(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru. 26

It-Tlieta, 22 ta' Frar, 2000

Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan

Prezz Lm1

Laqgħa Nru. 26

It-Tlieta, 22 ta' Frar, 2000

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fl-7.20 p.m.

Il-Minuti tal-laqgħa Nru. 25 li saret fil-15 ta' Frar, 2000 ġew konfermati.

MENTAL HEALTH: POLICIES, STRUCTURES, SERVICES AND LEGISLATION - Kontinwazzjoni

IĊ-CHAIRPERSON (Onor. Helen D'Amato): Nixtieq nirringrazzjakom li għal darba oħra erġajtu ġejtu għal dawn is-sessjonijiet fejn qegħdin niddiskutu s-saħħa mentali, strutturi, servizzi u anke leġislazzjoni dwar dan il-qasam.

Il-kumitat irċieva kopja ta' peożija miktuba mis-Sur Dennis Arrigo li wkoll qed jagħti l-kontribut tiegħu f'dawn il-laqgħat.

Min jixtieq kopja ta' din il-poeżija, jista' jitlobhielna.

Ma nafx jekk l-Onor.

Michael Farrugia, membru ta' dan il-kumitat, huwiex se jattendi għal din il-laqgħa peress li llum mietlu l-papa' tiegħu, u f'isem il-kumitat kollu, nixtieq nestendi l-kondoljanzi tagħna lilu u lill-familja tiegħu.

Nibda biex insejjaħ lis-Sur Charles Pace li huwa social worker u lecturer fl-amministrazzjoni soċjali fid-Dipartiment tal-Public Policy fl-Universita' ta' Malta.

IS-SUR CHARLES PACE (Lecturer, Department of Public Policy, Universita' ta' Malta): Grazzi ta' l-istedina tagħkom u bħala introduzzjoni ngħid li jien għamilt tnax-il sena psychiatric social worker f'Mount Carmel Hospital, għamilt xi żmien social worker fil-management tas-social work u bħalissa qed ngħallem is-social policy fl-Universita'.

Fil-preżent qed nagħmel ukoll riċerka fuq il-community care għar-rigward ta' mental health.

Personalment, l-aħħar laqgħa se nibqa' niftakarha għaliex għall-ewwel darba bdejt nisma' kliem, bħalma huma "case management" u "case managers" li donnhom huma l-buzzwords il-ġodda.

Minn dak li qed nistudja naf kemm-il case management huwa importanti fl-Ingilterra, fl-Amerka u f'ċerti postijiet fil-Ġermanija u forsi aktar 'il quddiem ikolli ċans ngħid xi ħaġa dwar dan f'aktar dettall għax naħseb li din hija bidla importanti.

L-aħħar darba ħadt ħafna gost nisma' lil Connie Magro, Chairperson tal-Mental Health Association, titkellem f'isem il-users, il-pazjenti li aħna qed naħdmu għalihom.

Tajjeb li jkun hemm xi ħadd jitkellem f'isimhom.

Fl-istess waqt indunajt li ċerti affarijiet li semmiet, minkejja li konna nafuhom, qatt ma għamilnihom.

Mhux biżżejjed ikollna ħsebijiet, riċerka, kotba u riżoluzzjonijiet, imma ċ-challenge irid ikun li nagħmlu dawk l-affarijiet li lilna jidhrilna li huma tajbin.

L-aħħar darba tkellimna ukoll fuq il-bżonn li dawn in-nies ikollhom iżjed kura għaliex jgħaddu minn ħajja ta' tbatija, pero' fl-istess ħin jien deherli li kien hemm xi ħaġa ġdida li qed tiġri.

Ma stajtx ma niftakarx f'dak li ġara l-Ingilterra fl-1989 u l-1990 meta nħarġu żewġ white papers li assolutament qalbu ta' taħt fuq ix-xena ta' dak li jiġri fil-health service u fil-community care.

Il-ħaġa kurjuża kienet li kien hemm kritika għaliex kien qed jiġi enfasizzat ħafna l-management u kif wieħed għandu jagħmel biex ma jonfoqx iżżejjed.

Diġa' ntqal li lil dawn irridu nieħdu ħsiebhom għax qegħdin waħedhom u għandhom bżonn il-kura u mhux qed jieħdu biżżejjed, iżda meta kien hemm riformi kbar f'pajjiżi barranin, kien hemm enfasi kbir fuq il-management.

Jien naħseb li rridu nitgħallmu minn dak li ġara f'pajjiżi barranin u jekk aħna verament nixtiequ li din tirnexxi, għandna naraw li l-affarijiet ikunu cost-effective.

Naħseb li bħalissa qed jiġru ċertu affarijiet, per eżempju fil-weekend li għadda kien hemm il-konferenza dwar is-saħħa u naħseb li fiha rajna kemm hemm nies li għandhom valuri tajbin u rajna li hemm konsensus dwar x'għandu jiġri fil-qasam tas-saħħa.

Jekk kien hemm min beża' li per eżempju jrid ikun hemm tnaqqis fis-servizzi tal-gvern, ra li l-enfasi hi li ngħinu lil min hu fil-bżonn u nżidu l-effiċjenza ħalli n-nies li huma l-aktar fil-bżonn ikunu moqdija aħjar.

Fl-opinjoni tiegħi, dik il-konferenza kienet importanti ħafna u naħseb li aħna għandna nagħmlu l-almu tagħna biex nimxu lejn il-konċetti ta' case management u community care u forsi dan il-kumitat jista' jservi biex jagħti l-ispinta li dan il-qasam għandu bżonn.

Jien naħseb li qabel il-policy document dwar il-mental health, f'Malta qatt ma kellna dokument li kien fih pjan daqshekk estiż dwar is-saħħa.

Issa għandna d-dokument Vision 2000 li huwa fuq is-saħħa in ġenerali, imma naħseb li dak id-dokument kien il-veru bidu u li verament għamel pass 'il quddiem.

Min-naħa l-oħra, jekk wieħed iħares lejn pajjiżi li huma ifqar minna imma ikbar minna, isib li ħafna drabi mhux biss kien hemm dokument wieħed li jagħti viżjoni wiesgħa u ġenerali ta' dak mixtieq, imma li kien hemm ukoll ħafna guidelines.

U b'viżjoni wiesa', wieħed jifhem li għandu jkun hemm goals, spjegazzjoni ta' x'inhi l-filosofija, u serje ta' performance ratings u performance goals li jridu jintlaħqu u li se jittieħdu bħala benchmarks.

Naturalment l-għan tal-pilot area li waqqafna kien biex aħna nitgħallmu minnha u jien naħseb li waħda mit-tagħlimiet li ħadna kienet dik li jien insejħilha "model drift".

Għalkemm il-pjani forsi ma kenux dettaljati ħafna, kien hemm kif kellhom isiru ċertu affarijiet għar-rigward l-ispecialist team, il-primary team, pero' l-esperjenza writna li anke f'ħaġa li suppost li hi taħt il-lenti tagħna u qiegħda għall-attenzjoni tagħna, qtajna nifisna u forsi dan kien sforz kemm trid titħabat biex iġġib l-affarijiet essenzjali.

Mela jien inqis li waħda miċ-challenges tagħna hi li b'xi mod nirbħu ċertu nuqqas ta' capability fil-management tagħna.

Ma rridux ngħidu biss li se nagħmlu, per eżempju, case managers, u din tfakkarni fis-soical cases li jinsabu fl-Isptar San Luqa.

Ħadd m'hu kuntent bil-ftit każi ta' xjuħ li jibqgħu fl-isptar.

Naturalment billi tagħmel ftit case managers, m'intix se ssolvi l-problema.

Jekk inħarsu lejn il-letteratura li għandna fuq il-case managers u nħarsu lejn l-esperjenzi li kellhom fl-Ingilterra, naraw li hemm ħafna u ħafna diskussjoni u hemm ħafna gwidi li jgħinu lil dak li jkun jara x'inhu tajjeb u x'm'huwiex daqshekk tajjeb.

Naħseb li lokalment għandna min jista' jipprovdi għajnuna, min jista' jgħinna nħarsu lejn dak li sar barra ħalli nitgħallmu minnu.

Pajjiżi barranin, bħall-Ingilterra u l-Amerka, qagħdu ħafna attenti li jżommu s-sostennibilita'.

F'Malta hawn min ilmenta li l-anzjani ma kenux qegħdin jingħataw attenzjoni adegwata u niftakar li darba mara kienet qaltli li hi kienet inkwetata dwar ommha għax minħabba li hi kienet taħdem, ma setgħetx tieħu ħsieb ommha li kienet anzjana u li kellha stroke u minkejja li kienet tmur il-home help għandha, ma kenitx moħħha mistrieħ dwar ommha.

Għalija, din m'hijiex kura fil-komunita' imma hija traskuraġni fil-komunita'.

Aħna m'għandniex il-GNP li għandha l-Ingilterra, iżda għandna familja iżjed qawwija u meta n-numru ta' anzjani fil-pajjiż se jkompli jiżdied, kif qed jiżdied ukoll in-numru ta' persuni b'mard mentali fil-komunita', se jkollna challenge quddiemna.

Irridu naraw kif nagħmlu rationing.

Kemm-il darba pproponejna li nagħmlu ħafna affarijiet sbieħ u ntqal ħafna kliem sabiħ, imma ma rridux jiġri bħalma ġieli ġara, fejn l-ewwel inkunu ġenerużi ħafna, per eżempju fl-għoti tas-servizz ta' home help u mbagħad jasal żmien meta ma jkun hemm home help għal ħadd, lanqas għan-nies li huma l-aktar fil-bżonn.

Naħseb li issa żviluppajna biżżejjed biex nagħrfu l-bżonn li nkunu proattivi u nagħmlu budgeting mill-bidu.

Irridu naraw li ma niġux fil-pożizzjoni fejn ikollna nagħmlu rationing arbitrarju meta ma jkollniex biżżejjed, imma rridu naraw li mill-bidu nassiguraw li jieħu s-servizz min l-aktar għandu bżonn.

Dan jitlob li jkun hemm ċertu spirtu u ċertu mod kif l-affarijiet ikunu organizzati u mhux wara li jinbeda xi servizz naqtgħu nifisna u nħallu l-affarijiet jimxu waħedhom.

Għandu jkun hemm guidelines u monitoring ta' kif qed isiru l-affarijiet.

L-aħħar darba Dr. Cachia semma punt li għaliha huwa importanti ħafna.

Hu qal li jieħu gost ħafna jara li dawk li huma responsabbli għall-wards jafu li għandhom budget u li għandhom ċertu liberta' kif jużaw il-flus allokati għalihom.

Per eżempju jekk hemm bżonn li l-wards jinżebgħu, jafu li huma jridu jaraw kif jagħmlu biex dan isir.

Huma responsabbli għall-immaniġġjar tal-budget tagħhom.

Fl-Ingilterra u l-Amerka, it-teams ta' case management ikollhom il-budget tagħhom u huma stess jixtru s-servizzi.

Fil-konferenza li nżammet dan il-weekend rajna li kien hemm ċertu konsensus u meta tkellem il-ministru, qal li hu jidhirlu li għandu jkun hemm iżjed każijiet fejn il-gvern, minflok ma jipprovdi servizzi huwa stess, jixtrihom.

Ma naħsibx li aħna se naslu biex ikollna l-istess bħalma għandhom l-Ingilterra u l-Amerka, fis-sens li s-servizzi, per eżempju, ta' home help, jew ta' nursing homes, ikunu jridu jinxtraw, li kull darba jkun hemm transaction, pero' ħaġa li ssemmiet ħafna u li kienet popolari ħafna fil-konferenza, kienet li issa lill-pazjent li jmur l-isptar se jingħatalu kont ta' kemm swielu s-servizz li ngħata u dan biex tiddaħħal ċerta consciousness fost il-pubbliku in ġenerali.

Il-community care ma ssirx billi naqbdu u nagħmlu numru ta' case managers, imma billi jiġi segwit dak li jkun qed isir.

Din hija kruċjali.

Jekk ma noqogħdux attenti, il-welfare state tagħna se jfalli għaliex hemm ħafna spejjeż li qegħdin jiżdiedu.

Għar-rigward kontroll ta' nfiq, jidher li diġa' hawn il-mentalita' u ċerta readiness minn min jamministra li t-team stess ikun aware ta' l-infiq li jkun qiegħed isir.

Aħna nitkellmu ħafna fuq il-bżonn li lil bniedem tagħtih servizz ħolistiku, imma diffiċli tkun taf eżattament x'għandu bżonn.

Jista' jkollu bżonn, per eżempju, lezzjonijiet fil-bini ta' mudelli ta' l-injam ta' l-ajruplani, ċioe' li jkollu bżonn ta' hobby.

Jista' jkun li d-differenza bejn jekk ikunx b'saħħtu jew le, hija li jkollu dawn it-tip ta' faċilitajiet.

Forsi mhux il-każ li dawn it-tip ta' faċilitajiet jingħataw direttament mill-gvern, jiġifieri li l-gvern joffri ċertu servizzi mhux tas-soltu, għax forsi din tista' toħloq lok ta' abbuż, imma din il-flessibilita' tista' tiġi provduta minn xi fund ta' NGO.

Jiġifieri dak il-purchasing li jsir minn case managers fl-Ingilterra u l-Amerka, aħna nistgħu nagħmluh f'ċertu livell u mhux f'livell estiż daqs tagħhom.

Forsi tfajla jkollha bżonn lezzjonijiet tal-ballet, liema lezzjonijiet jistgħu jgħinuha ħafna aktar għar-rehabilitation tagħha milli kieku tmur f'day centre.

Punt ieħor li nħoss huwa importanti, huwa li n-nies li jaħdmu direttament f'dan il-qasam ikunu konxji ta' kemm qiegħed jintnefaq.

Il-community care m'hijiex xi ħaġa minuri, u għandna nagħtuha l-importanza li tawha l-Ingilterra.

Fl-Ingilterra kien hemm white paper verament kruċjali li qalbet ix-xena ta' taħt fuq, pero' fl-Ingilterra għandhom capability ta' bidla li ma naħsibx li aħna kapaċi għaliha bl-istess pass.

Din il-bidla kienet assolutament drammatika u in parallel kien hemm wkoll bidla fir-rigward tal-community care.

Il-community care hija importanti ħafna u kif intqal fil-white paper fuq il-community care, il-case management huwa l-cornerstone, iċ-ċentru tas-servizz, imma ma jistax ikollok cornerstone jekk ma jkollokx bini.

Il-case managers huma nies li jikkoordinaw l-għajnuna li tingħata.

Bħalissa għandna social workers, għandna nurses, għandna occupational therapists, imma t-tagħlima li ħadu fl-Amerka, fl-Ingilterra, fil-Ġermanija, fl-Olanda u f'pajjiżi fejn daħħlu l-case management, kienet li trid tintrebaħ il-frammentazzjoni u jekk aħna rridu li jkollna servizz ħolistiku, dan irid ikun serviced minn diversi servizzi u minn ħafna aspetti.

Jekk għandek NGOs, self-help groups u ġirien - dawn jistgħu jagħtu servizz imħallas - dawn kollha jridu jinġabru flimkien.

Irid ikun hemm persuna li xogħolha jkun li tikkoordina u biex tikkoordina jrid ikollha ċerta awtorita'.

Meta tkellimt ma' social workers f'Malta li jaħdmu fil-community care u staqsejthom x'jagħmlu u jekk jaħsbux li l-mod kif qed jaħdem is-servizz, per eżempju tal-homehelp, huwiex tajjeb, qaluli li huma biss providers bħall-oħrajn.

Biex indaħħlu dan il-konċett ta' case management, jenħtieġ taqliba fil-mentalita' u fil-mod li naħdmu.

Pero' forsi ma jenħtieġx daqstant taqliba ta' taħt fuq għaliex fil-konferenza li saret din il-weekend, kien hemm konsensus dwar l-inter-disciplinary work, team work, koordinament, quality management, audit, eċċ., u allura naħseb li għandna ħafna nies li huma lesti li jħaddmu din il-bidla.

Il-case manager ikun jenħtieġ li jippresjedi l-laqgħa li matulha jitħejja l-care programme tal-persuna, u f'dik il-laqgħa, il-GP, l-NGO, il-home helps, il-kummissjoni u kull min hu nvolut, għandu jkollu sehmu.

Dawn b'xi mod iridu jkunu rappreżentati hemmhekk, kif għandhom ukoll ikunu rappreżentati l-familjari.

Meta inti ddaħħal il-konċett ta' case management, qisek daħħalt it-total quality management f'fabbrika, pero' jekk ikun il-każ li ċ-CEO ikun qed jagħmel xi ħaġa li m'hijiex qed tgħin, u inti ma' tista' tgħidlu xejn, ifisser li m'intix tħaddem it-total quality management.

La inti m'hu se tbiddel xejn, m'għandekx total quality management.

Jekk inti xogħlok se jkun li tikkoordina dak li qegħdin jagħmlu nies differenti imma dawn xorta se jibqgħu jaħdmu bil-mod tagħhom u l-preżenza tiegħek se tkun sempliċement biex iżżid xi ħaġa ma' dak li diġa' hemm, m'hu se jkun hemm l-ebda differenza.

Ovvjament il-case manager huwa qaddej, huwa xi ħadd li qed jagħti servizz u jagħti s-servizz tiegħu billi jikkoordina u jiġbor it-truf flimkien.

L-idea tal-case management huwa biex tikkoordina ħalli fis-setturi kollha jkun hemm ħsieb wieħed u filosfija waħda u kull ħaġa li ssir tkun qed tgħin lill-oħra.

Naħseb ta' min wieħed jifraħ li min-naħa tad-Dipartiment tas-Saħħa hemm kuxjenza u huwa pożittiv li qed nisimgħu lil Dr. Cachia u lil Dr. Busuttil jitkellmu favur li ndaħħlu l-konċett ta' case management.

Nafu wkoll li kemm min-naħa ta' l-SWDP u kemm min-naħa tad-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali hemm interess li għal dak li jirrigwarda kura għall-persuni b'diżabilita' u kura ta' l-anzjani, jidħol ukoll il-konċett ta' case management li jiġbor l-affarijiet flimkien.

Mela ejja nieħdu din bħala opportunita' biex tkun parti mill-bidla li trid issir.

Naħseb li hemm ħafna readiness għal din il-bidla.

Naħseb li l-filosofija ta' case management m'għandhiex tkun biss fil-qasam ta' min għandu problemi ta' saħħa mentali, imma anke għal dak li jsir fil-qasam ta' nies b'diżabilita' u l-qasam ta' l-anzjani.

Malta pajjiż żgħir u għax aħna pajjiż żgħir, ħafna drabi ma naffordjawx li nagħmlu l-affarijiet bħalma jagħmluhom f'pajjiżi barranin.

Per eżempju fl-Ingilterra, meta tiġi introdotta xi ħaġa ġdida jkun hemm armata ta' nies jaħdmu billi fost affarijiet oħra jipproduċu dokumenti, strumenti u check lists.

Jekk f'Malta se nibdew biex fil-qasam ta' l-anzjani jkollna case management mod, fil-qasam ta' persuni b'diżabilita', case management mod ieħor, eċċ, inkunu qegħdin nitilfu opportunita' biex nagħmlu l-affarijiet b'mod tajjeb.

Meta kont qiegħed nara riċerka dwar l-effettivita' ta' case management fil-qasam ta' mental health, kien hemm xi affarijiet li ta' min wieħed jaħseb daqsxejn fuqhom.

Il-case management ingħoġob ħafna wara li kien ġie introdott f'Kent u r-riżultati wrew li anzjani li kienu qed jieħdu ħsiebhom b'dan il-mod, naqsu li jidħlu l-isptar u kienu iżjed kuntenti d-dar tagħhom.

U dan sar ukoll b'inqas spejjeż.

Fil-qasam ta' saħħa mentali kien hemm diversi żviluppi, fosthom il-fatt li pazjenti ħarġu fil-komunita'.

La qed insemmi dan il-punt, ta' min jgħid li l-Ombudsman stess qal li mhux sewwa li għandna daqshekk nies ġo Mount Carmel Hospital.

Meta l-Ombudsman jgħid li xi ħaġa m'hijiex qiegħda sew u inti tkompli b'dak il-mod, huwa maladministration.

Din tpoġġi obbligu fuqna u hija kważi kwestjoni ta' human rights.

Jiġifieri m'hijiex option li aħna ngħidu li lil dawn in-nies ma noħorġuhomx.

L-istatistika internazzjonali turi li meta kien hemm il-community mental health teams, l-admissions fl-isptarijiet naqsu.

Il-ħaġa kurjuża kienet li meta beda l-konċett ta' case management, l-admissions fl-isptartijiet żdiedu, pero' wieħed irid jara din l-istatistika fl-isfond ta' l-Ingilterra għax fl-Ingilterra kien hemm żmien meta lill-pazjenti ħarġuhom mill-isptar mingħajr ma kien hemm kura adegwata għalihom fil-komunita'.

Jiġifieri kien tajjeb li fil-bidu n-numru ta' admissions żdied, imma r-riċerka turi li kemm in-nies idumu biex ifiequ, ikollhomx impjieg u jkunux qegħdin jgħixu fid-dar b'mod sewwa, ma jiddependix minn jekk inti tajthomx case management jew inkella kienx hemm community mental health teams, imma jiddependi mill-ammont ta' riżorsi umani li għandek u mit-terapiji li għandek.

Mela jekk inti teżerċita case management imma m'għandekx human resources biżżejjed biex tlaħħaq max-xogħol, x'aktarx li malli jkun hemm l-iċken diffikulta', l-istaff li għandek se jibagħtuhom l-isptar, u dan jagħmluh biex ikunu on the safe side.

Jiġifieri inutli jkollok case manager biex jikkoordina jekk m'għandux riżorsi x'jikkoordina.

Naħseb hemm bżonn li wieħed jara sewwa x'inhuma r-riżorsi u t-terapiji li għandna.

Jekk se ddaħħal il-case management, irid jinħoloq koordinament bejn l-awtoritajiet u importanti ħafna huwa t-training lil dawk in-nies li jkunu għaddew perijodu ta' żmien fl-isptarijiet u naħseb li m'għandniex biżżejjed min jagħti training skills biex jgħixu fil-komunita' dawk li kienu imdorrija l-isptar.

Nispera li aktar 'il quddiem inkun nista' ngħid xi ħaġa dwar x'riżorsi għandna bżonn, imma ċertament li jrid ikollna ċertu riżorsi u ċertu training biex l-affarijiet verament ikunu effettivi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi Sur Pace.

Hawn min jixtieq jagħmel xi kummenti jew domandi?

L-Onor.

FRANCIS AGIUS: Sur Pace, int semmejt li qed tagħmel riċerka.

Naħseb li bħal f'kull qasam ieħor, jeħtieġ li jkollna riċerka għaddejja biex permezz tagħha nkunu nafu eżattament fuq xiex qegħdin nitkellmu, mhux biss għar-raġuni ta' dijanjosi u problemi, imma biex naraw kif se nfasslu s-servizzi.

Ikun żball jekk ngħidu li kull infiq li jsir f'riċerka u għal konferenzi huwa ħela ta' flus għaliex il-flus li ninvestu f'dawn it-tip ta' affarijiet, se jservuna ħafna u ħafna iktar in the long run milli kieku naqbdu u nidħlu għal ċertu servizz mingħajr ma jkun sar xi studju xjentifiku.

Kif għedt tajjeb int, aħna veru pajjiż żgħir, imma ħaġa importanti li għandna ngħidu hija li aħna nipprovaw nitgħallmu minn pajjiżi oħra.

Bħala pajjiż żgħir, aħna ma nistgħux nagħmlu ċerta riċerka għaliex m'għandniex fondi.

Irridu nammettu li għandna kemm għandna nies tajbin, ma jistax ikollna pool ta' nies li se jidħlu għal ċertu riċerka u allura bilfors we have to adapt and adopt dak li jsir barra minn Malta.

U jien naħseb li f'dan il-qasam, f'pajjiżi li għandhom il-pattern ta' mental health u mental illness li għandna aħna, hemm esperjenza kemm negattiva u kemm pożittiva.

Naħseb li għandha ssir riċerka lokali u nixtieqek li forsi tispjega ftit fejn tista' twassalna din it-tip ta' riċerka.

Barra minn hekk, nixtiequ nisimgħu iktar kif intom taħsbuha, mhux inti biss imma kull min qed jaħdem f'dan il-qasam, ħalli kemm aħna bħala kumitat u kemm bħala gvern, naraw x'nistgħu nagħmlu sabiex nimxu 'l quddiem.

Jien inħoss li l-konferenza li għadha kemm spiċċat u li inti aċċennajt għaliha - ovvjament id-djalogu jibqa' sejjer - turi l-importanza li nżommu djalogu miftuħ ma' kull min huwa involut, mhux biss il-professjonisti imma anke min huwa milqut.

Fil-preżent qed nitkellmu ħafna dwar case management u jien ċert li fi ftit ta' snin oħra, ikun hemm buzzwords oħra u sistemi oħra, pero' naħseb li għal ħafna u ħafna snin, dan il-qasam kien biex ngħid jekk, is-Cinderella tal-health department fejn tidħol l-allocation of resources.

Forsi qed nipprovaw inbiddlu daqsxejn din ir-rotta, pero' ċertament li ma smajtx ħafna fuq dik li hija prevenzjoni.

Naħseb li rridu nibdew naraw ftit x'nistgħu nagħmlu mil-lat ta' prevenzjoni.

Almenu naraw li ma nħallux sitwazzjonijiet familjarji jew individwali jkomplu jiddeterjoraw, u qed ngħid dan, mhux biss mil-lat materjali imma anke għal dak li jirrigwarda personal suffering u kondizzjoni personali ta' l-individwu li ma tantx jista' jiġi mkejjel.

Naħseb tajjeb li ninvestu iktar f'early interventions, naturalment f'każijiet li tista' tipprevjeni għax mhux kull każ tista' tipprevenih.

Ħaġa oħra li rridu nħarsu lejha hija s-sostennibilita' ta' kwalunkwe servizz li jingħata f'dan il-qasam.

Ħafna drabi dawn ikunu każijiet kroniċi u allura s-sostennibilita' hija iktar u iktar importanti għaliex wieħed se jidħol għal ċertu piż.

Xtaqt ukoll nisma' ftit dwar l-istruttura tal-ħaddiema li jaħdmu f'dan il-qasam, jew xi struttura hemm il-ħsieb li jkollhom.

X'inhuma d-diffikultajiet li dawn jiltaqgħu magħhom, mhux biss mil-lat ta' training imma anke mil-lat tal-karriera tagħhom?

Il-karriera tagħhom tista' tieqaf f'ċertu livell?

Tista' tkun stunted?

Jien nemmen li kull min jidħol f'dan il-qasam ikollu l-amor proprio għall-pazjent, imma żgur li m'huwiex fair li s-sistema stess tippenalizza lin-nies li jkollhom ħeġġa u amor proprju lejn il-mistier tagħhom billi fil-karriera tagħhom jkunu jistgħu jaslu biss sa ċertu livell.

Jekk ma jkunux jistgħu javvanzaw fil-karriera, żgur li jkollna ħafna frustrazzjoni u nies li jagħżlu li jitilqu minn dan il-qasam.

Għaldaqstant jien inħoss li d-dipartiment u l-Universita' huma fid-dover li flimkien jaħdmu biex jipprovdu karriera li tagħti sodisfazzjon lil min qed jaħdem f'dan il-qasam.

IS-SUR CHARLES PACE: Naqbel miegħek perfettament.

Naturalment, illum, bl-użu tal-computer sar aktar faċli li mir-riċerka li tkun ġbart toħroġ ċertu riżultat, pero' naħseb li għandna bżonn noħolqu ċertu struttura, ċertu lead fir-riċerka.

Per eżempju fil-kors ta' social administration, qegħdin nagħmlu l-almu tagħna biex in-nies li joħorġu bil-B.A. Hons. ikollhom ċerta kapaċita' fir-riċerka u huwa importanti li min għandu masters jagħmel ir-riċerka huwa stess.

Pero' fl-istess waqt, naħseb li nies ta' ċerta seniority, ta' ċerta maturita', għandhom ikunu kapaċi jieħdu sens ta' proporzjon ta' l-affarijiet għax faċli tagħmel ħafna riċerka u toħroġ b'ħafna numri, imma li rridu nsibu hija xi ħaġa li lilna tagħmlilna effett mill-ewwel.

Jien naħseb li hemm ħafna potenzjal u hemm ħafna nies li jixtiequ jagħmlu din il-ħaġa, imma jenħtieġu jkunu taħt l-id it-tajba.

Hemm bżonn li l-Universita' u d-dipartimenti tal-gvern, dawk tas-saħħa, politika soċjali, eċċ., jikkollaboraw flimkien biex ikun hemm struttura, u mid-djalogu jinstabu l-prijoritajiet ta' kif għandhom jintużaw ir-riżorsi.

Per eżempju fl-Universita' hemm il-work resources li jintużaw minn ħafna lecturers biex jagħmlu ċertu riċerka, pero' qisu kulħadd qiegħed għal rasu, minkejja li ħafna minnhom għandhom inizjattivi tajbin.

Barra minn Malta r-riċerka ssir b'mod kontinwu u naħseb li wasal iż-żmien biex anke f'Malta nibdew nagħmlu riċerka li tkun verament utli.

Ħalli ngħid xi ħaġa dwar policies li jintużaw f'pajjiżi barranin.

Personalment, l-importazzjoni ta' policies minn barra minn Malta, tippreokkupani ħafna.

Infatti ċ-ċentru tat-teżi tiegħi li qed nagħmel bħalissa, huwa dwar x'mudell għandna nużaw għal pajjiżna.

X'mudell irridu nsibu li jkun adattat għall-ambjent tagħna?

S'issa, ma nistax ngħid li ppruvajtu ma' ħafna nies differenti, pero' l-focus tiegħu huwa li mill-bidu nett irridu nsibu l-affarijiet li jaqblu għall-ambjent ta' pajjiżna billi jittieħdu in konsiderazzjoni l-ambjent soċjali, l-aspettattivi tan-nies u l-capability tagħna.

Per eżempju, se nimportaw l-aspett ta' case management bil-purchasing side?

Jien tkellimt dwar kif f'Malta qegħdin nintroduċu bidla mil-lat ta' purchasing and provision, split li fl-Ingilterra daħlet bil-qawwa u saret qisha vanġelu, jgħiduha filgħodu, jgħiduha f'nofsinhar, jgħiduha filgħaxija u meta jorqdu jibqgħu joħolmu biha.

Infatti, darba qrajt li meta ltaqgħu ma' xi Belġjani li lanqas biss kienu semgħu b'din is-sistema, skandalizzaw ruħhom.

M'iniex ngħid li f'Malta m'hu qed jiġri xejn.

Jien naħseb li ċertu element ta' purchasing għandu jidħol.

Naħseb li f'Malta m'għandux ikollna biss interess fuq kif aħna nittraduċu, imma li nkunu minn ta' quddiem.

Per eżempju bil-pożizzjoni ġeografika ta' Malta, nistgħu nkunu ċentru ta' riċerka ta' kif tadatta għal ħaddieħor u forsi nies u istituzzzjonijiet minn pajjiżi iktar żviluppati minna, jużaw lilna bħala ċentru, proprju minħabba l-pożizzjoni tagħna.

Per eżempju fil-konferenza li diġa' rriferejt għaliha, smajna li fl-Iżlanda qed issir riċerka fuq il-genetics u qed issir fl-Iżlanda proprju minħabba l-popolazzjoni żgħira tal-pajjiż, u allura l-fatt li aħna żgħar, li ħafna drabi jitqies bħala weakness, għandna nagħmluh l-istrength tagħna billi aħna stess noħolqu ċentru fejn inġibu flimkien nies li għandhom ħafna esperjenza.

Jien jidhirli li jekk se ddaħħal il-case management, għandu jkun hemm ċertu tip ta' letteratura li tgħidlek x'varjabilitajiet għandu l-case management u x'jaqbel ma' tip ta' ambjent, u x'jaqbel ma' tip ta' ambjent mod ieħor, ħalli d-dokumentazzjoni ma sservix biss għal pajjiż wieħed imma għal diversi pajjiżi li jkunu fil-fażi tagħna.

Għar-rigward ta' case management, naħseb li waħda mill-problemi hi l-karriera ta' case manager.

Per eżempju fl-SWDP għadha ma ġietx iċċarata l-career structure ta' case manager u dik hija importanti li tiġi deċiża.

Aspett ieħor li rridu nħarsu lejh, huwa fejn jidħlu s-semi-qualified persons.

Dawn it-tip ta' nies għandna bżonnhom.

Għandna bżonn nies li jkunu kapaċi jgħinu lil dak li jkun isajjar, jaħsel u jgħix il-ħajja normali ta' kuljum.

Bħalissa, f'Malta m'għandna l-ebda karriera għal dawn it-tip ta' nies u għaldaqstant fl-Universita' qed naħsbu biex nagħmlu korsijiet li jindirizzaw dan in-nuqqas.

Dawn in-nies jilħqu ċertu livell billi jintużaw il-metodi ta' l-NVQ, National Vocational Qualifications.

Jiġifieri aħna mhux se nipprovaw ngħallmuhom ikunu kapaċi jagħmlu l-essays u ma jkunux kapaċi jagħmlu l-affarijiet prattiċi.

Hemm ċertu tip ta' edukazzjoni u jekk nagħmlu career structure attraenti, jirnexxielna inġibu l-aħjar nies u nżommuhom għax ikollhom iċ-ċans jimmaturaw u jiżviluppaw il-kapaċita' tagħhom.

Fil-community care hemm ħafna lok għal nies li huma semi-qualified li s'issa f'Malta qatt ma ħsibna biex nagħtuhom career structure tajba.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi, Sur Pace.

Nixtieq issa nistieden lir-rappreżentanta tal-Caritas After Care Group, Miss Josette Vassallo.

JOSETTE VASSALLO (Caritas After Care Group): Skużawni imma m'iniex daqshekk preparata għaliex sfortunatament ħallejt in-noti kollha d-dar.

Ma kontx naf li llejla kien se jmiss lili li nagħmel intervent, pero' ħalli nibda billi ngħid xi ħaġa fil-qosor dwar l-istorja tal- grupp li għandna fi ħdan il-Caritas.

Il-Caritas After Care Group beda fl-1977 meta waqt l-eżerċizzji li kien qed jagħmel Dun Victor Grech, talab għal voluntieri u wħud mill-ewwel voluntieri ddeċiedew jibdew servizz għal persuni li jbatu minn xi forma ta' saħħa mentali u l-grupp sejħulu "after care", kif fil-fatt għadu jissejjaħ sal-lum.

Illum inħossu li dan l-isem m'għadux adatt għaliex illum m'aħniex naraw nies f'sens ta' after care, imma nies li huma fil-komunita'.

Għandna numru ta' voluntieri li għandhom ħafna esperjenza, hemm min ilu 19-il sena f'dan il-qasam, pero' għandna wkoll voluntieri li għadhom kemm daħlu.

Infatti għadna kemm daħħalna voluntieri ġodda li huma studenti fl-Universita'.

Ħafna minnhom qed jagħmlu l-kors ta' B.Psych u allura għandhom xi forma ta' training mill-kors li qed isegwu.

Lill-voluntieri tagħna nipprovaw nagħtuhom tliet tipi ta' training u support.

Bħala Caritas, aħna affiljati mal-Caritas (International) u mal-Caritas (Europe) u allura għandna l-guidelines u l-istrateġiji tal-Caritas mondjali li qegħdin imxerdin f'159 pajjiż fid-dinja.

Jiġifieri kull ħaġa li nagħmlu trid tkun abbinata ma' din l-istruttura.

Importanti li l-voluntieri tagħna nagħtuhom formazzjoni spiritwali u din tingħata fuq livell ta' rtiri u fuq livell personali.

Jien nagħmel monitoring ta' l-istaff tal-Caritas.

Nieħu ħsiebhom fuq il-livelli kollha, jiġifieri nagħmel monitoring fuq livell professjonali u fuq livell spiritwali.

Dan l-aħħar għaddejna minn fażi ta' ristrutturament ta' dan il-grupp u allura t-training li jieħdu, inbidel ftit.

Sa xi sentejn ilu, it-training li kienu jieħdu kien f'forma ta' korsijiet, mentri issa ddeċiedejna li t-training li se nagħtuhom ikun monitoring minn occupational therapists li se jibdew jaraw b'mod regolari kif jaħdem il-grupp.

Aħna ħassejna li mhux biżżejjed li jisimgħu minn għand ħaddieħor imma li jaraw l-affarijiet hands on. Aħna nixtiequ li l-occupational therapists jaraw ix-xogħol li qed jagħmlu dawn il-voluntieri u jaraw jekk huwiex ta' valur u ta' livell għoli.

Ovvjament il-voluntieri jkollhom bżonn support, speċjalment meta jiġu ffaċċjati b'każijiet li jkunu overwhelming ħafna għalihom.

Jien nagħmel ukoll monitoring ta' kull membru tat-Thursday Club; nara l-każ, nara jekk il-klijent ikollux psikjatra u jekk huwiex jarah fuq livell regolari, u nara jekk għandux occupational therapist, jew probation officer jekk ikun il-każ.

Ġieli kellna dawn it-tip ta' każijiet.

Waħda mill-ikbar diffikultajiet li għandna, hija li ħafna mill-persuni li jiġu l-Caritas ikunu diġa' rrikorru għal kull forma ta' għajnuna li għandna f'Malta u meta jaslu għandna jkunu fi stat mill-agħar.

Ħafna minnhom ikunu qatt ma raw psikjatra fuq livell regolari.

Per eżempju kelli każijiet ta' persuni li kienu ilhom ma jaraw psikjatra għal sentejn u lanqas ma kellhom social worker, jew inkella s-social worker tkun fantażma, jiġifieri jkollhom social worker on paper imma ma jkunu rawha qatt u allura nispiċċa biex dan ix-xogħol ikolli nagħmlu jien bħala Caritas staff.

Il-voluntieri tagħna għandhom ukoll guidelines of ethics u nħarrġuhom ukoll f'dan il-qasam biex ċerta konfidenzjalita' tibqa' bejn il-voluntieri u l-istaff tal-Caritas.

Ħadt ħafna gost li f'dawn il-laqgħat ssemma l-case management.

Bħala social worker bil-ftit esperjenza li għandi f'dan il-qasam, inħoss li l-koordinament tax-xogħol li jsir mal-klijent, għadu m'huwiex fuq livell għoli.

Ħafna minn dawn il-pazjenti, jew klijenti, jew fil-każ tagħna membri tal-Caritas, qed jużaw ħafna riżorsi u qed nara ħafna ħela ta' riżorsi mingħajr ma hemm continuous care.

Naħseb dak li għadu kif issuġġerixxa Mr Pace jagħmel ħafna sens ma' ħafna mill-membri li għandna aħna.

IĊ-CHAIRPERSON: Bħala Caritas, x'tip ta' servizz, jew programmi, tiffolowjaw?

IĊ-CHAIRPERSON: X'tip ta' servizz tagħtu lill-membri tagħkom li għandhom problema ta' saħħa mentali?

Huma grouped għalihom irrespective of other groups li għandkom?

X'tip ta' programmi tużaw biex taħdmu ma' dawn in-nies?

JOSETTE VASSALLO: L-għan ewlieni tas-servizz li nagħtu fit-Thursday Club, huwa li dawn in-nies ikollhom l-opportunita' to socialise.

Ġeneralment il-persuna li tiġi għandna jkollha diffikulta' biex tintegra ruħha fil-komunita', allura s-servizz li noffru huwa li ngħallmuhom basic living skills, bħalma huwa tisjir u xi ftit ħjata u bħalissa qed nikkonċentraw ħafna fuq il-ħruġ tagħhom.

Aħna ma noħorġuhomx biss fil-grupp tagħhom waħedhom kif konna ilna nagħmlu żmien twil, imma neħduhom f'postijiet fejn jistgħu jitħalltu ma' nies oħra, per eżempju t-trade fair, it-teatru, jew passiġġata l-Belt.

Issa wasalna fl-istat li qed joħorġu waħedhom.

Għalina, il-fatt li qed joħorġu waħedhom huwa sinjal ta' progress kbir.

Meta jiġu l-Caritas kull nhar ta' Ħamis, jistgħu jagħżlu jew li joqogħdu hemm u jagħmlu dak li jkun hemm organizzat mill-voluntieri, jew inkella jagħżlu li joħorġu mal-voluntieri biex jagħmlu xi attivita', pero' dan ma jsirx biss kull nhar ta' Ħamis, imma jista' jsir ukoll fil-weekend jew f'kull ġurnata oħra tal-ġimgħa.

IĊ-CHAIRPERSON: Għandkom care plan għal kull individwu, jew tużaw il-konċett ta' group therapy?

JOSETTE VASSALLO: M'għandniex care plans li huma daqshekk definiti.

Kif għedt, jien naħdem mal-voluntieri, pero' ovvjament meta jkollok voluntieri li jkunu ilhom f'xi struttura għal żmien twil, ikun diffiċli għalihom biex jifhmu ċerta terminoloġija u metodi ġodda, pero' jien personalment insegwi kull każ individwalment u mbagħad flimkien mal-voluntieri, naraw x'għandha bżonn il-persuna.

L-ewwel ma nagħmlu hu li nidentifikaw il-prijorita' u mbagħad nipprovaw naħdmu fuqha, u jekk dik ma taħdimx, ngħaddu għas-second preference, imma nafu min hi kull persuna u nafu eżattament x'għandha bżonn.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Qabel xejn nixtieq nuri apprezzament għall-impenn tagħkom f'dan il-qasam għax qed tagħmlu xogħol verament utli u meħtieġ.

Tista' tgħidilna bejn wieħed u ieħor kemm hu n-numru ta' persuni li jattendu għandkom b'mod regolari u kemm hu n-numru ta' persuni li jieqfu jattendu?

JOSETTE VASSALLO: Jiddependi ħafna mis-sitwazzjonijiet u l-każijiet li jkollna.

JEAN PIERRE FARRUGIA: M'hemmx għalfejn tkun preċiża, imma qed nitkellmu fuq għexieren ta' nies, jew fuq mijiet?

JOSETTE VASSALLO: Għandna bejn 15 u 25 persuna li jiġu kull nhar ta' Ħamis, pero' fix-xitwa, meta jkun il-bard, jonqos in-numru ta' persuni li jiġu b'mod regolari.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Dejjem l-istess persuni jiġu, jew jinbidlu?

JOSETTE VASSALLO: Normalment, min jiġi għandna jkun referred jew minn Villa Chelsea, jew inkella minn psikjatra, imma hemm min ilu jiġi għandna żmien twil.

Waħda mill-affarijiet li daħħalt jien kemm ili hemmhekk, hija li meta persuna tiġi referred għandna, tintbagħtilna nota bi brief case history tal-persuna biex jiena, flimkien mal-voluntieri, ikollna idea ma' min qegħdin nittrattaw.

Dawn huma affarijiet li ma kenux jeżistu qabel.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Fil-fatt dik kienet il-mistoqsija li xtaqt nagħmillek.

Issib għajnuna u jeżisti koordinament mad-diversi strutturi tal-gvern li għandna f'dan il-qasam?

JOSETTE VASSALLO: Ma' Villa Chelsea qatt ma kelli problemi fis-sens li meta tlabthom case history, dejjem tawhieli.

L-iktar li nbatu huwa meta l-klijent ikollu private psychiatrist għas-sempliċi raġuni li ma jkunx hemm continuity of care.

Ħafna minnhom ma jkunux imorru għand psikjatra b'mod regolari u ma jkunux qed jużaw is-servizzi la ta' social workers u lanqas ta' occupational therapists.

Ikun hemm ukoll min jipprova jaħrab minn psikjatra għall-ieħor bir-riżultat li qatt ma jkollu kontinwita' fl-għajnuna li jista' jingħata u allura hemm aktar ċans li jintilef fil-massa.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Għandkom ħafna voluntieri li huma gradwati fil-B.Psych?

JOSETTE VASSALLO: Pero' ma jaħdmux biss f'dan il-qasam.

Għadna kemm daħħalna madwar 20 persuna biex jaħdmu fil-qasam tad-diżabilita' minħabba li għandna ħafna requests għal għajnuna f'dan il-qasam, pero' billi t-Thursday Club għandu ċerta struttura, ma xtaqniex indaħħlu numru esaġerat ta' voluntieri.

Kif diġa' għedt, għandna madwar 20 klijent li jiġu b'mod regolari u jekk ikollok għaxar voluntieri, jfisser li għandek two to one and that means there are too many volunteers.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jiġifieri dawn il-gradwati jieħdu ħsieb wkoll persuni b'diżabilita', drogati, eċċ?

JOSETTE VASSALLO: Id-drogati ma ngħinuhomx b'undergraduates.

Min jgħin lid-drogati u lill-ġenituri ta' drogati, ikunu diġa' gradwati.

F'dan il-qasam ma ndaħħlux voluntieri li jkunu undergraduates.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Meta tgħid gradwati, ifisser li għandhom first degree?

JOSETTE VASSALLO: Iva, li jkollhom first degree.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Frankament, f'pajjiż fejn għandna nuqqas ta' social workers u f'pajjiż fejn diġa' għandna ċertu strutturi bħalma huwa l-home help li qiegħed għall-anzjani, għall-persuni b'diżabilita' u kif irriżulta minn mistoqsija parlamentari li għamilt lill-Viċi Prim Ministru, huwa miftuħ ukoll għal persuni b'mard mentali ...

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jien insibha diffiċli biex nifhem kif f'dan il-pajjiż, persuna li hija gradwata fil-psikoloġija, għandna first degree, ma tistax tiġi utilizzata aħjar.

Bilfors hemm bżonn ta' second degree?

Mill-esperjenza tagħkom, jirriżulta li first degree graduates in B. Psychology huma preparati biżżejjed biex ...?

JOSETTE VASSALLO: Jiena qed nitkellem dwar voluntieri.

Għandi voluntieri li lanqas għandhom University level.

Hemm min għandu biss "O" levels.

Jiġifieri qed nitkellmu dwar nies li qed jagħtu mill-ħin privat tagħhom għat-taħriġ u support ta' dawn il-persuni.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Nifhem, imma għandek ukoll gradwati.

JOSETTE VASSALLO: Għandi voluntiera li hija social worker pero' tgħin fil-ħin liberu tagħha.

She is the leader of our group, pero' s-servizz li tagħti m'huwiex ta' social worker għax inkella se jkollna konflitt bejn is-social worker tal-klijent u l-voluntiera.

Ovvjament irid ikun hemm linja.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Hawn ħafna nies li qed jagħmlu l-kors ta' B.Psych u matul is-snin kellna mijiet ta' persuni li għamlu dan il-kors, allura jien naħseb li dawn il-persuni jistgħu jiġu utilizzati aħjar.

Mill-esperjenza tagħkom, wieħed bilfors irid ikollu a second degree?

JOSETTE VASSALLO: Jekk m'iniex sejra żball, dan li qed tgħid diġa' ssemma f'dawn il-laqgħat.

Mingħalija, il-ġimgħa l-oħra xi ħadd semma li jekk nagħtuhom specific training in psychiatric social work jew in any other sort of speciality, dawn jistgħu jkunu case managers.

L-iskills li trid fis-psychiatry huma speċifiċi.

Pero' jiena naħseb li n-nies li qed titkellem dwarhom inti, il-gradwati fil-B.

Psych. li għandna ħafna minnhom, xorta għandhom bżonn xi ftit - mhux qed ngħid a second degree - ta' speċjalizzazzjoni biex ikunu jistgħu jaħdmu f'dan il-qasam.

JEAN PIERRE FARRUGIA: L-aħħar darba jiena għedt - u l-Onor, Marie Louise Coleiro qablet miegħi - li fl-opinjoni tiegħi huwa importanti li naraw li persuni li jbatu minn problemi ta' saħħa mentali ma jibqgħux jgħixu - u qed nirriferi b'mod partikolari għall-iskiżofreniċi - in a substandard form of living.

Din lili tolqotni ħafna.

Fost il-problemi li jbatu minnhom dawn il-persuni, hemm is-solitudni, pero' sfortunatament illum qegħdin ngħixu f'ħajja verament mgħaġġla fejn qisek qatt ma tista' tlaħħaq ma' dak kollu li tixtieq tagħmel.

Per eżempju llum stess ċempilli xi ħadd li jiġi minni mill-viċin li huwa depressed ħafna u jiena ma sibtx mument li mmur inkellmu.

Din hi l-ħajja li qed ngħixu, ħajja mgħaġġla, u allura aktar u aktar hemm bżonn li l-istrutturi jkunu mibnija b'mod li verament jgħinu lil min huwa fil-bżonn.

Wisq nibża' li fejn tidħol saħħa mentali, qed inserrħu wisq fuq il-pilloli, qed inserrħu wisq fuq forom oħra ta' kura u riabilitazzjoni li huma over-stretched u under-staffed.

Dan l-argument smajnih ukoll fil-każ ta' l-occupational therapists.

Nemmen li hemm bżonn iktar impenn biex dawn il-persuni jkollhom standard of living aħjar.

Wisq nibża' li mhux qed isir biżżejjed.

JOSETTE VASSALLO: Jekk tippermettuli, nixtieq nirrispondik fuq livell iktar ħolistiku.

Waħda mill-affarijiet li qed nippjanaw li nagħmlu, hija li nħarsu lejn il-prevenzjoni u fil-qasam ta' diżabilita' qed nagħmlu disability awareness courses fil-parroċċi u issa se nagħmlu wkoll mental health awareness courses fil-parroċċi.

Imma diffiċli biex tbigħ prodott bħal dan u allura li se nagħmlu fil-Kottonera huwa li nagħmlu first session which distinguishes between mental health and disability bl-idea li eventwalment niġu mitluba nagħmlu kors fuq mental health biss.

U dan se nagħmluh biex fl-istess ħin, fis-soċjeta' tagħna noħolqu kemm awareness u kemm il-bżonn ta' prevenzjoni.

Jekk jiena naf x'inhuma dawk l-elementi kollha li jistgħu jwassluni biex inkun mentally ill, jien se nipprova nevita li nasal għal dak l-istat.

Jekk jiena naf x'jista' jwassal lil persuna biex tkun mentally ill, se jkun hemm iktar awareness fis-soċjeta' u dan jista' jwassal biex ikollna iktar voluntieri li jagħżlu jgħinu f'dan il-qasam.

X'inhu l-pressure fuq il-familji?

Kif qalet tant tajjeb Mrs. Magro l-ġimgħa l-oħra, il-problema kbira li jiltaqgħu magħha l-familjarji, b'mod partikolari ta' dawk li huma skiżofrenċi - u aħna għandna ħafna membri li huma skiżofreniċi - is how they are to cope.

M'għandniex biżżejjed servizzi, m'hawnx biżżejjed home helpers, m'għandniex biżżejjed social workers, m'għandniex biżżejjed occupational therapists.

Allura x'jiġri?

Jiġri li l-piż kollu jaqa' fuq il-familja.

Nirringrazzjaw l-Alla li għandna l-assoċjazzjoni tal-ġenituri li qed tagħmel xi ħaġa.

Ħaġa oħra li xtaqt ngħid hija dwar il-koordinament.

Jien inħoss li l-koordinament hemm bżonn jiżdied.

Jekk, per eżempju fis-servizz tal-home help, hemm abbużi, hemm bżonn li jsir monitoring biex il-każijiet l-aktar gravi jieħdu prijorita'.

Per eżempju jien kelli każ partikolari ta' skiżofreniku fejn kelli bżonn home help mhux biex tmur tnaddaflu imma biex tgħinu, anzi kważi toqgħod għassa miegħu sakemm jiżbarazza kamra mimlija sas-saqaf bl-imbarazz.

Kulma kelli bżonn kien li xi ħadd joqgħod miegħu sabiex jinkorraġih jiżbarazza.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Pero' jien kont għamilt mistoqsija parlamentari dwar persuni b'mard mentali fil-komunita' u t-tweġiba li ngħatajt kienet li s-servizzi li fil-preżent jingħataw lill-anzjani, huma mogħtija wkoll lill-persuni bi bżonnijiet speċjali.

Jiġifieri teoretikament, is-servizzi huma available.

JOSETTE VASSALLO: Imma in reality … Punt żgħir li xtaqt inżid huwa dwar id-dinjita' tal-pazjenti f'Mount Carmel Hospital jew inkella ta' l-out-patients li jkollhom visits f'Mount Carmel.

Jien kelli l-opportunita' li mmur l-isptar ma' waħda mill-membri tal-club tagħna, u nista' ngħid li fil-kamra fejn il-psikjatra kien qed jagħmillha ċertu mistoqsijiet, kien hemm mill-inqas 20 ruħ; il-klijenta, xi ħadd minn tal-familja tagħha, jien u l-oħrajn kienu kollha studenti.

Jien inħoss li m'għandniex nesponu lil dawn il-persuni b'dan il-mod.

Ovvjament li l-istudenti jenħtieġu ċertu taħriġ, pero' nħoss li hemm bżonn li tinstab sistema oħra kif ngħallmu lin-nurses u t-tobba.

Problema personali, ma' persuna waħda se tesponiha b'mod, waqt li fil-preżenza ta' numru kbir ta' persuni, se tesponiha b'mod ieħor.

Naħseb li hemm bżonn li b'mod serju nagħmlu xi ħaġa dwar dan.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjak.

Illum il-kelma "prevenzjoni" ssemmiet darbtejn u magħna hawn id-Direttur tal-Health Promotion Department li nixtieqha tgħidilna xi ħaġa dwar dan l-aspett.

MARIA ELLUL (Direttur, Dipartiment għall-Promozzjoni tas-Saħħa): Qed nieħu gost nisma' kliem bħal mental health awareness u prevention of mental illness.

Tajjeb li wieħed jirrealizza li llum, il-World Health Organisation titkellem ħafna dwar mental health promotion u fl-Ewropa hawn ħafna interventions differenti.

Forsi tajjeb nagħti highlight ta' x'kienu l-problemi, almenu min-naħa tad-dipartiment tiegħi, biex nibdew naħdmu fil-qasam ta' mental health promotion.

L-ewwelnett hawn nuqqas ta' statistika konkreta.

Għandna nuqqas ta' scientific facts dwar xi kwalita' ta' mental well-being igawdu jew isofru minnu l-Maltin u aħna nħossu li qabel ma jkollna dik it-tip ta' data f'idejna, se tkun diffiċli li nindirizzaw il-problema b'mod xjentifiku.

Apparti minn hekk, mir-rapporti li naraw fil-gazzetti u fil-media, naraw li ż-żgħażagħ tagħna, speċjalment dawk li jkunu ħarġu mill-iskola, juru problemi emozzjonali u behavioural problems.

Ir-risky behaviour li huma jieħdu tindika li meta ż-żgħażagħ joħorġu mill-iskejjel tagħna qed ikollhom problemi psikoloġiċi, emozzjonali, mentali, sejħilhom li trid, pero' qed jidher li dawn iż-żgħażagħ li huma l-futur tagħna, huma l-adulti ta' għada, qed ikollhom problemi u din is-sitwazzjoni qed narawha mhux biss f'pajjiżna imma f'ħafna pajjiżi Ewropej.

It-teħid ta' droga, abbuż minn alkoħol, tipjip fost iż-żgħażagħ eating disorders li llum ħafna mill-heads of schools jgħidulna bihom, huma kollha indikazzjonijiet li ż-żgħażagħ tagħna qed jirrispondu għal dan it-tip ta' ambjent li qed ngħixu, naħdmu, nilagħbu u nitgħallmu fih.

Għaldaqstant wieħed bilfors japprezza l-bżonn li jkollna strateġija konkreta ta' prevenzjoni.

U forsi hawnhekk wieħed għad irid joħloq dibattitu ta' x'irridu nfissru eżattament bil-kelma "prevenzjoni".

L-ewwelnett żgur li se jkollna bżonn nindirizzaw il-human resources li għandna.

Irridu nindirizzaw l-istrengths and weaknesses tagħna.

Ħalli nieħu d-dipartiment tiegħi bħala eżempju.

Fid-dipartiment tiegħi, m'hemm ħadd imħarreġ fil-qasam ta' mental health għax meta pprovajna noħorġu calls for application għal psikologi biex jiġu jaħdmu magħna, il-problema dejjem kienet li maċ-Ċivil diffiċli li jkollok din il-kwalita' ta' nies u allura ħafna drabi qed ikunu iżjed l-NGOs li qed jagħmlu dan it-tip ta' mental health awareness milli, per eżempju, aħna, min-naħa ta' Health Promotion Department u dan proprju minħabba l-problemi li semmejt.

Kif diġa' għedt, wieħed qed jara biċ-ċar li qabel ma nanalizzaw is-sitwazzjoni proprja ta' mental well-being li aħna bħala poplu għandna, se tkun diffiċli li nintervjenu u jkollna r-riżultati li nixtiequ jekk fl-aħħar mill-aħħar ma nafux eżatt fejn irridu mmorru.

Sabiħ nitkellmu fuq is-servizzi, pero' s-servizzi x'inhuma jindirizzaw?

Qed jindirizzaw il-problemi wara li jkunu diġa' nħolqu?

GĦandna servizzi biex jindirizzaw il-bżonnijiet qabel ma jinħolqu l-problemi, jew almenu meta l-problemi jkunu għadhom żgħar?

Naħseb li dan huwa wieħed mill-iktar punti kruċjali fil-promozzjoni ta' saħħa mentali.

Li nixtieq ngħid ukoll huwa li aħna nifformaw parti mill-proġett European Network of Health Promoting Schools u nirrealizzaw li f'ħafna mill-iskejjel Ewropej li jifformaw parti minn dan il-proġett, mental health hija indirizzata saħansitra mil-livell ta' kindergarten, jiġifieri l-ambjent ta' l-iskola, l-approach li hemm bejn it-teacher u t-tfal, u bejn it-tfal infushom, fosthom bullying, huma kollha affarijiet li qed jiġu indirizzati waqt li forsi għalina dawn narawhom bħala cases one off u forsi ma nirrealizzawx li aktar tard fl-iżvilupp tat-tfal jistgħu jkunu l-catalysts ta' affarijiet ħafna iktar serji.

IĊ-CHAIRPERSON: Miss Ellul, inti tkellimt dwar in-nuqqas ta' data u allura bħala unit, ma tistgħux tipprogrammaw ix-xogħol tagħkom f'dan il-qasam minħabba li m'għandkomx data fuq xiex taħdmu.

Kif tipproponi li din id-data tinġabar għax inkella nistgħu nibqgħu ngħidu li data m'għandniex, we sit complacently, u d-data tibqa' ma tinkisibx?

Għedt ukoll li huma l-NGOs li qegħdin jaħdmu fuq l-aspett ta' mental health awareness.

Biex ma jkollniex duplication of resources, xi rwol tara għad-dipartiment tiegħek li jaħdem ma' l-NGOs li diġa' qegħdin jagħmlu dan it-tip ta' xogħol?

La xi ħaġa diġa' qed issir tajjeb, m'għandhiex għalfejn tittieħed on board kompletament minn xi ħaddieħor, qisna biex nivintaw ir-rota mill-ġdid.

L-importanti hu li nikkoordinaw flimkien biex kulħadd ikun aware ta' x'inhu għaddej f'dan il-qasam.

MARIA ELLUL: Jien nemmen li mental health promotion m'hijiex xi ħaġa li hija abbinata biss mal-health division per se, iżda hija aspett ta' saħħitna li trid tiġi indirizzata minn dixxiplini varji, u hawnhekk m'iniex nirriferi biss għal tobba, psikjatri u psikologi, trid tiġi indirizzata minn xjenzi differenti li kollha jistgħu jikkontribwixxu.

Fil-fatt nemmen li xi darba bilfors se jkollna noħolqu xi tip ta' task force b'terms of reference ċari biex inkunu nistgħu nibnu strateġija nazzjonali u forsi waħda mill-ewwel affarijiet li trid issir, hija l-ġbir ta' data biex b'hekk almenu inkunu nafu fejn hi l-baseline tagħna.

X'inhuma l-problemi li qed niffaċċjaw f'mental health?

X'inhuma l-prijoritajiet tagħna?

Qed nitkellmu fuq depression, stress, ansjeta', jew fuq problemi serji bħalma huma l-iskriżofrenija u psikożi?

Probabbilment, meta jkollna din il-kwalita' ta' data nirrealizzaw li bħal pajjiżi oħra, għandna l-firxa kollha ta' problemi.

Jiena nemmen li fil-futur qarib id-Dipartiment għall-Promozzjoni tas-Saħħa bilfors se jkollu jibda jaħdem fuq din il-branch.

F'dan l-istadju nħoss li għanda ħafna x'nitgħallmu mill-NGOs.

Per eżempju għar-rigward il-Kummissjoni Nazzjonali għas-Saħħa Mentali, possibbilment se jkollna bżonn inkunu iżjed proattivi biex nġiegħluhom jirrealizzaw li din hija area li aħna rridu naħdmu magħhom dwarha.

Pero' kif kont qed ngħid, peress li l-Health Promotion Department għad m'għandux esperjenza per se fl-area ta' mental health, inħoss li at this point in time, huwa iżjed alliance building li qed nagħmlu.

IĊ-CHAIRPERSON: Inti konxja ħafna iktar minn kull wieħed u waħda li hawn preżenti dwar il-health appraisal li se jsir mill-WHO, liema appraisal kien ġie diskuss anke f'din il-kamra, u għaldaqstant tajjeb ninformakom li uffiċjali mill-WHO se jkunu f'Malta bejn it-13 u s-17 ta' Marzu biex jagħmlu dan l-appraisal.

Fil-fatt, lil dan il-Kumitat talbuh biex jagħmlu laqgħa partikolari miegħu nhar l-Erbgħa 15 ta' Marzu.

M'għaddejtilkomx din l-informazzjoni qabel għax l-istedina formali għad trid tiġi, pero' tajjeb li tkunu tafu b'dan l-appuntant minn issa.

Miss Ellul, fil-health appraisal li se jsir, se jintefa' focus fuq problemi ta' saħħa mentali?

MARIA ELLUL: Il-health appraisal huwa eżerċizzju li l-World Health Organisation tagħmel f'dawk il-pajjiżi li jistiednuha biex jiġu studjati l-istrengths, weaknesses, opportunities u threats għal health promotion ġo pajjiżhom.

Fil-fatt, pajjiżna stieden lill-World Health Organisation jagħmlu din il-kwalita' ta' analisi u kif għedt int, dan se jsir bejn it-13 u s-17 ta' Marzu.

Diġa' ġew iffissati ħafna interviews ma' diversi ministri u kapijiet ta' dipartimenti u waħda mill-areas li se jħarsu lejha, hija proprju mental health u se jkun hemm laqgħat kemm ma' NGOs kif ukoll ma' nies li jaħdmu f'din l-area min-naħa tal-health services li noffru.

Din hija area li qed inħossu trid tiġi indirizzata.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjak Miss Ellul.

Hawn xi ħadd li jixtieq jagħmlilha xi mistoqsija?

La m'hawnx mistoqsijiet naħseb li għal-lum nistgħu nieqfu hawnhekk.

Aħna qegħdin dejjem nitkellmu dwar kif se nagħtu iktar empowerment lin-nies li għandhom problemi ta' saħħa mentali u żgur li taqblu miegħi li parti mill-empowerment huwa x-xogħol u diġa' semmejna kemm huwa importanti li dawn jingħataw ix-xogħol.

Magħna għas-seduti kollha, dejjem kien hawn rappreżentant tal-Malta Employers Association u naħseb li l-fatt li xi ħadd mill-Malta Employers Association kien qed ikun preżenti għal kull laqgħa li kellna, jisma' d-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom in-nies li għandhom problema ta' nuqqas ta' saħħa mentali u jisma' dwar is-servizzi li għandna, hija pożittiva ħafna.

Apprezzajna ħafna li kienu preżenti f'dawn il-laqgħat u fil-laqgħa li jmiss nixtieq nisma' lilhom.

Nixtieq nisma' l-veduti tagħhom, xi problemi jiltaqgħu magħhom huma meta jiġu biex jimpjegaw persuni li għandhom problemi ta' saħħa mentali u x'feedback pożittiv għandhom meta jimpjegaw persuni bi problemi ta' saħħa mentali għax jien persważa li hemm feedback pożittiv minn min impjega persuni li għandhom problemi ta' saħħa mentali u forsi dawk il-ħafna biżgħat li xi employers ikollhom meta jimpjegaw persuna b'nuqqas ta' saħħa mentali, jibdew jitfarrku.

Forsi wħud minnhom huma biżgħat ta' bla bżonn u forsi l-biżgħat reali nistgħu nilqgħu għalihom.

Nixtieq li l-employers jgħidulna kif bħala komunita' nistgħu ngħinu biex dawn in-nies isibu posthom fid-dinja tax-xogħol.

Fit-8.30 p.m. il-Kumitat aġġorna għal nhar it-Tlieta 29 ta' Frar, 2000 fis-7.00 p.m. bl-istess aġenda.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

LAQGĦA NRU.

It-Tlieta, 22 ta' Frar, 2000

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.20 p.m

L-Onor.

Helen D'Amato, President tal-Kumitat, ippresediet.

PREŻENTI

L-Iskrivana qalet it-talba.

Il-Minuti tal-laqgħa Nru. 25 li saret fil-15 ta' Frar, 2000 kienu konfermati.

Il-President tal-Kumitat, l-Onor Helen D'Amato, tat il-kondoljanzi tagħha u tal-membri tal-Kumitat lill-Onor Michael Farrugia għall-mewt ta' missieru, is-Sur Anthony Farrugia, li ġrat dakinhar, 22 ta' Frar 2000.

MENTAL HEALTH: POLICIES, STRUCTURES, SERVICES AND LEGISLATION - KONTINWAZZJONI

Il-Kumitat irriżuma mill-15 ta' Frar 2000 id-diskussjoni dwar mental health: policies, structures, services and legislation.

Il-President tal-Kumitat informat lill-membri li kienet irċeviet poeżija mingħand is-Sur Dennis Arrigo li kien ta l-kontribut tiegħu fid-diskussjoni matul il-laqgħa Nru 10 tad-9 ta' Lulju 1999.

Il-Kumitat stieden lis-Sur Charles Pace, Lecturer fl-amministrazzjoni soċjali, Dipartiment tal-Public Policy fl-Universita' ta' Malta; lil Ms Josette Vassallo, mill-Caritas After Care Group u lil Ms Maria Ellul, Direttur fid-Dipartiment għall-Promozzjoni tas-Saħħa, jieħdu sehem fid-diskussjoni.

Il-President tal-Kumitat informat lill-Membri li t-team mill-WHO, mistieden jagħmel programm ta' evalwazzjoni dwar il-promozzjoni tas-saħħa f'Malta, kien se jkun f'Malta bejn it-13 u s-17 ta' Marzu 2000 u laqgħa tat-team mill-WHO mal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali kellha tinżamm nhar l-Erbgħa, 15 ta' Marzu 2000.

Fit-8.30 p.m. il-Kumitat aġġorna għal nhar it-Tlieta, 29 ta' Frar 2000 fis-7.00 p.m. bl-istess agenda.

PAULINE ABELA GĦALL-ISKRIVAN TAL-KAMRA

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR IX-XOGĦOL TAL-KAMRA

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 26

It-Tlieta, 29 ta' Frar 2000, fis-6.45 p.m.

Il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra se jiltaqa' nhar it-Tlieta, 29 ta' Frar 2000, fis-6.45 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt, b'din l-agenda:-

Xogħol tal-Kamra; u

Affarijiet oħra.

28 ta' Frar 2000 SKRIVAN TAL-KAMRA


LAQGĦA NRU.

It-Tlieta, 29 ta' Frar 2000

Il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta,

fis-6.47 p.m.

Mr Speaker, l-Onor Anton Tabone, ippresjeda.

PREŻENTI

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali, l-Onor Victor Galea Pace, l-Onor Joe Mizzi u l-Onor George Vella.

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 25 li saret fl-1 ta' Frar 2000, kienu konfermati.

XOGĦOL TAL-KAMRA

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali informa lill-Kumitat li l-ħsieb tal-Gvern kien li wara li tintemm id-diskussjoni fuq it-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet – Abbozz Nru 52 – kellha tibda d-diskussjoni fuq it-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir – Abbozz Nru 52 – u l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku – Abbozz Nru 29.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali informa lill-Kumitat li xi ġimgħatejn qabel kien ikkomunika bil-miktub mal-Whip ta' l-Oppożizzjoni fejn għarrfu biż-żjara f'Malta tal-Prim Ministru tas-Slovenja fis-27 ta' Frar u tal-Professur Prodi fil-5 ta' Marzu.

Huwa informah li l-ħsieb tal-gvern kien li l-Professur Romano Prodi, President tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, jindirizza lill-Kamra tad-Deputati f'seduta tal-Parlament nhar it-Tnejn, 6 ta' Marzu fil-11.00 a.m., fejn isir diskors ta' madwar kwarta mill-Professur Prodi u diskors ta' madwar kwarta kull wieħed mill-Prim Ministru u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Il-Kumitat qabel li:

(a) fis-seduta li fiha jsir l-indirizz mill-Professur Prodi, la ssir konferma tal-minuti u lanqas isiru mistoqsijiet parlamentari;

(b) fl-aħħar tas-seduta l-iSpeaker jew id-Deputy Speaker jaġġorna l-Kamra għas-seduta ta' fil-għaxija b'aġenda li tkun ġiet ikkomunikata fis-seduta ta' qabel;

(c) is-seduta tkun trasmessa dirett bit-televiżjoni mill-PBS u jekk ikun hemm talba minn stazzjonijiet oħra privati sabiex ixandru dirett dik is-seduta, dawn jingħataw il-permess bil-kondizzjoni li jittrasmettuha sħiħa; u

(d) photographers u cameramen għandhom joqogħdu n-naħa ta' l-iStrangers' Gallery u jkunu jistgħu jibqgħu għas-seduta kollha.

L-Onor George Vella qajjem il-punt li mhux qed jingħataw risposti għal mistoqsijiet parlamentari li fihom tintalab informazzjoni jew dokumentazzjoni dwar il-pożizzjoni ta' Malta fuq ċerti aspetti li jikkonċernaw l-applikazzjoni ta' Malta għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Il-Kumitat awgura lill-Onor Mario Galea fejqan ta' malajr.

Fis-7.18 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data li kellha tiġi komunikata aktar tard.

SKRIVAN TAL-KAMRA


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 27

It-Tlieta, 29 ta' Frar 2000 fis-7.00 p.m.

Il-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali ser jiltaqa' nhar it-Tlieta, 29 ta' Frar 2000 fis-7.00 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

23 ta' Frar 2000 SKRIVAN TAL-KAMRA