QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR.

IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar il-Ġimgħa, 24 ta' Novembru 2017

Numru: 14 Appell Ċivili Numru: 1533/1996 JZM

Dan huwa appell tas-soċjetà attriċi minn sentenza mogħtija mill-

Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fis-17 ta' Settembru 2013 li ċaħdet talba tal-

istess soċjetà attriċi għar-rexissjoni ta' żewġ kuntratti ta' lokazzjoni.

Il-fatti relevanti huma dawn:

B'kuntratt pubbliku tat-2 ta' Awissu 1990 u ieħor tal-14 ta' Awissu

1990 is-soċjetà konvenuta ħadet b'kiri mingħand is-soċjetà attriċi bini

u biċċa art miegħu fil-Madliena.

Appell Ċivili Numru 1533/1996

Is-soċjetà konvenuta mbagħad għamlet xogħlijiet ta' bini u xogħlijiet

strutturali oħra li bihom allegatament invadiet proprjetà ta' terzi, viz. is-

soċjetà Tempesta Company Limited.

L-attriċi tgħid illi dawn ix-xogħli-

jiet saru bi ksur tal-ftehim tat-2 ta' Awissu 1990 u tal-14 ta' Awissu

lilha.

L-attriċi tgħid ukoll illi hija ġarrbet danni bħala konsegwenza ta' dak li

ngħad hawn fuq, u tgħid ukoll illi l-konvenuta naqset milli tuża l-

proprjetà mikrija kif ried il-ftehim.

Għalhekk fetħet din il-kawża tallum u

talbet illi l-qorti, wara li tgħid illi l-konvenuta naqset milli tħares il-

ftehim, tħassar il-kuntratti tat-2 ta' Awissu 1990 u tal-14 ta' Awissu

1990 u tordna l-iżgumbrament tal-konvenuta mill-proprjetà mikrija

Il-konvenuta ressqet dawn l-eċċezzjonijiet:

»1. illi x-xogħlijiet magħmula mis-soċjetà konvenuta fil-proprjetà lilha mikrija saru ai termini taż-żewġ kuntratti ta' kera ta' bejn il-partijiet datati 2 ta' Awissu 1990 u 14 ta' Awissu 1990 rispettivament;

»2. illi l-artikolu 5 ta' kuntratt datat 2 ta' Awissu 1990 jawtorizza lis- soċjetà konvenuta tagħmel xogħlijiet strutturali interni mingħajr il- kunsens tas-soċjetà attriċi filwaqt li l-artikolu 5 tal-kuntratt datat 14 ta' Awissu 1990 jipprovdi illi s-soċjetà konvenuta setgħet tagħmel żvilupp fuq l-art mikrija bil-kondizzjoni li ma jeċċedix għaxar (10) filati;

»3. illi fi kwalunkwe każ u bla preġudizzju għall-premess id-diretturi tas-soċjetà attriċi taw l-adeżjoni tagħhom għax-xogħlijiet li saru kemm espressament kif ukoll bl-aċċettazzjoni tal-kera;

»4. illi mhux minnu li s-soċjetà attriċi naqset milli tagħmel in-negozju fil-proprjetà mikrija kif stipulat fil-kuntratt lokatizju.

Is-soċjetà konvenuta qiegħda tuża il-fond lilha mikri ai termini ta' klawsola 2 tal-kuntratt datat 2 ta' Awissu 1990 li tipprovi illi "The premises are to be used only as a respectable catering establishment";

»5. illi mhux minnu li s-soċjetà konvenuta kisret il-kondizzjonijiet

kontrattwali ta' bejn il-partijiet;

»6. illi mhux minnu li kien hemm invażjoni bil-bini fuq proprjetà ta' terzi persuni.

Kull ma għamlet is-soċjetà konvenuta kien li irranġat spazju żgħir adjaċenti għall-art mikrija sabiex ma jibqax jiġi

mitfugħ fiha skart b'mod abbużiv.

Illi dan ix-xogħol sar a vantaġġ tas-sidien u mingħajr intenzjoni li tiġi meħuda art ta' ħaddieħor.

Fi kwalunkwe każ ma jikkostitwixxix ksur tal-kondizzjonijiet lokatizji.«

L-ewwel qorti qatgħet il-kawża billi laqgħet l-eċċezzjonijiet tal-kon-

venuta u ċaħdet it-talbiet kollha tal-attriċi.

Fissret hekk ir-raġunijiet li

wassluha għal din id-deċiżjoni:

Ix-xogħlijiet strutturali

»Il-klawsola 5 tal-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990 li għalih għamlet riferenza speċifika l-kumpannija konvenuta [attriċi?] fil-kawżali taċ- ċitazzjoni taqra hekk –

»Fuq l-iskorta tal-aċċertamenti li saru mill-perit tekniku, jirriżulta li l- biċċa l-kbira tax-xogħlijiet saru mill-kumpannija konvenuta fil-konfini tal-fond li kienet kisbet b'kera mingħand il-kumpannija attriċi u li huwa deskritt fil-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990.

Il-perit tekniku jirrileva illi għalkemm kien hemm permess tal-iżvilupp rilaxxjat skond il-liġi, il-bini li sar ma kienx mija fil-mija konformi mal-pjanti approvati in partikolari l- bini ta' covered stairs from existing ground floor to basement.

Ikompli jgħid illi d-differenzi kienu minimi u limitati għall-qisien tal-kmamar u t- turġien.

Tenut kont tal-post fejn saru x-xogħlijiet, tan-natura tagħhom, tal-mod kif kienu esegwiti, tal-fatt li kien hemm permessi tal-iżvilupp rilaxxjati skond il-liġi, u s-superviżjoni ta' perit, din il-qorti mhix tara li kien hemm il-ħtieġa ta' permess espress mill-kumpannija attriċi qabel jibda x-xogħol.

»Din il-qorti kkunsidrat b'reqqa l-aċċertamenti tal-perit tekniku, u tgħid illi kull fejn il-perit tekniku kkostata fatti u esprima fehmiet li huma ta' natura teknika fl-essenza tagħhom, għaliex huma frott il-kostat- azzjonijiet, is-sengħa u l-esperjenza tiegħu, hemm din il-qorti sejra toqgħod fuq l-apprezzament li sar mill-perit tekniku, għaliex fil-fehma tagħha ma hemmx fatti jew ċirkostanzi tekniċi oħra li jikkontrastaw hekk nettament mal-fehmiet tekniċi tal-perit tekniku, li jwassluha sabiex tiddiskosta ruħha minnhom.

»Fejn imbagħad il-perit tekniku sab li kien hemm parti mill-iżvilupp li kien jeċċedi l-għoli ta' għaxar (10) filati, din il-qorti tirrileva illi l-kwistjoni

Appell Ċivili Numru 1533/1996

tal-għoli ta' għaxar (10) filati ma tinsorġix fil-klawsola 5 tal-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990 iżda fil-klawsola 5 tal-kuntratt tal-14 ta' Awissu 1990 li għaliha ma saret l-ebda riferenza mill-kumpannija attriċi fil-kawżali taċ- ċitazzjoni.

Billi din hija materja li tieħu xejra ta' dritt, din il-qorti sejra toqgħod għall-fini ta' fatt fuq dak li teknikament sab il-perit tekniku dwar il-kwistjoni tal-għoli, però għall-fini ta' dritt mhux sejra tagħtiha konsiderazzjoni billi, kif huwa evidenti mill-kawżali, il-kwistjoni tal-għoli tal-għaxar (10) filati ma kenitx sollevata fil-kawżali taċ-ċitazzjoni. … … ...

Id-destinazzjoni tal-kirja

»… … … fil-klawsola 2 tal-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990 kien stipulat illi –

»Fil-kuntratt mhijiex definita l-frażi catering establishment.

U milli rriżulta mill-provi l-partijiet ma fissrux – mingħajr diverġenzi ta' fehma – dak li riedu jfissru b'dik il-frażi.

»Fil-liġi ġenerali il-Malta Travel and Tourism Services Act (Kap. 409 tal-Liġijiet ta' Malta) catering establishment fit-test Ingliż huwa definit –

»Norman Alden Ghigo xehed illi Victor Mallia Martin kien għarrfu bl- intenzjoni tiegħu li jagħmel investiment ġol-proprjetà Club 47.

Huwa ried jikkonverti dan il-post għal post fejn wieħed seta' jagħmel tiġijiet u private functions.

Ir-raġuni għala fil-kuntratt tniżżel l-aġġettiv respect- able kien minħabba l-fatt illi l-fond meta kien jismu Club 47 kien nightclub u f'dik il-ġestjoni kien ħa fama negattiva.

Mill-bidu nett, il- ħsieb tal-kumpannija konvenuta kien illi fil-post tagħmel wedding functions and similar.

»Fix-xiehda tiegħu Vincent Al Zeyani għas-soċjetà attriċi jgħid illi "waqt id- diskussjonijiet li kellna, l-iskop kien li tinfetaħ first class restaurant.

Sal- lum dan il-post qed jintuża biss bħala wedding hall".

»Il-perit tekniku kkostata illi "fuq il-post jeżistu catering facilities fil-parti li tmiss mat-triq".

»Fuq li xehed Vincent Al Zeyani, qiegħed jingħad illi l-intenzjoni wara l- frażi respectable catering establishment kienet illi l-fond jintuża bħala first class restaurant.

Eppure fl-ebda parti tal-kuntratt ma' tniżżel b'mod speċifiku u preċiż illi l-post kellu jintuża bħala restaurant u wisq anqas inkiteb li kien destinat li jkun first class restaurant.

Bħala fatt catering establishment għandha sinjifikat aktar wiesa' minn restaurant.

Bl- aġġettiv respectable huwa ċar għal din il-qorti illi l-ħsieb tal-partijiet illi t-tmexxija tan-negozju mill-post ikun rispettuż tal-ordni pubbliku u tal- bon viċinat mentri bil-kliem first class wieħed qiegħed imur għall-ottimu fil-kwalità.

»Din il-qorti sejra toqgħod fuq dak li nkiteb fil-kuntratt.

U dak li xehed Norman Alden Ghigo jagħti aktar affidament minn dak li stqarr Vincent Al Zeyani għax huwa aktar konformi ma' dak li nkiteb.

Hija wkoll il- fehma tal-qorti illi fuq il-kriterju tad-daqs fil-kobor huwa improbabbli li l- fond kien intiż speċifikament biex ikun restaurant u mbagħad first class restaurant u allura b'ċirku ta' klijentela aktar ristretta.

Huwa aktar probabbli li l-ħsieb kien illi jkun post fejn jingħataw servizzi ta' catering ta' livell attinenti mal-ambjent u mad-daqs tal-post, mingħajr limit- azzjoni partikolari tal-użu purchè jkun respectable.

Din il-Qorti tgħid illi post fejn isiru t-tiġijiet jaqa' taħt l-umbrella ta' catering establishment.

»(ċ) L-iskonfinament fl-art ta' terzi

»Din il-qorti tibda biex tirrileva illi l-art fejn allegatament skonfinat il- kumpannija konvenuta hija proprjetà ta' Tempesta Limited u din tal- aħħar mhijiex parti fil-kawża.

»Il-konfini ta' x'kien mikri lis-soċjetà konvenuta jirriżultaw fil-pjanti annessi mal-kuntratt tat-2 ta' Awwissu 1990 u ma' dak tal-14 ta' Awwissu 1990.

L-art tagħmel parti minn territorju akbar li huwa muri fid-Dok X anness mal-kuntratt tat-8 ta' Frar 1992 fl-atti tan-Nutar Tonio Lee bejn il-Markiż Scicluna u Tempesta Limited.

»Il-kumpannija konvenuta għamlet xogħlijiet li skond il-kumpannija attriċi kienu estendew oltre s-sit fejn kellha b'kera.

Għalhekk il- kumpannija attriċi bagħtet lill-Perit David Haidon fuq il-post li ħejja rapport.

»Il-Perit Haidon mmarka fuq kopja tal-pjanta tal-kuntratt dik il-parti li fil- fehma tiegħu l-kumpannija konvenuta kienet qiegħda tokkupa mingħajr titolu.

»Il-Perit Haidon xehed hekk –

»"L-inkarigu tiegħi kien li naċċedi fil-fond Torre Paolina u nistabbilixxi jekk kienx sar forma ta' żvilupp oltre l-limiti tal- proprjetà li kienu ġew indikati lili.

»"Irriżultali illi l-parti tal-art ma' ġenb it-triq li tagħti għal ġo Madliena Road indikata fuq ix-xellug tal-pjanta kien sar land- scaping u żvilupp f'dik il-parti murija bil-kulur roża.

»"Inoltre fl-għalqa ta' taħt murija bil-kulur aħdar kien sar ukoll xogħol ta' landscaping kif ukoll infetħu twieqi mill-basement level ta' Torre Paolina għal fuq din l-għalqa.

»"Dan kollu stabbilejtu wara li żammejt aċċess u dort mal-post.

»"Dwar it-twieqi nispjega illi l-għalqa ta' isfel, dik imdawwra bl- aħdar, skond l-informazzjoni li ngħatatli ma kinetx tifforma parti mill-proprjetà f'idejn Torre Paolina Ltd.

Il-ħajt tal-basement kien għalhekk ħajt diviżorju u f'dan il-ħajt jidhirli li kien hemm żewġ (2) aperturi forma ta' ħnejja.

»"Jiena għidt li l-ħajt il-ġdid huwa ħajt diviżorju mhux għax kien hemm ħajt qabel iżda l-posizzjoni tiegħu ġiet indikata lili bħala l- limiti tal-art ta' Torre Paolina."

»Il-perit tekiku għamel l-istħarriġ tiegħu u sab illi fejn huwa indika bil- blu fil-pjanta Dok PJ04 huma xogħlijiet li saru mill-kumpannija konvenuta fejn ma kienx mikri għandha.

Appell Ċivili Numru 1533/1996

»Aċċertati dawn il-fatti, din il-qorti tgħid illi hemm materja ta' dritt li trid tippronunzja ruħha dwarha.

Għax din il-qorti ma tifhimx x'rilevanza għandu dan l-iskonfinament mal-osservanza tal-pattijiet u kondizz- jonijiet tal-kirja da parti tal-kumpannija konvenuta.

Jekk kien hemm dritt ta' azzjoni kontra l-kumpannija konvenuta, dak kien jispetta lil Tempesta Limited, li mhijiex parti fil-kawża tal-lum, u mhux lill-kum- pannija attriċi.

U lanqas ma jirriżulta illi Tempesta Limited ħadet azzjoni kontra l-kumpannija attriċi minħabba l-aġir tal-kumpannija kon- venuta.

»Għal din il-qorti dan kollu jfisser illi anke jekk aċċertat l-iskonfinament, ma jistax dak il-fatt iservi bħala bażi għat-talbiet tal-kumpannija attriċi kif dedotti.

Il-klawsola 10 tal-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990

»Fin-nota ta' osservazzjonijiet tagħha, il-kumpannija attriċi tagħmel riferenza għal din il-klawsola, u fuq l-iskorta tad-deposizzjoni ta' Vincent Al Zeyani tipprospetta ksur tal-patt kontenut fil-klawsola 10 li, skond il-kumpannija attriċi, huwa biżżejjed biex iwassal għax-xoljiment tal-kuntratt.

Wara li rat l-affidavit ta' Vincent Al Zeyani, qieset ix-xiehda ta' Umberto Chandler, u kkunsidrat dak li kellha x'tissottometti l-kumpannija konvenuta fir-rigward fin-nota responsiva tagħha, din il-qorti tgħid illi, apparti l-fatt illi fiċ-ċitazzjoni l-kumpannija attriċi ma tagħmel l-ebda riferenza għal xi inadempjenza da parti tal-kumpannija konvenuta għal dik il-klawsola, tgħid ukoll illi ma hija sodisfatta propju xejn illi bl-aġir tal-kumpannija konvenuta kien hemm xi ksur ippruvat (u mhux sem- pliċement preżunt jew deżunt) tal-klawsola 10 li jista' jwassal lil din il- qorti biex tirrexxindi l-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990.

»… … … din il-qorti tikkondividi l-fehma espressa minn din il-qorti diversament presjeduta fis-sentenza tagħha tat-28 ta' Marzu 2003 fil- kawża Azzopardi Alamango v. Abu Shamala et meta qalet hekk –

»"Huwa prinċipju kardinali f'materja ta' kuntratti illi, sa fejn hu konsentit jew possibbli, it-termini tagħhom jiġu mħarsa.

Min-naħa l-oħra mhux kull pretest, anke l-aktar wieħed minimali, għandu jservi biex jitwaqqgħu kuntratti jew isservi ta' opportunità lis-sid biex jirrexxindi ftehim meta fil-verità ma teżistix dik is-serjetà tali li kapaċi torbot u tallaċċja kull nuqqas żgħir u insinifikanti mal-fatt ta' l-inadempjenza.

»Tenut kont tal-assjem tal-fatti hekk kif risultanti mill-provi, u meqjusa dawk il-fatti fil-kuntest tal-posizzjoni legali, din il-Qorti, għar-raġunijiet kollha waħda waħda li fissret aktar qabel b'mod kapillari, tgħid b'serenità u b'ċertezza morali illi t-talbiet attriċi huma infondati fil-fatt u fid-dritt.«

Is-soċjetà attriċi appellat b'rikors tas-7 t'Ottubru 2013 li għalih is-

soċjetà konvenuta wieġbet fit-30 t'Ottubru 2013.

L-ewwel aggravju tas-soċjetà attriċi jolqot l-argument tal-ewwel qorti

illi ma setgħetx tqis il-pattijiet tal-ftehimiet għajr dik numerata 5 fil-

kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990.

tagħha hekk:

Illi l-ewwel qorti kienet żbaljata meta sostniet illi ma setgħetx tieħu konjizzjoni ta' klawsoli kuntrattwali għajr dik numerata 5 fil-kuntratt tat- 2 ta' Awissu 1990.

Dan jirriżulta ċar minn sempliċi referenza għall- premessi u t-talbiet taċ-ċitazzjoni.

Fil-kawża odjerna l-esponenti talbet lill-qorti "tiddikjara li s-soċjetà konvenuta naqset li tosserva l-patti u kondizzjonijiet tal-lokazzjoni fuq imsemmija u baqgħet hekk inad- empjenti għal iżjed minn 30 ġurnata mid-data li ġie notifikat b'ittra uffiċjali biex jikkonforma ruħu mal-kondizzjonijiet tal-lokazzjonijiet kif fuq ingħad u b'hekk iddekadiet mill-benefiċċji kollha tagħha taħt il-fuq imsemmija kuntratt" u konsegwentement għal din it-talba l-esponenti talbet ukoll lill-qorti biex tirrexxindi kemm il-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990 kif ukoll dak tal-14 ta' Awissu 1990 minħabba l-inadempjenza tas-soċjetà konvenuta.

Inoltre fil-premessi l-esponenti sostniet illi b'mod in ġenerali l-alterazzjonijiet strutturali mwettqa mill-appellata fil- fondi mikrija lilha b'dawn iż-żewġ kuntratti saru "mingħajr il-permess u l-adeżjoni tas-soċjetà attriċi u bi ksur tal-patti lokatizji", u kien biss bħala istanza waħda minn ħafna li ssemmiet il-klawsola numru 5 tal- kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990.

Tant dan hu ovvju li l-punt sollevat mill- qorti qatt ma ġie mqajjem mill-appellata tul il-kors tal-proċeduri u lanqas wara li l-perit tekniku ppreżenta r-rapport tiegħu fejn iċċita l- klawsola numru 5 tal-kuntratt tal-14 ta' Awissu 1990.

Inoltre l-appellata stess fin-nota ta' eċċezzjonijiet tagħha ippruvat tiddefendi ruħha kontra t-talbiet tal-esponenti billi qalet li la kisret il-kundizzjonijiet tal-klawsola numru 5 tal-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990 u lanqas dawk tal-klawsola numru 5 tal-kuntratt tal-14 ta' Awissu 1990.

Huwa evidenti allura li l- kawżali kif dedotta fiċ-ċitazzjoni kienet tikkomprendi alterazzjonijiet strutturali inawtorizzati u alterazzjonijiet strutturali kontra dak stipulat fil-kuntratti tat-2 ta' Awissu 1990 u tal-14 ta' Awissu 1990.

X'kienu l- alterazzjonijiet strutturali in kwistjoni (u b'hekk liema klawsola jew klawsoli partikolari ġew leżi) hija materja ta' fatt li tiġi stabbilita fil-kors tal-ġbir tal-provi.

U għalhekk ġaladarba anke l-perit tekniku sab li l- esponenti kellha raġun issostni li l-klawsola numru 5 tal-kuntratt tal-14 ta' Awissu 1990 kienet ġiet miksura dan kellu jwassal għax-xoljiment tal-lokazzjoni stante li jikkostitwixxi nuqqas da parte tal-appellata li "tosserva l-patti u kondizzjonijiet tal-lokazzjoni" kif premess miċ-

ċitazzjoni.

L-esponenti tirreferi ukoll għall-kawża fl-ismijiet Chetcuti v.

Vincenti deċiża mill-Qorti tal-Appell fl-14 ta' Novembru 1949 fejn

ingħad hekk: "jekk minn dawn il-fattijiet [li jkunu taw lok għall-ġudizzju]

jitnissel aktar minn dritt wieħed sabiex id-domanda tkun imressqa 'l

quddiem f'ġudizzju ma hemm xejn fil-liġi li l-attur li jippromwoviha ma

jkunx jista' jiddeduċihom jekk jittendi li huma intiżi għall-otteniment tal-

oġġett propost, salv li l-istess ma humiex inkonċiljabbli.

redazzjoni tal-att taċ-ċitazzjoni ma tirrendix dak l-istess att għall-

kawżalitajiet tiegħu mhux ċar, iżda se maj turi in forza ta' liema drittijiet

(jus petendi) l-attur ikun qiegħed jippromwovi l-azzjoni.

Appell Ċivili Numru 1533/1996

ebda preġudizzju ma jitnissel lill-konvenut minn dana l-aġir ġuridiku, il- għaliex huwa jkun jista' jirripudja l-azzjoni attriċi għad-drittijiet kollha radikati fl-att promotorju tal-kawża, li lilu jkun notifikat regolarment skont il-liġi".

Issa fil-każ odjern hu ċar mill-att promotur tal-kawża li waħda mill-kawżali tal-azzjoni attriċi hi propju minħabba alterazzjonijiet strutturali u kostruzzjoni bi ksur tal-kuntratti lokatizji.

Similment fis- sentenza tat-23 ta' April 1945 fl-ismijiet Raimondo v. Galea Curmi deċiża mill- Qorti tal-Appell ġie ritenut illi ebda nullità ma tirriżulta jekk "il-kawżali tkun indikata mingħajr tifsir dettaljat tal-fatti li fuqhom din il-kawżali tkun ibbażata";

Illi bl-akbar rispett l-ewwel onorabbli qorti tat interpretazzjoni restrittiva wisq tal-kawżali tal-azzjoni intentata mill-esponenti.

Jinsab rikonoxxut li l-kawżali tal-azzjoni tista' tkun imfissra anke b'mod impliċitu jew lakoniku: "il-liġi ma tirrikjedix kliem partikolari għal kif għandha tiġi fformolata ċ-ċitazzjoni, imma biżżejjed jiftehem x'ikun qed jitlob l-attur, b'mod li l-kawżali tista' tkun espressa lakonikament u tista' tkun saħansitra indotta mid-domanda, u, jekk ma tkunx ċara biżżejjed fiċ-ċitazzjoni biżżejjed tkun spjegata fid-dikjarazzjoni relattiva" (Dr Stefan Grogan noe v. Philip Newton noe – Qorti tal-Kummerċ, 19 ta' Ġunju 1989; ara wkoll Cini v. Agius deċiża mill-Qorti tal-Appell fl-14 ta' Mejju 1990 u Flores noe v. Bourke et deċiża mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fil-15 ta' Diċembru 1995).

Issa fil-każ odjern iċ-ċitazzjoni tirreferi ċar u tond għal alterazzjonijiet strutturali magħmula bi ksur tal- kundizzjonijiet miftiehma fil-kuntratti lokatizji.

Jiġi umilment sottomess li dan hu kliem ċar biżżejjed u ma jagħtix lok għal diffikultà biex l- appellata bħala konvenuta tiddefendi ruħha fil-kawża odjerna.

Tant l- appellata ma soffriet ebda preġudizzju f'dan is-sens li tat eċċezzjonijiet ben speċifiċi dwar l-alterazzjonijiet strutturali magħmula minnha.

L- azzjoni odjerna hija bbażata propju fuq ksur tal-kundizzjonijiet tal-patti lokatizji, u dan kemm minħabba kostruzzjoni u xogħlijiet strutturali inawtorizzati u mhux kif miftiehma u kif ukoll minħabba użu tal-fond lokat mhux konformi mal-użu miftiehem bejn il-partijiet.

L-ewwel qorti però interpretat il-kawżali bħala waħda ristretta għal ksur ta' klawsola waħda tal-patt lokatizju u cioè dik numerata 5 fil-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990.

Bir-rispett kollu l-azzjoni kif miġjuba hija sostnuta minn kawżali aktar ampja li tkopri ksur in ġenerali tal-kuntratti lokatizji iżda li m'hijiex vaga għaliex tindika li dak il-ksur huwa relatat ma istanzi speċifiċi bħal alterazzjonijiet strutturali u bdil ta' destinazzjoni tal-fond.

Ma kien hemm ebda ħtieġa li jiġu elenkati waħda waħda l-klawsoli kollha tal-kuntratti lokatizji li skont l-esponenti kienu ġew miksura.

Inoltre huwa ovvju li fiċ-ċitazzjoni r-referenza għall-klawsola numru 5 tal-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990 hija biss eżempju wieħed tal-ksur kommess, u dan hu ċar anke peress li qed tintalab ir-rexissjoni taż- żewġ kuntratti lokatizji (tat-2 ta' Awissu 1990 u tal-14 ta' Awissu 1990) u mhux biss ta' wieħed minnhom.

Kwindi hu ċar li l-kawżali tal-kawża odjerna jirreferi għal ksur tal-pattijiet lokatizji rigwardanti l-alter-

azzjonijiet strutturali u l-użu tal-fond.

Inoltre huwa ċar ukoll fil-kawża

odjerna li filwaqt li l-oġġett tal-kawża (il-petitum) huwa r-rexxissjoni tal-

kuntratti tat-2 ta' Awissu 1990 u tal-14 ta' Awissu 1990 dan qiegħed

jintalab fuq il-bażi ta' ksur tal-kundizzjonijiet tal-kirja rigward id-

destinazzjoni tal-fond u l-alterazzjonijiet strutturali (li hija l-causa

petendi u cioè l-kawżali) – ara, dwar din id-distinzjoni, is-sentenza tal-

Qorti tal-Appell tal-14 ta' Mejju 1990 fil-kawża fl-ismijiet Cini v. Agius li

kkonfermat is-sentenza tal-ewwel istanza.

Ingħad ukoll fis-sentenza

tal-Qorti tal-Appell tat-22 ta' Mejju 1967 fl-ismijiet Emma cumbo v. Mary Pulo et illi "biex ċitazzjoni jista' jingħad li għandha kawżali suf- fiċjentement ċara jeħtieġ li jirriżulta rapport ta' konnessjoni raġjon- evolment identifikabbli bejn il-premessi miġjubin bħala l-kawża tat- talba u t-talba stess kif diretta kontra l-konvenut".

Ċertament li fiċ- ċitazzjoni odjerna din ir-rabta hija ċarissima stante li t-talba għar- rexissjoni qed issir a bażi ta' ksur tal-patti lokaizji rigward l-użu tal-fond u l-kostruzzjoni u tibdil strutturali li setgħu isiru fih.

L-esponenti tfakkar illi, kif intqal fis-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili tat-30 ta' April 2012, fejn saret ukoll referenza kopjuża għal ġurisprudenza oħra, "il- prassi segwita mill-qrati tagħha hija li formaliżmu eżaġerat ilu ħafna li ġie mnaqqas u limitat u bir-raġun il-liġi qegħda tkun aktar inklinata li tkompli tillimita l-formaliżmu ..." mentri l-linja meħuda fis-sentenza appellata ttendi proprju lejn dan il-formaliżmu eċċessiv li llum il- ġurnata ma jsibx il-favur tal-liġi u l-ġurisprudenza.

Fl-aħħar nett dwar il- punt li l-kawżali tal-azzjoni ma għandhiex tiġi interpretata ristrett- ivament l-esponenti tiċċita s-sentenza tal-Qorti tal-Appell tas-17 ta' Mejju 1954 fl-ismijiet Dr Maurice Mizzi Haber Couzin-Wood noe v. Neg.

Pietro car noe et: "Fil-każ ta' domanda ta' destinatarju ta' merkanzija kontra l-kaptan jew l-aġent tal-vapur, imma fl-istess ħin jissemma wkoll l-iskambju tal-ixkejjer tal-merkanzija tal-attur ma' dawk ta' destinatarju ieħor bħala fattur tan-nuqqas li minnu jilmenta l-attur, tista' anki, b'ekwipollenza, fuq l-istess ċitazzjoni u fl-istess kawża tiġi affrontata u deċiża l-kwistjoni tar-responsabilità jew le tad-destinatarju l-ieħor, jekk dan ikun ġie msejjaħ fil-kawża.

Għax il-fatt tal-kaptan / jew l-aġent tal- vapur ma hux magħmul jikkonsisti f'xi fatt li ma hux bl-ebda mod konness mad-destinatarju ieħor imma hu magħmul jikkonsisti filli sar skambju tal-ixkejjer, cioè fatt li jikkoinvolġi lid-destinatarju l-ieħor".

»Inoltre fil-każ odjern mhix kwistjoni li jekk jiġi investigat ksur tal- klawsola 5 tal-kuntratt tal-14 ta' Awissu 1990 minflok dik numerata 5 fil-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990 tkun qiegħda tinbidel il-kawżali tad- domanda fiċ-ċitazzjoni għaliex iż-żewġ klawsoli jirreferu għall-kostruzz- joni u alterazzjonijiet strutturali li fuqhom hi bbażata t-talba għar- rexxissjoni tal-kuntratti minħabba ksur tal-pattijiet lokatizji min-naħa tal- appellata.

Meta kawża tiġi deċiża fuq kawżali differenti minn dik espressa x-xenarju jkun kompletament differenti bħal per eżempju jekk il-kawża tkun ibbażata fuq delitt ma jistax il-ġudikant jiddeċiedi a bażi tal-istitut tal-kważi delitt (ara Galea v. Tanti Mangion, 14 ta' Frar 1947, Qorti tal-Appell), imma hawnhekk iż-żewġ klawsoli in kwistjoni huma t- tnejn ibbażati fuq il-pattijiet lokatizji dwar xogħlijiet ta' kostruzzjoni u alterazzjonijiet strutturali fil-fond lokat.«

Il-kwistjoni hi jekk ir-rexissjoni ntalbitx biss minħabba ksur ta' klawsola

partikolari jew inkella, b'mod aktar ġeneriku, minħabba ksur tal-kon-

dizzjonijiet tal-ftehim.

Li talbet l-attriċi kien illi l-qorti:

»1. tiddikjara li s-soċjetà konvenuta naqset li tosserva l-patti u kon- dizzjonijiet tal-lokazzjoni fuq imsemmija u baqgħat hekk inadempjenti għal iżjed minn 30 ġurnata mid-data li ġie notifikat [recte, li (s-soċjetà) ġiet notifikata] b'ittra uffiċjali biex jikkonforma ruħu [recte, biex tikkonforma ruħha] mal-kondizzjonijiet tal-lokazzjonijiet kif fuq ingħad u

Appell Ċivili Numru 1533/1996

b'hekk iddekadiet mill-benefiċċji kollha tagħha taħt il-fuq imsemmija kuntratt;

It-talbiet huma msejsa fuq dawn il-kawżali:

»Billi s-soċjetà konvenuta kienet ġiet lilha mikrija l-bini [recte, kien ġie lilha mikri l-bini] magħruf bħala Club 47 Madliena Rd, Il-Belt Valletta u l- biċċa art adjaċenti miegħu kif aħjar deskritti fil-kuntratti in mertu magħmula fl-atti tan-nutar Dr Tonio Lee tat-2 ta' Awissu 1990 u tal- 14 ta' Awissu 1990;

»U billi s-soċjetà konvenuta għamlet diversi xogħlijiet strutturali u kostruzzjonijiet fil-proprjetà lilha mikrija u invadiet bil-bini u xogħlijiet minnha intrapriżi proprjetà ta' Tempesta Company Limited li ma ġietx lilha konċessa in lokazzjoni;

»U billi tali alterazzjonijiet strutturali fl-istess fondi saru mingħajr il- permess u l-adeżjoni tas-soċjetà attriċi u bi ksur tal-patti lokatizji, u in partikolari l-klawsola 5 tal-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990;

»U billi b'dan il-mod qiegħed jiġi arrekat dannu lis-soċjetà attriċi u ġew miksura l-patti lokatizji;

»U billi għalkemm is-soċjetà konvenuta ġiet interpellata b'ittra uffiċjali ta' Awissu 1995 biex terġa' tpoġġi kollox fl-istat oriġinali tiegħu u sabiex tikkonforma ma' kondizzjonijiet stipulati fil-kuntratti ta' lok- azzjoni dina baqgħat ma għamlet xejn;

»U billi għalhekk is-soċjetà konvenuta kisret il-kondizzjonijiet kontratt- wali fuq imsemmija u ddekadiet kif previst fl-istess kuntratti mill- benefiċċji kollha tagħha taħt l-istess;«

Il-premessi u t-talbiet jolqtu l-pattijiet kollha tal-ftehim; il-klawsola 5 tal-

kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990 issemmiet biss "in partikolari" u mhux

esklużivament, u r-rexissjoni tal-kiri ntalbet ukoll talli "ġew miksura l-

patti lokatizji".

U lanqas ma jista' jingħad illi konsiderazzjonijiet imsejsa mhux biss

fuq il-klawsola 5 tal-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990 jistgħu jkunu

sorpriża għall-konvenuta, għax il-konvenuta stess fehmet illi r-

rexissjoni ma ntalbitx biss minħabba ksur ta' dak il-patt: tant hu hekk

illi fit-tieni eċċezzjoni tagħha l-konvenuta laqgħet billi qalet:

»2. illi l-artikolu 5 ta' kuntratt datat 2 ta' Awissu 1990 jawtorizza lis- soċjetà konvenuta tagħmel xogħlijiet strutturali interni mingħajr il- kunsens tas-soċjetà attriċi filwaqt li l-artikolu 5 tal-kuntratt datat 14 ta' Awissu 1990 jipprovdi illi s-soċjetà konvenuta setgħet tagħmel żvilupp fuq l-art mikrija bil-kondizzjoni li ma jeċċedix għaxar (10) filati.«

Tassew illi ċ-ċitazzjoni setgħet tfasslet b'ħafna aktar attenzjoni iżda

dan ma jiġġustifikax l-interpretazzjoni wisq formalistika mogħtija mill-

Din il-qorti għalhekk taqbel mal-attriċi illi l-klawsola 5 tal-kuntratt tal-14

ta' Awissu 1990 wkoll kellha titqies.

Din il-klawsola tgħid hekk:

Dan il-patt iżda jolqot biss il-proprjetà mikrija bil-kuntratt tal-14

t'Awissu 1990 u mhux ukoll il-proprjetà mikrija bil-kuntratt tat-2 ta'

Issa, għalkemm il-perit tekniku sab li kien hemm żvilupp

ogħla minn għaxar filati, dan l-iżvilupp kien fuq il-proprjetà mikrija bil-

kuntratt tat-2 t'Awissu 1990 u mhux b'dak tal-14 t'Awissu 1990, u

għalhekk ma jintlaqatx bil-klawsola 5 tal-kuntratt tal-14 t'Awissu 1990.

Il-perit fil-fatt irrelata illi l-iżvilupp li jaqbeż l-għoli ta' għaxar filati kien

fil-parti murija fuq il-pjanta "RIT 01"1 li turi l-parti mikrija bil-kuntratt tat-

2 ta' Awwissu 1990.

Għaldaqstant, dan l-ewwel aggravju ma jistax jintlaqa'.

421 tal-proċess tal-ewwel qorti.

Appell Ċivili Numru 1533/1996

Ngħaddu issa għat-tieni aggravju tas-soċjetà attriċi li bih targumenta

illi qajla huma ta' rilevanza r-referenzi magħmula mill-ewwel qorti

għall-ġurisprudenza dwar l-interpretazzjoni tal-artikolu 1564(1) tal-

Kodiċi ĊIvili meta l-kwistjoni tal-alterazzjonijiet strutturali fil-każ tallum

kienet espressament indirizzata fil-kuntratti bejn il-partijiet u kienu l-

klawsoli kuntrattwali li kellhom jiġu applikati u xejn aktar.

tfisser dan it-tieni aggravju tagħha hekk:

»Illi inoltre … … … qajla huma ta' rilevanza r-referenzi għall-ġuris- prudenza dwar l-interpretazzjoni tal-artikolu 1564(1) tal-Kap.

16 meta l- kwistjoni tal-alterazzjonijiet strutturali fil-każ odjern kienet espressa- ment indirizzata fil-kuntratti bejn il-partijiet u kienu l-klawsoli kuntratt- wali li kellhom jiġu applikati u xejn aktar.

Kif ingħad fis-sentenza fl- ismijiet Ġemma Fenech v. John Mousu’ deċiża mill-Qorti tal-Appell fl- 20 ta' Ottubru 2003, "meta d-diċitura tal-kuntratt hija waħda ċara allura ma huwiex leċitu għall-qorti li tittanta tinterpretah ..."

Fil-każ odjern ġaladarba rriżulta li l-appellata għamlet xogħlijiet bi ksur tal-pattijiet miftiehma dan kellu jkun biżżejjed biex tiġi xolta dik il-kirja u kun- siderazzjonijiet dwar jekk ix-xogħlijiet kinux parzjali jew kinux jistgħu jitneħħew fi tmiem il-kirja u kunsiderazzjonijiet oħra simili ma kellhom ebda rilevanza fil-każ odjern;«

Peress li ma ntlaqax l-ewwel aggravju tas-soċjetà attriċi – u konseg-

wentement ma nstab li kien hemm ebda ksur mis-soċjetà konvenuta

tal-pattijiet fil-kuntratt tal-14 ta' Awissu 1990 bħala riżultat tax-xogħlijiet

strutturali li għamlet fl-artijiet mikrijin lilha mis-soċjetà attriċi – dan l-

aggravju ma jibqax relevanti u l-qorti għalhekk ma tqisux aktar.

It-tielet aggravju jolqot il-konklużjoni tal-ewwel qorti illi l-fond mikri

qiegħed jintuża bħala "respectable catering establishment" kif irid il-

ftehim bejn il-partijiet.

L-attriċi fissret l-aggravju hekk:

»Illi s-sentenza appellata hija żbaljata meta rritjeniet li l-fond mikri qiegħed jintuża bħala respectable catering establishment in linea mal- kuntratti bejn il-partijiet.

B'hekk iż-żewġ fondi huma marbuta li jintużaw esklużiva- ment għal attività ta' catering establishment. … … … Ċertament li b'ammissjoni tal-appellata stess il-fond m'huwiex qiegħed jintuża bħala catering establishment iżda bħala sala għat-tiġijiet.

L-ewwel qorti kienet żbaljata meta qalet li post fejn isiru t-tiġijiet jaqa' taħt l- umbrella ta' catering establishment għaliex sala tat-tiġijiet li tinqeda b'outside catering kif tagħmel l-appellata ma tħejjix u ma toffrix ikel lill- klijenti iżda biss il-lokal.

Dwar il-kostatazzjoni tal-perit tekniku li fuq il- post hemm catering equipment u li għalhekk qiegħed jintuża bħala catering establishment, jingħad l-ewwel nett li l-perit tekniku huwa arkitett u inġinier ċivili u ma jaqax fil-mansjoni teknika tiegħu li jagħti opinjoni dwar x'jammonta għal catering equipment neċessarju biex ikun hemm catering establishment u għalhekk dwar dan il-punt l- ewwel qorti kellha toqgħod unikament fuq l-analiżi tagħha stess, u fit- tieni lok jingħad ukoll illi waqt l-aċċess li sar fuq il-post ħareġ been ovvju li l-equipment li hemm fil-fond huwa biss biex jiġi msaħħan l-ikel li jkun ġie ppreparat band'oħra u li effettivament ma kien hemm ebda indikazzjoni li din il-kċina fil-fatt qiegħda tintuża (kif jidher biċ-ċar mir- ritratti fil-proċess li juru kċina vojta u ma hemm ebda sinjal li dan l- apparat qiegħed jintuża, kif ukoll hemm mankanza totali ta' provvisti jew prodotti, kemm għall-konsum kif ukoll għat-tindif, li normalment wieħed jistenna li jsib imqar fl-iktar kċina bażika aħseb u ara fi kċina li trid tipprepara l-ikel għall-klijenti).

Huwa ovvju li biex ikun hemm catering establishment jeħtieġ li jkun hemm post b'faċilitajiet biex jiġi ippreparat l-ikel fuq il-post u mhux sempliċement li wieħed jipprovdi sala li tiġi fornita b'ikel permezz ta' outside catering għaliex inkella l- element ta' catering jiġi assolutament eskluż.

L-esponenti jinnotaw illi l-liġi tagħti definizzjoni ta' 'catering establishment' (bl-Ingliż) jew 'stabbiliment li jipprovdi ikel' (bil-Malti) fil-Kap.

Tourism Services Act) fejn jiġi deskritt hekk: "'stabbiliment li jipprovdi

ikel' tfisser kull bini, lokal jew stabbiliment ieħor, inkluż kull kjosk, ikun

kif ikun deskritt, li jipprokura ikel u, jew, xorb, inkluż kull inbid u spirti,

għall-konsum".

Issa huwa ċar illi meta l-appellata tikri s-sala għal tieġ

jew attività oħra u l-ikel jiġi ipprovdut minn outside caterer separat, l-

appellata tkun sempliċement qiegħda tagħmel il-qligħ mill-kiri tal-post

u ma tkunx qiegħda tipprovdi ikel bi prezz.

Anke mill-accounts tal-

kumpanija jidher li l-uniku attività tagħha hija li tikri s-sala u ma hemm

ebda konnessjoni ma' preparazzjoni ta' ikel.

Kwindi l-attività tal-

appellata ma taqax taħt dak li l-liġi tiddeskrivi bħala catering establish-

»Illi inoltre u mingħajr preġudizzju għas-suespost l-ewwel qorti ma tatx biżżejjed importanza lill-ewwel kelma tal-frażi respectable catering establishment.

Issa jekk wieħed iħares lejn l-Ordni dwar il-Klassijiet ta' Użu fl-Ippjanar tal-Iżvilupp (Leġislazzjoni Sussidjarja 504.09) jidher li mentri stabilimenti li jipprovdu ikel u xorb huma klassifikati bħala Class 6, sala għat-tiġijiet tiġi li tikkwalifika taħt Class 7 u b'hekk hemm ukoll qabża fil-kwalità u klassifikazzjoni tal-fond.

Inoltre l-użu tal-kelma

Appell Ċivili Numru 1533/1996

'respectable' tidher li kienet intenzjonata biex issir għażla bejn tip ta' catering establishment u ieħor li altrimenti jaqgħu fl-istess kategorija.

Ta' min jinnota illi fl-2009 l-appellata applikat mal-Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar biex tagħmel bdil ta' użu f'parti mill-fondi mikrija u cioè "to use part of existing premises, Il-Qrendi, as a snack bar (Class 6)".

Ċertament li snack bar ma jistax jitqies bħala respectable catering establishment kif kellhom f'moħħhom il-partijiet meta daħlu fil-kuntratt ta' lokazzjoni.

Dan il-permess bin-numru 3737/09 inħareġ favur is-Sur Victor Mazzitelli (ara dok 'MEPA1').

Inoltre, waqt l-aċċess li żamm fuq il-post il-Perit Tekniku Robert Ciantar Pisani huwa innota li "dik il-parti li preċedentement kienet tikkorrispondi għal Club 47 illum hi attrezzata b'sufani, bar area u aċċess indipendenti mit-triq".

Ċertament li dan mhux ir-respectable catering establishment li dwaru qablu l-partijiet li kellu jkun l-użu destinat tal-fond skont il- kuntratt u ma jidhirx li qed jiġi offrut xi servizz ta' catering minn din il- parti tal-fond, u lanqas ma jidher li hu konness mal-bqija tal-proprjetà mikrija.

Dan ifisser li din il-parti għandha tintuża biss in konnessjoni mal-attività ta' respectable catering establishment kif pattwit fil-kuntratti tat-2 ta' Awissu 1990 u tal-14 ta' Awissu 1990.

Kwindi jekk ebda ikel m'hu qed jiġi ppreparat fil-post li qabel kien magħruf bħala Club 47 allura żgur li ebda attività konnessa miegħu ma hi awtorizzata skont il-patti lokatizji.

Jidher ukoll mill-objects tal- kumpannija li din għandha enfasi konsiderevoli fuq għanijiet in kon- nessjoni mal-catering bħal per eżempju "to carry on and engage in the trade and business of confectioners and caterers" iżda jidher li mill-kiri tal-fond bħala sala tat-tiġijiet ma hi qed tagħmel ebda negozju minn dawk prinċipalment u speċifikament dettati bl-objects clause tal- kumpannija appellata;«

Din il-qorti m'għandha l-ebda dubju li l-konklużjoni li waslet għaliha l-

ewwel qorti dwar din il-kwistjoni hija ġusta u kwindi din il-qorti qiegħda

tagħmel tagħha l-konsiderazzjonijiet u r-raġunament li wasslu lill-

ewwel qorti għal din il-konklużjoni.

Likieku huwa minnu – kif tallega s-soċjetà attriċi appellanti – li l-intenz-

joni tal-partijiet fil-kuntratti in kwistjoni kienet li l-postijiet mikrija lis-

soċjetà appellata setgħu jintużaw biss bħala 'restaurant' jew inkella

bħala 'first class restaurant ma kinitx tintuża l-frażi 'respectable

catering establishment' iżda kienu jintużaw il-kliem 'restaurant' jew

'first class restaurant', jew inkella kienu jinkludu definizzjoni tal-frażi

'respectable catering establishment' fil-kuntratt imsemmi biex din tkun

tfisser 'restaurant' jew 'first class restaurant' biss;

Sewwa osservat l-ewwel qorti illi:

»… Bħala fatt catering establishment għandha sinjifikat aktar wiesa' minn restaurant.

Bl-aġġettiv respectable huwa ċar għal din il-qorti illi l- ħsieb tal-partijiet illi t-tmexxija tan-negozju mill-post ikun rispettuż tal- ordni pubbliku u tal-bon viċinat ...«

Din il-qorti hija tal-fehma li l-ħsieb tal-partijiet għal dawn il-kuntratti

kien illi l-postijiet jintużaw biex jiġu provduti servizzi ta' catering (i.e.

servizzi ta' ikel u xorb) ta' livell li jixraq lill-ambjent u d-daqs tal-post,

mingħajr limitazzjoni partikolari tal-użu, sakemm ikun jirrispetta l-ordni

pubbliku, l-ambjent ta' madwar il-post kif ukoll in-nies li joqgħodu fil-

Peress illi post fejn isiru t-tiġijiet u funzjonijiet oħra privati huwa, fil-

fehma ta' din il-qorti, post li jista' jiġi jitqies bħala 'respectable catering

establishment' – u dan minħabba li jiġi provdut ikel u xorb matul dawn

il-funzjonijiet u dawn il-funzjonijiet ma jagħtu l-ebda fama ħażina lill-

post – is-soċjetà konvenuta m'għamlet l-ebda użu li ma huwiex dak li

jaħesb għalih il-ftehim bejn il-partijiet.

Fil-fehma ta' din il-qorti, huwa irrilevanti jekk: i. is-soċjetà konvenuta

tinqediex b'outside catering jew jekk tħejjix l-ikel hi stess fuq il-post; ii.

jekk l-apparat fil-fond jintużax biss biex jiġi msaħħan l-ikel; u iii. jekk l-

ikel jiġix servut biss lin-nies li jkunu mistiedna għal dawn il-funzjonijiet.

Il-fatt waħdu li jiġu servuti l-ikel u x-xorb għall-konsum tan-nies fil-

Appell Ċivili Numru 1533/1996

postijiet mikrijin lis-soċjetà konvenuta huwa prova biżżejjed li dawn

huwa tassew stabbilimenti li jipprovdu l-ikel (jew 'catering establish-

ments' bl-ingliż) u dan kompatibilment ukoll mad-definizzjoni ta'

'stabbiliment li jipprovdi ikel' fl-Att dwar Servizzi tal-Ivvjaġġar u tat-

Turiżmu għal Malta (Kap. 409 tal-Liġijiet ta' Malta).

Din il-qorti tosserva wkoll li ma tistax tqis l-ilment imressaq mis-soċjetà

attriċi li s-soċjetà konvenuta allegatament għamlet talba mal-awtorità

kompetenti sabiex parti mill-postijiet mikrijin lilha jintużaw bħala snack

bar peress illi t-talba tal-istess attriċi biex jiġi prodott dokument li juri

dan ġiet miċħuda mill-ewwel qorti.2 Barra minn hekk, prova ta' talba

biex il-post jitħalla jintuża bħala snack bar ma hijiex prova li effettiva-

ment intuża bħala snack bar.

Għal dawn ir-raġunijiet, it-tielet aggravju tas-soċjetà attriċi ma jistax

jintlaqa'.

Ngħaddu issa għar-raba' aggravju tas-soċjetà attriċi li fissritu hekk:

»Illi s-sentenza appellata naqset li tikkunsidra l-fatt li ġaladarba s- soċjetà appellata għaddiet biex tagħmel żvilupp fil-fondi mikrija u b'dak l-iżvilupp marret oltre l-konfini tal-kirja u invadiet proprjetà ta' terzi jiġi li l-appellata għamlet użu ħażin u mhux konsentit tal-proprjetà mikrija.

L- invażjoni ta' proprjetà mhux lilha mikrija hija ċara u hija s-suġġett tal- kawża numru 1546/1996 fl-ismijiet Tempesta Limited v. Torre Paolina Limited li miexja id f'id ma' din il-kawża;«

Din il-qorti ma tistax ma taqbilx ma' dak li qalet l-ewwel qorti li "jekk

kien hemm dritt ta' azzjoni kontra l-kumpannija konvenuta, dak kien

jispetta lil Tempesta Limited … mhux lill-kumpannija attriċi."

329 sa 346 tal-proċess.

Mill-atti tal-proċess ma jirriżultax illi Tempesta Limited bdiet proċeduri

kontra s-soċjetà attriċi minħabba dak li allegatament għamlet is-

soċjetà konvenuta u lanqas ma jirriżulta li s-soċjetà attriċi ġarrbet xi

forma ta' preġudizzju bħala konsegwenza ta' dawn ix-xogħlijiet li saru

mis-soċjetà konvenuta.

Għaldaqstant, dan l-ilment m'għandu l-ebda

rilevanza fil-kuntest tal-ftehim bejn il-partijiet.

Dan ir-raba' aggravju għalhekk qiegħed jiġi miċħud.

Fl-aħħar aggravju tagħha s-soċjetà attriċi tgħid illi s-sentenza appell-

ata ma tatx ir-raġunijiet għala ma sabitx li kien hemm xi ksur tal-

klawsola numru 10 tal-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990.

aħħar aggravju hekk:

»Illi fl-aħħar nett is-sentenza appellata ma indikatx adegwatament ir- raġunijiet li għalihom ma kinitx qed tqis li kien hemm xi ksur tal- klawsola numru 10 tal-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990.

L-esponenti ġabet provi u spjegat fid-dettall fix-xiehda ta' Vincent Al Zeyani sensiela sħiħa ta' irregolaritajiet li jagħtu lok għal ksur tal-klawsola numru 10 tal-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990 u tal-klawsola numru 8 tal-kuntratt tal-14 ta' Awissu 1990.

Dawn il-provi ġew skartati mill-ewwel qorti mingħajr ma kien hemm provi adegwati min-naħa tal- appellata biex jirribattu dak sollevat mill-esponenti;«

Is-soċjetà attriċi appellanti ma ressqet l-ebda provi li juru li għad

għandha isħma fis-soċjetà konvenuta.

Għaldaqstant ma seħħilhiex li

turi illi l-klawsola numru 10 tal-kuntratt tat-2 ta' Awissu 1990 u l-

Appell Ċivili Numru 1533/1996

klawsola numru 8 tal-kuntratt tal-14 ta' Awissu 1990 japplikaw għall-

każ tallum.

Dan l-aħħar aggravju, għalhekk, ma jistax jintlaqa'.

Għal dawn ir-raġunijiet il-qorti tiċħad l-appell u tikkonferma s-sentenza

L-ispejjeż kollha tal-kawża, kemm tal-ewwel grad kif ukoll tal-appell,

tħallashom is-soċjetà attriċi appellanti.

Giannino Tyson Ghigo Schembri Latman

Noel Moran Schembri Latman

Deputat Reġistratur ld


QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR.

IMĦALLEF TONIO MALLIA ONOR.

Seduta ta' nhar il-Ġimgħa 24 ta' Novembru 2017

Din hija deċiżjoni fuq rikors ta' Debono Developments Limited u Paul

Kemp minnhom ippreżentat fit-3 ta' Mejju, 2017, wara li appell li ressqet

is-soċjeta` Debono Developments Limited fil-kawża bl-ismijiet premessi

(Citazzjoni numru 194/09) kien ġie dikjarat deżert b'digriet ta' din il-Qorti

tat-2 ta' Mejju, 2017.

Ir-rikorrenti qed jgħidu li din il-Qorti ma setgħetx

tagħti digriet ta' dezerzjoni peress li qabel dan ma tatx l-ordnijiet opportuni 1

kif jitlob l-Artikolu 963(3) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili

(Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta).

Dan l-artikolu jiddisponi illi f'każ li l-proċeduri

bil-miktub fl-appell ma jkunux ingħalqu fi żmien sena mill-preżentata tar-

rikors tal-appell, din il-Qorti "għandha għal darba waħda biss tagħti dawk l-

ordnijiet li jidhrilha xierqa sabiex l-istess proċeduri jingħalqu kemm jista'

jkun malajr" sabiex jiġi evitat li l-appell imur deżert.

Issa f'dan il-każ, l-appell tressaq fit-13 ta' Mejju, 2013, u mill-ewwel irriżulta

li l-appellati ma ġewx notifikati bl-istess.

Sar tentattiv wieħed għan-notifika

wara l-ħinijiet legali li rriżulta wkoll f'riferta negattiva.

Għal erba' snin sħaħ

imbagħad ma sar xejn.

Fis-seduta tas-7 ta' Frar, 2017, quddiem din il-Qorti, il-kawża ġiet differita

għall-14 ta' Marzu, 2017, peress li l-appellanti kellu ħsieb ibiddel l-avukat

difensur tiegħu.

Fis-seduta tal-14 ta' Marzu, 2017, ġie innotat illi l-appellati

kienu għadhom ma ġewx notifikati bir-rikors tal-appell, u dakinhar l-appell

ġie differit "għan-notifika li baqa', b'mod partikolari għan-notifika tar-rikors

tal-appell u għall-ftehim tal-appuntament għat-trattazzjoni jekk ikun il-każ."

Wara dik is-seduta saru żewġ tentattivi għan-notifika, bir-riferti jkunu għal

darb'oħra negattivi peress illi "ma fetaħ ħadd".

Fis-seduta li jmiss tat-2 ta'

Mejju, 2017, wara li ġie konstatat li l-proċeduri bil-miktub baqgħu ma ġewx

magħluqa, l-appell ġie dikjarat deżert.

Din il-Qorti tara li għal dan ir-riżultat taħti biss l-appellanti li wriet non-

kuranza kbira li ssegwi l-appell tagħha u tara li jiġi debitament notifikat lill-

Is-soċjeta` appellanti kellha erba' snin ċans biex tirrimedja għan-

nuqqas ta' notifika, u ma ħadetx il-passi opportuni u li tipprovdi l-liġi biex

tara li l-appell tagħha jiġi notifikat.

Meta l-każ kien quddiem din il-Qorti,

kellha tlett xhur ċans oħra, iżda ma ħadetx passi effettivi u konkreti biex

tagħlaq il-proċeduri bil-miktub.

L-ordni li tat din il-Qorti fl-udjenza tal-14 ta' Marzu, 2017, tissodisfa l-vot tal-

Artikolu 963(3) tal-Kap.

12 imsemmi, peress li hija ordni intiża biex tara li l-

proċeduri bil-miktub jingħalqu kemm jista' jkun malajr.

Ma hux meħtieġ li l-

Qorti tispjega l-konsegwenzi li jirriżultaw min-nuqqas li ssir in-notifika

relattiva, għax il-konsegwenzi jirriżultaw mil-liġi stess.

Din il-Qorti kellha

dover tagħti "l-ordnijiet li jidhrilha xierqa" għall-iskop indikat, u hekk

għamlet fis-seduta tal-14 ta' Marzu, 2017.

L-appellati kellhom jiġu notifikati

sas-seduta li jmiss u darba dan baqa' ma sarx il-liġi timponi d-deżerzjoni

(ara, fl-istess sens, is-sentenza ta' din il-Qorti mogħtija fit-13 ta' Marzu,

2014, fil-kawża fl-ismijiet Fero’ v. Woods: et).

Għaldaqstant, għar-raġunijiet premessi tiċħad it-talba tar-rikorrenti kif

kontenuta fir-rikors tagħhom tat-3 ta' Mejju, 2017, bl-ispejjeż kontra

Tonio Benoit Trepa Torres Cassar Demajo

Joseph Peters-Borg Cassar Demajo

tagħhom in solidum.

Silvio Norman Prim Cassar Demajo Deputat Reġistratur df

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR.

Seduta ta' nhar il-Gimgha 24 ta' Novembru 2017

Khaled Borg Sciberras v. Isabelle Spiteri Gonzi personalment u ghan-nom ta' wliedha Zachary Spiteri Gonzi u Hannah Spiteri Gonzi u Direttur tar-Registru Pubbliku

Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Familja moghtija fil-26 ta' Ottubru 2016 li qed

tigi riprodotta ghall-ahjar intendiment:

"Rat ir-rikors guramentat ipprezentat mill-attur, li permezz tieghu ppremetta : "1.

Illi fit-tlieta (3) ta' Lulju tas-sena elfejn u hamsa (2005) twieled tifel Zachary kif jirrizulta mic-certifikat tat-twelid numru elfejn u mitejn wiehed u erbghin tas-sena elfejn u hamsa (2241/2005) (anness u mmarkat bhala Dok A);

Illi fit-tlieta (3) ta' Jannar tas-sena elfejn u disgha twieldet tifla Hannah kif jirrizulta mic-certifikat tat-twelid tlett mija u disgha tas- sena elfejn u disgha (309/2009) (anness u mmarkat Dok B);

Illi ghalkemm fic-certifikati tat-twelid imsemmija gie dikjarat illi l- missier tat-tfal Zachary u Hannah huma ta' missier mhux maghruf fil-fatt l-attur huwa l-missier naturali tal-minuri;

Illi l-attur u l-konvenuta Isabelle Spiteri Gonzi ilhom f'relazzjoni ghal aktar minn disa' snin u z-zewgt minuri jafu lil attur bhala missierhom kif jista' jigi ppruvat ampjament tul it-trattazzjoni tal- kawza;

Illi l-paternita tal-minuri Zachary u Hannah tista' tigi stabbilita'

permezz ta' testijiet genetici appoziti;

Illi permezz ta' ittra ufficjali datata 8 ta' April 2011 l-attur interpella lill-intimata Isabelle Spiteri Gonzi sabiex tersaq fuq att notarili ta' rikonoxximent tal-minuri (Dok C);

Illi wara li r-relazzjoni ta' bejn il-partijiet spiccat il-konvenuta Isabelle lill-attur u

Spiteri Gonzi bdiet konsegwentement l-attur ilu ma jara lil uliedu ghal xhur shah; "8.

Illi l-attur ghandu interess li jigi korrett ic-certifikat tat-twelid taz- zewgt uliedu minuri sabiex ikun jista' legalment jezercita d-drittijiet tieghu bhala missier;

Illi ghalhekk kellha ssir din il-kawza; "Talab li l-konvenuti jghidu ghaliex din il-Qorti m'ghandhiex ghar- ragunijiet premessi : "1.

Tiddikjara li l-attur Khaled Borg Sciberras huwa l-missier naturali tal-

minuri Zachary; u konsegwentement

Tordna l-korrezzjoni tac-ceritifikat tat-twelid tal-Minuri Zachary (Att Nru 2241 tal-2005) billi fil-kolonna fejn hemm indikat isem u kunjom missier il-minuri tikkancella l-kliem 'missier mhux maghruf' u l- 'Khaled Borg Sciberras' u tissostitwih bl-isem partikolarijiet relattivi ghal professjoni, sengha jew stat iehor, ghall- eta', ghall-post tat-twelid u residenza, u ghal isem u kunjom il- missier u jekk hux haj jew mejjet, in kwantu jirreferu ghal missier il- minuri, jigu korretti kontestwalment billi jigu sostitwiti b'dawk il- partikolarijiet li sejrin jirrizultaw waqt is-smigh tal-kawza;

minuri Hannah; u konsegwentement

Tordna l-korrezzjoni tac-certifikat tat-twelid tal-minuri Hannah (Att Nru 309 tal-2009) billi fil-kolonna fejn hemm indikat isem u kunjom missier il-minuri tikkancella l-kliem 'missier mhux maghruf' u tissostitwih bl-isem 'Khaled Borg Sciberras' u tordna ukoll l-partikolarijiet relattivi ghal professjoni, sengha jew stat iehor, ghall-eta', ghall- post tat-twelid u residenza, u ghal isem u kunjom il-missier u jekk hux haj jew mejjet, in kwantu jirreferu ghal missier il-minuri, jigu korretti kontestwalment billi jigu sostitwiti b'dawk il-partikolarijiet li sejrin jirrizultaw waqt is-smigh tal-kawza;

Tordna li l-kunjom taz-zewgt tal-minuri ikun l-istess kunjom tal-

"Bl-ispejjez kontra l-intimati, jew min minnhom, ingunti ghas-subizzjoni; "Rat il-lista tax-xhieda tal-attur; "Rat ir-risposta guramentata tal-konvenut Direttur tar-Registru Pubbliku, li permezz taghha eccepixxa; (fol.

Illi preliminarjament l-esponent jistqarr li hu mhuwiex edott mill-fatti li ġew iddikjarati fir-rikors ġuramentat u għalhekk għal dak li għandu x'jaqsam mal-mertu tal-każ inkwistjoni huwa jirrimetti ruħu għar- riżultanzi istruttorji għalkemm f'dan l-ambitu l-esponent umilment jitlob lil din l-Onorabbli Qorti sabiex tistieden lill-partijiet kollha konċernanti sabiex jissottomettu ruħhom għat-testijiet ġenetiċi kif provdut fl-Artikolu 100A tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta;

Illi bla ħsara għall-premess f'każ li tintlaqa' l-ewwel u t-tielet t-talba ta' l-attur l-esponent jinvita lil istess attur Khaled Borg Sciberras sabiex permezz ta' nota jispeċifika d-dettalji personali kollha tiegħu, senjatament (1) l-isem u l-kunjom, (2) id-dokument tal-Identità, (3) l- età tiegħu meta twieled il-minuri Liam, (4) il-post tat-twelid tiegħu, (5) il-post ta' residenza tiegħu meta twieldu l-imsemmi minuri, (6) isem u kunjom ta' missieru u (7) jekk l-imsemmi missier patern kienx għadu ħaj meta twieldu it-tfal Zachary u Hannah.

Tali informazzjoni hija meħtieġa biex eventwalment jiġu inseriti fl-Atti tat- Twelid tal-imsemmiha Zachary bin-numru ta' reġistrazzjoni 9405 tas-sena 2005 u ta' Hannah bin-numru ta' reġistrazzjoni 309 tas- sena 2009;

Illi finalment dejjem mingħajr ħsara għal fuq espost, l-esponent jissottometti li fi kwalunkwe każ l-azzjoni tar-rikorrent mhijiex attribwibbli għal xi għemil jew nuqqas ta' aġir tal-esponent u kwindi huwa m'għandux jiġi assoġġettat għall-ispejjeż tal-kawża istanti;

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

"Bl-ispejjeż kontra r-rikorrenti li qegħdin jiġu inġunti in subizzjoni.

"Rat il-lista tax-xhieda tal-konvenut Direttur tar-Registru Pubbliku; "Rat ir-risposta guramenta tal-konvenuta Isabelle Spiteri Gonzi personalment u bhala kuratrici tal-minuri Zachary Spiteri Gonzi u Hannah Spiteri Gonzi, li permezz taghha eccepiet (fol 60) : "Illi preliminarjament ukoll hija qed taghti ruhha notifikata bir-rikors guramentat u titlob li ghandha tigi kjamata fil-kawza mart l-istess Khaled Borg Sciberras li jisimha Anna Borg Sciberras ghal kull interess li jista jkollha u t- talba qed issir ai termini tal-artikolu 77A tal-Kap 16 stante li r-rikorrenti huwa mizzewweg lill-istess Anna Borg Sciberras u stante wkoll li kemm-il darba din il-Qorti tilqa t-talbiet tar-rikorrenti attur, martu li jghix maghha ghandha tkun taf li r-rikorrenti zewgha jkun obligat ihallas manteniment ghaz-zewg uliedu liema manteniment tkun qed tohrog ghaliha l-istess martu stante li jkun gej minn flus appartenenti l-komunjoni tal-akkwisti.

"Illi preliminarjament ukoll r-rikorrenti ghandu ai termini tal-artikolu 156(4) tal-Kap 12 jindika sal-ewwel seduta min huma x-xhieda li semma fit-tielet paragrafu tal-lista tax-xhieda tieghu.

"Illi bla pregugizzju ghal premess, it-talbiet tal-attur ghandhom jigu michuda fil-fatt u fid-dritt stante li : "1.

Ir-rikorrenti attur ma ottemperax ruhu mal-artikolu 77C tal-Kap 16 stante li ghaddew aktar minn sitt xhur mit-twelid taz-zewg ulied u ghalhekk it-talbiet tar-rikorrenti ghandhom jigu michuda.

Illi inoltre u bla pregudizzju ghal premess ir-rikorrenti mhux fl- interess tal-minuri li huma jkunu jafu minn hu l-missier naturali taghhom u dan kif jigi pruvat waqt il-kawza.

"Salvi risposti ulterjuri.

"Rat il-lista tax-xhieda tal-konvenuta Isabelle Spiteri Gonzi personalment u bhala kuratrici tal-minuri Zachary Spiteri Gonzi u Hannah Spiteri Gonzi;

"Semghet lix-xhieda illi tressqu;

"Rat id-dokumenti li ġew esebiti, il-provi li ġew prodotti u l-atti ta' dan il-

proċediment;

"Rat in-noti ta' sottomissjonijiet tal-partijiet; "Rat illi l-kawza tħalliet għas-sentenza għallum; "Ikkunsidrat : "Il-Qorti rat id-digriet tagħha tal-1 ta' Novembru 2012 li permezz tieghu ordnat li jittieħdu l-kampjuni għall-finijiet ta' testijiet xjentifiċi u ġenetiċi minn fuq il-persuna tal-konvenuta Isabelle Spiteri Gonzi u minn fuq il-persuni tal-minuri Zachary u Hannah.

"Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Appell tal-25 t'Ottubru 2013 illi permezz tagħha l-appell ġie miċħud u l-atti ġew rinvjati lil din il-Qorti għat- tkomplija tas-smigħ tal-kawża.

"Rat id-dokumenti kollha esebiti inkluż l-affidavits tal-partijiet1 u tax- xhieda Jayne Spiteri Fondacaro, Nathalie Debono u Edgar Spadaro, il- kondotta tal-attur u character reference5.

"Rat ir-rapport tad-DNA redatt minn Dr. Marisa D'emanuele u ppreżentat fl- 14 ta' Jannar 20156.

"Semgħet il-kontro-eżami tal-konvenuta7 u tal-attur8.

"KONSIDERAZZJONIJIET "DWAR L-EWWEL EĊĊEZZJONI PRELIMINARI "Fl-ewwel lok, il-Qorti ser tgħaddi biex tiddiskuti l-ewwel eċċezzjoni sollevata mill-konvenuta fejn hija tgħid li l-attur m'ottemporax ruħu mar- rekwiżiti tal-Artikolu 77C.

Fis-sottomissjonijiet tagħha, il-konvenuta telabora li l-attur kellu jressaq l-azzjoni odjerna fi żmien sitt xhur mit- twelid tal-ulied, jew fin-nuqqas, jitlob l-awtorizzazzjoni tal-istess Qorti sabiex jipproċedi wara t-trapass ta' sitt xhur.

45 et seq. u r-ritratti miegħu annessi u tal-konvenuta fol.

187 et seq. u r- rapport miegħu anness 2 Fol.

7 Seduta tad-19 ta' Novembru 2015 fol.

8 Seduta tal-21 t'April 2016, fol.

"Il-Qorti tirrileva illi l-attur fl-ebda mument ma ddikjara illi qed jagħmel it- talba tiegħu taħt l-Artikolu 77A.

Fir-rikors ġuramentat jagħmel it-talbiet tiegħu mingħajr ma jorbothom ma' kwalsiasi artikolu.

Kienet biss il- konvenuta li ddeċidiet illi din it-talba hija waħda li qed issir taħt l-Artikolu 77A u tiddikjara dan fir-risposta ġuramentata tagħha.

"Il-Qorti ma taqbilx li din hija azzjoni taħt l-Artikolu 77A tal-Kodiċi Ċivili u hija tal-fehma li l-azzjoni odjerna hija waħda ai termini tal-Artikolu 86 tal- istess kodiċi.

Fil-każ odjern, l-artikoli formanti parti mis-Sub-Titolu I tat- Titolu II tal-Ewwel Ktieb, fosthom l-artikoli 77 u 77A ma japplikawx.

Is- Sub-titolu I japplika għall-ulied imnissla jew imwielda matul iż-żwieġ, u huwa ċar li is-subtitolu qed jirreferi għal ulied imnissla jew imwielda minn omm li tkun miżżewġa (u mhux minn missier li jkun miżżewweġ).

Konstantament issir referenza fis-subtitolu kollu għal żewġ l-omm, iżda mkien ma ssir l-istess referenza għal mart il-missier.

Fil-każ odjern, l- ulied twieldu lil omm xebba fil-waqt illi l-allegat missier kien sija fil- mument tal-konċepiment u anke fit-twelid, miżżewweġ.

Dana ma jagħmilx l-azzjoni waħda msejsa fuq l-artikolu 77A, għaliex fil-fehma tal- Qorti, kull fejn l-artikoli qed jagħmlu distinzjoni bejn ulied imnissla u mwielda fiż-żwieġ u ulied imwielda u mnissla barra miż-żwieġ, huwa ċar li l-liġi qed titkellem fuq l-istat tal-omm u mhux tal-missier.

Dan ir- raġunament tal-Qorti jsib konfort fl-artikolu 89, taħt is-subtitolu tal- filjazzjoni tal-ulied imnissla u mwielda barra miż-żwieġ, fejn il-liġi tirregola s-sitwazzjoni tal-ulied li jitnisslu u jitwieldu barra miż-żwieġ iżda l-missier li jagħraf lill-ulied ikun miżżewweġ.

Għaldaqstant huwa iktar ċar li fiċ-ċirkostanzi ta' ulied li jitwieldu lil omm xebba u missier miżżewweġ (mhux lill-omm) huwa applikabbli s-Subtitolu III.

"Ladarba l-azzjoni hija waħda li temani mill-Artikolu 86, l-attur ma kellux terminu l- jaġixxi u awtorizzazzjoni tal-Qorti.

L-artikolu 86 ma jagħmilx dawn ir-rekwiżiti bħalma jagħmel l-artikolu 77C.

"In vista ta' dan, l-ewwel eċċezzjoni tal-konvenuta m'hijiex qed tiġi

akkolta u l-Qorti qiegħda tiskarta kwalsiasi sottomissjoni tal-konvenuta

fejn tinsisti li kellhom jiġu osservati r-rekwiżiti tal-Artikolu 77C.

"DWAR IL-MERTU

"L-attur jitlob illi huwa jiġi magħruf bħala il-missier naturali tal-minuri

Zachary u Hannah mitwielda lill-konvenuta Isabelle Spiteri Gonzi fit-3 ta'

Lulju 2005 u fit-3 ta' Jannar 2009.

Sal-lum dawn huma dikjarati bħala

ulied missier mhux magħruf u jġorru il-kunjom tal-omm ossia Spiteri Gonzi.

il-ħtieġa

lanqas

"Illi l-aqwa prova f'kawżi bħal din huma t-testijiet xjentifiċi u ġenetiċi li fil- każ odjern9 ikkonfermaw il-probabilta 99.9999% li l-attur huwa l-missier bijoloġiku tal-minuri Zachary u Hannah.

Fil-fatt l-esperta inkarigata mill- Qorti Dr. Marisa D'emanuele ikkonfermat illi "Mit-testijiet li għamilt irriżulta illi Khaled Borg Sciberras (ID No. 968106M) hu l-missier naturali ta' Zachary u Hannah Spiteri Gonzi."

"Fil-fatt, il-konvenuta nniffisha xehdet illi l-minuri huma ulied l-attur u dan fil-kontro-eżami meta saritilha d-domanda diretta: "Mela ħa nsaqsik bil- mod, Zachary u t-tifla huma t-tfal ta' Khaled Borg Sciberras?"

"Il-konvenuta teċċepixxi illi mhux fl-interess tal-minuri li huma jkunu jafu min hu l-missier naturali tagħhom.

Hija tressaq diversi affidavits sabiex tipprova illi l-attur huwa bniedem ta' karattru kemmxejn oskur.

Min-naħa tiegħu, l-attur jipprova juri li huwa bniedem responsabbli u ta' min jorbot fuqu.

Dawn il-provi kollha f'għajnejn il-Qorti huma superfluwi, għaliex ma jeżistux l-estremi li jistgħu jiġġustifikaw li l-minuri ma jkunux jafu min hu missierhom.

Anke l-aġir tal-konvenuta nnifisha jindikaw illi m'hemmx dawn l-estremi għaliex din wara li kellha tifel minn "missier daqshekk ħażin", ma ddejqet xejn ikollha relazzjonijiet sesswali miegħu miftuħin għall-prokreazzjoni tal-ulied, b'tali mod li reġgħet inqabdet tqila bit-tieni tarbija tiegħu.

Il-konvenuta tista' forsi targumenta illi qabel ma twieled Zachary, ma setgħetx tkun taf kemm l-attur huwa missier mhux affidabbli, iżda ċertament li qabel ma twieldet Hannah kienet taf.

F'għajnejn il-Qorti dan jġib l-argumenti tagħha kollha rigward l- affidabilita o meno tal-attur fix-xejn.

"DWAR IL-KUNJOM TAL-MINURI "Il-minuri Zachary u Hannah, mertu ta' din il-kawża, llum għandhom ħdax u seba' snin rispettivament.

Il-missier naturali ossia l-attur dam xi ftit jaħsibha qabel ma ntavola il-proċeduri, fil-waqt illi l-omm, ossia il- konvenuta, għamlet li setgħet biex jitwalu l-proċeduri.

"Il-Qorti f'dak li jirrigwarda l-kunjom li jkollhom il-minuri, mhijiex ser tikkonsidra jekk il-missier hux ser jiġi "punit" jew jekk għandux "ibagħti"

l-fatt li uliedu ma jkollhomx kunjomu.

Il-ħsibijiet tal-ġenituri huma għal

kollox irrelevanti għall-Qorti li rrispettivament mit-tortijiet tal-ġenituri

għandha quddiemha biss l-aħjar interess ta' dawn it-tfal, li sal-lum

huma magħrufa bil-kunjom tal-omm Spiteri Gonzi.

Huwa fl-aħjar interess

tagħhom li f'dan l-istadju jibdew isiru magħrufa bil-kunjom tal-missier

Din il-Qorti hija tal-fehma li l-minuri ilhom wisq magħrufa bil-

kunjom Spiteri Gonzi u tħossha ftit kiefra li tibdel il-kunjom ta' Zachary f'dan l-

istadju fejn huwa ġja għalaq ħdax-il sena u partikolarment fid-dawl li hu

jbaghti mill-kondizzjoni tal-awtiżmu u ġie ċertifikat li "Baldwin finds it difficult to deal with changes, which may cause him a lof anxiety and affect his general behaviour"10 "Għaldaqstant il-Qorti ser tgħaddi biex tordna li l-minuri Baldwin jibqa' magħruf bil-kunjom Spiteri Gonzi, u konsegwentement anke Hannah tibqa' magħrufa bil-kunjom Spiteri Gonzi.

Dana m'għandu jnaqqas xejn mill- involviment tal-missier fil-ħajja tal-minuri li jistgħu jibbenefikaw minn relazzjoni tajba ma' missierhom, filwaqt illi jevitaw li jgħaddu minn xi esperjenzi negattivi minħabba l-bdil tal-kunjom tagħhom.

"DWAR IL-KAP TAL-ISPEJJEŻ "Illi jirriżulta li qabel ma ntavola dawn il-proċeduri, l-attur kien ippreżenta ittra uffiċjali fil-konfront tal-konvenuta fejn kien infurmaha bl-intendiment tiegħu li jirrikonoxxi lil uliedu.11 Din l-ittra ġiet debitament notifikata lill- konvenuta li min-naħa tagħha għażlet illi ma tweġibhiex.

Illi matul din il- kawża, il-konvenuta, għamlet kulma setgħet biex ittawwal il-proċeduri, opponiet għat-teħid tal-kampjuni u saħansitra ntavolat appell "biex jintilef aktar żmien f'din il-kawża"12.

Illi huwa manifest li din il-kawża serviet biss biex jinħela l-ħin għaliex il-konvenuta mill-bidu kienet taf li l- minuri huma ulied l-attur.

Illi għaldaqstant għandha tkun il-konvenuta Isabelle Spiteri Gonzi illi tbaghti l-ispejjeż ta' din il-kawża.

"DEĊIDE "Għal dawn il-motivi il-Qorti taqta' u tiddeċiedi din il-kawża billi tilqa' l- ewwel erba' talbiet attriċi u tiddisponi mill-eċċezzjonijiet tal-konvenuti billi:-

Tiddikjara illi l-minuri Zachary imwieled fit-3 ta' Lulju 2005 minn Isabelle Spiteri Gonzi u l-minuri Hannah imwielda fit-3 ta' Jannar 2009 minn Isabelle Spiteri Gonzi huma l-ulied naturali tal- attur Khaled Borg Sciberras detentur tal-identita` 977881(M).

Tordna lid-Direttur tar-Reġistru Pubbliku sabiex fl-atti tat- twelid l-kliem 'unknown father' u minflok jitniżżlu isem u kunjom l-attur Khaled Borg Sciberras u l-konnotati kollha tiegħu.

Il-Qorti qed tagħti lill-attur ġimgħa żmien millum sabiex b'nota, notifikata lid- Direttur tar-Reġistru Pubbliku, jiddikjara l-konnotati kollha

jikkanċella

10 Rapport ta' Yanika attard mill-Malta Autism Centre fol.

11 Ittra ddatata 11 t'April 2011 u nnumerata 35/11, fol.

6 12 Sentenza tal-Qorti tal-Appell Superjuri tal-25 t'Ottubru 2013

tiegħu kif mitlub fit-tieni paragrafu tar-risposta ġuramentata tad-Direttur tar-Reġistru Pubbliku (fol.

Il-minuri għandhom jibqgħu magħrufa bil-kunjom Spiteri Gonzi u għaldaqstant id-Direttur tar-Reġistru Pubbliku qed jiġi ordnat iniżżel annotazzjoni ta' din id-deċiżjoni fuq l-att tat-twelid taż- żewġ minuri.

"Bl-ispejjeż kontra l-konvenuta Isabelle Spiteri Gonzi."

Rat l-appell tal-konvenuta li permezz tieghu talbet ir-revoka tal-istess

sentenza u li allura jigu milqugha l-eccezzjonijiet taghha.

Il-konvenut l-

iehor Direttur tar-Regstru Publiku u l-attur jaqblu mas-sentenza imsemmija.

Rat il-verbal tas-seduta tal-10 ta' Ottubru 2017 li permezz tieghu l-kawza

thalliet ghas-sentenza wara li l-Avukati tal-partijiet trattaw l-appell;

Ikkonsidrat;

AGGRAVJI TAL-KONVENUTA

jirrigwardjaw l-interpretazzjoni tal-Artikoli 77, 77A u 77C tal-Kodici Civili.

Hija ssostni li l-azzjoni attrici kwindi hija perenta; dawn l-artikoli, flimkien

mal-Artikolu 77B jghidu hekk:

Bla ħsara għal dak li jiddisponi l-artikolu 81, il-filjazzjonita' tifel imwieled matul iż-żwieġ tista' tiġi attakkata wkoll minnkull min ikollu interess:(a) jekk jipprova illi, fiż-żmien bejn it-tliet mitt ġurnata ul-mija u t- tmenin ġurnata qabel it-twelid tat-tifel, ir-raġel kien fl-impossibilità fiżika li jgħammar ma'martu minħabba f'li kien bogħod minnha jew minħabba f'xi aċċident ieħor; jew (b) jekk jipprova li fiż-żmien hawn fuq imsemmi l-marakienet wettqet adulterju u barra minn hekk jipprova xifatt ieħor li jista' wkoll ikun testijiet u provi ġenetiċi uxjentifiċi li x'aktarx jeskludu lir-raġel bħala l-missiernaturali tat-tifel.

Bla ħsara għal dak li jiddisponi l-artikolu 81, kull min jgħid li huwa l- ġenitur naturali ta' wild imwieled fiż-żwieġ, jew il-werrieta tiegħu jekk huwa jkun miet qabel ma jitwieled il-wild, jista' jmexxi b'rikors ġuramentat quddiem il-qorti kompetenti kontra l-konjuġi liwiled, il-konjuġi l-ieħor u l- wild, jew il-werrieta rispettivi tagħhom jekkxi ħadd minnhom ikun mejjet, sabiex huwa jiġi dikjarat bħala l-ġenitur naturali tal-wild u dan jekk kemm-il darba huwa jirnexxielu jipprova lifiż-żmien bejn it-tliet mitt ġurnata u l-mija u t-tmenin ġurnata qabel it-twelid tal-wild, il-konjuġi li wiled kien wettaq adulterju miegħu, u barra minn hekk jipprova xi fatt ieħor, li jista' wkoll ikunu testijiet u proviġenetiċi u xjentifiċi li x'aktarx jeskludu lill-konjuġi l- ieħor bħala l-ġenitur naturali tal-wild.

It-talba ġudizzjarja għad-dikjarazzjoni li persuna huwa ġenitur kif imsemmija fl-artikolu ta' qabel dan, tista' wkoll tiġi eżerċitata mill-ġenitur li wiled permezz ta' rikors ġuramentat quddiem il-qorti kompetenti kontra l- konjuġi l-ieħor, il-ġenitur naturali u l-wild imwieled fiż-żwieġ jekk kemm-il darba tali ġenitur li wiled jipprova li fiż-żmien bejn it-tliet mitt ġurnata u l- mija u tmenin ġurnata qabel it-twelid tal-wild tali ġenitur wettaq adulterju ma' dik il-persuna li dak il-ġenitur ikun qiegħed jitlob li jiġi ddikjarat bħala l- ġenitur naturali tal-wild u barra minn hekk jipprova xi fatt ieħor li jista' wkoll ikunu testijiet u provi ġenetiċi u xjentifiċi li x'aktarx jindikaw lil dik il-persuna bħala l-ġenitur naturali tal-wild.

Fil-każijiet imsemmija fl-artikoli 77, 77A u 77B il-persuna li tgħid li hija l-ġenitur naturali tal-wild imwieled fiż-żwieġ, jew il-konjuġi li wiled skont il-każ, jistgħu jipproċedu b'kawża għal dikjarazzjoni li persuna huwa l- ġenitur jekk huma jressqu r-rikors ġuramentat tagħhom fi żmien sitt xhur mit-twelid tal-wild:"

L-ewwel Qorti ikkonkludiet li l-azzjoni intentata mill-appellat, ma hijiex

indirizzata skont dawn l-artikoli izda skont l-Artikolu 86 illi allura ma ghandu

ebda terminu ta' dekadenza.

Dan jghid illi:

It-tifel imnissel u mwieled barra miż-żwieġ jista' jiġi magħruf mill- missier u mill-omm, sew mit-tnejn flimkien kemmukoll separatament:

Iżda meta l-persuna li tagħraf ruħha bħala missier it-tifel hija minuri, it- tagħrif li tagħmel din il-persuna huwa null:

"Iżda wkoll it-tagħrif ta' tifel imwieled barra miż-żwieġ minn persuna li tgħid li tkun missier it-tifel, li jsir separatament mill-omm, ma jkollu ebda effett u ma jiġix reġistrat kemm-il darbaomm dak it-tifel, jew il-werrieta tagħha jekk hija tkun mejta, u t-tifel innifsu jekk ikun laħaq l-età, ma jkunux ġew notifikati b'ittra uffiċjali minn persuna li jkollha interess li fiha jkun hemm dikjaratli dik il-persuna tkun bi ħsiebha tapplika għar-reġistrazzjoni ta' dakit-tagħrif u l-omm, jew il-werrieta tagħha skont il-każ, u t-tifel, majkunux fi żmien xahrejn minn dik in-notifika permezz ta' notapreżentata fl-atti ta' dik l-ittra uffiċjali, qablu li ssir dik ir-reġistrazzjoni, f'liema każ dik l-ittra uffiċjali u n-nota li turi l-qbilgħandhom jiġu notifikati lid-Direttur tar-Reġistru Pubbliku ligħandu jgħaddi biex jirreġistra l-imsemmi tagħrif fl-atti tal-istat ċivili relattivi:

"Iżda meta l-omm jew it-tifel li jkollu l-età ma jkunux kif hawn qabel imsemmi jaqblu ma' dik ir-reġistrazzjoni jew jibqgħu ma jweġbux fiż-żmien ta' xahrejn fuq imsemmi, kull min ikolluinteress jista' jmexxi b'rikors quddiem il-qorti kompetenti kontra l-persuna jew il-persuni li ma jkunux hekk qablu, biex il-qortitiddikjara li min jagħmel it-tagħrif ikun missier it-tifel u tordna r-reġistrazzjoni ta' dak it-tagħrif fl-atti tal-istat ċivili relattiv.

Huwa evidenti illi l-ewwel Qorti interpretat tajjeb il-kwalita` ta' azzjoni li

Il-partijiet ma humiex mizzewgin u l-ulied huma frott ta'

relazzjoni extra konjugali li kellhom.

Ghalhekk il-provvedimenti tal-Artikoli

Tant huwa

hekk li dawn l-artikoli huma taht is-sub titolu intitolat FUQ IL-FILJAZZJONI

TAL-ULIED IMNISSLA JEW IMWIELDA MATUL IŻ-ŻWIEĠ. (sottolinear ta'

din il-Qorti).

Il-partijiet kif inghad mhux mizzewgin u ghalhekk il-Qorti ma tistax tifhem

tibqa' ssostni din

l-eccezzjoni

Certament ma tistax tinterpreta l-kliem matul iz-zwieg li jinkludu lill-appellat

ghaliex dan mizzewweg lil haddiehor!

Il-kliem imsemmija indubbjament

japplikaw meta l-partijiet fil-kawza jkunu mizzewgin lil xulxin u ma jistax

ikun hemm interpretazzjoni ohra ghal dan il-kliem.

Infatti l-Artikolu 86 li ai

termini tieghu giet istitwita l-kawza, jaqa' taht is-sub titolu msemmi FUQ IL-

FILJAZZJONI TAL-ULIED IMNISSLA U MWIELDA BARRA MIŻ-ŻWIEĠ –

kif appuntu huma l-ulied li dwarhom saret il-kawza.

appellat fir-risposta tieghu ghall-appell, is-sentenzi citati mill-appellanti fir-

rikors taghha ma japplikaw b'ebda mod ghal din il-kawza ghaliex huma

bejn partijiet li kienu mizzewgin.

Is-sentenza Khan v. Spiteri

(Appell, 31 ta' Ottubru 2007) m'hijiex simili ghal din ghaliex hemmhekk l-

attur attakka l-legittimita` tal-minuri u ghalhekk kellu jipprova li r-ragel tal-

konvenuta kien fl-impossibilita` fizika li jkun il-missier tieghu – fil-kaz odjern

il-minuri huma imnizzlin fic-certifikat tat-twelid bhala wlied missier mhux

maghruf u ghalhekk l-attur appellat ma ghandux ghalfejn jaghmel din il-

L-aggravji msemmija ghalhekk huma michuda.

L-aggravji l-ohra ma tantx jimmeritaw wisq deliberazzjoni.

jirrigwardja l-access akkordat lill-appellat, madankollu l-ewwel Qorti ma

ddecidiet xejn dwar dan u ghalhekk din il-Qorti ma tistax tiehu konjizzjoni

Fis-sentenza ta' din il-Qorti fl-ismijiet De Donno v.

Castaldi Paris (30 ta' Mejju 2014) intqal illi:

"Dan kollu allura jfisser li appell, kemm principali u kemm incidentali, jista' jsir biss mill-parti disposittiva tas-sentenza u allura il-parti decisiva u obligatorja kif gia issemma. .......… Ladarba pero' din mhijiex parti essenzjali mis-sentenza u allura ma torbotx il-partijiet kif torbothom il- parti disposittiva, il-Qorti ghal ragunijiet purament procedurali .....se tiddikjara dan l-appell inammissibbli."

Kif qalet ukoll il-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fil-kawza fl-ismijiet Andrew

Bonnici Stagno Navarra tifhem illi bl-espressjoni 'kap wiehed jew izjed ta' kull sentenza'

adoperata fl-Artikolu 240 tal-Kap.

12 jew f'dispozizzjonjiet ohra tal-Kodici

tal-Procedura u Organizzazzjoni Civili .. fejn tissemma' l-kelma 'kap' il-ligi

qed tirreferi espressament ghall-kapi fil-parti operattiva tas-sentenza".

Ir-raba' aggravju jirrigwardja l-ispejjez tal-kawza.

L-appellanti tilmenta li

ma kellhiex tigi addossata bl-ispejjez ghaliex l-appellat qaghad jistenna li

jsir cittadin Malti qabel istitwixxa l-kawza u allura ghadda z-zmien sakemm

dan sar u l-minuri gew registrati bhala wild missier mhux maghruf.

Din il-Qorti ma taqbilx ma' dan ghaliex l-appellanti setghet facilment evitat

il-proceduri kieku aderixxiet mat-talba tal-appellat permezz tal-ittra ufficjali

illi ipprezenta qabel ma beda l-kawza u dan ai termini tal-Artikolu 86 fuq

Ghalhekk anke dan l-aggravju huwa respint u l-ewwel Qorti

iddecidiet tajjeb ai termini tal-Artikolu 223 tal-Kap.

Finalment l-appellanti tghid li mhux fl-interess tal-minuri li t-talba attrici tigi

akkolta, b'applikazzjoni tal-Artikolu 149 tal-Kap.

Madankollu din il-Qorti

ma tifhimx kif dikjarazzjoni gudizzjarja ta' min hu missierhom tista' taghmel

hsara lill-minuri; pjuttost li jkollhom certifikat li jghid li missierhom mhux

maghruf jista' jkun ta' hsara ghalihom.

Ghal dawn il-motivi, il-Qorti tiddisponi mill-appell billi tichdu; tikkonferma

ghalhekk is-sentenza appellata fl-intier taghha; l-ispejjez kollha tal-appell

huma a kariku tal-appellanti.


QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR.

Seduta ta' nhar il-Gimgha 24 ta' Novembru 2017

Maria Schembri Diacono bhala kuratrici ad litem ta' bintha minuri Hannah Trabelsi u dan permezz tad-digriet tat-23 ta' Ottubru 2008 v. Roberto Carlo Trabelsi

tieghu nghad hekk:

Rat ir-rikors guramentat tal-attrici tat-22 ta' Mejju 2008, li permezz

Illi minn relazzjoni intima li kellha ma' l-intimat Roberto Carlo "1.

Trabelsi, l-esponenti kellha wild bl-isem ta' Hannah, liema wild gie irrikonoxxut mill-intimat, li llum ghandha hames snin, kif jindika l- anness certifikat tat-twelid immarkat (Dok MC 1).

Illi ghal madwar sena u nofs, l-esponenti kienet qieghda tghix "2. flimkien ma' l-intimat u ma' binthom Hannah Trabelsi, u li din ir- relazzjoni ntemmet fis-6 ta' Jannar 2008, b'dan illi l-esponenti ma baqghetx tirrisjedi ma' l-intimat u marret tghix mal-genituri taghha flimkien ma' bintha.

Illi din id-decizjoni ittiehdet mill-esponenti in vista ta' l-agir tieghu, "3. ghaliex l-intimat, kellu komportament vjolenti u aggressiv fil-konfront taghha u ta' binthom Hannah u in oltre l-intimat anke jbati minn perjodi ta' dipressjoni.

Illi l-esponenti fis-sittax (16) ta' Jannar 2008 talbet lir-Registratur tal-Qorti tal-Familja biex jigi mahtur medjatur sabiex jinghata bidu ghall-process ta' medjazzjoni skond il-ligi u dan ghall-finijiet sabiex tinkiseb l-awtorizzazjoni mehtiega ghall-proceduri legali biex jigu regolati l-kura l-kustodja, il-manteniment u l-access tal-minuri Hannah Trabelsi.

Illi l-esponenti Maria Schembri Diacono, fl-atti ta' l-ittra ta' Medjazzjoni numru 55/08, ipprezentat Rikors guramentat (Dok MC 2) sabiex l- access ezercitat mill-intimat Roberto Carlo Trabelsi ikun taht supervizzjoni ghal ragunijiet kif spjegati f'dan l-imsemmi rikors "6.

Illi l-Qorti Civili (Sezzjoni tal-Familja), permezz ta' digriet Nru 315/08 NC ordnat li l-access mill-intimat ghal bintu ghandu jsir taht supervizzjoni minn social worker addetta ma' l-Agenzija Appogg u dan ghas-spejjez tal-intimat.

(Dok MC 3 u Dok MC 4) il-partijiet "7. iltaqghu ghal-diversi drabi mal-medjattrici,

rapprezentat minn diversi avukati, u fl-ahhar seduta ta' 3 ta' April

2008, l-intimat irrifjuta illi jitkomplew dawn is-seduti mal-medjatrici

ghaliex hass li ser ikunu inutili, specjalment ghar-rigward l- access.

Illi wara nota tal-medjatur Carmen Bellizzi D'Amato fl-atti ta' l-ittra numru

55/08, fejn talbet li l-medjazzjoni tigi maghluqa, il-Qorti Civili (Sezzjoni

lill-

esponenti Maria Schembri Diacono sabiex tipprocedi b'kawza ad hoc.

ghalhekk kostretta tistitwixxi il-kawza odjerna.

l-medjazzjoni maghluqa u awtorizzat

l-inadempjenza

ta'

"Tordna illi l-kura u l-kustodja tal-minuri Hannah Trabelsi, tigi

"Ghaldaqstant l-esponenti titlob bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti sabiex: 1. affidata esklussivament lil omm il-minuri, l-esponenti Maria Schembri Diacono; "Tordna li l-access minn Roberto Carlo Trabelsi ghal bintu 2.

Hannah ghandu jkun u jibqa' jigi ezercitat taht supervizzjoni minn social worker addetta ma' l-Agenzija Appogg a spejjez ta' l-intimat, fi granet miftehma bejn l-Agenzija Appogg u l-genituri tal-minuri, sakemm din tilhaq l-eta' maggorenni.

"Tiffissa somma bhala manteniment pagabbli kull 15-il gurnata, 3. ghall bintu minuri sakemm it-tifla, tilhaq l-eta' maggorenni jew tibda tahdem, skond liema minnhom jigi l-ahhar, rivedibbli skond l-indici ta' l-inflazzjoni, u tordna lill-intimat ihallas din is-somma, pagabbli skond il-modalitajiet li jigu ffissati min din l-Onorabbli Qorti, inkluz li tinqata' direttament mill-paga u/jew mis-salarju tieghu.

"Tordna illi spejjez assocjati ma' attivitajiet extra kurrikulari u 4. dawk rigwardanti is-sahha tal-minuri ghandhom jinqasmu ugwalment bejn il-partijiet.

"Bl-ispejjez kontra l-intimat, millum ingunt ghas-subizzjoni".

Rat ir-risposta guramentata tal-konvenut tal-31 ta' Lulju 2008, li permezz

"Fl-ewwel lok l-esponent ghandu jigi liberat mill-osservanza tal- gudizzju peress li fil-kawza, il-minuri Hannah Trabelsi ma hix rapprezentata, u kwindi l-gudizzju mhux integru; "Illi bla pregudizzju ghas-suespost, l-esponent jinsisti illi l-kura u 2. kustodja tat-tifla fuq imsemmija ghandu tkun konguntiva, izda fl- eventwalita, li dina l-Qorti jidhrilha li ghandha tkun affidata unikament f'idejn wahda mill-partijiet, ghandu jigi accertat illi dan ma jsirx bi pregudizzju ghad-drittijiet ta' l-awtorita' parentali tal-genituri; "Illi l-esponent assolutament ma jaqbilx illi l-access ghal bintu 3. ghandu jkun taht supervizjoni minn social worker, peress li ma jissussistu ebda ragunijiet ghalfejn ghandu jkun hemm dawn il-mizuri.

Fil-fatt tajjeb li jigi rilevat illi sakemm l-esponent kien ghadu jghix taht saqaf wiehed ma' l-imsemmija Maria Schembri Diacono, it-tifla kienet tithalla sieghat twal fil-kustodja tieghu, u sahansitra kien johrogha b'mod regolari, u ghalhekk ma jistax jifhem ghalfejn illum l-imsemmija Maria Schembri Diacono qieghda tinsisti li tillimita tali access.

"Illi l-esponent dispost li jissomministra manteniment lil bintu 4. minuri kif dejjem ghamel, pero' jrid jittiehed kont tac-cirkostanzi u l- bzonnijiet tieghu, u s-salarju li ghandu, oltre dejn ta' mitejn Euro fix- xahar mal-Bank of Santa Luċija, Ta' Kerċem, apparti self iehor kif ser jirrizulta fit- trattazzjoni tal-kawza, u di piu' din l-istess Maria Schembri Diacono hija impjegata u jinkombi fuqha wkoll l-obbligu li tissoministra manteniment lill- imsemmija tifla minuri.

"Illi in kwantu ghall-attivitajiet extra-kurrikulari, hu jkun dispost li jikkontribwixxi ghalihom purke' ikunu ragonevoli u li ma jzidux mal- pizijiet, tenut kont tal-paga li ghandu l-esponent u tal-htiega ta' tali attivitajiet extrakunikulari.

F'kaz li din il-Qorti joghgobha li ghandu jhallas parti minn dawn jsir kontra prezentazzioni ta' ricevuti u li t-tifla ma tintbaghatx ebda attivita' extra- kurrikulari jekk mhux bil-kunsens ta' l-istess esponent.

6. jikkontribwixxi ghan-nofs, kontra prezentazzjoni ta' ricevuti.

"Illi kwantu jirrigwarda spejjez ta' sahha, l-esponent ikun lest li

Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Familja moghtija fis-27 ta' Settembru 2016 li

permezz taghha ddecidiet hekk:

"Ghal dawn il-motivi il-Qorti qed taqta' u tiddeciedi din il-kawza billi prevja li tiddisponi mir-risposta tal-konvenut: "1.

Tilqa' l-ewwel talba attrici u tiddikjara li l-kura u l-kustodja tal-minuri Hannah Trabelsi ghandha tigi fdata esklussivament f'idejn l-attrici Maria Schembri Diacono.

Tichad it-tieni talba u tiddeciedi li f'dan l-istadju l-konvenut ma ghandux jezercita access favur bintu minuri.

Tilqa` t-tielet talba u tillikwida l-manteniment pagabbli mill-missier lill-omm ghall-minuri, fl-ammont ta' mitejn u hamsin ewro (€250) kull erba' gimghat b'effett millum, liema manteniment jinkludi sehem il- konvenut tal-ispejjez medici u edukattivi tal-minuri.

Il-manteniment hawn stipulat jizdied kull sena skond l-indici tal-gholi tal-hajja u jibqa' jithallas anke wara li l-minuri taghlaq 18-il sena jekk tibqa` tistudja u sakemm taghlaq it-23 sena.

Tichad ir-raba` talba in vista ta' dak deciz ai termini tat-tielet talba.

"L-ispejjez ta' din il-kawza ghandhom jigu sopportati mill-konvenut".

Minn din is-sentenza qed jappella l-konvenut li qed jitlob riforma taghha

billi jinghata kura u kustodja kongunta tal-minuri, illi jinghata access

ghaliha u li jigi ridott il-manteniment assenjat mill-ewwel Qorti.

Din il-

Qorti biex tkun f'pozizzjoni ahjar li tiddeciedi dwar il-futur tal-minuri,

L-appellant ressaq tlett aggravji u l-ewwel tnejn jirrigwardjaw id-decizjoni

li l-appellata tinghata kura u kustodja esklussiva tal-minuri.

Jghid li l-

ewwel Qorti ghamlet apprezzament zbaljat tal-fatti u li applikat il-ligi

hazin fir-rigward.

Kwantu ghall-evalwazzjoni tal-fatti gie ripetut diversi drabi illi appuntu

dak li huwa apprezzament tal-fatti, din il-Qorti tal-Appell fil-kawza fl-

ismijiet Phyliss Urbas v. Joseph Speranza (10 ta' Jannar 1995) qalet li

"il-Qorti tal-Appell tiddisturba biss id-diskrezzjoni ezercitata mill-ewwel

Qorti f'kazijiet eccezzjonali meta si tratta ta' valutazzjoni ta' fatti".

Imbaghad fil-kawza fl-ismijiet Joseph Sciortino v. George Lewis (15 ta'

Novembru 2004) l-istess Qorti qalet li "Huwa principju bazilari segwit

minn din il-Qorti ta' revizjoni li fejn si tratta ta' apprezzament u

evalwazzjoni ta' provi ta' fatt din il-Qorti qatt ma tiddisturba leggerment

apprezzament tal-provi li jkun sar mill-ewwel Qorti sakemm ma jkunx

hemm ragunijiet gravi u serji bizzejjed li jissugerixxu mod iehor".

Dan l-insenjament huwa segwit f'diversi sentenzi ohra bhal Emanuel

Behan v. Dr Graham Parascandolo, Appell, 10 ta' Jannar 1995 u Paul

Dolgopoliuk v. Salvu Francis, Appell 5 ta' Ottubru 2001); madankollu

"Din il-Qorti pero' f'kaz tapprezza ukoll li id dover taghha xorta huwa li

tesamina sewwa l-provi imressqa u barra minn hekk, huwa ukoll

importanti li l-istess provi u l-konkluzjonijiet ta' kif graw il-fatti in kwistjoni

interpretati skond

il-ligijiet

gurisprudenza l-aktar ricenti u kostanti fil-materja".

Direttur tas Sahha, Qorti tal-Appell, 30 ta' Mejju 2014).

Din il-Qorti ma tirravisa ebda nuqqas da parti tal-Qorti tal-Familja fir-

rigward tal-apprezzament tal-fatti, anzi huwa car li ghamlet evalwazzjoni

dettaljata u profonda tal-provi li tressqu quddiemha matul il-perkors twil

Ma hemmx dubbju li l-Qorti msemmija waslet ghall-

konkluzjoni gusta u fl-ahjar interess tal-minuri li l-kura u kustodja taghha

ghandha tkun affidata f'idejn l-appellata esklussivament u li l-istess

minuri tibqa' tghix maghha.

Kif inghad din il-Qorti kellha opportunità

tisma' lill-minuri in camera u jidher li l-istess minuri llum il-gurnata hija

tfajla intelligenti u matura u hija fl-istess hin sensittiva ghax-xewqa ta'

missierha li jkollu aktar kuntatt maghha, sinjal tajjeb ta' trobbija sana.

Ghalhekk se tiehu kont ta' dak li semghet u osservat din il-Qorti f'dan l-

Din il-Qorti taqbel ukoll perfettament ma dak li qalet ricentement

din il-Qorti (diversament komposta) fil-kawza fl-ismijiet Laganan v.

"In tema legali issir referenza ghas-sentenza moghtija fit-3 ta' Ottubru 2008 fl-ismijiet Miriam Phillips. v. Francis Cassola fejn il-Qorti tal-Appell iddikjarat illi fejn il-genituri ma jitkellmux, talba ghall-kustodja kongunta ghandha tigi skartata mill-Qorti.

Din il-Qorti filwaqt li tiddikjara li taqbel ma' tali pronunzjament izzid illi l-istess principju japplika fejn iz-zewg genituri m'humiex kapaci jitkellmu b'mod civili ma' xulxin li l-kura u kustodja m'ghandhiex tkun kongunta ghaliex immankabilment tkun sors ta' litigji ulterjuri b'detriment serju ghall-benessere tal-minuri.

Fis -sentenza appena citata l-Qorti tal-Appell iddikjarat hekk:-

"Din il-Qorti tibda biex taghmilha cara li, fejn jidhlu minuri, m'hemmx dritt ghall-access, izda obbligu tal-genituri li t-tnejn jikkontribwixxu ghall-izvilupp tal-minuri li, ghal dan il-ghan, jehtigilha jkollha kuntatt ma' ommha u anke ma' missierha.

Kwindi lil min jigi fdat bil-kura tal-minuri u kif jigi provdut l-access, jiddependi mill-htigijiet tat-tifla u mhux millinteress tal-genituri.

"Huma l-genituri li jridu jakkomodaw lit-tfal, u mhux vice versa. - Limportanti hu l-istabbilita` emozzjonali tat-tifla, u li din ikollha kuntatt mal-genituri taghha bl-anqas disturb possibbli.

"Fis-sentenza Cedric Boyce Cuthbert v. Nicolette Cuschieri moghtija mill- Qorti tal-Appell fl-4 ta' Marzu 2014, il-Qorti enfasizzat li fejn jidhlu l- minuri huwa ta' applikazzjoni assoluta l-Artikolu 149 tal-Kap.

16 li jaghti l-poter lill-Qorti taghti kwalsiasi ordni fl-interess suprem tal- minuri.

"Fl-ahharnett issir referenza ghas-sentenza moghtija mill-Qorti tal- Appell fil-31 ta' Ottubru 2014 fl-ismijiet Mario Mustefa Al Muhamad v. Annalise Farrugia Cann: "… … … meta tigi biex tiddeciedi dwar kura u kustodja ta' minuri, il- Qorti ma ghandhiex tkun iddettata u kondizzjonata mill-merti u dimeriti tal-partijiet 'ut sic' izda biss dwar x'inhu l-ahjar interess tal-minuri.

(vide per ezempju lyangan v. Fenech Soler 11 ta' Dicembru 2003 u Aufieri v. Aufieri, 25 ta' Gunju 2003 – Prim' Awla).

"Dwar jekk kura u kustodja kongunta f'kazi bhal dawn hijiex l-ahjar soluzzjoni, din il-Qorti taqbel ma' sensiela ta' sentenzi moghtija minn din il-Qorti fl-ahhar snin u cioe' kif qalet din il-Qorti illi: "Il-Qorti qed tiskarta ttalba ghal kustodja kongunta ghaliex bhala sistema m'hijiex prattikabbli meta l-genituri ma jiftehmux bejniethom."

Li wiehed jghid li f'din ilkawza l-partijiet mhux jekk tikkonferma d-decizjoni tal-ewwel Qorti f'dan l-aspett tkun qed taghti lok ghal hafna disgwid li ma jfisser xejn ghajr hsara lill-minuri, specjalment jekk kif jista' jigri fil-hajja ta' kull bniedem ikun hemm bzonn ta' decizjonijiet mghaggla u urgenti f'dan ir-rigward.

Certament ghalhekk tali sitwazzjoni ma hija prattikabbli xejn fil-kaz in ezami".

Kwantu ghat-tieni aggravju, l-ewwel Qorti kkonsidrat qabel xejn l-artikoli

tal-Kodici Civili rilevanti biex tasal ghad-decizjoni taghha u cioè:

"Artikolu 3B subinciz (2) tal-Kapitolu.

"L-obbligu li l-genituri ghandhom li jipprovdu l-manteniment skont is- subartikolu (1) jinkludi ukoll l-obbligu illi skont il-mezzi taghhom, u fejn ma jkunx ragionevolment possibbli li l-ulied, jew min minnhom, imantnu lilhom infushom kif xieraq, ikomplu jipprovdu manteniment adegwat lill-ulied: (a) li jkunu student li qedghin jippartecipaw f'edukazzjoni, tahrig jew taghlim full time u huma taht l-eta' ta'tlieta u ghoxrin sena; jew (b) li jkollhom dizabilita',kif imfissra fl-Att dwar Opportunitajiet Indaqs ghal Persuni b'Dizabilita', kemm jekk hija fizika jew mentali."

"Il-genituri ghandhom l-obbligu li jiehdu hsieb, imantnu, ighallmu u jedukaw lil uliedhom bil-mod stabbilit fl-artikolu 3B."

"Il-manteniment ghandu jinghata skond il-bzonn ta' min jitolbu u l- mezzi ta' min ghandu jaghtih".

"B'dak kollu li jinsab f'kull disposizzjoni oħra ta' dan il-Kodiċi, il-qorti tista', jekk tiġi murija raġuni tajba, tagħti dawk l-ordnijiet dwar il- persuna jew il-proprjetà ta' persuna li tkun taħt l-età kif jidhrilha xieraq fl-aħjar interessi tat-tifel".

Huwa evidenti li l-Artikolu 149 appena citat u kif gia ssemma aktar

qabel, jaghti gustament diskrezzjoni wiesgha lill-Qorti biex tiddeciedi

dwar il-futur tal-minuri ladarba l-partijiet ma jkunux waslu ghal ftehim fir-

Kwindi l-Qorti ma tarax kif saret xi applikazzjoni hazina tal-ligi.

Fis-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili fl-ismijiet John Schembri Diacono v.

Amelia Schembri Diacono (28 ta' Jannar 1956) l-istess Qorti qalet:

"apparti l-hsieb ta' ordni morali u dak ta' ordni legali, li ghandhom setgha fil-materja ta' ta' kura u kustodja tat tfal in generali, il-principju dominant il- kwistjonijiet bhal din insorta f din il-kawza huwa dak tal-aktar utitlita' u dak tal-aqwa vantagg u interess tasl-istess minuri fl-isfond tac cirkustanzi personali u de facto li jkunu irrizultaw mill-provi tal kaz li jrid jigi rizolut".

Dan il-hsieb li huwa fuq kollox rifless fl-Artikolu 149 tal-Kodici Civili li

jghid li l-Qorti ghandha dejjem tiddeciedi fl-ahjar interess tal-minuri.

(Appell Civili, Marion Marquet v. Emanuel Marquet, 5 ta' Dicembru 2014).

Anke fil-kawza fl-ismijiet Jennifer Aufieri v. John Aufieri (25 ta' Gunju

2003) l-istess Qorti qalet li:

"il-kura tat tfal komuni tal-mizzewgin sew fil ligi antika u anke dik vigenti kif ukoll ta' gurisprudenza estera u f dik lokali hija regolata mill- principju ta' l aqwa utilita' u l-akbar vantagg ghall interess tat l-istess

tfal li c cirkostanzi tal-kaz u l-koefficjenti tal-fatti partikolari tal-mument ikunu jissugerixxu".

F'dan il-kaz huwa evidenti li l-gheruq tal-problema huwa li mhux tant id-

diffikultà tar-relazzjoni bejn il-minuri u l-appellant izda l-kwistjonijiet illi

inqalghu bejn il-partijiet li wasslu ghal xi incidenti pjuttost serji

Dan ma setax ma jhallix effett fuq il-minuri – dak iz-zmien

tifla zghira hafna ta' anqas minn hames snin.

Kien ghalhekk illi sakemm

giet deciza l-kawza mill-ewwel Qorti, il-minuri hassitha ahjar illi ma

jkollhiex ghalfejn tmur ghall-access mal-appellant.

Tajjeb f'dan ir-

rigward li l-Qorti tirreferi (kif ghamlet l-ewwel Qorti) ghall-konkluzjonijiet

Naturalment kif intqal fil-kuntest ta' kawza ghar-ritorn ta' minuri a bazi

(P.W v. A.L deciza mill-Court

Madankollu l-Qorti filwaqt li ma tibbjasmina

bl-ebda mod lill-ewwel Qorti ghad-decizjoni illi twaqqaf l-access, wara li

semghet il-minuri illi issa hija tfajla matura ta' hmistax il-sena, jidrilha li

issa hija f'pozizzjoni li tkun aktar komda tmur ghall-access li però ma

jkunx dettat minn hinijiet fissi u mhux fi struttura ta' supervizjoni li l-istess

minuri evidentement iddejjaqha.

Il-Qorti tifhem ukoll li certi konkluzjoniet

li waslet ghalihom l-ewwel Qorti kienu bbazati fuq cirkostanzi ta' meta l-

minuri kienet ghadha zghira hafna u issa s-sitwazzjoni intellettwali

Ghalhekk se thalli f'idejha biex tirranga hija stess

ma' missierha biex ikolha saghtejn fil-gimgha mieghu bi ftehim bejnha u

Ghandha

tikkomunika mieghu

telefonikament jew permezz ta' skype ghal darbtejn ohra fil-gimgha –

aktar minn hekk jekk tixtieq hi.

Lill-appellant però twissih ukoll biex ma

jivvessax lill-minuri b'mistoqsijiet jew kliem fuq ommha – wara kollox ir-

tieghu xi tkun qed taghmel.

relazzjoni bejn il-partijiet ormai ilha li ntemmet u zgur ma hijiex affari

L-ahhar aggravju jirrigwardja l-manteniment akkordat li huwa ta' mitejn u

Il-Qorti wara li rat l-atti jidrilha

ma ghandhiex tiddisturba l-apprezzament li ghamlet l-ewwel Qorti u

jidrilha ukoll li l-ammont mhuwiex eccessiv ghal gurnata tal-lum.

L-

appellant barra li ghandu salarju ta' elf euro (€1000) fix-xahar,

definittivament wiehed modest, ghandu wkoll dhul minn wirt (li dwaru

saret prova fl-atti tal-kawza) li jfisser li l-ammont akkordat mill-ewwel

Qorti li fuq kollox huwa limitat ghal numru limitat ta' snin ma ghandux

ikun ta' piz zejjed f'dan ir-rigward.

Ghalhekk il-Qorti filwaqt li tvarja s-sentenza appellata billi tordna li l-

appellant ikollu access ghall-minuri, li dan isir billi l-minuri tirranga hija

stess ma' missierha biex ikollha saghtejn fil-gimgha mieghu bi ftehim

bejnha u l-istess appellant anke kwantu ghal mod kif jiltaqghu.

Il-minuri

tkun libera li tikkomunika mieghu telefonikament jew permezz ta' skype

ghal darbtejn ohra fil-gimgha – aktar minn hekk jekk tixtieq hi.

tikkonferma s-sentenza appellata, b'dan li l-appellata ghandha tinforma

lill-appellant kull darba li l-istess minuri tkun ser issiefer izda l-appellata

jkollha l-jedd esklussiv tiffirma ghal kull applikazzjoni ghal hrug jew

rinnovament ta' passaport tal-minuri.

L-ispejjez tal-ewwel istanza kif gia deciz mill-ewwel Qorti, dawk tal-

appell ikunu bla taxxa bejn il-partijiet.

Deputat Registratur mb