QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR.

Seduta ta' nhar il-Gimgha 25 ta' Novembru 2016

Dan hu appell maghmul mill-konvenuti minn sentenza moghtija

mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fis-16 ta' Lulju 2012 li permezz taghha dik

il-Qorti ddecidiet fuq it-talba attrici billi kkundannat lill-istess konvenuti

sabiex iroddu lill-attrici s-somma ta' €186,349.87 [ga Lm80,000] bl-

imghax legali b'effett mid-data tas-sentenza appellata, bl-ispejjez kollha

a kariku tal-konvenuti.

Jirrizulta pacifiku bejn il-partijiet li l-origini ta' din il-kawza tinsab fil-

pagament tas-somma ta' Lm80,000 li sar minn Anthony ‘Apap Mangion, l-awtur

tal-attrici allura gharusa tieghu, lill-konvenut fuq ftehim verbali li permezz

tieghu l-konvenut kien obbliga ruhu li jbiegh u l-imsemmi Anthony ‘Apap Mangion

kien obbliga ruhu li jixtri fond f'Marsascala versu l-prezz komplessiv ta'

L-imsemmi ammont ta' Lm80,000 kien inghata lill-

konvenuti b'titolu ta' kapparra.

Dan il-ftehim verbali ma kien qatt gie

Fi kliem iehor, sar 'konvenju' bejn il-partijiet li ma sarx bil-

miktub kif titlob il-ligi ad validitatem u ghalhekk lanqas saret id-debita

registrazzjoni tieghu mal-Kummissarju tat-Taxxi Interni kif titlob il-ligi

Fil-frattemp l-imsemmi Anthony ‘Apap Mangion miet u halla bhala eredi

universali tieghu lill-attrici.

Minn naha taghha l-attrici, wara l-mewt tal-

gharus taghha, ma riditx li tottempera ruhha mal-ftehim verbali li kien

sar bejn il-konvenut u l-istess Anthony ‘Apap Mangion u minflok riedet lura s-

somma ta' Lm80,000 li l-gharus taghha kien hallas lill-konvenut.

il-konvenut

jinsisti

pubblikazzjoni tal-kuntratt jew titlef l-imsemmi ammont li skont il-ftehim

B'nota prezentata minnha fis-26 ta' Jannar 2011 l-attrici ddikjarat

li l-azzjoni proposta minnha hija imsejjsa fuq id-dispost tal-Artikolu

konsiderazzjonijiet segwenti:

L-ewwel Qorti waslet ghad-decizjoni taghha wara li ghamlet il-

"Il-fatti li gejjin mhux kontestati.

Ircieva dak il-hlas bhala parti mill- prezz ta` mmobbli li Borg kien sejjer jixtri minghand il-konvenut.

Il- prezz tal-immobbli kien ta` Lm380,000.

Il-kuntratt kellu jsir hekk kif jithallas il-prezz kollu.

Kollox sar bil-fomm u ma sar l-ebda konvenju.

Wara l-mewt ta` ‘Apap Mangion, l-attrici, eredi tieghu, ma kenitx interessata fl- akkwist tal-immobbli izda riedet lura l-flus illi ‘Apap Mangion kien hallas lill- konvenut.

Il-konvenut irrifjuta li jrodd il-flus.

Ir-rifjut tal-konvenut kien ibbazat fuq il-pretensjoni tieghu illi skond il-ftehim illi kellu ma` ‘Apap Mangion, jekk dan jiddeciedi illi ma jixtrix l-immobbli, kellu jitlef it-Lm80,000 ekwivalenti ghal €186,349.87 (minn issa `l quddiem tibqa` ssir riferenza ghalihom bhala "Lm80,000').

Skond il-konvenut, dawk il-flus kienu kaparra.

"Din il-Qorti qieset b`reqqa l-argumenti ta` l-partijiet.

Tghid mill-ewwel illi l-kwistjoni bejn il-partijiet fir-realta` hija kwistjoni ta` dritt aktar milli ta` apprezzament ta` provi.

It-tesi ta` l-attrici tissarraf fil-pretensjoni taghha illi ghalkemm bejn Anthony ‘Apap Mangion u l-konvenut kien hemm ftehim biss bil-fomm ghall-akkwist ta` mmobbli, u kien thallas parti mill-prezz, bhala l-eredi ta` l-istess Anthony ‘Apap Mangion, hija kellha kull jedd tirreklama l-hlas lura tal-flus li l-konvenut kien ircieva bhala parti minn dak in-negozju, ghaliex hi ma kellha l-ebda obbligu li tersaq ghall- kuntratt tal-bejgh, billi l-ftehim bil-fomm ma kien johloq l-ebda vinkolu legali bejn ‘Apap Mangion u l-konvenut.

U billi l-konvenut ircieva l-flus, bl- accettazzjoni ta` Anthony ‘Apap Mangion, il-jedd taghha kien limitat ghal rifuzjoni tal-kapital izda mhux ukoll tal-imghax.

"Din il-Qorti tibda biex tghid illi l-ftehim bil-fomm ta` bejn Anthony ‘Apap Mangion u l-konvenut ma kienx validu ghall-finijiet u effetti kollha tal-ligi.

"L-Art.

1233(1)(a) tal-Kap.16 jaqra hekk –

"Bla hsara tal-kazijiet li fihom il-ligi, espressament, taghmel mehtieg l- att pubbliku, ghandhom isiru b'att pubbliku jew b'kitba privata, taht piena ta' nullità - il-ftehim li jkun fih weghda ta' trasferiment jew ta' akkwist, taht kull titolu li jkun, tal-proprjetà ta' beni immobbli jew ta' jedd iehor fuq dawk il-beni".

"Jirrizulta li l-ftehim bejn ‘Apap Mangion u l-konvenut kien jimplika weghda ta` trasferiment ta` beni mmobbli u kellu ghalhekk jigi redatt bil-miktub.

Obbligazzjoni bil-fomm bhal dik tal-lum mhijiex enforzabbli u ma tistax tissarraf f`obbligu da parti tal-bejjiegh prospettiv (jew tal-eredi tieghu) li jixtri ta` bilfors, u jekk jonqos, allura jkun imgieghel jersaq biex iwettaq permezz ta` att pubbliku dak illi wieghed inkella jitlef id-depozitu illi kien hallas lill-bejjiegh.

"Ghax il-ftehim bejn ‘Apap Mangion u l-konvenut ma kienx validu, kull parti ghandha tmur lura ghall-status quo ante dak il-ftehim.

Il-nozzjoni guridika tal-kappara u l-effetti taghha evolviet matul is-snin fl- ambitu ta` weghda ta` bejgh li tkun saret bil-miktub skond il-ligi.

Ghalhekk ma tistax tkun estiza ghal sitwazzjonijiet fejn il-partijiet jaghzlu illi l-weghda ta` bejgh ta` mmobbli ssir bil-fomm minflok bil-miktub kif trid il-ligi.

Il-konvenut qieghed jirrifjuta li jrodd it- Lm80,000 li kien ircieva minghand Anthony ‘Apap Mangion ghaliex ighid illi l- weghda tal-bejgh bil-fomm kienet tikkomprendi patt dwar kaparra fis- sens illi jekk ‘Apap Mangion ma jersaqx ghall-att finali, jitlef dawk t-Lm80,000.

Daqstant huwa evidenti l-fatt illi ladarba l-argument kollu huwa bbazat fuq weghda ta` bejgh, il-konvenut ma jistax iressaq l-pretensjoni ta` l- kapparra ladarba l-weghda baqghet biss bil-fomm u qatt ma kienet trodotta fil-miktub. (ara "Demanuele Farrugia vs ‘Schembri Wismayer noe" – Qorti tal-Appell – 6 ta` Marzu 1996).

"Il-htiega tal-kitba ghall-fini tal-Art.1233(1)(a) fuq citat mhix wahda ta' prova ("ad probationem tantum") izda ta` sostanza fis-sens illi hija mehtiega ghall-validita' tal-ftehim ("ad validitatem") [ara "Belkir vs Cassar Gaffiero", deciza mill-Qorti tal-Appell fis-27 ta' Gunju 1949 u "Cassar Gaffiero vs Ben Saad", deciza mill-Qorti tal-Appell fil-5 ta` Ottubru 2001].

Ad validitatem ghaliex minghajr il-kitba ma hemmx kunsens.

Il-kunsens huwa element essenzjali ghall-kuntratti.

U l-kunsens irid ikun manifestat kif trid il-ligi.

Fil-kaz tal-immobbli, il-ligi mhijiex sodisfatta ghall-fini tal-validita` tal-patt illi l-kunsens ikun manifestat biss bil-fomm jew tacitament izda tinsisti fuq il-forma skritta li, jekk tkun karenti, tolqot is-sostanza tal-patt li jigi ma jiswa propju xejn, lanqas l-effetti tieghu.

Meta l-ligi tirrikjedi l-kitba, taht piena ta` nullita`, dan tkun

qeghda taghmlu sabiex tirrendi validu l-kunsens.

zewg persuni jobbligaw ruhhom bil-fomm biss illi wiehed minnhom

ibiegh u l-iehor jixtri mmobbli, il-patt ma jezistix, ghax il-partijiet ma jkunux taw il-kunsens taghhom ghall-bejgh fil-forma rikjest mil-ligi ad validitatem.

"Fil-kaz tal-akkwist ta` mmobbli, minghajr kitba, la jista` jkun hemm akkwisit u lanqas weghda ta` akkwist..

Fil-kaz ta` kuntratti ohra fejn hija rikjesta l-forma skritta, il-ligi ma tipprovdix dwar il-forma tal- promessa de contraendo.

Mhux hekk huwa l-kaz meta si tratta ta` trasferiment ta` mmobbli, ghaliex il-ligi hija cara fis-sens li pprovdiet espressament li l-promessa trid tkun bil-kitba taht piena ta` nullita`.

Sahansitra l-estensjoni bil-fomm biss ta' konvenju hija nulla u ghalhekk fin-nuqqas ta' estensjoni valida bil-miktub, il-konvenju jitqies bhala skadut ("Sacco Decelis vs Sacco Decelis" – Prim`Awla tal-Qorti Civili – 27 ta` Gunju 1996 u "Agius vs Ben Saad" [op. cit.]

"Ladarba l-partijiet ghazlu illi l-ftehim ta` bejniethom jibqa` bil- fomm u ghalhekk ma kienx validu ma hemmx rabta bejniethom u ghalhekk l-ebda parti ma tista` tinvoka kontra l-ohra xi "jedd" li tallega illi tkun kisbet bhala effett ta` dak il-ftehim bil-fomm.

"L-attrici ghamlet din il-kawza ghaliex il-konvenut irrifjuta li jrodd l- akkont ta` Lm80,000 li l-konvenut jaccetta illi kien ircieva minghand Anthony ‘Apap Mangion.

L-attrici tghid illi ladarba l-ftehim de quo ma kienx validu, il-konvenut ma kellu ebda jedd izomm it-Lm80,000 u ghalhekk kien qieghed izommhom indebitament.

"Id-difiza tal-konvenut hija kontradittorja ghall-ahhar.

Minn naha wahda, il-konvenut igib bhala argument illi ghax il-ftehim de quo ma kienx validu, l-attrici ma tistax tfittex il-kenn tal-ligi.

Mill-banda l-ohra, kwazi kwazi fl-istess nifs, jippretendi illi ghandu kull jedd jinvoka favur tieghu dak il-ftehim bil-fomm sabiex icahhad lill-attrici mit-Lm80,000.

Jippretendi li dawk il-flus kienu ntizi bhala kaparra fil-ftehim bil-fomm. meta l-kaparra tista` tigi nvokata biss fil-kaz tat-trasferiment ta` mmobbli meta l-weghda tkun saret bil-miktub.

L-assjem tal-provi ma jistax ibieghed lil din il-Qorti milli tahseb illi bejn Borg u l-konvenut kien hemm l-intiza li l-ftehim ta` bejniethom jibqa` fondat fuq fiducja reciproka.

Kollox kien msejjes fuq il-kelma ta` zewg persuni illi kienu jafu tajjeb lil xulxin.

konvenut minghajr kitba.

"Il-konvenuti jikkontestaw illi l-attrici ghandha jedd titlob ir-rifuzjoni tat-

Lm80,000 billi tinvoka favur taghha l-indebitu abbazi tal-Art.1023(2)

"Din il-Qorti tghid illi ladarba l-attrici qeghda tinvoka dik id-

disposizzjoni, ma tistax tirreklama imghax, kif tghid fir-rikors

"Din il-Qorti qieset b`reqqa l-argumenti tal-partijiet kif jirrizultaw mis-

sottomissjonijiet taghhom bil-miktub.

"Huwa evidenti illi d-divergenza bejn il-partijiet fuq il-pjan guridiku ta` l- "izball".

Din il-Qorti temmen illi kien hemm "zball" ghall-fini tal-istanza tal-indebitu.

Iz-zewg partijiet bi "zball" hasbu illi fi trasferiment ta` mmobbli, huma setghu jintrabtu bil-fomm biss.

U bi "zball" hasbu illi dak il-ftehim taghhom seta` jwassal ghal azzjoni fid-dritt jekk xi hadd minnhom imur lura mill-kelma u cioe` illi jenforza l-pattijiet illi kienu maqbula bil-fomm.

Certament illi hadd minnhom ma basar illi xi hadd minnhom ma kien sejjer jiehu vantagg fuq il-kelma tal-iehor.

"B`riferenza ghas-sottomissjonijiet tal-konvenuti, din il-Qorti tghid illi ma kienx hemm ghalfejn l-attrici taghmel talba ghal dikjarazzjoni ta` nullita`.

Ladarba l-ligi stess kienet qeghda tghid illi weghda tax-xorta in kwistjoni kellha ssir bil-miktub taht piena ta` nullita` ma kienx hemm htiega illi ghall-prosegwiment tal-istanza taghha, l-attrici taghmel talba ad hoc ghal dikjarazzjoni ta` nullita`.

"Fin-noti taghhom, il-konvenuti jaccennaw ghal stat ta` illegalita` bil- fatt illi l-ftehim bejn il-partijiet sar bil-fomm u mhux bil-kitba.

Jaslu biex ighidu illi minhabba f`hekk l-attrici hija prekluza milli tfittex il-kenn tad- dritt.

Daqstant iehor huma ma jistghux jinvokaw jeddijiet.

F`dan il- kuntest, tghid illi ghalkemm il-qorti hija tenuta, fuq principju ta` ordni pubbliku, illi tara li b`ebda mod ma tissanzjona, lanqas indirettament, fil-gurisdizzjoni taghha, l-evazjoni tat-taxxa, sabiex tiehu dik direzzjoni, hekk cara u netta, irid ikollha l-prova illi fil-kaz tal-lum il-partijiet ghazlu illi ma jaghmlux konvenju bil-miktub dwar bejgh ta` mmobbli sabiex "jaharbu" t-taxxa.

Tifli kemm tifli l-atti, specjalment ix-xiehda tal- konvenut, ma ssibx il-prova illi sar dak li sar biex tkun evaza t-taxxa.

Il-mala fides jew il-hsieb doluz ma jistax jigi prezunt.

U l-prova ma tistax tkun semplici suspett jew dubbju dwar imgieba, naha jew ohra.

Fil-kaz tal-lum, hemm il-prova illi l-partijiet m`ghamlux konvenju bil- miktub pero` ma jirrizultax l-ghala sar hekk, anke jekk thallas depozitu ta` Lm80,000.

Il-Qorti tiskanta kif il-konvenut illi kien kompartecipi fil- ftehim ma` Anthony ‘Apap Mangion ma jixhed xejn ghala sar hekk, imbaghad igib bhala difiza tieghu kontra t-talba tal-attrici biex tiehu lura it- Lm80,000 l-argument illi l-attrici ma tistax tfittex kenn mid-dritt ghaliex kollox sar hazin ghax il-ftehim ma sarx bil-miktub, bhallikieku l-

Li l-ftehim ma sarx bil-

miktub jirrizulta.

Ma jirrizultax illi sar hekk sabiex ma tithallasx it-

U ghalhekk fl-assenza ta` din il-prova, din il-Qorti ma tista`

U fejn ma hemmx prova, ma jistax ikun hemm bilanc

Dan jidhol fejn il-Qorti tkun rinfaccjata b`kumpless

ta` provi, uhud kontrastanti, u allura tkun trid tuza l-kriterju ta` l-bilanc

tad-decizjoni

tal-probabiliatjiet sabiex

Fil-kaz tal-lum, ma hemmx il-prova tal-mala fides tal-partijiet

jew min minnhom fil-kuntest premess".

Dan hu bazat fuq tlett aggravji: [1] li mhux minnu li l-pagament sar

bi zball, ghax il-partijet li huma t-tnejn fin-negozju kienu jafu "bl-ezatt

x'riedu jaghmlu bejniethom u ghala kienu qeghdin jithallsu l-flus u

ghalhekk l-izball ma jissustix;" [2] li l-attrici naqset li, fit-talbiet taghha,

titlob dikjarazzjoni tan-nullita` tal-ftehim; [3] li ma hux minnu li ma kienx

hemm kawza illecita.

Ghaldaqstant il-konvenuti qed jitolbu li din il-Qorti thassar is-

sentenza appellata u, filwaqt li tichad it-talba attrici, tilqa' l-eccezzjonijiet

ragunijiet hemm indikati, talbet li l-appell jigi michud u s-sentenza

L-Aggravji

L-Ewwel Aggravju

Dan hu fis-sens li, kuntrarjament ghall-dak osservat mill-ewwel

Qorti, mill-provi ma jirrizultax l-element ta' zball fil-ftehim verbali

maghmul bejn l-imsemmi Anthony ‘Apap Mangion u l-konvenut.

Huma jkomplu

jfissru hekk dan l-aggravju:

"Illi minn imkien ma jirrizuIta li Anthony ‘Apap Mangion ta l-flus bi zball ta' fatt, dan huwa rikonoxxut anke mill-ewweI Qorti.

Izda I-izbalI li semmiet I- ewweI Qorti, u cioe, li hasbu illi fi trasferiment ta' mmobbIi, huma setghu jintrabtu bil-fomm biss u I-izball hasbu illi dak il-ftehim taghhom seta' jwassaI ghaI azzjoni fid-dritt jekk xi hadd minnhom imur Iura mill- kelma u cioe' illi jenforza I-pattijiet illi kienu maqbuIa bil-fomm, m'hux zball fis-sens li riedet tfisser il-ligi u I-gurisprudenza.

Iz-zewg partijiet kienu fix-xoghoI tan-negozju u ghalhekk kienu jafu bil-ligi u ghalhekk zgur li ma hadux zball ta' dritt.

L-ewweI Qorti stess qalet li ma kienx hemm 'mala fede' izda ftehim bejn zewgt rgieI li kienu jafdaw lill-xulxin u li kien jafu li I-kelma taghhom kienet se tiswa bejniethom.

Borg u I- konvenut-appellant kienu jafu bl-ezatt x'riedu jaghmIu bejniethom u ghala kienu qeghdin jithallsu l-flus u ghalhekk I-izball ma jissusistix.

Per konsegwenza hemm element nieqes halli tirnexxi I-azzjoni mressqa milI-appellata".

Minn naha taghha l-attrici tirribatti billi tghid li mhuwiex minnu li l-

awtur tal-attrici kien jahdem fin-negozju tal-bini u ghalhekk li kien jaf li

bil-ligi l-weghda ta' bejgh/xiri kellha ssir bil-miktub.

ewwel Qorti, u kontrarjament ghal dak li jahseb il-konvenut; dan, ghaliex

zgur li ma setghux jinghataw flejjes fuq vendita ta' proprjeta` immobbli

meta l-konvenju ma kienx sar.

Hija tkompli tirribatti hekk dan l-aggravju:

"Kien dejjem car li l-flejjes li inghataw lill-konvenut gew mghoddija lilu bhala parti mill-prezz ta trasferiment tal-villa fi Triq San Tumas, pero per sfortuna l-istess Borg ma lahaqx ghamel il-kuntratt finali ghaliex gie maqtul.

Il-konvenut qed jargumenta li ghandu izomm il-fIus u dan ghaliex kienu jammotnaw ghal kappara stante li 1- kuntratt finali ma sehhx.

Bir-rispett kollu din mhix azzjoni sabiex il-Qorti tara jekk 1- konvenut kienx obbligat jinterpella lill-attrici sabiex tersaq ghall- kuntratijew addirittura sabeix tara jekk l-attrici setghetx tinterpella lill- konventui sabiex jersqu ghall-kuntratt izda talba ghar-rifuzjoni ta fIus imhalsa eronjament".

It-Tieni Aggravju

Dan hu dirett lejn dik il-parti tas-sentenza appellata fejn l-ewwel

Qorti osservat li, "ladarba l-ligi stess kienet qeghda tghid illi weghda tax-

xorta in kwistjoni kellha ssir bil-miktub taht piena ta' nullita` ma kienx

hemm htiega illi ghall-prosegwiment tal-istanza taghha l-attrici taghmel

talba ad hoc ghal dikjarazzjoni ta' nullita`".

Il-konvenut ma jaqbilx ma'

din il-konsiderazzjoni u jsostni li l-ftehim u l-obbligazzjonijiet naxxenti

minn dak il-ftehim bejn Anthony ‘Apap Mangion u l-konvenut baqa' jissussisti

ghaliex dawn il-flus ma nghatawx bi zball, izda kien hemm l-intenzjoni li

ta' weghda

ta' bejgh/xiri.

obbligazzjonijiet jissussistu sakemm il-ftehim jigi ddikjarat rexiss jew

Huwa jkompli jfisser hekk dan l-aggravju:

"Illi I-appellanti jigbdu l-attenzjoni ta' din il-Qorti illi jekk wiehed jifli sew il-premessi tar-Rikors mahluf promotorju wiehed lanqas biss isib raguni ghalfejn il-flus thallsu indebitament [ara premessa 4 ta' dan ir- rikors].

L-appellata kellha ghalhekk titlob li I-ftehim hu wiehed null u m'hux li I-flus thallsu indebitament.

Hija din il-kawza li kellha tiddeciedi l-ewwel Qorti u l-Qorti kellha taghti sentenza fil-parametri tal-azzjoni hekk kif promossa mir-Rikorrenti u m'hux fuq kawzali xorta ohra.

"Illi ghalhekk gjaladarba ma kienx hemm dikjarazzjoni ta' nullita l- obbligazzjoni bejn il-partijiet ghadu ezistenti u l-eredi tal-mejjet ghandhom jimxu mad-dettami tal-ftehim.

Huwa ghalhekk li l- esponenti dejjem sostnew li l-azzjoni hekk kif proposta minn l-attrici- appellata hija ghal kollox zbaljata in kwantu hija msejsa fuq disposizzjoni tal-ligi li hija ma setghetx issejjes l-azzjoni taghha fuqha".

Minn naha taghha l-attrici tilqa' ghal dan l-aggravju billi tirrileva li

mhux minnu li t-talba taghha fir-rikors promotur mhux bazata fuq kawzali

li tindika r-raguni tal-hlas indebitu.

Tissenjala li fil-premessi tal-istess

rikors hemm spjegat ghaliex u ghalxiex kien sar il-pagament ta'

Lm80,000 li tieghu qed titlob ir-rifuzjoni.

Permezz ta' dan l-aggravju l-konvenuti jsostnu li, kuntrarjament

ghal dak ikkonsidrat fis-sentenza appellata, f'dan il-kaz kien hemm l-

ezistenza ta' kawza illecita manifestata mill-fatt li sar ftehim ta' bejgh/xiri

ta' proprjeta` immobbli bil-fomm meta dan huwa espressament ipprojbit

mill-ligi.

Isostnu li l-ewwel Qorti kellha motu proprio tissolleva l-

ezistenza ta' dan il-fattur u tieqaf hemm fl-ezami taghha tal-kaz, u dan

ghaliex kull haga li hareg mill-imsemmi ftehim hu illecitu.

Hawnhekk il-

konvenuti jaghmlu referenza ghal dak kontemplat fl-Artikolu 991[1] tal-

Minn naha taghha l-attrici tirribatti bis-sottomissjoni li l-kawza

odjerna mhijiex wahda bazata fuq sejha ghall-bejgh ta' proprjeta` ghax

il-kontendenti qatt ma kienu marbutin bi ftehim validu li jekkwivali ghal

konvenju skont il-ligi.

Din il-kawza hija intiza ghal rifuzjoni ta' ammont

sostanzjali ta' flus li inghata lill-konvenut meta dan ma kienx intitolat

Tkompli tissenjala li l-principju fraus omnia corrumpitur semmai

japplika ghall-konvenut li huwa kuntrattur li ghalhekk zgur li jaf li

immobbli ma jistghax jinbigh jekk mhux b'konvenju u minkejja dan,

Konsiderazzjonijiet tal-Qorti

Fl-ewwel lok din il-Qorti tirrileva li l-ftehim verbali maghmul bejn il-

partijiet la huwa konvenju skont il-ligi u lanqas jaghti x'wiehed jifhem li

kien hemm xi intenzjoni ta' ingann da parti ta' parti kontra l-ohra.

Fid-dawl tal-premess din il-Qorti ma tistax taqbel mal-ewwel Qorti

fil-konkluzjoni taghha li l-ftehim bejn il-partijiet kien affett minn zball ghal

fini tal-istanza tal-indebitu.

Din il-Qorti ma tistax tifhem kif l-ewwel Qorti

setghet ragjonevolment tasal biex tghid li f'dan il-kaz jikkonfigura l-

element tal-izball tad-dritt ghax il-partijiet ma kienux jafu li dak il-ftehim li

ghamlu ma kien jiswa xejn fil-ligi ghax ma sarx bil-miktub.

Il-provi juru

mod iehor; il-konvenut, li huwa kuntrattur fil-qasam tal-kostruzzjoni tal-

bini, meta mistoqsi ghaliex ma kienx ta ricevuta tal-pagament lil Anthony

‘Apap Mangion, jghid li dan "ma riedx jaghmel karti qatt..".1 Ghalhekk fil-fehma ta'

din il-Qorti mhuwiex minnu li l-partijiet ma ghamlux konvenju fil-forma

rikjesta skont il-ligi ghax ma kienux jafu li l-kitba kienet rekwizit

essenzjali ghall-validita` tal-ftehim, izda ghax hekk riedu jaghmlu u

strahu, partikolarment Anthony ‘Apap Mangion, fuq il-fiducja li kellhom f'xulxin.

Din il-Qorti tosserva li l-fatt li l-konvenju kellu jsir bil-miktub u

minflok sar bil-fomm ma jfissirx illi ghandu kawza illecita izda jfisser biss

Fi kliem iehor il-ftehim bejn il-partijiet

ma jistax jipproduci l-effetti legali li jipproduci konvenju redatt bil-miktub

skont il-ligi.

Ghaldaqstant il-konvenut ma jistghax jippretendi validament

li jzomm l-imsemmi ammont imhallas lilu bhala kappara, ghax fin-

nuqqas ta' konvenju validu ma tistax tikkonfigura l-figura ta' kapparra.

L-attrici tghid li t-talba taghha hija msejjsa fuq dak li jiddisponi l-

Dan jaqra hekk:

"(1) Dak li mingħajr jedd ikun irċieva l-ħlas ta' somma ta' flus għandu, jekk ikun għamlu b'mala fidi, irodd sew il-kapital kemm ukoll l- imgħaxijiet minn dak in-nhar tal-ħlas.

"(2) lżda, jekk ikun għamlu b'bona fidi, mhux obbligat irodd ħlief il- kapital biss".

Kuntrarjament ghal dak

l-konvenut,

jirrizulta mill-

premessi tar-rikors guramentat x'kienet il-kawza li ghaliha l-konvenut

ircieva l-flus, jigifieri li kien sar ftehim li mhux rikonoxxut bil-ligi u li

ghalhekk il-hlas ta' dak l-ammont, fic-cirkostanzi tal-kaz, huwa hlas

indebitu li ma jistax jibqa' jzomm ghandu taht ebda titolu fil-ligi u l-attrici

ma kenitx obbligata li mat-talba taghha zzid talba ghad-dikjarazzjoni ta

nullita` tal-ftehim, ghax f'ghajnejn il-ligi l-ftehim li sar kif spjegat fit-

Fil-fehma ta' din il-Qorti ghandu relevanza qawwija ghal kaz

odjern l-Artikolu 1147 tal-Kodici Civili li jistipula li:

"(1) Kull ħlas jissoponi dejn, u dak li jitħallas bla ma jkollu jingħata, jista' jintalab lura".

Applikat il-premess ghal kaz odjern, jigi osservat li l-kawza

originarja [ condictio indebiti sine causa] tar-rapport qatt ma ezistiet u

ghalhekk huwa irrelevanti jekk il-hlas sarx bi zball jew le.2

Rigward il-fattur tal-mala fidi, din il-Qorti taqbel mal-ewwel Qorti li

ma rrizultax li meta l-partijiet kienu wasslu ghall-ftehim verbali xi parti

riedet tinganna lill-ohra; it-tnejn riedu jaslu ghall-kuntratt ta' bejgh/xiri,

ghalkemm minghajr ma ghamlu konvenju skont il-ligi, u kienet biss ic-

cirkostanza imprevedibbli tal-mewt ta' Anthony ‘Apap Mangion li wasslet ghas-

sitwazzjoni li qeghdin fiha llum il-partijiet.

eredi ta' Anthony ‘Apap Mangion, li ma tridx tidhol ghall-piz li tixtri l-proprjeta`

oggett tal-ftehim li kienet prospettata li tigi mixtrija mill-gharus taghha

ghas-somma sostanzjali ta' Lm380,000 u li, ghalhekk qed titlob ir-

rifuzjoni tas-somma ga' imhallsa; minn naha l-ohra, hemm il-konvenut li

jippretendi li l-attrici jew tixtri l-proprjeta` jew titlef il-kapparra daqs li

kieku kien hemm konvenju validu fil-ligi.

2 Ara fir-rigward, PA[PS] Maria Ramage vs Grace ‘Apap Mangion, deciza 12 Ottubru 2005

F'dan ir-rigward din il-Qorti taghmel referenza ghall-kaz Anthony

Calleja Bezzina v. Eleno Brancaleone fejn din il-Qorti osservat hekk:

".....jekk m'hemmx konvenju validu ma ikun hemm responsabbilita' ghan-nuqqas ta' trasferiment [tal-proprjeta`] meta ma hemmx obbligu li jsir trasferiment.

Pero' ma hemmx dubbju li l-hlas li rcevew il-konvenuti minghand l-attur ghandu jigi restitwit ghaliex la ma ircevewh hemmx konvenju validu dak indebitament".

il-konventui

jistax

Ghaldaqstant l-aggravji mhumiex gustifikati u qed jigu michuda.

Ghar-ragunijiet premessi tiddecidi billi tichad l-appell bl-ispejjez kontra l-

Deputat Registratur mb


QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR.

Seduta ta' nhar il-Gimgha 25 ta' Novembru 2016

Il-Maggur Francis Hughes bhala mandatarju specjali tal-assenti Robert Zammit Fresta Micallef Lowell v. Dottor Joseph Galea Farrugia Dall u Joanna Galea Farrugia Dall

Rat is-sentenza moghtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fis-26 ta' April

2012 li qed tigi riprodotta ghall-ahjar intendiment:

Rat ir-rikors guramentat tal-Maggur Francis Hughes fil-kwalita' tieghu premessa datat 18 ta' Awwissu 2006 a fol.

1 tal-process fejn espona:-

"Illi l-awtur tal-esponenti kien kera l-fond ossija l-flat li igib in-numru 26/7 Triq il-Merkanti Ħal Balzan lill-kompjant Dottor Paul De Bromhead, li llum jinsab mejjet.

"Illi bhala stat ta' fatt Dr. Paul De Bromhead u l-mara tieghu kienu ilhom ma jabitaw fl-imsemmi appartament ghal zmien twil, stante li kienu marru jabitaw f' H'Attard.

"Illi meta mietu l-imsemmi Dr. Paul De Bromhead u martu, l-intimati ma kienux jghixu maghhom fl-imsemmi appartament u lanqas ma kienu jabitaw fl-imsemmi appartament ghax dawn attwalment ilhom jabitaw fil-fond 48 Sir Mikelangelo Refalo Avenue Balzan ghal diversi snin, kif sejjer jirrizulta waqt it-trattazzjoni tal-kawza.

"Illi kemm ilu fil-pussess tal-intimati il-fond gralu hsarat konsiderevoli u anke huwa ta' periklu ghall-utenti tal-appartamenti l-ohra kif ukoll tal- proprjeta` adjacenti u sottostanti - kif sejjer jirrizulta ahjar waqt it- trattazzjoni tal-kawza.

"Illi l-intimati mitluba sabiex jivvakaw mill-istess fond u jaghmlu tajjeb ghad-danni minnhom kagunati baqghu indempjenti, avolja anke mitluba jaghmlu dan permezz tal-ittra ufficjali tal-12 ta' Lulju 2006, lilhom debitament notifikata.

"Illi ghalhekk l-istess atturi talbu lill-konvenuti jghidu ghaliex din il-Qorti m'ghandhiex:- "1.

Tiddikkjara u tiddecidi illi l-intimati qed jokkupaw l-imsemmi fond minghajr ebda titolu validu fil-ligi.

Fi zmien qasir u perentorju li jigi lilhom prefiss minn din il-Qorti jirrilaxxjaw il-pussess battal tal-imsemmi fond u ghalhekk jivvakawh u jirritornaw lir-rikorrenti il-pussess tal-istess appartament lir-rikorrenti.

Tiddikjara lill-intimati responsabbli ghall-hsarat kagunati fl-istess appartament minhabba nuqqasijiet taghhom.

Tinnomina perit sabiex jikkonstata il-hsarat kagunati fl-istess

appartament u fil-bejt tal-istess block.

Tillikwida d-danni kawzati fil-proprjeta` relattiva u sofferti mill-

rikorrenti b'rizultat tal-indempjenza tal-istess intimata.

Tikkundanna lill-intimati jhallsu lir-rikorrenti dawk id-danni li jigu

hekk likwidati minn din il-Qorti - kollox skont kif intqal fuq u ghar-

ragunijiet fuq premessi.

"Bl-ispejjes, inkluzi dawk ta' zewg ittri legali kif ukoll tal-ittra ufficjali tal- 12 ta' Lulju 2006 kontra l-intimati li minn issa jibqghu ingunti ghas- subizzjoni taghhom.

2 tal-process.

"Rat li din il-kawza kienet appuntata ghas-smigh ghas-seduta tas-16 ta' Jannar 2007.

"Rat ir-risposta guramentata tal-konvenuti datata 27 ta' Settembru 2006 a fol 17 tal-process fejn eccepew: - "1.

Illi fl-ewwel lok l-attur nomine ghandu jaghti prova tal-mandat.

Illi l-fond huwa milqut minn ordni ta' rekwizizzjoni numru 56098 u "2. ghalhekk ma jistghux isiru proceduri diment li din l-ordni ghadha in vigore.

Illi l-attur nomine baqa' jircievi l-hlas tal-kera minghand l- esponenti meta kien jaf li l-avukat Dr. Paul De Bromhead u martu ma kienux baqghu jabitaw fil-fond u baqghu jghixu fih l-esponenti.

Sahansitra rcieva anke kera wara l-mewt tal-avukat Dr. Paul De Bromhead.

Dan apparti l- fatt li l-esponenti Joanna Galea Farrugia Dall hija wahda mill-werrieta tal- avukat Dr. Paul De Bromhead u martu.

"4. jikkontesta dak allegat mill-attur nomine.

Illi konsegwentement din il-Qorti m'hijiex kompetenti biex tiehu konjizzjoni tal-kaz ghal dak li jitratta t-talba ta' zgumbrament u huwa kompetenti l-Bord Li Jirregola l-Kera.

Illi l-esponenti jikkontestaw li kkagunaw xi hsara fil-proprjeta' jew li huma responsabbli ghal xi hsara.

Illi inoltre l-esponenti qeghdin jikkontestaw il-pretenzjoni tal-attur

nomine ghall-hlas ta' danni, in kwantu ma kkagunaw l-ebda hsara u

m'hemm l-ebda inadempjenza min-naha taghhom.

Fir-rigward tal-bejt

li fih qieghed jigi allegat li hemm xi hsara, dan jifforma parti komuni tal-

blokk ta' appartamenti.

Bla pregudizzju u f' kull kaz il-pretenzjoni tal-

atturi nomine hija preskritta skont l-artikolu 2153 tal-Kodici Civili

(Kap. 16).

"Bl-ispejjez kontra l-attur nomine li huwa minn issa ngunt in subizzjoni.

"Rat il-lista tax-xhieda tal-konvenuti a fol 18 tal-process.

"Rat ir-rikors tal-Maggur Francis Hughes nomine datat 9 ta' Frar 2007 a

fol 26 tal-process fejn talab lill-Qorti joghgobha tissostitwixxi lil Mario

Idrisu bhala Perit Tekniku u minflok tappunta iehor sabiex jaqdi d-

Illi l-esponenti ghandhom titolu validu ta' kera u fil-meritu

tal-konvenuti,

tal-eccezzjonijiet

doveri tieghu, u ghal dan il-ghan huwa jissuggerixxi li jinhatar il-Perit Godwin ui jew il-Perit Joseph Shepel Jones; u l-Qorti laqghet it- talba fis-sens li nnominat bhala Perit Tekniku lill-Perit Valerio Farrugia Sacco minflok il-Perit Mario Idrisu kif jidher mid-digriet moghti fit- 13 ta' Frar 2007 (fol 27).

"Rat il-verbal tas-seduta mizmuma fis-16 ta' Jannar 2007 fejn il-Qorti nnominat bhala Perit Legali lil Dr. Marco Salt u bhala Perit Tekniku lil Mario Idrisu sabiex jirrelataw dwar it-talbiet attrici wara li jiehdu konjizzjoni spejjez provizorjament attrici u b'dan li l-attur fi zmien ghoxrin (20) jum ghandu jipprezenta nota fejn jindika l-allegati hsarat ikkagunati fil-fond indikat b' kopja lill-kontro-parti.

"Rat ir-rikors ta' Dr. Marco Salt datata 5 ta' Mrazu 2007 (fol 36) fejn talab lill-Qorti joghgobha tirrevoka contrario imperio u in parti d- digriet taghha tas-16 ta' Jannar 2007; u l-Qorti laqghet it-talba u issostitwiet ghall-istess lil Dr Ramona Azzilla.

"Rat il-verbali tas-seduti mizmuma quddiem din il-Qorti kif hekk presjeduta inkluz dak tat-8 ta' Novembru 2011 fejn meta ssejhet il- kawza deher Dr. Joseph Farrugia Sacco ghall-attur.

Il-kawza giet posposta.

Il-Qorti pprefiggiet terminu ghan-nota ta' kritika ta' erbghin (40) gurnata lill-konvenut, bin-notifika/visto lid-difensur tal-kontro-parti li jkollu erbghin (40) gunata ghan-nota responsiva.

Il-kawza giet differita ghas-sentenza ghas-26 ta' April 2012.

"Rat il-verbali tas-seduti mizmuma quddiem il-Perit Legali Dr. Ramona Azzilla flimkien max-xhieda kollha quddiemha prodotta u d-dokumenti hemm ipprezentati, u wkoll ir-rapport ta' l-istess Perit Legali flimkien mar-rapport tal-Perit Tekniku Valerio Farrugia Sacco li gew ipprezentati fir- registru fl-4 ta' Ottubru 2011 u mahlufa f' seduta stante tat-8 ta' Novembru 2011; l-istess rapporti jinsabu esebiti a fol 388 et seq tal-

Jannar 2012 a fol 496 tal-process.

"Rat ix-xhieda kollha hemm moghtija.

"Rat l-atti kollha pprezentati mill-partijiet u d-digrieti relattivi.

"Rat l-atti kollha l-ohra tal-kawza.

KONSIDERAZZJONIJIET.

"Illi l-attur nomine qed jitlob li l-konvenuti jigu ordnati jivvakaw mill-fond 26/7, Triq il-Merkanti, Ħal Balzan ghaliex qed jokkupaw l-istess minghajr ebda titolu validu fil-ligi u wkoll qed jigu kkundannati li jhallsu d-danni kkawzati fl-istess fond.

"Illi l-ewwel eccezzjoni hija fis-sens li l-attur ghandu jipprova l-mandat tieghu haga li huwa ghamel permezz ta' prokura mmarkata bhala Dok.

"FB 615601" u ghalhekk din l-eccezzjoni qed tigi michuda.

"Illi t-tieni eccezzjoni hija fis-sens li dan il-fond huwa milqut b'Ordni ta' Rekwizizzjoni Numru 470638 u allura ma setghux isiru dawn il- proceduri dment li tali ordni ghadha fis-sehh, izda l-konvenut fl- affidavit tieghu datat 4 ta' Dicembru 2007 jammetti li dan ma huwiex il- kaz illum u ghalhekk anke din l-eccezzjoni qed tigi michuda.

"Illi fil-mertu jidher li l-fond kien mikri ghal skop residenzjali lill- kompjant Dr. Paul De Bromhead permezz ta' kuntratt datat 1949 (Dok.

"JPD (A)") u l-istess ivvakaw il-fond fis-sena 1974 biex marru jghixu H'Attard.

Il-konvenuti zzewgu fl-20 ta' Novembru 1976 u marru joqghodu f'dan il-fond izda jirrizulta li dawn ma baqghux jghixu fl- istess fond u kienu ilhom ma jghixu hemm bejn 15 u 20 sena u din tirrizulta mix-xhieda ta' l-attur, Lewis Cassar Bonavia li kien jghix fi flat 5 fl- istess blokk, Michael Gafa’ Craus li jgesti n-negozju fis-sular ta' taht nett tal- istess blokk, tal-Onorevoli Imhallfin Michael De Bromhead u Tonio De Bromhead (li jigu hut il-konvenuta) li fis-seduta tat-8 ta' Novembru 2007 li sahanistra sostnew testwalment li ohthom, il-konvenuta kienet ilha tghid Hal Reeves cirka hmistax (15) il-sena minn meta xehdu.

Ghal kull buon intendiment jinghad ukoll li l-elementi ta' residenza ordinarja ta' fond f'certu sens ta' kontinwita' ma tirrizultax ghal snin twal qabel ma saret din il-kawza ("Saviour Ben Mubarek nomine vs Joseph Cristiano Tartaglia nomine" A.C. – 8 ta' Frar 1971; "Gemma Enriquez et vs Natasha Bunting" (A.I.C. (PS) – 20 ta' Ottubru 2003).

"Illi f'dan l-istat ta' provi, kif sewwa elenkat il-Perit Legali Dr. Ramona Azzilla, jirrizulta li l-versjoni tal-konvenuti li huma baqaw jghixu fil-fond de quo ma hijiex kredibbli u hija kontrastata mix-xhieda kollha fuq

indikata, mhux l-inqas tal-familjari taghha stess.

Mhux hekk biss, izda

huma jghidu li meta Hal Reeves huma kienu jghixu fid-dar ta' binthon

Julianne Sicali Mallia Reeves, izda prova li din il-proprjeta' hija ta' binthom

lanqas biss ingabet – anzi minn dak li xhed il-konvenut fis-seduta tad-

19 ta' Frar 2008 jirrizulta li l-proprjeta' ta` Hal Reeves kienet wirt tal-

konvenut minn missieru, u kienet sa meta xehed fuq ismu ghalkemm

wal li "qeghdin fi proceduri sabiex jaghmlu donazzjoni lit-tifla".

"Illi hemm ragunijiet ohra ghaliex ix-xhieda tal-konvenuti mhux

kredibbli fosthom (a) li huma sostnew li din id-dar kienet ta' binthom u

kien silifha l-flus sabiex din tinbena ghaliex kienet ghadha zghira izda

prova ta' dan ma ingabitx; (b) jinghad li l-konvenuta kienet kostretta

tghix Hal Reeves ghaliex minhabba incident li kellha ma setghatx

issuq, izda ma jidher li kien hemm ebda problema li l-konvenuti stess

jew familjari taghha iwasslu l-Belt; (c) jghid li kienu kostretti jmorru jghixu Hal Reeves 10 snin qabel ma xehdu fit-28 ta' Novembru 2007 meta allura l-istess bint il-konvenuti kellha biss 14-il sena (ara fol.

56 tar-relazzjoni); (d) ix-xhieda ta' hut il-konvenuta l-Onorevoli Mhallfin Michael De Bromhead u Tonio De Bromhead li ohthom kienet toqghod Hal Reeves u mhux il-Belt hija kkorroborata minn dokumenti esebiti mill-Water Services Corporation (Dok.

"DB 5" u Dok.

"DB 6") li juru li fil-perjodu ta' bejn is-sena 1995 sal-2009 ma kien hemm ebda konsum ta' dawk u ilma tant li l-meter state gie ndikat bhala "not in use" u Joe Bajada Stride in rappesentanza tal-istess korporazzjoni xehed li l-meter kien jahdem sew u ma kienx difettuz; (e) ix-xhieda ta' Sharon Tartaglia u Carmelo Hayman ma jippruvawx li l-konvenuti kienu jirrisjedu fil-fond, izda biss li l- konvenut xi drabi kien uza l-istess fond bhal klinika; l-istess jinghad mix-xhieda ta' Dr. Paul Azzopardi Spiteri D’Anastasi ghaliex mill-istess ma jirrizultax li l-konvenuti kienu jghixu fil-fond fil-fatt il-konvenuta qatt ma kienet prezenti.

"Illi minn dan kollu jirrizulta li l-fond gie vakat mill-inkwilini tal-istess il- kompjant Dr. Paul De Bromhead u martu Mary De Bromhead, u l-konvenuti marru jghixu fil-fond wara li zzewgu fl-20 ta' Novembru 1976, izda ma jidhirx li huma kellhom xi titolu ta' kera fuq l-istess, izda mis-sena 1995 lanqas biss kienu jghixu fl-istess fond, tant li minn tali data ma kien hemm ebda konsum ta' dawl u ilma u fil-fatt stabbilew ir-residenza taghha fil-fond 48, Vjal Sir Mikelangelo Refalo, Reeves.

"Illi mela jirrizulta li meta gie vakat il-fond minn Dr. Paul De Bromhead u martu Mary De Bromhead l-istess konvenuti kienu bdew jokkupaw l-istess fond bla ebda titolu validu fil-ligi ghaliex il-kera kienet dejjem tghajjat lil Dr. Paul De Bromhead, u l-istess konvenuti qatt ma gew rikonoxxuti bhala kerreja tal- istess u ghalhekk huma qatt ma kellhom ebda titolu ta' kera fuq l- istess fond.

Dan ghaliex jidher li Dr. Paul De Bromhead u l-familja tieghu hargu mill-fond fl-1974 u maghhom marret il-konvenuta bhala bintu flimkien ma hutha; meta hija regghet marret fil-post wara li zzewget dan sar minnha bla ebda titolu validu fil-ligi ghaliex hija ma kellhiex skond il-ligi dritt ta' kirja fuqha (ghaliex dan kien fuq missierha) u fl-

istess fond il-ligi, ma kienitx tippermettilha li tigi rikonoxxuta bhala

inkwilina tal-istess fond, u ovvjament dan japplika izjed u izjed ghall-

"Illi dwar il-hames eccezzjoni fejn qed jinghad li din il-Qorti ma

ghandhiex kompetenza, apparti li din kellha titressaq qabel l-

eccezzjonijiet tal-konvenuti fil-mertu, la darba l-kawza hija sabiex jigi

ddikjarat li l-konvenuti ma ghandhomx ebda titolu fuq l-istess fond u

din il-kawza giet istitwita fit-18 ta' Awwissu 2006 u allura qabel l-

tal-Att X tas-sena 2009, mela allura din hija

kompetenti u hawn issir referenza ghas-sentenza fl-ismijiet "Helen

Dr Tommaso Privitera noe" (A.C. - 29 ta' Settembru 1948) fejn intqal

li t-tribunal kompetenti biex jiddeciedi jekk id-detentur ta' fond ghandux titolu jew le huwa l-Qorti ordinarja.

Jekk imbaghad il-Qorti ordinarja tiddeciedi illi dak it-titolu jezisti, fis-sens illi d-detentur tal-fond qieghed jokkupah b'titolu ta' lokazzjoni, allura dik il-Qorti ma tibqax kompetenti biex tiehu konjizzjoni tat-talba tal-lokatur biex jimpedixxi r- rilokazzjoni tal-fond, imma huwa kompetenti l-Bord tal-Kera.

Fuq l- istess binarju kienu s-sentenzi "Antonio Vella Degiorgio vs Antonio Bunting" (A.C 13 ta' Gunju 1953) u "Wisq Rev. Padre Leone Sargent vs Antonio Cogzell et" (P.A. 13 ta' Gunju 1953); "Rev. Henry ui nomine vs Joseph Farrugia Naudi" (A.I.C. – 20 ta' Jannar 1993); "Dr. Francis Azzopardi Spiteri vs Joseph Tarek Fahmy Gad" (P.A. – 7 ta' Mejju 1998); "Avv. Victor Sortino ve Reginald Borg Degiorgio" (P.A. – 16 ta' Mejju 1996); "Thomas D'Amico et ve Anthony Gauci" (A.I.C. (PS) – 18 ta' Mejju 2005).

Illi mbaghad fis-sentenza "Francis Azzopardi Muscat vs Enrico Watson" (A. I. C. – 23 ta' Frar 1996) inghad :-

""Meta f'kawza ghar-ripreza ta' fond, fuq il-bazi illi l-konvenut qed jokkupah minghajr titolu, jigi eccepit f'titolu assumendo li l-istess kawza tkun giet intavolata quddiem it-Tribunali Ordinarji, il-Qorti li tkun ghandha l-ewwel tinvestiga jekk l-eccezzjoni ta' l-ezistenza tat-titolu hijiex fondata jew le.

F'liema kaz il-kompetenza mbaghad tghaddi verament minghandha ghal ghand il-Bord li Jirregola l-Kera.

Pero', jekk trattandosi ta' tali eccezzjoni jigi deciz, u t-Tribunali Ordinarji ghandhom id-dritt jiddeciedu f'dan is-sens, illi ma jezistix titolu, il-Bord tal-Kera ma li fil-kwistjoni u huma ghandhom ikomplu jisimghu u jiddeciedu l-vertenza."

t-Tribunali Ordinarji

"Illi b'hekk m'hemm l-ebda dubju li ladarba qed jigi allegat li l- konvenuti qed jokkupaw l-istess fond minghajr ebda titolu, mela hija din il-Qorti li hija kompetenti biex tiddeciedi dwar dan, u ghalhekk anke din l-eccezzjoni qed tigi michuda.

"Illi dwar it-tielet eccezzjoni jirrizulta li r-ricevuti ta' kera kienu jinhargu dejjem fuq Dr. Paul De Bromhead anke wara li sfortunatament huwa miet u allura qatt ma kien hemm rikonoxximent tal-konvenuti bhala nkwilini tal-istess fond.

Jidher li l-konvenut kien jitlob li jigi rikonoxxut bhala kerrej izda dan qatt ma sar u allura qatt ma kien hemm kunsens espress tas-sid sabiex tali kirja tigi assenjata lill-konvenuti "Beattie Baza vs Joseph Lanzon et" (A.I.C. – 22 ta' Gunju 2001); "Anthony Abela Valletta vs L-Avukat Tonio Watson" (A.C. – 29 ta' Novembru 1993); fil-fatt qatt lanqas ma hargu ricevuti f'isem il-konvenuta bhala eredi ta' Dr. Paul u Mary De Bromhead ("Joseph Sortino et vs Maria Antonia Stafrace et" – A.C. – 30 ta' Ottubru 2003).

"Illi dwar il-hsarat li allegatament gew ikkawzati fil-fond de quo jirrizulta li kien hemm hsara fit-twieqi tal-bitha interna u tali hsarat huma tali li jehtieg li jinbidlu l-aperturi (para.

3.2.2 tar-relazzjoni legali) u l-istess jinghad ghat-twieqi li jaghtu ghal fuq Strada Merkanti; tikhil ta' fili fil- bitha interna (para.

3.3.3); tibdil tal-gallerija ta' l-injam li taghti ghall- bitha ta' wara (para.

3.3.4) u ta' dawn huma responsabbli l-konvenuti kif jinghad mill-perit tekniku fir-relazzjoni tieghu u wkoll fir-relazzjoni u

konkluzjonijiet tal-Perit Legali (fol.

463 u 464 tal-istess) u ghalhekk il- konvenuti ghandhom ihallsu ghall-istess fl-ammont ta' €10,300 skond il-konkluzjoni f'paragrafu 3 tar-relazzjoni peritali (fol.

467) ibbazata fuq il-konstatazzjonijiet teknici tal-Perit Tekniku Valerio Farrugia Sacco.

"Illi dwar l-eccezzjoni ta' preskrizzjoni eccepita mill-konvenuti abbazi tal-artikolu 2153 tal-Kap.

16, din l-eccezzjoni ma hijiex qed tintlaqa' ghaliex il-hsarat u d-danni riskontrati kienu rizultat ta' nuqqas ta' manutenzjoni kontinwu tal-konvenuti tul il-perjodu kollu li huma baqghu jzommu l-post illegalment ghandhom, u allura sad-data ta' din il-kawza, u ghalhekk din l-eccezzjoni tal-konvenuti qed tigi michuda ghaliex ma ghaddiex it-terminu hemm indikat tant li l-hsara ghadha qed issir.

"Illi dwar in-nota ta' kritika tal-konvenuti jinghad li dak li gie ndirizzat fir-rapport kienu t-talbiet attrici u senjatament mal-ewwel talbiet li l- konvenuti kienu qed jokkupaw il-fond de quo bla titolu validu fil-Ligi u fil-fatt hekk irrizulta.

Dwar l-allegazzjoni li sar xi rikonoxximent ta' kera favur il-konvenuti, din baqghet biss asserzjoni li l-istess konvenuti baqghu jinsistu li jtennu anke fin-nota ta' kritika taghhom izda bla ebda bazi ta' prova.

Dwar l-allegata rinunzja ta' xi dritt tal-attur nomine certament li f'dawn l-atti ma hemm ebda att ta' rinunzja ta' azzjoni skond kif indikat li kien hemm fil-kawza "Il-Konti Alfred Vella Bonnici Battistino vs Francis Frendo Reva ‘Theuma Carabez" (A.I.C. (PS) – 10 ta' Jannar 2003) "III.

"Illi ghalhekk ghal dawn il-motivi, din il-Qorti, taqta' u tiddeciedi, billi filwaqt li tichad l-eccezzjonijiet kollha tal-konvenuti, nkluza dik ta' preskrizzjoni abbazi tal-artikolu 2143 tal-Kap.

16 ghaliex hija nfondata fil-fatt u fid-dritt ghar-ragunijiet hawn decizi, tilqa' t-talbiet attrici biss fis-sens hawn deciz b'dan illi:-

Tiddikjara u tiddeciedi illi l-intimati qed jokkupaw l-imsemmi fond

minghajr ebda titolu validu fil-ligi.

Tipprefiggi zmien qasir u perentorju ta' tletin (30) gurnata sabiex

jirrilaxxjaw il-pussess battal tal-imsemmi fond u ghalhekk jivvakawh u

jirritornaw lir-rikorrenti il-pussess tal-istess appartament.

Tiddikjara lill-intimati responsabbli ghall-hsarat kagunati fl-istess

appartament minhabba nuqqasijiet taghhom u dan kif indikat f'din id-

decizjoni.

Tillikwida d-danni kkawzati fil-proprjeta` relattiva u sofferti mir-

rikorrenti b'rizultat tal-inadempjenza tal-istess intimati fl-ammont ta'

ghaxar t'elef u tlett mitt euro (€10,300).

Tikkundanna lill-intimati jhallsu lir-rikorrenti dawk id-danni li qed jigu hekk likwidati fl-ammont ta' ghaxar t'elef u tlett mitt euro (€10,300).

"Bl-ispejjez nkluzi dawk taz-zewg ittri legali u tal-ittra ufficjali datata 12 ta' Lulju 2006 u bl-imghax legali mid-data tas-sentenza sal-effettiv pagment kontra l-intimati".

Rat l-appell propost mill-konvenuti u li permezz tieghu qed jitolbu r-

revoka tas-sentenza u allura li jigu michuda t-talbiet attrici;

Rat ir-risposta tal-attur nomine li permezz taghha talab il-konferma tas-

Rat l-atti processwali;

Ikkonsidrat;

Rat il-verbal tas-seduta tal-14 ta' Gunju 2016 illi permezz tieghu l-kawza

thalliet ghas-sentenza wara illi d-difensuri rispettivi tal-partijiet trattaw l-

Illi kif jidher mir-rikors promotur l-atturi qed jitlolbu l-izgombrament tal-

konvenuti mill-fond imsemmi fl-istess rikors; huma qed jibbazaw it-talba

taghhom billi skont huma l-konvenuti ma ghandhom ebda titolu biex

L-eccezzjonijiet principali tal-konvenuti huma li huma jokkupaw l-fond

billi ghandhom it-titolu ta' kera u allura l-Qorti lanqas ghandha

kompetenza biex tisma' l-kawza; u li huma ma kkawzaw ebda hsara fil-

proprjeta` in kwistjoni; il-Qorti allura se tikkonsidra l-aggravju taghhom

L-EWWEL AGGRAVJU

L-ewwel aggravju huwa li l-ewwel Qorti ma kenitx korretta meta waslet

ghall-konkluzjoni li kellha kompetenza biex tisma' l-kaz ghaliex din il-

kompetenza tispetta lill-Bord li Jirregola l-Kera.

Biss kif gie osservat fil-kawza deciza fit 28 ta' Marzu 2014 mill-Qorti tal-

Appell fl-ismijiet George Santoni v. Raymond Causon:

"Huwa pacifikament accettat illi l-kompetenza ta' Qorti hi determinata fuq kollox u qabel kull konsiderazzjoni tal-eccezzjoni moghtija mit- termini ta' l-azzjoni attrici.

Hu l-att promotur kif intavolat it-talbiet u l- premessi taghhom li jifformaw il-parametri li fihom il-Qorti kellha tesercita l-gudizzju taghha u li allura jiddeterminaw il-kompetenza taghha"; Frankie Bilocca nomine v. Jason Watson et ( Appell - 7 ta' Ottubru 1997).

"Il-Prim'Awla tal-Qorti Civili gia' kellha okkazjoni tiddecidi dan il-punt fil-kawza fl-ismijiet Dottor Francis Ellul Gravino et vs C Boffa Company Limited et deciza parzjalment fil-25 ta' Frar 2009.

Il-Qorti hemmhekk ghamlet referenza ghall-artiklu 47 (3) tal-Kap.

12 tal-Ligijiet ta' Malta illi jghid illi; "Izda l-kawzi li fihom jidhlu … inkluza kull talba ghal zgumbrament jew tkeccija minn beni immobbli kemm urbani u kif ukoll rurali, mikrija jew okkupati minn persuni li joqghodu jew li ghandhom l-abitazzjoni

Il-Qorti qalet illi:

ordinarja taghhom fil-limiti tal-gurisdizzjoni ta' dik il-Qorti ma jidhlux fil- kompetenza tal-Qorti tal-Magistrati..."

"l-abbli difensur tal-socjeta konvenuta qed jargumenta illi l-persuna imharrka trid tkun tabita ordinarjament fil-fond in kwistjoni u allura l- Prim'Awla hija kompetenti biss fuq kawzi ta' zgumbrament jew tkeccija minn fondi abitati minn fondi abitati bhala residenza ordinarja tal- socjeta konvenuta.

Madankollu ezami tas-subartikolu juri bic-car illi dan mhux il-kaz; il-konvenunt irid ikun jabita fil-limiti tal-gurisdizzjoni tal-Qorti izda zgur mhux necessarjament f'dak il-fond li dwaru jkun gie imharrek.

Infatti fejn tidol ir-residenza ordinarja l-artikolu isemmi gurisdizzjoni u mhux kompetenza ghaliex huwa ovvju li l-kompetenza ta' din il-Qorti tohrog mill-fatt li l-atturi qed jitolbu zgumbrament".

Il-Qorti tal-Appell (Sede inferjuri) elenkat diversi sentenzi fir-rigward fis-

sentenza taghha fl-ismijiet Victor Middleton et v. Maria Psaila Raji et (8 ta'

Hija qalet fost affarijiet ohra illi "In linea ta' principju

generali gie bosta drabi deciz illi talba ghall izgombrament minhabba

vjolazzjoni ta' patt espress jew tacitu kontrattwali kienet tispetta

b'kompetenza lit-tribunal ordinarju.

Sa mill-bidu nett tal-introduzzjoni tal-

(Carmela Stafrace v. Filippo Borg Gusman – Appell Civili - 1 ta' Gunju 1931).

istess sentenza gew citati wkoll dawn is-sentenzi; Vol.

ta' Dicembru 1957; Madeline Amarikwa Obi v. Lina Stagno (Appell

16 ta' Gunju 1992 u Rosina Grech Cachia v. Joseph Cristiano proprio et

nomine (Appell 14 ta' April 1997).

Huwa pero` importanti li fil-waqt li wiehed jissottolinea li dawn is-

sentenzi kollha fuq imsemmija gew decizi qabel l-introduzzjoni tal-

Artikolu 1525 fis-sena 2009 u ghalhekk illum ghandhom valur relattiv

hafna, il-kawza li ghandha quddiemha l-Qorti giet istitwita fl-2006 u

allura l-principji hemm indikati ghandhom certa rilevanza ghall-vertenza

Dan l-artikolu li allura ma japplikax ghal din il-kawza, jghid fost

affarijiet ohra illi:

"Il-Bord li Jirregola l-kera ghandu kompetenza esklussiva li jiddecidi kwistjonijiet konnessi ma kirjiet ta' fondi urbani u ta' dar ta' abitazzoni u ta' fond kummercjali.

Kirjiet ohra jaqghu taht il-kompetenza tal-qrati ta' gurisdizzjoni civili u fil-kaz ta' raba' taht il- Bord dwar il-Kontroll tal- kiri tar-raba'".

Din il-Qorti hija ben konxja li dawn iz-zewg eccezzjonijiet tal-konvenuti

huma relatati intimament u dan ghaliex kjarament biex il-Prim'Awla ma

jkollhiex kompetenza jrid ikun hemm kirja – izda l-attur ma hux

jirrikonoxxi dan tant li fir-rikors promotorju qed jitlob dikjarazzjoni li l-

konvenuti qed jokkupaw il-fond bla titolu.

Jekk huwa hekk allura ma

hemmx dubbju li l-foro indikat huwa appuntu l-Prim'Awla tal-Qorti Civili.

Tajjeb wiehed izid li anke fil-kawzi li fihom giet akkolta din l-eccezzjoni,

wara l-emendi tal-2009 (per ezempju Bunting v. International

lokazzjoni.

Trading Co. Ltd deciza fil-31 ta' Ottubru 2011 u Elizabeth Farrugia Sacco v.

Irene Magro Muscat Triolo, deciza il-Qorti fil-31 ta' Mejju 2013, it-tnejn mill-

Prim'Awla) kienu l-istess atturi li indikaw fir-rikors promotorju illi l-

konvenut jew konvenuta kienu jokkupaw il-fond tramite ftehim ta'

F'dan il-kaz, ingabru provi dwar l-eccezzjoni tal-konvenuti li huma

ghandhom titolu ta' kera; u fil-waqt li kif ga ssemma minghajr dubju l-

kompetenza tohrog mill-att promotorju, jekk l-eccezzjoni tal-konvenuti illi

ghandhom titolu tigi milqugha, l-attur ikollu allura xorta wahda jirrikorri

ghall-Bord li Jirregola l-Kera jekk irid jiehu pussess tal-fond in kwistjoni –

stabbilita gudizzjarjamanet relazzjoni lokatizja bejn il-partijiet.

Ghalhekk

ladarba l-ewwel Qorti ddecidiet ukoll, kif giet mitluba taghmel, fuq l-

ewwel eccezzjoni hija ghamlet sew li kkoncentrat fuq it-talba tal-attur

(kif iddikjarat is-sentenza Refalo v. Azzopardi fuq imsemmija) li kienet

titlob l-izgumbrament fuq il-kawzali li l-konvenuti ma ghandhomx titolu

u allura kkonkludiet gustament li fuq dik il-bazi li hija kellha l-

kompetenza tisma' l-kawza u tiddecidieha.

Fi kliem iehor allura l-Qorti tal-Appell fil-kawza Santoni v. Buttigieg

imsemmija aktar qabel iddecidiet illi fejn l-attur jallega li l-konveut ma

ghandux titolu hija l-Prim'Awla li ghandha kompetenza tisma' l-kaz.

jaghmel sens anke logiku ghaliex il-kompetenza ma tistax tigi michuda

semplicement ghaliex il-konvenut jeccepixxi illi ghandu t-titolu ta'

lokazzjoni; naturalment dejjem sta ghall-attur jipprova li l-konvenut ma

ghandux titolu.

Allura l-aggravju in kwistjoni huwa michud.

Dan l-aggravju jirrigwardja appuntu t-titolu ta' lokazzjoni li jivvantaw il-

Kwindi l-Qorti trid tara jekk il-konvenuti ghandhomx titolu

validu skont il-ligi biex jokkupaw il-fond.

Gie osservat fis-sentenza

moghtija mill-Qorti tal-Appell fil-kawza fl-ismijiet Saviour Sargent v.

Joseph Stafrace et (30 ta' Marzu 2001) illi l-kliem "bla titolu espressa f'att

gudizzarju promotur, kellu jinqara fis-sens limitat li l-Qorti kellha tindaga

u tistabilixxi l-ezistenza tat-titolu fil-konfront tal-attrici li jkun ippropona l-

kawza kontra l-konvenuta li jkun qieghed jokkupa l-fond tieghu.

kienx allura bizzejjed ghall-konvenut illi hu jkun qieghed jipposjedi l-fond

bis-sahha ta' relazzjoni guridika legittima, kienet x'kienet, li kellu ma' xi

Kellu jipprova illi tali relazzjoni guridika legittima

kienet tezisti bejnu u bejn l-attrici".

Il-punt kardinali allura huwa jekk il-konvenuti appellanti, a bazi tal-provi

mressqa, ghandhomx titolu biex jibqghu jokkupaw il-fond fil-konfront tal-

L-appellanti bazikament isostnu illi huma qatt ma qalu jew

eccepew illi mal-mewt tal-kerrej ossija l-kompjant Avukat De Bromhead, huma

kienu joqghodu mieghu fis-sens li jitlob il-Kapitolu 69 biex wiehed ikun

protett minn dik il-ligi u jirrikonoxxu li dan ma kienx il-kaz; jghidu pero` li

peress li s-sid tal-fond kien jaf li l-istess Avukat De Bromhead ma kienx baqa'

jghix hemmhekk sa mill-1976 u baqa' jircievi l-kera minghandhom allura

dan kien jekwivali ghal rikonnoxximent taghhom bhala inkwlini tal-fond

nonostante l-fatt li r-ricevuti baqghu jigu rilaxxati a favur l-imsemmi Dr

Jirrizulta car mill-atti li l-appellanti ghexu ghal numru ta' snin wara li

zzewgu fil-fond in kwistjoni izda minn cirka ghoxrin sena l'hawn ma

baqghux jabitaw fil-fond in kwistjoni.

Is-sidien tal-fond baqghu jircievu l-

kera izda kif issemma r-ricevuti dejjem baqghu johorgu a favur ta' Dr

Pulo ma jfissirx li l-appellanti gew rikonoxxuti bhala

inkwilini ghaliex debitu jista' jithallas minn persuna li ma tkunx id-

debitur.(Artikolu 1148 u 1149 tal-Kodici Civili):

(1) L-obbligazzjoni tista' tiġi mitmuma bil-ħlas magħmul minn kull persuna li jkollha interess fiha, bħal wieħed li jkun obbligat flimkien ma' oħrajn jew garanti.

(2) L-obbligazzjoni tista' wkoll tiġi mitmuma bil-ħlas magħmul minn terza persuna li ma jkollhiex interess fiha, basta li din il-persuna taġixxi fl-isem u għall-ħelsien tad-debitur, jew, jekk taġixxi fl-isem tagħha nfisha, basta li ma tiġix imdaħħla fil-jeddijiet tal-kreditur.

(1) Il-kreditur ma jistax jirrifjuta ħlas li toffri lilu terza persuna, jekk il-ħlas ikun ta' vantaġġ għad-debitur".

Is-sentenzi indikati mill-ewwel Qorti (Mizzi v. Lanzon u Abela Valletta v.

Watson) jghidu car u tond li tali rikonoxximent irid ikun esplicitu;

"Naturalment dan il-kunsens ma hemm bzonn jirrivesti ebda forma sagramentali, pero` espress jehtieg li jkun, ghad li ghall-prova tal-ghoti tieghu, meta tigi affermata, jista' jittiehed sussidju anki mic-cirkostanzi, kif sar fil-kaz "Zammit vs Grech", deciz minn din il-Qorti fl-10 ta' Jannar 1955.

(Sortino v. Galea, Appell Inferjuri, 30 ta' Ottubru 2003).

Din il-Qorti taqbel mal-konkluzjoni tal-ewwel Qorti li f'ebda hin l-appellat

ma wera xi intenzjoni li kien qed jirrikonoxxi lill-appellanti bhala l-inkwilini

tal-fond; anzi bil-kuntrarju.

Jirrizulta infatti li sakemm kien ghadu haj l-

Avukat De Bromhead, huwa baqa' jirrilaxxa ricevuti favur tieghu izda mal-mewt

tieghu istitwixxa l-kawza odjerna immedjatament hekk kif l-appellanti

indikawlu li ma kienux lesti jirrilaxxaw il-fond.

Huwa ghalhekk car ghall-

Qorti li l-appellat f'ebda hin ma ried jirrikonoxxi lill-appellanti bhala

inkwilini tal-fond u ddecidiet tajjeb l-ewwel Qorti li l-uniku mod li permezz

tieghu l-appellanti setghu jivvantaw it-titolu ta' lokazzjoni kien kieku

kienu joqghodu mal-istess Dr De Bromhead meta dan gie nieqes.

Dan l-aggravju jirrigwardja l-kundanna ghall-hlas tas-somma ta' 10,300

Is-sentenza appellata f'dan ir-rigward ghamlet biss referenza ghar-

rapporti tal-perit legali u l-perit tekniku u addottathom.

Dawn id-danni

jirreferu principalment ghall-bzonn li jinbidlu l-aperturi u l-gallarija

ghalkemm jinkludu elf euro ghal tikhil fil-bitha interna.

illi appuntu b'eccezzjoni ghat-tikhil,

ir-

responsabbilita` ghar-rimpjazzar tal-gallarija u tal-apertura tispetta lis-

sidien skont il-Kodici Civili.

In kwantu din il-Qorti ga rriteniet li l-appellat ma kellu ebda titolu ta'

lokazzjoni fuq il-fond in kwistjoni l-istess appellat jirrizulta li ghall-finijiet

tal-ligi kien biss pussessur in mala fede tal-fond u ghalhekk il-materja

tad-danni pagabbli ghall-hsarat fil-gallarija u fl-aperturi taqa' biex tigi

Din il-Qorti hi tal-fehma li l-

ispejjez ghat-tiswija tal-gallarija u tal-aperturi jikkwalifikaw bhala "spejjez

mehtiega" ghall-finijiet tal-Artikolu 545(1) tal-istess Kodici, u cioe`, huma

spejjez li minghajrhom il-haga kienet tispicca jew titgharraq.

rigward ta' spejjez mehtiega f'fond possedut minn haddiehor b'mala fidi

s-sid ghandu l-istess obbligu lejn il-possessur li ghandu lejn il-possessur

ta' bona fidi basta li l-pussess tal-haga ma jkunx gie mehud b'serq jew

b'reat iehor li ma jaqax taht il-klassi tal-kontravenzjonijiet.

allegat u anqas gie provat li l-fond in kwistjoni gie akkwistat b'serq jew

Ghalhekk f'dan il-kaz l-obbligu tas-sid lejn il-possessur ghal

spejjez mehtiega fil-fond huwa dak previst fl-Artikolu 542(1) tal-Kodici

msemmi ghar-rigward ta' possessur ta' bona fidi u cioe`, a contrariu

sensu, l-ispejjez mehtiega huma a karigu tas-sid tal-fond fl-eventwalita`

li dawn jintefqu mill-pussessur sabiex jippreserva l-haga.

Fil-kaz tal-

lum, izda, irrizulta li kemm il-gallarija kif ukoll l-aperturi indikati mill-perit

tekniku thallew jiddeterjoraw, u cioe` thallew jispiccaw jew jitgharrqu,

minhabba nuqqas ta' manutenzjoni da parti tal-appellanti1 tant li jehtieg

li jinbidlu.

Ghalhekk fic-cirkostanzi ta' dan il-kaz l-ispejjez ghar-

rimpjazzar kemm tal-gallarija kif ukoll tal-aperturi ghandhom ikunu a

karigu tal-appellanti u ghaldaqstant dan l-aggravju qieghed jigi respint.

Fit-trattazzjoni tieghu l-abbli difensur tal-appellanti argumenta li l-istess

appellanti ma setghux ikunu kkundannati jhallsu id-danni reklamati jekk

ma jkunux fl-istess hin rikonoxxuti bhala l-kerrejja tal-fond; ghalhekk jekk

l-ewwel talbiet attrici jkunu milqugha, ma setghux ikunu kkundannati

Dan huwa minnu, izda ghalkemm din il-Qorti kif intqal

waslet ghall-konkluzjoni li l-appellanti ghandhom it-titolu ta' kerrejja tal-

fond, xorta wahda jridu jirrispondu ghall-hsarat li jirrizultaw in kwantu

detenturi tal-istess fond.

Ghal dawn il-motivi l-Qorti tiddisponi mill-appell billi tichdu u tikkonferma

1 Ara paragrafi 18, 19, 27 tar-relazzjoni tal-Perit Tekniku Dok VS1 fol 469

L-ispejjez tal-appell huma wkoll a kariku tal-appellanti.

mill-ewwel Qorti jibdew jiddekorru millum.

Deputat Registratur mb

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR.

IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar il-Ġimgħa 25 ta' Novembru 2016

Emanuel Haidon u martu Maria Concetta Haidon v. E.J.Meli Ltd (C-10219)

Dan huwa appell ad istanza tal-atturi mis-sentenza mogħtija mill-

Prim'Awla tal-Qorti Ċivili tat-28 ta' Mejju 2012, li permezz tiegħu qed

jitolbu lil din il-qorti tirrevoka s-sentenza appellata u konsegwentement

tilqa' t-talbiet kollha tagħhom bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra s-

soċjeta` konvenuta appellata.

Għal intendiment aħjar ta' dan l-appell is-sentenza mogħtija mill-

ewwel Qorti qegħda tiġi hawnhekk riprodotta fl-intier tagħha:

"Il-Qorti, "Rat ir-rikors ġuramentat ippreżentat fid-29 ta' Jannar 2009 li permezz tiegħu l-atturi ppremettew: "Illi permezz ta' kuntratt fl-atti tan-Nutar Dr Paul Pullicino Anastasi tal-10 ta' Marzu 1986 l-esponenti akkwistaw il-ħanut li jismu Ruben's u li llum jismu Fotocraft, numru 85 Triq Nofsinhar, Birżebbuga.

"Illi dan il-ħanut jikkonsista f'ħanut at ground-floor level u kantina sottoposta.

"Illi s-soċjeta' konvenuta għandha fil-pussess tagħha l-proprjeta' li tmiss ma' dik tal-attur min-naħa ta' nofsinhar u lvant. tal-atturi "Illi s-soċjeta' konvenuta użurpat parti mill-proprjeta' konsistenti fil-fatt illi ħadet parti mill-kantina sottostanti l-ħanut u ttella' ħajt li jiġi madwar ħames piedi 'l bogħod minn fejn hija stabbilita l-linja diviżorja, liema ħajt huwa approssimattivament indikat fuq l-iskizz hawn anness u mmarkat bl-ittra AB fuq il-pjanta Dok X.

"Illi l-parti użurpata hija attwalment proprjeta' tar-rikorrenti u għalhekk l- atturi m'għandhom l-ebda dritt li jżommu din il-proprjeta', liema konvenuti interpellati permezz ta' ittra uffiċjali tas-7 ta' Novembru 2008 sabiex jiżgombraw mill-istess baqgħu inadempjenti.

"Għaldaqstant tgħid is-soċjeta' konvenuta għaliex din l-Onorabbli Qorti m'għandhiex, previa occorrendo dawk id-dikjarazzjonijiet xierqa u neċessarji: "1.

Tiddeċiedi u tiddikjara illi l-parti użurparta fuq imsemmija tal- kantina tal-proprjeta' tal-esponenti hija proprjeta' tal-atturi; u

Tiddikjara li l-konvenuti qegħdin jokkupaw l-istess proprjeta'

abbużivament u mingħajr ebda titolu validu fil-liġi;

Tikkundanna lill-konvenuti sabiex jiżgumbraw mill-istess proprjeta' tal-attur u dan billi jneħħu l-ħajt li qed jissegrega l-kantina tal-attur u jagħlqu l-bokka ossia bieb li hemm mill-kantina tal-esponenti għall-kumplament tal-proprjeta' fil-pussess tal-konvenuti fi żmien qasir u perentorju li jiġi lilhom prefiss, u fin-nuqqas tawtoriżża lill- attur sabiex jagħmel l-istes xogħlijiet, u dan taħt is-superviżjoni ta' periti nominandi;

"Bl-ispejjeż kontra s-soċjeta' konvenuta li minn issa hija nġunta għas- subizzjoni u b'riżerva għal kull azzjoni ulterjuri spettanti lir-rikorrenti.

"Rat id-dikjarazzjoni maħlufa tal-atturi u l-lista tax-xhieda.

"Rat ir-risposta ġuramentata tas-soċjeta' konvenuta ppreżentata fis-27 ta' Frar 2009, li permezz tagħha eċċepiet: "1)

Illi s-soċjeta' intimata akkwistat iż-żewġ ħwienet adjaċenti fi Triq Nofsinhar, Birżebbuga li jġibu n-numri erbgħa u tmenin (84) u erbgħa u tmenin ittra A (84A) in virtu ta' kuntratt ippubblikat minn Nutar Henri Buttigieg Vella li jġib id-data tat-23 ta' Novembru 1990, li kopja tiegħu hija hawn annessa u mmarkata Dok EJ1, liema proprjeta' hija adjaċenti għal dik tar-rikorrenti imsemmija fir-rikors odjern;

Illi qabel ma akkawistat l-proprjeta' permezz tal-kuntratt hawn fuq imsemmi mmarkat Dok EJ1, din l-istess proprjeta' kienet ukoll mikrija lis-soċjeta' esponenti għal numru ta' snin;

Illi s-soċjeta' esponenti ilha tippossjedi bil-bona fidi l-parti tal- kantina li dwarha qiegħdin jilmentaw ir-rikorrenti, għall-perjodu ta' iktar minn għaxar snin, u dan b'mod kontinwu, mhux miksur, paċifiku, pubbliku u mhux ekwivoku, u għalhekk jeżistu l- elementi kollha kontemplati fl-Artikolu 2140(1) tal-Kodiċi Ċivili (Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta) u dan kif ser jiġi ppruvat waqt it- trattazzjoni tal-kawża;

Illi kif ser jiġi ppruvat waqt it-trattazzjoni tal-kawża, ir-rikorrenti Emanuel Haidon fil-passat kien ukoll talab lis-soċjeta' intimata sabiex tbiegħlu l-parti tal-kantina in kwistjoni, tant ma kienx jikkunsidraha bħala parti mill-proprjeta' tiegħu;

Illi assolutament mhuwiex minnu li s-soċjeta' intimata użurpat xi parti mill-proprjeta' tar-rikorrenti, stante li kif ser jiġi ppruvat waqt it-trattazzjoni in kwistjoni ma tapparjenix lilhom.

il-parti

"Għaldaqstant it-talbiet tar-rikorrenti huma nfondati kemm fil-fatt kif ukoll fid-dritt u għandhom jiġu miċħuda minn din l-Onorabbli Qorti bl- ispejjeż kontra tagħhom li huma minn issa nġunti għas-subizzjoni.

"Salvi eċċezzjonijiet oħra jekk ikun hemm bżonn.

"Rat id-dikjarazzjoni maħlufa tas-soċjeta' konvenuta u l-lista tax-xhieda.

"Semgħet il-provi u rat l-affidavits; "Rat ir-relazzjoni tal-A.I.C. Mario Caruana Pulls li ġie nominat biex jagħmel pjanta tal-ambjenti in kwistjoni;

"Rat l-atti proċesswali u l-verbal tas-17 ta' Frar 2012 fejn il-kawża ġiet differita għas-sentenza; "Rat in-noti ta' sottomissjonijiet tal-partijiet; "Ikkunsidrat; "Illi din il-kawża hija dwar il-proprjeta' ta' parti minn proprjeta' immobbli.

L-atturi qed jitolbu dikjarazzjoni li parti minn kantina li hija posseduta mis-soċjeta' konvenuta hija proprjeta' tagħhom filwaqt li s-soċjeta' konvenuta qed topponi għal din it-talba u ssostni dik il-proprjeta' hija tagħha.

"Illi għalhekk il-Qorti għandha quddiemha kawża rivendikatorja u dan huwa evidenti mit-talba attriċi u anke mir-risposta ġuramentata fejn is- soċjeta' konvenuta mhux biss qed tgħid li l-proprjeta' mhijiex tal-atturi iżda qed topponi għal dan billi tgħid li hija l-proprjetarja.

"Illi hu risaput tradizzjonalment illi f'kawża simili l-attur irid jipprova t- titolu tiegħu mingħajr ebda ombra ta' dubju – ara per eżempju s- sentenza fl-ismijiet "Giuseppe De Gaetano vs Gużeppi Giardino Mifsud".

F'dik il-kawża ntqal illi is-soċjeta' konvenuta jimmilita kwalunkwe dubju għandu possessur.

Din hija biss eżempju għaliex hemm diversi sentenzi oħra simili.

Wieħed jista' jsib rassenja dettaljata tagħhom fis-sentenza mogħtija minn din il-Qorti fl-ismijiet "Anthony Aquilina lavarone vs Anthony Giardino Mifsud" fit-23 ta' Ottubru 2001.

Fiha ġie ċitat ukoll l-awtur Torrente li qal illi:

tal-Appell mogħtija

fil-kawża

"Illi fis-snin riċenti din il-pożizzjoni ċċaqalqet xi ftit tant illi l-Qorti tal- Appell fil-kawża fl-ismijet "John Hudson et vs Sherlock Sosa" mogħtija fit-12 ta' Diċembru 2002 adottat pożizzjoni differenti billi qalet illi "il-Qrati tagħna, konsapevoli bid-diffikolta li ssir tali prova u fl-interess tal-ġustizzja aċċettaw il-possibilta' li l-attur jirnexxi fil-kawża li ii jagħmel in forza tal-actio publiciana.

Wieħed għalhekk jara li għalkemm dan huwa żvilupp tal-aħħar snin, kienu ġia jeżistu sentenzi ta' mitt sena qabel f'dan is-sens.

Dan naturalment jista' jsir jekk l-istess konvenut jirrispondi għat-talba billi jgħid li huwa l-propjetarju.

"Illi għalhekk billi s-soċjeta' konvenuta teċċepixxi titolu hija stess il-Qorti jkollha tara liema miż-żewġ kontendenti għandu l-aħjar prova fir-rigward (per eżempju s-sentenza tal-2001 "Giuseppe Mifsud D'Amato vs Catherine Lawes" Appell, 9 ta' Frar 2001 u s-sentenza riportata fil-Volum XXXII – 11- 765).

Għandu jingħad ukoll għall-korrettezza li f'din is- sentenza wieħed jirriskontra wkoll dan il-bran:

"Illi l-Qorti ghalhekk l-ewwel se tara kif il-partijiet qed jivvantaw it-titolu tagħhom.

"Illi l-atturi xtraw permezz ta' kuntratt ippubblikat minn Nutar Paul Pullicino Anastasi fl-10 ta' Marzu 1986 mingħand il-konjugi Dimech; il-fond huwa deskritt bħal jismu Ruben's, u jġib in-numru 85, South Street Parti minn Ħaż-Żebbug (Malta), sottopost għal-proprjeta' tal-Bank of Valletta Limited inkluż mal-istess ħanut il-basement tiegħu aċċessibbli mill-istess ħanut … Dimech kienu xtraw mingħand Ralph Akpan fl-1985 u dan mingħand Simonds Lester Cisk fl-istess sena.

"Illi s-soċjeta' konvenuta da parti tagħha akkwistat mingħand Martin Camilleri Goodson (għan-nom tas-soċjeta' JM Properties) permezz ta' kuntratt in atti Nutar Henri Buttigieg Vella datat 23 ta' Novembru 1990, il-fondi 84 u 84A South Street Birżebbuga.

Is-soċjeta' venditriċi fuq dan l-att kienet akkwistat fl-1986 mingħand il-gia' msemmi Ralph Akpan.

Dan kien akkwista kif li gia ngħad mingħand Lester sfortunatament Ralph Akpan illum mejjet u għalhekk il-Qorti ma setgħetx tisimgħu jixhed.

Ta' min iżid ukoll li jirriżulta li s-soċjeta' attriċi kienet tikri l-fond mingħand Camilleri Goodson sa minn ċirka sentejn qabel (mix- xhieda ta' Camilleri Goodson u l-istess diretturi tas-soċjeta' konvenuta).

"Illi l-attur xehed li l-ewwel darba illi nduna li kien hemm din il-parti tal- kantina li issa qed jirreklama ċirka f'2002 meta xi madum beda jiċċaqlaq fil-ħanut tiegħu.

Skopra allura li taħt il-madum kien hemm manhole li twassal għal isfel.

Meta avviċina lil Joanna Giardino li hija waħda mis-sidien tas-soċjeta' konvenuta, din qaltlu li l-bieb li jifred il-

ta' min

jgħid

proprjetajiet kien minn dejjem hemm; ċjoe' zgur minn meta huma akkwistaw il-ħanut tagħhom.

"Illi fil-fehma tal-Qorti l-aktar punt importanti f'din il-kawża huwa jekk is- soċjeta' konvenuta kinitx in bona fede meta akkwistat il-fond in kwistjoni fir-rigward tal-ambjenti kontestati.

Dan għaliex altrimenti jeżistu r- rekwisiti kollha l-oħra biex l-eċċezzjoni tagħha li akkwistat skond l- artikolu 2140 jeżistu.

"Illi fil-fatt skond dan l-artikolu, "Kull min b'bona fede u b'titolu tajjeb biex jittrasferixxi l-proprjeta', jippossjedi l-ħaġa immobbli għal-żmien għaxar snin, jakkwista l-proprjeta' tagħha … Għalhekk ir-rekwisiti għal dan huma tlieta: "1.

Pussess għal għaxar snin; u

"Illi lanqas dwar il-pussess ta' ghaxar snin ma hemm dubju għaliex hija akkwistat fl-1990.

Ma hemmx indikazzjoni lanqas li kien hemm xi interruzzjoni f'dak il-pussess.

"Illi l-bona fede hija spjegata mill-Artikolu 531 tal-Kodiċi Ċivili li jgħid li "persuna li għal raġunijiet li għandhom mis-sewwa taħseb li l-ħaġa li tippossjedi hija tagħha hija possessur ta' bona fidi".

Dwar dan il-Qorti għandha verżjonijiet differenti ta' x'kienet l-ideja tad-diretturi tas-soċjeta' konvenuta.

Martin Camilleri Goodson qal (fol 79) li meta krielhom il-fond qalilhom li "suppost hemmhekk irid jingħalaq bil-ġebel għax huwa parti mill- proprjeta' tas-Sur Scerri".

Qal li mbagħad ma daħalx aktar fil-fond u allura ma setax jgħid jekk dan sarx għaliex wara li kera l-fond biegħu lill-istess soċjeta' konvenuta.

Da parti tiegħu Edwin Giardino naili dan kategorikament u qal fl-affidavit tiegħu li minn meta huma krew il-fond u mbagħad xtrawh, għamlu dan "bil-kamra ż-żgħira b'kollox". (fol 126).

"Illi rinfaċċjata b'dawn il-verżjonijet u billi l-prova mressqa mill-atturi ġiet newtraliżżata min-naħa l-oħra, il-Qorti għandha tasal għall-konklużjoni li ma ġiex pruvat li kien hemm mala fede da parti tad-diretturi tas-soċjeta' konvenuta, u dan speċjalment in vista tal-fatt li wieħed isibha diffiċli jaċċetta li dakinhar li Aquilina kera l-fond lis-soċjeta' konvenuta u l-bieb kien miftuħ, l-attur kien se jħalli lill-konvenuti jagħlqu dak il-bieb peress

li dak iż-żmien huwa kien ġia xtara l-fond tiegħu – u dan ukoll jikkontrasta mal-verżjoni tiegħu stess li huwa nduna bil-manhole fl- 2002.

Wieħed għandu jirrimarka hawnhekk ukoll li l-mala fede trid tiġi pruvata u qatt preżunta (artikolu 532 tal-Kodiċi Ċivili).

Anke l-Artikolu 531 fit-test Ingliż isemmi "probable grounds" u mhux "absolute grounds".

"Illi stabbilit dan, il-Qorti ma jidhrilhiex li għandha tindaga aktar.

"Għaldaqstant għal dawn il-motivi l-Qorti tiddeċiedi din il-kawża billi tilqa' l-eċċezzjonijiet tas-soċjeta' konvenuta u tiċħad it-talbiet attriċi.

"Minħabba n-natura tal-każ l-ispejjeż ikunu bla taxxa bejn il- kontendenti."

Rikors tal-appell tal-atturi (18.06.2012)

L-atturi ħassew ruħhom aggravati bid-deċiżjoni tal-ewwel Qorti u

għalhekk interponew dan l-appell minnha.

Huma jaqblu ma' dik il-parti tas-sentenza fejn l-ewwel Qorti

kkonkludiet li kellha "tara liema miż-żewġ kontendenti għandu l-aħjar

prova fir-rigward".

Pero` jaċċennaw għall-eċċezzjoni tas-soċjeta`

konvenuta appellata fejn issollevat il-preskrizzjoni akkwiżittiva deċennali

u jgħidu li ma jaqblux mal-konklużjonjiet raġġunti mill-ewwel Qorti f'dan

ir-rigward: kemm fir-rigward tat-titolu, kif ukoll fir-rigward tal-pussess in

L-ewwel aggravju: It-titolu

It-titolu tal-atturi:

L-atturi appellanti aċċennaw għall-kuntratt tal-10 ta' Marzu 19861

li permezz tiegħu l-attur appellant Emanuel Haidon akkwista mingħand

Carmel Sciriha il-proprjeta`, ossia ħanut, "Eldridge's" bin-numru 85, Triq

Nofsinhar, Ta' Kerċem.

Jaċċennaw għall-fatt li mal-istess ħanut kien

hemm inkluż "il-basement tiegħu aċċessibbli mill-istess ħanut..."

Jgħidu wkoll li l-venditur Carmel Sciriha da parti tiegħu kien

akkwista l-proprjeta` erba' xhur qabel, fil-21 ta' Novembru 19852

mingħand Raphael sive Ralph Akpan.

Jaċċennaw għal dik il-parti tal-

kuntratt fejn ingħad illi "L-imsemmi ħanut Eldridge's qed jinbiegħ bil-vacant

possession u l-venditur jobbliga ruħu li fi żmien xahar mil-lum jagħlaq il-

bieb eżistenti fil-basement tal-imsemmi ħanut li jagħti għall-proprjeta`

adjaċenti tiegħu".

Huma jispjegaw illi dak iż-żmien il-kantina ta' taħt il-fond 85 kienet

konnessa mal-"proprjeta` adjaċenti".

Żiedu illi (kif jirriżulta mill-istess kuntratt) l-imsemmi Raphael sive

Ralph Akpan kien akkwista tali proprjeta` ħames xhur qabel, fit-18 ta'

Ġunju 1985 mingħand Simonds Farsons Cisk Ltd.

It-titolu tas-soċjeta` konvenuta

L-atturi appellanti jirreferu għall-kuntratt tat-23 ta' Novembru

li permezz

tiegħu

is-soċjeta` konvenuta kienet akkwistat

mingħand Martin Camilleri Goodson f'isem J.M. Properties Ltd żewġ ħwienet

kontigwi għal xulxin, u li jinfdu, bin-numri 84 u 84A, Triq Nofsinhar, Ix-Xagħra (magħrufin flimkien bħala "Singer" u qabel bħala "Kenner

Bar" u "Dowling Cellars").

Tkompli tispjega li J.M. Properties Ltd kienet akkwistat din il-

proprjeta` mingħand Raphael sive Ralph Akpan permezz tal-kuntratt

tad-19 ta' April 19864.

L-istess kuntratt juri li Raphael sive Ralph

Akpan kien akkwista tali proprjeta` mingħand Simonds Farsons Cisk

Ltd fit-18 ta' Ġunju 1985.

Jikkummentaw għalhekk li fit-18 ta' Ġunju 1985, Raphael sive

Ralph Akpan kien akkwista ż-żewġ proprjetajiet tal-kontendenti (u

cioe` dak bin-numru 85 li kien sussegwentement xtara l-attur appellant

mingħand Carmel Sciriha, u dak bin-numri 84 u 84A li kienet

sussegwentement xtrat il-konvenuta mingħand JM Properties).

Komparazzjoni bejn iż-żewġ titoli

L-atturi appellanti jaċċennaw għall-fatt li meta fl-1985 Carmel

Sciriha (l-awtur fit-titolu tal-attur appellant) xtara l-fond bin-numru 85

mingħand Akpan, dan kien bil-basement sottostanti; u jgħidu li meta l-

istess Dowling fl-1986 biegħ il-ħanut "Singer" illum proprjeta` tas-

soċjeta` konvenuta appellata huwa ma biegħx il-basement ta' taħtu

għaliex kien diġa iddispona minnu.

Jaċċennaw għall-fatt li fil-kuntratt

tal-akkwist tal-1990 li bih is-soċjeta` konvenuta appellata akkwistat il-

fond tagħha 84 u 84A, ma ġiet indikata l-ebda proprjeta` sottostanti l-

L-atturi appellanti jirreferu għall-pjanta li ġiet redatta mill-Perit

Joseph De Gaetano Cross inkarigat minnhom li tindika li l-ħanut 85 għandu

fond ta' 7.10metri u jargumentaw illi l-basement għandu jikkorrispondi

għal tali kejl.

5 Pjanta tal-Perit Joseph De Gaetano Munro, (datata 29.04.05, u addenda datata 12.09.09) fol 30

Jirreferu wkoll għall-pjanta li ġiet redatta mill-Perit Mario Reiff li

hu l-Perit Tekniku nominat mill-Qorti.

F'din il-pjanta l-fond numru 85

huwa indikat bħala 7.07 metri.

Jirreferu imbagħad għall-pjanta li kienet ġiet redatta mill-Perit

Joseph Cassar Gaffiero fl-1989 fuq inkarigu tas-soċjeta` konvenuta qabel ma

kienet xtrat il-post tagħha fl-1990.

Huma jikkummentaw illi din il-pjanta

tikkombaċja perfettament mal-pjanta

tal-perit

tagħhom, il-Perit De Gaetano Munro, u li ma hemm l-ebda overlapping

Jikkumentaw ukoll illi l-pjanta tal-Perit Attard Pace fil-fatt

tikkombaċja ma' dik redatta mill-perit Mario Caruana Pulls (l-espert tal-qorti).

Jgħidu li huwa tassew rilevanti li l-pjanta ippreparata mill-istess soċjeta`

konvenuta (tal-Perit Randazzo) tikkombaċja perfattament ma' dik tal-Perit

Caruana Pulls, li hu l-perit tal-qorti.

Jispjegaw li meta inqalgħet il-vertenza bejnhom u bejn is-soċjeta`

konvenuta appellata, din tal-aħħar kienet inkarigat lill-Perit Reuben

Gauci Psaila u dan straħ fuq il-pjanta tal-perit Randazzo, pero` jirrilevaw li s-

sovrapożizzjoni

tal-pjanta

Randazzo tal-1989 turi li fuq il-pjanta tal-Perit Ellul Fenech hemm biċċa art

indikata bil-kelma "BOX" li mhix inkluża fil-pjanta tal-1989 tal-Perit

Jgħidu li dan l-ispazju jiġi taħt il-ħanut 85.

Isostnu illi fil-

pjanta magħmula mill-Perit Randazzo fl-1989 fuq inkarigu tas-soċjeta`

konvenuta appellata, il-basement tal-fond 85 huwa kollu eskluż mill-

proprjeta` li kriet (u li wara xtrat) is-soċjeta` konvenuta appellata.

li Joanna Giardino stess (waħda mid-diretturi

tas-soċjeta`

konvenuta) xehdet li l-pjanta tal-Perit Randazzo turi l-proprjeta` kif kienet

dak iż-żmien.

Xiehda ta' Martin Camilleri Goodson (minn JM Properties Ltd) u Reginald

L-atturi appellanti jaċċennaw għax-xiehda ta' Martin Camilleri Goodson

(minn JM Properties), li l-ewwel kien kera, imbagħad biegħ il-proprjeta`

84 u 84A, lis-soċjeta` konvenuta, u senjatament għal dik il-parti tax-

xiehda tiegħu fejn kien qal li taħt il-ħanut 85 hemm kantina daqs il-

ħanut, u li fiha huwa kellu kumpressur li imbagħad kien tah lill-kuġin

tiegħu.

Jirreferu għal dik

il-parti

illi meta kera u

sussegwentement biegħ il-post lis-soċjeta` konvenuta appellata kien

hemm aċċess miftuħ għall-kantina u kien qalilhom li "hemmhekk irid

jingħalaq bil-ġebel għax huwa parti mill-proprjeta` tas-sur Scerri".

Jirreferu wkoll għax-xiehda ta' Reginald Baldacchino Pulo.

Fl-1 ta' Frar

2010 dan kien xehed illi Martin Camilleri Goodson jiġi r-raġel tal-kuġina tiegħu, u li

dan l-istess Camilleri Goodson kien qallu li kien neħħa l-kumpressur minn ġol-

kantina għaliex ma kinitx tiegħu, u fil-fatt kien ta l-kumpressur lilu (lil

L-atturi appellanti jsostnu li jirriżulta biċ-ċar li meta Martin Camilleri Goodson

f'isem JM Properties biegħ lis-soċjeta` konvenuta appellata, kien

informa espressament lil Edwin Giardino li l-bieb bejn il-basement tal-fond

nru 85 u l-kumplament tal-ħanut kellu jingħalaq għax tali basement kien

imur man-numru 85 li inbiegħ lill-attur appellant Emanuel Haidon.

li allura ma jistax ikun li f'dan il-mument Edwin Giardino kien in bona fede.

Jaċċennaw għall-fatt li Edwin Giardino fil-kontro-eżami tiegħu kien

ikkonferma li Martin Camilleri Goodson kien dawwru l-ħanut u li bejn il-basement

tan-numru 85 u l-ħanut, kien għadu miftuħ.

Spjega li "aħna bnejna ħajt

inti u nieżel it-taraġ tal-ħanut tagħna mal-ġenb..."

Isemmu wkoll li Edwin

Giardino kien saħansitra ftakar li fil-basement tal-85 kien hemm affarijiet ta'

Martin Camilleri Goodson u ried joħroġhom.

L-atturi appellanti jilmentaw illi Joanna u Adrian Giardino jippruvaw

jagħtu stampa differenti minn dik ta' missierhom Edwin Giardino, bħal li

kieku ma kinux huma li neħħew il-bieb bejn il-basement u l-ħanut li

xtraw u tellgħu il-ħajt fil-basement tagħhom (l-atturi appellanti).

jispjegaw illi kienu indunaw li l-ħajt kien inbena fi ħwejjiġhom snin wara

meta skoprew t-trapdoor li tagħti għall-basement u indunaw li s-soċjeta`

konvenuta appellata kienet ħadet parti minnha.

Isostnu li kien proprju

f'dak il-mument li s-soċjeta` konvenuta appellata rreaġixxiet uti dominus

Jargumentaw li qabel tali ġurnata ma setgħux indunaw li s-

soċjeta` konvenuta kienet okkupat parti mill-kantina u għalhekk anke

jekk kellu jitqies li s-soċjeta` konvenuta appellata kellha l-pussess, ma

kienx wieħed apert u apparenti, u anzi jsostnu li lanqas ma kien in bona

Huma jsostnu li ma jistax ikun li meta s-soċjeta` konvenuta

appellata bniet il-ħajt biex tissegrega il-basement ma ndunatx li kienet

daħlet taħt il-ħanut 85, stante li kien anke jidher it-trapdoor.

Risposta tas-soċjeta` konvenuta għar-rikors tal-appell tal-atturi

Is-soċjeta` konvenuta appellata wieġbet biex tgħid illi s-sentenza

appellata hija ġusta u timmerita konferma.

Is-soċjeta` konvenuta appellata taqbel ma dak li ingħad mill-atturi

appellanti fir-rigward tal-provenjenza tal-proprjetajiet rispettivi tagħhom,

pero` ssostni li meta l-awtur tal-attur akkwista il-fond 85 mingħand

Dowling fl-1985, il-kamra in kwistjoni kienet eskluża, u li meta l-attur

appellant fl-1986 xtara il-fond 85 bis-sotteran, dan ma kienx jinkludi l-

Taċċenna għall-fatt li hija qatt ma vvantat xi dritt ta' titolu fuq il-

basement tal-atturi appellanti, iżda li sostniet hu li l-pretensjonijiet tal-

istess atturi appellanti fir-rigward tal-kamra in kwistjoni huma infondati.

Fir-rigward tas-sottomissjonijiet li għamlu l-atturi appellanti in

konnessjoni mat-titolu hija tagħmel is-segwenti osservazzjonijiet:

fil-kuntratt tal-akkwist li permezz tiegħu hija akkwistat il-fondi 84 u

84A ma hemm imniżżel xejn fir-rigward ta' xi obbligu assunt minnha li

timblokka xi bieb bejn is-sotterran tal-atturi appellanti u l-proprjeta` li

kienet qegħda takkwista hija;

(ii) ma hemm l-ebda pjanta annessa mal-kuntratti imsemmija;

hija kienet kriet il-proprjeta` għal xi żmien għall-bejgħ tal-magni

tal-ħjata qabel ma xtratha, u taċċenna għall-affidavit ta' Edwin Giardino fejn

kien qal illi kien għamel xi xogħol fil-ħanut iżda kien ċaħad li qabbad xi

ħaddiema biex jinbarra l-kamra li l-attur qed jallega li hija tiegħu...".irrid

inkun miġnun biex ikolli kamra u ninbarraha meta stajt nużaha bħala

Fir-rigward tal-pjanti hija tagħmel is-segwenti osservazzjonijiet:

Tispjega meta kienet kriet il-ħanut kienet inkarigat lill-perit

Randazzo biex iħejji pjanta tal-post kif kien attwalment (1989) qabel ma

hija xtratu fl-1990.

Kienet qabbdet lill-perit għaliex riedet tagħmel xi

xogħlijiet fil-ħanut;

Il-perit Ellul Fenech imbagħad kien tqabbad fl-2007 biex jagħmel

survey tal-fond tagħha peress li kellha l-ħsieb li tikrih lil terzi;

Il-perit Cassar, imqabbad mill-Qorti, ukoll fl-2009 ipprepara pjanta

wara l-aċċess miżmum minnu;

(iv) Hija ma taqblx mal-atturi appellanti li l-pjanti surreferiti huma

prova li t-talba tagħhom hija waħda ġustifikata.

Għall-kuntrarju

tissottometti li dawn il-pjanti joħorġu b'mod lampanti l-fatt Ii l-"footprint"

tal-proprjeta` trasferita lilha kienet minn dejjem tinkludi l-kamra żgħira in

kwistjoni.

Tirrileva li l-fatt li l-kejl tal-kamra in kwistjoni mhux rifless

eżattament l-istess huwa irrilevanti għall-każ odjern għaliex il-kwistjoni

kollha tirrigwarda żewġ punti:

jekk il-kamra kinitx teżiti meta hija akkwistat il-fond b'titolu tajjeb u

jekk okkupatx tali kamra għal perjodu ta' għaxar snin bil-bona

fede tul tali perjodu.

B'referenza għall-kuntratt tal-akkwist tal-attur appellant tal-1986 u

tal-kuntratt tal-akkwist tal-awtur fit-titolu tiegħu, Charles Sciriha, is-

soċjeta` konvenuta tirrileva li fid-deskrizzjoni ma jissemmiex is-sotterran

sottopost għall-fond, iżda jintużaw il-kliem "inkluż mal-istess ħanut il-

basement tiegħu aċċessibbli mill-istess ħanut".

Hija ssostni li d-daqs

tas-sotterran li jippossjedu l-atturi appellati llum ma nbidilx minn meta

nbiegħet il-proprjeta` oriġinarjment.

Hija tiċħad li l-kamra ż-żgħira in

kwistjoni ġiet usurpata minnha.

Tistaqsi, kieku t-teżi tal-atturi kienet

korretta, għaliex il-predeċessur fit-titolu tagħhom, Dimech, ma insistiex

ma' Dowling li jwettaq l-obbligu assunt minnu biex jagħlaq il-bieb

eżistenti fil-basement tal-imsemmi ħanut li jagħti għall-proprjeta` tiegħu,

u għaliex l-attur appellant meta xtara mingħand Dimech, ma nsistiex li

tali obbligu jiġi inkluż fil-kuntratt tiegħu?

Is-soċjeta` konvenuta appellata

ssosti li r-raġuni hija sempliċi: u dan għaliex il-bieb fil-fatt ġie magħluq u

meta l-attur appellant xtara fl-1986 kien jaf li d-daqs tal-basement li

akkwista huwa dak li attwalment jippossjedi llum.

Fir-rigward tal-pussess għal għaxar (10) snin

Is-soċjeta` konvenuta appellata tirrileva ulterjorment li anke l-atturi

appellanti jirrikonoxxu l-fatt Ii hija ppossjediet il-kamra in kwistjoni għal

aktar minn għaxar (10) snin.

Iżżid tgħid li kienet fil-pussess tagħha

saħansitra minn sena u nofs sa sentejn qabel, peress li qabel ma xtrat

il-fond 84/84A kienet tikrih.

Issostni li kemm fil-perjodu tal-kirja kif ukoll

wara li akkwistat il-fond b'bejgħ, il-kamra kienet teżisti.

Fir-rigward tal-prova ta' titolu tajjeb biex tittrasferixxi l-proprjeta`

F'dan ir-rigward is-soċjeta` konvenuta tistrieħ fuq il-kuntratt tal-

Issostni li mhux minnu li l-pjanta li għamel il-perit Randazzo fl-

1989 ma tinkludix il-kamra in kwistjoni u taċċenna għax-xiehda tal-istess

perit fejn kien ikkonferma li "Il-pjanti li għamilt għal dak iż-żmien il-

Planning Authority....kienet turi d-daħla li hemm illum".

Fir-rigward tax-xiehda ta' Reginald Baldacchino Pulo, li għaliha saret

riferenza mill-atturi appellanti,

is-soċjeta` konvenuta appellanti

Fir-rigward tax-xiehda ta'

Martin Camilleri Goodson, hija ssostni li din hija kontradetta b'mod kostanti minn

Edwin Giardino, Joanna Giardino, Adrian Giardino, u l-perit Randazzo in kwantu jixhdu

b'mod ċar li qatt ma saru xogħlijiet biex jiġi imbarrat il-bieb.

Dwar il-bona fede, u l-pussess uti dominus, apparenti u apert

Hija ma taqbel xejn ma' dak sostnut mill-appellanti li mill-provi

ħareġ ċar li meta Michael Camilleri Goodson (għal JM Properties) biegħ il-fond hi

kienet infurmata li l-bieb kellu jingħalaq.

Tgħid li x-xiehda ta' Camilleri Goodson

ġiet kontradetta b'dik ta' Edwin Giardino u uliedu u b'mod aktar importanti,

bil-fatt li l-istess Camilleri Goodson ma imponiex tali obbligu fil-kuntratt ta' bejgħ li

permezz tiegħu kien biegħ il-proprjeta` lilha.

mix-xiehda ta' Edwin Giardino li kkwotaw l-atturi appellanti bl-ebda mod ma

tissostanzja l-allegazzjoni tagħhom.

Jsostnu illi dak li ħareġ mill-provi

hu li l-uniku xogħol strutturali li sar kien il-bini tal-ħajt li issostitwixxa l-

panelling li kien hemm jiddividi l-basement tal-atturi appellanti u l-fond

tagħha fuq in-naħa tal-lemin tal-ħanut malli wieħed jinżel it-taraġ.

Ix-xiehda ta' Edwin Giardino

Is-soċjeta` konvenuta appellata tagħmel riferenza għax-xiehda ta'

Edwin Giardino fejn spjega Ii l-ħitan tal-ħanut 84 kienu miksija panelling tal-

injam u li meta l-ħaddiema bdew jaqilgħu l-injam sabu li fil-parti li kienet

tagħmel ma' ġenb il-ħanut tal-attur ma kienx hemm ħajt.

spjega illi l-attur appellanti kien inkwieta peress li kien ibiegħ cameras li

jiswew ħafna flus u beża li jekk ma jinbeniex ħajt malajr seta jidħollu xi

ħadd mill-ħanut li kienet kriet.

Hawnhekk is-soċjeta` konvenuta appellanti, fid-dawl ta' tali xiehda

tistaqsi: għaliex f'dan l-istadju l-atturi appellanti ma lmentawx fuq il-

kamra ż-żgħira in kwistjoni?

Tissottometti li kien proprju għaliex kienu

jafu li l-attur ma kellu l-ebda dritt jagħmel tali pretensjoni.

Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti:

L-attur appellant huwa l-proprjetarju tal-ħanut bl-isem ta' Fotocraft

bin-numru 85, Triq Nofsinhar, Parti minn Ħaż-Żebbug (Malta) (liema ħanut għandu

kantina aċċessibbli mill-istess ħanut) filwaqt li s-soċjeta` konvenuta hija

l-proprjetarja tal-ħanut adjaċenti bl-isem ta' Springfield9 li jinsab f'livell

aktar baxx.

Ġara li fl-2002 l-attur appellant induna li fil-parti retrostanti tal-

ħanut tiegħu, proprju taħt żewġ madumiet li kienu jimmullaw, kien hemm

Irriżulta li din il-manhole tagħti għal kamra żgħira li tinsab fil-

pussess tas-soċjeta` konvenuta, bħala parti mill-ħanut tagħha.

B'hekk

ġie li l-attur għandu żewġ manholes10 fil-ħanut tiegħu: (1) dik li kien jaf

biha meta xtara l-ħanut, li tagħti għall-kantina tiegħu, u (2) din it-tieni

9 Illum mikri mis-soċjeta` konvenuta lil terzi 10 Joanna Giardino (direttriċi u shareholder fis-soċjeta` konvenuta) fix-xiehda tagħha (23.06.2010, fol 128-135) kienet qalet li Emanuel Haidon kien waqqafha u qalilha li hemm żewġ manholes fil-ħanut żgħir tiegħu

waħda li tagħti għal kamra żgħira, li pero` hija mifruda mill-kumplament

tal-kantina tiegħu.

Huwa jsostni li tali kamra hija effettivament parti mill-

kantina tiegħu u li ġiet usurpata mis-soċjeta` konvenuta: jargumenta li

"Kif jista' jkun il-manhole taqdi l-proprjeta` ta' ħaddieħor..."11.

Is-soċjeta`

konvenuta da parti tagħha ssostni li tali kamra ilha fil-pussess bil-bona

fidi tagħha għal aktar minn għaxar (10) snin minn meta xtrat il-proprjeta`

tagħha (u anke sentejn qabel meta kienet tikriha12) u għalhekk hija

tagħha.

L-ewwel Qorti kkonkludiet

is-soċjeta`

Il-kontendenti daħlu f'dettall konsiderevoli fir-rikors tal-appell u r-

risposta relattiva tagħhom.

Intqalu ħafna affarijiet: fosthom dwar id-

diċitura tal-kuntratti rispettivi tagħhom, dwar il-pjanti li saru tul is-snin

mid-diversi periti kemm ex parte u kemm tal-qorti, dwar il-ħajt li suppost

kellu jifred il-kantina tal-ħanut 85 mill-ħanut 84/84A, dwar il-ħajt li tela'

flok il-panelling tal-proprjeta` 84/84A, dwar jekk il-kamra ż-żgħira ta' taħt

il-manhole li jinsab fil-ħanut 85 suppost hix parti mill-kantina tal-attur

appellant jew le, dwar jekk ġietx użurpata mis-soċjeta` konvenuta jew

jekk sabithiex hemm minn meta kriet il-fond tagħha qabel ma xtratu,

dwar jekk f'tali każ kinitx mgħarrfa li l-kamra kellha tifforma parti mill-

basement tal-ħanut tal-attur appellant.

11 Xiehda tal-attur tal-01.02.2010, fol 84-90 12 Joanna Giardino xehdet li kienu krew il-fond fi Santa Luċija, Ta' Kerċem 1989

Il-kronologija tal-kuntratti hija kif ġej:

18.06.1985 Raphael Akpan xtara l-fondi 84, 84A u 85 mingħand

21.11.1985 Raphael Akpan biegħ il-fond 85 (ħanut bl-isem Reuben's) lil Carmel Sciriha.

Ġie speċifikat li inkluż mal-ħanut hemm kantina aċċessibbli mill-istess ħanut.

Fil-kuntratt tniżżel li Akpan obbliga ruħu li fi żmien xahar jagħlaq il-bieb eżistenti fil-kantina tal-ħanut 85 li jagħti għall-proprjeta` adjaċenti tiegħu

10.03.1986 Carmel Sciriha biegħ il-ħanut 85 bl-isem Briffa Axiaq's lill-attur Emanuel Copperstone.

Reġa' ġie speċifikat li inkluż mal-ħanut hemm kantina aċċessibbli mill-istess ħanut

19.04.1986 Raphael Akpan biegħ il-fondi 84 u 84A (ħwienet bl-isem Kenner Bar u Balzan rispettivament) lil Wilfred Desira Baluci f'isem JM Properties Ltd

23.11.1990 Martin Camilleri Goodson f'isem JM Properties Ltd biegħ il-ħwienet 84 u 84A (issa interkonnessi u magħrufa bħala l-ħanut bl-isem Singer14) lis-soċjeta` konvenuta EJ Meli Ltd

Il-verżjonijiet tal-kontendenti fir-rigward tal-kamra in kwistjoni

L-attur appellant Emanuel Haidon xehed15 illi kif xtara l-ħanut

tiegħu fl-10.03.1986 kien mar fuq il-post mal-avukat tiegħu Dr Emanuel

Solberg Bell li waqt li kien qed jiftaħ is-security lock tal-

ħanut kien hemm Raphael Akpan fil-bieb tal-Kenner Bar adjaċenti

(peress li sa dak iż-żmien kien għadu s-sid).

Dowling sar jaf li l-post kien inxtara minnu stiednu biex jidħol fil-bar ħallu

13 Illum il-ħanut jismu Fotocraft 14 Illum mikri lil terzi u jġib l-isem Santa Luċija 15 Xiehda tal-attur Emanuel Haidon, 01.02.2010, fol 84-90

jurih il-kantina tiegħu (tal-attur appellant), peress li mill-istess bar ta'

Akpan kien għad hemm aċċess għall-kantina tal-attur appellant.

Spjega li l-post kien mudlam, "...qabad portable lamp, din il-lampa li

jkollhom il-mechanics, tbaxxejna għax bieb baxx, tbaxxejna u qalilna,

Innota li kien hemm kumpressur tal-friża.

jgħid li Akpan kien qal li l-kumpressur kien biegħu u li kif jiġu biex

jeħduh kien ser iġib għaxar bricks u jagħlaq il-bokka tal-bieb sabiex

jifred il-kantina tal-attur appellant mill-proprjeta` tiegħu (kif wara kollox

kien obbliga ruħu li jagħmel ftit xhur qabel fil-kuntratt tal-21.11.85 li

permezz tiegħu kien biegħ lill-awtur tal-attur appellant).

Irriżulta li xahar wara dan l-inkontru, fid-19.04.1986, Akpan

biegħ il-ħwienet 84 u 84A lil JM Properties Ltd (l-awtriċi fit-titolu tas-

soċjeta` konvenuta appellata).

L-attur jgħid li għalhekk "...jien ħadtha

for granted li l-kantina la ħareġ is-sur Ralph Akpan minn hemm,

ħadtha li hi magħluqha hux".

Qal li qatt ma kien mar biex jiċċekkja.

"Jiena ħadtha li la ħareġ Ralph Akpan dak il-bieb magħluq għax

aċċertana li se jagħlqu".

Ġara li tlett snin wara, għall-ħabta ta' Frar 1989 Martin Camilleri Goodson

(JM Properties Ltd) kera l-ħwienet 84 u 84A lis-soċjeta` konvenuta.

Martin Camilleri Goodson fix-xiehda tiegħu16 ikkonferma li l-kantina ta' taħt il-ħanut

tal-attur appellant kellha aċċess mill-bar ta' Akpan.

Xehed li meta

16 Xiehda ta' Martin Camilleri Goodson (JM Properties Ltd) tal-01.02.2010, fol 76-83

xtara l-proprjeta`, fil-kantina kien hemm kumpressur tal-fridge tal-bar17 li

sussegwentement kien tah lill-kuġin tiegħu Reggie Baldacchino Pulo li għandu l-

Capri Cafe` bieb ma' bieb.

Aquilina jikkonferma li "Kien hemm bieb li

suppost kellu jingħalaq, jiena qatt m'għalaqtu jiġifieri, pero` kellu

jingħalaq...", Huwa xehed li huwa personalment qatt ma tella' ġebel:

"Le, jiena personali qatt ma tellajt ġebel, no".

Qal li meta kera l-post lis-

soċjeta` konvenuta (fl-1989) kien informa lis-sur Giardino li kellu jittella' ħajt

bil-ġebel: "Ħallejtha bil-bieb miftuħ imma kont għidtilhom li suppost

hemmhekk irid jingħalaq bil-ġebel għax huwa parti mill-proprjeta` tas-sur

Qal pero` li qatt ma ċċekkja jekk fil-fatt ittellax tali ħajt.

Edwin Giardino (shareholder u direttur tas-soċjeta` konvenuta) fl-

affidavit tiegħu qal "Jien nikkonferma li l-istat tal-kamra ż-żgħira illum

huwa eżattament l-istess kif kienet meta jien krejt il-ħanut in kwistjoni u

baqa' hekk l-istess fiż-żmien meta xtrajtu u tul dawn is-snin kollha sa

Jien niċħad li qabbadt in-nies biex jibnu il-ħajt tal-kamra ż-żgħira u

nikkonferma li l-ħajt li hemm illum huwa l-istess ħajt li kie hem meta ħadt

il-ħanut mingħand Martin Camilleri Goodson, u l-bieb tal-injam li kellha dik il-kamra

għadu hemm u huwa l-istess wieħed sa llum".

17 Jidher għalhekk li għalkemm Akpan kien qal lill-attur appellant u lid-difensur tiegħu li kien sab bejgħ għall-kumpressur (u li wara li jinqala' minn fejn kien, kien ser jagħlaq il-bokka tal- bieb, effettivament tali kumpressur baqa' mwaħħal hemm meta biegħ lil JM Properties

Fix-xiehda tiegħu18, mistoqsi jekk Martin Camilleri Goodson kienx qallu li l-

bieb kellu jingħalaq, irrisponda fin-negattiv.

Meta fl-1989 is-soċjeta` konvenuta kriet il-post 84/84A mingħand

JM Properties Ltd, (f'dak iż-żmien qabel ma xtratu) hija kienet qabbdet

lill-Perit Randazzo biex jieħu ħsieb ix-xogħlijiet li riedet tagħmel biex il-

ħanut ikun fi stat tajjeb.

Fl-affidavit tiegħu Edwin Mc Donnell xehed illi ix-

xogħljiet kienu ta' natura minima u kienu jinkludu tneħħija ta' panelling

tal-injam mal-ħajt.

Spjega li meta l-ħaddiema bdew jaqilgħu il-panelling

tal-injam fil-parti li kienet tagħmel mal-ġenb tal-ħanut tal-attur appellant,

ma kienx hemm ħajt.

"Meta sar jaf dan Emanuel Haidon ċempilli mill-

ewwel bi puplesija fuqu għax dak iż-żmien hu kien ibiegħ il-magni tar-

ritratti li kienu jiswew ħafna flus u beża li jekk ma nibnux il-ħajt malajr xi

ħadd seta' jidħol mill-ħanut li krejt".

Spjega li fil-fatt ħa ħsieb li l-ħajt

jinbena mill-aktar fis.

"U hekk għamilt, u lil Emanuel Haidon lanqas biss

ħadtlu flus ta' dan il-ħajt".

Jiġi ippreċiżat li dan il-ħajt li jsemmi Meli m'għandu x' jaqsam xejn

mal-ħajt li suppost kellu jitla' biex jifred il-kantina ta' Haidon mill-proprjeta`

84/84A adjaċenti.

Dan huwa l-ħajt li jinsab fuq il-lemin tal-ħanut tas-

soċjeta` konvenuta kif wieħed jinżel l-erba' tarġiet li hemm fil-bidu tal-

ħanut.

Biex wieħed jifhem aħjar l-ambjenti ta' proprjeta' vis-à-vis l-oħra,

18 Xhieda ta' Edwin Giardino tat-18.02.2011, fol 92-96 19 Affidavit ta' Edwin Giardino, fo 125-127

jiġi spjegat li l-ħanut tas-soċjeta` konvenuta għandha l-forma tal-ittra "L",

b'mod li wieħed jidħol imbagħad wara ftit jikser lejn il-lemin.

Il-kwistjoni

qegħda dwar il-kamra li tinsab iktar 'l ġewwa fil-ħanut tas-soċjeta`

konvenuta, proprju meta wieħed jikser fuq il-lemin u jiġi wara l-ħanut tal-

L-attur appellant Emanuel Haidon xehed illi fl-2002 kien neħħa

żewġ madumiet fin-naħa ta' wara tal-ħanut tiegħu li kienu jimmullaw u

skopra li kien hemm għatu ta' manhole.

Qala l-għatu u meta ttawwal ra

l-manager tal-ħanut Mizzi Haber.

Staqsih x' kien qed jagħmel hemm u qallu li

hemmhekk kien tagħhom (cioe` tas-soċjeta` konvenuta).

hemm li inqalgħet il-kwistjoni.

Il-pjanta ta' Randazzo u l-pjanta ta' Ellul Fenech

L-atturi appellanti fir-rikors tal-appell tagħhom jargumentaw illi

meta wieħed jikkompara l-pjanta li kien ħejja l-perit Randazzo imqabbad

mis-soċjeta` konvenuta fl-1989 (meta kienet għadha kemm krietu qabel

ma xtratu) mal-pjanta tal-perit Ellul Fenech imqabbad mill-istess soċjeta`

konvenuta fl-2007 (meta kellha l-ħsieb li tikri l-ħanut lil terzi) jinnota li fuq

il-pjanta ta' Ellul Fenech tidher il-kamra mertu tal-kawża fil-waqt li fuq ta'

Is-soċjeta` konvenuta appellata invece ssostni li l-

kamra in kwistjoni hija fil-fatt inkluża fil-pjanta mħejjija mill-perit Randazzo

kif jirriżulta ictu oculi fil-pjanta Dok RB1 u tgħid li għalkemm il-kejl mhux

rifless eżattment fil-pjanta dan huwa irrilevanti għall-finijiet ta' din il-

Din il-Qorti tagħmel riferenza għax-xiehda tal-perit Some Wekesa li

kien il-perit li ħejja l-pjanta tal-1989.

ħajt li jaqsam il-kantina ta' taħt il-ħanut tal-atturi appellanti (u cioe` il-ħajt

tal-kamra ż-żgħira in kwistjoni) irrisponda "Sa fejn naf jien kien hemm".

Mistoqsi jekk jiftakrux jinbena irrisponda "Le, kien hemm".

jikkorrobora l-verżjoni ts-soċjeta` konvenuta li hija ma tellgħat l-ebda ħajt

biex użurpat parti mill-kantina tal-attur appellant, u li l-kamra ż-żgħira in

kwistjoni li tiġi taħt il-manhole li skopra l-attur appellant fl-2002 kienet

diġa hemm meta s-soċjeta` kriet il-ħwienet 84/84A fl-1989 qabel ma

adjaċenti

Il-ħajt li kellu jitla' biex jifred il-kantina tal-ħanut 85 mill-proprjeta`

Wara li qieset il-provi, din il-Qorti hija tal-fehma li dak li x'aktarx

ġara kien li meta Dowling għalaq l-aċċess għall-kantina tal-ħanut 85 u l-

bar adjaċenti, (kif kellu jagħmel skont il-kuntratt tal-21.11.1985 meta

biegħ lil Dimech, l-awtur fit-titolu tal-attur) flok ma għalaq il-bokka tal-

20 Xiehda tal-perit Jaccarini tas-17.10.2011, fol 169-180

bieb li tifred iż-żewġ proprjetajiet, tella' l-ħajt tal-ġebel ftit aktar 'il ġewwa

(probabbilment minħabba li kien hemm il-kumpressur li jirriżulta li baqa'

hemm anke wara Ii biegħ il-proprjeta` lil JM Properties Ltd) u b'hekk ġiet

iffurmata l-kamra ż-żgħira li tiġi taħt il-manhole li skopra l-attur appellant

Pero` jidher li Akpan kien għarraf lil JM Properties Ltd li din

kienet parti mill-kantina tas-Sur Scerri u li kellha tingħalaq, kif jirriżulta

mix-xiehda ta' Michael Camilleri Goodson li enfasizza diversi drabi li l-bokka tal-

bieb kellha tingħalaq għaliex 'il ġewwa minnha huwa tal-attur appellant.

In vista ta' dan kollu din il-Qorti għalhekk hija sodisfatta li meta s-

soċjeta` konvenuta akkwistat il-fondi 84/84A, il-kamra ż-żgħira in

kwistjoni li tiġi taħt il-ħanut tal-atturi appellanti kienet diġa` teżisti bħala

parti mill-istess proprjeta` li akkwistat.

Il-bona fede o mena tas-soċjeta` konvenuta fil-pussess tagħha tal-

Tqum il-kwistjoni dwar jekk is-soċjeta` konvenuta kinitx taf, li tali

kamra kienet parti mill-kantina tal-attur appellant u li l-bokka tal-bieb

kellha tingħalaq.

Kif rajna, Martin Camilleri Goodson xehed li kien informa lil

Edwin Giardino b'dan, iżda l-istess Meli naili dan kategorikament.

osservat l-ewwel Qorti din hija sitwazzjoni fejn hemm verżjoni ta' wieħed

kontra verżjoni ta' l-ieħor: u għalhekk waħda tinnewtralizza l-oħra.

Fiċ-

ċirkostanza ma jistax jingħad li ġie pruvat li kien hemm mala fede da

parti tas-soċjeta` konvenuta (jew aħjar tad-diretturi tagħha) meta hija

għamlet pussess ta' din il-kamra ż-żgħira.

Kif irrimarkat l-ewwel Qorti, l-

mala fede trid tiġi ppruvata u qatt preżunta (Art.

532 tal-Kap 16).

Jiġi osservat li l-għaxar snin minn meta s-soċjeta` konvenuta

akkwistat il-fondi 84/84A fl-1990 għalqu fl-2000 (sentejn qabel ma l-attur

appellant induna bit-tieni manhole) u għalhekk hija ippossediet il-kamra

paċifikament għal dan iż-żmien kollu.

Jiġi aċċennat ukoll li l-pussess

kien ukoll wieħed pubbliku għaliex kif xehed Adrian Formosa Pace (direttur tas-

soċjeta` konvenuta flimkien ma' oħtu Joanna Giardino u missierhom Edwin

Giardino), il-kamra (li kienu jużawha biex iżommu files u riċevuti u kaxxi vojta

tal-merkanzija) hija viżibbli meta wieħed jidħol fil-ħanut.

x'taħbi għax kull min jidħol jaraha".

Ikkonferma li qatt ma ġew disturbati

fil-pussess tagħha.

Għal dawn il-motivi, din il-Qorti hija sodisfatta li l-kamra in kwistjoni

effettivament ġiet akkwistata mis-soċjeta` konvenuta bis-saħħa tal-

preskrizzjoni akkwiżittiva deċennali u għaldaqstant tiċħad l-appell

interpost mill-atturi appellanti u tikkonferma d-deċiżjoni tal-ewwel Qorti.

21 Xiehda ta' Adrian Giardino tal-04.02.2011, fol 139-154

L-ispejjeż taż-żewġ istanzi għandhom jitħallsu mill-atturi appellanti.

Giannino Azzopardi Alamango Spiteri Enden Noel Cutugno Borg Agius

Borg Agius

Silvio Sosa Prim Borg Agius Deputat Reġistratur df