KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru. 12

L-Erbgħa, 30 ta' Ġunju, 1999

Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan

Prezz Lm1

Laqgħa Nru. 12

L-Erbgħa, 30 ta' Ġunju, 1999

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.13 p.m.

Il-Minuti tal-laqgħa Nru. 11 li saret fil-15 ta' Ġunju, 1999 ġew konfermati.

IĊ-CHAIRPERSON (Onor. Helen D'Amato): Nibda biex nagħti bidu għal-laqgħa tal-lum billi ninformakom dwar korrispondenza li rċevejt.

Irċevejt dokument intitolat ''A social work service at the primary health care level'' mill-Health Social Officers f'Qormi Health Centre u rċevejt wkoll discussion document li huwa in draft form għal emendi proposti għal mental health act.

Fl-ewwel sessjoni fuq dan is-suġġett Dr. Saliba kien qalilna li l-emendi proposti mill-kumitat kienu waslu fil-final u issa qegħdin għandna.

Naturalment dawn il-proposti għad iridu jiġu diskussi aktar fil-fond, anke f'fora pubbliċi.

Jiġifieri d-diskussjoni se tkompli għaddejja anke barra minn dan il-kumitat.

Ngħaddi issa biex ngħid fuq fuq dak li ġie diskuss ħmistax ilu biex nidħlu mill-ewwel għas-suġġett.

Intqal li f'dak kollu li nagħmlu l-pazjent għandu jkun dejjem il-focus ċentrali u kulma jsir għandu jsir għall-benefiċċju tiegħu.

Għandna nżommu dejjem f'moħħna li m'hemmx saff wieħed ta' persuni b'mard mentali.

Tkellimna dwar id-dinjita' u l-empowerment tal-pazjent u allura issemma d-dritt ta' informazzjoni u d-dritt li l-pazjent jingħata ċ-ċans jissieħeb fid-deċiżjonijiet li jittieħdu fil-konfront tiegħu.

La tkellimna dwar id-dinjita' u l-empowerment tal-pazjent, ma setax jonqos li nitkellmu wkoll dwar ix-xogħol, kemm dwar ix-sheltered workshops kif ukoll dwar employment in the open market.

Naturalment issemmiet ħafna l-ETC u naf li llum hawn rappreżentanti ta' l-ETC u iktar tard se nisimgħu mingħandhom dwar dan is-suġġett.

Issemmew ukoll il-job coaches u r-rwol tal-gvern u tal-private enterprise bħala employers.

Fl-aħħar laqgħa tkellimna dwar ix-xogħol li jagħmlu l-familjari u kif għedna li l-pazjent għandu jkun il-focus ċentrali f'dak li nagħmlu, il-familja tal-pazjent għandha tkun it-tieni focus.

Tkellimna fuq il-ħtieġa ta' respite services għall-carers tal-pazjenti li ħafna drabi jkunu familjari tal-pazjent u jqattgħu ħafna ħin magħhom li bla dubju ta' xejn ukoll ikollhom bżonn il-mistrieħ tagħhom.

Tkellimna wkoll dwar il-bżonn ta' multidisciplinary teams u hawnhekk ħarġet l-importanza tal-primary health care jekk verament irridu l-integrazzjoni ta' persuni b'mard mentali fis-soċjeta'.

Tkellimna dwar il-ħtieġa ta' network biex ħadd ma jaqa' mix-xifer tax-xibka u f'dan il-kontest issemmiet wkoll l-importanza tat-tobba tal-familja.

Mhux biss it-tobba taċ-ċentri tas-saħħa għandhom ir-rwol importanti, imma anke t-tobba tal-familja.

Tkellimna dwar ir-relazzjoni li għandu jkun hemm bejn il-ministeru tas-saħħa u l-ministeru tal-politika soċjali u qed nieħu gost li llum għandna magħna ż-żewġ ministri responsabbli - jekk tixtieq, Onor. Deguara, tista' tersaq iktar 'il quddiem - biex jisimgħu direttament huma dak li qed jintqal, pero' barra jisimgħu, jaġixxu wkoll fuq dak li jkun intqal.

Tkellimna wkoll dwar is-social services u l-anomaliji li jistgħu jinqalgħu meta pazjent ma jibqax residenti l-isptar jew jibqa' l-isptar għal ċertu żmien bir-riżultat li jitlef il-pensjoni.

Naturalment dawn joħolqu ċertu problemi għall-pazjent u tajjeb nisimgħu aktar dwarhom.

Magħna erġajna għandna numru sabiħ ta' nies u nixtieq nibda billi nisimgħu r-rappreżentant ta' l-Institute of Health Care.

Infakkarkom li dak kollu li tgħidu hawnhekk qed jiġi rrikordjat u bħalma nagħmel fil-bidu ta' kull laqgħa, nitlobkom tkunu sensittivi għall-mod kif titkellmu biex ma jiġux identifikati nies li jissemmew.

Naf li l-press, bħal dejjem, hija sensittiva għal dan is-suġġett, pero' aħna rridu ngħinuhom ukoll.

Qabel tagħmlu l-presentation tagħkom, infakkarkom biex tgħidu isimkom u liema qasam tirrappreżentaw.

Nitlobkom iżżommu l-presentation tagħkom kemm jista' jkun fil-qosor ħalli wara jkollna ħin għall-mistoqsijiet min-naħa tal-membri.

Nixtieq li llum ikollna ħin nisimgħu numru ta' mistiedna ħalli aktar 'il quddiem insibu wkoll ħin niddiskutu d-draft li rċevejna f'dan il-forum.

Nitlob lir-rappreżentant ta' l-Institute of Health Care jingħaqad magħna mal-mejda.

IS-SUR JOSEPH INCORVAJA (Institute of Health Care): Il-pożizzjoni tiegħi hija dik ta' koordinatur tas-psychiatric nursing courses li qegħdin jinżammu fl-Institute of Health Care li huwa parti mill-Universita' ta' Malta.

Naħseb li tajjeb nibda billi ngħid xi ħaġa fil-qosor dwar dak li jsir fil-preparazzjoni ta' nurses, għax bħalma tafu, f'multidisciplinary team ikun hemm dejjem in-nurse.

L-Institute of Health Care joffri tliet livelli ta' korsijiet li huma miftuħa għall-general nurses.

L-inqas livell huwa dak ta' certificate in nursing li huwa kors ġenerali ta' tliet snin li jwassal għal state enrolled nurse.

It-tieni livell huwa dak ta' diploma li huwa kors ta' erba' snin u jwassal għall-kwalifika ta' state registered nurse.

It-tielet kors li huwa l-iktar wieħed għoli, huwa dak ta' baċellerat fin-nursing.

Anke dan il-kors huwa ta' erba' snin u jwassal ukoll għal kwalifika ta' state registered nurse.

Dawn it-tliet korsijiet jinkludu l-ispeċjalizzazzjonijiet kollha tan-nursing.

L-Istitut joffri kors fil-kura tas-saħħa mentali f'livell wieħed biss, fil-livell ta' diploma.

Il-kors huwa ta' erba' snin u l-istudenti li jilħqu jkollhom il-kwalifika ta' registered mental nurse.

L-ewwel kors ta' dan it-tip fetaħ fl-1992 u kien miftuħ biss għal nurses kwalifikati.

L-Istitut għall-Kura tas-Saħħa jaċċetta żewġ tipi ta' studenti, dawk li jissejħu direct entry students - dawk li ħarġu mill-pre-vocational school jew mill-iskola sekondarja u li jgħaddu immedjatament biex ikomplu l-istudji tagħhom fl-Universita' - u studenti maturi jew studenti kwalifikati.

Mill-ewwel kors li sar fl-1992, ikkwalifikaw 26 nurse bħala registered mental nurse fil-psikjatrija u dawn kollha kienu diġa' SRNs.

Minn dak inhar 'il hawn, il-kors sab ħafna diffikultajiet, prinċiparjament minħabba nuqqas ta' tutors.

Kemm ilu li nfetaħ il-kors fl-1992, kellna ħames co-ordinators li kollha kienu barranin.

Dawn kienu jagħmlu biss sena u jitilqu.

F'dawn l-aħħar sentejn, l-Institute of Health Care għamel sforzi kbar biex jipprova jġib tutors barranin u saħansitra anke telgħu interviewing boards barra minn Malta biex jintervistaw tutors prospettivi, pero' ma kienx hemm riżultat pożittiv.

Bħala emergency measure kellna nirrikorru għal persuni Maltin kwalifikati li jaħdmu fl-Isptar Monte Carmeli.

Per eżempju jien ġejt released part-time mid-Dipartiment tas-Saħħa u minn Mount Carmel Hospital għal erbat ijiem fil-ġimgħa biex inkun nista' ngħallem fl-Institute u nikkoordina dawn il-korsijiet u fil-preżent.

Barra minn hekk, l-Isptar Monte Carmeli qed jibgħat ukoll żewġ nurses kwalifikati fil-psikjatrija biex jgħallmu lill-istudenti li għandna fl-Institute of Health Care.

L-għadd ta' studenti li laħqu huwa baxx ħafna.

Per eżempju mill-ewwel kors li sar bejn l-1992 u l-1994, laħqu 24 nurse; 6 minnhom kienu Għawdxin u mit-18-il nurse l-oħra, illum baqa' biss 12 minnhom jaħdmu hawn Malta u kollha qegħdin f'managerial positions.

Għall-kors li beda fl-1994, daħlu 26 u kollha laħqu.

Imbagħad fl-1995 laħqu żewġ nurses u waħda minnhom kienet diġa' SRN.

Is-sena ta' wara laħqu tliet nurses u din is-sena, jekk il-Bambin irid, se jkollna sitta oħra, u s-sena d-dieħla jkollna massimu ta' sebgħa oħra.

Ta' min jgħid li l-kors ma tantx hu popolari ma' l-istudenti.

L-istudenti jippreferu jieħdu korsijiet iktar popolari bħalma huma l-midwifery u general nursing.

Hemm ċertu stigma assoċjata ma' dan il-kors.

Tiskanta, imma l-istigma teżisti anke fost il-professionals stess.

Aħna li naħdmu ma' pazjenti b'mard mentali naraw li għandna ċertu stigma u allura kif għedt, il-kors mhux popolari u japplikaw ftit studenti għalih.

Forsi waħda mir-raġunijiet li l-kors kellu ħafna skossi kien minħabba li ħafna mill-istudenti kienu jibdlu l-kors.

Nisperaw li issa l-kors stabbilixxa ftit ruħu, pero' l-problema ta' nuqqas serju ta' tutors għadha magħna.

Xi ħaġa li xtaqt insemmi hija li madwar erba' jew ħames snin ilu kien hawn Malta il-Brothers of Charity mill-Belġju li għamlu interviews u ntgħażlu erba' tutors biex jitilgħu jispeċjalizzaw fil-Belġju.

Tnejn minnhom kellhom jispeċjalizzaw fil-kura istituzzjonalizzata ta' Mount Carmel u t-tnejn l-oħra kellhom jispeċjalizzaw fuq il-kura fil-komunita'.

Dawn l-erba' persuni kellhom imorru għal perijodu ta' ftit ġimgħat jew ta' ftit xhur fil-Belġju, pero' minkejja li kienu saru l-interviews u anke ntgħażlu l-persuni li kellhom jitilgħu, sal-lum, erba' jew ħames snin wara, ma nstema' xejn aktar.

Kienet sfortuna li minkejja li kien hemm nurses li riedu jitilgħu, ma sar xejn.

Minn riċerka żgħira li għamilt jidher li bħalissa r-rata ta' rtirar mill-Isptar Monte Carmeli hija ta' madwar 10 fis-sena u s'issa, l-Istitut tal-Kura tas-Saħħa laħħaq biss għaxar qualified nurses minn direct entry nurses; jiġifieri mhux dawk li kienu qed jitgħallmu jew li kienu diġa' qualified, imma dawk li daħlu mill-iskejjel sekondarji.

Bejn wieħed u ieħor, f'dawn l-aħħar ħames snin, l-Istitut għall-Kura tas-Saħħa rriplejsja biss b'kemm intilfu nurses fl-Isptar Monte Carmeli.

Fil-qosor, din hija s-sitwazzjoni li għandna fil-preżent.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Hawn min jixtieq jagħmel xi domanda?

L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Bħalma għedt inti, din is-sena hemm sitta li għamlu l-eżamijiet ta' l-aħħar u għas-sena d-dieħla se jkollna sebgħa oħra.

Tista' tgħidilna jekk dawk is-sebgħa li hemm humiex se jispiċċaw il-kors peress li naf li kien hemm dubju jekk dawk is-sebgħa humiex se jkollhom tutors biex jispiċċaw il-kors?

Barra dawk is-sebgħa li suppost jilħqu s-sena d-dieħla, hemm studenti oħra li qegħdin isegwu l-kors?

Din is-sena se jiftaħ il-kors li jwassal għall-ispeċjalizzazzjoni fil-psikjatrija?

IS-SUR JOSEPH INCORVAJA: Bħalissa hemm sitta li għamlu l-final examinations u qed nistennew biss li joħroġ ir-riżultat u

uffiċjali.

Jekk il-Bambin irid, jilħqu kollha u jiggradwaw f'Novembru li ġej.

Il-kors ta' warajhom li qed isegwuh seba' studenti, għadu għaddej u fil-preżent l-istudenti qed jippreparaw biex jagħmlu l-ispecial project, speċi ta' teżi, biex imbagħad jiggradwaw bħal daż-żmien sena.

Uffiċjalment il-kors se jiftaħ din is-sena u fil-fatt huwa wkoll imniżżel fil-website ta' l-Universita' u staqsew ukoll lill-istudenti li qed isegwu nursing course jekk iridux jieħdu din il-linja.

L-ewwel sentejn tal-kors tad-diploma huwa komuni għan-nurses kollha, inklużi midwives u general nurses, u huwa fl-aħħar sentejn li n-nurses jagħżlu liema linja f'dan il-qasam iridu jsegwu.

L-istudenti li waslu biex jagħżlu liema branka jridu jsegwu ġew informati li l-kors għadu miftuħ pero' milli jidher hemm biss tnejn jew tliet nurses li huma interessati jieħdu din il-linja.

Saħansitra anke tlabt li nkellem lill-istudenti biex forsi nħajjarhom jagħżlu din il-linja.

Tlabt ukoll biex isiru avviżi fid-Dipartiment tas-Saħħa biex forsi SRNs li jixtiequ jkomplu l-karriera tagħhom billi jkollhom kwalifika fil-psikjatrija, jidħlu magħna għall-aħħar sentejn tal-kors li jwassalhom biex jiggradwaw fil-psikjatrija.

IĊ-CHAIRPERSON: Fil-general courses ikun hemm units li jittrattaw dan is-suġġett, naturalment mhux fid-dettall bħalma jsir fil-kors li jwassal għall-kwalifika ta' registered mental nurse?

IS-SUR JOSEPH INCORVAJA: Mistoqsija tajba u missni rreferejt għal dan il-punt qabel.

Is-sistema hija li f'kull livell ta' nursing course, inklużi l-korsijiet ta' nursing aides u nursing assistants - bħalissa dawn il-korsijiet huma magħluqa - hemm module obbligatorja fuq dan is-suġġett.

Dawn ikollhom mill-anqas 14-il ġurnata tagħlim, bejn wieħed u ieħor ġurnata fil-ġimgħa matul semester, u mill-inqas bejn 28 u 40 ġurnata prattika fl-Isptar Monte Carmeli.

Irrid ngħid ukoll li l-module dwar il-kura tas-saħħa mentali tinvolvi żewġ aspetti: il-kura ta' mard mentali u l-kura ta' nies b'diżabilita', dawk li huma l-learning disabilities.

Għalkemm hawn Malta jidher li l-kura ta' persuni b'diżabilita' hija parti integrali mill-kura ta' mard mentali, fl-Ingilterra jeżisti kors speċifiku li jwassal għall-qualification of registered nurse for learning disabilities.

Hawn Malta qatt ma sar dan il-kors u s'issa ma jidhirx li hemm pjanijiet li jsir.

Dan l-aspett ngħallmuh bħala parti integrali mill-kors.

Tajjeb ngħidilkom ukoll li l-istudenti jiġu mgħallma dwar l-alkoħol u d-droga, il-kura tal-morda fil-komunita', rehabilitation u l-mard mentali ta' l-anzjani.

Dawn l-aspetti tas-suġġett jiġu mgħallma f'dawk l-14-il ġimgħa li huma obbligatorji u naturalment jiġu mgħallma f'aktar dettall fil-kors ta' sentejn li jwassal għal diploma.

IĊ-CHAIRPERSON: Inti għedt li mhux biss il-pazjenti li jbatu minn mard mentali jġorru stigma imma anke n-nurses li jaħdmu f'dan il-qasam, allura x'taħseb li jista' jsir biex aktar nurses jagħżlu din il-branka ta' speċjalizzazzjoni?

Għax kif għedt inti, minkejja li l-kors fetaħ u minkejja li m'hemm l-ebda restrizzjoni ta' kemm jidħlu nurses għall-kors, ikunu ftit ħafna dawk li jagħżlu biex isegwu dan il-kors.

IS-SUR JOSEPH INCORVAJA: Hemm daqsxejn ta' ċirku vizzjuż f'din il-ħaġa.

X'għandek tagħmel l-ewwel?

Tibgħat nurses ġodda l-Isptar Monte Carmeli biex jibdlu n-nurses tradizzjonali, jew tipprova ttejjeb in-nurses tradizzjonali biex forsi tnaqqas l-istigma u tħajjar iktar żgħażagħ jieħdu l-kors?

Jien naħseb li rridu nimxu fuq żewġ binarji.

L-ewwelnett irridu naħdmu fuq tagħlim kontinwu biex ikun hemm upgrading tan-nurses li diġa' hemm fl-Isptar Monte Carmeli - fil-preżent hemm madwar 170 - billi jattendu regolarment għal korsijiet, anke bl-għajnuna ta' l-Istitut għall-Kura tas-Saħħa, u t-tieninett irridu nagħmlu drive kbira diment li nistabbilixxu ruħna mil-lat ta' tutors.

Minħabba d-drop out rate ta' l-istudenti, jien nissuġġerixxi li almenu għall-għaxar snin li ġejjin, f'kull klassi jkun hemm 25 student biex fuq medda ta' għaxar snin, ikollna madwar 200 nurse.

Ovvjament tkun biss qed timmira għal dan in-numru għax uħud minnhom jiżżewġu u jitilqu u oħrajn mhux se jaħdmu fl-isptar.

Il-lezzjonijiet fil-kors xorta jridu jsiru, kemm jekk fil-klassi jkun hemm biss ħames studenti u kemm jekk ikun hemm 25 student.

Il-preparamenti xorta jridu jsiru, pero' l-problema ta' nuqqas ta' tutors timpedixxi ħafna li jsiru pjanijiet fit-tul.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

MARIE LOUISE COLEIRO: Is-Sur Incorvaja semma aktar minn darba l-problema ta' tutors.

X'inhija eżattament il-problema biex jiġu ngaġġati tutors?

IS-SUR JOSEPH INCORVAJA: Naħseb li r-raġuni hija li l-Universita' ma tħallasx daqs kemm iħallas id-Dipartiment tas-Saħħa lin-nurses li jaħdmu f'Mount Carmel Hospital.

Meta wieħed jaqleb minn mad-Dipartiment tas-Saħħa għal ma' l-Universita', jitlef ħafna allowances.

Naħseb li dik hija r-raġuni prinċipali.

Wieħed ikun jixtieq iżomm l-istess standard of living u nista' ngħid li jekk tmur l-Institute, ix-xogħol ma jonqosx, anzi pjuttost jiżdied, u allura dak li jkun jibża' jagħmel dak il-pass.

Aħna li qegħdin fl-Institute of Heatlh Care, qegħdin seconded ma' l-Universita', m'aħniex impjegati ma' l-Universita'.

Qegħdin tlieta; jien fuq erbat ijiem fil-ġimgħa, ieħor li jispeċjalizza fuq l-alkoħol u d-droga qiegħed fuq jumejn fil-ġimgħa u l-ieħor li jispeċjalizza fuq learning disabilities jiġi ġurnata fil-ġimgħa.

Dawn ġew released mid-Dipartiment tas-Saħħa pero' nista' ngħid li kien hemm ħafna diffikultajiet min-naħa ta' l-Isptar Monte Carmeli biex jiġu released għax ma jkunx hemm min jagħmel xogħolhom.

Per eżempju wieħed minnhom jaħdem bil-lejl biss u allura jkollu ċertu diffikultajiet.

Ipprovajna nħajru iktar nies jiġu magħna u l-Universita' tat part-time appointment lil persuna oħra iżda fil-fatt din qatt ma setgħet tiġi mill-Isptar Monte Carmeli.

Hemm problemi li 'l quddiem iridu jiġu tackled iktar bis-serjeta'.

Wieħed irid jara x'hemm bżonn isir biex aktar nies jitħajru jiġu jaħdmu fl-Istitut.

MARIE LOUISE COLEIRO: Li qed tgħid huwa fir-rigward ta' potential tutors Maltin, pero' inti semmejt ukoll problema għar-rigward ta' tutors barranin.

IS-SUR JOSEPH INCORVAJA: Minn dak li qrajt jien, jidher li din il-problema teżisti mad-dinja kollha.

Per eżempju l-International Council of Nurses għamel riċerka fi 43 pajjiż Ewropew u sab li f'ħafna pajjiżi, b'mod partikolari fil-pajjiżi ta' l-Ewropa ta' Lvant, lanqas biss hemm korsijiet fil-psikjatrija, u fejn hemm korsijiet fil-psikjatrija, hemm nuqqas tremend ta' tutors.

Aħna għamilna avviżi f'nursing journals internazzjonali, inklużi dawk Amerikani u Ingliżi, pero' r-risposta kienet fqira ħafna.

L-aħħar tutor li kellna kienet mill-Iskozja u bħal daż-żmien sena telqet għax ma ridietx iġġedded il-kuntratt tagħha.

Ipprovaw jagħmlu l-kors by correspondence imma għal xi raġuni jew oħra, il-proġett ma seħħx.

Nista' ngħid li l-Istitut għadu kemm bagħat delegazzjoni ġo Leeds fl-Ingilterra - jidhirli li hawn xi nies preżenti li kienu hemmhekk - u qed isiru kuntatti preliminarji biex forsi l-universita' ta' Leeds toffri l-għajnuna tagħha, anke permezz ta' dik li qed tissejjaħ virtual university fejn permezz ta' l-internet, ta' radio links u ta' videos, aħna nkunu nistgħu nsegwu l-lezzjonijiet li jsiru ġo Leeds permezz ta' two-way link.

Jiġifieri hemm potenzjal ta' x'jista' jsir.

Nista' ngħid ukoll li kellna laqgħa mad-Direttur tal-Psikjatrija, Dr. Joseph Saliba, fejn tlabna lill-professjoni medika tagħti l-kontribut tagħha.

Sfortunatament l-Istitut kien qata' barra t-tobba waqt li issa hemm il-ħsieb li jerġa' jintalab is-servizz tat-tobba, b'mod speċjali dawk li jaħdmu fil-psikjatrija.

Qed nitolbuhom biex minn Ottubru li ġej jagħtuna mqarr sagħtejn tagħlim fil-ġimgħa, u bħalissa qed naħdmu fuq programm li dalwaqt se noħorġu biex naraw ir-rispons tat-tobba.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Naf li kienu qed isiru xi kuntatti ma' l-univerista' ta' Nottingham għar-rigward ta' nursing, pero' tista' tgħidilna kienx hemm xi kuntatti ma' din l-universita' fir-rigward ta' psychiatric nursing, għalkemm ma nafx jekk l-universita' ta' Nottingham tipprovdix dan it-tip ta' servizz?

IS-SUR JOSEPH INCORVAJA: Ma neskludix li kien hemm xi kuntatti, pero' fuq speċjalizzazzjoni ta' psychiatric nursing, ma nafx.

Naf żgur li kien hemm kuntatti fir-rigward ta' general nursing.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Nixtieq issa nsejjaħ lir-rappreżentanti ta' l-ETC.

L-ETC issemmiet f'kull laqgħa li kellna fuq dan is-suġġett.

Biex verament ikollna integrazzjoni ta' persuni b'mard mentali fis-soċjeta', ir-rwol ta' l-ETC huwa importanti ħafna.

L-ETC tista' tgħin fir-rehabilitation, fit-training u fir-re-training ta' dawn il-persuni biex ikunu iktar kapaċi jżommu job, mhux biss f'sheltered work, imma anke fil-job market.

Naf li xi ġimgħatejn ilu l-ETC kellha laqgħa ma' rappreżentanti ta' l-Isptar Monte Carmeli u nixtiequ nisimgħu mingħandkom x'xogħol qegħdin tagħmlu f'dan ir-rigward u x'beħsiebkom tagħmlu fil-futur.

Forsi tistgħu tgħidulna wkoll x'ħareġ minn dik il-laqgħa li kellkom dan l-aħħar.

IS-SUR FELIX BORG (Senior Manager, Training Services Division, Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ): Qabel nistieden lill-kollega tiegħi jagħti dettalji fuq il-korsijiet tagħna, nixtieq nibda billi nagħmel introduzzjoni ġenerali tax-xogħol li nagħmlu.

L-ETC toffri servizz ta' impjiegi u taħriġ lil kull min qiegħed ifittex ix-xogħol, inkluż persuni b'diżabilita', hi x'inhi d-diżabilita' tiegħu.

Jekk persuna b'diżabilita', jew persuna li għandha mental health problem, hija available għax-xogħol u tixtieq taħdem, dik il-persuna tista' tirrikorri lejn is-servizzi ta' mpjiegi u taħriġ li toffri l-ETC.

L-ETC timpjega ħaddiem full-time li xogħlu hu li jgħin persuni b'diżabilita' jsibu impjieg.

M'hijiex faċli ssib xogħol għal persuni b'diżabilita'.

M'hijiex faċli tqabbel il-vacancies li nirċievu mingħand l-employers mal-persuni b'diżabilita' li jkollna fuq il-kotba tagħna u peress li nafu li dan ix-xogħol m'huwiex sempliċi, aħna nagħmlu wkoll użu minn skemi ta' inċentivi għall-employers.

Nista' nsemmi, per eżempju, l-on-line training scheme.

Permezz ta' din l-iskema, l-ETC toħroġ Lm30 fil-ġimgħa għal numru ta' ġimgħat lill-persuna b'diżabilita' biex employer jitħajjar jimpjegaha, jiġifieri l-employer ma jħallas xejn.

L-iskop tagħna hu li l-employer jidra japprezza l-abilitajiet li għandha l-persuna u mhux jara biss id-diżabilita' li għandha.

Ħafna drabi l-employer l-ewwel ma jara huwa x'mhijiex kapaċi tagħmel il-persuna b'diżabilita' u mhux x'kapaċi tagħmel.

Imma biex nikkonfermawlu u nipprovawlu l-ħiliet li għandha dik il-persuna, aħna ngħidulu li lil dik il-persuna se nsegwuha aħna, u ġieli anke nipprovdu job coach biex iħarriġha fuq il-post tax-xogħol.

Aħna nħallsu direttament lill-persuna b'diżabilita' biex titgħallem tagħmel ix-xogħol bil-ħsieb li l-employer jimpjegaha wara li jeskadi l-perijodu ta' l-iskema.

Barra minn din l-iskema, aħna ngħinu wkoll permezz ta' taħriġ dirett li nagħtu.

Il-korsijiet ta' taħriġ jiġu organizzati jew mill-ETC stess, jew inkella minn aġenziji speċjalizzati f'linja partikolari li jkunu mqabbda mill-ETC.

Fl-ETC għandna taqsima li tħarreġ persuni b'diżabilita', hi x'inhi d-diżabilita', inkluż lil dawk il-persuni li għandhom problemi ta' saħħa mentali.

Jiġifieri aħna miftuħin għal kull tip ta' diżabilita' u nipprovaw nagħmlu korsijiet custom-made għalihom, liema korsijiet huma differenti mill-korsijiet normali li nagħmlu.

Dawn it-tip ta' korsijiet jieħdu iktar żmien u peress li f'kull grupp ikun hemm numru inqas ta' trainees, inkunu nistgħu nagħtu iktar individual attention.

Barra li nagħmlu korsijiet aħna, ġieli wżajna s-servizz ta' Villa Chelsea biex jagħtu training lil xi persuni li kellhom problemi ta' saħħa mentali.

Bħala korporazzjoni aħna ngħinu persuni b'diżabilita' jsibu impjieg, ngħinuhom bi skemi ta' on the job training u placement u ngħinuhom billi norganizzaw korsijiet aħna stess, jew inkella nqabbdu xi aġenzija tagħmel korsijiet hi.

Per eżempju fil-każ ta' persuni li għandhom diżabilita' intellettwali, aħna anke nużaw is-servizzi ta' l-Eden Foundation.

Forsi l-kollega tiegħi jista' issa jitkellem dwar il-korsijiet li norganizzaw.

IĊ-CHAIRPERSON: Pero' persuni li għandhom problemi ta' saħħa mentali, ma jitqiesux bħala persuni b'diżabilita'.

IS-SUR FELIX BORG: Huma inklużi.

Min-naħa ta' l-ETC, jingħataw attenzjoni partikolari.

IĊ-CHAIRPERSON: Issemma li hemm bżonn li s-sistema tiġi żviluppata peress li fil-preżent qisha għadha m'hijiex daqstant strutturata; m'hemmx xi ħaġa ongoing.

Jiġifieri hija aktar a one-to-one system fejn tkunu tafu b'xi ħadd ....?

IS-SUR FELIX BORG: M'hijiex strutturata.

Kif semmejt inti aktar kmieni, għamilna seminar ma' l-uffiċjali ta' Mount Carmel Hospital biex naraw kif nistgħu ntejbu s-sistema preżenti, anke r-referral system, u kif nistgħu nagħmluha aktar strutturata.

Idealment tajjeb inkunu nafu min huma l-persuni li se jkunu klijenti tagħna qabel ma niġu ffaċċjati bihom.

Qed nipprovaw inħaddmu din is-sistema anke f'oqsma oħra ta' diżabilita'.

Tajjeb li nkunu nafu min huma l-persuni li se jagħlqu s-16-il sena u li se jitolbu s-servizzi tagħna biex isibu impieg, meta jkunu għadhom l-iskola.

IĊ-CHAIRPERSON: Imma fil-każ ta' persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali, ma tistax tipprevjeni n-numru tagħhom meta jkunu għadhom l-iskola.

Filwaqt li fil-każ ta' persuni b'diżabilita' fiżika tista' tipprevjeni kemm għandek persuni - għalkemm ikollok ukoll każi ta' persuni li tiżviluppalhom diżabilita' fiżika wara xi inċident - fil-każ ta' persuni b'mard mentali, ma tistax tikkwantifika n-numru minn qabel.

Ma tistax tkun taf in-numru ta' persuni li se jiġu għandkom, minn meta jkunu għadhom l-iskola.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Borg, minn dak li għedt, jien fhimt li taħdmu b'sistema ta' referrals minn Mount Carmel Hospital jew minn Villa Chelsea.

Tista' tgħidilna xi kemm ikollkom referrals kull sena?

IS-SUR FELIX BORG: Min-naħa ta' Mount Carmel Hospital?

Kull sena, xi kemm ikollkom referrals ta' persuni li kellhom a mental health problem u li jkunu jistgħu jmorru lura fil-komunita' u jistgħu jerġgħu jidħlu fid-dinja tax-xogħol?

IS-SUR FELIX BORG: Jiddispjaċini m'għandix statistika hawnhekk.

MARIE LOUISE COLEIRO: Imma żżommu rekord ta' każijiet bħal dawn?

L-ETC tiġbor statistika bħal din?

IS-SUR JOE BEZZINA (Senior Executive Ability Development Centre, Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ): Iva, teżisti statistika ta' kif daħlu n-nies, ta' kif għamlu kuntatt ma' l-ETC.

MARIE LOUISE COLEIRO: Teżisti statistika dwar kemm l-ETC serviet ta' catalyst biex jinstab impjieg lil persuni b'mard mentali?

X'kienet is-success rate ta' persuni mħarrġa mill-ETC?

IS-SUR FELIX BORG: Li nistgħu ngħidu hu li matul is-sentejn u nofs li ilha mwaqqfa t-taqsima speċjali fl-ETC biex tħarreġ persuni b'diżabilita', ġew imħarrġa 42 persuna.

(Interruzzjonijiet).

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri t-42 persuna li ġew trained, kollha kellhom mard mentali; ma kenux b'diżabilita' mentali jew b'diżabilita' intellettwali, imma b'mard mentali.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Ma nafx huwiex possibbli li l-ETC tibda tiddistingwi bejn persuni b'diżabilita' u persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali għaliex il-problemi ta' dawn iż-żewġ kategoriji ta' nies huma differenti u allura jeħtieġu attenzjoni differenti.

Naħseb li persuna b'mard mentali, minħabba nuqqas ta' inizjattiva u minħabba apatija, ssibha diffiċli tmur tirreġistra darba fil-ġimgħa u għalhekk nemmen li hemm bżonn li wieħed jiddistingwi bejn iż-żewġ tipi ta' problemi.

Filwaqt li l-problema ta' persuna b'diżabilita' tista' tkun waħda ta' mobilita' u allura ssibha diffiċli li tmur tirreġistra minħabba raġunijiet ta' mobilita', liema problema tista' tingħeleb, il-problema ta' persuna b'mard mentali hija waħda psikoloġika u għalhekk hija iktar diffiċli għal dik il-persuna li tmur tirreġistra darba fil-ġimgħa.

Nemmen li wieħed għandu jaħdem biex jipprova jfittex il-persuni b'mard mentali tramite dipartimenti oħra.

Per eżempju permezz ta' l-Out-patients Department, id-Dipartiment tas-Saħħa jista' jirreferi persuni b'mard mentali lill-ETC jekk jemmen li s-saħħa tagħhom tista' titjieb jekk ikollhom impjieg.

X'inhuma l-kummenti tiegħek dwar dan?

IĊ-CHAIRPERSON: Sur Borg, forsi tista' l-ewwel twieġeb għal din il-mistoqsija qabel ma nisimgħu lis-Sur Bezzina.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sinjura President, nixtiequ l-ewwel jirrispondi għall-mistoqsija tiegħi.

Is-Sur Borg qal li f'sentejn ħarrġu 42 persuna li xi darba kellhom problema ta' saħħa mentali, imma x'kienet is-success rate tal-persuni li ġew imħarrġa?

Tajjeb li jingħataw training biex ikunu potentially more employable, imma in actual fact, l-ETC permezz tal-job centres jew tas-set-up ċentrali tagħha, kemm irnexxielha ssib jobs għal dawk it-42 persuna?

IS-SUR FELIX BORG: L-ewwelnett ngħid li aħna niddistingwu bejn persuni li għandhom mental health problem u dawk li għandhom intellectual disability.

Għar-rigward ta' dawk it-42 persuna li ġew trained, jiddispjaċini li m'għandix l-informazzjoni fuqi, pero' nista' niċċekkja u ninfurmakhom.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jista' jkollna din it-tip ta' informazzjoni?

IĊ-CHAIRPERSON: Tista' tagħtina din l-informazzjoni f'laqgħa oħra?

IS-SUR FELIX BORG: Iva, nista' nagħtihielkom darb'oħra.

Pero' nista' ngħid ukoll li fl-aħħar sentejn u nofs, 29 persuna li kellhom problema ta' saħħa mentali ġew placed f'impjieg.

42 persuna ġew trained filwaqt li 29 minnhom instabilhom impjieg.

MICHAEL FARRUGIA: Minn fejn kienu referred dawn it-42 persuna, mill-Isptar Monte Carmeli, minn Villa Chelsea, minn fejn?

Qed nagħmel din il-mistoqsija peress li fl-Isptar Monte Carmeli minbarra persuni b'mard mentali hemm ukoll persuni li għandhom problemi ta' diżabilita' mentali, allura fost dawn it-42 persuna riferuti mill-Isptar Monte Carmeli, hemm inklużi persuni li ma kenux ibatu minn mard mentali?

MARIE LOUISE COLEIRO: Aktar kmieni l-Onor.

Jean Pierre Farrugia staqsa jekk intom tiddistingwuwx bejn persuni bi bżonnijiet speċjali u persuni b'mental health problem u rrispondejtuh li din id-distinzjoni ssir, pero' jista' jkollok ukoll persuni b'mental health problem għax għal perijodu jkunu abbużaw mid-droga.

Din il-kategorija ta' nies toħroġ mill-istatistika li żżommu?

Naħseb li importanti li l-istatistika tinżamm skond kategoriji differenti.

MICHAEL FARRUGIA: Jew għax ġew riferuti mill-Isptar Monte Carmeli, jiġifieri kienu pazjenti hemmhekk, ikunu meqjusa bħala persuni b'mental health problem?

IĊ-CHAIRPERSON: Il-Ministru Gonzi.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Tajjeb nippreċiżaw l-affarijiet kif inhuma ħalli anke ċ-ċifri li qed jiġu kkwotati ma neħduhomx bħala l-istorja sħiħa.

Kif qal is-Sur Borg, it-42 persuna mħarrġa kienu persuni li ġew riferuti mill-Isptar Monte Carmeli.

ONOR LAWRENCE GONZI: Hemm bżonn inżommu ċar f'moħħna li l-qasam tas-saħħa mentali, u anke l-politika li qed nipprovaw inwettqu fil-qasam tas-saħħa mentali, hi mmirata biex kemm jista' jkun l-intervent fi problema ta' saħħa mentali jsir fuq livell tal-komunita' u safejn hu possibbli, dejjem jekk huwa fl-interess tal-persuna, il-persuna nevitawlha li tiġi riferuta f'istituzzjoni ta' sptar, f'dan il-każ, l-Isptar Monte Carmeli.

Issa aħna nafu bħala fatt li jeżistu numru ta' persuni - ma nafx kemm, imma naħseb li l-istatistika hi simili bħal dik Ewropea - li jgħaddu minn perijodu ta' żmien ta' sitwazzjoni dipressiva, ta' problema ta' saħħa mentali iżda li joħorġu minnha meta jiġu kkurati.

Dik hi d-differenza bejn "diżabilita'" u "problema ta' saħħa mentali"; diżabilita' hi diżabilita' waqt li f'ċerti każijiet, il-kondizzjoni ta' saħħa mentali tista' tiġi kkurata.

Mela inti jista' jkollok numru ta' nies li jkunu għaddew minn problema ta' saħħa mentali, ikunu tilfu l-post tax-xogħol tagħhom - anke forsi għaliex huma stess ikunu ssottomettew ir-riżenja mill-post tax-xogħol tagħhom fuq parir tat-tabib jew minħabba ċirkostanzi personali - ikunu għaddew minn proċess ta' kura li mhux bilfors ikun sar fl-isptar - jista' jkun li jkunu ġew ikkurati d-dar taħt il-kura ta' tabib jew psikjatra - joħorġu minn dik il-kondizzjoni dipressiva u mbagħad jerġgħu jmorru jirreġistraw għax-xogħol u jgħaddu mill-proċess li jgħaddi minnu kulmin imur jirreġistra għax-xogħol.

U qed nippreċiża dan biex ma naħsbux li qegħdin nitkellmu biss fuq it-42 ruħ li ġew riferuti mill-Isptar Monte Carmeli, imma rridu niffokaw fuq firxa ħafna usa'.

L-issue li għandna quddiemna hija jekk persuni li jkunu tilfu l-post tax-xogħol tagħhom, jew ikunu huma stess li rriżenjaw mill-post tax-xogħol tagħhom, minħabba kondizzjoni dipressiva u mbagħad joħorġu minnha, humiex qed isibuha diffiċli biex jerġgħu jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

U jekk qed isibuha diffiċli, għaliex?

Għaliex għandhom l-istigma li xi darba kellhom problema dipressiva?

Għaliex fuq il-post tax-xogħol fejn kienu jaħdmu, il-ħaddiema sħabhom ikunu jafu li għaddew minn problema ta' depression?

U kif nistgħu nwasslu l-messaġġ li l-problema dipressiva tista' toħroġ minnha u jekk tkun ikkurat tista' terġa' tirritorna għad-dinja tax-xogħol u għall-ħajja normali mingħajr diffikulta' ta' xejn?

Naħseb li importanti nagħmlu dan il-punt ħalli ma naħsbux li qegħdin nitkellmu biss fuq 42 ruħ.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

SILVIO PARNIS: Jien naħseb li persuni b'diżabilita' jsibuha pjuttost diffiċli joħorġu mid-djar tagħhom ħalli jmorru jaħdmu fuq il-postijiet tax-xogħol, allura x'inhi tagħmel l-ETC biex tgħin lil dawn il-persuni b'diżabilita'?

IĊ-CHAIRPERSON: Mhux biex ninterrompik jew biex ma tagħmilx il-mistoqsija, pero' illum qed niffokaw fuq persuni b'mard mentali u jekk naqbdu l-branka ta' persuni b'diżabilita' ....

SILVIO PARNIS: Nista' nagħmel l-istess mistoqsija għar-rigward ta' persuni b'mard mentali.

IĊ-CHAIRPERSON: Illum qed nitkellmu fuq persuni b'mard mentali u jekk niftħu għall-problema ta' persuni b'diżabilita', fiżika jew intellettwali, inkunu qegħdin mmorru 'l bogħod mis-suġġett.

SILVIO PARNIS: X'inhi tagħmel l-ETC biex persuni li għandhom mard mentali jingħataw xogħol li jistgħu jagħmlu d-dar, u jekk dan diġa' jsir, kemm jingħata xogħol fid-djar lill-persuni b'mard mentali?

IS-SUR JOE BEZZINA: Jien inkarigat mill-Ability Development Centre fl-ETC li jagħti t-taħriġ lill-persuni b'diżabilita'.

Hawnhekk kien hawn min staqsa jekk aħna nikkategorizzawx il-persuni b'diżabilita' skond id-diżabilitajiet differenti.

Irridu nifhmu li meta persuna tiġi għandna tkun fuq l-għatba li taqbad taħdem.

M'huwiex il-każ li l-persuna tkun qiegħda tieħu l-kura allura forsi x-xogħol qiegħed 'l bogħod minnha, jew li għadha l-iskola.

Mela jekk għandek bniedem li ġie labelled li għandu mard mentali u qiegħed taħt skema partikolari, ħa tikxfu ma' kulħadd li għandu mard mentali.

Hija diffiċli għall-placement executive li jipplejsja bniedem b'mard mentali fuq post tax-xogħol għax kif employer jara lill-placement executive tagħna li huwa wieħed popolari - forsi hawn min jafu, Mr Charles Vella - mhux se jgħid li dan ġie to place any person, imma biex jipplejsja persuna b'diżabilita'.

Mela jekk Charles Vella mar biex jipplejsja lit-tifel tiegħi li m'għandux diżabilita', l-employer se jifhem li t-tifel tiegħi għandu diżabilita' għax rah ma' Charles Vella.

Issa jekk din il-label se nkabbruha u niftħu iżjed billi ngħidu li tali persuna għandha mard mentali, fl-opinjoni tiegħi, inkunu qed nitbegħdu aktar.

Naturalment lill-employer se ngħidulu li l-persuna għandha problemi ta' saħħa mentali u mhux aħna biss ngħidulu, imma nġiegħlu lill-persuna b'mard mentali tgħidlu hi wkoll.

Dan m'huwiex każ ta' mistħija, pero' ovvjament ngħinuha lill-persuna jekk ma tkunx kapaċi biżżejjed li tgħidlu hi.

Kien hawn min qal li forsi m'għandniex għalfejn inħallu persuni b'mard mentali jmorru jirreġistraw darba fil-ġimgħa, pero' jekk din il-persuna m'hijiex kapaċi tmur tirreġistra darba fil-ġimgħa, kapaċi tmur taħdem kuljum?

Forsi għalissa mhux ta' min wieħed jidħol fid-dettall dwar is-sistema ta' reġistrazzjoni, pero' jekk inti ġejt fl-ETC biex issib impjieg, ifisser li inti tista' taħdem u allura mhux suppost tkun daqshekk diffiċli li tmur tirreġistra darba fil-ġimgħa.

Issemma x-xogħol li jista' jsir id-dar.

Dawn jistgħu jagħmlu xogħol id-dar, pero' imbagħad jitqiesu bħala self-employed.

Aħna ma nagħmlux differenza bejn fejn taħdem, ma jinteressaniex fejn huwa l-post tax-xogħol.

Ma jeżistux għajnuniet finanzjarji pero' jeżistu għajnuniet ta' taħriġ, per eżempju kif tmexxi negozju żgħir, għax finalment xogħol li jsir id-dar jista' jitqies bħala negozju żgħir.

Per eżempju, jekk tagħmel xogħol b'kompjuter ma' xi kumpannija, sub-contracting, fih innifsu jista' jitqies bħala negozju żgħir.

L-ETC għandha programmi ta' taħriġ li jinkludu kif tmexxi l-finanzi jew kif tibgħat korrispondenza u dan it-tip ta' taħriġ jgħinek tgħolli l-livell tiegħek sabiex tkampa aħjar.

Ħalli ngħid xi ħaġa dwar dawk it-42 persuna li ssemmew diversi drabi.

Veru li dawk it-42 persuna daħlu fiċ-ċentru ta' taħriġ imma barra dak in-numru, ikun hemm oħrajn li jkunu daħlu fil-mainstream, jiġifieri marru għall-korsijiet li torganizza l-ETC u li jista' jmur għalihom kulħadd.

Jekk jien għandi problema mentali iżda kapaċi mmur għal kors, per eżempju tal-kompjuter, m'hemmx għalfejn ngħaddi minn sistema partikolari u nitlob għajnuna personali; nista' mmur nitgħallem il-kompjuter fi klassi li jista' jattendi għaliha kulħadd.

L-Ability Development Centre li għandna fl-ETC, ma jipprovdix taħriġ vokazzjonali, jiġifieri ħadd ma jiġi fiċ-ċentru biex joħroġ minn hemm welder, jew computer operator, jew data entry operator.

Ma titgħallimx sengħa jew vokazzjoni, imma takkwista dawk li jissejħu pre-vocational skills.

Għandna programm speċifiku li jismu "Getting through programme" - semmejnih hekk għax qed nifhmu li dan huwa passaġġ - fejn wieħed jakkwista skills ġodda, ħiliet ġodda, sabiex ikun kapaċi jkampa fid-dinja tax-xogħol.

F'dan il-programm hemm għaxar units li jirrigwardaw personal skills.

F'dawn il-units wieħed jitgħallem id-deportament tiegħu fuq il-post tax-xogħol, il-mod kif jilbes, il-bżonn li wieħed jinħasel, l-użu ta' make-up f'każ ta' tfajliet, insomma, l-iskills li jmorru mal-persuna.

Ngħallmuhom ukoll community functioning skills biex kemm jista' jkun wieħed ikun jista' jkampa fis-soċjeta', per eżempju jekk għandu bżonn jirkeb karozza tal-linja waħdu, jitgħallem il-proċess li wieħed irid jagħmel biex jirkeb karozza tal-linja, ċioe' li jrid iħallas u jistenna l-bqija, eċċ. Ngħallmuhom jużaw public telephones, ATMs; ngħallmuhom dawk l-affarijiet li wieħed li jaħdem fil-komunita' juża b'mod regolari.

Kemm jista' jkun nagħmluhom indipendenti.

Jitgħallmu wkoll dawk li huma recreational skills.

Fl-idle time tiegħu, jintefa' f'rokna waħdu ma jkellem lil ħadd, jew inkella kapaċi jaqra gazzetta, kapaċi jilgħab u kapaċi jkollu relazzjoni ma' nies oħra?

Nagħtuhom ukoll ftit, għax il-ħin huwa limitat, academic skills u l-academic skills li nagħtuhom huma dawk li ngħidulhom applied skills.

Per eżempju jekk wieħed se jaħdem f'fabbrika, se jiltaqa' ma' ċertu kliem bħalma huma "store", "no smoking", "exit", kliem li jintużaw ta' kuljum fid-dinja tax-xogħol, allura nippruvaw ngħallmuhom dawn il-kliem.

Ħaġa oħra importanti li ngħallmuhom hija kif jiffirmaw.

Nista' ngħidilkom kemm jieħdu pjaċir meta wara ftit tax-żmien jitgħallmu jiffirmaw isimhom.

Ħafna minnhom ma jkunux jafu jiktbu u allura jieħdu pjaċir kbir meta jitgħallmu jiktbu isimhom.

Jekk se jitħallsu biċ-ċekk jew jenħtieġu jiffirmaw għal skopijiet ta' time recording, importanti jkunu jafu jiktbu isimhom u mhux jagħmlu biss salib.

Ngħallmuhom il-motor mobility skills, kemm huma kapaċi jużaw partijiet minn ġisimhom biex ikunu jistgħu jaħdmu.

Qed jiġi f'moħħi każ partikolari ta' persuna b'mard mentali li meta ġiet għandna kienet kapaċi tibqa' bil-wieqfa għal siegħa waħda biss.

Bil-mod il-mod, il-ħin li ġiet kapaċi tibqa' bil-wieqfa tela' għal sagħtejn.

Is-sistema li nużaw matul il-kors hija waħda ta' continuous assessment fejn it-trainer tagħmel assessment ta' l-individwu l-ħin kollu.

Hemm ukoll sensory skills, kemm il-persuna hija kapaċi tuża' s-sensi tagħha, il-ħars, is-smiegħ u anke l-palat għax ġieli kellna każi li jinvolvu tisjir.

Ngħallmuhom communication skills, kemm il-persuna hi kapaċi tikkomunika fis-soċjeta' in ġenerali, b'mod partikolari fuq il-post tax-xogħol.

Ngħallmuhom li ma jistgħux jidgħu jew joffendu lil xi ħadd fuq il-post tax-xogħol għax jistgħu jitkeċċew, ma jistgħux jiġġieldu jew jaqbdu jgħajtu meta hemm, per eżempju, klijenti ta' l-employer.

Ngħallmuhom ukoll social interactive skills, kemm se jkampaw ma' sħabhom fuq il-post tax-xogħol.

Nidħlu wkoll, ovvjament f'livell li jifhmuh huma, f'dawk li huma health and safety skills.

Nagħtuhom ukoll ftit vocational skills.

Fil-bidu, il-kors kien ibbażat ħafna fuq vocational skills imma li kien qed jiġri kien li wieħed jitgħallem, per eżempju, gardening u jekk dan ix-xogħol kien jogħġbu, kien jippretendi li se jagħmel xogħol ta' gardening meta fis-suq ma tantx hawn impjiegi għal gardeners.

Allura dik is-sistema kienet taħdem pjuttost kontra l-individwu għaliex l-ewwel twebblu b'tip ta' xogħol imbagħad ma jsibx dak l-impjieg li jkun jixtieq.

Is-sistema li qed nużaw illum hija li nħallu lil dawn il-persuni jagħmlu diversi xogħlijiet fiċ-ċentru ta' l-ETC, bħalma huwa tindif, gardening ħafif, idaħħlu ittri f'envelopes meta jkollna ħafna ittri x'nibgħatu, eċċ., u għax-xogħol li jagħmlu għall-ETC, jieħdu allowance ta' 50c kull siegħa.

Din l-allowance ma titlax għal ħafna pero' apparti li nħallsuhom l-allowance għax-xogħol li jagħmlu lilna - jekk ħaqqu jitħallas, għandu jitħallas - il-ħlas ta' allowance nagħmluha bi skop biex meta l-klijent ma jkunx qed jirrispondi għat-taħriġ, ikollu jbati l-konsegwenzi.

Per eżempju jekk klijent ġie tard filgħodu, flok ġie fit-tmienja ġie fit-tmienja u nofs, ngħidulu li se naqtgħulu nofs siegħa paga.

Jekk wara l-break ġie tard għax ma jafx jaqra l-ħin, ngħallmuh jaqra l-ħin.

Wara l-break hu jrid jieħu ħsieb biex jiġi lura għax-xogħol fil-ħin, l-ebda employer m'hu se jmur jgħajjatlu jiġi lura wara l-break.

Aħna sibna li s-sistema li naqtgħulhom il-flus jekk jiġu tard, taħdem immens speċjalment ma' persuni b'mard mentali.

Għandna wkoll sistemi ta' taħriġ fejn nużaw work station li konna akkwistajna - kienet a one time donation - mingħand il-Brand International, fejn il-persuni jagħqdu flimkien il-pupi li mbagħad jerġgħu jintużaw għal skopijiet ta' assessment.

Aħna nittrenjawhom għal skopijiet differenti, per eżempju biex naraw kemm iħaddmu idejhom jew kemm huma kapaċi jibqgħu bil-qiegħda jew bil-wieqfa.

IĊ-CHAIRPERSON: Fl-opinjoni tiegħi dawn l-iskills li qed issemmi huma aktar geared għal persuni b'diżabilita' intellettwali milli għal persuni li għandhom mard mentali.

Min għandu mard mentali ma jfissirx li ma jafx jaqra jew li m'għandux motor skills jew ċertu ħiliet oħra.

Nafu persuni li ħarġu mill-universita' li tfaċċatilhom marda mentali, u żgur li dan li qed issemmi m'huwiex geared għalihom.

IS-SUR JOE BEZZINA: Għandna persuni b'mard mentali li huma illiterate.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiena mhux qed ngħidlek li m'hawnx persuni b 'mard mentali li huma illiterate.

Tifhimnix ħażin, pero' l-iskills li qed issemmi qed narahom iktar geared għall-persuni b'diżabilita' intellettwali milli għall-persuni b'mard mentali.

Naħseb tajjeb li nibdew naħsbu wkoll għal xi ħaġa li hija iktar geared għal persuni b'mard mentali.

MICHAEL FARRUGIA: Fil-fatt anke jiena, hekk kont qed naħseb.

Minn dawk li jidħlu għall-kura fl-Isptar Monte Carmeli hemm minnhom li diġa' għandhom job.

Hemm min ikollu ċertu edukazzjoni, jew kwalifiki tekniċi, jew anke professjoni, u hemm min diġa' kien fid-dinja tax-xogħol.

Ma rridux nagħtu l-impressjoni li l-individwu li ħareġ mill-Isptar Monte Carmeli u se jerġa' jidħol fid-dinja tax-xogħol għandu bżonn jgħaddi mill-istrutturi kollha għax jekk ma jagħmilx hekk mhux se jkun kapaċi għax-xogħol.

Bħalma qalet l-Onor.

D'Amato, qisu hemm xi ħaġa missing f'dak kollu li kont qed tgħid.

L-ETC, kemm taħdem fil-viċin ma' l-Occupational Therapy Department ta' l-Isptar Monte Carmeli?

L-ETC tibgħat nies mħarrġa fl-Isptar Monte Carmeli biex jaħdmu mal-persuni fl-Occupational Therapy Department?

Jew il-persuni li jaħdmu fl-Isptar Monte Carmeli jirreferu nies l-ETC mingħajr ma jsir l-assessment mill-occupational therapist qabel persuna toħroġ fil-komunita'?

IS-SUR JOE BEZZINA: Ħalli nerġa' nirrepeti dak li għedt għax forsi ma ġejtx miftiehem sew.

It-42 persuna li ġew riferuti lill-placement officer tagħna, kellhom nieqsa l-iskills li semmejt jien.

Naturalment fl-ETC daħlu wkoll nies li għandhom l-iskills li semmejt u allura daħlu fil-courses normali.

Pero' jekk dawn l-iskills huma nieqsa fil-persuna, l-ebda employer m'hu ħa jagħtihomlu.

Irid ikollok dawn l-iskills qabel tidħol fuq il-post tax-xogħol għax inkella ħa tbati.

Aħna ma nieħdux pjaċir li job jintilef wara ftit li jkun sar placement.

Aħna naraw li kemm jista' jkun il-klijenti tagħna jkollhom il-vocational skills meħtieġa ħalli kemm hu possibbli job insalvawh mill-bidu u mhux noqogħdu nippruvaw by trial and error.

Dak li għedt kien jirreferi għal persuni b'mard mentali.

Per eżempju kellna każ tipiku li biex il-persuna tikkontrolla l-għemil tagħha, konna ngħidulha li jekk m'hijiex se tbiddel il-behaviour tagħha - aħna naħdmu fuq behaviour - konna se nnaqqsulha l-flus u meta konna ngħidulha hekk, kienet tirrispondi.

Jekk tgħidilha li ħa ċċempel lill-familjari tagħha, qisek ma qed tgħidilha xejn, imma jekk tgħidilha li minkejja li ħadmet m'intix se tħallasha għax il-behaviour tagħha fuq il-post tax-xogħol ma kenitx aċċettabbli, kienet tirrispondi.

IĊ-CHAIRPERSON: Sur Bezzina, jiena bl-ebda mod ma ridt ngħid li ma jkunx hemm min għandu mard mentali u m'għandux bżonn l-iskills li semmejt, pero' kif għedt fil-bidu rridu nżommu quddiem għajnejna li m'hemmx saff wieħed ta' nies li għandhom mard mentali, m'hemmx tip wieħed ta' mard mentali u għalhekk wieħed irid jara diversi avenues.

L-Onor.

LAWRENCE GONZI: Importanti li nenfasizzaw dan il-punt u naħseb li l-punt li għadu kif għamel l-Onor.

Farrugia huwa kruċjali.

Min jgħaddi minn diffikulta' ta' saħħa mentali ma jfissirx li f'daqqa waħda tilef il-kapaċitajiet u l-abbiltajiet kollha tiegħu.

Anzi jiena ngħid li l-maġġoranza l-kbira ta' min jgħaddi minn problema ta' saħħa mentali, joħroġ mill-problema u jgħaddi mill-proċess normali biex isib impjieg.

L-ability centre fl-ETC u l-programm ta' l-ability centre, twieled biex ifassal programmi speċjalizzati għal persuni b'diżabilita'.

Hekk tfassal, dak kien it-twelid tiegħu u żviluppa tip ta' programm li tista' taddattah skond iċ-ċirkostanzi.

Jien naf persuni b'diżabilitajiet kbar li huma gradwati mill-universita' u naf ukoll persuni b'diżabilita' li l-istandard ta' edukazzjoni tagħhom huwa zero.

Naf min m'għandux diżabilita' u hu gradwat, u naf min m'għandux diżabilita' u lanqas jaf jikteb ismu, u għax ma jafx jikteb ismu, minkejja li m'għandu l-ebda diżabilita', la mentali u lanqas fiżika, xorta jrid jgħaddi minn programm li jressqu viċin l-iskills personali li għandu bżonn biex jirrelata man-nies, biex jimla' applikazzjoni, biex jippreżenta lilu nnifsu u jikkomunika mas-soċjeta'.

Jiġifieri t-tip ta' programmi li jrid ikollna fl-ETC, iridu jkunu flessibbli biżżejjed biex jaċċettaw ġo fihom lil min għandu dawk l-iskills neqsin, indipendentement jekk kellux problema ta' saħħa mentali jew problema ta' diżabilita'.

Irridu noqogħdu attenti ma nittimbrawx lil kull min b'xi mod jew ieħor għadda minn problema ta' saħħa mentali bħala xi ħadd li tilef l-iskills kollha tiegħu.

Anzi, mill-esperjenza personali tiegħi, naf li l-biċċa l-kbira minn dawn il-persuni jkunu żammew l-iskills tagħhom u l-problema li jiffaċċjaw hi li tkun ħarġet il-kelma li xi darba kellhom depression.

Allura hi problema ta' stigma, u allura hi problema ta' kultura li hemm bżonn tinbidel.

Il-messaġġ irid ikun li la darba inti tkun iċċertifikat li ssuperajt il-problema ta' saħħa mentali, inti tista' terġa' tintegra ruħek fil-komunita'.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjak.

L-Onor.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Ħalli nerġa' nagħmel id-domanda li għamilt qabel b'mod differenti.

Minn dawk it-42 persuna li ssemmew, kien hemm minnhom li jmorru s-psychiatric out-patients ta' l-Isptar San Luqa u li l-konsulent iddeċieda li huma tajbin għax-xogħol u rreferihom l-ETC?

Teżisti struttura simili?

Dan l-aħħar saru interviews għall-part-time loaders fl-Air Malta u mill-informazzjoni li għandi, l-interviews ma' persuni b'diżabilita' - li allura għandi nifhem li kienu jinkludu persuni bi problema ta' saħħa mentali - tħallew għall-aħħar ġurnata minkejja li l-interviews kienu ilhom għaddejjin għal ġranet sħaħ.

Dawn il-persuni kienu grouped flimkien u kważi kważi kien hemm diġa' deċiżjoni min-naħa ta' l-amministrazzjoni ta' l-Air Malta li l-biċċa l-kbira tagħhom ma kenux se jiġu mpjegati.

Dan nafu mhux through l-ETC imma minn dak li ġara fil-prattika.

Naf li kien hemm persuni b'diżabilita' li ġew impjegati, imma l-punt tiegħi huwa li persuna b'diżabilita' ...

IĊ-CHAIRPERSON: Niffokaw fuq persuni b'mard mentali, Onor. Farrugia.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jiena naħseb li għal persuna li m'għandhiex ħafna skola u tbati minn nuqqas ta' saħħa mentali iżda li qed tiġi kkurata u li l-psikjatra tagħha jemmen li hi kapaċi taħdem, anzi x-xogħol jgħinha tkun aħjar, part-time loader ma' kumpannija bħalma hi l-Air Malta, huwa job ideali.

F'okkażjonijiet bħal dawn, x'tagħmel l-ETC biex tipprova ssolvi dawn il-problemi?

IS-SUR JOE BEZZINA: Fuq il-każ tal-loaders ma nistax inwieġbek għax mhux kompitu tiegħi, pero' meta nirċievu l-vacancies, il-prattika hi ...

JEAN PIERRE FARRUGIA: Ovvjament l-ETC tista' tieħu ħsieb li meta jkun hemm każijiet bħal dawn ...

IS-SUR JOE BEZZINA: Ikun hemm każijiet fejn ċertu jobs - forsi aktar 'il quddiem ngħidilkom ukoll għal xiex qed jirreġistraw it-tip tan-nies li għandna - nirriservahom għal ġurnata jew tnejn għall-persuni b'diżabilita'.

Mhux qed ngħid għal persuni bi problemi ta' saħħa mentali, imma għal persuni b'diżabilita' ġenerali għalkemm il-mard mentali huwa inkluż.

Ċertu vacancies jiġu riservati u l-placement executive tagħna jipprova jagħmel job matching.

Jiġifieri jqabbel malajr kemm jista' jkun il-persuna mal-job.

Ħalli ngħid xi ħaġa dwar ir-referral system għax forsi m'hijiex ċara kif il-persuna tiġi għandna.

Aħna nagħrfu lill-klijent, mhux lill-isptar jew lil xi aġenzija, imma fl-istess waqt naħdmu ħafna ma' l-isptar.

Jekk il-klijent ma jridx li hu jirreġistra bħala persuna b'diżabilita', trid tiġi osservata dik id-deċiżjoni u għal fini ta' xogħol ma jiġix reġistrat bħala persuna b'diżabilita'.

Għal kuntrarju, jekk meta jiġi l-klijent, jiġi minn fejn jiġi, jiġi minn Mount Carmel jew minn Villa Chelsea ma tagħmilx differenza, jgħidilna li għandu problema ta' saħħa mentali u jixtieq jirreġistra bħala disabled person, jibda l-proċess u jarah il-placement medical officer.

Din il-proċedura hija skond il-liġi.

Ovvjament it-tabib jitlob ċertifikat mingħand l-ispeċjalista u jekk jiddeċiedi li dan il-bniedem għandu diżabilita', jiċċertifikah bħala disabled u jiġi rreġistrat fir-reġistru bħala disabled person.

Din il-proċedura ma tapplikax biss jekk il-bniedem ikun qed jirreġistra għax-xogħol, imma anke jekk ikun diġa' qed jaħdem, f'liema każ jiġi mniżżel fir-reġistru bħala disabled person.

Bħalma tafu fl-ETC jinżammu żewġ reġistri, reġistru fejn jiġu reġistrati d-disabled persons inkluż persuni bi problemi mentali - li jistgħu ikunu qed jaħdmu - u r-reġistru l-ieħor li nafuh bħala r-reġistru għax-xogħol.

Kif persuna tiġi reġistrata bħala persuna b'diżabilita', ma tintilifx fost is-sebat elef persuni reġistrati imma titqiegħed flimkien ma' madwar mitejn persuna li huma reġistrati bħala persuni b'diżabilita'.

Fl-ETC għandna persuna apposta li tieħu ħsieb persuni bi problemi u x-xogħol tagħha jinkludi li tara x'kapaċitajiet għandhom u x'tip ta' impjieg jixtiequ.

U forsi f'dan ir-rigward nistgħu ntejbu l-pożizzjoni tagħna.

Huwa importanti ħafna li jsir assessment tajjeb tal-klijent.

Barra minn Malta jsir assessment qawwi ta' dawn it-tip ta' persuni minn multidisciplinary team, jiġifieri mhux tabib biss jara l-persuna imma team sħiħ li jħares kemm il-lat mediku u kemm il-lat soċjali.

Il-multidisciplinary team jara wkoll x'tip ta' xogħol hu addattat għal dik il-persuna.

Ovvjament nifhmu li ma nistgħux nitfgħu persuna b'ċertu problemi fis-suq tax-xogħol.

Persuna bi problema m'hijiex kapaċi tagħżel xogħol kif ġieb u laħaq, iżda jkollha bżonn ta' direzzjoni.

Il-placement officer tagħna jagħmillha interview biex jidditermina xi skills għandha nieqsa imbagħad jirriferiha lill-Ability Development Centre, il-post li kont qed insemmilkom qabel.

Per eżempju jkollna klijenti bi problema ta' saħħa mentali li mhux kapaċi jirrapurtaw għax-xogħol fit-tmienja ta' filgħodu u allura diffiċli ssib xogħol għalihom jekk m'humiex kapaċi jirraportaw għax-xogħol fil-ħin.

Finalment l-employer irid jieħu ġurnata xogħol mill-ħaddiema tiegħu.

Mela parti mix-xogħol tagħna huwa li nġibu lil dawn il-persuni jobdu u josservaw il-ħinijiet tax-xogħol.

Ikollna persuni oħra li mhux kapaċi jibqgħu bil-wieqfa għal iktar minn siegħa u allura jekk ix-xogħol jirrikjedi li jagħmlu sagħtejn bil-wieqfa, irridu nittrenjawhom jibqgħu bil-wieqfa għall-ħin li hemm bżonn.

Kif għedtilkom, ikun hemm oħrajn li jibdew fil-korsijiet normali għax diġa' jkollhom l-iskills meħtieġa u allura ma hemmx għalfejn nerġgħu nagħtuhomlhom.

Għandhom għażla, jew jidħlu fis-sistema regolari jew inkella jidħlu fis-sistema li għadni kemm semmejt.

Rigward ir-relazzjoni li għandna ma' l-awtoritajiet sanitarji, nista' ngħid li aħna niltaqgħu regolarment mal-konsulenti ta' Mount Carmel, mas-Social Policy Department u ma' l-OT Department.

Darba fix-xahar niltaqgħu biex naraw xi progress ikun qed isir, pero' ovvjamnt ikollna kuntatt regolari bit-telefon u ġieli r-referrals isiru anke bit-telefon.

Ħmistax ilu saret konferenza żgħira, pjuttost brainstorming session, fl-ETC u matul din il-laqgħa ppruvajna nsibu soluzzjonijiet biex lil dawn il-klijenti nsibulhom xogħol dinjituż daqs ta' kull kljient ieħor.

Spjegajna x-xogħol li tagħmel l-ETC f'dan ir-rigward peress li hemm uffiċjali minn Mount Carmel Hospital li lanqas jafu kif inhu s-set-up tagħna.

F'din il-laqgħa tqajmu xi suġġerimenti, fosthom li jitwaqqfu kooperattivi.

Ovvjament il-kunċett ta' kooperattiva huwa wieħed ta' business, pero' lill-isptar għaddejnilhom il-messaġġ li jekk jidentifikaw nies li għandhom ċertu inizjattivi, ċertu ħajriet li jiftħu n-negozju tagħhom, aħna norganizzawlhom kors biex nuruhom x'hemm bżonn ikunu jafu f'din il-linja.

Għallinqas ikunu jafu x'jinvolvi, ħalli mbagħad jieħdu d-deċiżjoni huma.

Aħna lill-persuna nagħtu kasha ħafna u waħda mill-iskills li ngħallmuh hija li d-deċiżjonijiet tiegħu jrid jeħodhom hu u mhux xi ħaddieħor jeħodhom għalih.

Id-deċiżjoni jrid jeħodha hu għax finalment l-aħjar job għal dak li jkun huwa dak li jrid hu u mhux dak li jrid jagħtih ħaddieħor.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjak.

L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Jekk fhimtek tajjeb, persuni b'mard mentali jiġu reġistrati bħala persuni b'diżabilita', hux hekk?

IS-SUR JOE BEZZINA: Il-liġi hekk biss issemmi.

Fil-preżent hemm madwar tletin persuna li jbatu minn mard mentali.

MICHAEL FARRUGIA: Aktar kmienu għedtu li 29 minn dawk it-32 persuna li semmejtu, instabilhom xogħol.

Għandkom records dwar x'tip ta' xogħol qegħdin jagħmlu dawn in-nies?

U fil-fatt għadhom jaħdmu?

IS-SUR JOE BEZZINA: M'għandniex tracing tagħhom, pero' forsi nistgħu nieħdu indikazzjoni ta' x'tip ta' xogħol qegħdin jirreġistraw għalih dawk it-30 persuna li semmejna.

MICHAEL FARRUGIA: Jiġifieri m'għandkomx record jekk dawk id-29 għandhomx .… (Interruzzjonijiet)

IS-SUR JOE BEZZINA: Hawnhekk m'għandix l-informazzjoni fuqi, pero' nistgħu niċċekjaw.

IĊ-CHAIRPERSON: Tistgħu tiċċekjaw u mbagħad tinfurmawna?

IS-SUR JOE BEZZINA: It-trades diversi li qed jirreġistraw għalihom huma dawk ta' cleaner, electronic technician, waiter, labourer, cashier, receptionist, kitchen hand, sales assistant, messenger, store assistant, watchman, assembler, security man, handyman, dishwasher u driver/delivery man.

Ħafna minn dawn it-trades huma jew craft jew below craft.

Wieħed biss qed jirreġistra għal technician.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjakom u nispera li darb'oħra tipprovdulna l-materjal li ġie rikjest.

Nixtieq issa nsejjaħ lil Mr Busuttil, Principal Occupational Therapist.

IS-SUR JOE BUSUTTIL (Principal Occupational Therapist, Sptar Monte Carmeli): Grazzi talli stedintuni biex nagħti l-fehmiet tiegħi fuq dan is-suġġett.

Ix-xogħol tiegħi huwa li nieħu ħsieb it-taqsima ta' l-occupational therapy li hija waħda mill-professjonijiet fit-team multidixxiplinarju.

Għandna occupational therapy units fl-isptarijiet ewlenin ta' Malta u Għawdex u oħra fil-komunita'.

Ix-xogħol tagħna huwa li ngħinu lill-klijent jinnormalizza ħajtu kemm jista' jkun ħalli jkun indipendenti u jiffunzjona bħala entita' indipendenti.

Se nitkellem l-iżjed fuq il-pazjenti b'mard mentali li jinsabu fl-Isptar Monte Carmeli u fil-komunita'.

Bħala dipartiment, f'ċerti aspetti tax-xogħol tagħna, qegħdin mhux ħażin.

Ir-rwol ewlieni tagħna huwa li nagħtu attivitajiet lill-klijenti biex isiru indipendenti.

Id-diversi attivitajiet li noffru jinkludu attivitajiet ta' xogħol, ta' snajja' soċjali u dawk li jgħidulhom activities of daily living.

Ngħinuhom ikunu iktar indipendenti f'dawk l-affarijiet li aħna nqisu bħala normali, per eżempju, li meta wieħed iqum filgħodu jinħasel, jilbes, eċċ. Għal min ikollu problemi mentali, jekk jagħmlu dawn l-attivitajiet, jagħmluhom b'diffikulta' kbira.

Mil-lat ta' snajja' soċjali, ngħallmuhom jaqbdu karrozza tal-linja, jieħdu ħsieb il-flus u jaqraw gazzetta; ngħinuhom f'attivitajiet soċjali u rikreattivi u nagħmlu wkoll xogħol fil-komunita' billi nżuru d-djar tagħhom qabel imorru lura fi djarhom u nżuruhom ukoll wara li jmorru jgħixu fi djarhom.

Erba' snin ilu ftaħna day centre f'Ħal-Qormi bħala parti mill-proġett pilota għall-inħawi tas-Siġġiewi, Ħal-Qormi u Ħaż-Żebbuġ.

Nista' ngħid li x-xogħol sejjer mhux ħażin u nisperaw li 'l quddiem jinfetħu ċentri simili f'inħawi oħra ta' Malta.

Għalkemm f'ċertu aspetti tax-xogħol tagħna għandna materjal biex naħdmu, jiddispjaċini ngħid li f'aspetti oħra, speċjalment fl-aspetti moderni tar-riabilitazzjoni, ma tantx għandna materjal, b'mod partikolari mil-lat ta' information technology.

Għandna bżonn ħafna computers biex nittrenjaw lill-pazjenti tagħna jużawhom pero' huwa diffiċli ħafna ġġib il-materjal mid-dipartiment.

Problema oħra li għandna huwa nuqqas ta' staff, kemm dak tekniku kif ukoll professjonali.

Jiddispjaċini ngħid li ilhom ma jsiru korsijiet ta' occupational therapists erba' snin.

Dan l-aħħar l-Universita' approvat li jibda l-kors ta' occupational therapist pero' għal xi raġuni jew oħra, il-kors għadu ma ġiex kkonfermat.

Fil-professjoni tagħna l-biċċa l-kbira ta' l-istaff huma nisa u meta jiżżewwġu u jkollhom it-tfal, jagħmlu perijodu ma jaħdmux u allura għalkemm fuq ir-reġistru jidher li għandna sittin occupational therapist, fil-prattika hemm biss xi ħamsa u tletin.

Il-bqija huma jew fuq parental leave jew fuq maternal leave.

Nixtieq ngħid ukoll li l-istaff tat-therapy jinsab naqra dimotivat u waħda mir-raġunijiet hija li filwaqt li hemm ħafna inċentivi u jintefqu eluf ta' liri fis-sena fuq overtime għal staff ieħor, m'hemmx daqstant inċentivi għall-istaff tat-therapy u meta nitolbu għall-overtime, trid tapplika minn xahar qabel u trid tiġġustifika bil-miktub il-bżonn ta' dak l-overtime.

Fl-Isptar Monte Carmeli qed naħdmu f'atmosfera kustodjali.

Jiddispjaċini ngħid li minn għoxrin sala, il-biċċa l-kbira tas-swali għadhom magħluqin bil-katnazz, biċ-ċavetta tal-boxxla, minkejja li ħafna pazjenti lanqas jekk tħallashom m'huma se joħorġu 'l barra mill-isptar.

Hemm mill-inqas għaxart iswali li jistgħu jinfetħu, jistgħu jkunu open wards mingħajr problema ta' xejn.

L-atmosfera kustodjali tirrendi lill-istaff isofri minn burn-out.

Wara numru ta' snin taħdem f'din l-atmosfera, ħafna mill-istaff, mhux biss terapisti imma anke nurses u professjonisti oħra, jaqtgħu qalbhom.

Anke jekk tkun studjajt barra minn Malta u jkollok kwalifiki u tkun mimli motivazzjoni, impenn u entużjażmu, wara ħafna snin taħdem f'dik l-atmosfera, ħafna drabi titlef il-kuraġġ.

Tipprova tibdel is-sistemi pero' ssibha diffiċli ħafna speċjalment meta tkun qed tiddilja ma' mard kroniku kif huma l-biċċa l-kbira tal-pazjenti - li jgħoddu mas-sitt mija - li għandna fl-Isptar Monte Carmeli.

Fl-opinjoni tiegħi, li għandna bżonn fiż-żgur huwa qafas ta' faċilitajiet fil-komunita'.

Għandna bżonn ta' aktar halfway houses, sheltered workshops, group homes, hostels u day centres.

Jekk ma jkollokx dawn l-affarijiet ma tistax tagħmel riabilitazzjoni professjonali.

Bħalma tafu kulma għandna huma Villa Chelsea u d-day centre f'Ħal-Qormi.

Mil-lat tal-volontarjat, nista' ngħid li jkun hemm inizjattivi.

Per eżempju ftit tas-snin ilu, aħna, bħala staff, identifikajna li waħda mill-ikbar problemi li jkollhom dawn it-tip ta' nies, hija d-dwejjaq, il-loneliness fil-komunita', u allura grupp ta' voluntieri minn fostna bdejna servizz b'xejn ta' helpline li konna noffruh kuljum bejn it-tmienja ta' filgħaxija u nofs il-lejl.

Il-komunita' reliġjuża ta' San Ġwann kienu offrewlna li nibdewh hemmhekk iżda meta tlabna lill-awtoritajiet biex jgħinuna, ma sibniex għajnuna.

Is-servizz bqajna noffruh għal xi sentejn pero' meta wieħed joffri servizz b'mod volontarju għal qasam daqstant importanti bħalma hija l-loneliness fil-komunita', jistenna ċertu kooperazzjoni mill-awtoritajiet, iżda sfortunatament ħafna drabi din il-kooperazzjoni ma ssibhiex.

Ma nixtieqx nieħu ħafna aktar ħin tal-kumitat u qed nieħu gost li qed niltaqgħu hawn ġew fil-Parlament.

Jien ilni midħla f'dan il-qasam għal aktar minn tletin sena u f'dawn l-aħħar tletin sena, rajna diversi esperti mill-Ingilterra, mill-Italja, minn Franza u mill-Belġju jiġu f'pajjiżna, u għandna ħafna blueprints, programmi u gwidi dwar x'għandna nagħmlu, eċċ., pero' jekk ma jkunx hemm ir-rieda politika, għal xejn noqogħdu niltaqgħu u għal xejn jiġu l-esperti minn barra.

Jekk ma jkunx hemm ir-rieda politika, jekk ma jiġux ivvutati l-flus meħtieġa u jekk ma jiġux implimentati proġetti li l-esperti u n-nies tagħna jkunu ssuġġerew, wisq nibża' li jkun kollu għal xejn li noqogħdu niltaqgħu u niddiskutu.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Hawn min jixtieq jagħmel xi mistoqsija?

L-Onor.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Kif għedt inti, il-biċċa l-kbira tal-pazjenti fl-Isptar Monte Carmeli jkollhom mard kroniku, pero' hemm min jidħol għal ftit żmien, per eżempju għal ġimgħa u mbagħad jerġa' jgħaddi żmien twil fil-komunita'.

Meta bniedem jidħol għal ftit żmien, tingħata occupational therapy lil dak il-pazjent?

U jekk jibda jingħata s-servizz ta' therapy, ikun jista' jitkompla on an out-patient basis?

Xi kwalifiki jrid ikollu wieħed li jixtieq jidħol għall-kors ta' occupational therapist?

IS-SUR JOE BUSUTTIL: Ħalli nibda mill-ewwel mistoqsija tiegħek.

Illum fl-acute admission wards, jiġifieri ward 6 u ward 2, hemm bejn wieħed u ieħor ħamsin pazjent u l-biċċa l-kbira minnhom għandhom kemm dar fejn imorru u kemm xogħol.

Jiġifieri għall-biċċa l-kbira tal-pazjenti fl-acute admission wards, m'hemmx bżonn ta' riabilitazzjoni radikali għax wara ftit taż-żmien ħafna minnhom jerġgħu jmorru lura fil-komunita'.

Li wieħed irid joqgħod attent għar-rigward ta' l-admission wards huma dawk li jgħidulhom "new chronics", li jibqgħu jidħlu ripetutament.

Lil dawn wieħed jimmarkhom biex ikompli jgħinhom, pero' aħna nkomplu nsegwu l-pazjenti tagħna anke wara li joħorġu minn għandna, insegwuhom fil-komunita', fl-out-patients clinic u anke fis-psychiatric unit f'St Luke's.

Rigward il-kors ta' l-occupational therapists, jekk jibda fl-Universita', il-ħtiġijiet se jkunu l-istess bħalma huma għal studenti oħra li japplikaw biex jidħlu għal korsijiet fl-Universita', jiġifieri two ''A'' levels u three in intermediate level.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: L-ETC jagħmlu wkoll xogħol fil-viċin ma' l-occupational therapists, allura x'inhi r-relazzjoni ma' l-ETC bi preparazzjoni għal persuni biex ikunu jistgħu joħorġu fil-komunita'?

IS-SUR JOE BUSUTTIL: Fil-qasam mentali għandna ħames taqsimiet u taqsima minnhom hija proprju dik ta' riabilitazzjoni li parti minnha qiegħda fl-isptar u parti oħra qiegħda fil-komunita'.

Hemm terapisti li jagħmlu liaison ma' l-ETC, infatti tnejn minnhom marru għal-laqgħa li diġa' ssemmiet li saret ħmistax ilu.

Ikollna laqgħat magħhom għalkemm forsi mhux daqs kemm wieħed jixtieq.

Naħseb li jista' jkun hemm lok għal aktar liaison u koordinament bejnietna.

MICHAEL FARRUGIA: Kif tikkwalifika r-rispons tal-pazjenti għall-occupational therapy li jkun qed jingħatalhom?

Tikkwalifikaha bħala inkoraġġanti, kif mistenni, jew forsi minħabba diversi fatturi inqas milli wieħed jistenna?

X'taħseb li jistgħu jkunu dawn il-fatturi biex forsi wieħed jara jistax jibdilhom ħalli jimxi 'l quddiem?

IS-SUR JOE BUSUTTIL: Meta bdejt l-occupational therapy, ix-xena fil-mard mentali kienet differenti milli hi llum.

Illum il-pazjenti b'mard mentali li qegħdin l-isptar, għandhom diversi permessi biex ikunu jistgħu joħorġu; għandhom permess li joħorġu, permess li jmorru bil-leave, permess li jmorru sal-Belt u jiġu lura waħedhom, allura l-pazjenti qed jibbenefikaw minn dawn l-vantaġġi.

Niftakar li meta bdejt, dawn il-permessi ma kenux jeżistu, allura meta kont tgħidilhom biex jiġu għall-occupational therapy, kienu jiġu bi ħġarhom.

Illum l-attendenza m'hijiex daqstant, għalkemm illum wieħed imur iżjed għall-kwalita' milli għall-kwantita'.

Pero' ta' min wieħed jinnota wkoll li llum il-pazjent għandu iktar għażla fejn imur.

Veru li forsi llum in-numru ta' dawk li jattendu l-occupational therapy huwa inqas milli kien per eżempju, għaxar snin ilu, iżda wieħed m'għandux jallarma ruħu għax bħalma qed ngħid, hemm iżjed postijiet fejn jistgħu jmorru.

IĊ-CHAIRPERSON: Nixtieq niċċara punt dwar il-kors ta' l-occupational therapists.

Meta inti għedt li ma tafx jekk il-kors huwiex se jiftaħ din is-sena, jiena għaddejt il-mistoqsija lil Dr. Raymond Busuttil, Director General fid-Dipartiment tas-Saħħa, li qalli li huwa approva li jinfetaħ il-kors ta' l-occupational therapists u hemm qbil ma' l-Institute of Health Care, pero' hemm xi kwestjoni interna fl-Universita' dwar il-kwalifiki li għandu jkollu l-koordinatur tal-kors.

Il-fatt li l-kors ġie approvat min-naħa tal-gvern u li l-Institute of Health Care wants to take it on board, huwa pożittiv iżda naturalment wieħed jispera li d-diskussjonijiet ma' l-Universita' ma jitwalux iż-żejjed ħalli meta tibda s-sena skolastika f'Settembru li ġej, ikollna wkoll il-kors ta' l-occupational therapists fost il-korsijiet l-oħra offruti ħalli jkollna aktar occupational therapists meta qed jingħad li n-numru li għandna huwa żgħir wisq biex ilaħħaq mal-bżonnijiet mhux biss fl-Isptar Monte Carmeli imma anke fil-komunita'.

MICHAEL FARRUGIA: Inti għedt li hemm problema dwar il-kwalifiki biex wieħed jidħol għall-kors?

IĊ-CHAIRPERSON: Le, il-kwalifiki li għandu jkollu l-co-ordinator.

Ħalli nagħmilha ċara f'każ li ma ftehimtx.

Id-diskussjoni m'hijiex dwar x'tip ta' kwalifiki għandu bżonn min se japplika għall-kors, imma dwar il-kwalifiki tal-co-ordinator, għandux ikollu Ph.D., masters, eċċ., naturalment anke biex ikun in line ma' korsijiet oħra fl-Universita'.

L-Onor.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Fuq il-punt li għamilt qabel rigward min jerġa' jidħol fil-ward, in-new chronics, inti għedt li l-occupational therapy ma tantx jintuża peress li l-pazjenti ma tantx idumu l-isptar ...

IS-SUR JOE BUSUTTIL: Għax jekk idumu ġimgħa, mhux se narawhom ħafna, imma jekk ikun hemm bżonn, insegwuhom ukoll fil-komunita'.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Imma peress li dan huwa l-iżjed grupp ta' nies b'mard mentali li huwa suxxettibbli li jmur lura għad-dinja tax-xogħol - ovvjament la wieħed joħroġ 'l barra malajr, x'aktarx li huwa inqas kroniku komparat ma' pazjenti oħra - naħseb li jista' jsir sforz akbar mill-occupational therapist.

Forsi minn diskussjoni li ssir magħhom wieħed jista' jsib li jkun hemm problema, per eżempju marbuta ma' nuqqas ta' opportunita' ta' xogħol.

Mill-esperjenza tiegħi bħala tabib tal-familja, naf persuni b'mard mentali li ġieli daħlu Mount Carmel Hospital li kellhom problema ta' nuqqas ta' xogħol, pero' l-problema tagħhom qatt ma ġiet tackled, anke biex inkun għedt kollox, għaliex ma damux l-isptar.

Naħseb li hemm bżonn li dan il-fattur jiġi mogħti konsiderazzjoni.

IS-SUR JOE BUSUTTIL: Aħna konxji ta' dan il-fattur u fejn hu possibbli, insegwu l-pazjent fil-komunita', pero' bħalma diġa' għedt, għandna nuqqas ta' staff u l-prijorita' ta' l-istaff hija fuq il-pazjenti li jkollna l-isptar.

Jekk ma għandekx nies biżżejjed ma tistax tagħmel servizzi espansivi fil-komunita'.

L-instructions li għandna huma li l-ewwel nieħdu ħsieb il-pazjenti ta' l-isptar, imbagħad nieħdu ħsieb il-persuni fil-komunita'.

JEAN PIERRE FARRUGIA: L-occupational therapy huwa intiż l-iktar biex bniedem imur lura għad-dinja tax-xogħol, jew huwa intiż biss bħala passatemp u bħala mezz kreattiv li dak li jkun, anke jekk huwa in-patient, ikun jista' jagħmel xi ħaġa?

Hemm min imur lura għax-xogħol, per eżempju, jekk tkun mara tad-dar, din tmur lura d-dar, pero' hemm numru mhux ħażin li ma jaħdmux u allura trid tagħtihom rutina, struttura, fil-ħajja tagħhom.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Meta qed tgħid li m'hemmx biżżejjed occupational therapists, inħoss li qisu l-occupational therapist qed jirrinunzja għall-opportunita' li lin-new chronics jinstabilhom impjieg, anke bl-għajnuna ta' l-occupational therapy.

Naħseb li wieħed għandu jikkonsidra dan il-fatt .

IS-SUR JOE BUSUTTIL: Ma tridx tħares biss lejn l-impjieg.

Bħalma għedt, irid ikollok qafas ta' faċilitajiet oħra fil-komunita', fosthom sheltered employment.

Uħud minnhom jerġgħu jmorru lura għax-xogħol, pero' hemm oħrajn li għal xi raġuni jew oħra ma jkunx hemm xogħol adattat għalihom u allura trid issibilhom xi ħaġa differenti.

L-importanti hu li jkollhom struttura, rutina, fil-ħajja tagħhom.

L-occupational therapy mhux biss intiż biex tgħinhom isibu impjieg imma anke li jkunu indipendenti fl-attivitajiet tal-ħajja tagħhom.

IĊ-CHAIRPERSON: L-importanti hu that they maintain their skills, li l-iskills tagħhom ma jmorrux lura waqt li qegħdin fl-isptar.

MICHAEL FARRUGIA: Jekk tiftaħ it-tifsira ta' "dinja tax-xogħol", li jinkludi x-xogħol tan-nisa tad-dar ...

IĊ-CHAIRPERSON: Ix-xogħol tad-dar huwa wkoll xogħol.

Grazzi, Sur Busuttil, u nixtieq issa nsejjaħ l-aħħar kelliem għal-lum, Dr. Mario Sammut mill-College of Family Doctors.

DR. MARIO SAMMUT (Segretarju Onorarju, Malta College of Family Doctors): Nirringrazzjakom ta' l-istedina tagħkom.

Kont ġejt għall-ewwel laqgħa imma peress li kelli nitlaq kmieni kont bgħatt ittra bil-fehmiet tal-kulleġġ fuq dan is-suġġett u se nieħu siltiet mill-ittra li kont bgħattilkom.

Kont irriferejt għad-dokument li kien ħareġ il-ministeru għall-iżvilupp soċjali, "National Policy on Mental Health Service" fejn hemm imniżżel:

Fil-fatt dawn il-fatturi rriżultaw f'diffikultajiet li ġew esperjenzati fil-pilot area project fil-community mental health care f'Ħal Qormi, Siġġiewi u Żebbuġ.

Id-dokument ikompli jirrikkmanda li:

Il-kulleġġ jaqbel ħafna ma' din ir-rakkmandazzjoni u l-policy document li ħareġ il-kulleġġ is-sena l-oħra, jisħaq li:

Il-policy document jirrikkmanda li jkun hemm ċerti kundizzjonijiet, jew skema ta' tabib tal-familja, jew ta' kura ta' saħħa primarja, li jkun hemm kundizzjonijiet strutturali biex issir registration system, a personal family system li hija importanti, li jkun hemm organisational movement, li jinżammu systematically detailed records u li jiġi utilizzat it-team work.

Barra minn hekk, il-kulleġġ jemmen li l-professional development huwa importanti u allura għandha tiġi introdotta l-edukazzjoni tat-tabib tal-familja, l-undergraduate u l-post-graduate levels, li bħalissa ma jeżistux.

Fl-opinjoni tal-kulleġġ, biex ikun hemm skema li tagħti mental health care kif suppost fil-komunita' u skema li tkun suċċess, irid ikun hemm riformi fis-sistema preżenti tal-primary health care billi kif hemm ukoll imsemmi fin-National Policy on Mental Health Service, ikun hemm basic registration, continuity of care, record keeping, eċċ.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn min jixtieq jagħmel xi domanda?

Donnu l-erba' tobba membri tal-kumitat huma mitħla tal-Malta College of Family Doctors għax m'għandhomx domandi x'jagħmlu!

Fl-opinjoni tiegħek, mhux bilfors f'isem il-kulleġġ, x'taħseb li huma l-istumbling blocks fil-proċess ta' l-implimentazzjoni ta' ċerti tibdiliet fejn jidħlu l-primary health care u r-role of the family doctor fir-rigward tal-kontribut tagħhom fejn jidħlu mental health patients u l-kura tagħhom fil-komunita'?

DR. MARIO SAMMUT: Jien kont senior medical officer fil-Qormi Health Centre meta ġiet introdotta l-pilot area scheme.

Dakinhar konna pprovajna nagħmlu sistema in-house tal-continuity of care, ta' registration ma' ċerti tobba u ta' record keeping, imma sfortunatament kif diġa' aċċennajt, is-sistema tal-primary health care fil-health centres hawn Malta, ma tantx hi fil-kundizzjoni li suppost u minħabba l-fatt li hemm nuqqas ta' tobba u l-fatt li t-tobba huma overloaded bix-xogħol, is-sistema tal-pilot project min-naħa ta' primary care u min-naħa tat-tobba, ma tantx irnexxiet.

Dak iż-żmien kellna għaxar tobba li kienu ġew trained u attendew għal żewġ korsijiet differenti fuq il-kura tal-mard mentali fil-komunita', imma minn dawk l-għaxar tobba li kien hemm dak iż-żmien, sitta minnhom m'għadhomx jaħdmu u baqa' biss erbgħa.

Naturalment ġew tobba oħra minflokhom imma ma kenux ingħataw training fil-mental health care.

Naħseb li hemm bżonn huwa l-ewwelnett l-edukazzjoni tat-tabib tal-familja u fil-fatt nista' ngħid li min-naħa ta' l-Universita' l-affarijiet bdew jiċċaqalqu u forsi fil-futur mhux 'il bogħod ħafna jkollna dipartiment ta' family medicine fl-Universita' ta' Malta, u t-tieni nett il-bżonn ta' riforma fil-primary health care.

Il-kulleġġ jemmen li hemm bżonn ta' riforma u kif jistgħu jikkonfermaw Dr. Busuttil u l-Onor.

Deguara, saru diskussjonijiet bejn il-kulleġġ, il-Medical Association of Malta u d-Department of Primary Health Care.

Għamilna ċerti rakkmandazzjonijiet li eventwalment tressqu quddiem il-Kabinett pero' minħabba raġunijiet finanzjarji, ir-rakkmandazzjonijiet li bgħatnilhom reġgħu bgħatuhomlna lura for re-evaluation.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Peress li naf li inti taħdem fil-primary health care u Dr. Baldacchino li kien hawn l-aħħar darba qalilna li waħda mill-problemi f'dan il-qasam hija n-nuqqas ta' tobba, taħseb li meta jkun hemm problemi ta' mard mentali, it-tobba taċ-ċentri tas-saħħa jkollhom ħin biżżejjed sabiex jidħlu fil-fond tal-problema u jevitaw li dak li jkun jiġi riferut lil psikjatra bla bżonn?

Kif diġa' għedt, hemm nuqqas ta' tobba u x-xogħol minn sena għal oħra dejjem jiżdied.

Barra minn hekk m'hemmx continuity of care, it is just occasional contacts li jkun hemm u allura t-tabib ma jħossux responsabbli tal-pazjent.

Minħabba li l-pazjent li għandu mard mentali jista' jkun iżjed diffiċli biex tittrattah, sfortunatament it-tabib ma jeħux ir-responsabbilta' ta' dak il-pazjent u allura fil-health centres iżjed hemm it-tendenza li l-pazjent jiġi riferut għand il-psikjatra.

Min-naħa tat-tobba li jaħdmu fil-privat, is-sistema hija differenti.

Hemm iżjed continuity of care; it-tabib iħossu iktar responsabbli għall-pazjent u allura forsi jieħu iżjed kura tal-problema li għandu.

IĊ-CHAIRPERSON: Dr. Raymond Busuttil qed jagħmilli sinjal li jixtieq jagħmel kjarifika.

DR. RAYMOND BUSUTTIL (Direttur Ġenerali, Dipartiment tas-Saħħa): Xtaqt nagħmel kjarifika fuq it-tobba taċ-ċentri tas-saħħa.

Meta beda l-proġett pilota f'Ħal Qormi, l-għaxar tobba li kienu fiċ-ċentru tas-saħħa ta' Ħal Qormi kien ingħatalhom protected time biex ikunu jistgħu jqattgħu aktar ħin ma' pazjenti li kellhom bżonn kura mentali.

Li ġara kien li minħabba nuqqas ta' tobba, id-dipartiment la seta' jżomm l-istess għaxar tobba fiċ-ċentru tas-saħħa f'Ħal Qormi kif konna kkommettejna ruħna li nagħmlu u li fil-fatt għamilna fil-bidu, u wisq inqas seta' jaffordja li jagħti dak il-protected time biex ikun hemm il-kontinwita' ta' kura u biex it-tabib ikun jista' jqatta' iktar żmien mal-pazjent.

It-tieni punt li xtaqt insemmi huwa dwar it-tobba li jaħdmu fil-privat.

Wara li konna daħħalna l-proġett pilota fiċ-ċentru tas-saħħa ta' Ħal Qormi, konna pprovajna nestenduh biex jinkorpora wkoll lit-tobba li jaħdmu fil-privat.

Jien kont direttur dak iż-żmien u kont ktibt personalment lit-tobba kollha li jaħdmu f'Ħal Qormi, Ħaż-Żebbuġ u s-Siġġiewi - u ż-żewġ konsulenti, Dr. Vella Baldacchino u mingħalija Dr. David Cassar, kienu ċemplulhom huma personalment - fejn informajthom b'laqgħa li kellha ssir fit-8.30 p.m. fiċ-ċentru tas-saħħa ta' Ħal Qormi, pero' jiddispjaċini ngħid li għal dik il-laqgħa, mank ġie tabib wieħed li jaħdem fil-privat.

Jiġifieri l-effort biex ninkorporaw it-tobba li jaħdmu fil-privat kien sar.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjak ta' dak il-kumment.

L-Onor.

FRANCIS AGIUS: Xtaqt nagħmel żewġ mistoqsijiet relatati ma' dak li qal l-Onor.

Dr. Sammut qal li meta beda l-pilot scheme kien hemm għaxar tobba waqt li llum dan in-numru niżel, fl-opinjoni tiegħek, taħseb li fil-preżent hemm interess fost it-tobba biex jidħlu għal dan ix-xogħol li naturalment parti minnu jinkludi s-saħħa mentali?

Aħna nafu li mental health patients jirrikjedu iktar ħin u commitment differenti min-naħa tat-tobba.

Tista' tgħidilna x'inhi l-fehma tal-kulleġġ dwar dan u kif qed jara li dan it-tip ta' servizz jista' jiġi mtejjeb aktar 'il quddiem?

DR. MARIO SAMAMUT: L-ewwel mistoqsija kienet jekk hemmx interess fost it-tobba li jieħdu l-community psychiatry.

Jien ma għadniex ibbażat fil-Qormi Health Centre, pero' nassumi li dawk l-erba' tobba li kienu ħadu t-training u għadhom ibbażati fil-Qormi Health Centre, għadhom jittrattaw u jikkuraw il-klijenti li ġew abbonati magħhom.

Ma nafx kemm it-tobba ġodda li marru fil-Qormi Health Centre u li sfortunatament m'għandhomx it-training speċifiku fil-community psychiatry għandhom l-interess li kellhom l-għaxar tobba oriġinali li ngħatalhom it-training.

FRANCIS AGIUS: It-tieni mistoqsija kienet dwar x'pożizzjoni se jieħu l-kulleġġ, vis-a-vis din it-tip ta' kura minħabba li din il-kura tieħu iktar ħin.

DR. MARIO SAMMUT: Il-kulleġġ jemmen li l-qasam tal-kura tas-saħħa mentali ma nistgħux nittrattawh bħala xi section għalih, imma rridu narawh fl-ambitu ġenerali u kif diġa' semmejt, hemm bżonn li ssir riforma fil-primary health care, pero' mhux biss mil-lat ta' health centres imma anke fejn jidħlu t-tobba tal-familja li jaħdmu fil-privat.

B'xi mod jew ieħor dawn għandhom jiġu integrati permezz ta' skema li tinkorpora d-dettalji li semmejna fil-policy document, bħalma huma kundizzjonijiet strutturali, kundizzjonijiet organizzazzjonali u kundizzjonijiet ta' żvilupp professjonali.

Dawn il-kundizzjonijiet iridu jiġu introdotti biex is-sistema tibda tirrendi l-frott tagħha mhux biss għall-pazjenti li għandhom mard mentali imma għall-pazjenti kollha li għandna fil-komunita'.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

MICHAEL ASCIAK: Iktar milli mistoqsija nixtieq nagħmel kumment.

Bħala tabib li naħdem fil-komunita' u li għandi pazjenti b'mard mentali, kultant inħoss li hemm nuqqas ta' kooperazzjoni mill-awtoritajiet tas-saħħa fl-Isptar Monte Carmeli.

Kemm-il darba jkolli pazjenti li jkollhom bżonn kura l-isptar, imma biex tikkonvinċihom li għandhom bżonn kura f'Mount Carmel Hospital taqla' fwiedek.

Bħalma tafu m'hijiex faċli tikkommetti pazjent l-isptar u trid iġġib il-firma ta' konsulent, ta' tabib ieħor u ta' social worker qabal iddaħħal pazjent l-isptar iżda kemm-il darba kelli każi fejn flimkien ma' tabib ieħor u social worker irnexxielna nikkommettu pazjent l-isptar biex imbagħad jiġi discharged l-għada li jidħol.

Jien naħseb li din trid tiġi kkonsidrata.

Mhux qed ngħid dan biex nipponta subgħajja lejn xi ħadd għax wara kollox il-konsulent għandu dritt jiddeċiedi hu, pero' nħoss li ladarba t-tobba u s-social worker ikunu marru at length biex jassiguraw li l-pazjent jiġi committed u jieħu l-kura li għandu bżonn l-isptar, id-deċiżjoni tagħhom għandha tiġi rispettata.

Naħseb li jekk żewġ tobba u social worker bl-esperjenza tagħhom ikun dehrilhom li pazjent kellu jkun committed, id-deċiżjoni tagħhom għandha tiġi kkonsidrata u l-pazjent ma jiġix discharged l-għada bir-riżultat li l-problema terġa' titfaċċa fil-komunita' eżatt kif marret.

DR. MARIO SAMMUT: Fis-sena li domt fil-Qormi Health Centre meta kien qed jaħdem il-pilot area project, nista' ngħid li kellna suċċess għaliex kien beda jiżviluppa l-primary team.

Dawk l-għaxar tobba li semmejt kienu bdew jiżviluppaw relazzjoni ma' tliet social workers u ż-żewġ MMDNA nurses li kellna, u flimkien konna niltaqgħu b'mod regolari.

Kien hemm żewġ psikjatri li kienu jiġu darba fil-ġimgħa - wieħed jiġi nhar ta' Tnejn u l-ieħor jiġi nhar ta' Tlieta - u li kellhom it-team tagħhom, jiġifieri psychiatric nurse, OT u psychiatric social worker.

Kien hemm komunikazzjoni tajba.

B'dik is-sistema konna bdejna nipprevjenu u meta tasal fi stat ta' emerġenza għax il-pazjent ikollu problema akuta, tara kif se tagħmel biex iddaħħlu f'Mount Carmel.

Jiġifieri bdejna fuq sieq tajba, imma kif qal Dr. Busuttil, minħabba l-problemi li għandna fiċ-ċentri tas-saħħa, problemi ta' nuqqas ta' personnel u ammont kbir ta' xogħol, sfortunatament ma stajniex inkomplu fuq dak l-istess livell.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi, Dr. Sammut u nixtieq nirringrazzja wkoll lil kulmin attenda għal din il-laqgħa.

Il-laqgħa li jmiss se tkun nhar it-Tlieta, 6 ta' Lulju, fis.7.00 p.m. pero' bħas-soltu tirċievu ittra mingħandna.

Il-lejl it-tajjeb.

Fid-9.05 p.m. il-Kumitat aġġorna għal nhar it-Tlieta, 6 ta' Lulju, 1999 fis-7.00 p.m.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

LAQGĦA NRU.

L-Erbgħa, 30 ta' Ġunju, 1999

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.13 p.m

L-Onor.

Helen D'Amato, President tal-Kumitat, ippresediet.

PREŻENTI

L-Iskrivana qalet it-talba.

Il-Minuti tal-laqgħa Nru. 11 li saret fil-15 ta' Ġunju, 1999 kienu konfermati.

Il-President tal-Kumitat informat lill-Kumitat li rċeviet kopja ta' dokument għad-diskussjoni dwar tibdil fil-liġi tas-saħħa mentali mibgħut mill-Kummissjoni Nazzjonali dwar is-Saħħa Mentali u rapport "A social work service at the primary health care level" datat 24 ta' Ġunju 1999, mibgħut mill-Health Social Officers fiċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Ħal Qormi.

MENTAL HEALTH: POLICIES, STRUCTURES, SERVICES AND LEGISLATION - KONTINWAZZJONI

Il-Kumitat stieden lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali, l-Onor Lawrence Gonzi, jieħu sehem fid-diskussjoni u stieden ukoll lis-Sur Joseph Incorvaja mill-Institute of Health Care; lis-Sur Joe Bezzina u s-Sur Felix Borg mill-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ; lis-Sur Joe Busuttil, Principal Occupational Therapist fl-Isptar Monte Carmeli; u lit-Tabib Mario Sammut, Segretarju Onorarju tal-College of Family Doctors.

Il-Kumitat talab lir-rappreżentati tal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ jibgħatu informazzjoni dwar l-għadd ta' persuni bi problemi ta' saħħa mentali, li ġew imħarrġa mill-Korporazzjoni u li nstabilhom xogħol.

Fid-9.05 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u l-Kumitat aġġorna għal nhar it-Tlieta, 6 ta' Lulju 1999 fis-7.00 p.m. bl-istess aġenda.

GĦALL-ISKRIVAN TAL-KAMRA

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR IX-XOGĦOL TAL-KAMRA

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 17

L-Erbgħa, 30 ta' Ġunju 1999, fil-5.40 p.m.

L-iSpeaker, President tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar l-Erbgħa, 30 ta' Ġunju 1999, fil-5.40 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt, b'din l-agenda:-

Xogħol tal-Kamra; u

Affarijiet oħra.

28 ta' Ġunju 1999 SKRIVAN TAL-KAMRA


LAQGĦA NRU.

L-Erbgħa, 30 ta' Ġunju 1999

Il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta,

fil-5.43 p.m.

L-iSpeaker, l-Onor Anton Tabone, ippresjeda.

PREŻENTI

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali, l-Onor Victor Galea Pace, l-Onor Joe Mizzi u l-Onor George Vella.

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 16 li saret fil-21 ta' Ġunju, 1999, kienu konfermati.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali informa lill-Kumitat li l-ħsieb tal-Gvern kien li minbarra x-xogħol li kien indika fl-aħħar laqgħa tal-Kumitat, sa qabel ir-recess tas-sajf jiġi diskuss ukoll l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti.

Fuq il-punti mqajma fl-aħħar laqgħa tal-Kumitat, l-Onor Joe Mizzi informa lill-Kumitat li l-Oppożizzjoni kien se jkollha bżonn żewġ seduti għad-diskussjoni fuq it-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri, Abbozz Nru 19, seduta għad-diskussjoni dwar il-qagħda ekonomika u erba' seduti għad-diskussjoni fuq ir-rapport dwar l-update ta' l-avis tal-Kummissjoni Ewropea.

Il-Viċi Prim Ministru kellu jikkomunika r-risposta tan-naħa tal-Gvern fi stadju ulterjuri.

L-iSpeaker fakkar fil-kumitat li kellu jitwaqqaf bil-ħsieb li jiġu riveduti l-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra.

Fis-6.00 p.m. il-Kumitat aġġorna.

SKRIVAN TAL-KAMRA


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 13

It-Tlieta, 6 ta' Lulju 1999 fis-7.00 p.m.

L-Onor.

Helen D'Amato, President tal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali, tavża li l-Kumitat ser jiltaqa' nhar it-Tlieta, 6 ta' Lulju 1999 fis-7.00 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

2 ta' Lulju 1999 SKRIVAN TAL-KAMRA