KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru. 9

It-Tlieta, 4 ta' Mejju, 1999

Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan

Prezz Lm1

Laqgħa Nru. 9

It-Tlieta, 4 ta' Mejju, 1999

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.10 p.m.

Il-Minuti tal-laqgħa Nru. 8 li saret fis-27 ta' April, 1999, ġew konfermati.

PROPOSTA MIR-REĠJUN EWROPEW TA' L-GĦAQDA DINJIJA TAS-SAĦĦA (WHO) BIEX INIEDI PROGRAMM TA' EVALWAZZJONI DWAR OPPORTUNITAJIET GĦAL PROMOZZJONI TAS-SAĦĦA F'MALTA

IĊ-CHAIRPERSON (Onor. Helen D'Amato): Nibda biex nirringrazzjakom talli lqajtu t-talba ta' dan il-kumitat biex flimkien naraw proġett li qiegħed jiġi offrut lilna mill-World Health Organisation dwar il-promozzjoni tas-saħħa f'Malta u kif aħna nistgħu nibbenefikaw minn dan il-proġett.

Se jkollna presentation minn Ms. Maria Ellul li hija d-direttur tad-Dipartiment dwar il-Promozzjoni tas-Saħħa, u wara l-presentation tagħha tkunu tistgħu tagħmlu l-mistoqsijiet li tixtiequ.

Wieħed jinnota li apparti l-membri tal-kumitat, madwar din il-mejda hawn ukoll nies li ġejjin minn diversi oqsma, fosthom il-qasam ta' l-edukazzjoni, il-qasam tal-politika soċjali, il-qasam ta' l-ambjent u anke l-qasam ta' trasport minbarra ovvjament il-qasam tas-saħħa, u allura wieħed malajr jinduna li dan il-proġett mhux se jittieħed fuq il-bażi li normalment tittieħed il-promozzjoni tas-saħħa, jiġifieri mill-ambitu ta' saħħa, imma f'firxa iktar wiesgħa.

Se naraw kif id-diversi aġenziji, dipartimenti u ministeri jistgħu jaffettwaw is-saħħa tagħna l-Maltin permess ta' policies li jieħdu flimkien.

Mill-memorandum li kopja tiegħu diġa' tqassmet, intom stajtu tieħdu idea ta' fuqiex qegħdin nitkellmu u annexed ma' dan, għandna wkoll il-proġett HBSC, Health Behaviour in School Children.

Nixtieq insejjaħ lil Ms. Ellul li se tagħtina presentation biex aħna nifhmu iktar kif dan il-proġett jista' jkun utli għalina.

MARIA ELLUL (Direttur, Dipartiment għall-Promozzjoni tas-Saħħa): Grazzi għall-opportunita' li qed tagħtuni biex nispjega dan il-proġett u l-benefiċċji tiegħu, liema proġett nixtiequ li jsir mill-Għaqda Dinjija tas-Saħħa (WHO).

Il-proġett li jismu ''Appraisal of opportunities for Health Promotion'' huwa eżerċizzju li team ta' esperti mill-WHO jagħmlu f'pajjiż li jkun għamel stedina formali li tkun ġejja mill-Parlament ta' dak il-pajjiż.

Il-WHO diġa' għamlet dan l-appraisal fl-Ungerija u fis-Slovenia u dalwaqt se tagħmel l-istess proġett fir-Rumanija.

L-iskop ta' l-appraisal, li huwa propjament strument xjentifiku, hu li jħares lejn l-infrastruttura ta' pajjiż biex juri liema huma l-opportunitajiet għas-saħħa.

Illum meta nitkellmu fuq saħħa qed nifhmu li din hija kundizzjoni essenzjali biex kull individwu jikseb il-potenzjal massimu tiegħu u jkun jista' jgawdi livell tajjeb ta' għejxien.

Fil-fatt dan il-konċett huwa deskritt fl-aħħar dokument li ħarġet il-WHO, ''Health for all 21'', li huwa maqsum f'targets li jiddiskutu kif pajjiż irid imexxi 'l quddiem is-saħħa tal-poplu tiegħu.

Irridu naraw ukoll il-lat ekonomiku, soċjali u l-political sustainability li jridu jmexxu 'l quddiem l-implimentazzjoni tad-dokument ''Health for all 21''.

Tajjeb ngħidu li fil-Ministeru tas-Saħħa għandna dokument li huwa bbażat fuq dan u li aħna sejjaħnilu "Health Vision 2000", fejn ħadna focuses minn dan id-dokument u qlibnihom għall-ambjent u s-sistemi tagħna.

Jekk qed nitkellmu fuq multi sectoral strategies li se jħarsu dak li jaffettwa s-saħħa tagħna, irridu nieħdu into account the physical aspects and the economic, social, cultural and gender perspectives, li fl-aħħar mill-aħħar se jkollhom impatt fuq kull bniedem li jifforma parti min-nazzjon tagħna.

Illum il-ġurnata aħna nemmnu li biex bniedem ikun jista' jgħix fuq l-aħjar livell ta' saħħa, huwa importanti li nikkreaw the relevant partnerships fejn il-pajjiż, mhux biss il-Ministeru u d-Dipartiment tas-Saħħa li jaħdem direttament fuq dan l-aspett, imma kull qasam tal-komunita', jgħin liċ-ċittadini tagħna through this participatory health development ikunu empowered jagħmlu għażliet tajbin favur saħħithom.

Pero' forsi tajjeb inkunu ftit iżjed profondi fid-diskussjoni tagħna u nagħtu daqqa t'għajn x'qed infissru eżattament bil-kliem "health promotion".

Sfortunatament ħafna nies jimmaġinaw li l-promozzjoni tas-saħħa hija biss l-edukazzjoni dwar is-saħħa, pero' llum aktar ma aħna qed nirrealizzaw għaliex in-nies jimirdu jew għaliex jiġu kkawżati ċertu sitwazzjonijiet ta' ill health, aktar qed nirrikonoxxu l-fatt li kultant il-kawża ta' dan kollu huwa l-ambjent li ngħixu fih.

U meta qed ngħid "ambjent", mhux qed infisser biss it-tniġġis ta' l-ambjent, iżda l-fatt li kultant l-individwu m'għandux għażliet x'jagħmel favur saħħtu, u allura m'huwiex it-tort tiegħu li forsi jinsab f'ċertu sitwazzjoni.

Il-mudell tal-health education jitkellem dwar il-ħtieġa li tinforma l-persuna u allura għax il-persuna jkollha ċertu knowledge fuq is-saħħa, hi awtomatikament se tbiddel ħajjitha, but this does not work u għandna ħafna studji li jikkonfermaw dan.

Illum il-World Health Organisation tiddefinixxi l-promozzjoni tas-saħħa bħala proċess fejn l-individwi, within their homes and also within the community, jiġu megħjuna jiżdiedilhom il-kontroll tagħhom infusuhom fuq saħħithom u b'hekk ikunu jistgħu wkoll iżidu l-kontroll fuq id-determinants li jaffettwawlhom saħħithom u b'riżultat ta' dan il-proċess, wieħed ikun qiegħed itejjeb is-saħħa ġenerali ta' poplu.

Minnha wieħed jista' jirrealizza dak il-punt li jien semmejt qabel, jiġifieri li m'huwiex biss il-kamp tas-saħħa nnifsu li jħalli effett fuq is-saħħa tal-poplu, imma hemm fatturi oħra li jħallu effett fuq is-saħħa.

Dawn il-fatturi huma maqsuma f'diversi livelli u fl-ewwel livell insibu l-eta' u s-sess tal-bniedem, fatturi li m'għandniex kontroll fuqhom.

Fil-livell aktar 'il fuq insibu l-life style factors, bħalma huma l-affarijiet li nieklu, nagħmlux eżerċizzju, inpejpux - firsthand choices li ċ-ċittadin jista' jagħmel - u mbagħad, fil-livell aktar 'il fuq insibu dawk l-affarijiet li juru kemm huwa importanti li jkollna a multisectoral action towards health.

Prinċiparjament dawn id-determinants huma housing, agriculture and food policies, education, unemployment, work environment, sanitation and water, health services u affarijiet oħra li fl-aħħar mill-aħħar kollha għandhom impatt fuq il-health status u s-saħħa li jgawdi l-poplu tagħna.

Il-promozzjoni tas-saħħa huwa konċett li jevolvi u l-poplu mhux biss irid ikun jaf x'inhuma l-healthy lifestyles, imma li jkun qed jgħix f'ambjent - inkluż l-ambjent soċjali u fatturi personali oħra, per eżempju, fejn jaħdem u fejn jgħix physically, bħad-dar - li jgħin is-saħħa tiegħu.

Mela jekk qed ngħidu hekk, qed ngħidu li l-health promotion tfisser li nippromovu s-saħħa fuq kull livell u li se jkun investiment għall-poplu tagħna.

Għaliex?

Għax meta qed nitkellmu fuq mard, meta qed nitkellmu fuq kura u meta qed nitkellmu fuq social cost li jonfoq pajjiż biex ifejjaq il-mard, qed nitkellmu fuq expenditures.

U l-WHO minn hemmhekk qed titlaq; qed tgħid li t-triq 'il quddiem trid tkun fuq health promotion.

Jekk aħna rridu ninvestu fis-saħħa, irridu ninvestu fuq il-promozzjoni tas-saħħa u mhux fuq il-fejqan mill-mard.

X'inhija l-għodda li l-WHO qed toffrielna biex insaħħu l-promozzjoni tas-saħħa f'pajjiżna?

Il-WHO qed issejjaħ dan il-proċess an appraisal of opportunities for health promotion.

M'hijiex qed taraha bħala sistema ta' audit.

Mhux se tiġi hawnhekk biex tiċċekkja fuqna, biex tara x'għamilna u x'għadna m'għamilniex.

M'hijiex sistema li tikkritika l-metodu kif aħna nimplimentaw din l-istrateġija bażata fuq health promotion, iżda hija sistema li tħares u tistudja x'tip ta' struttura għandu l-pajjiż biex jagħmel health promotion b'mod aħjar.

Li se tagħmel huwa proprju mmirat biex issaħħaħ dak li diġa' qed jiġri fil-pajjiż.

Tajjeb li ngħidu wkoll li l-WHO għamlitha ċara li din il-kwalita' ta' appraisal qed toffriha biss lil pajjiżi li diġa' jemmnu li hemm il-potenzjal għal promozzjoni tas-saħħa.

Il-WHO mhux se toqgħod taħli l-ħin fejn m'hemmx diġa' din il-kwalita' ta' thinking.

Mill-ħafna kuntatti li saru fil-world health assemblies, il-WHO ħasset li dan il-proġett huwa ta' investiment għal Malta u jixtiequ jinvestu l-ħin f'pajjiżna għax diġa' għandna dan il-potenzjal.

Meta qed ngħidu li l-World Health Organisation tuża din l-għodda, qed ngħidu li se toħroġ stampa ta' x'inhuma l-effetti tajbin u ħżiena fil-pajjiż tagħna u apparti minn hekk, se turi wkoll kif is-saħħa ta' pajjiżna qed tiġi affettwata mid-determinants li semmejt u rajna fid-diagram li wrejtkom aktar kmieni.

Se tagħmel assessment ta' x'inhuwa jaffettwa s-saħħa u kif qed tiġi affettwata s-saħħa.

Jekk nistiednu lill-WHO biex tiġi hawn Malta tagħmel dan ix-xogħol, se jkollna f'idejna strateġija ta' health promotion ta' kif kull qasam jista' jiġi megħjun biex ikollna dak li huma qed jgħidulha "a robust health promotion strategy".

Naturalment huwa konċett sabiħ ħafna, pero' tajjeb naraw ukoll kif fil-prattika din se tiġri.

L-GĦaqda Dinjija tas-Saħħa ilha turi dan l-interess f'Malta mis-sena li għaddiet u fit-fatt għadha tiġri wara pajjiżna.

Primarjament kien id-Dipartiment tal-Promozzjoni tas-Saħħa li kien qed jiġi chased biex isir dan l-appraisal u l-ewwel stadju li jrid isir, u għalhekk kellha ssir din il-laqgħa, huwa li Malta toħroġ invit uffiċjali.

Pero' l-World Health Organisation m'hijiex kuntenta li dan l-invit joħroġ biss mill-Ministru tas-Saħħa, imma tixtieq li jintlaħaq consensus li il-proġett li in practice se jkun a multisectorial action plan, għandna mmorru għalih.

It-tieni stadju huwa li t-team of experts mill-WHO jiġi briefed dwar pajjiżna, jiġi briefed dwar l-istorja ta' pajjiżna, il-ġeografija, Kostituzzjoni, liġijiet relevanti mhux biss mas-saħħa imma li jistgħu jaffettwaw is-saħħa tal-poplu tagħna, dwar l-ekonomija u jingħata informazzjoni fiskali, jiġi briefed ukoll fuq ċertu demografija dwar is-saħħa u aspetti soċjali u anke jingħata informazzjoni relevanti dwar l-istruttura u l-organizzazzjonijiet u istituzzjonijiet li għandna f'pajjiżna.

Jiġifieri l-WHO diġa' qed turina li hemm ħafna dixxiplini attached ma' dan il-kwalita' ta' appraisal.

It-tielet stadju ta' dan il-proċess huwa li pajjiżna jilqa' minn tlieta sa ħames esperti mill-WHO u fil-ġimgħatejn li jqattgħu f'pajjiżna jkollhom laqgħat mal-key stakeholders, kif qed isejħulhom huma, li ħafna drabi jkunu huma li jieħdu deċiżjonijiet li jaffettwaw, nisperaw b'mod pożittiv, is-saħħa tal-poplu tagħna.

Bażikament dan l-istadju jieħu xi xahrejn u wara dan l-istadju, il-WHO tipprepara rapport li jiġi ppreżentat b'mod simili kif jien qed nippreżenta l-affarijiet illejla, lill-member state.

Apparti minn hekk, il-WHO toffri wkoll li tagħmel rakkmandazzjonijiet u follow-up skond il-bżonn tal-member state.

Jiġifieri jekk aħna nkunu rridu, huma offrewlna li jibqgħu attached u jgħinuna f'din l-istrateġija.

Naturalment il-crux ta' proġett bħal dan huwa proprju l-funding.

Jekk aħna nidħlu biex nagħmlu dan il-proġett, id-Dipartiment tas-Saħħa jirċievi donazzjoni kull sena mingħand il-WHO, dak li ngħidulu l-medium term programme, u għas-snin 1999/2000 il-WHO se tagħtina USD10,000 biex jitħallas il-briefing team li jiġi hawn Malta.

L-unika ħaġa li aħna mistennija li nagħmlu f'dan il-qasam, huwa li noffru board and lodging lill-briefing team li jkun jikkonsisti fi tlieta min-nies u li normalment jiġi għal ġimgħa.

Sinjura President, nixtieq nippreżenta lill-kumitat kopja tal-briefing notes b'riferenza għall-appraisal opportunities for health promotion li jagħtu iktar dettalji dwar dan il-proġett, jekk għandu jsir.

Il-WHO diġa' bagħtet lil Dr. Rasmussen titkellem mal-Ministru u din qalet li kif ikollhom l-invit, huma lesti li jiġu Malta sa Ottubru li ġej u jekk ikollhom il-materjal neċessarju f'idejhom, ir-rapport jitlesta sa l-aħħar ta' din is-sena.

Fil-brief li tawna hemm fid-dettall kif Malta tista' tibbenefika minn dan il-proġett.

Huma jaraw lill-pajjiżna bħala hub fil-qasam turistiku u jemmnu li f'dan il-qasam nistgħu nkunu ta' mudell għal ħaddieħor.

Allura apparti li tgawdi s-saħħa tal-poplu tagħna, probabbli se nkunu in the forefront fejn pajjiżi oħra jħarsu lejn dak li jkun qed jiġri f'pajjiżna u jagħmlu bħalna.

Huma qed jgħidu wkoll li aħna nkunu nistgħu nieħdu ċertu benefiċċju mill-ekonomija li jġib miegħu t-turiżmu.

Ma nafx jekk hawnx xi ħadd li jixtieq jistaqsi xi mistoqsijiet.

IĊ-CHAIRPERSON: Onor. Michael Farrugia.

MICHAEL FARRUGIA: L-ewwelnett nifraħ lil Ms. Ellul għall-presentation li għadha kemm għamlet.

In-naħa ta' l-Oppożizzjoni ta' dan il-kumitat taqbel ma' din il-proposta u bilfors taqbel ma' din il-proposta għax kienet appuntu din in-naħa meta kienet fil-Gvern f'Settembru ta' l-1997 li saru l-ewwel laqgħat ma' ċertu Dr. Erio Ziglio tad-WHO/EURO dwar l-appraisal of health promotion.

Fil-fatt kienu ddaħħlu wkoll l-MTP funds u iktar tard dak ix-xahar stess, f'Settembru 1997, kienu saru diskussjonijiet ma' Suzanna Jacob mid-WHO/EURO.

Imbagħad f'Mejju ta' l-1998, wara laqgħat ma' Dr Joe Agvall, kien ġie kkonfermat li l-MTP funds se jmorru proprju għal dan l-appraisal.

Kif għadha kemm qalgħet Ms. Ellul, il-WHO jitolbu li inti tmur quddiem il-Parlament qabel ma huma jiġu mistiedna jagħmlu l-appraisal, pero' x'ġara fil-Parlament tagħna f'Ġunju tas-sena l-oħra, hija storja magħrufa u m'iniex se nidħol f'dak il-mertu, iżda nixtieq nagħmel xi mistoqsijiet ħalli jkolli aktar dettalji.

Fid-diskussjonijiet li kellna kien ġie diskuss li l-WHO ma tkoprix biss il-health promotion kif nafuha hawn Malta, imma ssir fuq bażi aktar wiesgħa, u qed nieħu pjaċir li hawnhekk hawn ukoll is-Segretarju Permanenti fil-Ministeru għall-Politika Soċjali.

Jekk wieħed iħares lejn il-health promoting outlets f'pajjiżna, jara li barra l-Health Promotion Department hemm ukoll l-Aġenzija sedqa.

Issa m'iniex se nidħol fl-argument jekk l-Aġenzija sedqa għandhiex tkun taħt il-Ministeru għall-Politika Soċjali jew taħt il-Ministeru tas-Saħħa.

Fl-opinjoni tiegħi nħoss li hija iktar abbinata ma' saħħa u kemm-il darba tkellimna dwar dan, anke b'mod mhux uffiċjali, imma apparti hekk, bħala health promoting outlet hemm ukoll id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni.

Mela l-main health promoting outlets huma l-Health Promotion Department, l-Aġenzija sedqa u l-Education Department.

Naturalment kif għedt int, hemm setturi oħra li wieħed ta' min jidħol fihom, imma indirettament, id-Dipartiment tas-Saħħa jdeffes saqajh f'diversi dipartimenti, fosthom dak ta' l-agrikoltura, turiżmu u anke l-qasam tal-catering.

L-appraisal li se jsir mill-WHO, se jinkludi l-Aġenzija sedqa u l-oqsma l-oħra kollha kif oriġinarjament kien maħsub?

Il-kuntatt li kienu għamlu l-WHO kien mal-Health Department.

Qisu dejjem kien il-Health Promotion Department li wera interess li jsir dan it-tip ta' xogħol u għalkemm aħna nemmnu li l-health promotion ma jsirx biss mid-Dipartiment tal-Promozzjoni tas-Saħħa, forsi wieħed jista' jarana bħala one of the key partners in health promotion, pero' llum il-konċett hu li wieħed jara wkoll aġenziji oħra.

Wieħed irid jara other key players, inkluż l-industrija privata, u għalhekk il-briefing team tal-WHO iridu l-materjal li jiena elenkajt fil-bidu, biex fejn huma jħossu li hemm aġenziji jew partners oħra li jistgħu jkunu involuti fil-promozzjoni tas-saħħa, issir l-appraisal tagħhom ukoll.

Tajjeb li wieħed jikkjarifika li l-eżerċizzju li l-WHO se tagħmel, m'hu bl-ebda mod audit tad-Dipartiment tal-Promozzjoni tas-Saħħa.

Jekk qed ngħidu li l-promozzjoni tas-saħħa hija proċess fejn wieħed jgħin lin-nies jgħixu ħajja aħjar, aħna nafu li mhux id-Dipartiment tal-Promozzjoni tas-Saħħa biss qed jagħmel din il-kwalita' ta' xogħol u għandu din il-missjoni xi jwettaq.

Iva, nemmen li l-Aġenzija sedqa, il-Caritas u l-NGOs kollha jidħlu f'dan it-tip ta' appraisal.

MICHAEL FARRUGIA: Ma tantx beħsiebni nidħol f'irqaqat, pero' nixtieq niċċara ċertu affarijiet.

Naf li hemm fondi li ġejjin mill-MTP, pero' l-Gvern se joħroġ sehmu għal dan l-appraisal għax mhux kollu se jkun covered mill-MTP funds, hux hekk?

MARIA ELLUL: Fl-aħħar laqgħa li kellna qalulna li l-appraisal se jkun covered mill-MTP funds.

Se jkun honorarium għalihom.

MICHAEL FARRUGIA: Kemm huwa stmat li se jkun jiswa l-programm kollu?

Mhux biss biex joqogħdu hawnhekk, imma x-xogħol kollu li jridu jagħmlu wara li jitilqu minn Malta, kemm huwa stmat li se jkun jiswa?

Aħna rridu nagħmlu tajjeb għalih?

Qed ngħid hekk għaliex il-budget li hemm għad-Dipartiment tal-Promozzjoni tas-Saħħa għandu ċertu limitu u allura jekk l-ispiża se taqbeż dak l-ammont, se jagħmel tajjeb għaliha xi vot rikorrenti?

MARIA ELLUL: Għadna ma ddiskutejniex li dan il-funding għandu joħroġ mill-fondi li hemm għad-Dipartiment tal-Promozzjoni tas-Saħħa.

Li qaltilna s'issa il-WHO hu li huma se jkopru l-professional fees u l-vjaġġi ta' l-ajru biex l-esperti jiġu Malta.

Li huma talbuna huwa to host them ġo lukanda għal tlieta jew erbat ijiem biex ikunu jistgħu jagħmlu l-investigative field work.

MICHAEL FARRUGIA: Jiġifieri l-Gvern Malti se jieħu ħsieb il-hospitality.

MARIA ELLUL: Eżattament.

Huma qed jgħidu li xahrejn wara li jiġi l-briefing team, ir-rapport li jridu jagħmlu jkun lest u jippreżentawhulna.

MICHAEL FARRUGIA: Apparti minn hekk, hemm il-ħsieb li t-team li jiġi jagħti ideat ta' kif jista' jsir assessment ta' kemm huma effettivi l-proġetti li nkunu qegħdin nagħmlu?

Se jagħtuna idea kif nistgħu niċċekkjaw u nagħtu rating lilna nfusna ta' kemm qed inkunu effettivi fit-tip ta' promozzjoni li nkunu qed nagħmlu?

MARIA ELLUL: Inti qed tirreferi għall-evalwazzjoni ta' kampanji u strateġiji li qed nagħmlu aħna preżentament?

MICHAEL FARRUGIA: Aħna nagħmlu proġetti ta' health promotion, pero' mbagħad m'għandniex kejl biex naraw kemm verament konna effettivi f'dak li għamilna.

It-team li se jiġi, se jagħmel xi tip ta' assessment biex jara kemm konna effettivi u forsi anke jissuġġerielna kif għada pitgħada aħna stess inkunu nistgħu nagħmlu l-assessment tagħna biex naraw, per eżempju, għandniex inkunu iktar aggressivi, jew inkella għandniex inbiddlu l-istil li nkunu mexjin bih, eċċ.?

MARIA ELLUL: Le; ma jidhirlix li dak huwa l-kwalita' ta' xogħol li se jagħmlu huma.

Mhux se jiġu hawn biex jaraw x'impatt qed ikollhom fuq il-komunita' tagħna l-kampanji li qed nagħmlu aħna.

Naħseb li huma se jmorru aktar fil-fond minn hekk.

Se jaraw li l-pajjiż tagħna jkun wieħed li proprju qed iħares is-saħħa tal-poplu u se npoġġu responsabbilta' fuq ħafna nies li forsi qabel ma ħassewx li kellhom dik ir-responsabbilta' u għalhekk huma se jitilqu mid-Dipartiment tal-Promozzjoni tas-Saħħa u aġenziji oħra involuti f'dan it-tip ta' xogħol.

Li se jagħmlu hu li jaraw x'hemm bżonn biex intejbu l-ħajja tal-poplu tagħna.

X'għandna bżonn bħala pajjiż?

X'tip ta' liġijiet u strutturi għandna bżonn?

Forsi dawn se jagħmlu ċerti rakkmandazzjonijiet li aħna qatt m'aħna se nkunu komdi bihom.

Jiġifieri l-konċett jista' jkun wieħed revoluzzjonarju.

Jistgħu jgħidulna, per eżempju li ċerti affarijiet ma jistgħux iseħħu jekk ma jkollniex ċertu strutturi.

Ħaġa li xtaqt nabbina mal-mistoqsija tiegħek hi, li meta Dr. Rasmussen kienet hawn Malta, qalet - u hawnhekk ġejja ftit ta' evaluation - li xtaqet li parti mill-appraisal for health promotion opportunities, jikkonsidra l-health promoting schools project hawn Malta.

Hemm proġett li ngħidulu l-health promoting schools network, li hi ħasset il-bżonn li nagħmlu evalwazzjoni tiegħu.

Pero' dak l-uniku proġett li ssemma li se jsir evalwazzjoni tiegħu.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn iktar mistoqsijiet?

L-Onor.

MARIE LOUISE COLEIRO: Il-briefing team se jidħol ukoll fil-qasam tas-saħħa u s-sigurta' tal-ħaddiem fuq il-post tax-xogħol?

MARIE LOUISE COLEIRO: L-ewwel semmejt l-industrija privata.

Dan ifisser li t-team se jara kif attwalment jaħdmu s-sistemi ta' xogħol tagħna?

Se jara l-linji ta' protezzjoni li nħaddmu aħna?

MARIA ELLUL: Kif spjegajtilkom qabel, il-work environment huwa importanti ħafna.

U l-work environment mhux biss fejn jirrigwarda n-nies li jaħdmu fiċ-Ċivil imma anke għan-nies li jaħdmu fil-privat.

Il-briefing team se jħares lejn kull livell tal-pajjiż, jiġifieri mhux biss se jmissu ma' nies li jaħdmu fid-dipartimenti tal-gvern, iżda se jkollhom interviews ma' kull organizzazzjoni li għandha impatt fuq is-saħħa tal-poplu tagħna.

MARIE LOUISE COLEIRO: Se jagħmlu assessment tax-xogħol li jsir mit-taqsima tas-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax-xogħol?

Se jaraw il-mod kif il-Kummissjoni għall-Promozzjoni tas-Saħħa u Sigurta' fuq il-Post tax-Xogħol twettaq ix-xogħol tagħha?

Dan huwa proġett dettaljat ħafna u xi erba' ġimgħat qabel ma jiġi l-briefing team hawn Malta, aħna rridu nibagħtulhom dokumenti dwar dak kollu li huma jixtiequ jkunu jafu.

Il-kuntatti li pajjiżna għandu mal-WHO huma tajbin ħafna, allura diġa' għandhom ħafna materjal dwar Malta, per eżempju, tagħrif dwar l-importazzjoni, l-esportazzjoni, it-turiżmu, eċċ, pero' ovvjament se jkollhom bżonn iktar materjal biex ikunu jistgħu jagħmlu proprju dak li qed tgħid inti.

Bl-ebda mod m'hija se tikkategorizza parti u mhux oħra.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

FRANCIS AGIUS: L-ewwelnett nixtieq nifirħilkom ta' din l-inizjattiva li mhux biss għandha l-kunsens tagħna lkoll, imma se jkollha wkoll is-support tagħna.

Jien interessat ħafna fuq equity issues.

Issa waħda mid-diffikultajiet li ltqajt magħhom kull meta pprovajt nagħmel xi riċerka fuq equity, hija li sfortunatament meta niġbru l-informazzjoni hawn Malta, ħafna mill-indicators m'humiex adegwati u jien naħseb li fi kwalunkwe appraisal li jsir, l-istatistika hija importanti immens għaliex fuqha jridu jittieħdu ċerti deċiżjonijiet.

Jien xtaqt inkun naf x'se jkun l-impatt ta' dan il-proġett fuq il-unit tiegħek u x'se jiġri wara li jsir l-appraisal.

Jien qed nara dan il-proġett bħala a one off thing.

Naħseb li l-mudell tal-WHO jaqbel ħafna għalina, pero' jien inħoss li ħafna drabi nembarkaw fuq affarijiet li jkollhom l-awra internazzjonali biex imbagħad forsi ma jkunux japplikaw eżattament għalina.

Għandi f'moħħi l-mudell li l-WHO - se nuża kelma qawwija ħafna - bellgħulna fuq l-informazzjoni.

Naħseb li l-local expertise, fejn nistgħu nsibuh, huwa importanti immens biex nadottaw dak li verament japplika għal pajjiżna.

Naturalment hemm ħafna affarijiet li mhux se niskopruhom aħna u allura rridu nieħdu minnhom, pero' naħseb tajjeb li anke aħna bħala pajjiż naraw x'se nieħdu minnu dan il-proġett.

Se nikkontribwixxu ħafna biex ikun jista' jsir, pero' x'se nieħdu lura?

X'se jieħdu n-nies li ma jafux jiktbu u jaqraw?

Mil-lat ta' health promotion, kif se jitwasslu l-miżuri lid-dipartimenti li għandhom sistemi arkajċi ġejjin mill-1930?

Mhux qed ngħid dan b'sens ta' kritika imma pjuttost biex wieħed jagħraf ċerti affarijiet.

MARIA ELLUL: Fil-brief li huma bagħtu elenkaw dawk li huma jaħsbu se jkunu ta' benefiċċju għalina, pero' fl-aħħar mill-aħħar dejjem se jiddependi minna li nieħdu maximum opportunity minn dak li se jsir.

Ir-rapport jista' jirrakkmanda li aħna nbiddlu ċerti policies, jew ċerti liġijiet, jew ċerti sistemi u għalhekk għedt li jista' jkun revoluzzjonarju ħafna, pero' llum diġa' qegħdin inħossu l-bżonn li ninvestu fis-saħħa tal-poplu tagħna u proprju minn hemmhekk irridu nibdew.

Jekk aħna nemmnu li d-determinants kollha fuq is-saħħa għandhom impatt, kbir jew żgħir, u kull wieħed minna li għandu xi rwol f'dawn il-health determinants se jagħmel commitment … Ovvjament huwa l-member state li jiddetermina x'inhuwa importanti.

Il-WHO qatt ma timponi u anke f'dan il-każ, m'hijiex se timponi r-rapport fuqna.

Hi tixtieq li aħna nistiednuhom għax nemmnu li hemm bżonn ikollna a more empowered Maltese community.

Inti semmejt lil min ma jafx jikteb u jaqra u għalhekk huwa importanti li jkun hemm affarijiet li jipproteġu lil min ma jafx jikteb u jaqra għaliex aħna m'għadniex nemmnu biss f'health education, pero' nemmnu that we should promote health for our community and empower communities to achieve that.

U għalhekk nerġa' niġi għall-ewwel goal tagħna li hu health for all. Issa jekk aħna naqblu fuq dawn il-konċetti rridu nifhmu li se jinbeda proċess ġdid u allura se nidħlu fi stadju ġdid.

Naturalment mhux kollox li se jkun fih ir-rapport se jogħġobna, pero' aħna nemmnu li la l-WHO qed tofffrilna li tagħmel dan ix-xogħol u se ġġib l-esperti tagħha hawnhekk, ifisser li l-WHO rrealizzat li Malta wriet impenn u ħajra u għandha l-potenzjal meħtieġ biex issaħħaħ il-proċess li aħna diġa' bdejna.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

EVARIST BARTOLO: Waqt li naqbel kompletament ma' l-approach, xettiku ħafna fuq l-inizjattiva u se nispjega għala jien xettiku.

Xettiku mhux biex nitfa' l-ilma ħalli noqtlu din l-inizjattiva imma biex nistaqsu mistoqsijiet fundamentali dwar xi rridu minn din l-inizjattiva u jekk aħniex se nkunu kuntenti biss li jsir ir-rapport ħalli jkollna rapport ieħor li fuqu jinġabar it-trab fil-ministeru jew fil-Parlament.

Qed ngħid dan mill-esperjenza qasira li kelli fl-amministrazzjoni għax kellna diversi inizjattivi fejn ġew teams minn barra li għamlulna audit, assessment, evalwazzjoni jew rakkmandazzjonijiet dwar xi qasam partikolari, imma jekk ma jkunx hemm follow-up, kważi tispiċċa agħar milli kont qabel għaliex jagħmluk konxju tan-nuqqasijiet kollha li jkollok, u naħseb li f'dan il-qasam għandna nuqqasijiet kbar jekk irridu nkunu onesti magħna nfusna.

Jien fhimt tajjeb li dawn tlett ijiem biss se jagħmlu hawn?

MARIA ELLUL: Il-briefing team li jiġi biex jagħmel interviews, se jdum bejn tlieta u ħamest ijiem hawnhekk, imma huma jkollhom diġa' f'idejhom informazzjoni fuq ħafna mill-affarijiet li jkunu se jistudjaw.

EVARIST BARTOLO: Imma naħseb li taqbel miegħi li jiddependi mill-kwalita' ta' informazzjoni li se nagħtuhom.

MARIA ELLUL: Eżattament.

Irridu niftehmu anke fuq dik.

EVARIST BARTOLO: Ħalli nagħtik eżempju li naf jien fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Players importanti f'dan il-qasam li m'humiex madwar din il-mejda, huma l-ischool medical service, il-welfare section, il-guidance and counselling u l-educational psychological service.

Jekk l-education division tibgħat tinformahom li għandna dawn is-servizzi, min se jara din l-informazzjoni, se jgħid li lilna ma tantx hemm x'jipproponulna għaliex diġa' għandna ċertu affarijiet, imma jekk irridu nkunu sinċieri … Waħda mill-aktar affarijiet li kienet tinkwetani u li għadna ma rranġajniex fil-pajjiż, hi li oqsma daqshekk importanti bħalma huma l-ischool medical service, il-welfare u oħrajn - gżejjer żgħar fl-imperu ta' l-edukazzjoni - dejjem l-aħħar jiġu.

U jiġu l-aħħar għaliex meta l-ministru jkun qed jieħu deċiżjoni mad-diretturi tiegħu, dawn rari jkunu rappreżentati f'dak il-livell.

Ikunu ħadu over it-teachers jew dawk li kienu teachers, u allura l-prijorita' tagħhom dejjem tkun l-edukazzjoni u jirraġunaw li s-saħħa hija responsabbilta' tal-Ministeru tas-Saħħa.

Fil-fehma tiegħi, importanti ħafna li nagħtu kashom għaliex l-akbar difetti li għandna huma istituzzjonali.

Hawnhekk aħna qed inpoġġu subgħajna fuq waħda mill-affarijiet li l-aktar ma nafux nagħmlu, jiġifieri naħdmu flimkien, u dan il-proġett jitlob impenn qawwi ta' integrated resource management.

MARIA ELLUL: U għax se jagħtina opportunita' li naħdmu flimkien, possibbilment joħroġ ħafna ġid.

EVARIST BARTOLO: Biex vera nieħdu l-massimu minn din l-inizjattiva, fil-fehma tiegħi hemm bżonn ta' steering committee fejn l-istakeholders kollha jkunu rappreżentati u rappreżentati bis-serjeta' u l-laqgħat ma jittieħdux sempliċement bħala laqgħat ta' kumitat ieħor.

Importanti ħafna huwa l-follow-up.

Ħalli nagħtikom eżempju.

Il-Kunsill ta' l-Ewropa għamlilna heritage action plan għaliex f'ċertu oqsma s-saħħa tal-wirt storiku tagħna huwa prekarju daqs dak tal-bnedmin u allura anke f'dan il-qasam irridu naħdmu flimkien.

Il-qasam turistiku, is-settur ta' l-edukazzjoni, il-public works, l-oqsma kollha jridu jaħdmu flimkien, u dawn ġew u għamlu l-assessment tagħhom.

Naturalment nafu x'inhuma n-nuqqasijiet, imma jekk ma jkunx hemm co-ordinator u follow-up strategy … U l-akbar problema, għallinqas mill-esperjenza tiegħi, hi li trid taħseb għall-istrutturi biex l-approaches li tagħmel jaħdmu flimkien għax ma jistax ikollok a holistic approach jekk ma jkollox l-istrutturi għaliha.

U aktar diffiċli minn hekk, irid ikollok budget għall-istrutturi.

Jekk mhux se jkollok strutturi u resourcing għalihom, mhux se tasal.

Il-ħitan ta' Berlin waqgħu imma l-ħitan bejn il-ministeri u bejn id-diretturi u d-dipartimenti differenti, ma waqgħux.

Waħda mill-akbar diffikultajiet fi proġetti bħal dawn dejjem kenet kif se tagħmel common budgeting u common structures.

Jiena naħseb li dan huwa proġett tajjeb ħafna u m'hemmx dubju li jekk irridu nagħmlu qabża fil-kwalita' ta' kif il-problemi tagħna jiġu approached, hekk irridu naħdmu, imma mbagħad irridu naħsbu mill-ewwel jekk aħniex se nkunu kuntenti biss li jkollna rapport ieħor jew li jkollna follow-up istituzzjonali u strutturali serju.

MARIA ELLUL: Rapport waħdu ma jfisser xejn.

Ir-rapport f'azzjoni strateġika huwa dak li fl-aħħar mill-aħħar se jmiss iċ-ċittadini f'pajjiżna.

Definitely irid ikun hemm follow-up u anke hawnhekk il-WHO se toffri l-għajnuna tagħha.

Ħalli ngħidu hekk, at this stage in time, naħseb ilkoll kemm aħna għandna ħafna mistoqsijiet dwar kif proprju se jiġi attwat dan il-proġett.

Naturalment l-importanti huwa kemm aħna kommessi għal din il-kwalita' ta' xogħol.

Nistgħu nieħdu ħafna ġid minnu imma forsi rridu wkoll inbiddlu l-mod kif konna qed inħarsu lejn l-affarijiet.

Naqbel miegħek li anke għalina se tkun challenge biex nibdew niddiskutu l-issue tas-saħħa flimkien, pero' nifhmu li s-saħħa m'għandhiex taqa' biss taħt il-ministeru tas-saħħa.

MICHAEL FARRUGIA: Ilna snin niddiskutu u naħdmu ma' l-FAO fejn jidħol food safety u kull tant żmien jiġu esperti minn din l-organizzazzjoni biex jaraw l-iżvilupp li jkun għaddej kemm mil-lat ta' food safety u kemm mil-lat tad-diversi rakkmandazzjonijiet li jkunu saru mill-FAO.

Jiena qed nifhem tajjeb li wara li jsir l-appraisal u r-rapport, m'hu se jkun hemm l-ebda follow-up min-naħa tal-WHO biex jaraw fejn wasalna, fuq xiex naqblu jew ma naqblux, x'inhu l-aħjar metodu li rridu nimxu fuqu fiċ-ċirkostanzi Maltin, eċċ?

Se jkun hemm dan it-tip ta' follow-up?

MARIA ELLUL: Iva, u dan jingħad fil-brief li qassamtilkom fil-bidu tal-laqgħa.

Jekk aħna nkunu rridu dik it-tip ta' follow-up, jagħtuhielna.

Huma lesti li joffru assistenza skond kemm aħna bħala pajjiż nitolbuha.

Aħna li aħna fil-kamp tas-saħħa ħdimna mal-WHO u nafu li huma qatt ma jimponu xi ħaġa li aħna m'aħniex komdi biha.

Il-WHO m'hijiex organizzazzjoni li tgħidlek: Isma', jekk ma tagħmilx hekk, is-sistema tas-saħħa m'hijiex se taħdimlek.

Fl-aħħar mill-aħħar dan huwa proċess u allura ma rridux narawhom qishom xi rakkmandazzjonijiet li rridu nattwawhom kollha f'perijodu qasir.

Naraw il-priority areas, naraw minn fejn nistgħu naħdmu, u naturalment fejn għandna ċertu diffikultajiet, jittieħed aktar ħin u jsir aktar planning.

Pero' din hija opportunita' u tajjeb li tkunu tafu li hemm żewġ pajjiżi oħra li qegħdin in league magħna, ir-Rumanija u l-Iżvizzera iżda at this point in time il-WHO qed tippreferi taħdem magħna milli magħhom.

Illum qed joffru li jagħmlulna dan il-programm ta' evalwazzjoni, pero' m'għandna l-ebda garanzija li fil-futur se jibqgħu jkunu jistgħu jagħtu dan il-kwalita' ta' servizz bl-esperti li għandhom magħhom.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jien ukoll nemmen ħafna f'dan it-tip ta' appraisal li naħseb huwa ta' benefiċċju kbir għal pajjiżna.

L-Onor.

Bartolo semma l-bżonn ta' follow-up, pero' jien nemmen li mil-lat ta' preparazzjoni hemm bżonn li wieħed jifhem minn issa x'se nagħmlu.

Aħna se nkunu awto-kritiċi?

Aħna se ngħinuhom isibu l-problemi, jew le?

Ħalli nieħu bħala eżempju l-qasam tad-djar.

Jekk tara l-liġijiet relevanti u s-social data li se jiġu briefed dwarhom il-WHO, ma naħsibx li ssib, per eżempju, li s-sistema tal-punti li tuża' l-Awtorita' tad-Djar meta talloka post qiegħda tkun inġusta, fl-opinjoni tiegħi, ma' min għandu mard tal-qalb iskemiku u jingħata post fejn hemm ħafna taraġ.

Li qed nipprova ngħid huwa li mhux biżżejjed li nagħtuhom biss il-liġijiet u d-data.

MARIA ELLUL: Fil-fatt il-briefing team mhux se joqgħod jistudja l-affarijiet minn barra u jikteb li jrid, iżda se jkollu scheduled interviews.

On an interview system jiġu studjati l-affarijiet.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Imma min se jiġi intervistat f'Malta?

MARIA ELLUL: Huma se jiddeċiedu.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jekk irridu li dan il-proċess ikun effettiv, importanti li l-Maltin li se jiġu intervistati jkunu awto-kritiċi sabiex l-affarijiet jirranġaw ruħhom.

Jekk il-problemi mhux se jiġu pin-pointed out, jistgħu jdumu jfittxu fil-liġijiet u fid-data għax fl-opinjoni tiegħi mhux se jsibuhom.

MARIA ELLUL: Eżattament.

In-nies li se jsiru interviews magħhom, iridu jkunu nies aġġornati ben tajjeb dwar l-affarijiet li proprju qed issemmi inti.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Naturalment hemm ukoll ir-riskju ta' bias.

F'dawn l-affarijiet wieħed ma jistax ikun biased għaliex inkella l-istudju ma jkunx ...

MARIA ELLUL: Naħseb irridu nirrealizzaw il-fatt li Malta hija pajjiż żgħir għall-World Health Organisation u allura f'Malta tista' tagħmel dan it-tip ta' appraisal.

Tant aħna żgħar li għalihom m'hijiex diffiċli biex isibu l-vantaġġi u l-iżvantaġġi li għandna fis-sistemi tagħna.

Ma naħsibx li jistgħu jagħmlu din il-kwalita' ta' evalwazzjoni, jew appraisal, f'pajjiżi fejn hemm il-miljuni.

F'Malta, għandna aċċess għan-nies u mill-ewwel tista' tifhem x'inhu jiġri.

Naħseb li f'dan il-każ id-daqs tagħna se jservi ta' vantaġġ.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Ħalli nerġa' nirriferi għall-qasam tad-djar għax naf kemm hu qasam importanti f'pajjiżna.

Xi ħadd irid jispjega lil dawn in-nies id-dettalji ta' kif tadem is-sistema tal-punti għax jekk ħadd m'hu se jinfurmahom dwar it-teknikalitajiet li fil-prattika jfissru ħafna, fl-opinjoni tiegħi, ir-riżultati m'humiex se jilħqu l-għanijiet mixtieqa.

MARIA ELLUL: Il-fieldwork qiegħed spjegat f'paġna 4 tal-handout li qassamt.

Naturalment huma għandhom it-teknika tagħhom u f'dan l-istadju aħna għadna ma dħalniex f'dan id-dettall.

Possibly, this kind of information would be readily available darba aħna nistiednuhom u ngħidulhom li għandna ċerti dubji fuq l-affarijiet li qed issemmi.

Pero' naħseb li at this stage mhux se jagħtuna iktar informazzjoni milli diġa' rnexxielna niġbru.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jien inħoss li l-qasam tad-djar huwa wieħed mill-aktar oqsma importanti f'pajjiżna.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jien inħoss - ma nafx sħabi x'jaħsbu dwar dan - li jekk ma tidħolx fis-sistema tal-punti, tista' ma tidħolx fil-qasam ta' housing.

Hemm bżonn li din is-sistema tiġi rranġata.

Jekk it-team ta' esperti li ġej hawn Malta mhux se jara dan l-aspett, fl-opinjoni tiegħi jista' lanqas biss iħares lejn il-qasam tad-djar.

MARIA ELLUL: Għaliex qed tibża' li din l-issue mhux se tiġi ndirizzata if this is such a main issue?

JEAN PIERRE FARRUGIA: Qed insemmi l-housing bħala eżempju.

MARIA ELLUL: Fejn inħossu li issues bħal dawn għandhom jiġu studjati, irridu nagħmluhielhom ċara.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Hawnhekk ma jingħadx li se jidħlu f'dan id-dettall u anke inti qed issostni li m'humiex se jidħlu f'dan id-dettall, imma jekk mhux se jidħlu f'dan id-dettall ...

MARIA ELLUL: Le, se nidħlu f'dak id-dettall u kif għedtilkom, kull determinant of health se jiġi studjat.

Kif qal l-Onor.

Farrugia, m'għandniex naraw biss l-isptar u s-servizzi tas-saħħa li għandna.

Hawn ħafna li jaħsbu li biex tippromwovi s-saħħa tenħtieġ biss li dawn is-servizzi jiffunzjonaw tajjeb, jew li d-Dipartiment tal-Promozzjoni tas-Saħħa jiffunzjona 100%, pero' mhux hekk, id-determinants of health kollha jridu jiġu studjati f'dan it-tip ta' appraisal.

Jekk ma jsirx hekk, mhux se jkollna rapport validu.

Dan id-dokument huwa kollu fuq hekk u l-health appraisal ħarġet minn dan id-dokument.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjak, Onor. Rita Law.

RITA LAW: Skużawni li ma kontx hawn mill-bidu tal-laqgħa, pero' jien għandi ċerti dubji.

Dan il-proċess se jwassal biex ikollna inspectors?

Ġejna approached mill-WHO għax raw li aħna għandna ċertu potenzjal biex nippromwovu u nsaħħu s-saħħa tal-poplu tagħna u għaldaqstant jixtiequ li jiġu hawn jagħmlu ftit investigazzjoni u joħorġu b'rapport.

Dan ir-rapport għandu jgħinna biex bħala poplu naraw, per eżempju, għandniex inżidu l-fondi għall-promozzjoni tas-saħħa jew għandniex inżidu l-fondi għall-Aġenzija sedqa jew fuq liġijiet li jistgħu jgħinu s-saħħa tal-poplu.

Dan ir-rapport għandu jgħinna nkunu nafu fuq liema triq għandna nimxu.

Ir-rapport se jservi ta' għodda li fl-aħħar mill-aħħar se nużawh kif jaqbel lilna.

Jiġifieri huma mhux se jikkritikawna għax għad m'għandniex ċertu liġijiet jew benefiċċji soċjali.

Mhux se jagħmlu hekk.

RITA LAW: Jiġifieri ċertu liġijiet se jiġu affettwati.

MARIA ELLUL: Liġijiet, strutturi … Jien nemmen li l-mod kif irridu nibdew inħarsu lejn is-saħħa tal-poplu tagħna, irid jiġi affettwat.

RITA LAW: Ġaladarba aħna se nagħmlu struttura u daqstant tibdil, jien inħoss li minn issa l-Istat għandu jaħseb - fil-bidu għedt ''inspectors'' - għal nies preparati apposta biex jagħtu struzzjonijiet fuq dan it-tibdil propost.

Fiċ-chart li urejtna, wieħed mill-health determinants kien proprju ''health services'', iżda b'''health services'' wieħed jifhem hotels jew bars?

MARIA ELLUL: Health services huma s-servizzi ta' saħħa li jingħataw jew minn sptarijiet, jew minn health centres, jew minn kliniċi, jew inkella minn health leisure centres.

RITA LAW: B'hekk ħsibt f'inspectors għax jekk m'intix se trawwem nies li jkunu kapaċi jispjezzjonaw il-health services ....

IĊ-CHAIRPERSON: Forsi wieħed irid jispjega li l-għan ta' dan il-proġett m'huwiex dak li qed tifhem inti b'inspectors.

Dan il-proġett irid jgħin biex fil-policy making ta' oqsma differenti li normalment m'humiex assoċjati ma' saħħa, tibda tiġi kkonsidrata wkoll is-saħħa tal-bniedem.

L-Onor.

KARL CHIRCOP: Id-domanda li nixtieq nagħmel lil Ms. Ellul torbot ħafna ma' dak li qalu l-Onor.

Rita Law u l-Onor.

X'jiswa li nagħmlu dan l-eżerċizzju konsultattiv jekk imbagħad ma jkollniex follow-up siewi tiegħu?

Jekk per eżempju mhux qed jiġi maħsub biex id-dipartiment jissaħħaħ b'aktar riżorsi umani - forsi jenħtieġu iktar nies speċjalizzati at managerial level fit-taqsima tas-saħħa u fil-health promotion section - ir-rapport li eventwalment se jkun preżentat mill-WHO, se jispiċċa biex jitħalla fuq l-ixkaffa?

MARIA ELLUL: Imma għaliex qed naqtgħu qalbna minn issa dwar il-follow-up?

KARL CHIRCOP: Għaliex jien nemmen li għandu jiġi maħsub minn issa li l-Health Promotion Department jissaħħaħ.

MARIA ELLUL: Il-health appraisal m'huwiex se jħares biss lejn il-Health Promotion Department, iżda se jħares lejn kull ...

Jekk inti se tifrex fuq ħafna oqsma, iktar se jkollok bżonn ta' riżorsi umani.

MARIA ELLUL: Se tikkrea framework ta' kif il-partners kollha jistgħu jissaħħu biex finalment jaffettwaw il-determinants of health in the inner circle.

Forsi l-follow-up li aħna qed nibżgħu ftit minnu, se jurina li f'ċertu areas diġa' għandna bidu tajjeb u kulma rridu huwa ftit iżjed xogħol.

KARL CHIRCOP: Jien m'iniex nibża' mill-follow-up, anzi nixtieq li jkun hemm follow-up.

MARIA ELLUL: Dak huwa ċ-challenge tagħna.

Jekk dan irridu narawh jiġri f'pajjiżna u aħna kommessi lejh, il-follow-up huwa importanti ferm.

Bħal kull rapport ieħor se jkollu ċertu rakkmandazzjonijiet, pero' nistgħu naraw li xi wħud minnhom m'humiex priority areas li rridu naħdmu fuqhom mill-ewwel, imma żgur li ċerti affarijiet se jkunu ħafna favur tagħna.

Diġa' għandna affarijiet li huma pożittivi u tajjeb li nħarsu lejhom ukoll.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

MICHAEL ASCIAK: Jien m'iniex nara problemi.

Il-WHO li hija organizzazzjoni stabbilita, qed toffri s-servizzi tagħha biex tikkoordina l-aspetti differenti fejn tidħol il-promozzjoni tas-saħħa.

Inti għedt li dan il-proġett se jiswa USD 10,000?

MARIA ELLUL: Huma qed jistmaw li dan il-proġett se jiswa USD 10,000 u dawk il-flus se jinħarġu minn għandhom.

MICHAEL ASCIAK: Jiġifieri m'aħniex qed nitkellmu fuq ammont fenomenali ta' flus.

Għar-rigward ta' follow-up, jiddependi mill-Gvern tal-ġurnata.

Ma naħsibx li l-Ministru tas-Saħħa li qiegħed hawn u li jixtieq li nidħlu għal dan il-proġett se jħalli r-rapport fuq l-ixkaffa jew li m'huwiex se jikkoordina mad-dipartmenti l-oħra skond il-bżonn.

Jien ma nara xejn ħażin, jew l-ebda problemi, fil-proposta biex isir dan il-programm ta' evalwazzjoni, anzi nħoss li din hija opportunita' li għandna naħtfuha.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Is-Sur Scicluna, Segretarju Permanenti fil-Ministeru għall-Politika Soċjali.

IS-SUR JOSEPH SCICLUNA (Segretarju Permanenti, Ministeru għall-Politika Soċjali): Jien nixtieq ngħid xi ħaġa mil-lat amministrattiv.

Matul is-snin kellna ħafna consultancy reports fis-servizz pubbliku.

Qabel ma twaqqfet l-MSU kien ikollna input qawwi mill-aġenziji ta' l-United Nations u rajna ħafna rapporti li ġew u tpoġġew fuq l-ixkaffa.

Kemm meta kellna l-MSU u kemm issa li għandna organizzazzjonijiet oħrajn fosthom l-MEU, ikollna ħafna rapporti li minkejja jkunu rapporti tajbin - anke dawk li jsiru minn nies lokali - sfortunatament jitpoġġew fuq l-ixkaffa.

Naħseb li ħafna drabi l-ikbar problema hija n-nuqqas ta' ownership.

U jien naħseb li f'dan il-pajjiż in-nuqqas ta' ownership dehret ħafna fejn l-inizjattivi kienu multi-settorali bħalma qed jiġi propost hawnhekk.

Barra minn hekk, naħseb li fit-tlett ijiem li l-briefing team se jagħmel hawnhekk se jkun diffiċli ħafna biex joħorġu b'rapport komprensiv kif qed issemmi Ms. Ellul.

Veru li jekk l-informazzjoni tingħata minn qabel tgħin, pero' jien għandi ftit dubju kemm consultancy ta' tlett ijiem tista' twassal għal dan it-tip ta' eżerċizzju vast li qed jiġi propost.

Issemmew il-qasam tad-djar u l-qasam ta' l-alkoħol u d-droga, pero' diversi oqsma oħra jaffettwaw is-saħħa tal-bniedem.

Per eżempju l-SWDP taħdem ma' każijiet ta' child abuse u domestic violence u hemmhekk għandek ukoll aspett ta' saħħa.

MARIA ELLUL: Ġejjin tliet esperti.

Huwa maħsub li dan l-eżerċizzju jitlesta f'sebat ijiem imma jista' jieħu sa ġimgħatejn.

Meta għamlu l-istess xogħol fis-Slovenia li għandha popolazzjoni ħafna ikbar minn tagħna, ħadu aktar minn hekk.

Jiena mhux qed ngħidilkom li l-esperti tal-WHO se jiġu fit-tali ġurnata u se jitilqu tliet ijiem wara.

L-acceptance u l-ownership tal-proġett huma importanti.

Per eżempju f'pajjiżna ilna nitkellmu dwar gender equality u l-bżonn li jkollna a gender impact assessment fuq l-inizjattivi li jittieħdu, imma x'qed jiġri?

Li qed jiġri huwa li l-qasam ta' gender equality huwa multi-settorali, hemm ħafna setturi li huma nvoluti, allura ħafna drabi, even because of the day-to-day pressures, meta nibdew inizjattivi ftit nagħtu kas il-gender impact assessment.

L-istess fil-każ ta' persuni b'diżabilita'.

Suppost li aħna kollha kemm aħna meta nieħdu ċerti inizjattivi nagħtu kas l-aċċessibilita' ta' persuni b'diżabilita', imma kemm ilna biex indaħħluha din il-kultura ta' aċċessibilita'?

U hawn se tiltaqa' ma' l-istess problema.

Hawnhekk aħna qed indaħħlu dimensjoni ġdida which is health promotion for all in respect of all our sectors u kulħadd irid ikun konxju minnha, imma kif se ddaħħal din il-health promotion consciousness?

Jien naħseb li d-Dipartiment tal-Promozzjoni tas-Saħħa - u hawn norbot ma' dak li qal l-Onor.

Jekk il-Health Promotion Department ma jkollux ir-riżorsi biex jimbotta dan il-konċett, eventwalment naħseb li nkunu għamilna eżerċizzju li ftit se jkollu riżultat.

L-aħħar ħaġa li rrid ngħid hu li forsi rridu nibdew niddeċiedu x'inhuma l-prijoritajiet.

Jekk nippruvaw nindirizzaw is-setturi kollha, naħseb li nkunu daqsxejn ambizzjużi wisq.

Għaliex l-ewwel ma niddeċiedux, anke fil-kontest ta' dan l-eżerċizzju, x'inhuma l-prijoritajiet li rridu nindirizzaw?

IĊ-CHAIRPERSON: Ms. Ellul.

MARIA ELLUL: Naħseb li fejn jidħol l-aspett ta' follow-up, we are missing the wood for the trees għax ir-rakkmandazzjonijiet li se jagħmlu, almenu skond ma qalulna u skond rapporti ta' pajjiżi oħra li rajt, se jkunu skond il-qasam li huma dovuti lejhom.

Jiġifieri jekk nieħdu il-qasam ta' saħħa, se jkun hemm ċertu rakkmandazzjonijiet għal dak il-qasam; jekk se nitkellmu fuq housing, se jkun hemm rakkmandazzjonijiet fuq housing.

U għalhekk kien hemm il-bżonn ta' consensus minn issa.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Eventwalment huma se joħorġu bi proposti, hux hekk?

MARIA ELLUL: Dażgur, u l-proposti se jkunu abbinati ma' kull settur li se jistudjaw.

IĊ-CHAIRPERSON: Nixtieq nagħti ċans għal intervent ieħor mill-Onor.

Bartolo, imbagħad insejjaħ lill-Onor.

Farrugia u fl-aħħar nagħti l-kelma lill-Ministru Deguara.

EVARIST BARTOLO: Jien nixtieq insemmi l-problemi mhux biex naqtgħu qalbna jew biex ngħidu li l-affarijiet m'għandhomx isiru, imma għax irridu li jkollna riżultat.

U huwa importanti li jkollna riżultat għaliex inkella ma nilħqux dak li rridu.

Jien norbot ħafna ma' dak li kien qed jgħid is-Sur Scicluna.

Jien naħseb li għandu ħafna raġun għaliex ħafna drabi, f'pajjiżna, l-inizjattivi ta' kulħadd, jispiċċaw l-inizjattivi ta' ħadd.

Kulħadd jirraġuna ''dik m'hijiex tiegħi, dik trid issir minn xi ħaddieħor ...''.

U jekk mhux se jkun hemm a coordinating unit qabel, waqt u wara li jsir dan l-eżerċizzju, jien ngħid li nispiċċaw b'biċċa karta li fl-aħħar mill-aħħar ma jkollhiex wisq riżultat.

Qed insemmi wkoll dan il-punt għaliex kif kien qed jgħid il-kollega tiegħi l-Onor.

Jean Pierre Farrugia, ħafna jiddependi mill-kwalita' ta' informazzjoni li l-briefing team jingħata.

Jien rajt ħafna rapporti preparati min-nies tagħna li kienu qishom qed jiktbu xi promotion brochure, fejn jagħtu deskrizzjoni ta' x'jeżisti u jekk jista' jkun jagħmluh b'mod sabiħ qishom qed jiġbdu n-nies għal lukanda.

L-iskop tagħna m'huwiex li nċarrtu lilna nfusna jew li noqogħdu bil-frosta ngħidu kemm aħna taċ-ċajt; mhux dak il-punt, imma li ssemmi l-istrenghts and weaknesses huwa importanti.

U jekk min qed jagħmel l-appraisal u min qed jiġbor l-informazzjoni lanqas jappartjeni għall-filosofija ta' l-approach li qed tissemma, hu x'inhu l-għan ta' l-eżerċizzju … Jien rajt rapporti li d-dipartimenti jippreparaw għall-UNESCO jew għall-UNIDO fejn wieħed qisu jagħti x'jifhem li m'għandna l-ebda problema u tingħata biss deskrizzjoni pjuttost sanitized.

Imma dak m'huwiex l-iskop tagħna.

L-aħħar punt li nixtieq nagħmel hu li jekk mhux se jkun hemm coordinating unit, qabel, waqt u wara li jsir l-eżerċizzju u bis-saħħa jagħmel dak li għandu jagħmel, ikollna l-problemi.

Wieħed mill-aqwa rapporti li sar Malta, kien dak tal-UNIDO meta xi tlieta jew erba' snin ilu kienu ġew jagħmlu rapport fuq il-high tech industry u qalu: ''We went to a small island and found a large archipelago'' għax sabu ħafna gżejjer ta' pockets f'istituzzjonijiet differenti.

Dawn kellmuhom lilhom imma ħafna drabi ma tantx jikellmu ma' xulxin u ma jitkellmux ma' xulxin mhux għax neċessarjament huma miġġieldin imma .… Din il-mentalita' ssibha kullimkien.

Teżisti fid-dinja kollha; m'hijiex xi ħaġa li ssibha hawn Malta biss.

Kif se tikkoordina flimkien social policy, education, health and the social and economic side - għaliex il-problema ta' l-unemployment u l-problema tar-resourcing biex tista' tagħmel dan il-proġett jiddependi mill-economic side - huwa importanti ferm.

Jiena sinċerament nemmen li jekk mhux se jkun hemm a high powered co-ordinating unit, qabel, waqt u wara l-eżerċizzju, se nkunu diżappuntati.

U dan mhux l-iskop tagħna.

Nixtieq nirrepeti li qed insemmu l-problemi, mhux għall-gost jew biex naqtgħu qalbna, imma biex inkunu nafu x'qed niffaċċjaw.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Biex ngħaqqad ma' dan li qed jingħad, nixtieq nirriferi għar-rapport li tlesta lejn nofs is-sajf li għadda, in-National Environment Health Action Plan, fejn ta diversi rakkmandazzjonijiet fosthom li għandu jitwaqqaf kumitat biex jara l-mod kif niżviluppaw, eċċ. Issa jekk wieħed jara dak li jiġi diskuss fil-Parlament, jara li tlett kwarti mid-diskussjonijiet ikunu jew fuq liġijiet finanzjarji, jew inkella dwar liġijiet b'konnessjoni ma' miżuri mħabbra fil-budget u sfortunatament ikun hemm ftit ħin għad-diskussjoni fuq liġijiet li hemm bżonn li jinbiddlu.

Ħalli nirriferi għall-qasam tal-housing li diġa' rrifera għalih l-Onor.

Jekk wieħed kellu jistaqsi kemm hawn persuni f'Malta li huma sid darhom, it-tweġiba tkun 60%, imma wieħed irid jara x'jifhem b'dar.

Dar b'żewġt ikmamar hija dar, u dar b'għaxart ikmamar hija wkoll dar.

Mela m'hijiex sempliċement kwestjoni ta' kemm nies għandhom saqaf fuq rashom, imma kwestjoni li tikkonċerna wkoll il-kondizzjonijiet li qegħdin jgħixu fihom in-nies.

Wieħed irid jidħol fid-dettall għaliex inkella, kif diġa' ssemma minn diversi kelliema, inkunu qegħdin naħarbu mir-realta' tal-ħajja.

Anke fil-każ tan-NEHAP kien hemm diversi rakkmandazzjonijiet pero' jenħtieġ li d-dipartimenti kollha jkunu konxji li jridu jaslu fejn qegħdin ngħidu li rridu naslu.

Huwa faċli li dipartiment, per eżempju, dak tas-saħħa, jgħid li jrid jasal, imma jekk imbagħad dipartiment ieħor li wkoll jgħid li jrid jasal fil-fatt ma jagħmel xejn biex jintlaħaq l-għan finali li nkunu nixtiequ nilħqu, ma naslux u pjuttost inkunu qed nidħku bina nfusna.

Semmejna l-Parlament u l-Ministeru tas-Saħħa, pero' naħseb li b'dawn biss ma naslux fejn irridu naslu.

Naħseb li kemm meta tkun qed tiġi preparata l-informazzjoni li trid tintbagħat lill-WHO qabel jiġi l-briefing team hawn Malta, kemm waqt li jkun qed isir l-appraisal, kif ukoll wara, there has to be a concerted effort.

Hemm ukoll a political commitment u jrid ikun hemm a political commitment jekk irridu nħarsu lejn tibdil fl-aspett ta' saħħa b'riferenza għal kull dipartiment, fosthom housing, agrikoltura, eċċ. Barra minn hekk, irridu naqblu mhux biss bħala membri parlamentari biex sempliċement nagħtu l-go ahead imbagħad kollox ikun f'idejn il-Ministeru tas-Saħħa, jew bejn il-Kabinett, imma jien immur oltre minn hekk, u ngħid li għandha tkun fuq livell nazzjonali u jkun hemm pressure biex l-affarijiet isiru mhux bi kritika għal xi ministru imma għas-sempliċi raġuni biex jimxu l-affarijiet.

Ma għandniex niddiskutu biss affarijiet finanzjarji jew affarijiet relatati ma' xi benefiċċju bir-riżultat li l-problemi reali tal-pajjiż jibqgħu jiġu shelved għax forsi nibqgħu ma nsibux ħin għalihom.

Il-problemi reali, anke problemi li huma health related, qed jiġu shelved minn sena għal oħra.

Jekk wieħed kellu jara l-leġislazzjoni li għaddiet matul numru ta' snin, jara li ċertu affarijiet ilhom jiġu shelved is-snin.

Per eżempju, ċertu dokumenti tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra erba', ħames snin ilu, u sal-lum għadna qatt ma ddiskutejnihom.

Kien hemm dokumenti li huma health related u d-diskussjoni dwarhom ilha s-snin tiġi shelved.

Dak hu l-aħħar messaġġ li se ngħaddi.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjak.

Ms. Ellul, tixtieq tagħti r-reazzjoni tiegħek għal dan?

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Din il-kwestjoni li qed nittrattaw hija waħda ta' konsistenza magħna nfusna u mal-poplu tagħna, fis-sens li dan ir-rapport tal-WHO se joffri okkażjoni unika ta' kif il-barranin jarawna u xi prijoritajiet jaraw għalina.

Veru, dawn se jimxu fuq l-indikazzjonijiet li se nagħtuhom, pero' jiena inħoss li l-fatt li biex jiġi kummisjonat dan ir-rapport jixtiequ li jkun hemm backing tal-Parlament, ifisser li jixtiequ li inizjattiva bħal din ma ssirx għodda politika.

Irid issir pjan ta' ħidma u naħseb li l-fatt li jkun hemm consensus bejn il-membri parlamentari jfisser li jekk l-Oppożizzjoni tara li l-Gvern qiegħed jibqa' lura fil-ħidma tiegħu, tkun tista' tniggzu.

Kif għedt, irridu nkunu konsistenti magħna nfusna.

Naħseb li waħda mir-raġunijiet li l-WHO qed tippreferi tiġi Malta u mhux tmur l-Iżvizzera, hija li fl-1995 konna ħriġna bid-dokument ''Health Vision 2000'' li nistgħu ngħidu kien jelenka proprju l-istess konċetti mniżżlin fir-rapport li se jiġi kummissjonat.

Ta' min ifakkar ukoll li r-rapport li ġie preżentat fl-1995, kien sar wara konsultazzjoni ma' l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien.

Infatti jiena niftakar lill-Prof.

Grech jgħid li dak ir-rapport kien ''the way forward''.

Jiġifieri fl-1995 kien hemm qbil fuq kif għandna nimxu biex il-problemi li hemm envisaged f'dan l-istudju jiġu tackled.

Matul din il-laqgħa tqajjem ċertu dubju dwar l-ownership ta' dan l-eżerċizzju.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar is-saħħa tal-poplu u allura l-ownership ta' proġett bħal dan għandu jkun tal-poplu Malti.

Vera li d-Dipartiment tas-Saħħa jrid ikun il-mutur, pero' anke jekk naraw x'konna ktibna fil-''Health Vision 2000'' għar-rigward ta' l-implimentazzjoni, naraw li konna għidna li d-Dipartiment tas-Saħħa għandu jibqa' jkun il-fus, jew il-mutur, pero' għandu jkun hemm ukoll coordinating committee ta' l-ogħla livell.

Fil-fatt fid-dokument konna niżżilna li dan il-kumitat kellu jkun magħmul mis-segretarji permanenti li hemm f'kull ministeru.

U konna għidna hekk biex l-ewwelnett ikun hemm close liaison bejniethom, u t-tieni nett biex jagħti clout biżżejjed lill-kumitat ħalli ċertu affarijiet li jkunu ġew deċiżi mill-kumitat jitwettqu.

Per eżempju, inutli noqogħdu ngħidu li ħafna mill-mard li għandna f'pajjiżna huwa kaġunat mill-ikel jekk imbagħad ma tinvolviex il-qasam ta' l-agrikoltura biex iħajjar lill-bdiewa jinvestu u jkabbru ħxejjex li ovvjament huma tajbin għas-saħħa u jkabbruhom f'ammonti li jwasslu biex il-prezz tagħhom ikun irħis.

Tagħmel kemm tagħmel promozzjoni tas-saħħa, tistenniex li l-poplu se jixtri ċertu ikel jekk ma jkunx bi prezz favorevoli.

Meta ppreżentajna d-dokument ''Health Vision 2000'' fl-Assemblea tal-WHO, konna ppreżentajna chart fejn fiha ġew listed id-dipartimenti kollha li għandna f'pajjiżna bi grading ta' kemm dipartiment għandu x'jaqsam ma' ieħor u x'kontribut irid jagħti.

U minn din iċ-chart ħareġ li l-ikbar kontribut ma kienx tad-Dipartiment tas-Saħħa iżda tad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni.

Jiġifieri dawn il-pjanijiet ta' kif għandna nimxu 'l quddiem, ta' kif għandna nikkoordinaw u x'mekkaniżmu għandna nużaw, diġa' ġew stabbiliti fl-1995.

U nerġa' nirrepeti li dwar dan kien hemm il-qbil taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Il-prijoritajiet kienu ġew magħżula u t-targets kienu ġew iffissati u ġew iffissati mhux fl-arja, imma b'dati.

Per eżempju, konna rajna kemm għandna nnaqqsu l-inċidenza tat-tipjip, kemm għandna nżidu d-dijanjosi ta' kanċer, kemm għandna nnaqqsu t-traffic accidents.

Dan ix-xogħol diġa' sar u dawn it-targets ħadem fuqhom id-Dipartiment tas-Saħħa b'kollaborazzjoni ma' dipartimenti oħra.

Illum il-konċett tas-saħħa qed jinbidel radikalment.

Illum il-konċett, il-buzz-word - kulħadd juża l-buzz-words - hija the empowerment of the individual.

Aħna rridu nipprovdu l-għodda but we have to empower the individual, kif qalet tajjeb Maria Ellul, li jieħu ħsieb saħħtu.

It is useless trying to empower the individual u ngħidulu jiekol il-ħaxix, imbagħad nirristrinġuh milli jagħmel hekk minħabba l-prezz.

Dawn huma l-konċetti u kif għedt fil-bidu, din se tkun l-għodda.

Dan l-eżerċizzju se jagħtina opinjoni, forsi unbiased - għalkemm dak li lħaqna fl-1995 żgur ma kienx biased - u se jniggiżna u forsi se jistaqsina x'wettaqna minn dak li ż-żewġ naħat tal-Kamra qablu dwaru fl-1995.

Forsi din se tkun l-għodda li verament se tixprunana biex nibdew inwettqu l-ħidma bis-serjeta' kollha.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjakhom.

Napprezza d-diskussjoni li saret.

Ovvjament ma nistgħux ngħidu li dan il-proġett m'huwiex very challenging pero' l-fatt li huwa challenging żgur li m'għandux jaqtagħalna qalbna milli nieħdu din ic-challenge u naraw li dan il-proġett isir.

Minkejja li tqajmu diffikultajiet u saru mistoqsijiet, kif inhu sewwa, l-ewwel kelma li kull wieħed minna qal kienet li dan huwa proġett tajjeb, allura qed neħodha li kull wieħed u waħda minnkom qegħdin taċċettaw il-proposta li jsir dan il-proġett f'pajjiżna.

Naqbel ħafna li r-rapport li jitlesta m'għandux ikun dokument ieħor mad-dokumenti li diġa' għandna.

Il-follow-up huwa importanti ħafna jekk verament irridu nieħdu l-aħjar benefiċċju u nixtieq li dan il-kumitat jibqa' jiġi nfurmat dwar dak li jkun qiegħed jiġri, kemm sakemm jasal biex jibda l-appraisal, kemm waqt li jkun qed isir l-appraisal u kemm wara li joħroġ id-dokument.

Imbagħad nagħmlu diskussjoni oħra f'dan il-kumitat meta jkun lest id-dokument li se jħejjulna l-esperti mill-WHO li se jiġu hawnhekk.

Għandu jkun an ongoing process ta' dan il-kumitat biex bħala kumitat jimbotta dak li jkun qed jiġi suġġerit, biex fejn hu possibbli, vijabbli u ta' ħtieġa għal pajjiżna, l-affarijiet suġġeriti jsiru.

Pero' l-iktar ħaġa importanti hija l-coordination u iktar ma' nies fid-diversi dipartimenti u fid-diversi ministeri jemmnu li l-health promotion m'hijiex biss tal-Ministeru tas-Saħħa, aktar hemm ċans li jkollna suċċess.

Biex dawk kollha nvoluti f'dan is-scenario jibdew jemmnu f'dan il-konċett, jenħtieġ li nimxu bil-għaqal u bil-paċenzja.

Nirringrazzjakom u navżawkom meta l-kumitat ikun se jerġa' jiltaqa'.

Fit-8.35 p.m. il-Kumitat ikkonkluda d-diskussjoni u aġġorna għal data li kellha tiġi komunikata aktar tard.Ha HaHawn


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

LAQGĦA NRU.

It-Tlieta, 4 ta' Mejju, 1999

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.10 p.m

L-Onor.

Helen D'Amato, President tal-Kumitat, ippresediet.

PREŻENTI

Kienu preżenti wkoll il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni, l-Onor Censu Galea; il-Ministru tas-Saħħa, l-Onor Louis Deguara; l-Onor Evarist Bartolo; l-Onor Dolores Cristina; l-Onor Rita Law; is-Sur Joe Scicluna, Segretarju Permanenti fil-Ministeru għall-Politika Soċjali; u s-Sur Louis Vella, uffiċjal fil-Ministeru għall-Ambjent.

L-Iskrivana qalet it-talba.

Il-Minuti tal-laqgħa Nru. 8 li saret fis-27 ta' April, 1999 kienu konfermati.

PROPOSTA MIR-REĠJUN EWROPEW TA' L-GĦAQDA DINJIJA TAS-SAĦĦA (WHO) BIEX INIEDI PROGRAMM TA' EVALWAZZJONI DWAR IL-PROMOZZJONI TAS-SAĦĦA F'MALTA

Il-Kumitat stieden lil Ms Maria Ellul, Direttur fid-Dipartiment għall-Promozzjoni tas-Saħħa, tagħmel presentation dwar dan is-suġġett.

Ms Ellul ippreżentat lill-Kumitat briefing notes dwar Appraisal Opportunities for Health Promotion.

Barra l-Membri tal-Kumitat, fuq dan is-suġġett tkellmu l-Ministru tas-Saħħa, l-Onor Louis Degura; l-Onor Evarist Bartolo; l-Onor Rita Law u s-Segretarju Permanenti fil-Ministeru għall-Politika Soċjali, s-Sur Joe Scicluna.

Il-Kumitat ikkonkluda d-diskussjoni u qabel mal-proposta tal-WHO li jitniedi programm ta' evalwazzjoni dwar il-promozzjoni tas-saħħa f'Malta.

Il-President tal-Kumitat uriet ix-xewqa li l-Kumitat jibqa' jiġi nformat dwar dan il-programm ta' evalwazzjoni.

Fit-8.35 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data li kellha tiġi komunikata aktar tard.

GĦALL-ISKRIVAN TAL-KAMRA

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR IX-XOGĦOL TAL-KAMRA

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 12

It-Tnejn, 10 ta' Mejju 1999, fil-11.00 a.m.

Id-Deputy Speaker, President tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tnejn, 10 ta' Mejju 1999, fil-11.00 a.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt, b'din l-agenda:-

Xogħol tal-Kamra; u

Affarijiet oħra.

10 ta' Mejju 1999 SKRIVAN TAL-KAMRA


LAQGĦA NRU.

It-Tnejn, 10 ta' Mejju 1999

Il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta,

fil-11.05 p.m.

L-iSpeaker, l-Onor Anton Tabone, ippresjeda.

PREŻENTI

Il-Ministru għall-Politika Soċjali u Kap tal-Kamra l-Onor.

Fuq punt imqajjem mill-Onor George Vella, il-Kumitat qabel li l-Minuti tal-laqgħa numru 10 li saret fis-26 ta' April, 1999, kellhom jiġu emendati kif ġej:-

(a) f'paġna 2, f'paragrafu (a), minflok il-kliem "il-PAC jingħata l-inkarigu li jinvestiga l-materja", għandhom jidħlu l-kliem "il-PAC jingħata l-inkarigu li jifli fil-fond il-materja"; u

(b) f'paġna 3, minnufih fit-tarf tal-paragrafu (c) għandhom jiżdiedu l-kliem "Minħabba li kien hemm qbil miż-żewġ naħat tal-Kamra fuq din il-materja, ma kienx jinħass il-bżonn li titressaq mozzjoni proċedurali.".

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 11 li saret fit-28 ta' April, 1999, kienu konfermati.

XOGĦOL TAL-KAMRA

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali informa lill-Kumitat li l-ħsieb tal-Gvern kien li fil-ġranet li jmiss il-Parlament ikompli bid-diskussjoni fuq it-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u t-Turiżmu ta' Malta – Abbozz Nru 16 – jibda d-diskussjoni fuq ir-riżoluzzjoni dwar il-proġett tal-Kottonera, u jibda d-diskussjoni fuq it-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa – Abbozz Nru 21.

Huwa ppropona li, bi qbil miż-żewġ naħat tal-Kamra, l-istadju ta' Kumitat ta' l-Abbozz Nru 16 ikun jista' jsir fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi u b'hekk tonqos il-ħtieġa ta' seduti fil-għodu.

L-Onor George Vella sostna li x-xewqa tan-naħa ta' l-Oppożizzjoni hija li d-diskussjoni fuq l-istadju ta' Kumitat ta' l-Abbozz ta' Liġi Nru 16 issir f'Kumitat tal-Kamra kollha.

Fuq it-talba tal-Viċi Prim Ministru sabiex l-Oppożizzjoni tindika l-għadd ta' kelliema fuq ir-Riżoluzzjoni dwar il-porġett tal-Kottonera, l-Onor George Vella fakkar lill-Kumitat fl-istedina li kienet saret mill-Ministru għall-Ambjent fl-istqarrija li kien għamel fil-Parlament li jekk l-Oppożizzjoni tħoss li l-kuntratt għandu jiġi mifli f'xi kumitat tal-Kamra, il-Gvern ikun lest li jagħmel dan.

Il-Viċi Prim Ministru kkonferma li dik l-offerta għadha tgħodd u ppropona li l-Kumitat jiġi sospiż għal ftit minuti sakemm ikun jista' jikkonsulta ruħu dwar din il-proposta.

Fil-11.22 a.m. il-Kumitat kien sospiż u rriżuma fil-11.32 a.m.

Il-Viċi Prim Ministru kkonferma li l-proposta kif imressqa oriġinarjament mill-Ministru għall-Ambjent u kif sostnuta mill-Onor George Vella kienet aċċettabbli fil-prinċipju.

Huwa ppopona li, fi kwalunkwe każ, id-diskussjoni fuq il-proġett tal-Kottonera kellha tibda immedjatament u li jekk issir f'kumitat, dan jingħata żmien ġimgħa biex jagħmel l-eżami neċessarju u mbagħad jirrapporta r-riżultanzi tiegħu lill-Parlament permezz tal-minuti u t-transcripts tal-laqgħat.

Il-Kumitat qabel li f'każ li l-materja tiġi miflija minn kumitat, id-diskussjoni fil-Kamra mbagħad għandha tieħu ħames seduti.

Il-Kumitat iddiskuta jekk għandux ikun il-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi jew kumitat ieħor imwaqqaf ad hoc li jagħmel l-eżami tal-materja tal-proġett tal-Kottonera u l-Onor George Vella rriżerva li jagħti r-reazzjoni tan-naħa ta' l-Oppożizzjoni possibbilment dak inhar stess.

L-Onor Joe Mizzi informa lill-Kumitat li peress li kien se jkun imsiefer, l-Onor Joseph Cuschieri kien se jassumi l-inkarigu ta' acting whip.

Il-Kumitat qabel li kellu jerġa' jiltaqa' possibbilment aktar tard wara nofsinhar.

F'12.05 p.m. il-Kumitat aġġorna.

SKRIVAN TAL-KAMRA


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR IX-XOGĦOL TAL-KAMRA

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 13

It-Tlieta, 11 ta' Mejju 1999, fil-11.00 a.m.

L-iSpeaker, President tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tlieta, 11 ta' Mejju 1999, fil-11.00 a.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt, b'din l-agenda:-

Xogħol tal-Kamra; u

Affarijiet oħra.

11 ta' Mejju 1999 SKRIVAN TAL-KAMRA


LAQGĦA NRU.

It-Tlieta, 11 ta' Mejju 1999

Il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta,

fil-11.05 a.m.

L-iSpeaker, l-Onor Anton Tabone, ippresjeda.

PREŻENTI

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali, l-Onor Joseph Cuschieri, l-Onor Mario Galea, l-Onor Victor Galea Pace u l-Onor George Vella.

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 12 li saret fl-10 ta' Mejju, 1999, kienu konfermati.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali u l-Onor George Vella kkonfermaw li kien intlaħaq qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra li, minkejja l-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, għall-kumplament tal-leġislatura meta l-Parlament jiltaqa' fil-għodu, is-seduta tibda fid-9.00 a.m. u l-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol ikun f'nofsinhar.

L-Onor George Vella informa lill-Kumitat li l-Oppożizzjoni kienet taqbel li l-proġett tal-Kottonera jiġi diskuss fil-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi (PAC) u li għal dawn il-laqgħat tal-Kumitat, minbarra ċ-Chairman, l-Onor Leo Brincat, il-membri għan-naħa ta' l-Oppożizzjoni kienu se jkunu l-Onor Charles Buhagiar u l-Onor Karmenu Vella.

Il-membri indikati min-naħa tal-Gvern u li kellhom jiġu konfermati aktar tard kienu l-Ministru għall-Ambjent, il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali, l-Onor Carmelo Mifsud Bonnici u possibbilment is-Segretarju Parlamentari l-Onor Jesmond Mugliett.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali informa lill-Kumitat li sakemm il-Kamra tiġi biex tiddiskuti l-mozzjoni dwar il-proġett tal-Kottonera, kellha tkompli d-diskussjoni fuq it-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta.

Huwa informa wkoll lill-Kumitat li l-għada, l-Erbgħa, 12 ta' Mejju 1999, kellha tiġi ppreżentata r-riżoluzzjoni dwar fondi speċjali lill-kunsilli lokali.

Fuq proposta ta' l-Oppożizzjoni, il-Kumitat qabel li għandu jiġi appuntat kumitat biex jirrevedi l-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra.

Fil-11.34 a.m. il-Kumitat aġġorna.

SKRIVAN TAL-KAMRA


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 14

It-Tnejn, 24 ta' Mejju 1999, fil-5.30 p.m.

L-iSpeaker, President tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tnejn, 24 ta' Mejju 1999, fil-5.30 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt, b'din l-agenda:-

Xogħol tal-Kamra; u

Affarijiet oħra.

21 ta' Mejju 1999 SKRIVAN TAL-KAMRA


LAQGĦA NRU.

It-Tnejn, 24 ta' Mejju 1999

fil-5.38 p.m.

PREŻENTI

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali, l-Onor Joe Mizzi u l-Onor George Vella.

Fuq punt imqajjem mill-Onor George Vella, il-Kumitat qabel li f'paġna 2 tal-minuti tal-laqgħa numru 13 li saret fil-11 ta' Mejju 1999:

(a) wara l-kliem "kellha tkompli d-diskussjoni fuq it-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi" għandhom jiżdiedu l-kliem "dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta"; u

(b) immedjatament qabel il-kliem "Il-Kumitat qabel li għandu jiġi appuntat kumitat biex jirrevedi l-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra" għandhom jiżdiedu l-kliem "Fuq proposta ta' l-Oppożizzjoni".

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 13 li saret fil-11 ta' Mejju, 1999, kif emendati, kienu konfermati.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali informa lill-Kumitat li wara li tintemm id-diskussjoni fuq it-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta, il-Kamra tgħaddi għad-diskussjoni ta' l-istess Abbozz ta' Liġi fl-istadju ta' Kumitat, biex wara tibda d-diskussjoni fuq it-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa – Abbozz Nru 21 – u fuq ir-Riżoluzzjoni dwar fondi għall-ħtiġijiet speċjali tal-kunsilli lokali.

Fuq punt imqajjem mill-Onor George Vella, il-Kumitat iddiskuta l-possibbilta' li tiġi rimedjata s-sitwazzjoni ta' membri parlamentari li huma impjegati mal-gvern u li meta ġew eletti fil-Parlament kellhom iħallu l-impieg tagħhom.

L-iSpeaker informa lill-Kumitat li:

(a) nhar il-Ġimgħa, 28 ta' Mejju, 1999, kellu jinawgura l-11th Annual Seminar of the Commonwealth Parliamentary Association; u

(b) is-Sedja kienet irċeviet ittra mingħand il-Whip tal-Gvern fejn informah min huma l-membri fuq diversi friendship groups.

Fil-5.59 p.m. il-Kumitat aġġorna.

SKRIVAN TAL-KAMRA


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 10

L-Erbgħa, 9 ta' Ġunju 1999 fis-7.00 p.m.

L-Onor.

Helen D'Amato, President tal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali, tavża li l-Kumitat ser jiltaqa' nhar l-Erbgħa, 9 ta' Ġunju 1999 fis-7.00 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

3 ta' Ġunju 1999 SKRIVAN TAL-KAMRA