall-ultimate aim, fl-istess ħin irid ikun hemm amalgamazzjoni mal-kura li tingħata fil-livell sekondarju u terzjarju fl-isptarijiet u fl-istituzzjonijiet.

Jiġifieri wieħed irid iħares lejha mil-lat ħolistiku u mhux qisna se noħorġu lil kulħadd fil-komunita'.

Irridu nieħdu l-holistic approach tas-setturi kollha li l-welfare state jipprovdi.

Jekk aħna nħarsu lejn l-isptarijiet - u naf li Dr. Xerri ħadem ħafna fuq l-istrutturi ġewwa l-isptarijiet - naraw li hemm affarijiet li jenħtieġu jiġu rranġati.

Naħseb importanti li Dr. Xerri jispjega lil dan il-kumitat dwar l-iżviluppi li diġa' saru fir-rigward ta' saħħa mentali; dawk li jridu jsiru u l-għanijiet li rridu nilħqu, inkluż fejn jidħlu sptarijiet, anke forsi billi jitkellem fuq l-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq.

DR. RAY XERRI: Aħna qatt m'għedna li rridu nitfgħu l-klijenti li għandna f'Mount Carmel Hospital fil-komunita', minkejja li nafu li ħafna minnhom jistgħu jgħixu fil-komunita'.

Minħabba li ilhom ħafna żmien fl-isptar, dawn il-klijenti jqisu l-isptar bħala d-dar tagħhom.

Fl-1994 kont ngħid li għandhom jiġu integrati fis-soċjeta' imma l-esperjenza urietna li nkunu qed nagħmlulhom a disservice jekk nibagħtuhom 'il barra.

Infatti meta bagħtniehom 'il barra, għamilnielhom a very bad disservice.

Trid tinsa l-passat u tħares lejn il-futur.

U għalhekk fl-Isptar Monte Carmeli qed nagħżlu areas li huma ta' prijorita', bħalma huma l-admission ward, ir-rehabilitation u l-young people's unit.

U qed ngħidu li dawn huma ta' prijorita' biex ma nagħmlux l-iżbalji li għamilna fil-passat fejn kellna nies, u għad għandna nies, li jidħlu fis-sistema u jintilfu f'dik is-sistema.

Qed nagħmlulhom a disservice mil-lat ta' social skills għaliex ġeneralment is-social skills li jidħlu bihom jiddeterjoraw waqt li jkunu fl-isptar u mbagħad ikollna nerġgħu nħarrġuhom mill-ġdid.

Irridu naraw li min se jidħol fis-sistema ma nagħmlulux ħsara.

Hawn min jieħu għalih għax nuża din il-kelma imma facts speak for themselves.

Meta tanalizza s-social skills tal-pazjent, tara li ħafna minnhom jiddeterjoraw waqt li jkunu fl-isptar.

Is-sena l-oħra ħdimna ħafna fuq dawn it-tliet areas u kkreajna protokolli flimkien ma' multidisciplinary teams magħmula minn konsulenti, nurses u occupational therapists, jiġifieri kulħadd kien involut.

Aħna tajniehom id-direzzjoni ta' fejn irridu naslu u huma ħarġu b'xogħol siewi ħafna li nisperaw nibdew nimplimentawh fl-aħħar ta' din is-sena.

F'dawn it-tliet areas, kull ħaddiem se jibda jaħdem b'ċerti proċeduri u ċerti regoli.

Irridu nassiguraw li l-ewwelnett kull pazjent jieħu l-kura neċessarja, mhux biss kura medika jew soċjali, imma anke kura integrata u t-tieni nett irridu naraw li jkun hemm accountability minn kulħadd.

Kulħadd se jibda jirrispondi għal egħmilu.

Illum l-accountability daħlet biss fis-sistema finanzjarja fejn għandna idea preċiża ta' x'qed jintefaq u fuq xiex qed jintefaq.

Irridu naraw li n-nies ikunu accountable for their performance and their outcome Bħalissa hawn esperti barranin li qed jgħinuna niżviluppaw ċerti proċeduri internament.

Naturalment li qed ngħid ma japplikax biss għall-Isptar Monte Carmeli imma japplika wkoll għas-setturi kollha tas-saħħa.

U qed nagħtu l-iżjed enfasi lill-isptarijiet għax minbarra li l-isptar il-ġdid se jibda jaħdem b'sistemi ġodda, the most expensive part of the health sector huwa proprju s-settur ta' l-isptarijiet, u r-riżorsi li huma meħtieġa biex isir kull żvilupp, anke fis-settur komunitarju fejn hemm bżonn isir ħafna xogħol, bilfors iridu jiġu l-ewwelnett from within.

Ma tkunx sostenibbli jekk aħna nieħdu the easiest option, jiġifieri li lill-gvern ngħidulu li għandna bżonn "X" amount of money to develop the service meta nafu li fis-settur hemm ħafna riżorsi, anke riżorsi umani, li m'humiex utilizzati sewwa.

It's a constant battle - ikollna wkoll problemi ma' unions - imma rridu nirresponsabbilizzaw lil kulħadd ta' egħmilu biex jagħti l-ġurnata tiegħu, kemm mil-lat ta' ħin u kemm mil-lat ta' produzzjoni effettiva.

Jekk l-affarijiet jimxu sewwa f'Mount Carmel Hospital, enough financial resources may be released but not a lot in terms of personnel għaliex għalkemm hemm ħafna nies żejda with regards to nursing, these people cannot be utilised anywhere else, jew minħabba l-eta' tagħhom jew minħabba t-training tagħhom.

Pero' hemm riżorsi li jistgħu jiġu shifted biex niżviluppaw servizzi oħra fil-komunita'.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

FRANCIS AGIUS: Mhux punt akkademiku se nipprova nagħmel, imma pjuttost punt prattiku li jinteressa lil kulħadd.

Jekk ma nkunux nafu eżattament fejn qegħdin u 'l fejn irridu mmorru, jiġifieri jekk ma jkollniex dawk il-famużi indicators, diffiċli, b'mod partikolari f'din l-area aktar minn areas oħrajn fil-mediċina, li nkejlu dak li qed nagħmlu u naraw jekk dak li qed nipproponu biex nagħmlu huwiex se jwassalna fejn irridu naslu.

Irid ikollna data u ma nafx x'tip ta' data għandna fil-preżent.

Wieħed mill-indikaturi li hemm anke kontroversja dwaru f'ħafna pajjiżi barranin u li ma ssemmhiex hawnhekk, huwa l-għadd ta' każi ta' suwiċidju fil-pajjiż.

Hemm min jgħid li r-rata ta' suwiċidju hija importanti u hemm min jgħid li din ma tirriflettix l-istat ta' saħħa mentali fil-pajjiż.

Jiena nara li l-funzjoni ta' dan il-kumitat m'għandhiex tkun biss li nisimgħu numru ta' persuni jagħmlu l-presentation tagħhom, imma li naraw id-diffikultajiet li persuna bħalek li tokkupa rwol tant importanti tiltaqa' magħhom biex timplimenta dak li nitkellmu fuqu.

Hawnhekk nisimgħu ħafna affarijiet sbiħ imma fil-prattika niltaqgħu ma' ħafna problemi li ħafna minnhom ilhom jeżistu s-snin.

X'taħseb li jista' jsir mil-lat ta' koordinament?

Naqbel ħafna miegħek li f'dan is-settur hemm wisq imperi żgħar, kemm bejn il-professjonijiet u kemm within the professions, u allura qabel ikollna teamwork veru, naħseb li jkun ferm diffiċli li nimxu 'l quddiem.

Hawnhekk smajna kemm il-moral huwa baxx fost l-impjegati f'dan is-settur u kemm huwa żgħir in-numru ta' persuni li jagħżlu jidħlu f'din il-linja, allura naħseb li wasal iż-żmien li jkun hemm positive discrimination.

Ma nafx jekk inti taqbilx ma' l-idea ta' positive discrimination favur min jidħol f'dan il-qasam, pero' forsi tajjeb li lin-nurses nagħtuhom ċertu vantaġġi vis-a-vis impjegati oħra biex jitħajru jidħlu fis-settur tan-nursing.

Forsi nistgħu nagħmlu diskriminazzjoni pożittiva favur min jagħżel dawn id-dixxiplini peress li kif diġa' ntqal minn diversi kelliema, in-numru ta' persuni li jagħżlu jidħlu f'dan il-qasam huwa żgħir.

Tista' tgħidilna x'diffikultajiet tiltaqa' magħhom fil-prattika biex jiġu implimentati l-ideat li qed insemmu?

DR. RAY XERRI: Il-policy li ktibna tagħti indikazzjoni ċara tas-sitwazzjoni kif kienet fil-bidu ta' l-1993 - kważi għadha l-istess illum - u mbagħad tagħti l-viżjoni ta' fejn irridu naslu, u li qegħdin nagħmlu huwa li nikkonvertu dik il-viżjoni fi strateġija li nistgħu nimplimentaw.

Irrid ngħid li sar ħafna xogħol fl-Isptar Monte Carmeli anke jekk forsi ma tantx jidher.

L-ikbar bidla li nara jiena, hija l-bidla kulturali li saret fost ċerti impjegati.

Qabel kulħadd kien jaħdem b'mod separat u jien kont nistaqsi kif jista' jkun li xi darba dawn jaħdmu as a team, pero' llum hemm areas fejn l-impjegati jaħdmu ħafna flimkien.

Hawnhekk hawn konsulenti li naf li jaħdmu tajjeb within their teams u jkollhom healthy discussions within those teams, imma l-problema hija li fis-settur tas-saħħa, mhux biss f'Mount Carmel, hemm diżastru maniġġerjali.

Naf li Dr. David Cassar u Dr. Joe Saliba ħadmu għal madwar sitt xhur fuq protokolli li huma dettaljati ta' kif kull membru għandu jaħdem, imma fil-prattika għadna ma bdejniex nimplimentawhom minħabba li s-sistema maniġġerjali hija difettuża.

Ħafna mill-problemi fis-settur tas-saħħa jeżistu minħabba li hemm a management problem.

Illum daħħalna sistemi imma m'għandniex struttura biex imexxulna dawk is-sistemi.

U l-ikbar problema hi li ħafna mix-xogħol li sar jista' jikkrolla minħabba li m'għandniex nies kwalifikati u mħarrġa biex imexxu s-sistemi li daħħalna.

U r-regoli taċ-Ċivil ma jħallulekx flessibilta' maniġġerjali biex tuża r-riżorsi li għandek bl-aktar mod utli.

U anke mil-lat ta' unions tista' tiltaqa' ma' problemi, b'mod partikolari kull darba li tipprova ddaħħal xi ħaġa ġdida, per eżempju, il-flessibilta'.

Il-ħaddiem jgħidlek: Jien għalfejn għandi nagħtik prodott aħjar meta llum m'hu qed nagħmel xejn u xorta qed naqla' Lm100?

X'inċentiv se tagħtihom?

Pero' ma tridx tara biss l-inċentiv finanzjarju.

We've got very good people within the medical, nursing and other paramedical services li mhux qed inħalluhom jużaw fil-prattika l-kreattivita' li għandhom.

Kull deċiżjoni tittieħed minn fuq.

Ħalli nieħu bħala eżempju n-nursing officers.

The nursing officer is supposed to run the ward, imma l-ebda nursing officer m'għandha poter li tieħu ċerta deċiżjonijiet fuq riżorsi u għaldaqstant illum bdejna nħarrġuhom billi għamilnilhom kors intensiv biex nagħtuhom l-iskills u l-empowerment meħtieġ biex jibdew jattwaw il-job description tagħhom.

Pero' anke jekk tħarriġhom, trid tbiddel il-mod kif jaħdmu s-sistemi internament billi tħallihom jieħdu d-deċiżjonijiet huma u mhux jeħodomlhom ħaddieħor għalihom.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Mid-diversi diskorsi li saru matul dawn il-laqgħat, jirriżulta li tista' tgħid hemm shortage of staff f'kull livell, ħlief forsi fil-livell ta' psikjatra fejn naħseb li l-problema m'hijiex daqshekk akuta.

Żgur li hemm nuqqas ta' tobba fil-livell primarju u hawnhekk smajna li diffiċli li pazjenti b'mard mentali jingħataw quality time fiċ-ċentri tas-saħħa tagħna.

Per eżempju occupational therapist qalilna li mhux possibbli li persuna li tiġi admitted f'Mount Carmel Hospital u li ma tkunx ser iddum hemmhekk, tingħata occupational therapy biex tkun tista' titqarreb iktar lejn id-dinja tax-xogħol.

Smajna wkoll dwar in-nuqqas kbir ta' nurses.

Issa fin-National Policy on Mental Health Service li ħareġ fi Frar ta' l-1995, b'riferenza għal situation analysis, wieħed isib:

u waħda mill-affarijiet li tissemma hija l-critical shortage of professional staff.

Minkejja li dan id-dokument ħareġ erba' snin u nofs ilu, għaliex għadna m'ersaqniex biex insolvu l-problema akuta ta' nuqqas ta' staff?

I may be open to correction on numbers, imma safejn naf jien, tlieta kkwalifikaw u issa se jispiċċaw xi sitta oħra.

U għalhekk qed nieħdu biss ċerti areas bħala prijorita'.

Dawn in-nies għandhom imorru jaħdmu f'dawn l-areas biex għallinqas nibdew nagħmlu impatt.

Imma rridu nassiguraw li min jidħol fl-isptar - l-isptar xorta ħa jibqa' jiffunzjona; we will always require a hospital għax hemm ċertu mard li ma tistax tikkurah barra l-isptar - ma nagħmlulux ħsara għax jintilef fis-sistema, għax ħadd ma jagħti kasu, iżda jieħu l-aħjar kura possibbli peress li jkun hemm nies imħarrġa professjonalment u li jkunu qed jaħdmu flimkien as a team.

Iva, għall-mument irridu ninsew areas oħra għax m'għandniex biżżejjed riżorsi umani mħarrġa.

Mil-lat ta' primary health care, ma ngħidx li hemm nuqqas ta' tobba.

Ma tridx tħares biss lejn is-settur pubbliku, iżda anke lejn is-settur privat.

Ma tistax tiżviluppa sistema komunitarja bbażata biss fuq il-public GP service.

Hawn Malta s-settur privat huwa l-ikbar settur u jekk dan is-settur ma jiġix integrat u mħaddem fiha, it will never work because you have to allow choice to patients.

Pero' mill-banda l-oħra, is-settur privat trid tgħinu, trid tagħtih l-istess faċilitajiet li jkollu tabib li jaħdem fis-settur pubbliku.

JEAN PIERRE FARRUGIA: X'inhi l-policy li tintuża meta studenti jispiċċaw il-kors tal-mediċina u jibdew il-perijodu ta' housemanship?

Wara s-sentejn, dawn jinżammu mad-dipartiment, anke jekk ma jkunux bdew jieħdu a postgraduate course?

DR. RAY XERRI: M'iniex il-persuna kompetenti li nwieġeb din il-mistoqsija.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Naf li jiggradwaw numru ta' tobba b'mod konsistenti pero' fl-opinjoni tiegħi hawn nuqqas kbir ta' tobba fil-primary health care.

Nixtieq li xi ħadd iwieġeb il-mistoqsija tiegħi.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

MICHAEL ASCIAK: Dr. Xerri, aħna pjuttost dejjem naħsbu biex inħarrġu nurses in psychiatric nursing, u din issemmiet fl-aħħar laqgħa mis-Sur Incorvaja, pero' forsi wasal iż-żmien li l-problema tiġi approached ukoll minn lat differenti.

Jien nitkellem ma' ħafna studenti tal-Baċellerat fil-Psikoloġija fl-Universita' u dawn dejjem jgħidu li meta jiggradwaw ma jkollhomx xogħol, allura taħseb li huwa l-każ li wieħed jibda jikkonsidra li dawn l-istudenti li jiggradwaw b'mod konsistenti u li għandhom bażi qawwija fis-suġġett - veru li ma jkollhomx l-aspett mediku - jiġu offruti xogħol f'Mount Carmel Hospital jew fis-servizz psikjatriku tal-pajjiż?

Wara li jiggradwaw, taħseb li għandhom jiġu nkorporati, ovvjament b'ċertu kundizzjonijiet, fl-Institute of Health Care u jingħataw tagħlim f'basic nursing u f'ċertu aspetti mediċi tal-psikoloġija?

Wara kollox il-psikjatrija hija psychological medicine, m'hijiex suġġett maqtugħ mill-psikoloġija għal kollox.

Taħseb li huwa l-każ li nibdew naħsbu fuq dawn il-linji?

Fl-opinjoni tiegħi dan huwa riżors li qed naħluh.

DR. RAY XERRI: Jiena ngħid li kull professjoni għandha l-iżvilupp tagħha.

Professjoni ma tistax tiġi replaced bi professjoni oħra.

In-nursing service hija waħda mill-istrutturi fundamentali tas-servizz u x-xogħol li suppost jagħmlu ma jistax jiġi replaced b'xi ħaġa oħra.

Ovvjament jista' jkollok studenti tal-psikoloġija li jieħdu wkoll kors fin-nursing u allura jkunu doubly qualified.

Fl-isptar impjegajna studenti fil-psikoloġija biex jieħdu course in clinical psychology, mhux biex jaħdmu bħala nurses imma as part of a team fejn kulħadd huwa bżonjuż u kulħadd għandu r-rwol u l-iskills tiegħu biex jikkontribwixxi għall-ġid tal-pazjent.

Jiena għandi rispett kbir lejn in-nurses.

Naf ħafna studenti li wara li spiċċaw mill-Universita' marru jagħmlu kors ieħor.

There is nothing wrong in that, imma min jagħmel ix-xogħol ta' nurse, irid ikun qualified as a nurse, anke minħabba l-kwestjoni regolatorja.

Per eżempju barra minn Malta rajna li meta f'ċerti aspetti daħlet in-nurse flok it-tabib, kien hemm diżastru enormi.

Is-sena l-oħra, f'litigation biss, l-Ingilterrra ħallset xi £3 billion which is quite a lot of money, u parti mill-problema kienet minħabba rwoli mhux kompatibbli u l-ħafna delegazzjoni ta' xogħol li kien hemm minn ċertu nies għal nies oħra li ma kenux kompitenti jagħmlu x-xogħol li ġew delegati biex jagħmlu.

Ma nixtieqx nara r-rwol tan-nursing jieħu daqqa 'l isfel.

IĊ-CHAIRPERSON: L-aħħar mistoqsija għal Dr. Xerri mingħand l-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Il-Policy and Planning Department kien għamel eżerċizzju sħiħ ta' kif għandha tiġi tackled waħda mill-problemi ġewwa l-Isptar Monte Carmeli fejn għandek taħlita ta' pazjenti fl-istess swali.

Ovvjament taħlit ta' pazjenti, per eżempju persuni bi problema ta' droga ma' persuni bi gravita' ta' mard differenti, iġġib magħha problemi konsegwenzjali u kien sar eżerċizzju li safejn naf jien kien ġie aċċettat ukoll mill-amministraturi ta' l-isptar u kienu daħlu f'diskussjonijiet ma' l-unions biex il-proġett ta' tqassim aħjar ta' l-impjegati jiġi implimentat, pero' donnu li fuq perijodu ta' żmien ma bqajniex mexjin kif wieħed kien qed jippjana li jimxi.

Hemm xi raġunijiet partikolari għaliex il-proġett li kien qed jiġi miftiehem bejn id-dipartiment u l-uffiċjali fid-dipartimenti fl-Isptar Monte Carmeli ma kompliex miexi 'l quddiem?

DR. RAY XERRI: Safejn naf jien, għadu miexi.

Il-problema li għandna fis-settur tas-saħħa hija ...

MICHAEL FARRUGIA: Il-proġett ġie aċċettat jew le?

DR. RAY XERRI: Il-union li kienet tirrappreżenta lin-nurses u li legalment hi trid tiddeċiedi, kienet qed taqbel ma' l-eżerċizzju kollu kif inhu.

Ma konniex qegħdin nitkellmu biss dwar in-nuqqas ta' personnel imma dwar redeployment effiċjenti tal-personnel u dwar il-bżonn li jiddaħħlu ċerti nies professjonali oħra bħalma huma occupational therapists, social workers u psychologists, biex jagħtu servizz komplut.

Ma konniex qegħdin ngħidu biss li se nnaqqsu n-numru tan-nurses, imma li per eżempju, ħafna mix-xogħol li llum isir min-nurses, jistgħu jagħmluh il-health assistants.

In-nurses għandhom imorru iżjed fuq xogħol professjonali milli jkunu speċi ta' watchman, guardian.

Pero' safejn naf jien, il-proġett għadu għaddej.

Għalkemm il-unions ikunu qegħdin jaqblu magħna dwar x'irridu nagħmlu, they have a problem on how to sell it to their members.

Il-union tibża' li jekk nimplimentaw xi ħaġa, in-nies tagħha jmorrulha f'union oħra u allura hemm bżonn li l-unions jingħaqdu flimkien u jaħdmu għall-ġid komuni tan-nazzjon.

Jien nara ħafna affarijiet pożittivi min-naħa ta' l-unions and we have built up the bridges quite strongly u niftehmu fuq ħafna affarijiet, pero' fl-opinjoni tiegħi l-problema hi kif il-unions se jbigħu ċertu proposti lill-membri tagħhom.

MICHAEL FARRUGIA: Ma taħsibx li meta nagħmlu sweeping statements - mhux qed ngħid għal dan il-qasam biss imma anke għall-qasam politiku - per eżempju li l-unions m'humiex qegħdin jaraw il-futur jew mhux qegħdin jaħsbu kif jistgħu jaħdmu għall-ġid tal-pazjent, ma nkunux qegħdin ngħinu biex forsi darba għal dejjem jiġu aċċettati ċerti riformi mhux biss fis-settur tas-saħħa imma anke fis-setturi kollha taċ-Ċivil u barra ċ-Ċivil?

DR. RAY XERRI: Ma' l-unions għandna rapport tajjeb ħafna pero' mhux aħna biss għandna l-problemi, anke l-unions għandhom il-problemi tagħhom u allura trid teħodhom on board.

Aħna nipprovaw nagħmlu dejjem iżjed diskussjonijiet bejnietna.

Per eżempju kien hemm affarijiet li kont naħseb li l-unions se jopponuhom inside out, pero' meta rawhom jaħdmu fil-prattika, għoġbuhom u llum qed jiġru warajna biex indaħħluhom f'setturi oħra.

U qabel ma nitgħallmu naċċettaw li f'kull tibdil se jkollok problemi u se jkollok min se jintlaqat ħażin, m'aħniex se naslu.

Naturalment wieħed irid jimminimizza l-problemi u jara kif jibni fuq l-affarijiet pożittivi.

MICHAEL FARRUGIA: Naf li int kont qed tieħu ħsieb ukoll ir-riforma finanzjarja fir-rigward ta' l-isptarijiet u spiċċajt ir-riforma finanzjarja fl-Isptar Monte Carmeli, allura ma taħsibx li statement bħal dak li deher il-bieraħ f'ġurnal lokali li hemm 50 impjegat fl-Isptar Monte Carmeli li jaqilgħu bejn Lm300 u Lm500 f'overtime fix-xahar hija skandaluża?

Qed ngħid "skandaluża" fil-kontest ta' rapport ta' inkjesta li kien sar fejn intqal li iktar minn Lm100 f'overtime fix-xahar huwa skandaluż.

Ma taħsibx li minkejja t-tibdil kollu li sar, il-fatt li xorta għadna b'50 impjegat ġewwa l-Isptar Monte Carmeli li qed jaqilgħu bejn Lm300 u Lm500 f'overtime fix-xahar jista' jitqies bħala skandaluż?

Tgħidlix min huma li qed jieħdu dan l-ammont, abbli jkunu magħżula min qed jeħodhom, imma dik hija rrelevanti.

Ma taħsibx li m'aħniex nilħqu t-targets ta' sistemi finanzjarji u auditing li kienu qed jiġu ppjanati fl-Isptar Monte Carmeli?

DR. RAY XERRI: M'għandix il-figuri hawnhekk, pero' bħalma diġa' għedt, id-difett huwa dejjem mil-lat ta' management.

Għalkemm daħħalna sistemi biex f'Mount Carmel Hospital inkunu nafu eżattament x'qed jiġri mil-lat finanzjarju, m'għandniex in-nies biex imexxulna dawn is-sistemi.

Ġeneralment id-data tasal għandna fl-aħħar tax-xahar meta jkun tard wisq biex tittieħed ċertu azzjoni.

U għalhekk nemmen - u 'l hemmhekk irridu nimxu - li kull deċiżjoni trid tittieħed fil-livell li se jiġi affettwat.

Per eżempju l-overtime mhux jiġi approvat mis-Sanita' tliet ġimgħat jew erba' ġimgħat wara li jittieħed, imma jiġi approvat mill-persuna li hija direttament responsabbli ta' l-impjegat li se jaħdem l-overtime.

Naturalment irid ikollha l-budget tagħha u tkun responsabbli tar-riżorsi li jintużaw.

Ħafna mill-overtime jista' jkun qed jittieħed ħażin għax ħadd m'hu responsabbli ta' xejn.

Per eżempju kif bdejna nagħtu lin-nursing officers informazzjoni fuq l-ispiża li qiegħda tintnefaq fuq mediċini, their behaviour changed, imma biex timplimenta dawn l-affarijiet, irid ikollok nies b'ċerti kwalifiki maniġġerjali biex imexxu s-sistemi li daħħalna.

Sistemi waħedhom ma jaħdmux; jgħidulna biss x'għadda.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi Dr. Xerri.

L-Onor.

Deguara qed jagħmilli sinjal li xtaq jgħaddi xi kumment.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Jidhirli li għandi nagħti spjega dwar dan li ntqal b'riferenza għal ħlas ta' overtime eċċessiv.

Intlaħaq ftehim li f'kull ward għandu jkun hemm minimum complement of staff u allura li jiġri huwa li peress li m'għandniex dak li għadu kemm irrefera għalih Dr. Xerri, ċioe', il-flessibilta' li nċaqalqu nurses minn wards li jkollhom workload pjuttost baxx iżda li fl-istess ħin ikollhom il-full complement ta' nurses, għal wards oħra, qabel ma jintlaħaq ftehim li jiġi aċċettat mill-unions, f'dawk il-wards li jkollhom workload għoli pero' manpower inqas mill-complement li jkun miftiehem, qed ikollna ndaħħlu nurses jaħdmu overtime.

Bħalma qal Dr. Xerri, huwa importanti li l-unions jifhmu li ċertu ċaqliq ta' nurses huwa inevitabbli, mhux biss fl-Isptar Monte Carmeli imma fl-isptarijiet kollha.

Per eżempju jekk fl-Isptar San Luqa hemm sala fejn għandek tliet konsulenti tal-kirurġija li jkunu qed joperaw u fis-sala jkun hemm żewġ nurses neqsin, ma jistax ikun li l-unions ma jaċċettawx li jiċċaqalqu nurses minn sala oħra li fiha ma jkunx hemm bżonn il-full complement ta' nurses.

Eżempju klassiku huwa l-każ li kellna s-Sibt li għadda fil-ward Fairyland fejn kien hemm erba' nurses li kienu bis-sick leave u peress li l-unions ma jippermettux li n-nurses jiċċaqalqu minn sala għall-oħra, bilfors kellna ndaħħlu nurses jaħdmu overtime biex isir ix-xogħol ta' dawk l-erba' nurses li kienu bis-sick leave.

Naħseb li meta wieħed jara s-sistemi ġodda li qed jiddaħħlu, per eżempju l-protokolli ġodda li ddaħħlu f'dawk li għandhom x'jaqsmu ma' constant watches ġewwa l-Isptar Monte Carmeli, jara li tnaqqas radikalment l-infiq fenomenali li kien qed jintnefaq f'overtime ġewwa l-famuża ward 10 fejn hemm pazjenti taħt osservazzjoni.

Minn mindu daħħalna l-protokolli ġodda fejn ta' kuljum kull speċjalista jrid jagħti rendikont ta' kemm għandu pazjenti taħt il-kura tiegħu u x'tip ta' pazjenti huma, skond is-severita' tal-kondizzjoni tagħhom, rajna li m'għadniex nonfqu mijiet ta' eluf ta' liri f'overtime f'din is-sala biss.

MICHAEL FARRUGIA: Safejn naf jiena - u ikkorreġini jekk żbaljat - kulmin jaħdem f'ward 10 ta' l-irġiel, ikun qed jaħdem overtime hux hekk?

Hemm impjegati li huma assenjati għal ward 10 ta' l-irġiel?

LOUIS DEGUARA: F'ward 10 - li llum ingħalqet - ġieli kellna madwar 14-il pazjent li jkunu jenħtieġu constant watch, jiġifieri li ma' kull pazjent ikun hemm nurse, mentri issa, bil-protokolli u s-sistema ġdida li qiegħda titħaddem fl-acute admission ward - u hawnhekk irridu nifhmu x'ried jgħid Dr. Xerri bl-introduzzjoni ta' mentalita' ġdida - in-numru ta' nies li jkollhom bżonn constant watch u li qabel kienu isolati f'ward 10, naqas drastikament.

Fil-fatt fis-sala l-ġdida hemm biss erba' sodod.

Kif qal tajjeb Dr. Xerri, ħafna mill-oġġezzjonijiet li jsiru huma minħabba li aħna nistennew li s-soċjeta' tbiddel il-mentalita' tagħha vis-a-vis il-pazjenti li jkollhom mard mentali, pero' forsi qegħdin ninjoraw il-fatt li l-bidla trid issir ukoll min-naħa tad-dipartiment, tat-tobba u anke min-naħa tan-nurses.

U proprju biex nibdlu din il-mentalita', id-dipartiment qiegħed f'kuntatt ma' sptar ġewwa Enfield fl-Ingilterra u se jintbagħtu specialised nurses biex jagħtu taħriġ lin-nurses tagħna fi protokolli ġodda u moderni ta' admission u ta' trattament ta' acute psychiatric patients.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi u issa nistieden lir-rappreżentanti tal-Qormi Day Centre.

DORIETTE BONELLO (Senior Occupational Therapist, Qormi Day Centre): Jiena occupational therapist li nieħu ħsieb id-day centre ta' Ħal-Qormi.

IS-SUR VINCENT CASSAR (Occupational Therapist, Qormi Day Centre): Jien ukoll occupational therapist naħdem ġewwa Qormi Day Centre u nagħti wkoll servizz fil-komunita' ġewwa s-psychiatric unit.

DORIETTE BONELLO: Qormi Day Centre ilu miftuħ erba' snin u nagħtu servizz lil-lokalitajiet ta' Qormi, Żebbuġ u Siġġiewi.

Fid-day centre nagħtu servizz sekondarju, jiġifieri servizz speċjalizzat, allavolja naħdmu fil-komunita'.

Aħna l-iżjed li naħdmu huwa ma' nies li għandhom problemi ta' mard mentali u li allura l-funzjoni tagħhom tonqos b'mod serju, b'mod gravi.

Aħna naħdmu ma' dawk li huma most in need.

IĊ-CHAIRPERSON: Dejjem qed tirreferi għas-servizzi li jingħataw fil-komunita', hux hekk?

Il-klijenti li naraw aħna jiġu mid-djar tagħhom u l-għan prinċipali tagħna huwa li ma nħalluhomx jidħlu, jew jerġgħu jidħlu, l-isptar fejn forsi diġa' kienu.

M'għandix statistika hawnhekk imma n-numru ta' nies li kellna li kienu l-isptar u li reġgħu daħlu l-isptar, huwa żgħir.

Għan prinċipali ieħor huwa li ntejbulhom il-kwalita' tal-ħajja tagħhom u dan nagħmluh bi prinċipji ta' occupational therapy.

Lin-nies ngħinuhom isiru jafu lilhom infushom, ngħinuhom biex iħossuhom tajjeb u jżommu ruħhom attivi u mhux staġnati.

Ngħinuhom jgħixu fil-komunita' u mhux jeżistu għax ħafna nies, minkejja li qegħdin fid-djar, xorta għandhom il-problema ta' institutionalisation, jiġifieri ma jkunux iridu joħorġu, jinħaslu, jieklu jew isajru.

Minn Ottubru li għadda żdidna fl-istaff u żidna wkoll is-servizz li nagħtu.

Fil-preżent qegħdin nagħtu follow-up care fis-psychiatric unit lin-nies li jiġu minn Malta kollha.

Dan huwa servizz utli għax peress li m'hemmx day centres oħra fil-pajjiż, qed nipprovaw nifirxu s-servizzi li nagħtu, allavolja qed nolqtu biss numru żgħir ta' pazjenti.

Bħala numru ta' klijenti li naraw b'mod regolari, fuq il-kotba tagħna hemm xi 68.

Ma rridx noqgħod nirrepeti ħafna kliem li diġa' ntqal minn ħaddieħor, imma problema kbira li għandna hija li nfehmu lin-nies li għandhom bżonn il-kura, terapija, jew riabilitazzjoni, li għandhom bżonn jiġu d-day centre.

U hawnhekk niltaqgħu mal-problema ta' l-istigma għax allavolja s-centre huwa dar privata, xorta waħda hemm stigma kbira assoċjata miegħu.

In-nies jassoċjaw il-post bħala l-post ta' l-imġienen u allura ma jiġux.

Barra minn hekk, bħalma diġa' ntqal, il-marda stess li jkollhom tnaqqsilhom il-motivazzjoni u ma jiġux.

Ma rridux ninsew ukoll li n-nies li jbatu bi problemi ta' saħħa mentali, qed jikbru fl-eta'.

Dejjem insemmu l-kura ta' l-anzjani u lin-nies li għandhom mard mentali qisna ninsewhom.

Irridu niftakru li anke dawn għandhom problemi fiżiċi.

Per eżempju, m'għandniex trasport biex immorru niġbruhom minn djarhom.

Forsi jista' jkun hemm trasport għalihom bħalma hemm għall-anzjani miċ-ċentri ta' l-anzjani.

Ovvjament mhux biex innaqsu mill-indipendenza tal-klijenti li jużaw il-faċilitajiet eżistenti fil-komunita', imma għax fil-fatt għandhom problemi ta' viżjoni u problemi ta' mobilita'.

Problema oħra li għandna hija n-nuqqas ta' assistenti, jew kif hemm min isejħilhom, care workers jew project workers.

L-ewwel issemmew is-psyhology graduates u jien naħseb li dawn jistgħu jiġu utilizzati.

Mhux qed ngħid li jkunu occupational therapists jew social workers, imma peress li jkollhom general skills, jistgħu jgħinu billi jsegwu n-nies fil-komunita' ħalli b'hekk verament inkunu qegħdin intejbu l-kwalita' ta' ħajja tal-klijenti u nkunu qed inżommuhom fil-komunita' u fil-lokalita' tagħhom.

Naħseb li dik hija ħaġa li ta' min wieħed jikkonsidraha.

Proposta żgħira li fosri tista' ttejjeb is-servizz li nagħtu bħalissa fil-Qormi Day Centre, hija li l-post jiġi rranġat.

Ilna erba' snin nużaw dan il-post u f'dawn is-snin qatt ma sar maintenance tal-post; darba nbeda l-proġett imma ma tkompliex.

Suġġeriment ieħor li nixtieq nagħmel huwa li forsi tajjeb li jkollna pager.

Aħna naħdmu ħafna barra miċ-ċentri u jekk tinqala' emerġenza, se jkun hemm shortage of staff.

Diġa' għandna nuqqas ta' staff, qegħdin biss tlieta, u ovvjament ġieli jinqalgħu emerġenzi, allura naħseb li tajjeb li jkollna pager biex f'każ ta' emerġenza wieħed ikun jista' jikkuntattjana malajr.

Kien hemm pjanijiet - ma nafx fiex waslu fil-preżent - biex jinfetħu aktar day centres pero' importanti li qabel jinfetħu ċentri oħra, ikun hemm ħsebijiet fuq diversi aspetti.

L-importanti mhux li jkollna l-post imma li jkollna r-riżorsi neċessarji - kemm riżorsi infrastrutturali u kemm riżorsi umani - biex imexxu l-post għaliex inkella ma nkunux committed għalihom u minflok suċċess ikollna diżastru.

Barra minn hekk importanti wkoll li n-nies li jaħdmu fil-komunita' jkollhom xi forma ta' training speċjalizzat.

Il-komunita' hija a sub-speciality fil-psikjatrija, fil-kura tas-saħħa mentali, u peress li n-nies li jaħdmu fil-komunita' jkunu daqsxejn isolati mit-teams li nsemmu ta' sikwiet għax ikunu qegħdin jaħdmu waħedhom fil-komunita', importanti li jkollhom back-up ta' training.

IĊ-CHAIRPERSON: Meta rreferejt għall-persuni li għandhom ċerta eta', inti għedt li dawn qed ikunu isolati minħabba nuqqas, per eżempju, ta' trasport.

Intom għamiltu kuntatt mal-kunsilli lokali ta' l-area li taħdmu fiha, jiġifieri ta' Ħal Qormi, is-Siġġiewi u Ħaż-Żebbuġ, biex tagħmluhom konxji minn din il-problema?

Jiena naf li l-kunsilli lokali taż-Żurrieq, Qrendi u Ħal Kirkop jorganizzaw trasport biex l-anzjani li joqogħdu f'dawn il-lokalitajiet jinġabru u jittieħdu fil-lokalita' taż-Żurrieq fejn hemm day centre għall-anzjani.

DORIETTE BONELLO: Din issir ukoll f'Ħal Qormi .

IĊ-CHAIRPERSON: Allura kkuntattajtu lill-kunsilli lokali?

Jekk le, taħsbu li hemm lok li wieħed jikkuntattjahom?

Pero' ma nħossnix li għandi l-awtorita' li nagħmel ħaġa bħal din.

Fl-opinjoni tiegħi ma nħossnix li għandi l-awtorita' naqbad u nieħu inizjattiva bħal din waħdi.

IĊ-CHAIRPERSON: Nissuġġerilek tiċċekkja ta' min hi l-awtorita' u tikkomunikaw mal-kunsilli lokali għax jiena ċerta li bħalma l-kunsilli lokali joffru servizz lill-anzjani, b'diskussjoni bejnietkom tkunu tistgħu tagħmlu xi ħaġa simili f'dan il-qasam.

DORIETTE BONELLO: Nixtieq nieħu din l-opportunita' biex ngħid li l-kunsill lokali ta' Ħal Qormi jgħina ħafna f'diversi affarijiet.

Per eżempju fid-day centre m'għandniex computer jew fax machine iżda meta jkollna bżonn computer jew fax machine, immorru għandhom u nużaw il-faċilitajiet tagħhom.

Dawn huma affarijiet żgħar imma huma utli ħafna għalina.

IS-SUR VINCENT CASSAR: Nixtieq ngħid xi ħaġa dwar is-servizz li nagħtu ġewwa s-psychiatric unit.

Dan is-servizz beda jingħata minn Ottubru li għadda, estendejnih mill-pilot area u qed nagħtuh lill-kumplament tal-komunita' Maltija.

Problema li qed niltaqgħu magħha hija li l-post li qed nużaw, is-psychiatric unit ta' St. Luke's, huwa misluf u qed nużawh b'arranġament speċjali li għamilna man-nurses u l-konsulenti ta' hemmhekk.

Is-servizz nagħtuh basta ma ntelfux is-sistema ta' day care li għandhom huma, pero' bħala occupational therapy ma nistgħux nagħtu day care ġewwa s-psychiatric unit minħabba l-fatt li hemmhekk inkun darba fil-ġimgħa biss u nkun waħdi, iżda minkejja dan, ir-riżultati qed ikunu pożittivi ħafna.

Kif qalet Doriette, jekk il-konċett ta' day centres ikompli jinfirex billi jkollna iktar minn day centre wieħed, persważ li jista' jsir ħafna iktar ġid milli qed isir bħalissa.

IĊ-CHAIRPERSON: Intom issegwu l-klijenti tagħkom fid-djar tagħhom?

Jekk taraw li xi ħadd mit-68 klijent li qed tgħid li għandkom registered fuq il-kotba tagħkom ilu ma jiġi numru ta' ġranet, tagħmlu follow-up tiegħu?

DORIETTE BONELLO: Iva, nagħmlu follow-up fid-djar tagħhom.

Jien għandi problema personali ta' mobilita' u allura ma tantx nista' mmur 'il bogħod minn post għal ieħor, pero' nagħmlu follow-up ta' dawk il-klijenti li nafu li minkejja li għandhom problemi iżjed minn ħaddieħor, ma jiġux.

Vince, il-kollega tiegħi, għandu karozza u allura jista' jifrex is-servizz tiegħu iżjed.

IS-SUR VINCENT CASSAR: Is-servizz li nagħtu m'huwiex estiż biss għal visti fid-dar iżda wkoll għal visti fuq il-post tax-xogħol.

Kelli każ proprju dalgħodu fejn il-manager ta' post tax-xogħol partikolari ċempilli u qalli li l-klijent mhux qed jiffunzjona kif suppost u allura mort mill-ewwel fuq il-post tax-xogħol biex flimkien nirranġaw is-sitwazzjoni.

IĊ-CHAIRPERSON: Mingħajr ma ssemmi l-persuna u l-azjenda fejn taħdem din il-persuna, nixtieq nistaqsik jekk l-intrapriża fejn taħdem il-persuna li qed issemmi hijiex waħda privata.

IS-SUR VINCENT CASSAR: M'iniex se nsemmi ismijiet, pero' nista' ngħid li l-persuna taħdem bħala waiter f'lukanda.

Ċempilli l-manager u qalli li l-klijent m'huwiex qed jagħti servizz kif suppost.

Fost l-affarijiet li semmili, qalli li minħabba l-ansjeta' li kellu l-klijent, waqqa' u kissirlu ħafna platti li kienu jqumu ftit tal-flus mhux ħażin, qalli li m'hux libes l-uniformi kif suppost u talabni li mmur personalment fil-lukanda.

Naturalment jien mort fuq il-post u ltqajt mat-top manager u nista' ngħid li ħadt pjaċir li l-manager żamm mal-protocol li kellna li jsir jaf bil-kondizzjoni t-top manager.

Qalli li l-kollegi tal-klijent bdew jistaqsu x'inhu jiġri u jgħidu li li kieku għamlu hekk huma, kienu jiġu mqaċċta u bdew jistaqsu għala ma ġarax hekk ma' din il-persuna.

Il-manager żamm il-konfidenzjalita' tal-każ.

Tkellimna mal-klijent, tkellimna mat-top manager u għedtlu x'għandu jagħmel meta jiġri hekk u l-problema tidher li hija prattikament solvuta.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiena staqsejtek dawn il-mistoqsijiet għaliex f'laqgħat preċedenti ħafna onus ntefa' fuq il-gvern.

Intqal li l-gvern għandu jimpjega lil dawn in-nies u aħna qed ngħidu li m'huwiex biss il-gvern li għandu jimpjegahom - ovvjament jista' jimpjegahom - imma anke s-settur privat.

Magħna hawn persuna li tirrappreżenta l-Malta Employers Association u li qed tattendi għal kull laqgħa li qed ikollna u tajjeb li nkunu konxji li hawn employers privati li qegħdin jgħinu.

Forsi l-kelma eżatta mhijiex "jgħinu" imma "jimpjegaw" għax wara kollox l-employer qed jieħu servizz, veru forsi ftit limitat, minn dawn in-nies.

IS-SUR VINCENT CASSAR: S'issa l-istejjer ta' suċċess li kelli kollha kienu ta' persuni mpjegati f'azjendi privati.

Ir-respons kien aktar pożittiv f'każijiet ta' impjegati ma' azjendi privati.

Fis-settur governattiv, forsi l-mentalita' hi li l-paga hija żgura, għalkemm illum il-ġurnata qed naħsbu mod ieħor, u allura t-tendenza hi li ma jkunx hemm daqstant attachment.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjakom.

Insejjaħ issa lil Dr. David Cassar.

Jekk jgħoġbok Dr. Cassar, għidilna lil min qed tirrappreżenta u x'inhu r-rwol tiegħek f'dan il-qasam.

DR. DAVID CASSAR (Konsulent jirrappreżenta l-komunita'): Jiena kont psikjatra l-Isptar Monte Carmeli u responsabbli wkoll għas-servizzi fil-komunita'.

Diġa' smajna ħafna fuq Mount Carmel Hospital u allura nixtieq li fil-preżentazzjoni tiegħi nagħfas iżjed fuq il-komunita' milli fuq Mount Carmel.

Nixtieq li nifhmu sewwa l-perspettiva li qed nitkellmu fuqha.

Wieħed jista' jaqsam is-servizzi ta' saħħa mentali fi tlieta; servizzi primarji, servizzi sekondarji u servizzi terzjarji.

Jekk inħarsu lejn is-servizz primarju, naraw li 120,000 ruħ fil-pajjiż, jiġifieri terz tal-popolazzjoni, f'xi ħin fis-sena se jkollhom problema ta' saħħa mentali, waqt li fil-każ ta' servizz sekondarju, naraw li madwar 12,000 persuna se jiġu għas-servizz sekondarju.

Dawn huma nies li għandhom problema li hija iżjed qawwija u għax il-problema tagħhom hija iżjed qawwija, qed taffettwa lilhom u l-familja tagħhom, ħafna iżjed.

Jekk nieħdu l-familja bħala unit li jikkonsisti f'żewġ ġenituri u persuna oħra jew tnejn, naraw li f'pajjiżna għandna bejn 50,000 u 60,000 ruħ li qed jiġu affettwati minn problemi severi.

Jekk imbagħad nieħdu s-sitwazzjoni terzjarja - u qed inħares lejn adulti u mhux lejn tfal u anzjani - naraw li fil-pajjiż hawn 800 ruħ li aħna nsejħulhom the most in need, l-iżjed nies fil-bżonn.

Dawn huma nies li qed isofru ħafna u huma l-iżjed nies batuti.

Jekk inħarsu lejhom u lejn il-familjari tagħhom - għax il-familjari tagħhom isofru mmens ukoll - naraw li fil-pajjiż hawn 4,000 ruħ li qed isofru ħafna.

Smajna ħafna fuq is-servizz primarju u għalija s-servizz primarju huwa essenzjali.

Jekk is-servizz primarju m'huwiex tajjeb biex nibnu fuqu, ma nistgħux nimxu u din qed ngħidha għax numru konsiderevoli ta' nies li naraw l-out-patients, narawhom mhux għax fil-fatt għandna bżonn narawhom, imma għax is-servizz primarju m'huwiex daqstant adegwat.

Per eżempju numru ta' nies fuq il-lista tiegħi narahom għax qed jgħixu barra mingħajr m'għandhom tabib biex isegwihom u allura ma nabbużax li nħallihom mingħajr ma nagħtihom servizz.

Qabel ma jkollna servizz ta' primary care tajjeb, lil dawn in-nies ma nistgħux inħalluhom.

GĦar-rigward ta' servizz primarju, diġa' smajtu lil Dr. Mario Sammut jitkellem fuq il-problemi fis-servizz primarju u allura mhux se nirrepeti dak li ntqal ħalli nħalli ħin għal ħaddieħor.

Fuq livell sekondarju aħna nagħtu servizz kemm mill-out-patients f'St Luke's u kemm mill-health centres, pero' r-riżorsi tagħna huma limitati ħafna.

Bħala tobba fil-clinics, inġaħġħuha, pero' mil-lat ta' riżorsi umani li huma tant importanti fit-team multidixxiplinarju, aħna ferm health centres, pero' r-riúorsi tagóna huma limitati óafna.

Jekk inħarsu lejn ir-riżorsi umani li għandna biex nagħtu servizz fil-komunita' - qed inħalli barra l-Qormi Health Centre li huwa servizz lokalizzat ħafna - naraw li għandna biss lil Vince li għadu kemm għamel l-intervent tiegħu u li jaħdem part-time.

Jiġifieri għandna nofs occupational therapist għal Malta kollha, u mil-lat ta' social workers, għandna tlieta li jaħdmu f'Mount Carmel u meta jkollhom ċans, jagħmlu xi ħaġa fil-komunita'.

Qed nirreferi għal meta nkunu qed naraw il-klijenti fl-out-patients jew fil-health centres.

Tkellimna fuq il-bżonnijiet tal-familjari ta' persuni li jbatu minn mard mentali u kemm huwa importanti li nagħtu support lill-familjari u tkellimna wkoll fuq ir-re-admission rate li ovvjament se titla' jekk lill-pazjent ma nagħtuhx is-servizz li jkollu bżonn meta jkun fil-komunita'.

Lil dawk li aħna ngħidulhom "the most in need", jiġifieri qed nitkellmu fuq 800 ruħ u jekk ninkludu l-familji tagħhom qed nitkellmu fuq madwar 4,000 ruħ, fil-pilot area qed nagħtuhom servizz limitat u qed nagħtuhom servizz limitat għax m'għandniex ir-riżorsi meħtieġa waqt li m'aħna nagħtu l-ebda servizz fil-komunita' lill-persuni ġejjin mill-kumplament ta' pajjiżna ħlief għas-servizz li nagħtu mill-out-patients.

Support fid-dar, tista' tgħid li ftit li xejn qed nagħtu.

F'laqgħat preċedenti smajna dwar il-bżonn li nintegraw lil dawn in-nies fil-komunita, dwar l-obbligu li għandna li nagħtuhom kwalita' ta' ħajja, u dwar il-bżonnijiet tal-familja tagħhom, pero' l-biża' kbira li għandi hija li nagħmlu l-istess żball li għamlu pajjiżi żviluppati barranin u nisparpaljaw is-servizz.

Dan irriżulta f'diżastru kemm fl-Amerka u kemm fl-Ingilterra.

Il-proċedura li jekk bniedem għandu bżonn social worker, psikoloġista, housing, jew terapista, tibgħatu f'postijiet differenti, ifisser li l-pazjent u l-familja tiegħu m'għandhomx point of reference wieħed li jistgħu jirrikorru għalih u minn fejn jistgħu jinqdew mill-ewwel jekk għandhom bżonn xi ħaġa.

Li jiġri huwa li l-individwu, kif ngħidu bl-Ingliż, falls between the cracks.

Kulħadd jaħseb li xi ħaddieħor qed jagħtih is-servizz waqt li fil-fatt ħadd ma jkun qed jagħtih is-servizz meħtieġ.

Nerġa' nirrepeti li kemm fl-Ingilterra u kemm fl-Amerka, din is-sistema uriet li s-servizz kien ferm imkisser u ma ħadmitx.

Servizz ħafna iżjed effettiv huwa meta l-individwu u l-familja tiegħu jkollhom point of reference wieħed.

Dan il-point of reference nistgħu nsejħulu "rehabilitation worker", imma l-importanti huwa li tkun persuna waħda li tipprovdi outreach, li tmur id-dar tal-pazjent u taħdem mhux biss miegħu imma wkoll mal-familja tiegħu, li tagħmel assessment tas-sitwazzjoni u li tagħti edukazzjoni lill-individwu u lill-familja.

Jekk tinqala' problema, se tintervjeni mill-ewwel għax hemm point of reference wieħed u allura jekk se tintervjeni kmieni, se tevita li l-persuna jkollha bżonn terġa' tidħol l-isptar.

Jekk il-persuna tiddeterjora, il-konsegwenzi jistgħu jkunu severi; jista' jkun li l-persuna titlef ix-xogħol, jista' jkun li martu tixba u titlaq għax ma tkunx tiflaħ iżjed f'dik is-sitwazzjoni u allura l-persuna tista' titlef ukoll il-familja tagħha.

Kollox jitfarrak għall-persuni li jibdew ibatu bi problemi severi ta' saħħa mentali minn l-eta' żgħira ta' 16, 18 jew 20 sena, meta jkunu se jibdew il-karriera tagħhom, jew meta jkunu fil-peak tal-karriera.

Jekk ikunu s-Sixth Form, jew ikunu se jibdew l-Universita', se jitilfu kollox u mhux se jkomplu.

Jekk lil dawn tista' tgħinhom, forsi jkunu jistgħu jerġgħu jibdew jedukaw lilhom infushom, pero' trid tagħtihom support.

Smajna lill-Vincent Cassar jitkellem dwar support fuq il-post tax-xogħol u meta kien hemm problema, mill-ewwel seta' jintervjeni, pero' Vincent huwa biss persuna waħda.

Nixtieq issa ngħid xi ħaġa fuq prevenzjoni li ssemmiet f'laqgħat preċedenti.

Aħna għedna li ma jistax ikun hemm prevenzjoni totali fir-rigward ta' saħħa mentali għax jekk għandha taqbdek marda, se taqbdek u jekk hemm problemi soċjali, dawn qegħdin hemm pero' dik hija biss prevenzjoni primarja waqt li nistgħu nieħdu prevenzjoni sekondarja u prevenzjoni terzjarja.

Prevenzjoni sekondarja tfisser li jekk għandek bniedem li għandu marda u l-marda hija kontrollata iżda jibda sejjer lura u l-familja tiegħu tkun taf eżatt x'għandha tagħmel għax tkun ġiet mgħallma minn qabel x'għandha tagħmel u mill-ewwel se ssib support - support ma jfissirx li ddaħlu ġewwa Mount Carmel imma li jkun hemm team ta' nies jew rehabilitation worker li mill-ewwel se jintervjeni - biex jitnaqqas il-kriżi, dak il-bniedem mhux se jkompli jiddeterjora u mhux se jitlef ix-xogħol jew il-familja.

Dik hija prevenzjoni.

Imbagħad hemm il-prevenzjoni terzjarja u smajna lil Dr. Xerri jitkellem fuq l-iskills li jintilfu.

Wieħed ma jitlifx l-iskills għax daħal f'Mount Carmel Hospital għax l-iskills jistgħu jintilfu anke jekk il-bniedem jibqa' fil-komunita', imma hija parti integrali tal-mard mentali li dawn in-nies jitilfu l-kapaċitajiet tagħhom u jekk jirnexxilek tagħtihom support intensiv biex jerġgħu jiżviluppaw l-iskills, tevitalhom li jiddeterjoraw.

Din ukoll hija prevenzjoni, hija prevenzjoni terzjarja.

Nixtieq nagħlaq billi nħares lejn il-bżonnijiet kif narahom jien.

GĦandna policy document sod u jekk hemm xi kritika dwaru hija żgħira.

Smajna ħafna nies qabli jitkellmu fuq il-bżonn ta' pjan strateġiku u lili din tinkwetani ferm.

Minkejja li l-policy document sar fl-1994, għal ħafna raġunijiet għadna ma żviluppajniex pjan strateġiku.

Għal xejn ikollna policy document jekk m'għandniex pjan strateġiku li jiddeċiedi x'hemm bżonn li jsir u x'backup għandna bżonn biex l-affarijiet ikunu jistgħu jsiru within a specific time-frame.

Nemmen li l-pjan strateġiku għandu jinkludi mhux biss is-servizzi tas-saħħa imma anke s-social partners l-oħrajn, b'mod speċjali l-NGOs.

Għandna ħafna nies b'rieda tajba.

Nemmen li hemm politiċi li jridu jagħmlu differenza u lesti li jagħmlu differenza.

Hemm nies ta' kwalita' fis-servizz, hemm nies fuq min tibni u hemm nies li lesti jħarrġu nies oħrajn, pero' hemm bżonn li jittieħdu ċerti deċiżjonijiet.

Smajna wkoll li għandna problemi ta' management.

Iva, il-problemi ta' management huma kbar.

L-informazzjoni li għandi hija li f'Mount Carmel Hospital hemm 70 ruħ fuq maintenance.

GĦandna bżonn 70 persuna għal maintenance?

Per eżempju biex inżebgħet ward 6 tan-nisa, żewġt irġiel damu madwar xahar biex lestewha.

Imbagħad nistaqsu fejn sejrin il-flus u nitkellmu li għandna bżonn il-flus fil-komunita'.

Iva, hemm bżonn ta' management sod u l-flus li jiġu ffrankati, għandhom jintużaw għal servizzi fil-komunita'.

Irid ikun hemm deċiżjonijiet u jrid ikun hemm commitment li l-flus li jiġu ffrankati jidħlu fil-komunita', pero' dawn il-flus iridu jkunu protetti.

Ħalli ngħid xi ħaġa dwar personnel.

Jien ngħid li mhux biss hemm maintenance workers żejda, imma hemm ukoll nurses żejda u naqbel ħafna ma' dak li qal Dr. Xerri li numru konsiderevoli minnhom għandhom ħafna problemi u limitazzjonijiet.

Per eżempju dan l-aħħar kelli każ ta' pazjent li kien taħt constant watch u meta mort narah sibt li n-nurse li suppost kien constant watch miegħu, ma kienx hemm u meta staqsejt għalih qaluli li mar jgħin il-fattiga jaħsel il-platti!

Dawn huma nies li ma tistax tibni fuqhom.

Sfortunatament huma parti mill-istituzzjoni u tant huma istituzzjonalizzati li m'intix se tbiddilhom malajr, pero' jekk tħares lejn il-figuri tara li fil-ħames snin li ġejjin, by natural attrition, se nitilfu madwar 60 nurse minn ġewwa Mount Carmel, waqt li l-fondi għas-salarji tagħhom, diġa' qegħdin hemm.

Allura jekk dawn il-fondi jintużaw għal persuni li jistgħu jaħdmu fil-komunita', jista' jkollna nies jaħdmu fil-komunita'.

Għas-suġġeriment li għamel l-Onor.

Ray Xerri, irrid ngħid li naqbel ma' dak li qal Dr. Xerri.

Ma jistax ikollok psychology graduate jagħmel ix-xogħol ta' nurse jekk ma jkollux extra training biex jaħdem bħala nurse.

Jekk inħarsu lejn l-esperjenza ta' Villa Chelsea, naraw li dawn qabdu graduates in psychology jew in social work, ħarrġuhom u ħaddmuhom bħala rehabilitation workers u din tista' ssir.

Mill-universita' joħorġu numru kbir ta' psychology graduates u social workers u allura jekk lil dawn in-nies inħarrġuhom u niżviluppawlhom l-iskills biex ikunu multi-skilled, ikunu jistgħu joffru servizz fenominali fil-komunita'.

L-aħħar punt li nixtieq nagħmel huwa dwar ħaġa li lili tinkwetani ferm u din hija l-problema tal-benefiċċji soċjali.

Minkejja li hemm gelgul kbir ta' flus ħerġin mit-Teżor, dawn m'humiex qed imorru għand il-pazjenti tagħna.

Uħud mill-qraba ta' pazjenti li qegħdin ġewwa l-manikomju, qed jiġu u jeħdulhom il-flus li jirċievu.

Forsi jiġu jarawhom darba fix-xahar, meta jiġu, għax ħafna drabi ma jiġu xejn, imma qed jinħarġu ammonti kbar ta' flus li mhux sejrin għand il-pazjenti tagħna.

Nemmen li jrid ikun hemm kontroll.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjak ta' dik l-esperjenza li tajtna.

L-Onor.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Dr. Cassar, inti rreferejt għas-second u t-third type of mental illness.

Kemm taħseb li hawn persuni li jbatu mit-third type of mental illness u li qegħdin fil-komunita', jew dawn it-tip ta' persuni bilfors iridu jkunu fi sptar?

Fl-opinjoni tiegħek, x'jista' jsir biex iktar minn dawn in-nies jibqgħu fil-komunita'?

DR. DAVID CASSAR: Fil-fatt il-maġġoranza l-kbira ta' dawn in-nies qegħdin fil-komunita'.

Minn riċerka li għamilna naraw li għandna bejn wieħed u ieħor 800 persuna li ngħidulhom "the most in need" u minn dawn, ġewwa Mount Carmel Hospital hemm biss madwar 150, jiġifieri madwar 650 qegħdin fil-komunita'.

Pero' numru konsiderevoli tal-persuni li qegħdin fil-komunita' qed isofru ferm iżjed mill-pazjenti li hemm ġewwa Mount Carmel.

Sfortunatament, barra s-servizz li nagħtu fl-out-patients, dawn in-nies u l-familji tagħhom, huma minsija.

Doriette u Vince diġa' semmew x'għandna bżonn biex noffrulhom servizz.

Jiena nemmen li rridu nkunu daqsxejn kreattivi.

Per eżempju d-day centres jistgħu jiġu żviluppati ġewwa parish halls.

Id-day centre li għandna f'Ħal Qormi m'huwiex xi stabbiliment kbir iżda huwa dar żgħira li tinsab fil-komunita' ġewwa Ħal Qormi.

Għandna bżonn day centres u l-flus li jiġu ffrankati minn fuq personnel żejjed f'Mount Carmel, jistgħu jmorru għal day centres, pero' kif diġa' għedt irid ikun hemm commitment.

Naturalment id-day centres iridu jkunu mgħammra b'multi-skilled rehabilitation workers li jkunu l-point of reference li jaħdmu mal-familja tal-pazjent.

Ir-rehabilitation worker irid ikun parti minn team li jkun magħmul minn nies li għandhom background ta' social work, ta' psychology u ta' occupational therapy.

It-team jagħti saħħa lil kull membru f'dak it-team għaliex flimkien ikunu qed jiddiskutu l-istat tal-pazjent u jekk wieħed mit-team joħroġ bil-leave, ikun hemm ħaddieħor li jista' jieħu ħsieb il-pazjent u anke jekk wieħed jiddeċiedi jitlaq, xorta jkun hemm it-team li l-pazjent jista' jirriferi għalih.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

KARL CHIRCOP: Dr. Cassar, l-ewwelnett nifraħlek tal-preżentazzjoni tiegħek.

Inti għedt li fil-livell primarju, hawn Malta hawn madwar 120,000 pazjent li jbati minn mard ta' saħħa mentali, li fil-fatt tiġi għal madwar terz tal-popolazzjoni.

Fl-opinjoni tiegħek, din hija rata allarmanti meta mqabbla ma' pajjiżi barranin?

Int għedt li fil-livell primarju hemm nuqqas ta' riżorsi umani, tista' tgħidilna f'liema sferi hemm nuqqas u kemm tikkalkula li hemm bżonn biex ikun hemm complement adegwat li jista' jilqa' għad-domanda?

Naf li l-aħħar domanda hija pjuttost diffiċli biex tirrispondiha imma nixtieq li tagħtina l-ħsebijiet tiegħek.

MICHAEL ASCIAK: Tista' tgħidilna wkoll kif il-persentaġġ ta' pazjenti f'pajjiżna fil-livell terzjarju jitqabbel ma' dak f'pajjiżi barranin?

DR. DAVID CASSAR: Sfortunatament m'għandniex il-figuri eżatti u waħda mir-raġunijiet li m'għandniex il-figuri hi li m'għandniex il-personnel biex jiġbor il-figuri u jdaħħal fil-computer id-data li għandna.

Per eżempju fil-pilot area qatt ma tawna lil xi ħadd biex idaħħlilna d-data li niġbru.

Għandna ammont ta' informazzjoni u għandna l-computer software lest, iżda m'għandna lil ħadd biex idaħħal id-data fil-computer.

Jekk tħares lejn international studies li saru f'pajjiżi rappreżentattivi tad-dinja fejn inkludew developed, partially developed and undeveloped countries, tara li f'komunitajiet bħal tagħna, in-numru ta' persuni the most in need, huwa l-istess f'kull pajjiż, 0.2% tal-popolazzjoni u minn hemm ġibt in-numru ta' 800 persuna.

Hekk ukoll għar-rigward tal-figura ta' 120,000 persuna.

L-istess riċerka turi li terz tal-popolazzjoni, at any time in one year, se jkollha problemi ta' saħħa mentali.

Niġi issa għad-domanda tiegħek dwar x'riżorsi għandna bżonn.

Għandna bżonn diversi riżorsi.

Per eżempju meta bdejna l-pilot area, inizjalment is-sistema ħadmet b'mod sabiħ immens.

Pero' sfortunatament, minħabba l-bżonnijiet ta' servizzi, mit-tliet nurses ta' l-MMDNA, ittieħdu tnejn u mill-11-il tabib li ttrejnjajna fadal biss tlieta u mhux kull tabib minn dawn it-tlieta huwa kommess.

Jista' jkollok tobba li huma committed u oħrajn li m'humiex.

Għar-rigward ta' social workers, dawn kollha għadhom hemmhekk u qed jagħtu servizz siewi ħafna.

Biex ikollok servizz primarju tajjeb, irid ikollok nurses, social workers u tobba li huma protetti.

Jekk inti tħarreġ 11-il tabib u mbagħad kollha, jew kważi kollha, titlifhom, tiġi ċikkubriku.

Jekk inti għandek tobba fil-clinic li suppost qed jaraw pazjenti bi problemi ta' saħħa mentali u minħabba nuqqas ta' tobba f'xi clinic oħra ikollhom imorru f'dik il-clinic, ma jkunux jistgħu jagħtu s-servizz.

Irid ikun hemm commitment u mill-esperjenza tal-pilot area nagħrfu li minflok ma nittrejnjaw 12-il tabib, aħjar nittrejnjaw tnejn jew tlieta li jkunu verament dedikati u jixtiequ jagħtu servizz, u lil dawk it-tlieta nipproteġuhom u ma neħduhomx band'oħra meta jkun hemm nuqqas imma nħalluhom dejjem hemm biex ikunu jistgħu jagħtu s-servizz.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jiddispjaċini li ma kontx hawn mill-bidu tal-laqgħa iżda kont qed nitkellem fil-Parlament.

Dr. Cassar, inti għedt li mill-11-il tabib li kienu mħarrġa, baqa' biss tlieta.

Dan ifisser li l-oħrajn ġew transferred għal x'imkien ieħor jew għażlu li jitilqu?

DR. DAVID CASSAR: Mhux neċessarjament li ġew transferred.

Il-maġġoranza telqu.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jiġifieri ma kienx hemm miżura amministrattiva biex dawk it-tobba jiċċaqalqu.

DR. DAVID CASSAR: Huma ddeċiedew li jitilqu mis-servizz primarju u jmorru jaħdmu fil-privat.

MARIE LOUISE COLEIRO: Fuq liema bażi intgħażlet il-lokalita' ta' Ħal Qormi bħala pilot area?

X'kien li ġiegħel il-pilot project isir ġo Ħal Qormi?

Kienet l-availibilty ta' post?

DR. DAVID CASSAR: Ir-risposta ma naħsibx li nista' nagħtihielek jiena.

Meta ntgħażel il-post kont qed nieħu training fis-servizzi tal-komunita' u dħalt eżatt wara li ntgħażel il-post, pero' li huwa żgur huwa li it is a captive population f'numru relattivament żgħir fejn inti tista' taħdem fuq in-nies u b'dak il-mod tista' tagħtihom l-intervent li tixtieq u din għenitna għaliex stajna ngħarfu ċertu diffikultajiet.

Waħda mill-bażijiet ta' servizz tajjeb hija proprju l-aċċessibbilta' u dik hija ħaġa li rridu nħarsu lejha iżjed u iżjed 'il quddiem.

Per eżempju nies mis-Siġġiewi sabuha diffiċli li jiġu f'Ħal Qormi għal ċertu servizzi u allura importanti li s-servizzi li noffru jkunu iżjed aċċessibbli.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jiġifieri għan-nies tas-Siġġiewi hija diffiċli li jmorru Ħal Qormi?

DR. DAVID CASSAR: Iva, pero' fl-istess ħin, waqt li huwa diffiċli biex in-nies tas-Siġġiewi jmorru Ħal Qormi, huma jaqgħu taħt il-health centre ta' Ħal Qormi.

MARIE LOUISE COLEIRO: Naħseb huwa importanti li dan il-kumitat iħares lejn ir-realtajiet inkella se nibqgħu nagħmlu l-affarijiet wishy-washy.

Mela jekk qed nifhem sew, l-għażla ta' Ħal Qormi ma kenitx ibbażata fuq xi research li seta' sar jew minn xi data partikolari li nġabret.

DR. DAVID CASSAR: M'hemm l-ebda post f'Malta li nistgħu ngħidu saret riċerka dwaru u ġew identifikati ċerti bżonnijiet.

Ħal Qormi għandu vantaġġ li jirrifletti ċertu bżonnijiet.

Ħal Qormi huwa an inner city - allura għandek problemi ta' town - jinkludi suburbs ta' town, għandek area of social deprivation, għandek villaġġ li huwa medju u villaġġ ieħor li huwa verament a rural village u allura nistgħu napprezzaw iżjed id-diffikultajiet.

IĊ-CHAIRPERSON: Qed jagħmilli sinjal Dr. Busuttil li jixtieq jintervjeni.

Forsi Dr Busuttil kien iktar involut fil-kwestjoni u allura tajjeb jekk jersaq mal-mejda biex ikun jista' jwieġeb hu għad-domanda li qed issir.

DR. RAYMOND BUSUTTIL (Direttur Ġenerali, Dipartiment tas-Saħħa): Apparti l-karatteristiċi ta' Ħal Qormi li semma Dr. Cassar, kien hemm catchment area li bħala numru ta' nies kien biżżejjed li wieħed jista' jqisu bħala pilot area.

Barra minn hekk, Qormi Health Centre huwa l-uniku catchment area li ġeografikament huwa iżolat fis-Siġġiewi, Żebbuġ u Qormi li mad-dawra tagħhom ma jmissux ma' bliet oħra.

Jekk tieħu geographical areas oħra, il-catchment area tkun kbira, per eżempju ma tistax tgħid li mal-Furjana tinkludi biss il-Ħamrun u Gwardamangia.

Dawk kienu l-kriterji; il-karatteristiċi tal-post, id-daqs tal-popolazzjoni ta' l-area li kienet a geografically well defined area, u l-fatt li kellna l-ispazju ġewwa Qormi Health Centre biex inkunu nistgħu niżviluppaw is-servizz fil-komunita'.

DR. DAVID CASSAR: Nixtieq inżid ħaġa oħra ma' dak li għadu kemm qal Dr. Busuttil.

Barra mill-affarijiet li semma Dr. Busuttil, niftakar li ċ-ċentru tas-saħħa ta' Ħal-Qormi kien għadu kemm infetaħ u kellu tobba żgħar u kien importanti għalina li nibdew b'tobba li huma stess ma kenux istituzzjonalizzati, tobba li kienu lesti li jaħdmu fi proġett ġdid.

F'ċentri tas-saħħa oħra kien hemm tobba li kienu anzjani, u allura kienu draw ċertu sistemi u kienet se tkun iktar diffiċli biex naħdmu magħhom.

MARIE LOUISE COLEIRO: Dawn il-fatturi kollha li qed issemmu għad-deċiżjoni li ttieħdet, huma validissimi, pero' l-punt tiegħi huwa li m'hemmx data u għandna mental health policy li jekk m'iniex sejra żball ilha mill-1995, u li m'hijiex ibbażata fuq riċerka.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri int qed tistaqsi x'data hemm dwar nies f'dawn il-lokalitajiet li potenzjalment għandhom bżonn l-użu ta' dan is-servizz.

MARIE LOUISE COLEIRO: Dwar nies li potenzjalment se jkollhom bżonn dan is-servizz, jew nies li diġa' għandhom history ta' mard, eċċ. Minn dak li qed nisimgħu jidher li m'għandniex data nazzjonali dwar din il-problema.

Jiġifieri aħna qed naħdmu fuq impressjonijiet.

DR. DAVID CASSAR: Onor. Coleiro, naħseb li huwa importanti li nitilqu mill-premessa li waqt li veru m'għandniex data, ir-realta' qiegħda magħna.

Aħna għandna l-polz tal-pajjiż.

Aħna naħdmu ma' dawn in-nies, aħna nxarbu idejna fl-għaraq tagħhom kuljum.

Hemm numru enormi ta' nies fil-pajjiż li qegħdin isofru, pero' jekk inti tħares lejn surveys internazzjonali u lejn survey li sar mill-World Health Organisation fuq the most in need fi 12-il pajjiż li jirrappreżentaw id-dinja kollha, tara li dawn it-12-il pajjiż differenti urew li m'hemm l-ebda varjazzjoni fir-rata ta' persuni li qed ibatu.

F'kull pajjiż hemm l-istess persentaġġ.

Mela dak hu l-persentaġġ li għandna f'pajjiżna għaliex hekk intwera li hu f'kull pajjiż.

Kieku per eżempju, fl-Ingilterra nstab li hemm 40% u fil-Bahamas instab li hemm 13%, allura tifhem li d-diskrepanza hija kbira, imma jekk fl-Ingilterra nstab li hemm 2% u fil-Bahamas instab li hemm 2.1%, taf li madwar id-dinja kollha hemm l-istess ammont ta' mard.

MARIE LOUISE COLEIRO: Dan li qed tgħid huwa kollu minnu u validu, pero' min-naħa l-oħra jekk xi ħadd jistabbilixxi li l-persentaġġ ta' mard f'pajjiżna hu ta' 2%, probabbli jkun stabbilixxa wkoll minn fejn ġejjin dawk il-persuni u allura jkun ukoll stabbilixxa l-ambjent li seta' wassal għal dak l-istat.

Ma nistgħux nimminimizzaw l-importanza tar-riċerka minkejja li għandkom il-hands-on experience.

Kulmin għandu esperjenza diretta ma' persuni li qed ibatu minn nuqqas ta' saħħa mentali f'pajjiżna, mhux neċessarjament qed jaqsam dik l-informazzjoni li qed jakkwista mill-esperjenza.

Per eżempju x'tip ta' koordinament qed ikollkom mal-psikjatri privati biex tkunu tafu kemm hija kbira jew żgħira l-problema fuq livell privat?

L-esperjenza tagħkom qed tkun ma' dawk li qed imissu magħkom, jew li jmorru fiċ-ċentru ta' Ħal Qormi jew fl-istituzzjonijiet li għandu l-gvern.

Hemm xi tip ta' koordinament ma' professjonisti privati biex tkunu tafu x'qed jiġri fil-komunita'?

DR. DAVID CASSAR: Aħna l-psikjatri niltaqgħu u niddiskutu bejnietna regolarment.

Ma jkunx hemm ċertu xogħol uffiċjali, pero' aħna, iżjed minn kwalunkwe branka oħra fil-mediċina, għandna kuntatt kbir ferm mas-servizzi kollha kemm ta' l-Istat u kemm dawk offruti minn NGOs.

Per eżempju jiena naħdem mal-Caritas, ma' Richmond Foundation, ma' l-SWDP, mad-Domestic Violence Unit u mal-Community Development Unit ta' Bormla ta' l-SWDP.

Aħna naħdmu id f'id.

MARIE LOUISE COLEIRO: Inti kuntent, Dr. Cassar, bir-riċerka li ssir, bid-data li qed tiġi collated u bl-analisi li ssir minn dik id-data?

DR. DAVID CASSAR: Jien ma jien kuntent xejn għaliex fil-fatt ftit qed issir riċerka.

Hemm ċertu riċerka għaddejja, pero' l-limitazzjonijiet tagħna huma kbar.

Jien lill-gvern suppost nagħtih 40 siegħa xogħol fil-ġimgħa iżda naf fiċ-ċert li nagħtih ferm iżjed minn hekk, imma kemm għandi ħin biex nagħmel riċerka meta jiena rrid nagħti servizz lil numru enormi ta' pazjenti?

MARIE LOUISE COLEIRO: Mela minn hawnhekk qed joħroġ il-fatt li jekk mhux se jkollkom l-għodda - issa hijiex in terms of human resource or any other resurce - .… Dawn l-affarijiet importanti li joħorġu.

DR. DAVID CASSAR: Jiena naqbel miegħek u nerġa' nirrepeti li ġo Qormi Health Centre ma kellniex min jagħmlilna data entry.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jekk verament irridu naslu, importanti li l-affarijiet nagħmluhom b'mod sew.

Il-mental health policy ilna li għamilniha kważi erba' snin u kull ma sar minnha huwa l-pilot project u sal-lum għadna qegħdin niddiskutu.

It took four years biex jibda jiċċaqlaq xi ħaġa.

Importanti li nibdew inħarsu lejn ir-realtajiet għaliex inkella nispiċċaw biex ikollna ħafna karti u xejn iżjed.

IĊ-CHAIRPERSON: L-aħħar mistoqsija, l-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Fiċ-ċentru tas-saħħa f'Bormla li kien ippjanat li jinfetaħ f'Marzu jew April li għadda u li s'issa għadu ma nfetaħx, kellu jkun hemm sezzjoni li tieħu ħsieb il-qasam psikjatriku.

Diġa' ġew imħarrġa l-persuni li suppost se jaħdmu hemmhekk?

F'Bormla se jkun hemm estensjoni ta' dak li fil-fatt qiegħed isir f'Ħal-Qormi?

DR. DAVID CASSAR: Nista' ngħidlek li xi xogħol infrastrutturali diġa' sar.

Il-kmamar lesti bl-għamara u b'kollox u xogħol qed isir mhux biss ġewwa Bormla imma anke ġewwa Birkirkara, pero' l-problema tibqa' dik ta' riżorsi għaliex sakemm ikun hemm commitment li jingħataw riżorsi, aħna ma nistgħux inħarrġu nies.

Hemm ħaġa oħra wkoll li lili tinkwetani.

Jiena nemmen ferm li għandna bżonn niżviluppaw il-primary care.

Dr. Xerri qal li l-primary care hija l-bażi fundamentali u jien naqbel miegħu.

Per eżempju f'Ħal Qormi suppost għandna servizz ta' primary care tajjeb, imma kieku s-servizz ta' primary care kien tajjeb, kieku ma kienx ikun hemm bżonn li jien nara numru daqstant konsiderevoli ta' pazjenti li qed noffrulhom servizz.

Din tbeżżagħni għaliex meta inti toħloq servizz, se jkun hemm talba għalih u allura f'daqqa waħda, in-numru ta' nies li se jkollok deħlin se jeskala u ma jkollokx nies biex taħdem.

MICHAEL FARRUGIA: Jiġifieri bħalma dejjem kienet, qegħdin nikkonfermaw li the spirit is willing but the flesh is weak.

Għandna ħafna pjanijiet u nixtiequ mmorru iktar lejn il-komunita' imma l-ikbar problema li għandna hija li għad m'għandniex ir-riżorsi umani - iktar milli strutturali jew infrastruttrali - biex inkunu nistgħu nimplimentaw dak li fil-fatt ilna nixtiequ nagħmlu.

Ilna ngħidu li rridu mmorru aktar lejn il-komunita', imma l-importanti huwa li l-pazjenti li jinħarġu fil-komunita' jiġu assessed il-ħin kollu biex f'każ ta' deterjorament jittieħdu l-miżuri meħtieġa aktar malajr.

Barra minn hekk għad għandna problemi kbar fl-iżvilupp ħolistiku li jista' jsir fil-komunita' biex lill-pazjent tkompli ttejjiblu l-istil ta' ħajja tiegħu b'mod ġenerali biex ikun jista' jintegra iżjed fis-soċjeta'.

Għar-rigward tal-problema kbira ta' nuqqas ta' riżorsi umani li għandna, x'taħseb li għandna nagħmlu biex inħajru aktar persuni jidħlu f'dan il-qasam?

Aħna dejjem nisimgħu dwar il-problema ta' nuqqas ta' tobba u ta' infermiera, pero' għandna wkoll nuqqas ta' social workers u hawnhekk nidħlu fil-problema tas-social workers, il-problema bejn dawk li jaħdmu mad-dipartiment u dawk li jaħdmu ma' l-SWDP, liema problema ħafna drabi hija relatata ma' paga, kondizzjonijiet, eċċ. Kif taħseb li għandna norganizzaw dawn l-affarijiet?

Kemm għandna ndaħħlu iktar l-SWDP fl-istruttura ta' social workers, eċċ?

GĦandna ndaħħlu l-SWDP, jew għandna naħdmu bis-social workers fis-settur governattiv u nipprovaw insaħħu dan il-qasam biex nimxu 'l quddiem u l-pazjenti li qed joħorġu fil-komunita' jingħataw l-attenzjoni kollha neċessarja?

DR. DAVID CASSAR: Jiena nemmen li jekk l-inċentivi jkunu tajbin, in-nies se jibqgħu.

Jiena ma nħossx li l-problema hija biss ta' social workers.

Per eżempju t-tobba nitilfuhom għaliex jgħidulek li huma mdejqin jaħdmu fl-ambjent li jaħdmu fih.

Il-biża' tiegħi hi li nħarrġu kemm inħarrġu tobba, bħalma ħarriġna għaċ-Ċentru tas-Saħħa f'Ħal Qormi, dawn xorta se jitilqu, pero' jekk l-inċentivi jkunu tajbin, joqogħdu.

L-SWDP kienet tista' tipprovdi inċentivi u s-social workers ġew.

MARIE LOUISE COLEIRO: Pero' jidher li din il-problema ma teżistix biss fil-livell professjonali, iżda wkoll f'livelli oħra, per eżempju fil-każ ta' data entry operator.

Nitkellmu tant dwar nies żejda mal-gvern u mbagħad ma nagħmlux deployment ta' data entry operator li hija tant meħtieġa f'dan il-qasam?

Kif nistgħu naħdmu mingħajr għodda?!

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjak, Dr. Cassar.

Fadal ftit ħin, pero' wegħedt lis-Sinjorina Sammut li se nsejħilha llum u għalhekk nitlobha li tiġi magħna mal-mejda.

SAMMUT (User): L-ewwelnett nirringrazzjakom talli stedintuni biex nitkellem illejla.

Nixtieq ngħaddi ftit punti fuq dak li ntqal f'laqgħat preċedenti, u l-ewwel punt li nixtieq nagħmel huwa fuq id-dinjita' tal-pazjent.

Jien kont Mount Carmel Hospital fl-1990 u niftakar li meta daħluni f'ward 6 kien hemm preżenti tliet tobba, xi sitta jew tmien nurses u partita studenti u kelli ngħid l-istorja tiegħi quddiem dawk in-nies kollha.

Immaġinajtni li kont qiegħda f'xi seduta fil-qorti bħalma kien ikolli mar-raġel.

Jiena ma nħossx li huwa sewwa għall-pazjent li meta jidħol irid jitkellem quddiem numru ta' nies.

Il-pazjent mhux se jħossu komdu u allura mhux se jkollu kunfidenza biżżejjed biex jitkellem.

Intqalu xi affarijiet fuq is-psychiatric out-patients files.

Jiena naqbel li jkun hemm files personali għall-pazjenti li jattendu l-mental out-patients għaliex jiena stess bħala impjegata fl-Isptar San Luqa, naf li n-nurses jgħaddu ħafna kummenti meta jiġu files mill-mental out-patients jew mill-psychiatric unit u nħoss li dan ma jagħmillux ġid lill-pazjent.

Ġeneralment meta l-pazjent joħroġ mis-psychiatric unit jew minn Mount Carmel, jitlef l-iskills li jkollu u jispiċċa ma jinħasilx, ma jnaddafx, ma jsajjarx u bla aptit ta' xejn.

Ħafna drabi dawn ikunu jew nies separati jew inkella nies li minkejja li għandhon familji, ma jkollhomx wisq għajnuna minnhom - kif fil-fatt kien il-każ tiegħi.

Dawn jgħaddu minn fażijiet fejn daqqa jħossuhom high u daqqa jħossuhom depressed u meta jkunu depressed ma jkunux kapaċi jagħmlu l-affarijiet kollha waħedhom u jkollhom bżonn l-għajnuna.

Nixtieq nirriferi għas-servizz ta' helpline li kellna żmien ilu.

Jien personalment nista' ngħid li dan is-servizz kien importanti ħafna għaliex lili salvali ħajti.

Lejl minnhom kont se nikkommetti suwiċidju u huma baqgħu jitkellmu miegħi u jisimgħuni l-lejl kollu sakemm ġejt daqsxejn f'tiegħi.

Ħalli ngħid xi ħaġa dwar il-mediċini.

Jien nieħu mediċini u ġeneralment jagħmlulek tajjeb pero' l-mediċini jkollhom ħafna side-effects, fosthom blurred vision, nixfa fil-ħalq u allura tkun trid tixrob jew togħmod xi ħelwa l-ħin kollu, ħxuna żejda minkejja li forsi tagħmel eżerċizzju, u għejja kbira li jekk tkun qed taħdem, ma tkunx tista' tlaħħaq mal-bżonnijiet tal-ħajja, tad-dar u tat-tfal.

Meta l-pazjent isib ruħu barra u ma jkunx jaħdem u jkollu bżonn xi affarijiet tad-dar, bħalma huma fridge, cooker, jew washing machine, il-Community Chest Fund tagħtihomlu - lili kienu tawni washing machine u fridge - pero' jekk il-pazjent ikun jaħdem, ma jagħtuhx dawn l-affarijiet.

Dan nafu għaliex meta applikajt għal lożor u kutri - jien tlaqt 'il barra mid-dar minn mar-raġel tiegħi għaliex ma stajtx nibqa' għaddejja fil-ħajja li kont - ma tawnix dak li ridt u m'hemm l-ebda għaqda li tgħinek f'dawn l-affarijiet.

Fil-każ tiegħi, il-paga trid isservi għaliha u għat-tlett itfal li għandi.

Bħalma jista' jikkonferma s-Sur Pace li qiegħed hawn, id-dar fejn kont noqgħod mat-tfal tiegħi, kienet diżastru u issa bl-għajnuna li ħadt mill-qorti, allavolja d-deċiżjoni ma kenitx tajba, irranġajtha.

Għar-rigward ta' housing nista' ngħid li l-gvern ma jagħtix akkomodazzjoni biżżejjed lil dawn il-pazjenti u jien naħseb li hawn djar madwarna li jistgħu jiġu rranġati mill-ħaddiema tal-gvern.

Issa se ngħid xi ħaġa fuq is-social workers.

Hemm social workers li jaħdmu filgħaxija għalina li naħdmu filgħodu għax jekk inkunu naħdmu, ma nistgħux noqogħdu nieħdu l-leave kull darba li tiġi tkellimna social worker; ġieli jkun hemm bżonn li tiġi tkellimna darbtejn f'ġimgħa.

Meta f'dawn l-aħħar sentejn ġietni d-dar social worker - bħalissa ninsab bla social worker - kelli nieħu ġurnata leave għaliex is-social worker li bagħtuli kienet taħdem filgħodu biex imbagħad kulma damet għandi kien biss seba' minuti, kemm introduċejt lili nnifsi u kemm rat f'liema stat kienet id-dar tiegħi.

Ħafna drabi, aħna li jkollna bżonn is-servizz, ma naffordjawx ikollna t-tobba personali tagħna u allura jkollna nkellmu t-tobba tal-polikliniċi, u meta nkunu bid-depression, it-tobba ma jkunux iridu jagħmlulna ċertifikat li qed inbatu minn depression u allura ma nkunux nistgħu noqogħdu d-dar f'dak il-perijodu, minkejja li ma nkunux tajbin għax-xogħol.

M'iniex qed ngħid li tkun trid tagħmel xhur jew ġimgħat sħaħ id-dar, imma xi kultant dik il-ġimgħa jkollok bżonnha sakemm tgħaddi t-tensjoni li tkun għaddejja minn fuqek.

Ħadt gost meta aktar kmieni matul il-laqgħa tal-lum smajt li l-problema li kien hemm għal ftuħ tal-kors ta' occupational therapist issolviet.

Ħafna drabi aħna ma nkunux nistgħu nieħdu s-servizz ta' psychologist b'xejn mill-isptar minħabba n-nuqqas ta' psychologists li hemm.

Naħseb li għandu jkun hemm iktar psychologists impjegati ma' Mount Carmel Hospital u mas-pyschiatric unit biex ikunu jistgħu jgħinuna fil-problemi tagħna.

IĊ-CHAIRPERSON: Ħadt pjaċir nisimgħek tgħidilna l-esperjenzi tiegħek u l-punt li għamilt dwar il-kunfidenzjalita' huwa wieħed li ta' min jikkonsidrah.

Huwa importanti li kulħadd ikun sensittiv dwar l-issue tal-kunfidenzjalita' f'dawn l-affarijiet.

L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Id-diversi punti li semmejt kienu interessanti ħafna u naħseb kienu interessanti għaliex urew li anke dak li jeżisti fil-komunita' m'huwiex geared għall-bżonnijiet tal-pazjent, imma pjuttost li l-pazjent irid ikun geared għall-istrutturi.

Per eżempju inti semmejt il-punt li social workers jaħdmu filgħodu biss.

Filwaqt li nitkellmu fuq il-bżonn li dawn il-persuni jiġu integrati fil-komunita' u li l-pazjent jirritorna lura għax-xogħol, naħseb li l-punt li qajjimt huwa punt li dan il-kumitat għandu jikkonsidra.

Dan il-kumitat irid jara x'inhuma l-prijoritajiet u jekk dawn humiex iduru mal-pazjent jew inkella huwiex il-pazjent li jrid idur ma' l-istrutturi kif nafuhom aħna.

B'riferenza għall-helpline li semmejt, jekk m'iniex sejjer żball, dan is-servizz kien jitmexxa mill-YMCA.

Safejn naf jien l-SWDP tagħti servizz ta' helpline għal diversi tipi ta' għajnuniet u naf li ħafna mill-pazjenti kulma jkunu jridu huwa xi ħadd ma' min jiftħu qalbhom, xi ħadd ma' min ikunu jistgħu jitkellmu meta jkunu qed iħossuhom waħedhom.

Naħseb li hemm bżonn insibu dawk l-istrutturi - m'hemmx għalfejn ikunu governattivi imma jistgħu jkunu NGOs - li jistgħu jagħtu din l-għajnuna u l-għajnuna li pazjenti b'mard mentali jfittxu, hija għajnuna li trid tingħata fil-ħin li jkollhom bżonnha.

Dak il-ħin partikolari jista' jkun kruċjali għalihom.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

JEAN PIERRE FARRUGIA: L-impjieg kien diġa' għandek qabel ma kellek il-problema?

Fil-fatt kont se ngħaddi kumment anke biex ikun jaf il-Ministru Louis Deguara.

Jiena waħda minn dawk il-ward clerks li daħlu minn ta' l-ewwel fl-isptar.

Kont mort napplika l-ETC minn jeddi u bagħtu għaliha biex naħdem bħala ward clerk.

Jekk niftakar sew, l-Onor.

Louis Deguara kien semma li kienu qegħdin jipprovaw biex il-computers fl-isptar jiġu mħaddma mill-pazjenti u dak hu x-xogħol tiegħi.

Jien naħdem fuq il-computer u nagħmel diversi xogħlijiet u nieħu pjaċir naħdem, pero' xi kultant issib il-kuntrarju wkoll, issib min jagħmillek il-bsaten fir-roti.

IĊ-CHAIRPERSON: Kulħadd jiltaqa' ma' sitwazzjonijiet bħal dawk.

SAMMUT: Veru; mhux qed ngħid li intom ma tiltaqgħux ma' kuntrarju imma intom kapaċi tiġġieldu għal ċertu affarijiet.

Jien naħdem ġo sptar u kultant tiskanta bl-injoranza grassa li teżisti fejn jidħol mard mentali.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Inti sibt l-impjieg wara li kellek il-problema, jew kont taħdem qabel kellek il-problema?

SAMMUT: Jien sibt ix-xogħol wara li ħriġt minn Mount Carmel.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Inti għedtilna li kont ħriġt mid-dar li kellek mar-raġel tiegħek u mort toqgħod f'dar oħra.

Il-post ġie allokat lilek mid-Dipartiment ta' l-Akkomodazzjoni Soċjali, jew kien post tal-privat?

SAMMUT: Il-post li kien tal-familja kien vojt u qbadt u dħalt fih, pero' m'ilix li rranġajtu għaliex dak iż-żmien ma kellix flus.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Huwa importanti nenfasizzaw li l-fatt li tgħaddi minn trawma u minn problema ma jżommokx lura milli jkollok xogħol u importanti li jkun xogħol produttiv għaliex kieku ma jkunx produttiv, ma jagħtikx sodisfazzjon.

Naf li intom li ilkom tiġu hawnhekk qed tistaqsu meta se jmisskom biex tagħmlu l-intervent tagħkom, pero' tirrealizzaw li ladarba jibdew isiru l-mistoqsijiet, diffiċli biex ma tespandix fuq is-suġġett.

Laqgħa oħra se ssir bħal-lum ġimgħa.

MICHAEL FARRUGIA: Sinjura President, naħseb li importanti li meta fil-Parlament ikunu qed jiġu diskussi affarijiet li huma relatati ma' affarijiet soċjali … Bħalissa fil-Parlament qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi dwar is-sekwestru u l-kustodja ta' minuri u probabbli l-ġimgħa d-dieħla se nkunu qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi li jemenda l-ordinanza dwar il-mediċini perikolużi, u ħafna mill-membri ta' dan il-kumitat, inkluż jien, se nkunu qed nieħdu sehem fid-diskussjoni.

Bħalma taf, illum stess kien hemm l-Onor.

Coleiro li tkellmet għal ħin twil u allura minkejja li xtaqet tipparteċipa hawnhekk ma setgħetx tiġi mill-bidu ....

Ma nixtieqx li ntawwlu b'dan is-suġġett għal wara l-vaganzi tas-sajf, imma fl-istess ħin irridu nikkonsidraw ċertu affarijiet.

IĊ-CHAIRPERSON: Anke jiena ma nixtieqx li ntawwlu dan il-proċess u nixtieq li dawn in-nies li qed juru tant interess u jiġu hawnhekk, ġimgħa wara ġimgħa, nisimgħu l-presentation tagħhom.

MICHAEL FARRUGIA: Ma qajjimtx dan il-punt fil-bidu tal-laqgħa għas-sempliċi raġuni li m'huwiex għaqli li ladarba stedinnihom nitolbuhom jirtiraw, imma flok naġġornaw għall-ġimgħa d-dieħla, ejja l-ewwel naraw x'se jkun il-programm fil-Parlament għal nhar it-Tlieta - wara kollox il-programm parlamentari huwa f'idejn il-gvern - u mbagħad naraw.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiena napprezza s-sensittivita' tiegħek għall-mod kif aġġixxejt u naturalment se niċċekkja mal-Leader of the House biex nara jekk il-ġimgħa d-dieħla huwiex se jiġi diskuss l-abbozz ta' liġi li jemenda l-ordinanza dwar il-mediċini perikolużi.

Jekk se jiġi diskuss dan l-abbozz ta' liġi, l-ġimgħa d-dieħla naqbżuha, pero' bħas-soltu tirċievu ittra mingħandna biex ninfurmawkom meta se nerġgħu niltaqgħu.

Nirringrazzjawkom u l-lejl it-tajjeb.

Fid-9.05 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data li kellha tiġi komunikata aktar tard.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

LAQGĦA NRU.

It-Tlieta, 6 ta' Lulju, 1999

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.12 p.m

L-Onor.

Helen D'Amato, President tal-Kumitat, ippresediet.

PREŻENTI

L-Iskrivana qalet it-talba.

Il-Minuti tal-laqgħa Nru. 12 li saret fit-30 ta' Ġunju, 1999 kienu konfermati.

MENTAL HEALTH: POLICIES, STRUCTURES, SERVICES AND LEGISLATION - KONTINWAZZJONI

Il-President tal-Kumitat informat lill-Kumitat li kienet irċeviet ittra mill-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ bl-informazzjoni mitluba fil-laqgħa Nru 12 dwar l-għadd ta' persuni bi problemi ta' saħħa mentali li ġew imħarrġa mill-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ u li nstabilhom xogħol.

Il-Kumitat stieden lil Dr Ray Xerri, Direttur, Dipartiment tal-Policy u l-Ippjanar tas-Saħħa, lis-Sinjorina Doriette Bonello, Senior Occupational Therapist, u lis-Sur Vincent Cassar, Occupational Therapist, minn Qormi Day Centre; lil Dr David Cassar, Konsulent; lil Dr Raymond Busuttil, Director General, Dipartiment tas-Saħħa u lil Ms Catherine Sammut, user tas-servizzi.

Il-Ministru tas-Saħħa, l-Onor Louis Deguara, ħa ukoll sehem fid-diskussjoni.

Fid-9.05 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u l-Kumitat aġġorna għal data li kellha tiġi komunikata aktar tard.

GĦALL-ISKRIVAN TAL-KAMRA

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR IX-XOGĦOL TAL-KAMRA

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 18

It-Tnejn, 12 ta' Lulju 1999, fil-5.30 p.m.

L-iSpeaker, President tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tnejn, 12 ta' Lulju 1999, fil-5.30 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt, b'din l-agenda:-

Xogħol tal-Kamra; u

Affarijiet oħra.

8 ta' Lulju 1999 SKRIVAN TAL-KAMRA


LAQGĦA NRU.

It-Tnejn, 12 ta' Lulju 1999

Il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fil-

L-iSpeaker, l-Onor Anton Tabone, ippresjeda.

PREŻENTI

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali, l-Onor Mario Galea, l-Onor Victor Galea Pace, l-Onor Joe Mizzi u l-Onor George Vella.

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 17 li saret fit-30 ta' Ġunju, 1999, kienu konfermati.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali ikkonferma li l-Gvern kellu l-ħsieb li qabel ir-recess tas-sajf kellu jiġi diskuss l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi kif ukoll issir id-diskussjoni fuq il-qagħda ekonomika fil-pajjiż.

Huwa qal li l-pożizzjoni tal-Gvern hija li d-dibattitu fuq ir-rapport dwar l-update ta' l-avis tal-Kummissjoni Ewropea jiġi pospost peress li f'Ottubru kellu joħroġ rapport aġġornat.

L-Onor George Vella informa lill-Kumitat li din il-proposta kienet inaċċettabblli għall- Oppożizzjoni.

L-iSpeaker iċċirkola kopja ta' ittra datata 8 ta' Lulju 1999, li kien irċieva mingħand is-Sur Charles Flores, Executive Corporate Affairs tal-PBS, dwar xandir fuq l-Internet tas-servizz ta' Radju Malta 2, inkluż is-seduti parlamentari.

Fis-6.01 p.m. il-Kumitat aġġorna.

SKRIVAN TAL-KAMRA


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 19

It-Tnejn, 19 ta' Lulju 1999, fil-5.30 p.m.

L-iSpeaker, President tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tnejn, 19 ta' Lulju 1999, fil-5.30 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt, b'din l-agenda:-

Xogħol tal-Kamra; u

Affarijiet oħra.

16 ta' Lulju 1999 SKRIVAN TAL-KAMRA


LAQGĦA NRU.

It-Tnejn, 19 ta' Lulju 1999

PREŻENTI

Fuq punt imqajjem mill-Onor George Vella, il-Kumitat qabel li fil-Minuti ta' Laqgħa numru 18 li saret fit-12 ta' Lulju 1999, minflok il-kliem:

"Huwa ppropona li d-dibattitu fuq ir-rapport dwar l-update ta' l-avis tal-Kummissjoni Ewropea jiġi pospost peress li f'Ottubru kellu joħroġ rapport aġġornat",

għandhom jidħlu l-kliem:

"Huwa qal li l-pożizzjoni tal-Gvern hija li d-dibattitu fuq ir-rapport dwar l-update ta' l-avis tal-Kummissjoni Ewropea jiġi pospost peress li f'Ottubru kellu joħroġ rapport aġġornat".

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 18 li saret fit-12 ta' Lulju, 1999, kif emendati, kienu konfermati.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali informa lill-Kamra li kien intlaħaq qbil man-naħa ta' l-Oppożizzjoni li d-dibattitu dwar il-mozzjoni ta' sfiduċja fil-gvern imressqa mill-Oppożizzjoni li kellu jsir dak inhar, kellu jieħu seduta waħda, bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema ta' l-Oppożizzjoni; bl-introduzzjoni u l-winding up għall-Oppożizzjoni u bil-ħin li jittieħed għal xi sospensjonijiet jiżdied mal-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol.

Fuq il-punt imqajjem fl-aħħar laqgħa tal-Kumitat dwar id-dibattitu fuq ir-rapport dwar l-update ta' l-avis tal-Kummissjoni Ewropea, il-Viċi Prim Ministru informa lill-Kumitat li l-Gvern kien lest li jilqa' t-talba biex dan id-dibattitu flimkien mad-dibattitu dwar il-qagħda ekonomika fil-pajjiż isiru qabel ir-recess tas-sajf u ssuġġerixxa li, bi qbil, id-diskussjoni setgħet issir f'seduti li jsiru nhar il-Ħamis u l-Ġimgħa, 22 u 23 ta' Lulju 1999.

L-Onor George Vella rriżerva d-dritt li jikkomunika l-pożizzjoni ta' l-Oppożizzjoni dwar jekk dawn id-diskussjonijiet għandhomx isiru l-Ħamis u l-Ġimgħa jew inkella f'seduti li jistgħu jsiru fil-għodu u fil-għaxija nhar it-Tnejn, it-Tlieta u l-Erbgħa, 26, 27 u 28 ta' Lulju 1999, rispettivament.

Fuq punt imqajjem mill-Onor George Vella, il-Kumitat qabel li dak inhar ma kellu jkun hemm ebda laqgħa ta' kumitati tal-Kamra.

Fil-5.58 p.m. il-Kumitat aġġorna.

SKRIVAN TAL-KAMRA


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR IX-XOGĦOL TAL-KAMRA

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 20

It-Tlieta, 20 ta' Lulju 1999, fis-7.30 p.m.

L-iSpeaker, President tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tlieta, 20 ta' Lulju 1999, fis-7.30 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt, b'din l-agenda:-

Xogħol tal-Kamra; u

Affarijiet oħra.

20 ta' Lulju 1999 SKRIVAN TAL-KAMRA


LAQGĦA NRU.

It-Tlieta, 20 ta' Lulju 1999

Il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-

L-iSpeaker, l-Onor Anton Tabone, ippresjeda.

PREŻENTI

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali, l-Onor Mario Galea, l-Onor Victor Galea Pace, l-Onor Joe Mizzi u l-Onor George Vella.

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 19 li saret fid-19 ta' Lulju, 1999, kienu konfermati.

XOGĦOL TAL-KAMRA

Minkejja li l-Oppożizzjoni wriet ix-xewqa li jkun hemm dibattitu itwal, eventwalment il-Kumitat qabel li d-diskussjoni fuq ir-rapport dwar l-update ta' l-avis tal-Kummissjoni Ewropea kellha tieħu erba' seduti li jsiru nhar it-Tnejn u t-Tlieta, 26 u 27 ta' Lulju 1999, fil-għodu u fil-għaxija; u li d-dibattitu fuq il-qagħda ekonomika fil-pajjiż kellha tieħu żewġ seduti li jsiru nhar l-Erbgħa, 28 ta' Lulju, 1999, fil-għodu u fil-għaxija.

Il-ħin tad-diskussjoni fuq iż-żewġ suġġetti li dwarhom ma jitteħidx vot, kellu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema ta' l-Oppożizzjoni bl-introduzzjoni u l-winding up għall-Gvern, u l-ħin tal-mistoqsijiet u ta' l-aġġornament jittieħed bħas-soltu.

Il-Kumitat qabel li għal dawn is-seduti, l-Ordnijiet tal-Ġurnata kellhom jiġu sospiżi biex isiru d-dibattiti msemmija.

Fis-7.55 p.m. il-Kumitat aġġorna.

SKRIVAN TAL-KAMRA


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 21

Il-Hamis, 23 ta' Settembru 1999, fil-12.15 p.m.

L-iSpeaker, President tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar il-Hamis, 23 ta' Settembru 1999, fil-12.15 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt, b'din l-agenda:-

Xogħol tal-Kamra; u

Affarijiet oħra.

22 ta' Settembru 1999 SKRIVAN TAL-KAMRA


LAQGĦA NRU.

Il-Ħamis, 23 ta' Settembru 1999

Il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta,

PREŻENTI

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali, l-Onor Frederick Azzopardi, l-Onor Victor Galea Pace, l-Onor Joe Mizzi u l-Onor George Vella.

Fuq punt imqajjem mill-Onor George Vella, il-Kumitat qabel li fil-Minuti tal-laqgħa numru 20, li saret fl-20 ta' Lulju 1999, fil-bidu tal-paragrafu intitolat "Xogħol tal-Kamra", fl-ewwel paġna, għandhom jiżdiedu l-kliem "Minkejja li l-Oppożizzjoni wriet ix-xewqa li jkun hemm dibattitu itwal, eventwalment"

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 20 li saret fl-20 ta' Lulju, 1999, kif emendati, kienu konfermati.

XOGĦOL TAL-KAMRA

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali informa lill-Kamra li l-ħsieb tal-Gvern kien li:

(i) it-Tnejn, it-Tlieta u l-Erbgħa, 27, 28 u 29 ta' Settembru, il-Parlament kellu jiltaqa' fil-għaxija biss;

(ii) l-ewwel żewġ items fuq l-aġenda tat-Tnejn kellhom ikunu t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal-Gvern – Abbozz Nru 18 – u t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita' – Abbozz Nru 10 – li possibbilment kellu jgħaddi mill-istadji kollha sat-3 ta' Diċembru 1999, li huwa l-Jum Internazzjonali tal-Persuni b'Diżabilita';

(iii) d-diskussjoni dwar il-mozzjoni għat-tħassir ta' Avviż Legali Nru 123 dwar il-levies, imressqa mill-Onor John Attard Montalto kellha ssir fis-seduta ta' nhar il-Ħamis, 7 ta' Ottubru 1999, bil-possibbilta' li l-ħin tas-seduta jitwal xi ftit;

(iv) fil-ġranet li jmiss se jitressqu żewġ riżoluzzjonijiet, waħda dwar il-proġett ta' Manoel Island u oħra dwar l-għoti ta' faċilitajiet sportivi lil għaqdiet sportivi;

(v) sa qabel ma jitressaq il-Budget għas-sena 2000, ikunu ġew diskussi l-estimi tal-korporazzjonijiet; u

(vi) li huwa previst li se jkun hemm bżonn isiru seduti fil-għodu u fil-għaxija minħabba l-ammont ta' xogħol leġislattiv li jrid jgħaddi mill-Parlament u allura forsi għandha titfassal mozzjoni ta' proċedura li tirregola l-ħinijiet tas-seduti u tiskeda x-xogħol parlamentari.

L-Onor George Vella ssuġġerixxa li jingħata aktar żmien sakemm tibda d-diskussjoni fuq l-Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita'.

Fuq punt imqajjem mill-Onor Joe Mizzi, il-Kumitat iddiskuta l-kriterji wżati sabiex jiġu aċċettati mistoqsijiet parlamentari.

Mr Speaker informa lill-Kumitat li x-xogħol sabiex il-Membri Parlamentari jingħataw aċċess għall-użu tal-computer u l-faċilitajiet ta' l-Internet u l-e-mail mill-Kamra tal-Parlament stess, kien tlesta.

Il-Kumitat feraħ u rringrazzja lil min kien ta s-sehem tiegħu sabiex isir ix-xogħol.

Fuq punt imqajjem mill-Onor George Vella, il-Kumitat qabel li għandha tiġi eżerċitata aktar prudenza fl-użu ta' mobile phones fil-Kamra tal-Parlament.

Fin-12.57 p.m. il-Kumitat aġġorna.

SKRIVAN TAL-KAMRA


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 14

It-Tnejn, 18 ta' Ottubru 1999 fis-7.00 p.m.

L-Onor.

Helen D'Amato, President tal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali, tavża li l-Kumitat ser jiltaqa' nhar it-Tnejn, 18 ta' Ottubru 1999 fis-7.00 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

Diskussjoni fuq l-abbozz finali tal-Kurrikulu Minimu Nazzjonali.

11 ta' Ottubru 1999 SKRIVAN TAL-KAMRA