KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru. 11

It-Tlieta, 15 ta' Ġunju, 1999

Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan

Prezz Lm1

Laqgħa Nru. 11

It-Tlieta, 15 ta' Ġunju, 1999

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.10 p.m.

Il-Minuti tal-laqgħa Nru. 10 li saret fid-9 ta' Ġunju, 1999 ġew konfermati.

IĊ-CHAIRPERSON (Onor. Helen D'Amato): Għal darb'oħra nixtieq nirringrazzja lil kull min ġie għal din il-laqgħa u bħalma nagħmel is-soltu, nibda billi nsemmi xi punti li tqajmu waqt l-aħħar laqgħa, kemm għall-benefiċċju ta' dawk li qegħdin hawn għall-ewwel darba u kemm biex niffriskaw il-memorja tagħna ħalli kemm jista' jkun ma nirrepetux dak li diġa' ntqal.

Matul il-laqgħa ta' nhar l-Erbgħa tawna l-esperjenzi tagħhom erba' min-nies; smajna lil project manager li taħdem f'Villa Chelsea, lid-Direttur tal-Psikjatrija f'Mount Carmel Hospital, lil user u anke familjari ta' persuna li għandha mard mentali.

Wieħed mill-punti li ħareġ b'mod ċar ħafna huwa l-fatt li f'pajjiżna għad hawn ċerta stigma.

Veru li forsi din l-istigma qed tixxellef xi ftit, pero' inħossu li għadha hawnhekk u allura toħroġ il-ħtieġa ta' aktar awareness fost il-pubbliku.

Inħasset ukoll il-ħtieġa ta' aktar awareness fost l-employers u l-unions.

Issemmiet il-ħtieġa li tiġi żviluppata strateġija għall-policy li diġa' għandna.

Donnu hawn consensus li din il-policy għadha adattata, pero' inħass il-bżonn ta' strateġija biex il-policy tkun tista' tiġi mħaddma.

Smajna dwar il-ħtieġa ta' aktar community services biex il-perijodu li nies iqattgħu ġewwa Mount Carmel Hospital ikun biss perijodu minimu li jservi ta' kura u mhux jibqgħu hemm minħabba problemi ta' housing, xogħol, support services, eċċ. Ħarġet ukoll il-ħtieġa ta' aktar psychiatric nurses, pero' smajna wkoll li llum il-ġurnata hemm courses li jwasslu lil nurses ikunu kwalifikati fis-psychiatric care.

Smajna wkoll li m'għandniex nużaw il-labels psikjatriċi biex nies bi problemi ta' saħħa mentali jiġu boarded out qabel iż-żmien.

Naturalment irridu nibqgħu konxji li jkun hemm min ikollu bżonn jiġi boarded out mix-xogħol, imma l-isforz tagħna għandu jkun biex inżommu lil dawn in-nies fix-xogħol u mhux jiġu boarded out għax forsi huwa iktar komdu li nagħmlu hekk.

Issemmiet il-ħtieġa li jsiru studji xjentifiċi dwar l-użu ta' l-anti-depressants.

Issemmiet li kemm jista' jkun nevitaw taħlit ta' pazjenti fl-Isptar Monte Carmeli iżda smajna wkoll li din il-policy tiġi segwita fil-maġġoranza tal-każi.

Issemmiet il-ħtieġa ta' multidisciplinary teams u l-ħtieġa ta' support mhux biss lill-persuni bi problema, imma anke lill-familjari tagħhom.

Infakkarkom li l-għan ta' dawn il-laqgħat huwa li nevalwaw il-policies, l-istrutturi, is-servizzi u l-aġġornament tal-leġislazzjoni.

Dan is-suġġett huwa ferm delikat u għalhekk jekk irridu li nkunu ta' servizz għal persuni bi problemi ta' saħħa mentali u l-familji tagħhom, m'għandniex nirrikorru għas-sensazzjonaliżmu.

Naf li l-ġurnalisti huma sensittivi ħafna u napprezza l-kooperazzjoni tagħhom, iżda nfakkar lil kull min se jitkellem hawnhekk li hawnhekk qed nitkellmu b'mod pubbliku u kulma jintqal qed jiġi recorded.

Anke aħna rridu ngħinu lill-ġurnalisti biex ma npoġġuhomx daharhom mal-ħajt.

Qabel nagħtu bidu għas-sessjoni tal-lum, nixtieq ngħidilkom li rċevejna ittra u policy document on family medicine in Malta, mill-Malta College of Family Doctors.

Nagħti bidu għas-sessjoni tal-lum billi l-ewwel insejjaħ lil Dr. Giovanni Pace li ġie minn Għawdex u allura għandna nagħtuh preferenza.

Dr. Pace, nixtieqek tgħidilna x'inhu r-rwol tiegħek u l-esperjenzi tiegħek f'dan il-qasam u x'tixtieq tara li jinbidel u x'taħseb li huwa neċessarju.

DR. GIOVANNI PACE (Chairman, Għaqda Ħbieb tal-Morda u ta' l-Anzjani f'Għawdex): Jiena surgeon u fiż-żmien li għamilt bħala supretendent ta' l-isptar ta' Għawdex, kont in charge ukoll tal-mental section ta' l-isptar.

Jiena ma nafx eżatt xi tridu minni, pero' nixtieq ngħid li l-aktar ħaġa importanti hija li l-pazjent dejjem ikun il-focus ċentrali f'dak kollu li jkun qed isir u kulma jsir isir għal benefiċċju tal-pazjent u mhux l-ewwel inħarsu kif se niffrankaw il-flus jew kif se nkunu cost effective.

Kulma jsir għandu jsir biex jippromwovi u jissalvagwardja d-drittijiet tal-pazjent bħala individwu f'soċjeta' ċivilizzata.

Id-dinjita' tiegħu għandha tiġi mħarsa f'kull ħin u f'kull pass li jittieħed, sew fit-tfassil tal-policy u sew fl-execution tagħha.

Il-pazjent għandu jkollu ċertu empowerment, għandu d-dritt li jkun informat mit-tabib dwar il-mard li għandu u għandu wkoll id-dritt li jiġi mismugħ.

Il-pazjent irid jipparteċipa fid-decision making, speċjalment wara l-fażi akuta tal-marda, u għandu dritt għall-indipendenza tiegħu.

Jiġifieri jrid ikollu għajnuna mill-awtoritajiet biex jiżviluppa l-ħiliet tiegħu sabiex ikollu impjieg ħalli kemm hu possibbli jkun self-supporting, jikkontribwixxi għall-pensjoni tiegħu u ma jkunx burden fuq is-soċjeta'.

Ix-xogħol jagħti d-dinjita' lill-pazjent u f'każ li pazjent ma jkunx jista' jmur lura mal-familja, għandu dritt li jingħata għajnuna biex ikollu post fejn jgħix.

It-tieni focus għandha tkun immirata lejn il-familja tal-pazjent li tenħtieġ support f'ħafna forom.

Il-familja tenħtieġ informazzjoni dwar il-marda tal-pazjent, il-kors tagħha, il-prognosis, il-management u l-implikazzjonijiet tagħha.

Dan kollu jirrikjedi input mit-tobba u min-nurses.

Imbagħad irid ikun hemm riabilitazzjoni tajba għall-pazjent bil-parteċipazzjoni tal-familja li tiġi edukata dwar il-marda biex tkun tista' tikkontribwixxi għall-fejqan u r-riabilitazzjoni tal-pazjent.

F'din il-fażi jrid ikun hemm input minn nurses, occupational therapists, social workers u minn halfway houses.

Aħna nħossu li l-follow-up care li tingħata mis-psychiatric out-patient service għandha tiġi supplimentata minn home visiting u home assistance minn trained nurses, occupational therapists, social workers u oħrajn.

Forsi ċerti faċilitajiet li jingħataw lill-anzjani jistgħu wkoll jingħataw lill-persuni li jsibu ruħhom inkapaċitati fi djarhom.

Jidhrilna wkoll li għandu jkun hemm xi forma ta' respite services f'units speċjali għal min ikun qiegħed jieħu ħsieb pazjenti d-dar.

Anke l-carers kultant ikollhom bżonn imorru l-isptar, jew jieħdu vaganza.

Bħalma hemm respite services għal min jieħu ħsieb anzjani jew persuni b'diżabilita', daqstant ieħor għandu jkun hemm respite services għal familjari ta' pazjenti li jenħtieġu ħafna attenzjoni, kważi continuous observation, mill-membri tal-familja tagħhom.

Per eżempju, pazjenti jistgħu jmorru f'halfway houses jew f'day centres sakemm il-familjari jieħdu l-ġranet ta' mistriħ li jixierqilhom.

Safejn naf jien, f'Malta teżisti biss Villa Chelsea waqt li f'Għawdex m'għandniex xi ħaġa simili u naħseb li 'l quddiem għandu jkun hemm post simili għall-Għawdxin.

Id-domiciliary services li hemm ħtieġa kbira għalihom għadhom m'humiex żviluppati, għalkemm l-ewwel għandna bżonn ikollna iktar trained nurses, social workers u occupational therapists, qabel ma s-servizz jiġi żviluppat.

Naħseb li għadna 'l bogħod ħafna minn dan l-iżvilupp.

Safejn naf jien lanqas f'Malta m'għandna s-servizz li jintbagħat xi ħadd id-dar jieħu ħsieb il-pazjent.

Per eżempju f'Għawdex, lanqas għandna resident occupational therapist jew resident psychiatrist u jien personalment jidhirli li għandu jkun hemm għallinqas wieħed.

F'Għawdex, għandna biss wieħed social worker kwalifikat; naħseb li hemm bżonn ta' iktar social workers.

Kif diġa' għedt, għandu jkun hemm aċċess ta' social housing għall-persuni b'mard mentali.

L-aħħar darba smajna li se jiġu allokati xi djar għalihom u jekk fhimt sew, dawn huma grupp ta' djar fl-istess area.

Jien naħseb li jekk inpoġġuhom kollha flimkien f'post wieħed ...

IĊ-CHAIRPERSON: Le, ma jidhirlix li l-ħamest idjar li se jiġu allokati għal dan l-iskop, huma kollha ħdejn xulxin.

M'hux se jkunu f'xi block of flats li mbagħad fuqhom nistgħu npoġġulhom tabella.

MICHAEL FARRUGIA: Fi blokk ta' sitt flats se jkun hemm flat wieħed allokat lil dawn in-nies.

Jekk tħallihom kollha flimkien, ma jkollokx integrazzjoni.

DR. GIOVANNI PACE: Naturalment biex l-integrazzjoni ta' dawn il-persuni tirnexxi, hemm bżonn - u din diġa' ssemmiet - li l-poplu jiġi edukat sabiex titneħħa l-imbierka stigma u l-pazjenti ma jibqgħux jiġu kkonsidrati bħala xi ħaġa untouchable.

Għandhom jiġu kkonsidrati bħala nies b'differenza; hawn min huwa iswed, hawn min huwa abjad, hawn min hu zopp u hawn min m'huwiex.

Kulħadd għandu jagħraf li dawn il-persuni għandhom id-dinjita' tagħhom u m'humiex nies li wieħed għandu jibża' minnhom u mod wieħed kif nistgħu nkabbru l-awareness fost il-pubbliku, huwa billi jkun hemm iktar informazzjoni fil-media.

Għar-rigward ta' employment u self-support, jiena jidhirli li huwa importanti immens li kemm jista' jkun lil dawn il-persuni nżommuhom attivi u jaħdmu.

Dan l-aħħar mort il-Ġermanja u rajt is-social work li jsir fil-qasam ta' pazjenti with mental problems.

Fil-post li morna, rajna sistema fejn il-Caritas tal-Kattoliċi u d-diaconate tal-Protestanti, jikkostitwixxu aġenzija bejniethom -mingħalija 75% jew 80% tagħha hija ffinanzjata mill-gvern - u l-pazjenti li ma jkunx jista' jinstabilhom job f'workplace normali, jingħataw xogħol f'fabbrika li tkun tagħhom u hija sta għall-aġenti biex iġibu xogħol minn fabbriki ikbar.

Dawn il-persuni jagħmlu xogħol skond il-kapaċitajiet tagħhom.

Rajnihom jaqtgħu l-azzar, jagħmlu electronic contacts, eċċ. Per eżempju wieħed minnhom, kulma kien jagħmel hu li jdaħħal screw ġo biċċa injama but this task was part of a larger job.

Naturalment dawn il-persuni jitħallsu skond kemm jaħdmu.

Huma jitħallsu skond il-kwalita' ta' xogħol li jagħmlu u mill-flus li jaqilgħu, ikunu qed jikkontribwixxu għall-pensjoni tagħhom.

Pero' barra li jkunu qed jaqilgħu l-flus, iħossuhom kburin li qegħdin jaħdmu.

Lil dawn il-persuni jiġbruhom mid-dar kull filgħodu u jerġgħu jeħduhom lura d-dar wara li jispiċċaw mix-xogħol.

Jien naħseb li xi ħaġa bħal din, li tista' taħdem għall-pazjenti bid-down syndrome, tista' taħdem ukoll għal pazjenti psikjatriċi li għandhom ċerta incapacity li jaħdmu f'postijiet tax-xogħol normali.

Forsi ta' min wieħed jikkonsidra l-iżvilupp ta' sistema simili.

Fl-aħħar laqgħa ssemmew il-control u compliance of medication.

Veru li hemm problemi imma llum xtaqt ngħid xi ħaġa dwar il-files tal-pazjenti u d-data recording.

Bħalissa s-sitwazzjoni hi li kull sptar iżomm il-files tiegħu; St. Luke's għandu l-files tiegħu, l-Isptar Boffa għandu l-files tiegħu, Mount Carmel għandu l-files tiegħu u l-Isptar ta' Għawdex għandu l-files tiegħu u rari l-files imorru minn sptar għall-ieħor.

Veru li fi sptar il-files jintbagħtu minn post għall-ieħor, imma jista' jiġik pazjent li ma tkunx taf li huwa mental patient u qiegħed fuq ċertu drugs u jekk jgħidlek li qed jieħu xi drugs, għandu mnejn li l-informazzjoni li jagħtik ma tkunx eżatta.

Barra minn hekk, to my knowledge - forsi l-affarijiet inbidlu - il-health centres u l-polyclinics ma jżommux noti.

L-isptarijiet privati għandhom il-files tagħhom u kull private GP għandu l-files tiegħu, imma dawn il-files huma inaccessible.

Fl-isptarijiet tal-gvern hemm separazzjoni bejn general files, psychiatric files u emergency files, u allura meta wieħed jidħol fid-dipartiment ta' l-emerġenza, jagħmlulu ticket of admission, iħażżu xi ħaġa fuq in-naħa ta' wara tat-ticket u jiġi filed, pero' din in-nota ma tidħolx fl-istorja li jkollu l-pazjent fl-isptar, allura pazjent jista' jkollu file f'Mount Carmel, ieħor fil-casualty department u ieħor fl-Isptar Ġenerali.

Hemm bżonn li jkun hemm ċentralizzazzjoni ta' l-informazzjoni and in this electronic age, jien jidhirli li nistgħu nikkomputerizzaw is-sistema billi jkun hemm central patient data bank fejn tidħol id-data kollha tal-pazjent, data li tista' tiġi minn diversi sorsi, mit-tabib jew konsulent personali tal-pazjent, mill-isptar u anke mill-psikjatra.

Fi gżira żgħira bħalma hi tagħna, din hija mhux biss possibbli imma anke prattikabbli u l-kwestjoni ta' konfidenzjalita' tista' tiġi mħarsa b'security system li tillimita l-aċċess għal ċerti certified computers, per eżempju, permezz ta' unique passwords li jingħataw biss lit-tobba.

Jien inħoss li sistema bħal din toffri ħafna vantaġġi u fl-aħħar mill-aħħar tkun ta' benefiċċju għall-pazjent għax meta pazjent imur quddiem tabib, it-tabib ikollu aċċess għall-istorja kollha ta' dak il-pazjent, inkluż it-treatment li jkun qed jieħu li tgħin lit-tabib ma jagħtihx treatment li jista' ma jaqbilx ma' treatment li jkun tah tabib ieħor u jagħmel xi froġa.

Jien inħoss li miżuri bħal dawn huma importanti u jistgħu jwasslu biex inaqqsu l-patient shopping għax jekk il-pazjent ikun jaf li dak li qiegħed jikteb it-tabib dwaru se jkun aċċessibbli għal tabib ieħor, jonqos milli joqgħod idur minn tabib għal ieħor.

Barra minn hekk dan jagħti lok li tiġi żviluppata relazzjoni speċjali bejn il-pazjent u t-tabib ta' l-għażla tal-pazjent.

Mil-lat ta' medical standards, dawn ikunu wkoll imħarsa għax kulma jikteb tabib jista' jiġi biss skrutinizzat mill-peers tiegħu.

Sistema bħal din żgur li se jibbenefika minnha l-pazjent u twassal biex jiġu ffrankati ħafna flus, sforzi, karti u żmien.

Ma nafx kemm tali sistema tkun popolari mat-tobba, iżda almenu tista' tibda billi tiġi limitata għall-isptarijiet tal-gvern.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Qed nara li hawn preżenti cameraman minn Net television.

Hawn permess biex il-cameraman jieħu filmat ta' din il-laqgħa?

Il-permess ingħata.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Xtaqt nikkjarifika xi punti li għadu kif semma Dr. Pace.

Id-Dipartiment tas-Saħħa qiegħed fil-proċess ta' komputerizzazzjoni ta' diversi setturi fl-isptarijiet kollha governattivi, liema proċess se jwassal biex fuq perijodu ta' żmien l-informazzjonni dwar pazjent tkun kollha komputerizzata, pero' din iġġib magħha problemi, fosthom il-problema ta' aċċess u l-problema ta' konfidenzjalita' fuq sistema komputerizzata, min jista' jkollu aċċess għal dik l-informazzjoni u kif tasal għal dak l-aċċess.

Naħseb dik hi l-aktar importanti għax ovvjament ma jistax ikun li ċikku l-poplu jidħol fil-computer u jara x'għandu u x'm'għandux Michael Farrugia u x'inhu jieħu għall-marda li għandu.

Il-kura u l-istat ta' saħħa ta' individwu m'hija affari ta' ħadd, imma tista' tinstab sistema kif it-tabib ikollu aċċess għall-informazzjoni mingħajr ma tonqos il-konfidenzjalita'.

Il-proċess ta' komputerizzazzjoni ilu għaddej taħt diversi gvernijiet u għadu qed jiġi żviluppat.

Tista' tgħidilna kemm hemm persuni f'Għawdex li għandhom problema ta' mard mentali u li għandhom bżonn hospitalisation għal perijodu ta' żmien?

Kemm hemm persuni li minħabba l-gravita' tal-kundizzjoni tagħhom ma jistgħux jingħataw il-kura meħtieġa ġewwa l-isptar ta' Għawdex u jkollhom jinġiebu Malta għall-kura?

DR. GIOVANNI PACE: Peress li ili iktar minn sena nieqes mill-isptar, ma nistax nagħtik figuri.

Hemm pazjenti li kultant ikollhom bżonn ta' kura l-isptar on an acute basis, pero' ġeneralment ma jdumux ħafna l-isptar u huwa numru żgħir ħafna li kultant ikollhom bżonn jiġu trasferiti għal kura f'Malta.

MICHAEL FARRUGIA: Nifhem li n-numru ta' pazjenti flactuates.

Mill-esperjenza tiegħek meta kont supretendent ta' l-isptar ta' Għawdex u meta kont taħdem bħala tabib ġewwa Għawdex, ma taħsibx li x-xogħol li jingħataw persuni bi problemi mentali - inti tajt eżempju ta' wieħed li jdaħħal screw ġewwa injama - jista' jkun tedjanti?

IĊ-CHAIRPERSON: L-eżempju li ta kien ta' każ fil-Ġermanja, mhux ġewwa Għawdex.

MICHAEL FARRUGIA: Ma tħossx li proċess bħal dak huwa tedjanti għal persuni b'mard mentali u mhux dan it-tip ta' xogħol biss jista' jiġi offurt lil persuni b'mard mentali?

Ma tħossx li xogħol bħal dan huwa pjuttost degradanti u tedjanti għal persuna li tbati minn mard mentali u tista' iktar twasslu biex tiggravalu ċertu problemi li jista' jkollu?

DR. GIOVANNI PACE: Iva, sewwa qed tgħid, imma l-ewwel il-pazjenti jiġu assessed u mbagħad jingħataw xogħol skond il-kapaċitajiet tagħhom.

Mhux se jingħataw job tedjanti jekk huma jkunu jistgħu jagħmlu job iktar komplikat.

Wara li jiġu assessed jagħmlu sena training sabiex min ikun qed jgħallimhom jara safejn jista' jasal kull wieħed u x'jobs huwa kapaċi jagħmel.

Jiġifieri jenħtieġ team ta' nies li jifhmu u jafu x'qegħdin jagħmlu.

Irrid ngħid li l-persuna li rreferejt għaliha aktar kmieni li kienet qed tagħmel dak it-tip ta' xogħol fil-Ġermanja, kienet demented.

Kien hemm ħafna tolleranza fuq il-post tax-xogħol li rajna fil-Ġermanja.

Il-ħaddiema jqumu minn posthom meta jridu u jaħdmu at their own pace.

U jekk l-aġenzija tkun intrabtet ma' fabbrika li tipproduċi tant oġġetti, huma x'inhuma, within a certain time u l-pazjenti ma jlaħħqux ilestu x-xogħol fiż-żmien stipulat, il-management ixammru l-kmiem u jlestu x-xogħol huma.

Dawn jaħdmu on professional lines u jipproduċu diversi affarijiet.

Per eżempju kien hemm makna komputerizzata li taqta' l-isteel f'forom u kulma kien jagħmel pazjent kien li jpoġġi a sheet of steel fil-makna li tkun programmata u jagħfas buttuna.

Meta l-forma tinqata', ineħħi x-sheet u jistivaha, imbagħad ikun hemm min jgħoddhom u jeħodhom għall-packing u wara jintbagħtu l-fabbrika li magħha jkun sar il-kuntratt.

Tista' tkun kwalunkwe fabbrika, tista' tkun fabbrika tal-karozzi, pero' x-xogħol li jagħmlu huwa pjuttost wieħed ripettitiv.

IĊ-CHAIRPERSON: Int qiegħed issemmi sheltered work.

DR. GIOVANNI PACE: Sheltered u supervised work li ma jeżistix f'pajjiżna.

IĊ-CHAIRPERSON: Li nixtiequ naraw ukoll hu li mhux biss ikun hawn sheltered workshops, li forsi huma bżonjużi għal żmien qasir, imma li dawn in-nies jidħlu verament fid-dinja tax-xogħol.

Nafu li hemm diffikultajiet u m'aħniex ngħidu li t-triq hija faċli, pero' jekk ikun hemm iktar sensittivita', iktar awareness u iktar support, kemm għall-persuna li tkun qed tbati mill-problema u kemm għall-employers, forsi nkunu nistgħu nagħmlu pass 'il quddiem.

DR. GIOVANNNI PACE: Sewwa qed tgħid.

Forsi ma spjegajtx ruħi biżżejjed meta semmejt l-eżempju tal-Ġermanja.

L-ewwel pass li jagħmlu huwa li jipprovaw jimpjegaw il-pazjent in the workforce tal-pajjiż, imma hemm ċerti nies li ma jistgħux jaħdmu b'mod normali, jew għax m'humiex kapaċi jew inkella għax ma jkunux aċċettati.

Pero' s-soluzzjoni m'hijiex li titfagħhom id-dar jgħixu mill-benefiċċji tal-gvern imma li tagħtihom id-dinjita' tagħhom billi tipprovdilhom xogħol.

Dawk in-nies li rajt jaħdmu hemmhekk, kienu kburin immens li qed jaħdmu u jaqilgħu l-flus.

IĊ-CHAIRPERSON: Ix-xogħol jagħti d-dinjita' lil kulħadd.

L-Onor.

MICHAEL ASCIAK: Fl-opinjoni tiegħi hawn misconception fost il-pubbliku in ġenerali fis-sens li hawn min jaħseb li min ikollu problema ta' mard mentali, huwa mentalment inkapaċitat.

Din hija misconception kbira għaliex il-mard tal-moħħ m'huwiex mental subnormality.

Meta mard mentali, bħall-iskiżofrenja, manic depression u schizophrenic disorders oħra, huwa kkontrollat, ma jirrendix l-individwu inkapaċi għax-xogħol u allura kif għedt inti, l-ideal għandu jkun li dawn il-persuni jiġu inseriti fid-dinja normali tax-xogħol.

Per eżempju jista' jkollok nies gradwati li għandhom mard mentali u lil dawn m'intix se tibgħathom jaqtgħu xi ħadida jew xi injama għax iħossuhom under employed u under utilised.

L-ideali hu li safejn hu possibbli tħallihom jaħdmu fil-professjoni li kienu jaħdmu fiha qabel mardu.

Kif naraha jien, il-problema bażika tas-pyschiatric services, m'huwiex is-servizz li jingħata l-isptar li fl-opinjoni tiegħi huwa servizz tajjeb ħafna, jew is-servizz ta' out-patients, imma s-servizzi ta' barra x-xibka li mill-isptar għandhom jiġu mifruxa lejn il-pazjenti li jkollhom bżonn dan it-tip ta' servizz, b'mod partikolari biex jidħlu aħjar fid-dinja tax-xogħol.

Jekk ikollna network stabbilita u effiċjenti, li s'issa m'għandniex, inkunu nistgħu nersqu lejn id-desideratum, ċioe' li l-isptar mentali jingħalaq.

Naħseb dan huwa d-desideratum ta' kull psikjatra, iżda ovvjament ir-realta' titlob li jkun hemm preżenza ta' sptar mentali.

Qed nieħu gost li hawn preżenti l-Ministru tas-Saħħa li wera interess f'din id-diskussjoni għax jien żgur li jekk ikollna network iktar qawwi biex naslu għand il-pazjenti - ovvjament meta jkunu qed jieħdu l-kura l-marda tkun kontrollata - u nagħtuhom l-għajnuna meħtieġa, jien ċert li ħafna mill-problemi, inklużi dawk konnessi mad-dinja tax-xogħol li qiegħed isemmi Dr. Pace, inkunu nistgħu nibdew insolvuhom.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Dr. Pace, inti semmejt l-esperjenza li kellek fil-Ġermanja fejn persuni b'mard mentali ngħataw l-opportunita' li jagħmlu xogħol bi ħlas, pero' jien nemmen li f'pajjiżna għadna lura ħafna minn dan il-lat.

Jekk wieħed jipprova jirrelata ma' persuni b'diżabilita' u jħares lejn il-qasam tal-housing, jara li diġa' hemm strutturi li jħarsu persuni b'diżabilita' filwaqt li m'hemmx strutturi li jħarsu persuni b'mard mentali.

Nafu li l-Awtorita' tad-Djar tirriżerva postijiet għal persuni b'diżabilita' u l-aħħar darba għedna li l-Awtorita' tad-Djar għandha tagħmel l-istess fil-konfront ta' persuni b'mard mentali.

Mil-lat ta' xogħol, jiena wisq nibża' li kif qal Dr. Saliba, u psikjatri u tobba oħra hawn preżenti jistgħu jikkonfermaw dan, ħafna persuni b'depression u b'mard mentali ieħor, ikollhom lack of drive u self-esteem baxx ħafna u allura kważi kważi l-inizjattiva diffiċilment jeħduha huma u għalhekk jien nemmen li l-Istat għandu jintervjeni.

Veru li għandna problema ta' over employment mas-settur pubbliku, imma naħseb li huwa iktar diffiċli li wieħed isib impjieg għal dawn in-nies mas-settur privat milli mal-gvern, u nixtieqek telabora ftit iktar dwar dan.

IĊ-CHAIRPERSON: Imma nixtieq li dak li jsir, isir bi sħab bejn il-gvern u l-privat, jiġifieri mhux neskludu l-privat.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Il-problema hi li ħafna drabi mard mentali m'huwiex daqshekk fid-deher daqs kemm hi diżabilita' u allura wieħed irid joqgħod attent ukoll li ma jkunx hemm min jabbuża billi jgħid, jew ikollu ċertifikat li jgħid, li qed ibati minn marda mentali biex jibbenefika minn impjieg mal-gvern.

Din hija problema li trid ukoll tiġi kkonsidrata, imma jien nemmen li l-gvern, mhux biss billi jimpjega persuni b'mard mentali mas-settur pubbliku, jista' jgħin billi joffri inizjattivi lil min iħaddem bħalma jsir fil-każ ta' impjiegi ta' persuni li huma 'l fuq minn 45 sena.

Huwa importanti ħafna li jkun hemm stimolu għaliex naf nies b'mard mentali li jixtiequ jaħdmu.

Ħafna minnhom ikollhom mumenti fejn iħossuhom down u ma jkollhom aptit jagħmlu xejn, pero' imbagħad ikollhom mumenti oħra li jkunu aħjar u jkunu jixtiequ jsibu post fejn jaħdmu.

Tista' tgħidilna iktar fuq l-esperjenza li kellek fil-Ġermanja?

Min kien qiegħed iħallashom lil dawn il-persuni?

IĊ-CHAIRPERSON: Dr. Pace.

DR. GIOVANNI PACE: Aħna li rajna huwa x-xogħol li l-Caritas tagħmel fil-Ġermanja.

Bħalma tafu l-Caritas hija organizzazzjoni Kattolika li tinsab mal-Ġermanja kollha u fost il-ħafna xogħol li tagħmel - għandhom skejjel, kindergartens, skejjel għal persuni b'diżabilita' jew bi problema mentali, eċċ. - tagħmel dan it-tip ta' social work.

Hemm struttura integrata fejn it-tfal jiġu posted waqt li qed jikbru.

Per eżempju, għandhom kindergartens għat-tfal with mental problems u kif jaslu fil-primarja, jintegrawhom mill-ewwel fi special primary schools li jaċċettaw numru ta' persuni b'diżabilita'; for every eight normal children, jaċċettaw tnejn li għandhom diżabilita'.

Imbagħad meta jaslu għat-teenage years, imorru fi special schools fejn jiġu assessed u mħarrġa għax-xogħol skond il-kapaċita' tagħhom.

L-ewwel li ma jipprovaw huwa li jsibulhom xogħol fil-workforce normali, iżda lil dawk li ma jirnexxilhomx isibulhom xogħol, jeħduhom f'workshops apposta immexxija mill-Caritas fejn ikollhom l-equipment neċessarju biex ikunu jistgħu jaħdmu.

Fil-fabbrika li rajna aħna kienu qed jagħmlu diversi tipi ta' xogħol, kienu qed jaħdmu l-injam, ħadid, jaqtgħu u jippakkjaw il-pipes, u hija l-aġenzija li tieħu ħsieb tittrasporta l-finished product lill-fabbriki li jkunu tawhom il-kuntratt.

Il-Caritas hija organizzazzjoni privata run by the Catholic church u l-gvern iħallashom persentaġġ ta' l-ispejjeż, pero' qabel iħallashom, iridu juru li qegħdin jieħdu ħsieb u jħaddmu numru ta' nies.

Il-gvern jikkontribwixxi on a regular basis a substantial sum, jidhirli madwar 72% jew 80% ta' l-ispejjeż, pero' naturalment iridu juru l-irċevuti kollha, inkluż kemm qegħdin jaqilgħu flus.

It works in a complicated manner, imma ladarba tidħol is-sistema, ma naħsibx li jkun hemm problemi.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

Nitlobkom li jekk jista' jkun iżżommu fil-qosor għax hawn xi nies li nixtieq li nismagħhom illum, fosthom Dr. Vella Baldacchino li jaħdem fir-rehabilitation department ta' Mount Carmel Hospital, Dr Baldacchino li jaħdem fil-primary health care, qasam li huwa wkoll importanti, u ma' familjari ta' persuna li tbati minn mard mentali.

Din m'hijiex se tkun l-aħħar laqgħa fuq dan is-suġġett, pero' nixtieq li nirrestrinġu daqsxejn l-interventi tagħna.

FRANCIS AGIUS: Napprezza li l-ħin huwa limitat pero' naħseb li ma tistax tagħmel ġustizzja ma' suġġett bħal dan jekk ma tidħolx fil-fond u nieħu gost li hawn preżenti Dr. Pace li ħadem fis-settur pubbliku u li issa qed jirrappreżenta a non governmental organisation.

Dan il-kumitat iddiskuta diversi suġġetti u smajna maratona ta' nies jitkellmu, pero' naħseb li bħala kumitat li se jippreżenta lill-ministri tagħna l-veduti li jkunu ġew murija, l-aktar ħaġa li rridu noqogħdu attenti minnha hija li ma nħallux kanali vojta li jistgħu jaqgħu fihom il-problemi li mingħalina se nsolvu.

Fil-qasam ta' mental health għandek professjonisti ta' kull tip li kollha jagħmlu l-almu tagħhom, pero' flimkien irridu nsibu kif verament ikun hemm networking system bejniethom.

Naħseb li dan hu li jagħmel sistema ta' saħħa mentali holistic.

Għalkemm inti kemm-il darba alludejt għall-fatt li fil-Ġermanja għandhom sistema fejn it-tfal jiġu assessed minn eta' żgħira, jien inħoss li flimkien ma' din is-sistema, irid jidħol ukoll l-aspett ta' prevenzjoni li s'issa għadna ma smajna xejn dwaru.

Jiena nemmen li jekk verament irridu li l-problemi ta' saħħa mentali jiġu tackled, irridu nħarsu wkoll lejn l-aspett ta' prevenzjoni.

Inti għandek esperjenza ta' kif taħdem is-sistema governattiva f'dan il-qasam - mhux biss f'Malta imma iktar u iktar f'Għawdex - u taf li ħafna drabi dawn in-nies ikollhom bżonn ta' support li forsi ma jinstabx fis-sistema governattiva, allura kemm taħseb li l-volontarjat jista' verament jikkontribwixxi fil-proċess kollu ta' fejqan, jew biex insejħulha hekk, ta' prevenzjoni?

DR. GIOVANNI PACE: L-intenzjoni tal-volontarjat huwa tajjeb, pero' diffiċli li ssib l-għajnuna.

Ħalli nagħtik eżempju.

Fl-Għaqda Ħbieb tal-Morda għandna 600 membru u fil-kumitat hemm 16-il membru, imma x-xogħol jagħmluh biss erbgħa min-nies.

Ix-xogħol kollu jaqa' fuq erbgħa min-nies li nzertaw huma wkoll involuti f'organizzazzjonijiet oħra.

Din hi l-problema.

Faċli tattira lil min jgħinek imma ġeneralment l-għajnuna tkun pjuttost sporadika.

Ovvjament ma tistax tisforza lil xi ħadd li jrid jagħmel xogħol volontarju u allura diffiċli tagħmel proġett li se jkun maintained in a regular and continuous manner.

Din hi l-problema u għalhekk ħafna drabi ma nissugrawx nibdew xi ħaġa.

Per eżempju ilna ħafna nilagħbu bl-idea li nipprovdu meals-on-wheels imma l-ewwel problema hija biex insibu driver.

M'għandniex driver.

FRANCIS AGIUS: Kif taħseb li l-gvern jista' jgħin biex ikun hemm networking aħjar sabiex nies b'mard mentali jiġu megħjuna?

DR. GIOVANNI PACE: L-ewwelnett meta jkun hemm idea li tkun ħarġet mill-volontarjat u li l-gvern ikun jidhirlu li tkun ta' ċertu valur, għandu jieħu interess fiha u jistieden l-organizzazzjoni konċernata biex jiddiskuti magħha kif tista' titħaddem bl-għajnuna tagħhom.

Per eżempju semmejt is-servizz ta' meals-on-wheels.

Kulma nixtiequ aħna huwa li l-gvern jipprovdielna driver u clerk li tieħu ħsieb iżżomm lista ta' fejn iridu jintbagħtu l-meals u aħna nagħmlu l-ordnijiet skond it-talbiet li jkollna.

Jiġifieri jekk il-gvern jagħtina driver u clerk, il-volontarjat ikun jista' jagħmel il-kumplament.

Qed insemmi s-servizz ta' meals-on-wheels għaliex bħalissa dan l-eżempju ġie f'rasi.

IĊ-CHAIRPERSON: Onor. Deguara.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Sinjura President, nixtieq nagħmel żewġ kummenti fil-qosor.

F'dawn it-tip ta' diskussjonijiet aħna nużaw it-terminu "pazjenti b'mard mentali", pero' rridu noqogħdu attenti u nagħrfu li hemm ħafna u ħafna livelli ta' mard mentali.

Irridu noqogħdu attenti biex min forsi m'huwiex daqshekk intiż f'dawn l-affarijiet, per eżempju membri tal-press, ma jieħux l-impressjoni li hemm biss saff wieħed ta' pazjenti b'mard mentali.

Jekk tqabbel l-istatistika ta' nies li jbatu minn dipressjoni f'pajjiżna ma' dik ta' pajjiżi oħra, issib li pajjiżna qiegħed fl-istess livell u jekk tifli l-istatistika, issib li ħafna min-nies li jbatu minn mard mentali qegħdin jagħmlu xogħol li tista' tagħmlu kull persuna li tissejjaħ "normali".

Dik hija l-ewwel ħaġa li rridu noqogħdu attenti għaliha.

Qabel, donnu l-pazjent li kien ibati b'mard mentali, kien assoċjat biss ma' xogħol ripettitiv u naħseb li kulħadd xi darba uża xi affarijiet li għamlu pazjenti b'mard mentali, per eżempju, l-crackers li nisparaw f'parties matul iż-żmien tal-Milied.

Dawk il-crackers prinċiparjament isiru l-Ingilterra u kollha jsiru minn pazjenti li huma morda b'mard mentali u li għalihom jgħodd biss xogħol ripettitiv, pero' hemm ħafna u ħafna pazjenti oħra li jagħmlu perijodu qasir ħafna jbatu b'mard mentali u mbagħad jgħaddu minn perijodu twil meta jkunu normali u jkunu jistgħu jagħmlu kwalunkwe tip ta' xogħol.

Ovvjament f'ċertu tip ta' mard mentali dejjem tibqa' l-problema ta' rikorrenza.

Ċertu mard mentali huwa kkaratterizzat b'relapses u allura wieħed irid dejjem iżomm an open-mind meta jitkellem.

Tajjeb li ngħid li llum f'pajjiżna hawn ditti privati li qegħdin jimpjegaw persuni li kienu pazjenti f'Mount Carmel Hospital u qegħdin jiġu integrati lura fis-soċjeta'.

Wieħed irid joqgħod attent ukoll mil-lat ta' konfidenzjalita'.

Barra minn hekk ma tistax tistenna li pazjent li għandu problema ta' relapse se jagħti l-istess livell ta' produzzjoni li jagħti ħaddiem ikkonsidrat bħala normali.

L-employer irid ikun lest jaċċetta numru ta' ġranet ta' sick leave aktar minn normal, pero' kif għedt, hemm il-problema ta' konfidenzjalita'.

Min se jiddeċiedi jekk wieħed għandux jinforma lill-ħaddiema li jkunu qed jaħdmu miegħu jew lill-foreman tiegħu, li l-persuna tbati minn marda mentali?

Dawn huma diffikultajiet li qegħdin niltaqgħu magħhom fil-prattika.

Jien niftakar li meta fl-1996 bdejna ndaħħlu l-komputerizzazzjoni fl-isptar, kienet tqajmet l-idea li pazjenti li jkunu ġewwa l-Isptar Monte Carmeli jifformaw kooperativa bejniethom biex iħaddmu computers.

Dan ma jfissirx li wieħed irid jimpjega lil Louis Deguara s-sena kollha, iżda jekk jifformaw kooperativa, jintrabtu li almenu sitta minnhom, huma min huma, will input information.

Dawn huma t-tip ta' proġetti li wieħed irid jaħseb fuqhom.

Waqt li kienet għaddejja d-diskussjoni, niżżilt il-kelma "prevenzjoni" pero' antiċipani l-Onor.

Ir-riforma li rridu nagħmlu tista' tinqasam f'żewġ binarji u fil-preżent għaddejjin bi studju biex naraw kemm mill-pazjenti li qegħdin ġewwa l-Isptar Monte Carmeli huma verament morda mentalment u kemm minnhom huma każijiet soċjali.

Illum qegħdin f'sitwazzjoni fejn għadna ma pprovdejniex servizzi biżżejjed għal pazjenti li m'għandhomx mard mentali, iżda li għandhom, per eżempju, diżabilita'.

Dawk li huma taħt is-60 sena ma tista' ddaħħalhom fl-ebda home u allura ħafna minnhom jispiċċaw f'Mount Carmel Hospital għas-sempliċi raġuni li m'għandhomx support services, m'għandhomx min idur bihom.

Mela l-ewwel ħaġa li rridu naraw hija kemm minn dawk il-pazjenti li hemm ġewwa Mount Carmel Hospital verament għandhom bżonn it-tip ta' kura li joffri l-isptar.

Ovvjament it-trattament li għandhom bżonn persuni li jbatu minn mard mentali huwa differenti mit-trattament li għandhom bżonn social cases.

Wieħed irid jikkura pazjenti b'mard mentali biex jipprova jintegrahom fis-soċjeta'.

Diġa' smajna dwar l-istigma li jkollhom persuni b'mard mentali u jien nemmen li biex negħlbu l-istigma li għandu l-poplu Malti vis-a-vis pazjenti li jbatu minn mard mentali, wieħed irid jifhem li meta pazjent jiġi discharged mill-isptar, m'għandux jibqa' jiġi labelled bħala persuna li kienet Mount Carmel.

Wara li joħroġ mill-isptar dan iżjed se jkollu bżonn l-input ta' dipartimenti differenti, per eżempju d-dipartiment tax-xogħol u d-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

Jien nemmen li jekk dik il-persuna se tibqa' taħt l-umbrella tad-Dipartiment tas-Saħħa, se nkomplu nġeddu l-istigma li l-poplu tagħna għandu lejn pazjenti b'mard mentali.

Jien ngħid li meta pazjent jiġi discharged, se jkollu bżonn support speċifiku għax se jiltaqa' ma' problemi diversi, problemi ta' xogħol, problemi finanzjarji u problemi ta' housing u allura ma naħsibx li għandhom jibqgħu taħt l-umbrella tad-Dipartiment tas-Saħħa u proprju għalhekk li l-kollaborazzjoni bejn id-Dipartiment tas-Saħħa u dipartimenti oħrajn qiegħda tiġi intensifikata.

Naħseb li dan il-konċett ma japplikax biss għal mard mentali u llum il-ġurnata il-konċett li d-Dipartiment tas-Saħħa huwa l-koordinatur bejn diversi dipartimenti qed jiġi ċċarat.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' mard mil-lat ta' prevenzjoni, huwa l-koordinatur bejn id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni, id-Dipartiment tax-Xogħol u diversi dipartimenti oħra.

Naħseb li kull dipartiment għandu x'jikkontribwixxi, mhux biss fil-każ ta' mard mentali, imma fil-każ tal-mard kollu.

Jiġifieri qegħdin noħorġu b'dan il-konċett ġdid.

L-aħħar darba ma stajtx nattendi għal-laqgħa, pero' jiena qrajt it-transcript tad-debate u deherli li l-prevenzjoni mhux qed tingħata importanza biżżejjed.

Il-prevenzjoni huwa l-binarju l-ieħor.

Kif għedt, għandna problema b'dawk li diġa' hemm f'Mount Carmel, pero' l-akbar challenge huwa li ma nħallux il-lista ta' nies li għandna f'Mount Carmel tiżdied.

Naħseb li għadna ftit dgħajfa f'żewġ aspetti; għadna ma saħħaħniex biżżejjed il-lat preventiv, jew inkella s-servizzi li nipprovdu bħala prevenzjoni, u għandna ftit dgħajfa wkoll mil-lat li meta pazjent jiġi discharged mill-isptar biex jiġi integrat lura fis-soċjeta', ma jsibx is-support services li jkun jeħtieġ.

Għadna ma żviluppajniex biżżejjed is-servizz li għandu jingħata fil-komunita' biex lill-pazjent tnaqqaslu r-riskju li jerġa' jidħol ġewwa l-isptar.

Jekk nibda nitkellem fuq il-prevenzjoni ma nispiċċa qatt, pero' nixtieq nisma' speakers oħra.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzja lilek u lil Dr. Pace u nixtieq insejjaħ lil Dr. Baldacchino li huwa l-Officer-in-Charge Primary Health Care fid-Dipartiment tas-Saħħa.

Nappellalkom li żżommu l-presentation għal madwar 10 minuti biex ikollna ċans għall-mistoqsijiet.

DR. ALFRED BALDACCHINO (Officer-in-Charge Primary Health Centre Dipartiment tas-Saħħa): Jien m'ilniex in charge mill-kura tas-saħħa primarja, id-dmirijiet tiegħi kienu differenti.

Ir-riforma tas-saħħa mentali titfa' l-importanza fuq il-kura fil-komunita' iżjed milli fuq il-kura istituzzjonali, u allura d-Dipartiment tal-Kura tas-Saħħa Primarja għandu rwol importanti ħafna f'dan il-qasam.

Jien naħseb li kif qal il-Ministru, id-dipartiment għandu jipprovdi dik il-link, dik ix-xibka, bejn id-discharge tal-pazjent u l-kura tiegħu fil-komunita'.

Fiċ-ċentri tas-saħħa l-ġodda - f'uħud miċ-ċentri tas-saħħa l-antiki m'hemmx l-ispazju - b'mod partikolari dawk ta' Birkirkara u ta' Bormla li ġew refurbished, flimkien mad-Dipatiment tal-Psikjatrija li huwa in charge mis-servizz li jingħata fil-komunita', ipprovdejna mental health clinics attrezzati apposta biex ikunu jistgħu jaqdu r-rwol tagħhom fil-komunita'.

Jien naħseb li hemm bżonn ta' iżjed involviment mit-tobba taċ-ċentri tas-saħħa u mit-tobba tal-familja, jekk iridu jagħtu l-parti tagħhom fil-komunita'.

Bħalissa l-pilot project f'Ħal Qormi m'huwiex miexi kif nixtiequ u skond il-parametri li suppost miexi bihom u dan primarjament minħabba nuqqas ta' tobba.

M'għadniex nistgħu nipprovdu li t-tabib ikun dejjem l-istess biex il-pazjent ikun jista' jmur dejjem għand l-istess tabib.

Naħseb li l-proċess m'huwiex miexi kif nixtiequh aħna, minħabba li għandna nuqqas ta' tobba.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri inti tara li l-health centres għandhom rwol importanti ħafna biex kemm jista' jkun pazjent jiġi identifikat kmieni.

DR. ALFRED BALDACCHINO: Jien naħseb li minn dak il-lat forsi hemm bżonn ta' iżjed training fil-psikjatrija lit-tobba tal-familja.

IĊ-CHAIRPERSON: Mil-lat ta' primary health care, kemm qed tagħtuhom importanza l-inter-disciplinary teams għar-rigward ta' nurses, social workers, eċċ.?

DR. ALFRED BALDACCHINO: Dak it-team kien kostruwit fil-pilot project.

Il-primary team kien magħmul minn tabib, social worker u nurse ta' l-MMDNA, pero' t-team ma setax jibqa' miexi 'l quddiem peress li t-tobba riedu jagħmlu wkoll xogħol fil-health centre, u dan kollu minħabba nuqqas ta' tobba.

IĊ-CHAIRPERSON: Waħda mill-affarijiet li nisma' t-tobba jgħidu, hi li t-tabib irid iqatta' ħafna aktar ħin ma' persuna li għandha problemi ta' saħħa mentali milli normalment iqatta' ma' pazjent ieħor li jkun qed ibati minn xi ħaġa ta' kuljum.

Forsi ma tantx jieħdu pjaċir ....?

DR. ALFRED BALDACCHINO: Importanti li tabib iqatta' ħin twil ma' pazjent li jkollu mard mentali.

It-tobba kienu jieħdu pjaċir u jipparteċipaw, pero' ....

IĊ-CHAIRPERSON: Jien ma rridx nitfa' dell ikrah fuq it-tobba, imma nista' nifhem li bil-pressure of work ....

DR. ALFRED BALDACCHINO: Minħabba pressure of work u n-nuqqas ta' tobba li għandna, tabib ma jistax jiġi spared għal numru ta' sigħat.

Bis-sitwazzjoni li qegħdin fiha, m'huwiex possibbli li tabib iqatta' numru ta' sigħat fuq dak il-proġett mingħajr ma jagħmel xogħol fil-health centre.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia u mbagħad l-Onor.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jiena nemmen li s-servizz tal-kura primarja ma jridx biss jipprova jsolvi r-run of the mill problems, imma jrid ukoll jidħol fil-prevenzjoni ta' mard iktar serju bħalma qed niddiskutu llum.

Per eżempju l-ġimgħa l-oħra kelli telefonata minn social worker biex immur nara pazjenta li kellha ferita f'saqajha.

Il-pazjenta kienet tgħix f'appartament li kien fi stat ħażin ħafna u l-ewwel domanda li staqsejt lili nnifsi kienet: Possibbli s-sistema taċ-ċentri tas-saħħa f'pajjiżna m'hijiex geared biex tidħol f'dawn il-problemi?

Jien m'iniex it-tabib ta' din il-persuna u naħseb li ġejt avviċinat għaliex il-persuna m'għandhiex fiduċja fis-sistema primarja tas-saħħa u forsi beżgħet li tintbagħat l-isptar minħabba l-ferita li kellha f'saqajha.

Li qed nipprova ngħid hu li wieħed ma jridx iħares biss lejn il-kwantita' ta' viżti li jsiru mit-tobba, imma jrid iħares ukoll lejn il-kwalita' ta' servizz li jingħata.

Jien nemmen li t-tobba fiċ-ċentri tas-saħħa għandhom ikollhom iktar ħin biex jiddedikaw għall-pazjenti li ma jkunux għadhom f'idejn speċjalisti jew forsi jkunu qed ibatu minn xi sintomi ta' ansjeta' qawwija jew dipressjoni.

Jiena ma nistax nifhem għaliex m'għandux ikun hekk.

Ma naħsibx li hija kwestjoni ta' preparazzjoni għax pjuttost naħseb li huma ppreparati biżżejjed.

DR. ALFRED BALDACCHINO: Il-ħin li tabib jista' jqatta' ma' pazjenti b'mard mentali huwa limitat minħabba l-pressure of work li jkollu.

Normalment wieħed ikun jixtieq jiddedika iżjed ħin fuq ċertu każi imma mhux dejjem ikun possibbli proprju minħabba l-kwantita' ta' xogħol li jkollu.

Jekk inti trid taħdem ix-xogħol normali bin-numru ta' nies li għandek, mingħajr ma trid, bilfors li se tiddedika anqas ħin fuq każi li forsi jimmeritahom iżjed ħin.

M'hijiex kwestjoni ta' għażla.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

KARL CHIRCOP: Dr. Baldacchino, inti għedt li temmen li t-tobba tal-familja għandhom iktar x'joffru mil-lat ta' kura primarja fil-qasam ta' mard mentali u effettivament jien naqbel miegħek, pero' tista' tgħidilna xi ħsibijiet għandek dwar dan?

Nixtieqek tgħidilna wkoll jekk taqbilx li l-pazjenti ta' l-Isptar Monte Carmeli jiġu discharged bħalma jiġu discharged pazjenti minn sptarijiet oħra.

DR. ALFRED BALDACCHINO: Ir-rwol tat-tabib tal-familja u tat-tabib taċ-ċentru tas-saħħa, għandu jkun f'multidisciplinary team li jipparteċipa fil-proċess kollu tal-kura tal-pażjent.

Dan konna qegħdin nagħmluh fil-pilot project fejn kemm hu possibbli l-pazjent kien jieħu ħsiebu l-istess tabib li jkollu miegħu social worker u nurse.

Barra minn hekk ikun hemm ukoll team ieħor li jista' jirriferi għalih.

Allura dejjem se jkun hemm team li se jiddiskuti l-każ bejnietu u jkun hemm ukoll diskussjoni bejn iż-żewġ teams biex il-pazjent jingħata l-aħjar kura.

Dwar il-punt l-ieħor ta' discharge ta' pazjenti, ħafna drabi jiġri li ma nirċievu l-ebda discharge letter - mhux f'dawn il-każijiet biss imma f'ħafna każijiet oħra - u allura meta tirriferi l-pazjent x'imkien, inti se titilfu għaliex m'intix se tirċievi informazzjoni jew feedback dwaru u meta jerġa' jikkonsultak, ma tkunx tista' tgħinu bl-aħjar mod għaliex ma tkunx irċevejt l-informazzjoni li suppost intbagħtitlek.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Għandek informazzjoni dwar kemm ġew riferuti pazjenti fl-Isptar Monte Carmeli minn tobba taċ-ċentri tas-saħħa matul dawn l-aħħar sitt xhur?

Jew biex ma nitkellmux fuq statistika, hija komuni li tabib taċ-ċentru tas-saħħa jirreferi pazjent fl-Isptar Monte Carmeli?

DR. ALFRED BALDACCHINO: Ma naħsibx li huma ħafna l-pazjenti li jiġu riferuti l-Isptar Monte Carmeli mit-tobba taċ-ċentri tas-saħħa.

Il-pazjenti aktar jirrikorru lejn it-tabib tal-familja tagħhom milli lejn it-tabib fiċ-ċentru tas-saħħa.

Barra minn hekk, tabib taċ-ċentru tas-saħħa joqgħod ħafna iżjed attent qabel ma jirreferi pazjent għaliex għandu l-iżvantaġġ li l-pazjent ma jkunx jafu filwaqt li t-tabib tal-familja normalment ikun jaf il-pazjent, il-familja tiegħu, eċċ.

JEAN PIERRE FARRUGIA: F'oqsma oħra taħdem pjuttost bil-kontra fejn tobba taċ-ċentri tas-saħħa jirriferu żżejjed pazjenti lejn l-isptar.

DR. ALFRED BALDACCHINO: Mill-esperjenza nista' ngħid li t-tobba joqogħdu ferm attenti qabel jirreferu xi pazjent.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

KARL CHIRCOP: Għedt ripetutament li waħda mill-ikbar problemi li għandkom fis-servizz ta' kura primarja hija n-nuqqas ta' tobba.

Xi pjanijiet għandu d-dipartiment li inti responsabbli minnu biex tittaffa l-problema ta' nuqqas ta' tobba?

DR. ALFRED BALDACCHINO: Aħna daħħalna part-timers biex inkabbru l-pool ta' tobba, pero' s-servizzi ta' dawn it-tobba huma shared bejn l-isptarijiet u l-istituzzjonijiet kollha li dejjem qegħdin jespandu u allura dejjem għandhom bżonn ta' iżjed tobba.

MICHAEL FARRUGIA: Dr Baldacchino, kemm hemm koordinament bejn l-Isptar Monte Carmeli u l-infermiera li qegħdin fil-komunita'?

Peress li ħafna mix-xogħol huwa mmexxi minn nurses ta' l-MMDNA, x'kuntatti jkun hemm magħhom biex meta jkunu qegħdin iduru fil-komunita' u jagħmlu assessment tal-persuni li jkunu discharged mill-Isptar Monte Carmeli u jaraw deterjorazzjoni fil-kondizzjoni tagħhom jiġbdu l-attenzjoni ħalli dak il-pazjent jingħata l-attenzjoni neċessarja mill-ewwel?

Li qiegħed insemmi hija xi ħaġa rudimentarja għax wieħed irid imur għal xi ħaġa iktar solida fejn jidħlu follow-up u assessment minn infermiera fil-komunita', imma fil-preżent, hemm xi forma ta' komunikazzjoni bejn min ikun bagħat lura persuni fil-komunita' u l-membri ta' l-MMDNA li jżuru l-pazjenti fid-djar tagħhom biex jaraw jekk il-kondizzjoni tal-pazjent tkunx qed tiddeterjora, b'mod partikolari fil-każ ta' persuni li jgħixu waħedhom?

DR. ALFRED BALDACCHINO: M'iniex ċert imma ma nafx li din issir.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjak, Dr. Baldacchino.

Nixtieq issa nistieden lis-Sinjorina CV, familjari ta' persuna b'mard mentali, ħalli tagħti l-veduti tagħha dwar dan is-suġġett.

CV: Jien qed nitkellem primarjament bħala familjari ta' persuna li tbati mill-iskiżofrenja pero' apparti minn hekk, jiena nurse li naħdem f'Mount Carmel Hospital.

Jien involvejt ruħi fil-Mental Health Association li hija NGO u fil-fatt qiegħda segretarja ta' din l-assoċjazzjoni, kemm għaliex għandi esperjenzi li għaddejt minnhom bħala familjari ta' persuna b'mard mentali u kemm biex ngħin lil ħaddieħor.

Meta titfaċċa l-problema, il-familja tgħaddi minn diversi fażijiet.

Fil-bidu l-familja tkun taħt shock u ma tkunx tista' taċċetta l-problema, pero' jien personalment ikkorrispondejt ma' barra, fosthom in-National Schizophrenia Fellowship u Making Space, u ħadt ħafna ideat li nkoraġġewni biex anke aħna nagħmlu xi ħaġa simili.

Bħala familja nħoss il-bżonn ta' respite services.

Ġeneralment il-carers huma magħrufa bħala the silent partners of health professionals u huma msejħa "silent" għaliex minkejja r-rwol importanti li għandhom, ma tantx ikunu kkonsultati.

In-National Schizophrenia Fellowship għamlet riċerka mal-carers ta' persuni b'mard mentali, u mir-riċerka li għamlet fl-1995, instab li minn sample ta' 74 carers li qattgħu 50 siegħa mal-familjari ta' persuni b'mard mentali, 81% minnhom kellhom problemi fiżiċi.

Instab ukoll li anke l-carers li damu inqas f'kuntatt mal-familjari tagħhom li kellhom mard mentali, xorta kellhom rata għolja ta' mard fiżiku.

Din l-istatistika daqshekk għolja toħroġ mill-fatt li ħafna minnhom ikunu burnt-out.

Sfortunatament ma jeżistix estimu ta' kemm-il carers qed jiffrankaw spejjeż lill-gvern talli qed jipprovdu informal care lil dawn il-persuni.

Per eżempju fl-1993, il-Mental Health Foundation ta' l-Ingilterra sabet li kien hemm £2.8m fis-sena ffrankati minn fuq lodging li ħalsu għalihom il-carers peress li ħafna drabi l-persuni b'mard mentali ma jkunux jaħdmu u allura l-qraba jkollhom jagħtuhom mhux biss pocket money, imma anke flus għall-ħlas ta' kera ta' xi flat u għall-bżonnijiet kollha tagħhom.

B'respite services, aħna nifhmu li jkun hemm flat jew numru ta' flats, immexxija minn familji differenti li jipprovdu short-term respite sakemm il-familjari ta' persuni b'mard mentali jieħdu holiday jew sakemm idumu l-isptar jekk ikollhom bżonn imorru l-isptar.

Naf li dan il-punt diġa' ssemma qabel, pero' tajjeb li jerġa' jissemma għax f'Malta dan il-konċett għadu ma daħalx fil-qasam ta' mard mentali.

Jien inħoss li hemm ħtieġa għal servizz bħal dan u din il-ħtieġa toħroġ ukoll minn dak li jgħidulna familjari oħra.

Ħaġa oħra li aħna bħala familja ffaċċjajna, huwa l-bżonn ta' vocational rehabilitation, jiġifieri li bniedem ikun kapaċi jaħdem.

Fil-każ tal-familja tagħna, ħija kellu job coach mill-ETC, pero' kellna nispjegawlu x'inhu mard mentali għaliex ħija kien iktar labelled bħala li għandu learning disability jew li huwa inkapaċitat mentalment.

Possibbli li l-ETC jew awtoritajiet oħra, ma jafux x'jiġifieri eżattament mard mentali?

Jien inħoss li anke mil-lat ta' leġislazzjoni hemm bżonn li tiġi definita d-differenza bejn physical disability, mental disability u mental illness.

Aħna nixtiequ li fl-ETC jkun hemm iktar struttura li tgħin lil dawn il-persuni jsibu x-xogħol.

Per eżempju ħija ma kienx jaħdem qabel marad, kien għadu l-iskola meta ġiet fuqu l-marda u allura sabha iktar diffiċli biex jiffaċċja d-dinja tax-xogħol.

Fl-opinjoni tiegħi l-ETC għandha tagħti aktar għajnuna lil dawn il-persuni.

Smajna li kemm is-servizz pubbliku u kemm is-settur privat jistgħu jagħtu sehemhom.

Jiena nħoss li jista' jkun hemm skemi bejn il-gvern u NGOs biex ikollna jew sheltered workshops jew xi sistema li permezz tagħha wieħed jista' jiġi employed.

Per eżempju jien kont mort nara kif taħdem l-għaqda volontarja Making Space li tinsab fit-tramuntana ta' l-Ingilterra u laqatni ħafna l-fatt li dawn kellhom skema fejn in-nies jagħmlu xogħol ta' ħjata u l-prodotti li jagħmlu jiġu mibjugħa mill-għaqda stess.

Barra li x-xogħol iservi ta' fund raising, fl-istess ħin jagħti speċi ta' paga lil numru ta' persuni b'mard mentali.

F'dan il-każ hija għaqda volontarja li qed tissapportja lil dawn in-nies.

M'għandniex dejjem nistennew mingħand il-gvern jew mingħand xi kumpannija privata.

Naħseb li l-konċett fejn huma bejniethom jifformaw speċi ta' kooperativa, huwa konċett li ta' min wieħed jikkonsidrah.

Punt ieħor li xtaqt insemmi huwa li ħafna drabi nies b'mard mentali - ma rridx niġġeneralizza imma fil-maġġorparti tagħhom hekk hu - iħossuhom soċjalment iżolati.

Iħossuhom lonely u mhux aċċettati.

Forsi suġġeriment utli huwa li nagħmlu drop-in clubs fil-komunitajiet fejn persuni b'mard mentali jkunu jistgħu jiltaqgħu flimkien.

Indirettament pass bħal dan ukoll ikun qed iservi ta' respite għall-familja tal-persuna b'mard mentali għaliex il-persuna tkun tista' toħroġ mid-dar għal ċertu ħin.

Huwa diffiċli tgħix taħt l-istess saqaf 24 siegħa kuljum ma' persuna b'mard mentali u dejjem ma tafx x'se jinqala'.

Din is-sitwazzjoni toħloq ċertu tension ukoll.

Illum mexjin lejn sitwazzjoni fejn id-demand hija li l-health care tingħata fil-komunita' u din tapplika wkoll fil-qasam ta' saħħa mentali, pero' qed inħossuha diffiċli biex ir-riżorsi li għandna jirrispondu għal din id-domanda.

Qed inħossu l-bżonn li jkun hemm community psychologist nursing service.

Ovvjament din mhux se tiġi mil-lum għal għada, imma ġieli jkun hemm kriżi bir-riżultat li l-pazjent bilfors ikollu jidħol l-isptar.

Forsi l-problema tkun ilha ġejja, forsi l-pazjent ma jkunx baqa' jieħu l-pilloli jew ma jkunx baqa' jieħu l-injection, imma naħseb nistgħu nagħmlu skema fejn ikun hemm back-up support services.

Per eżempju barra minn Malta għandhom family support workers fejn nies minn background ta' social work jew minn background ta' nursing, jiġu trained u jkunu on call matul il-lejl biex jekk jinqala' xi ħaġa fil-familja, imorru mill-ewwel fuq il-post.

Naħseb li din hija possibbilta' oħra li wieħed jista' jikkonsidra.

Nixtieq nirreferi wkoll għall-ħtieġa ta' edukazzjoni fl-iskejjel.

Qed ngħid l-iskejjel għaliex fil-każ tagħna ħija kien f'Form 4 meta tfaċċat il-marda u kellna nispjegaw lill-counsellor minn xiex kien qiegħed ibati.

Aħna għedna bil-każ lil persuna waħda biex lill-ħija nilqgħulu ftit mill-istress ta' l-iskola, pero' għandna bżonn nedukaw ukoll lit-teachers biex ikunu attenti għal ċertu sinjali fit-tfal għax bla dubju ta' xejn l-early intervention hija importanti ħafna.

Ir-rwol tal-pulizija hija wkoll importanti għaliex meta pazjent ikun se jidħol l-isptar taħt il-mental health act, wieħed irid joqgħod attent kif jiddilja miegħu.

Jien inħoss li hemm bżonn ta' edukazzjoni in ġenerali.

Għar-rigward ta' benefiċċji, naħseb li ħafna nies ma' jkunux jafu għal liema benefiċċji jikkwalifikaw, jekk per eżempju jikkwalifikawx għal SKA li hija ta' Lm23 fix-xahar, liema benefiċċju naturalment jispiċċa jekk il-persuna ssib full-time job.

Jien nixtieq li min-naħa tad-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali jkun hemm spjegazzjoni ċara ta' xi drittijiet għall-benefiċċju għandu l-pazjent.

Naħseb li hemm bżonn li jkun hemm struttura ċara.

Bħala Mental Health Association aħna nagħtu lezzjonijiet lill-familjari ta' pazjenti biex jifhmu x'inhu mard mentali, pero' hemm bżonn li l-familjari jkunu empowered anke biex jitkellmu għad-drittijiet tagħhom.

Ħafna drabi meta titfaċċa din il-problema, il-familja ma tkunx taf fejn se tirrikorri għall-għajnuna.

IĊ-CHAIRPERSON: Din il-ġimgħa sirt naf li l-ETC u uffiċjali mill-Isptar Monte Carmeli se jiltaqgħu b'mod strutturat biex fost oħrajn jiddiskutu l-problemi li jiltaqgħu magħhom persuni b'mard mentali meta jiġu biex jimpjegaw ruħhom u x'tip ta' training jistgħu jingħataw.

F'dawn l-aħħar laqgħat l-ETC issemmiet diversi drabi u għalhekk qed insemmi li se ssir din il-laqgħa.

L-Onor.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Meta semmejt ir-respite services għal carers ta' persuni b'mard mentali, naħseb li semmejt xi ħaġa importanti ħafna.

Ħafna drabi l-carers ikunu ikbar fl-eta' mill-pazjenti li jkunu qed jieħdu ħsieb allura huma stess ikollhom problemi fiżiċi u mediċi, pero' wisq nibża' li fil-każ ta' mard mentali, aktar milli fil-każ ta' persuni b'diżabilita' jew b'mard ieħor, tiżviluppa bond bejn il-carer u l-persuna marida b'mard mentali bir-riżultat li l-carer diffiċilment tkun tista' tiġi replaced, anke permezz ta' respite care.

Personalment ma nafx kemm ikun possibbli li l-carer issiefer għal ġimgħa jew ġimgħatejn mingħajr ma l-persuna b'mard mentali tħoss in-nuqqas tagħha.

Mill-esperjenza tiegħek, kemm personali kif ukoll professjonali, taħseb li l-biċċa l-kbira ta' żgħażagħ milquta bl-iskiżofrenja ikollhom esperjenza ta' xogħol?

CV: Ħa nibda mill-aħħar mistoqsija.

Fil-każ tagħna, ħija kellu 14-il sena meta qabditu l-marda.

Kien għadu żgħir wisq u allura ma kellux esperjenza ta' xogħol.

Barra minn hekk, kważi ma kellu ebda kwalifiki mill-iskola.

Naturalment l-intelliġenza hemm tibqa' imma meta tiġi biex tiffaċċja d-dinja tax-xogħol, l-ewwel mistoqsijiet li jsaqsu l-employers huma x'taf tagħmel u xi qualifications għandek.

Għalhekk hemm bżonn ta' struttura li tgħin lil dawn in-nies tagħtihom korsijiet f'xi skills.

Naf li l-ETC jorganizzaw dawn il-korsijiet, pero' aħna sibna problemi enormi meta ħija ġie biex jidħol fid-dinja tax-xogħol.

Kulħadd iħoss ċertu diffikulta' meta jmur l-ewwel darba għax-xogħol, iżda iktar u iktar se jħoss din id-diffikulta' xi ħadd li jkollu problema ta' saħħa mentali.

Għar-rigward ta' respite, li nista' ngħid hu li mill-esperjenza personali tiegħi, respite għal carers hija bżonjuża.

Naf li l-ġenituri jinkwetaw iħallu lil xi ħadd minn uliedhom waħedhom u żgur li jekk isiefru moħħhom dejjem se jkun fihom, pero' jekk tibda tgħid minn qabel lill-persuna li qed tbati minn mard mentali li hemm bżonn li tieħu holiday u mhux se tabbandunah, żgur li l-pazjent se jifhem.

Naturalment kull każ huwa differenti imma b'daqshekk ma jfissirx li ma tagħmilx struttura ta' respite.

Aħna naċċettaw li jeżisti ċertu burden of care iżda kultant il-piż jitqal u għalhekk tajjeb ikun hemm xi tip ta' għajnuna għal carers.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Naqbel perfettament mal-bżonn ta' struttura.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi ta' l-esperjenzi li qsamt magħna.

Nistieden issa lil Dr. Vella Baldacchino li huwa konsulent responsabbli mir-riabilitazzjoni li torbot ħafna mal-mod kif sfolġiet id-diskussjoni tal-lum.

DR. JOSEPH VELLA BALDACCHINO (Konsulent fid-Dipartiment tar-Riabilitazzjoni, Sptar Monte Carmeli): Hemm diversi kummenti li wieħed jista' jagħmel biex jorbot mad-diskussjoni li għaddejja, pero' qabel nibda l-intervent tiegħi, ngħid li jien inkarigat mid-Dipartiment tar-Riabilitazzjoni fl-Isptar Monte Carmeli u nvolut ukoll fil-pilot project li kien inbeda f'Ħal Qormi fl-1995.

Meta smajt il-kummenti ta' Dr. Baldacchino ftakart kemm bdejna b'ħafna entużjażmu minkejja li ma kellniex il-clinics ġodda.

Fil-fatt konna naraw il-pazjenti fil-kamra tal-gynaecologist, jiġifieri l-ambjent kien juri li l-post kien ta' xi ħaddieħor, pero' madanakollu mxejna.

Forsi ma kellniex ir-riżultati li wieħed xtaq, pero' n-nies baqgħu jiġu u baqgħu jiżdiedu.

Il-problema kienet li dawk it-tobba li kienu attendew training seminars, jiġifieri kellhom ċertu involvement, bil-mod il-mod, jew bdew jitilqu s-servizz jew inkella ġew trasferiti x'imkien ieħor u ġew nies ġodda minflokhom.

Ma kienx hemm l-istess momentum, l-istess impetus li kien hemm fil-bidu, u għal diversi raġunijiet bdejna naraw l-entużjażmu jonqos bil-mod il-mod.

Kif diġa' ntqal jien ukoll naħseb li t-tabib tal-familja għandu rwol importanti f'dan il-qasam.

Hemm ħafna affarijiet x'wieħed jista' jgħid u ħafna minnhom diġa' semmihom Dr. Pace.

Irridu nibqgħu saqajna ma' l-art u ma ninsewx li sfortunatament il-mard mentali jeżisti.

Xi kultant ninsew u nużaw ħafna kliem sabiħ, ħafna euphemisms u kull tip ta' lingwaġġ biex forsi l-mard mentali nneħħulu l-istigma.

Mingħalija kien il-Ministru Deguara li semma li hawn diversi tipi ta' mard mentali.

Importanti li ma npoġġux lil kulħadd f'keffa waħda.

Hawn nies li jdejquk daqskemm jiffittawk biex jiġu għal kura, jiġifieri dawk li għandhom anxiety disorders li fl-antik kienu n-nevrożi - ġeneralment dawn ikunu fitti, jibżgħu u pjuttost għal kull ħaġa ta' xejn iċemplu u jippreżentaw ħafna sintomi fiżiċi u saħansitra jispiċċaw għand il-GP jew fl-emerġenza - imma hemm ukoll il-każijiet l-oħra aktar dramatiċi, il-psikotiċi, fosthom l-iskiżofrenja.

Hemm diversi tipi ta' nies li jista' jkollhom manic-depressive disorder u meta jkunu stabbli b'xi mod jimxu, imma hemm ukoll il-każijiet diffiċli u naħseb li l-iktar gravi huma dawk ta' l-iskiżofrenja li ġġib diżabilita'.

Emil Kraeplin kien jgħidilha "dementia praecox", jiġifieri dementia li tiġi qabel iż-żmien u toħloq ċertu deficit.

Sfortunatament illum, minkejja li għandna ħafna mediċini ġodda u anke expensive, ma nistgħux nikkontrollaw ċertu tip ta' skiżofrenja.

Is-sintomi jibqgħu hemmhekk u fl-esperjenza tiegħi, rajt nies illi qatt ma kienu Mount Carmel, jiġifieri jgħixu fil-komunita' mal-familja tagħhom, li paradossalment kienu ferm iktar gravi u diffiċli biex tittrattahom milli nies li għandna f'Mount Carmel.

Dawn il-każijiet jeżistu wkoll u allura kif diġa' ntqal, wieħed irid jara l-burden of care fuq il-familji.

Irid jara s-sofferenza li tgħaddi minnha l-familja.

Din il-marda taqbad żgħażagħ ta' 18, 19 jew 20 sena; żgħażagħ li jkunu fl-aqwa ta' ħajjithom, in their prime.

Lil dawn tarahom li ħlief ipejpu ma jagħmlux u lanqas biss ma jqumu biex ifarfru s-sigarett.

Per eżempju għandi każ ta' wieħed skiżofreniku li qatt ma kien f'Mount Carmel Hospital li lanqas biss imur għaċ-ċekk tas-social assistance iżda jibgħat lill-missieru u mbagħad paradossalment jagħtih lira talli ġablu ċ-ċekk.

Din il-marda hemm min isejħilha ''the apathy syndrome'' għax twaqqgħek f'apatija kbira.

Ma nistgħux ngħidu li kulħadd huwa hekk, imma dawn huma każijiet li jeżistu.

F'Ħal Qormi naraw nies li kważi nokorbulhom biex jiġu d-day centre.

Issa tajjeb jew ħażin, ċkejken u forsi nieqes minn ċertu faċilitajiet, pero' dan iċ-ċentru jeżisti.

Minkejja li nokorbulhom biex jiġu, xorta waħda ma jiġux.

Trid tippressahom, trid kważi theddidhom li se ddaħħalhom f'Mount Carmel biex forsi jiġu.

Ovvjament m'huwiex l-iskop tagħna li nagħmlu hekk imma xi kultant trid timxi b'dak il-mod.

Wieħed irid jara wkoll l-aspett kulturali ta' l-individwu, jiġifieri minn fejn ġejja l-familja tiegħu.

Per eżempju hemm nies Għawdxin li jippreferu jiġu Malta milli jmorru fl-ispiżerija Għawdex ħalli ma jmurx ikun hemm xi ħadd li jarahom deħlin.

Bħalma ntqal, l-istigma għadha teżisti u din forsi taraha aktar f'Għawdex.

Hemm ukoll nies li ma jmorrux id-day centre - issa dan m'huwiex f'Mount Carmel Hospital - għax il-post jieħu l-isem "ta' dawk li kienu hemm fuq".

Naf b'każ f'Għawdex fejn persuna ma tmurx ma' l-occupational therapists li jeħduhom outing bil-van għax jużaw trasport li jidentifikahom li huma minn "dawk".

Hemm affarijiet li forsi lilna jaħarbulna u ma nagħtux kashom, imma għall-familjari huma importanti.

Jenħtieġ nisimgħu x'iridu eżatt tal-familja.

Hawnhekk għandi xi statistika dwar l-Isptar Monte Carmeli li tirrigwarda s-sena li għaddiet.

Fl-isptar għandna swali kbar, hemm popolazzjoni kbira u ħafna drabi l-pazjenti jkunu cooped up.

Konna aħna li rreferejna ċertu nies għal Villa Chelsea wara li jkunu għaddew minn proċess ta' riabilitazzjoni fil-halfway house.

Sfortunatament uħud minnhom reġgħu ġew lura għandna, sbokki fuq barra ma kellniex … U għan-nom ta' psikjatri oħra - jien ukoll il-President ta' l-Association of Maltese Psychiatrists - jiddispċjaċini ngħid li la fil-kummissjoni ta' qabel u lanqas f'dik tal-lum ma konna mistiedna biex inkunu membri.

Konna membri fl-ewwel kummissjoni li kienet chaired mill-Onor.

Gonzi u niftakar li dak iż-żmien kien hemm l-issue tal-famużi ħames flats li sal-lum għadhom ma ġewx allokati, iżda sadanittant aħna ma qagħdniex b'idejna fuq żaqna, ħadna ċertu passi, forsi għamilna pass riskjuż, ardit, meta ħriġnihom u poġġejnihom flimkien f'furnished flats.

Għall-grazzja t'Alla, ħlief forsi għal xi waħda 'l hawn u 'l hemm li reġgħet daħlet for a short stay, għadhom barra.

Il-ħaġa li tinkwetana hija li ħafna minn dawn in-nies li huma morda jgħixu biss bil-benefiċċju tas-sigurta' soċjali.

Ma jaffordjawx jgħixu waħedhom pero' meta jaqsmu l-ispejjeż u bl-għajnuna tas-social workers, jimxu.

Mil-lat ta' social workers, kulma għandna għal Malta kollha, huma biss tlieta.

Care worker li jmur jagħmel home visits, wieħed għandna għan-nies kollha li ħriġna, u ħriġna mhux ħażin.

Xi ħadd semma l-after care li hija importanti immens.

L-importanti mhux li l-pazjent jiġi discharged u mbagħad tarah darba fix-xahar fil-polyclinic, imma l-importanti hu li xi ħadd imur jarah.

L-istigma ma tiġix għax wieħed jagħmel label, imma .… Per eżempju kelli każ f'San Ġwann ta' tliet pazjenti li ħriġna minn Mount Carmel li bdew irabbu kemm Alla ħalaq klieb, qtates u għasafar ta' kull tip fi blokk ta' flats tal-gvern - hawnhekk tidħol ukoll il-kwestjoni ta' budgeting; ħafna minnhom ma jkunux kapaċi jagħmlu budgeting - u ovvjament il-ġirien bdew jikkomplejnjaw.

Ma nafx kenitx saret ukoll petition li ntbagħtet lis-CGMO.

Kellna nintervjenu aħna u niftakar li s-social worker lanqas biss felħet tidħol bir-riħa li kien hemm.

Hemm ċertu każijiet li trid tibqa' tarahom regolarment għaliex mhux billi toħroġ pazjent minn Mount Carmel, il-marda jibqa' jġorrha fuqu.

Ara ma nilliedux ruħna li l-marda tispiċċa meta wieħed joħroġ minn Mount Carmel.

Nafu li llum barra minn Malta jeżistu ħafna postijiet fejn il-pazjenti ta' ward sħiħa - infatti jgħidulha ward in a house - joħorġuhom jgħixu ġo terraced house fi triq normali.

Dawn jistgħu jkunu jew nies b'dementia jew inkella nies li jistgħu jkunu vjolenti, jiġifieri disturbati, dawk li ngħidulhom ta' ward 10.

Dawn qabdu u mexxewhom, lock, stock and barrel fil-komunita'.

Wieħed jista' jagħmel hekk, imma l-mard xorta hemm jibqa' allavolja tbiddel il-post.

Barra minn hekk malajr tista' toħloq - mingħalija semmiha Dr. Pace - l-istigma u l-ambjent ta' ghetto jekk grupp ta' nies bħal dawn jinġemgħu flimkien.

Hemm xi ħaġa illi tolqtok fihom, hemm ċertu karatteristiċi illi jidhru.

Problema oħra hija x-xogħol.

Kif diġa' smajna, ix-xogħol jagħtik id-dinjita', pero' l-aktar karatteristika komuni speċjalment bir-residues li jibqgħalna fil-chronic wards tagħna … Ngħidulhom ''chronic'' għax il-pazjenti jdumu l-isptar żmien twil u hemm ċertu definizzjonijiet, anke epidemjoloġiċi, ta' kif niddefinixxu ċerti affarijiet.

Hemm ukoll in-''new chronics'' li huma dawk iż-żgħażagħ li qatt ma daħlu fi sptar u allura huma ġodda, u hemm dawk li nsejħulhom "long stay" li jkunu ilhom hemmhekk għal aktar minn sena u f'dawn it-tip ta' każi niltaqgħu mal-problemi li ġġib magħha l-kumdita'.

Ħafna minnhom iħossuhom komdi fl-isptar, isibu l-ikel u s-sodda lesti u ma jdejjaqhom ħadd.

Dawn huma l-problemi li qed niffaċċja jiena bħala l-persuna inkarigata mir-riabilitazzjoni.

Imbagħad hemm ukoll il-vested interest tan-nurses.

Per eżempju l-proċedura hi li l-ikel jiġi lest, allura l-kċina m'hijiex attrezzata biżżejjed biex it-terapista li għandna fis-swali tkun tista' tagħmillhom cookery session.

U kellna problema meta ġejna biex nagħmlu cookery session fil-hostel.

Meta jkollna bed blockage, ma nistgħux naqbdu u ngħidulhom biex jitilqu 'l barra, kif forsi jistgħu jagħmlu ta' Villa Chelsea, jgħidulhom that their time is up u jaraw fejn se jqegħduhom.

Fil-każ tagħna, iridu jibqgħu hemmhekk jekk ma nsibulhomx sbokk għall-barra.

Allura biex ma jkunx hemm blockage ta' sodod fil-halfway house, sfortunatament ikollok tibagħthom jew fil-long stay wards jew f'dik li jgħidulha l-open ward li llum saret tissejjaħ hostel.

Issa fil-hostel, kulma għandna huma 11-il sodda għan-nisa u numru ikbar għall-irġiel.

Forsi hemm bżonn ukoll li ssir xi ħaġa biex in-numru ta' sodod għall-irġiel u nisa jiġi aktar bilanċjat u ma jkunx hemm diskriminazzjoni bejniethom.

IĊ-CHAIRPERSON: Aħna nisperaw li inqas nisa jkollhom bżonn jibqgħu hemm.

DR. JOSEPH VELLA BALDACCHINO: Imma l-bżonn hemm qiegħed.

Pero' rridu ngħidu li forsi l-irġiel huma ftit aktar għażżenin and they tend to aggregate more than the women u jibqgħu hemm.

Kif kont qed ngħid, kellna problema meta ġejna biex nagħmlu cookery sessions fil-hostel, u l-ikbar reżistenza li sibna kienet min-naħa tan-nurses għax beżgħu li se jitilfu l-fattiga.

Jiġifieri jidħlu wkoll problemi interni oħra.

Fil-halfway house il-pazjenti suppost jittrejnjaw kif jippreparaw l-ikel tagħhom u kif jipparteċipaw fit-tisjir.

U allura s-sessions bdejna nagħmluhom għal gruppi żgħar biex ma nitilfux il-faċilita' li l-ikel jiġi lest mill-kċina.

Dawn huma affarijiet żgħar, imma tiskanta kemm wieħed isib reżistenzi minn ġewwa.

Per eżempju hija kważi taboo illi nitlob nurse tmur tagħmilli home visit lil pazjenta li tkun għadha tutilizza s-servizz fil-halfway house.

Qisni qed nagħmel xi ħaġa skandaluża li nitlob nurse mill-halfway house tmur tagħmel home visit lil waħda li sejra lura tinġabar ma' uliedha fi flat tal-gvern li għandha.

L-ewwel ikunu jridu jiftehmu, jitkellmu, jiddiskutu u jaraw jekk il-ħaġa hijiex kontra l-proċeduri.

Fl-opinjoni tiegħi dawn huma kollha stumbling blocks għall-progress għax anke bir-riżorsi limitati li għandna, nistgħu nimxu aktar 'l quddiem.

Biex insemmi eżempju, kelli ġlieda kbira biex jinfetħu l-kmamar tal-banju fil-long stay wards tan-nisa.

Dawn huma rehabilitation wards fejn il-pazjent ikollu ċertu liberta' u suppost jaf jinħasel u jilbes waħdu, iżda l-kamra tal-banju kienet tingħalaq biċ-ċavetta u trid titlob lin-nurse biex tiftaħlek.

Issa għandi l-pjaċir ngħid li fl-aħħar il-kamra tal-banju infetħet.

Kollox iċċentrat fuq il-bżonn ta' l-impjegat u mhux fuq il-bżonn tal-pazjent.

Fid-dar tiegħek, inti tmur it-toilet jew tinħasel meta jkollok bżonn jew meta jfettillek.

Il-bżonnijiet ta' kuljum ma jsirux b'mod reġimentali.

L-istess ħaġa għal meta nagħtu l-ikel.

L-ikel jingħata fil-11.00 a.m. għax dak il-ħin jiġi.

Issa għiduli min minna jiekol kuljum fil-11.00 a.m.!

Veru qegħdin nitkellmu fuq sptar imma l-mentalita' trid tinbidel jekk irridu li l-ambjent jiġi jixbaħ dak ta' dar.

Kellna każijiet ta' nies li kienu ilhom l-isptar 30 sena.

Per eżempju wieħed kien ġie abbandunat mill-familja tiegħu u kien ilu 30 sena ma jara lill-ommu u meta s-social worker u l-care worker ħaduh id-dar biex jara lill-ommu, din m'għarfitux.

Kienet biss wara daqsxejn ta' introduzzjoni li ġieha f'moħħha li dak ir-raġel seta' kien it-tifel tagħha li kienet ilha ma tarah 30 sena.

U din il-laqgħa saret għax sfurzajna aħna għax kieku lanqas biss kienet issir għax kien hemm xi problemi ma' ħutu u interessi ta' wirt.

Din iġġibni wkoll għall-kwestjoni ta' prokuri u benefiċċji soċjali.

F'ċertu każi, min fil-fatt qed jeħodhom il-benefiċċji soċjali li xi kultant tant nitħabtu biex ikollhom il-prokura u mbagħad kulma jinġabu huma biss ftit sigaretti?

Apparti li huma ħżiena għas-saħħa, il-pazjent mhux sigaretti għandu bżonn.

Ikollna każi oħra ta' nies li jkunu on expensive medication u jkunu ilhom kważi 30 sena f'Mount Carmel u nkunu qed nirrijabilitawhom, iżda l-partner tagħhom ma jkunx iridhom lura d-dar.

Naturalment il-partner isibha diffiċli biex jerġa' jieħu l-pazjent lura d-dar għax fil-memorja tiegħu ikun għadu jiftakar iż-żmenijiet koroh ta' qabel ma' l-pazjent ikun iddaħħal l-isptar.

Jiġifieri hemm diffikultajiet kbar biex persuna li m'hijiex separata treġġagħha lura d-dar.

IĊ-CHAIRPERSON: Naħseb li jkun shock anke għall-persuna nnifisha.

DR. JOSEPH VELLA BALDACCHINO: Dawn in-nies jitilfu d-dinjita', u in a way, jitilfuha f'Mount Carmel Hospital.

Per eżempju l-flus tagħhom imorru għand almoner u huwa l-psikjatra li jrid jiffirmalhom biex jieħdu l-flus lura.

Anke hawn, m'aħniex nitkellmu fuq nies akuti imma nies li qed jagħmlu rehabilitation.

M'hijiex sistema tajba.

Dawn suppost ikollhom flushom u suppost ikun hemm xi ħadd jgħinhom jagħmel budget, jiftħu kont u jżommu flushom fil-kont.

Imma ċertu possessions jitpoġġew fil-famuż safe u hemm bżonn il-firma tiegħi biex jerġgħu jeħduhom lura.

Anke din hija sistema antikwata u ma naqbel xejn magħha.

Imbagħad hemm il-parassiti tal-familja li jiddispjaċini ngħid - mhux kollha imma wħud minnhom - ma jkollhomx l-interess ġenwin tal-pazjent imma pjuttost interessi oħra.

Fl-isptar jingħata l-famuż hamper.

Hemm pazjenti li donnhom ma jkunux iridu jitilqu mill-isptar minħabba dan il-present u jibqgħu b'konnessjoni ma' l-isptar biex ma jitilfux il-hamper.

Pero' wieħed irid jara wkoll fejn jispiċċa l-hamper; ġieli jinnegozjawh bejniethom, u ġieli jagħtuh lill-familjarji tagħhom.

Dawn jaraw il-hamper bħala possession tagħhom.

Ħalli issa ngħid xi ħaġa dwar in-nuqqas ta' riżorsi, in-nuqqas ta' staff u n-nuqqas ta' training u sfortunatament, anke fejn sar training, ir-riżultati baqgħu l-istess.

Fl-opinjoni tiegħi, din qed tkun waħda mill-problemi għaliex ma nistgħux navvanzaw aktar man-nies li baqgħu fl-Isptar Monte Carmeli.

Kien hemm turnover kbir fir-Rehabilitation Department, sia ta' pazjenti minn ward għall-oħra u sia mil-lat ta' discharges.

Per eżempju s-sena l-oħra, l-għadd ta' discharges kien ta' 68.

Jista' jkun li xi wħud minnhom reġgħu daħlu, imma n-numru hemmhekk qiegħed.

Naturalment aħna nixtiequ li dawk li joħorġu ma jerġgħux jidħlu u jekk ikollok after care tajjeb fil-komunita', ma jkunx hemm daqstant re-admissions.

Tkun interessanti li wieħed jistudja l-fenomenu fiċ-ċokon.

Per eżmpju fil-pilot area, kien hemm inqas admissions minn qabel ma bdejna bil-pilot project.

Għax jafu li nkunu hemm kull ġimgħa u għax jafu li hemm team sħiħ, hemm a multidisciplinary team, qed jirrikorru anqas għall-isptar.

Fil-fatt ma naqbilx ma' dak li qal Dr. Baldacchino għar-rigward ta' referrals minn tobba ta' polyclinics għax naħseb li ħafna mill-admissions jiġu mit-tobba tal-polyclinics.

F'sitwazzjoni ta' emerġenza, ħafna drabi l-ewwel ma ssib huwa t-tabib tal-polyclinic u allura ħafna mir-referrals li jkollna, jkunu minn tobba tal-polyclinics.

Ovvjament ġieli jkollna referrals minn tobba privati imma anke t-tobba tal-polyclinics jagħmlu referrals.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Forsi wieħed ma tkellimx biżżejjed dwar persuni b'mard mentali li jkunu fid-djar u jkollhom ukoll il-problema ta' vjolenza.

Hemm xi studju li jara jekk dawn ikunux aħjar jekk jgħixu waħedhom, fis-sens li ma jibqgħux jgħixu fil-familja?

Jekk il-persuna li tkun xi ftit vjolenti ma tkunx supervised waqt li tkun qed tgħix waħedha, ir-riżultat ikun aħjar, jew agħar?

DR. JOSEPH VELLA BALDACCHINO: Ma rridux naħsbu li n-nies bi problemi psikjatriċi huma kollha vjolenti.

Huma f'minoranza kbira dawk li huma vjolenti.

Ħafna drabi l-vjolenza tiġi jew għax hemm il-paranoja, biża' li hemm xi ħadd kontra tiegħu u qed jagħmillu xi ħaġa, jew proprju minħabba ansjeta' kbira li tpoġġih fi stat ta' paniku li jirreaġixxi.

Imbagħad, bħal forsi f'kull familja, hemm oħrajn li jkollhom, per eżempju, l-arja fuq ommhom.

Jafu li jekk isabbtu jew jaġixxu b'tali mod, se jieħdu li jridu, allura jidraw b'dak il-pattern, imma bl-ebda mod ma nista' ngħid li minkejja li l-pazjenti psikjatriċi ġieli jkunu disturbati, huma xi razza ta' nies vjolenti.

Anzi, huma vulnerabbli ħafna u rridu noqogħdu attenti għax faċilment jistgħu jiġu exploited meta jkunu waħedhom fil-komunita' u għalhekk wieħed irid ikun ċert li min jgħinhom jagħmlu budgeting tal-fondi tagħhom, ikollu l-ewwel l-interess tal-pazjent.

Għall-mistoqsija l-oħra tiegħek, minn riċerka nafu li min ikun f'ċertu ambjent li jkun anke ostili għalih … Tal-familja mhux kollha ħelwin; hemm min lanqas iħalli lil dak li jkun jitkellem, hemm min jirriferi għall-pazjent bħala l-''miġnun'' jew l-''iblah'' u allura dak il-pazjent jitlef id-dinjita' tiegħu, jitlef l-identita' tiegħu.

Mhux biss is-self-esteem jitlef, imma jitlef kollox.

Naħseb din teżisti fi kwalunkwe persuna minna.

Kemm iddum tissapporti - għalkemm mhux kulħadd għandu l-istess livell ta' tolleranza.

Ħafna drabi - qed nirriferi għal studji kbar li saru fuq expressed emotions fil-familji - fejn ikun hemm jew ostilita', jew addirittura kritika għall-individwu, il-pazjent ma jmurx tajjeb, speċjalment jekk ma jeħux il-mediċini.

Il-problema ġieli tiġi kkomplikata billi xi bravu, xi professur minn ġod-dar, jgħidlu: ''Dawn xi tridhom?

Dawn qed ibelħuk.

Teħodhomx, waqqafhom''.

U mbagħad tispiċċa li wara tliet xhur, wara li jmur l-effett, per eżempju ta' l-injection, trid terġa' tibda tibni mill-ġdid.

Hemm ukoll każijiet fejn omm tkun tant overpowering, over-domineering u proctective, li trid titkellem hi għat-tifla tagħha.

Ikunu t-tnejn quddiemek u hi trid titkellem għat-tifla.

Issaqsi xi ħaġa lit-tfal u tirrispondi l-omm.

U dawn it-tip ta' każijiet tant huma ta' intrusion għall-persuna li ħafna drabi l-persuna aħjar tmur tgħix għal rasha, aħjar tkun x'imkien fil-kwiet fejn għandha ċertu privatezza u fejn m'hemmx dan l-istress negattiv.

U l-kelma ''stress'' ġġibni għal punt ieħor, l-aspett ta' prevenzjoni li l-ewwel ssemma, jidhirli mill-Onor.

Jiddispjaċini ma naqbilx wisq ma' l-aspett ta' prevenzjoni għax jekk hemm kwalita' ta' mard li sfortunatament ma tantx tista' tipprevjeni, huwa l-mard mentali.

Ħlief li forsi tneħħi l-istress u jekk hemm ambjent ta' stess fil-familja minħabba nuqqas ta' housing adegwat, tipprovdilhom housing, jekk hemm skiżofrenja ma tistax tagħti injection biex tippreveniha.

Sfortunatament ma tantx nistgħu nagħmlu wisq mil-lat ta' prevenzjoni.

Forsi d-diagnosis jista' jgħin, imma żgur li ma nistgħux nipprevjenu dawn l-affarijiet.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Tajjeb li d-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali jara li f'każijiet fejn, per eżempju psikjatra jiċċertifika li wieħed ma jistax jibqa' jgħix fl-istess dar mal-familja tiegħu minħabba raġunijiet li qed jissemmew, jingħata akkomodazzjoni alternattiva.

DR. JOSEPH VELLA BALDACCHINO: Fil-fatt ċerti ċertifikati joħorġu proprju f'dak ir-rigward u hemm studji sħaħ li jikkollaboraw dawn l-affarijiet.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Naħseb li l-maġġorparti ta' dawn il-persuni x'aktarx ikunu ġuvintur jew xebbiet u allura ma tantx jingħataw prijorita' mid-dipartiment.

IĊ-CHAIRPERSON: Fil-fatt waħda mill-problemi hi li peress li dawn ikunu single persons, ibatu fl-iskemi li jinħarġu.

IĊ-CHAIRPERSON: Pero' jiena ċerta li issa, li anke s-settur tal-housing qiegħed fil-fażi ta' ristrutturizzazzjoni, dan l-aspett, b'xi mod, jiġi tackled.

Nieħu l-opportunita' biex nirrimarka li l-Ministru Gonzi li qiegħed jaħdem fil-qrib ħafna mal-Ministru Deguara, xtaq ikun hawn illum pero' qiegħed imsiefer.

Fl-introduzzjoni tiegħi ta' l-aħħar laqgħa, waħda mill-affarijiet li għedt kienet li jista' jkun hemm perijodu fejn ikun hemm overlap bejn ix-xogħol tal-ministeru tas-saħħa u x-xogħol tal-ministeru tal-politika soċjali.

L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Isir xi tip ta' preparazzjoni għall-qraba ta' pazjenti li jkunu se jirritornaw fil-familja tagħhom?

Naħseb li l-preparazzjonni tal-qraba ta' pazjenti hija importanti daqs kwalunkwe mediċina li tkun qed tingħata lill-pazjent, allura x'inhu jagħmel id-dipartiment biex il-pazjent ikun milqugħ mill-familjari tiegħu?

DR. JOSEPH VELLA BALDACCHINO: Fil-fatt isir ħafna xogħol.

Qabel ma l-pazjent imur lura fil-familja, isiru ħafna case conferences, pero' kull każ huwa differenti.

Kif diġa' għedt, issib reżistenza kbira minn familjari ta' pazjenti li jkunu ilhom l-isptar.

Normalment l-ewwel tibda bil-kuntatt, pero' anke hawn tiltaqa' ma' problemi għax kultant, minkejja li jkunu wegħdu li se jsir il-kuntatt, il-kuntatt ma jiġix, anzi ġieli tara reżistenza u tara li l-familja m'hijiex tieħu pjaċir.

U għax taf li dak jista' jkun ta' stressor għall-pazjent, you have to hold your horses.

Tipprova tinvolvi lis-social worker billi titkellem ma' tal-familja u tagħmel home visits, imma naturalment trid ħafna xogħol preparatorju.

MICHAEL FARRUGIA: Proprju minħabba dawn il-problemi li jkun hemm pazjenti li jiġu re-admitted l-Isptar Monte Carmeli u mhux għax attwalment ikollhom bżonn ċertu kura.

Ikun hemm pressure minn tal-familja fuq tobba u psikjatri biex jaċċettaw lura lill-pazjent fl-isptar?

DR. JOSEPH VELLA BALDACCHINO: Ikun hemm każijiet fejn tal-familja stess jheddu lill-pazjent li se jdaħħluh l-isptar għal għomru.

Li qed tgħid hwua veru u jiġri regolarment pero' ma naħsibx li għax jisforza … Ġieli l-pazjent stess seeks refuge fl-isptar billi jiġi hu spontanjament.

Forsi jkun dara s-sistema, allura l-ewwel imur għand it-tabib tal-poliklinika u mbagħad jiġi l-isptar bil-karta.

Hemm min jiġi għandna through casualty u fil-fatt aħna ngorru li ċertu każi huma purely social problems.

Għadu kemm kelli każ dalgħodu stess fejn bniedem li ma jistax jimxi qed jistenna l-home help tmurlu d-dar u peress li għal xi raġuni ma marritx, qed jidħlilna repetutament.

Lil dawn aħna ngħidulhom ''homers'', għax jiġu lura, imma dawn il-każijiet huma purament każijiet soċjali.

MICHAEL FARRUGIA: Għar-rigward ta' servizzi soċjali, nafu li jekk inti tqatta' aktar minn sitt xhur l-isptar, jinqatgħulek is-servizzi soċjali, allura ....

DR. JOSEPH VELLA BALDACCHINO: Pero' ġibniha li dawk li jkunu fil-hostel jew fil-halfway house, huma meqjusa li qegħdin ġo dar, jiġifieri minn dan il-lat kien sar daqsxejn ta' progress u forsi jekk nestenduha anke għall-long stay wards li huma purely a home, a residence, ikunu jistgħu jibbenefikaw minnha anke dawk il-pazjenti.

MICHAEL FARRUGIA: Tara li teżisti problema fejn familjari jikkalkulaw kemm se jħallu lill-pazjent ġewwa l-Isptar Monte Carmeli minnħabba l-benefiċċji li jkollhom dritt għalihom?

DR. JOSEPH VELLA BALDACCHINO: Waħda minnhom hija li trid torqod tlett iljieli fid-dar.

Dik hija karrotta famuża u ġieli kkonvinċejna lil ċertu nies biex joħorġu l-pazjent minħabba s-social benefit li jkunu se jieħdu.

Ma teħux gost li l-pazjent jeħduh fil-familja minħabba ċ-ċekk u mbagħad meta jieħduh jagħmlulu sodda taħt it-taraġ; l-importanti li jkunu jistgħu jeħdulu ċ-ċekk.

Dan huwa kważi abbuż, imma huma sitwazzjonijiet li niltaqgħu maghom.

Pero' l-fatt li l-familjari jieħdu l-pazjent lura, can also break the ice għax bil-mod il-mod, il-qraba jindunaw li wara kollox il-pazjent iġib ruħu sew u mhux qed jagħtihom trouble u wara ftit jistgħu jżommuh mhux għal tliet iljieli biss imma għal ġimgħa sħiħa.

Kif diġa' ntqal, il-familjari ġieli jkollhom bżonn ta' respite, forsi jkunu jridu joħorġu u allura dakinhar ikunu jixtiequ li l-pazjent jidħol lura l-isptar u naturalment aħna nakkomodawhom.

Għandna każijiet fejn persuni jidħlu darba jew darbtejn fil-ġimgħa biss, per eżempju biex jorqdu over the weekend.

MICHAEL FARRUGIA: Pazjenti li jbatu bil-problema tad-droga, jgħaddu wkoll minn dawn it-tip ta' patterns?

Ikollna dual diagnosis; ikollna persuni bi problema tad-droga u bi problema ta' mard mentali imma ma naħsibx li min ikollu problema ta' droga jidħol fl-isptar għal din ir-raġuni.

Normalment jidħlu jew għad-detoxification jew inkella għax il-marda l-oħra li jkollhom tkun qed toħloq problema.

IĊ-CHAIRPERSON: L-aħħar mistoqsija, l-Onor.

FRANCIS AGIUS: Naħseb li lkoll jinteressana nkunu nafu jekk dak li qed nagħmlu huwiex effettiv u kif fil-fatt qed inkejluh.

Naf li qed tippruvaw iddaħħlu ċertu riformi u naf li ċertu pajjiżi barranin imxew b'ċertu għaġla biex imbagħad skoprew li kellhom imorru lura; x'inhi l-opinjoni tiegħek dwar dan?

Jien inħoss li anke f'dan il-qasam hemm bżonn li nkejlu dak li qed nagħmlu u l-kejl huwa importanti biex naraw jekk il-miżuri li qed nieħdu humiex effettivi jew aħniex nużaw il-metodi li suppost qed nużaw, anke fil-komunita'.

Per eżempju hemm kontroversja sħiħa dwar jekk is-suwiċidju għandux jintuża bħala indikatur, pero' tajjeb li jkollna idea kif nistgħu ...

DR. JOSEPH VELLA BALDACCHINO: Fl-Italja u l-Ingilterra saru studji pero' safejn naf jien, ma kienx hemm xi rata għolja ta' suwiċidju għax nies ħarġu mill-isptarijiet.

Meta ngħalqu l-isptarijiet fl-Italja, ma kienx hemm xi rata għolja ta' suwiċidju, imma hemm ċertu perċentwali li hija aktar aċċentwata f'nies li għandhom ċertu tip ta' mard.

Per eżempju nafu li fl-iskizofrenja, il-perċentwali hija bejn wieħed u ieħor ta' 10% allura r-riskju qiegħed hemm.

Issa jekk tkun tgħix waħdek, jekk m'għandekx familja, jekk m'għandekx network, jekk m'għandekx support, jekk inti 'l fuq minn middle age, ir-riskju se jkompli jogħla.

Il-persuni li jaqgħu f'dawn il-kategoriji huma at a higher risk b'mod partikolari jekk diġa' kellhom a suicidal attempt.

Issa sfortunatament, ħafna mill-pazjenti kroniċi li għandna fl-isptar, m'għandhomx familjari, jew jekk għandhom, iridu jgħixu l-ħajja tagħhom u jżuru lill-pazjent fil-Milied biss, ma jiġux jarawh kull ġimgħa, il-messaġġi huma ċari.

Kif tista' tibbaża fuq dawn it-tip ta' familjari?

Kif tista' ġġiegħel lil xi ħadd jieħu lura pazjent li jkun ilu 30 sena l-isptar?

L-unika ħaġa li rridu ngħidu hija li llum, permezz ta' expensive medication li għandna, il-maġġoranza tan-nies - mhux kulħadd għax għad hemm failure cases - marru tajjeb ħafna u huma kapaċi jibqgħu barra fil-komunita' mingħajr ebda problemi.

Għadna ma lħaqniex il-100% imma lħaqna viċin il-65% u 70%.

Hemmhekk fejn hemm bżonn ta' edukazzjoni lill-familjari tal-pazjent biex forsi jaċċettaw lura lill-pazjent.

Forsi wieħed irid jagħmel xi forma ta' motivazzjoni.

L-ewwel semmejna l-motivazzjoni tax-xogħol.

Dawn in-nies trid litteralment timbuttahom.

Jien kont li xprunajt il-meeting li se jsir għada ma' l-ETC.

Tajjeb naraw kemm minn dawk li nirriferulhom fil-fatt isibu impjieg għax naħseb kulħadd jaqbel li ftit li xejn mill-każijiet li nirriferu jsibu impjieg.

Huma jintroduċuhom għall-ħajja tax-xogħol ta' kuljum, imma dawn iridu tip ta' sheltered work, u forsi l-gvern jista' jidħol għal biċċa xogħol bħal din minkejja l-problemi li ovvjament jeżistu.

Id-dinja tax-xogħol hija diffiċli ħafna għal dawn it-tip ta' nies.

Jien naf nies, mingħalija minn Dar il-Wens, li jmorru f'fabbrika jimlew pencil boxes bil-lapsijiet, pero' mingħajr l-ebda ħlas għall-individwu jew għall-familjari tiegħu.

Irid ikun hemm xogħol adattat għal kull pazjent partikolari.

Naqbel ma' dak li qal Dr. Pace imma wieħed irid joqgħod attent għal liema tip ta' pazjent qed jirriferi.

Għandna pazjenti li huma gradwati, għandna pazjenti li huma professjonisti, jew li kienu teachers u lil dawn mhux se tgħidilhom imorru jagħmlu il-forom.

Trid issib xogħol dinjituż għalihom.

U at the end of the day, irid jitħallas, irid iħoss li qed jieħu xi ħaġa.

Ħafna drabi dawn jirrifjutaw li jiġu għat-terapija u d-day centre għax jafu li m'huma se jieħdu xejn.

Jgħidlek: X'niġi nagħmel?

Forsi tagħmel sens li wieħed jikkonsidra li ċ-cheque tas-social security jingħata jekk il-pazjent jagħmel il-programm.

Per eżempju għall-pilloli jiġu, għax il-pilloli jingħataw b'xejn u meta jridu jġeddu l-kartuna biex iġibu l-pilloli, jiġu, għax il-pilloli għandhom bżonnhom imma ħafna drabi m'għandhom l-ebda motivazzjoni li jiġu jekk m'huma se jieħdu xejn.

Din iddiskutejniha wkoll ma' ta' l-ETC.

Per eżempju barra minn Malta nxtrat lukanda li qiegħda tiġi managed on professional grounds minn komunita' ta' nies b'mard mentali.

Per eżempju fl-Irlanda ta' fuq ħadu xi restaurants u l-pazjenti ġew trained b'mod professjonali, u kulħadd jaħdem skond il-kapaċitajiet tiegħu, forsi wieħed kapaċi jagħmel xogħol ta' executive, ieħor kapaċi jgħin fil-kċina, eċċ., imma x-xogħol isir on a professional level.

U l-flus li jaqilgħu huma għalihom.

Fiċ-Ċina fejn hemm ħafna nies u għadhom jużaw ħafna l-kupuni, ir-rehabilitation bdiet billi organizzaw fabbriki li jipproduċu l-kupuni.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi, Dr. Vella Baldacchino.

Nirringrazzja lil kull wieħed u kull waħda minnkom li ġejtu hawnhekk għal din il-laqgħa.

Naf li wegħedt lil xi ħadd li se jitkellem illum imma ma kellniex ċans nisimgħuh u nwegħdu li darb'oħra nibda bih.

Nixtieq ninfurmakom li l-ġimgħa d-dieħla mhux se jkollna laqgħa minħabba li xi membri ta' dan il-kumitat se jkunu msiefra fuq xogħol parlamentari, inkluża s-segretarja tagħna, u għalhekk nerġgħu niltaqgħu nhar l-Erbgħa, 30 ta' Ġunju fis-7.00 p.m. Bħas-soltu tirċievu l-aġenda minn għandna.

Il-lejl it-tajjeb.

Fid-9.10 p.m. il-Kumitat aġġorna għal nhar l-Erbgħa, 30 ta' Ġunju, 1999 fis-7.00 p.m.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

LAQGĦA NRU.

It-Tlieta, 15 ta' Ġunju, 1999

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.10 p.m

L-Onor.

Helen D'Amato, President tal-Kumitat, ippresediet.

PREŻENTI

L-Iskrivana qalet it-talba.

Il-Minuti tal-laqgħa Nru. 10 li saret fid-9 ta' Ġunju, 1999 kienu konfermati.

Il-President tal-Kumitat talbet il-permess tal-Membri sabiex membri mill-media ikunu jistgħu jittieħdu filmat ta' din il-laqgħa.

Il-permess ingħata.

Il-President tal-Kumitat informat lill-Kumitat li kienet irċeviet korrispondenza mill-Malta College of Family Doctors flimkien ma' policy document on family medicine in Malta.

MENTAL HEALTH: POLICIES, STRUCTURES, SERVICES AND LEGISLATION - KONTINWAZZJONI

Il-Kumitat stieden lill-Ministru tas-Saħħa, l-Onor Louis Deguara, jieħu sehem fid-diskussjoni u stieden ukoll lil Dr Giovanni Pace, President ta' l-GĦaqda Ħbieb tal-Morda u ta' l-Anzjani f'GĦawdex; lil Dr Alfred Baldacchino, Officer in charge mill-Primary Health Care tad-Dipartiment tas-Saħħa; lil Ms Charmaine Vassallo, infermiera u relative ta' user u lil Dr Joseph Vella Baldacchino, konsulent responsabbli mid-Dipartiment tar-Riabilitazzjoni fl-Isptar Monte Carmeli.

Fid-9.10 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u l-Kumitat aġġorna għal nhar l-Erbgħa, 30 ta' Ġunju 1999 fis-7.00 p.m. bl-istess aġenda.

GĦALL-ISKRIVAN TAL-KAMRA

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR IX-XOGĦOL TAL-KAMRA

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 16

It-Tnejn, 21 ta' Ġunju 1999, fil-5.40 p.m.

L-iSpeaker, President tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tnejn, 21 ta' Ġunju 1999, fil-5.40 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt, b'din l-agenda:-

Xogħol tal-Kamra; u

Affarijiet oħra.

21 ta' Ġunju 1999 SKRIVAN TAL-KAMRA


LAQGĦA NRU.

L-Erbgħa, 21 ta' Ġunju 1999

Il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta,

fil-5.42 p.m.

L-iSpeaker, l-Onor Anton Tabone, ippresjeda.

PREŻENTI

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali, l-Onor Mario Galea, l-Onor Victor Galea Pace, l-Onor Joe Mizzi u l-Onor George Vella.

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 15 li saret fl-14 ta' Ġunju, 1999, kienu konfermati.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali informa lill-Kumitat li l-ħsieb tal-Gvern kien:

(i) li l-aħħar seduta qabel ir-recess tas-sajf tkun nhar l-Erbgħa, 28 ta' Lulju, u li possibbilment il-Parlament jibqa' jiltaqa' f'seduti fil-għaxija biss;

(ii) sa qabel ir-recess ikunu ġew diskussi u konklużi r-riżoluzzjoni dwar fondi speċjali lil kunsilli lokali, l-Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri - Abbozz Nru 19 – u, jekk ikun laħaq ġie ppubblikat, abbozz ta' liġi konness maċ-Ċentru ta' l-Arbitraġġ, kif ukoll isir id-dibattitu fuq l-update ta' l-avis tal-Kummissjoni Ewropea u s-sitwazzjoni ekonomika fil-pajjiż, liema dibattiti ma jkunux marbuta ma' mozzjonijiet u ma tkunx meħtieġa votazzjoni dwarhom.

L-Onor George Vella rriżerva li jinforma lill-kumitat dwar l-għadd ta' seduti li l-Oppożizzjoni tkun teħtieġ.

L-iSpeaker fakkar fl-istedina mingħand l-iSpeaker tal-Parlament ta' l-Eġittu sabiex delegazzjoni parlamentari żżur l-Eġittu.

Fil-5.57 p.m. il-Kumitat aġġorna.

SKRIVAN TAL-KAMRA


KUMITATI TALKAMRA TADDEPUTATI

KUMITAT DWAR LAFFARIJIET SOĊJALI

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 12

LErbgħa, 30 ta' Ġunju 1999 fis7.00 p.m.

Helen D'Amato, President talKumitat dwar lAffarijiet Soċjali, tavża li lKumitat ser jiltaqa' nhar lErbgħa, 30 ta' Ġunju 1999 fis7.00 p.m. filKamra talKumitati filPalazz ilBelt b'din laġenda:

18 ta' Ġunju 1999 SKRIVAN TALKAMRA