Ċiv.

QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR.

IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020.

Oreste cali bħala direttur u azzjonista fis-soċjeta` Cilia Products Limited (C 4378) v. Daniel cali u Maurice cali f'isimhom proprju kif ukoll għan-nom u fl-interess tas-soċjeta` Cilia Products Limited

L-attur appella mis-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili tat-8 ta'

Jannar 2015 li kienet tirrigwarda proċedura li saret skont l-Artikolu 402

tal-Att Dwar il-Kumpaniji (Kap. 386 tal-Liġijiet ta' Malta).

Fir-risposta tal-

appell tagħhom, Daniel u Maurice cali rrilevaw li lanqas huma ma jaqblu

mas-sentenza appellata safejn l-istess ċaħdet l-eċċezzjonijiet tagħhom,

u għalhekk talbu wkoll ir-riforma tal-istess sentenza.

Ċiv.

Mill-atti jirriżulta li:

Peremzz ta' rikors ippreżentat fl-1 ta' Ottubru 2005

quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili a tenur tal-Artikolu 402 tal-Kap

386, Oreste cali ppremetta illi huwa u ħutu l-intimati huma kollha

azzjonisti f'sehem ugwali kif ukoll diretturi fis-soċjeta` Cilia Products

Sostna li l-intimati Daniel u Maurice cali ilhom għal dawn l-

aħħar xhur jippreġudikawh b'aġir diskriminatorju u oppressiv, kemm

bħala direttur kif ukoll bħala impjegat u azzjonista tal-istess soċjeta`

f'April tas-sena 2003 oġġezzjonaw li huwa jitħallas għal 80

siegħa xogħol kull ħmistax bħalhom u ppretendew li jibqa' jitħallas għal

50 siegħa kull ħmistax minkejja li beda jaħdem 80 siegħa kull ħmistax

kif korraborat bl-FS3 tiegħu ffirmata mill-intimat Daniel cali;

oltre s-salarju, Maurice u Daniel cali kienu ilhom ħdax-il

sena jgħaddu lilhom infushom kumpens ulterjuri minn wara daharu, li

b'kollox jammonta għal Lm22,000, u dan mingħajr il-kunsens tal-Bord

tad-diretturi jew tal-azzjonisti.

L-impjegati tal-kumpanija wkoll kienu

Ċiv.

qegħdin jitħallsu kumpens ta' madwar Lm120 fil-ġimgħa li ma kienx

jidher fil-kontijiet u ma kienx awtorizzat mill-Bord tad-diretturi jew tal-

azzjonisti.

Meta huwa sar jaf b'dan u oġġezzjona, il-kumpens ulterjuri

li l-intimati kienu qed jgħaddu lilhom nfushom u lill-impjegati ġie nkluż

fis-salarji tagħhom;

il-proposta li għamel waqt il-laqgħa ġenerali tas-26 ta'

Awissu 2003 biex is-salarju tad-diretturi u l-impjegati jinħareġ b'cheque

tal-kumpanija ġiet opposta bl-eċċezzjoni tas-salarji tal-impjegati;

mill-2001, mingħajr raġuni valida, ġie mċaħħad mill-bonus

dovut lilu qua impjegat;

l-impjegati jiġu ingaġġati u mkeċċija minn Daniel u Maurice

taħt dawk

il-kondizzjonijiet

jidrilhom huma mingħajr

awtorizzazzjoni tal-Bord tad-Diretturi jew tal-azzjonisti;

it-tmexxija ta' Cilia Products Limited mhux issir kif suppost u

huwa qed jiġi mċaħħad mill-poter fl-immaniġġjar tal-istess soċjeta`;

l-intimati pproponew laqgħa ġenerali tas-soċjeta` intimata fil-

15 ta' Lulju 2004 sabiex huwa jitneħħa minn direttur, iżda din il-laqgħa

ma saritx peress li ppreżenta rikors għall-ħruġ ta' mandat ta' inibizzjoni;

Ċiv.

l-intimati pproponew laqgħa ġenerali oħra fil-11 ta' Awissu

2004 sabiex ikunu approvati l-financial statements tad-29 ta' Frar

L-accountant Charles Sehloho, mibgħut minnu bħala proxy

tiegħu, ma ngħatax l-informazzjoni li talab dwar l-'accounts'.

laqgħa, minkejja li ħadd mid-diretturi eżistenti ma kien irreżenja jew

irtira, Maurice u Daniel cali ħatru lilhom infushom diretturi iżda vvutaw

kontra 'l-elezzjoni' tiegħu bħala direttur.

Jgħid li l-uniku mod kif seta' jitneħħa minn direttur huwa abbażi tal-

Artikolu 140 tal-Att dwar il-Kumpaniji u peress li din il-proċedura ma ġietx

segwita, għadu direttur u għandu d-dritt jattendi fil-laqgħat kollha tal-Bord

tad-Diretturi u jiġi notifikat bl-avviżi tal-laqgħat.

Peress li l-intimati cali

rrifjutaw li jagħmlu dan, talab lill-Qorti sabiex a tenur tal-Artikolu 402 tal-

Att dwar il-Kumpaniji:

tipprojbixxi lill-intimati Daniel cali u Maurice cali milli jieħdu aktar '(i) deċiżjonijiet dwar it-tmexxija u l-amministrazzjoni tas-soċjeta` intimata Cilia Products Limited mingħajr l-involviment tal-esponenti Oreste cali; tordna lill-intimati diretturi Maurice u Daniel cali jagħtu avviżi tal- "(ii) laqgħat tal-Bord tad-Diretturi wkoll lill-esponenti Oreste cali fil-kwalità tiegħu ta' direttur; "(iii) tordna lis-soċjeta` intimata Cilia Products Limited tħallas lill- esponenti s-salarju dovut lilu; "(iv) tirregola t-tmexxija tal-affarijiet tas-soċjeta` intimata Cilia Products Limited għall-futur;

Ċiv.

"u dana taħt dawk il-kondizzjonijiet li din l-Onorabbli Qorti jidrilha xierqa u opportuni.

"Bl-ispejjeż inkluż dawk tal-mandati ta' inibizzjoni numri 1278/04 u 1757/04 fl-ismijiet Oreste cali -vs- Cilia Products Limited, Daniel Busuttil Carbonaro u Maurice cali.'

Rat ir-risposta ppreżentata mill-intimati Daniel cali u

Maurice cali f'isimhom proprju kif ukoll ghan-nom u fl-interess tas-

soċjeta` Cilia Products Limited, fejn huma sostanzjalment wieġbu illi:

in linea preliminari r-rikors huwa rritwali peress li Oreste cali ma

huwiex direttur tas-soċjeta` Cilia Products Limited billi ma ġiex elett fis-

seduta annwali ġenerali tal-11 ta' Awissu 2004;

ir-rikorrent bħala direttur m'għandux dritt li jaġixxi ghan-nom tas-

soċjeta` li allegatament jirrapreżenta kontra tiegħu nnifsu u l-Artikolu

402 jagħti dritt ta' azzjoni lill-membri biss;

il-fatt li r-rikorrent qiegħed jaġixxi kemm baħala direttur kif ukoll

bħala azzjonist hija kontradizzjoni u għalhekk ir-rikors huwa irritwali u

mhux legalment sostenibbli;

(iv) fil-mertu l-allegazzjonijiet tar-rikorrent huma nfondati fil-fatt u fid-

Ċiv.

B'sentenza mogħtija fit-8 ta' Jannar 2015, il-Qorti Ċivili,

Prim'Awla ddeċidiet billi ċaħdet l-ewwel, it-tieni u t-tielet eċċezzjoni

preliminari sollevati mill-intimati, u filwaqt illi ċaħdet it-tielet talba,

laqgħet l-ewwel, it-tieni u r-raba' talba tar-rikorrent u pprovdiet illi:

Illi l-intimati ghandhom josservaw pedissewkement l-istatut tas- socjeta` in dizamina u l-provedimenti tal-Kap 386 tal-Ligijiet ta' Malta; "46.5.2.

Illi b'effett immedjat id-diretturi tas-socjeta` de quo ghandhom jittutelaw l-interessi ta' l-istess socjeta` u tal-azzjonisti taghha a bazi tal- istatut regolatorju talistess socjeta`; "46.5.3.

Illi l-Bord tad-Diretturi, li ghandu ghalhekk jinkludi kemm lill- intimati kif ukoll lir-rikorrenti, ghandu jiltaqa` fi zmien xahar (1) mill-lum biex: "46.5.3.i Jiddeciedi b'mod car u trasparenti l-kondizzjonijiet tax- xoghol tal-impjegati tassocjeta` de quo; "46.5.3.ii.

Jiddeciedi pagi dinjituzi ghallimpjegati tal-istess; "46.5.3.iii.

Jiddeciedi remunerazzjoni xierqa ghad-diretturi tal-istess socjeta`; "46.5.3.v.

Illi avviz ghas-suriferit ghandu wkoll jinghata lir-rikorrenti; "46.5.3.vi.

Illi l-awditur tas-socjeta` de quo ghandu, fid-dawl tal- gurament tal-warrant professjonali tieghu, jassigura ruhhu b'mod dirett li l-attivita`socjetarja in dizamina ssir skont il-ligi u mhux jistrieh fuq informazzjoni li tista` tigi mghoddija lilhu minn xi parti involuta;

"DECIDE re Kap ta' l-Ispejjez: "47.0.

Illi finalment in vista tal-problematika kollha involuta, l-ispejjez ta' din il-vertenza ghandhom jitqasmu fil-kwoti segwenti:

Kwart (1/4) tal-ispejjez ghandhom ikunu a karigu tar-rikorrenti; "47.2.

Tlett kwarti (3/4) tal-ispejjez ghandhom ikunu a karigu tal- intimati.'

Ċiv.

Mis-sentenza appella Oreste cali 'bħala direttur u azzjonista fis-

soċjeta` Cilia Products Limtied (C 4378).

L-aggravju tiegħu limitat għal

dik il-parti tas-sentenza li ċaħdet it-tielet talba tiegħu u ġie akkollat lilu terz

tal-ispejjeż.

Għar-raġunijiet imfissra fl-appell tiegħu tas-27 ta' Jannar

2015, talab lil din il-Qorti tirriforma s-sentenza appellata billi:

'filwaqt li tikkonfermaha fejn laqgħat it-talbiet tal-esponenti u ċaħdet l- eċċezzjonijiet tal-intimati proprio et nomine, tirrevokaha fil-bqija u minflok tilqa t-talbiet kollha tal-esponenti appellanti inkluż it-tielet talba tiegħu u b'hekk tagħti ordni lis-soċjeta` intimata Cilia Products Limited tħallas is-salarju dovut lill-esponenti għab-bażi tal-artrikolu 402(3)(ċ) tal-Kapitolu 386 tal-Liġijiet ta' Malta, bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-istess intimati appellati.'

Rat illi fis-17 ta' Frar 2015 l-intimati Daniel u Maurice cali

ppreżentaw ir-'Risposta tal-Appell' tagħhom permezz ta' liema jgħidu li

lanqas huma ma jaqblu mas-sentenza tal-ewwel Qorti u li 'qabel ma l-

esponenti jgħaddu biex jagħmlu s-sottomissjonijiet tagħhom dwar il-

mertu tat-talbiet tal-appellant sejrin jagħmlu l-osservazzjonijiet tagħhom

dwar l-eċċezzjoni preliminari minnhom avvanzata u ċioé illi fir-rikors

promotur ir-rikorrent Oreste cali qiegħed jidher u jaġixxi kemm bħala

direttur kif ukoll azzjonist tas-soċjeta` "Cilia Products Limited" u dan fil-

konfront u kontra l-appellati Daniel cali u Maurice cali f'isimhom proprju

u fl-interess tal-istess soċjeta` "Cilia Products Limited".

Skont il-konvenuti

din hija kontradizzjoni li twassal għan-nullita` tar-rikors.

Fil-mertu,

'preċiżament dwar in-numru (i) (ii) u (iv) jikkontendu li jirriżulta mill-provi

li bħala diretturi tas-soċjeta` intimata huma eżerċitaw id-drittijiet u obbligi

tagħhom skont il-liġi b'mod diliġenti u onest u kien ir-rikorrent li ostakola

Ċiv.

u ma kkooperax fl-amministrazzjoni tas-soċjeta`.

Dwar it-talba (iii) jgħidu

li l-liġi tipprovdi għall-ħlas ta' kumpens għal telf jew dannu soffert bħala

riżultat ta' xi att jew omissjoni da parti ta' xi membru mhux biex jiġi

kanonizzat ħlas ta' salarju b'ordni tal-Qorti.

Jikkonkludu li:

'Għaldaqstant l-esponenti jissottomettu illi s-sentenza mogħtija mill- Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fit-8 ta' Jannar 2015 għandha tiġi riformata billi tiġi revokata fejn ċaħdet l-eċċezzjonijiet tal-appellati proprio et nomine kif ukoll fejn laqgħet it-talbiet tal-appellant u tiġi konfermata fejn ċaħdet it-tielet talba tar-rikorrent referibbli għal pagament pretiż tas-salarju dovut lilu bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-appellant.'

Rat illi fis-16 ta' Marzu 2015 l-attur ippreżenta tweġiba għall-appell

inċidentali fejn argumenta illi: (i) in linea preliminari 'l-appell inċidentali

interpost mill-intimati Daniel cali u Maurice cali huwa rritwali u null'

kemm minħabba irregolarità tan-notifika tal-att innifsu kif ukoll minħabba

nuqqas ta' forma; (ii) bla preġudizzju, l-appell sar biss f'isem Daniel u

Maurice cali u mhux mis-soċjeta` Cilia Products Limited; (iii) l-ewwel

Qorti kienet ġusta fil-fatt u fid-dritt meta ċaħdet l-eċċezzjonijiet preliminari

tal-intimati; u (iv) fil-mertu ma tressqu l-ebda motivazzjonijiet impellenti

biex din il-Qorti ta' reviżjoni tiddisturba d-diskrezzjoni tal-ewwel Qorti u l-

provi juru li l-affarijiet tal-kumpanija tmexxew jew qed jitmexxew b'mod

oppressiv, mhux ġust u diskriminatorju, bi preġudizzju għalih bħala

Konsiderazzjonijiet.

Ċiv.

It-Tweġiba ta' Daniel u Maurice cali u l-appell inċidentali.

Fl-ewwel lok il-Qorti ser tikkonsidra l-ewwel eċċezzjoni tar-

rikorrent b'referenza għall-appell inċidentali.

Isostni li l-appell inċidentali

tal-intimati hu null "..… minħabba l-irregolarita' tan-notifika tal-att li bih ġie

interpost l-appell inċidentali, u fit-tieni lok minħabba nuqqas fil-forma tal-

L-Artikolu 240 tal-Kap 12 jipprovdi:-

'240.(1) Kull parti tista' tinqeda b'appell li jsir minn sentenza, magħduda sentenza parzjali u minn kap wieħed jew iżjed ta' kull sentenza, jew minn digriet interlokutorju, u tista' mhux biss tagħmel appell inċidentali dwar is-sentenza definittiva, sentenza parzjali, kap wieħed jew iżjed ta' sentenza, jew digriet interlokutorju li jsir appell minnu, iżda wkoll dwar kull sentenza jew kull kap tagħha jew digrieti interlokutorji mogħtija fl-istess kawża ukoll jekk ma jsirx appell minnhom minn min jappella.

Dak l-appell inċidentali jista' jsir ukoll kontra u minn kull parti li ma tkunx waħda li kontra tagħha jkun sar l- appell skont l-artikolu144(1): "Iżda parti ma tistax hekk tinqeda b'dak l-appell dwar sentenza partikolari jekk dik il-parti tkun diġà appellat minn dik is-sentenza jew minn xi kap tagħha.

"(2) Dik il-parti li tkun bi ħsiebha tinqeda b'dak l-appell għandha tagħmel dikjarazzjoni f'dak is-sens fir-risposta fejn issemmi t-talbiet tagħha u r-raġunijiet għall-appell inċidentali tagħha'.

L-intimati m'għamlu

l-ebda dikjarazzjoni

jissemma

Qalu biss li 'ma jaqblux mas-sentenza tal-ewwel Qorti

fejn ċaħdet l-eċċezzjonijiet'

tagħhom u ressqu 'l-osservazzjonijiet

tagħhom' dwar punt preliminari kif ukoll dwar it-talbiet (i), (ii) u (iv)

milqugħa mill-ewwel Qorti.

Ċiv.

L-appellant Oreste cali jirreferi għall-Artikolu 164(1) tal-Kap.

Dan jipprovdi li salv għall-'Artikolu 175, ikun hemm nullità jekk kawża illi

jmissha tinġieb b'rikors ġuramentat jew b'rikors ta' appell minflok tinġieb

permezz ta' xi att ġudizzjarju ieħor'.

Dik id-dispożizzjoni hi irrilevanti għal

finijiet ta' appell inċidentali, li l-intimati ressqu fit-tweġiba għall-appell tar-

Mill-Artikolu 240(2) tal-Kap.

12 hu ċar li appell inċidentali jsir fir-

Dak li semmai hemm nieqes fit-tweġiba hi d-dikjarazzjoni li

tissemma f'subartikolu (2) tal-Artikolu 240.

Fis-sentenza Richard Camilleri Cuschieri v. L-ufficjal tal-Valutazzjoni ta'

l-Artijiet et tad-29 ta' April 2005, din il-Qorti qalet:

'dan l-artikolu jitlob dikjarazzjoni tal-parti li hija tixtieq tipprevalixxi ruhha mill-appell principali biex tappella incidentalment.

"Gie izda ritenut mill-Qorti ta' l-Appell fil-kawza fl-ismijiet Pietro Paolo Caruana Lauri et v. Salvatore White Grech, deciza fit-30 ta' Gunju 1947 li, "Ghalkemm l-appellat fil-forma ta' dan l-appell incidentali naqas li juza l-formola tradizzjonali f'din il-Qorti fis-sens illi l-appellat jiddikjara li jipprevalixxi ruhu mill-appell avversarju; izda b'dak li qal.… wera bizzejjed l-intenzjoni tieghu li jappella mill-kap ta' dik is-sentenza fejn huwa jhossu aggravat, meta huwa esplicitament qal li huwa jiddikjara li jappella minn dak il-kap.

Il-fini precipwu tal-ligi huwa illi l-appellat jiddikjara fir-risposta illi in vista li hemm appell principali huwa qieghed jaghmel appell minn xi kap ta' dik is-sentenza, u dan il-vot tal-ligi huwa ottemperat meta l-appellat iddikjara li hu jappella minn kap specjali ta' dik is-sentenza fil-kaz illi l-appell principali jigi kawtelat."

Ċiv.

l-ispejjez

fir-rigward

Fil-kaz in ezami l-appellati Xuereb jghidu li ma kienux se jintavolaw appell fl-istess waqt ta' jissottomettu li l-eccezzjonijiet taghhom ma kienux gew ikkunsidrati b'mod approfondit mill-ewwel Qorti u kellhom jigu milqugha.

Huma jispjegaw fit-tul irragunijiet ghala jhossu li l-ewwel Qorti kienet zbaljata u mbaghad fil-parti finali tar-risposta taghhom jitolbu esplicitament l- Qorti "tikkonferma s-sentenza appellata in kwantu din cahdet it-talbiet attrici billi tilqa' sia leccezzjonijiet ta' l-esponenti fil-mertu kif ukoll l- ewwel, it-tielet u r-raba' u l-hames eccezzjoni sollevata minnhom."

"Jirrizulta ghalhekk sufficjentement li huma kienu qeghdin tassew jinterponu appell incidentali fuq dawn leccezzjonijiet.

"Din il-Qorti trid taghmilha cara li dan hu hekk in vista ta' dak li hemm kontenut fil-parti konkluziva tar-risposta ghaliex altrimenti ma kienitx tqis dak li gie sottomess, imqar jekk fit-tul, bhala li jammonta ghal appell incidentali kif titlob il-ligi tal-procedura.'

Ir-rikorrent ilmenta li dak li sar mill-appellati, "jiżgwida l-parti li

tirċevih għaliex jindika mod u l-kontenut tiegħu jindika moe ieħor, teżisti

n-nullita` tal-istess att".

Pero` mir-risposta li ppreżenta l-istess rikorrent

hu ċar li fehem li l-intimati pproponew appell inċidentali.

Tant hu hekk li

wieġeb u ta r-raġunijiet għalfejn fil-fehma tiegħu l-Qorti għandha tiċħad l-

inċidentali (ara sezzjoni

tat-tweġiba

Inċidentali').

Il-Qorti żżid li l-liġi mhijiex tikkontempla n-nullita` f'każ li ma

ssirx id-dikjarazzjoni, u li l-Qorti tifhem li hi meħtieġa bħala avviż ċar lill-

appellant li l-appellat qiegħed jinqeda bit-tweġiba sabiex jappella wkoll.

Dwar notifika tal-appell inċidentali, hu fatt li t-tweġiba kienet

Skont l-Artikolu 144 tal-

Kap. 12 in-notifika kellha ssir personalment lir-rikorrent.

il-fatt ma jiddeterminax il-validita` o meno tal-appell inċidentali iżda

semmai n-notifika tal-appell inċidentali.

F'kull każ ir-rikorrent wieġeb fil-

meritu għall-appell inċidentali li ppreżentaw l-intimati Daniel u Maurice

Borg Sapiano.

aħwa cali.

L-appell inċidentali.

Kif osserva r-rikorrent, it-tweġiba saret f'isem Daniel cali u

Il-kumpanija ma ssemmitx.

Fil-fatt fil-bidu

tat-tweġiba hemm stampat il-kliem: "Risposta tal-Appell tal-intimati Daniel

cali u Maurice cali".

Fil-korp tat-tweġiba għall-appell tar-rikorrent, l-appellati qalu li 'ma

jaqblux mas-sentenza tal-ewwel Qorti fejn ċaħdet l-eċċezzjonijiet'

tagħhom u f'dak ir-rigward għamlu dawk li rreferew għalihom bħala 'l-

osservazzjonijiet tagħhom'.

Fil-paragrafu finali tar-risposta talbu lil din il-

Qorti sabiex 'tirriforma' s-sentenza appellata billi:-

"tiġi revokata fejn ċaħdet l-eċċezzjonijiet tal-appellati proprio et nomine kif ukoll fejn laqgħet it-talbiet tal-appellant u tiġi konfermata fejn ċaħdet it-tielet talba tar-rikorrent riferibbli għal pagament pretiż tas-salarju dovut lilu bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-appellant".

Għalkemm jista' jsir l-argument li t-talba hi monka għaliex ma

fihiex talba wkoll sabiex din il-Qorti tilqa' l-eċċezzjonijiet li ġew miċħuda

mill-ewwel Qorti, pero` dak in-nuqqas jista' jiġi sanat b'applikazzjoni tal-

Ċiv.

Artikolu 143(5) tal-Kap.

F'kull każ, hu impliċitu fit-talba li l-konvenuti

qegħdin jitolbu li din il-Qorti tilqa' l-eċċezzjonijiet li ċaħdet l-ewwel Qorti.

L-intimati jsostnu illi kif ingħad 'fl-eċċezzjoni preliminari minnhom

avvanzata u ċioé illi fir-rikors promotur ir-rikorrent Oreste cali qiegħed

jidher u jaġixxi kemm bħala direttur kif ukoll azzjonist tas-soċjeta` "Cilia

Products Limited" u dan fil-konfront u kontra l-appellati Daniel cali u

Maurice cali f'isimhom proprju u fl-interess tal-istess soċjeta` "Cilia

Products Limited", hija kontradizzjoni li ġġib ir-rikors promotur null u

Jisħqu li huwa legalment assurd li Oreste cali bħala direttur ta'

din is-soċjeta` jaġixxi f'ismu personali kontra l-istess soċjeta` li qiegħed

jirrappreżenta.

Fl-okkju tal-istess att

iddikjara li qiegħed jidher 'bħala direttur u azzjonista fis-soċjeta` Cilia

Huwa ċar illi l-azzjoni saret minn Oreste cali

personalment u mhux għan-nom tas-soċjeta` Cilia Products Limtied, tant

li fir-rikors promotur ħarrek ukoll lill-kumpanija.

Il-Qorti tifhem li fl-okkju r-

rikorrent sempliċement iddikjara x'pożizzjoni jokkupa fil-kumpanija Cilia

Products Limited probabbilment sabiex juri l-interess li jipproponi l-

proċeduri a tenur tal-Artikolu 402 tal-Kap.

Dik id-dispożizzjoni taqra:

'402.(1) Kull membru ta' kumpanija li jilmenta li l-affarijiet tal-kumpanija jkunu tmexxew jew qed jitmexxew jew aktarx jitmexxew b'mod li, jew li xi att jew ommissjoni tal-kumpanija kienu jew huma jew x'aktarx se jkunu, oppressivi b'mod mhux ġust diskriminatorji kontra, jew b'mod

Ċiv.

mhux ġust ta' preġudizzju, għal membru jew membri jew b'mod li jkunu kontra l-interessi tal-membri in ġenerali, jista' jagħmel rikors lill-qorti għal ordni taħt dan l-artikolu.'

Skont l-istess Att '"membru", ħlief fejn speċifikament imfisser xort'

oħra, tfisser azzjonista ta' kumpanija u soċju f'kull soċjeta` kummerċjali

oħra'.

Mhuwiex kontestat li r-rikorrent huwa azzjonist fis-soċjeta` ntimata

u għalhekk kellu kull dritt jipproponi l-proċedura ġialadarba ħassu

nġustament preġudikat.

Huwa minnu wkoll li ddikjara li huwa jokkupa

wkoll il-kariga ta' direttur tal-istess soċjeta`.

Dikjarazzjoni bħal dik ma

twassalx għan-nullita` tar-rikors promotur.

Irrispettivament mill-fatt li r-

rikorrent hu direttur, hu 'l fatt li hu wieħed mill-azzjonisti tal-kumpanija li

jagħtih il-jedd li jirrikorri għal din il-proċedura speċjali taħt l-Att dwar il-

Kumpaniji (Kap. 386).

Għalhekk

l-ewwel Qorti kellha

raġun

tiċħad

l-eċċezzjoni

L-appellati ressqu wkoll argumenti dwar it-talbiet numru (i), (ii) u

F'dan ir-rigward ilmentaw illi mill-provi irriżulta li

bħala diretturi eżerċitaw id-drittijiet u l-obbligi tagħhom b'mod diliġenti u

onest u kien ir-rikorrent li dejjem ostakola u ma kkooperax fl-

amministrazzjoni tas-soċjeta`.

Jgħidu li f'diversi okkażjonijiet ir-rikorrent

Ċiv.

naqas milli jerfa' r-responsabbilta` tiegħu ta' direttur fl-interess tas-

soċjeta` u f'dan ir-rigward irreferew għal meta r-rikorrent:-

irrifjuta li jagħti garanzija personali lill-bank għal ħlas ta' debitu tas-

soċjeta`;

ipproċeda b'mandati ta' sekwestru u inibizzjoni kontra s-soċjeta`

f'diversi okkażjonijiet kien naqas li jattendi għal-laqgħat li saru

mid-diretturi bħala Bord u huma kellhom jaġixxu waħedhom sabiex is-

soċjeta` tkompli topera regolarment.

Il-konsiderazzjonijiet tal-ewwel Qorti fil-mertu dwar l-ewwel, it-

tieni u r-raba' talba tar-rikorrent kienu s-segwenti:

Illi r-reazzjoni tal-intimati ghall-modus operandi tar-rikorrenti fi hdan il-kumpanija in dizamina ma kellhiex tkun tali li twassal lir- rikorrenti jigi imwarrab mill-istess socjeta` biex b'hekk jiehdu l-istess socjeta` f'idejhom;

Illi hu proprju dan it-tip t'agir li hu punit permezz tal-artiklu

Illi ghalhekk, il-lanjanza tar-rikorrenti hi wahda legittima li

402 tal-Kap 386 fuq riferit; "42.3. jisthoqqilha l-avall ta' din il-qorti;

"… "43.0. rikorrenti jigi sintetikament ribadit is-segwenti:

Illi tenut kont tas-suespost b'referenza ghall-ewwel talba tar-

Ċiv.

Illi r-rikorrenti, kif fuq gia` stabbilit, kien u ghadu direttur tas-

Illi ghalhekk, kull decizjoni fi hdan l-istess socjeta`, inkluz

"43.1. socjeta` in dizamina; "43.2. fl-amministrazzjoni taghha, tirrikjedi l-avall anke tar-rikorrenti; "DECIDE: "43.3.

Illi konsegwentement l-ewwel talba tar-rikorrenti li l-intimati jigu projbiti milli jiehdu decizjonijiet rigwardanti t-tmexxija u l- amministrazzjoni tas-socjeta` de quo minghajr l-involviment tar- rikorrenti qed tigi debitament milqugha;

"Ikkunsidrat: "44.0.

Illi rigward it-tieni lanjanza tar-rikorrenti, senjatament dik koncernanti l-obbligu tal-intimati li jaghtu avviz lir-rikorrenti qua direttur tas-socjeta` de quo, ghall-laqghat tal-Bord tad-Diretturi, jinghad sintetikament is-segwenti:

Illi in effetti l-intimati jsostnu li huma espletaw dan l-oneru

"44.1. tramite is-segretarju tal-istess socjeta`; "44.2. laqgha prefissata u li minflok, jibghat prokuratur tieghu; "44.3. talba tar-rikorrenti tirrizulta li:

Illi kif irriteniet l-abbli espert legali surriferita jirrizulta li t-

Illi kien l-istess rikorrenti li ghazel li ma jattendix ghall-

Hi skont id-dettam tal-artiklu 402 (3) tal-imsemmi Kap 386;

Illi konsegwentement anke din it-tieni talba tar-rikorrenti

"DECIDE: " qed tigi debitament milqugha; "… "Ikkunsidrat: tar-rikorrenti, senjatament dik "46.0. rigwardanti t-tmexxija futura tas-socjeta` Cilia Products Limited, jinghad sintetikament is-segwenti:

Illi rigward

Illi l-intimati jissottomettu li imxew ai termini tal-Kap 386 tal- Ligijiet ta' Malta;

Ċiv.

Illi ghalhekk huma jirrespingu bhala infondati l-allegazzjonijiet kollha tar-rikorrenti; " " "46.3.2.

Originarjament immexxjia mill-ahwa subien kollha sakemm irtira wiehed minnhom; "

Illi l-azzjonijiet kienu maqsuma fi kwoti indaqs;

Socjeta` tal-familja;

Illi fir-rigward ta' din ir-raba` talba tar-rikorrenti tosserva li din hi legittimament ibbazata fuq l-artiklu 402 (3) (a) tal- Kap 386 fuq riferit; l- " indikazzjonijiet sollevati mill-imsemmija abbli espert legali fuq riferita u allura tindirizza lill-kontendenti kif ser jigi elenkat:

il-kuntest,

Illi l-intimati ghandhom josservaw pedissewkement l-istatut tas-socjeta` in dizamina u l-provedimenti tal-Kap 386 tal-Ligijiet ta' Malta; "46.5.2. tas-socjeta` de quo ghandhom jittutelaw l-interessi ta' l-istess socjeta` u tal-azzjonisti taghha a bazi tal-istatut regolatorju tal-istess socjeta`; "46.5.3.

Illi l-Bord tad-Diretturi, li ghandu ghalhekk jinkludi kemm lill- intimati kif ukoll lir-rikorrenti, ghandu jiltaqa` fi zmien xahar (1) mill- lum biex:

Illi b'effett

id-diretturi

Jiddeciedi pagi dinjituzi ghall-impjegati tal-istess;

Jiddeciedi b'mod car u trasparenti l-kondizzjonijiet

Jiddeciedi remunerazzjoni xierqa ghad-diretturi tal- istess socjeta`; "46.5.3.v. rikorrenti; "46.5.3.vi.

Illi avviz ghas-suriferit ghandu wkoll jinghata lir-

Ċiv.

dirett li l-attivita`socjetarja in dizamina ssir skont il-ligi u mhux jistrieh fuq informazzjoni li tista` tigi mghoddija lilhu minn xi parti involuta;'

L-intimati argumentaw li ma jaqblux mas-sentenza tal-ewwel Qorti

in kwantu ċaħdet l-eċċezzjonijiet, u qalu x'kienu r-raġunijiet.

Għal dak li jirrigwarda l-ewwel eċċezzjoni, l-intimati ma taw l-ebda

raġuni għalfejn din il-Qorti għandha tħassar id-deċiżjoni tal-ewwel Qorti.

L-ewwel eċċezzjoni fir-risposta li ppreżentaw fl-ewwel Qorti taqra:-

"Illi in linea preliminari dan ir-rikors huwa irritwali peress li Oreste cali ma huwiex direttur tas-soċjeta` Cilia Products Limited billi ma ġiex elett fis-Seduta Annwali ġenerali tas-seduta li saret fil-11 ta' Awissu 2004, konformament mal-provvedimenti tal-Att nru XXV ta' 1995 u għahekk dan ir-rikors għandu jiġi miċħud".

Għalhekk hu evidenti li l-intimati aħwa cali jippretendu li r-

rikorrent mhuwiex direttur tal-kumpanija minħabba dak li ġara fl-

imsemmija laqgħa.

Wieħed irid jiftakar li din il-kumpanija għandha bħala

azzjonisti lit-tliet aħwa cali u t-tlieta li huma diretturi.

Fil-fatt meta ħuhom

ieħor ma baqax involut fil-kumpanija, l-ishma inqasmu bejn il-partijiet.

Qorti taqbel mal-fehma li esprimiet il-perit legali u konfermata mill-ewwel

Qorti, li f'dan il-każ hemm sitwazzjoni ta' quasi-partnership.

Il-kumpanija saret bejn l-aħwa minħabba ovvjament fiduċja li

Ċiv.

bħala diretturi;

Evidentement l-intendiment li kull wieħed minnhom kellu jkun

involut fit-tmexxija tal-kumpanija tant hu hekk li t-tlieta li huma inħatru

Hemm restrizzjonijet fil-mod kif jiġu trasferiti l-ishma (ara paragrafi

L-ewwel Qorti qalet:-

Illi fic-cirkostanzi tas-suespost ghalhekk jigi indirizzat il-kwezit jekk ir-rikorrenti kienx effettivament direttur meta intavola l-procedura odjerna; "28.0.

Illi f'dan ir-rigward l-abbli perit legali fuq riferita issottolineat is- segwenti: "28.1.

Illi fil-kawza Direttur tas-Sigurta` Socjali vs. Paul Fleri Soler pro et noe, (Appell: 29 t'April, 1996), gie ritenut li: tirrizultax mill- memorandum jew articles of association, tali termination ma tkunx fis- sehh qabel ma Form K tkun registrata".

Illi fid-dawl tas-suespost, din il-qorti tiddikjara li taqbel mall- konkluzjoni tal-istess abbli perit legali fuq riferita, (ara foll 531), u konsegwentement tirrespingi l-ewwel eccezzjoni preliminari tal-intimati, (ara paragrafu numru tnejn punt wiehed, (2.1.), aktar qabel);'

ta' direttur ma

Jirriżulta li fil-laqgħa annwali ġenerali tal-azzjonisti li saret fil-11 ta'

Awissu 2004, inħatru diretturi ġodda.

Dawn huma l-intimati.

Fil-minuti

jingħad:

Ċiv.

Jirriżulta li qabel dik il-laqgħa, l-intimati kienu diġa` pprovaw

ineħħu lir-rikorrent minn direttur waqt laqgħa straordinarja tal-azzjonisti li

kellha ssir fil-15 ta' Lulju 2004 (ara avviż tal-laqgħa u abbozz ta'

riżoluzzjoni a fol.

33 u 34).

Pero` r-rikorrent irnexxielu jimblokka dik il-

manuvra permezz ta' rikors għall-ħruġ ta' mandat ta' inibizzjoni.

Evidentement b'dak li sar fil-laqgħa tal-11 ta' Awwissu 2014, l-intimati

pprovaw jagħmlu tentattiv ieħor sabiex iwarrbu lir-rikorrent mit-tmexxija

tal-kumpanija.

Elezzjoni li saret mingħajr ħadd mid-diretturi ma kien irtira

minn dik il-kariga.

Fil-minuti tniżżel li saret votazzjoni dwar jekk ir-

rikorrent għandux ikun maħtur bħala direttur, u r-riżultat kien kontra li

jinħatar f'dik il-kariga.

Tant l-intimati riedu li r-rikorrent jitwarrab, li fil-

laqgħa ġenerali tal-11 ta' Novembru 2005 reġgħet saret elezzjoni tad-

diretturi.

Jidher li din id-darba wkoll reġgħet saret l-elezzjoni u nħatru l-

intimati bħala d-diretturi tal-kumpanija.1 Dan minkejja l-oġġezzjoni ta'

Charles Sehloho li attenda għal dik il-laqgħa fl-interess tar-rikorrent.

1 Ara kopja tal-minuti ta' dik il-laqgħa li ppreżentaw l-intimati (fol.

Ċiv.

Il-fatt li fil-minuti tal-laqgħa ta' Awwissu 2004 ma jingħadx li r-

rikorrent oġġezzjona għal dak li kien qiegħed isir, ma jfissirx li fir-realta`

m'oġġezzjonax.

Fil-fatt f'ittra datata 13 ta' Awwissu 2004, l-accountant

Charles Sehloho kiteb li kien hemm diversi materji li qajjem waqt il-

laqgħa, fosthom:

Id-diretturi tal-kumpanija ma kellhomx

Għalhekk ma kien hemm l-ebda bażi sabiex fil-laqgħa tal-11 ta' Awwissu

2004 terġa' ssir elezzjoni għad-diretturi.

F'dan ir-rigward ir-rikorrent

"6.3 F'kull, pero' kif deċiż mill-ewwel Qorti u anke kif opinat mill-Perit Legali, nonostante l-votazzjoni fil-laqgħa ġenerali straordinarja tal-11 ta' Awwissu 2004 li kienet issejħet mid-diretturi l-intimati Daniel cali u Maurice cali, l-esponent kien u baqa' direttur tas-soċjeta` intimata Cilia Products Ltd.

Id-deċiżjoin tal-11 ta' Awwissu 2004 fejn l-intimati eliġġew lilhom infushom bħala direttur u fejn l-esponenti ma ġiex elett direttur ma kinitx valida stante li, skont l-istatut tal-kumpanija, l-elezzjoni tad- diretturi issir biss jekk id-diretturi jirtiraw jew jirreżenjaw qabel il-laqgħa ġenerali.

L-esponenti ma kellux għalfejn imur għal elezzjoni biex jerġa jiġi elett ladarba kien diġa jokkupa l-kariga ta' direttur, u l-istatut tal- kumpanija ma kienx jirrekjedi li d-diretturi jirtiraw kull tant żmien jew qabel jew waqt il-Laqgħa Ġenerali Annwali.

"6.4 Jiġi rilvet illi l-esponenti qatt ma rriżenja minn direttur u dan huwa intimati Daniel u Maurice cali anke konfermat mill-istess f'korrispondenza skambjata mal-Bank of Ħaż-Zebbug (Malta) fejn l-intimati stess irrikonoxxew (a fol.

293) li l-esponenti huwa direttur bħalhom.

Ċiv.

"6.5 L-uniku mod kif jista' jitneħħa direttur huwa għab-bażi tal-artikolu 140 tal-Kap.

386 u l-proċedura hemm stipulata ma ġietx segwita u mal- Awtorita għas-Servizzi Finanzjarji f'Malta huwa kien u baqa' meqjus bħala direttur kif jirriżulta mid-dokument a fol.

281 tal-proċess anke wara l-Laqgħa Ġenerali Annwali fuq imsemmija.

Għalhekk jirriżulta ċar li l-esponenti qatt ma tneħħa minn direttur u qatt ma saret reġistrazzjoni mar-Reġistratur tal-Kumpanniji dwar tali tneħħija".

Ir-raġunament tar-rikorrent hu legalment korrett.

Għalhekk ir-

rikorrent baqa' jokkupa l-kariga ta' Direttur tal-kumpanija Cilia Products

Limited ġialadarba mhemmx prova li huwa rriżenja, u għalhekk l-intimati

ma kellhom l-ebda jedd li jmexxu n-negozju bl-esklużjoni tiegħu.

Fil-fatt

f'ittra legali datata 11 ta' Settembru 2008 kopja ta' liema tinsab a fol.

tal-proċess, il-kumpanija kkonfermat li d-diretturi huma r-rikorrent u l-

Il-fatt jibqa' li qatt ma saret proċedura għat-tneħħija tar-rikorrent

bħala direttur, u għalhekk baqa' jokkupa dik il-kariga.

Ġialadarba r-

rikorrent kien wieħed mid-diretturi tal-kumpanija, l-appellati ma setgħux

jagħmlu fattihom u jagħmlu li jridu bl-iskuża li ma kienx qiegħed jikkopera

fl-amministrazzjoni.

Fiċ-ċirkostanzi żgur li l-intimati ma kellhomx jedd li

jwarrbu lir-rikorrent u jagħmlu fattihom daqslikieku huma kienu l-uniċi

diretturi tal-kumpanija.

Bħala azzjonist li kellu ishma daqs kull wieħed minn ħutu l-

intimati, ir-rikorrent kellu kull interess li jkun involut fit-tmexxija tal-

kumpanija.

Wieħed irid jiftakar li f'dan il-każ l-azzjonisti kollha kienu

diretturi u l-azzjonisti huma kollha aħwa.

Evidentement kienet l-intenzjoni

li l-aħwa kollha jkunu involuti fit-tmexxija tal-kumpanija tant hu hekk li

Ċiv.

kollha huma diretturi.

Pero` bil-manuvra li saret fil-laqgħa ġenerali ta'

Awwissu 2004, l-intimati komplew jieħdu l-kontroll tal-kumpanija taħt

idejhom u eskludew lir-rikorrent mill-parteċipazzjoni fit-tmexxija tal-

kumpanija.

Dan ovvjament kien ta' preġudizzju għall-istess rikorrent.

rikorrent xehed, "Nerġa nikkonferma li ħuti ma huma qed ituni ebda

sodisfazzjon għar-rigward tat-tmexxija u l-andament tal-kumpanija.

ġejt ipprojbit ukoll illi niftaħ is-safe tal-kumpanija".2 Bħala azzjonist b'dak

is-set up partikolari ta' kumpanija kellu aspettativa raġonevoli li jkun

fit-tmexxija

tal-kumpanija billi

jipparteċipa attivament

deċiżjonijiet li kienu qegħdin jittieħdu mid-diretturi.

L-intimati semmew numru ta' nuqqasijiet tar-rikorrent.

Hekk per

eżempju Daniel cali fl-affidavit3 xehed:

"Nixtieq nispjega ċar illi Oreste qatt ma wera interess x'qed jiġri fil- kumpanija, xiri u bejgħ ta' merkanzija, xiri u bejgħ ta' vetturi.

Qatt ma ried ikun responsabbli ta' xejn u għadu sal-ġurnata tal-lum igħid li ma jrid responsabbilta'.

"Fil-fatt wasal ukoll biex jagħmel sekwestru fuq il-kont bankarju tal- kumpanija biex aħna ma nkunux nistgħu immexxu.

"Biex stajna inkomplu immexxu l-Kumpanija jiena u ħija Maurice konna kostretti li nagħtu garanzija personali biex nagħmlu tajjeb għal dan il- kont bankarju.

"Nixtieq insemmi ill il-ħinijiet tax-xogħol tal-kumpanija huma mis- sebgħa ta' filgħodu sat-tlieta ta' wara nofsinhar kif jidher mill-payslip tal- paga annessa ma' dan l-affidavit.

"Ninnota ta' spiss illi Oreste kuljum joħroġ mill-fabbrika u jitlaq xogħlu, mingħajr ma javża lil ħadd minna u jdum barra mid-disgħa sal-għaxra

Ċiv.

ta' filgħodu u minn nofsinhar sas-siegħa ta' wara nofsinhar, b'hekk qed jaħdem sagħtejn anqas minn kulħadd.… "Għalkemm kemm-il darba gbidnilu l-attenzjoni għal dan in-nuqqas huwa xorta baqa' jinjorana".

Fl-ewwel lok il-verżjoni li ta r-rikorrent hi ferm differenti:-4

"Allavolja konna diretturi, ħadd ma kien jikkonsulta ma' xulxin, u kull wieħed minna kien imexxi għal rasu.

Diskussjonijiet jew inkellha koordinazzjoni fit-tmexxija ma kinux isiru.

Daniel u Maurice cali ħadu t-tmexxija f'idejhom b'mod unilaterali u għadhom hekk sal-lum".

Il-Qorti tkompli tosserva li dwar l-ewwel ilment mhemmx provi ċari

u oġġettivi li r-rikorrent ma kienx jinteressah minn dak li kien qiegħed jiġri

fil-kumpanija.

Għal dak li jirrigwarda l-ilment dwar il-mandat ta'

sekwestru, il-fatt li azzjonist jew direttur jikkawtela l-pretensjoni tiegħu

permezz ta' att kawtelatorju, mhuwiex prova li għamel hekk b'mala fede.

Fir-rigward ta' assentijiżmu mill-post tax-xogħol, ingħataw prova ta'

warnings bil-miktub pero` mhemmx prova li ttieħdu passi dixxiplinari.

apparti li dawn l-ilmenti tal-intimati aħwa cali ma jistgħu qatt jiġġustifikaw

li jagħmlu dak li sar fil-laqgħa tal-11 ta' Awissu 2004.

Jibqa' l-fatt li dak li għamlu l-intimati kien ta' preġudizzju għar-

Evidenti li ma ridux li jkollu x'jaqsam mat-tmexxija tal-

kumpanija, u fl-istess ħin mhemmx prova li offrewlu li jixtru l-ishma li kellu

fil-kumpanija.

Ċiv.

Fiċ-ċirkostanzi din il-Qorti ma ssib l-ebda raġuni għalfejn għandha

tasal għal konklużjoni differenti minn dik li waslet għaliha l-ewwel Qorti.

Għalhekk tiċħad l-appell inċidentali tal-appellati aħwa Cilia.

L-appell tar-rikorrent.

L-appellant jilmenta:-

Illi l-ewwel Qorti naqset milli tieħu konjizzjoni tal-argumenti

minnu mressqa fis-sottomissjonijiet li huwa għamel kemm bil-kitba kif

ukoll bil-fomm fejn huwa ikkritika l-konklużjonijiet raġġunti mill-Perit

Illi l-bażi taċ-ċaħda tat-tielet talba m'hijiex marbuta mal-

mertu iżda għaliex l-ewwel Qorti qieset li r-rimedju mitlub ma kienx

provdut mil-liġi taħt l-Artikolu 402(3) tal-Kap.

F'dan il-kuntest

jikkontendi li l-Qorti naqset milli tqis il-poteri diskrezzjonali wiesa'

mogħtija lilha mill-Artikolu 402 tal-Kap.

386 kif interpretat mill-każistika

li għandu l-għan aħħari li jagħti rimedju ekwu u ġust li jwassal biex il-

preġudizzju lil-azzjonist minoritarju jiġi anjentat.

Jilmenta li l-ewwel

Qorti qieset żbaljatament dak li jipprovdi l-Artikolu 402(3)(f) tal-

imsemmi Att stante li l-kelma 'kumpens' tikkomprendi wkoll ħlas ta'

Ċiv.

salarju.

Jgħid inoltre li l-ewwel Qorti njorat l-Artikolu 402(3)(ċ) li jagħti

lill-Qorti l-fakoltà tordna lil-kumpanija 'tagħmel xi att li r-rikorrent ikun

ilmenta li naqset li tagħmel' inkluż għalhekk li tordna lill-kumpanija

intimata tiġi ordnata tħallsu s-salarju dovut lilu.

Jisħaq ukoll li a tenur

tal-Artikolu 402(3)(ċ) tal-Kap.

386 il-Qorti kellha tordna lill-intimati

Daniel u Maurice cali bristow lura lill-kumpanija l-flejjes żejda li

ġew approprjati minnhom indebitament u mingħajr ġustifikazzjoni

sabiex jitqiesu bħala profitti tal-kumpanija.

Dwar it-tielet talba tal-appellant l-ewwel Qorti qalet:-

Illi rigward it-tielet talba tar-rikorrenti, senjatament dik rigwardanti l-pagament tas-salarju minnu dikjarat allegament dovut lilu mis-socjeta` in dizamina, jinghad is-segwenti: "45.1.

Illi ghalkemm fl-artiklu 402 (3) tal-Kap 386 fuq riferit ma jissemmix is-salarju ut sic, pero` hemm referenza fis-subinciz (f) tal-istess artiklu ghall-"hlas ta' kumpens"; "45.2.

Illi in kontestazzjoni ghall-istess l-intimati jissottolineaw li tali talba ghandha tigi avvanzata mhux taht il-procedura odjerna, izda taht il-ligi ordinarja; "45.3.

Illi jirrizulta li l-lanjanza tar-rikorrenti ma tirrigwardax id-dividends lilu negati izda biss is-salarju li tieghu anke pprezenta rendikont dettaljat; "45.4.

Illi di piu`, jigi rilevat li tali talba specifika hi indirizzata biss fil- l-intimati konfront personalment; "45.5.

Illi f'dan ir-rigward issir referenza ghas-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili fl-ismijiet Meatland Company Limited et vs. Saviour Debono Mizi, datata t-12 ta' Dicembru, 2001, li tistabbilixxi:

in dizamina u mhux kontra

"… meta dawn is-socjetajiet jimpjegaw xi persuni maghhom, ikunu huma stess, bhala aventi din il-personalita` guridika diversa, li jkun l-principal, u mhux il-membri li jikkomponuhom";

Ċiv.

Illi pero`, kif tissottolinea l-abbli espert legali de quo, il-Kap 386 in dizamina hu ligi specjali u l-artiklu 402 (3) tieghu ma jsemmix il-kelma "salarju" esplicitament, u minflok jissottolinea il-kelma "kumpens"; "45.7.

Illi ghandu jkun pacifiku li fit-talba in dizamina tieghu r-rikorrenti ghazel li jindirizza s-salarju allegatament lilu negat; "45.8.

Illi ghalhekk, anke hawnhekk, din il-qorti tavalla l-konkluzjoni tal- abbli perit legali fir-rigward li affermat li konsegwentement, ma setghetx tilqa` din it-talba tar-rikorrenti stante li l-artiklu 402 (3) in dizamina li fuqu strah l-istess rikorrenti ma jirriferix ghas-sitwazzjoni indirizzata mir- rikorrenti; "DECIDE: "45.9.

Illi ghaldaqstant, din it-tielet talba tar-rikorrenti qed tigi respinta;'

Din il-Qorti m'hijiex tal-fehma li t-tielet talba tar-rikorrent kellha

tintlaqa' għalkemm għal raġuni differenti minn dik li tat l-ewwel Qorti.

L-Artikolu 402(1) diġa` ġie riprodott.

Rilevanti wkoll hu subartikolu

(3) li jelenka r-rimedji li tista' tagħti l-Qorti f'każ li tilqa' t-talba tal-azzjonist.

Dawn jinkludu li ordni li:-

"(f) jipprovdi għall-ħlas ta' kumpens minn dik il-persuna li tista' tkun instabet responsabbli mill-qorti għal telf jew danni li jkunu ġġarrbu minħabba att jew nuqqas li dwaru jkun sar ilment lill-persuna li tkun ġarrbet dak it-telf jew danni".

Azzjoni a tenur tal-Artikolu 402 tal-Kap.

membru, ossija azzjonist, li jħoss li t-tmexxija tas-soċjeta` li fiha għandu

sehem tkun oppressiva, diskriminatorja b'mod mhux ġust jew ta'

preġudizzju inġust għalih jew għall-membri tal-istess soċjeta` b'mod

ġenerali.

Jinftiehem mill-istess dispożizzjoni li l-ordnijiet li tista' tagħmel

Ċiv.

il-Qorti a tenur tas-subartikolu (3) tal-istess artikolu huma ntiżi sabiex

jittutelaw l-interessi tal-istess membru/i.

F'dan il-każ, l-appellant huwa azzjonist kif ukoll direttur u impjegat

tas-soċjeta` intimata.

Mid-dokumenti li ppreżenta hu stess jirriżulta li

jaħdem bħala administration clerk.

Din il-Qorti tifhem li ċertu drittijiet u

obbligi li huwa għandu qua direttur bla dubju jimpinġu wkoll fuq id-drittijiet

tiegħu bħala azzjonist.

Hekk per eżempju hu d-dritt u obbligu li

jipparteċipa

fil-laqgħat tal-Bord tad-Diretturi,

l-ingaġġ ta'

impjegati, is-salarji u bonuses li impjegat għandu jitħallas, u l-ispejjeż ta'

ċertu portata u jara li l-amministrazzjoni tas-soċjeta` titmexxa b'mod ġust

u li ma jkunx ta' preġudizzju għall-azzjonisti.

F'paragrafi 14 u 15 tar-rikors tal-appell ir-rikorrent għamel

riferenza għal żewġ sentenzi tal-qrati Maltin.

Mhuwiex kontestat li l-Art.

402 tal-Kap.

386 jagħti diskrezzjoni wiesa' lill-qorti sabiex l-interess tal-

azzjonist ta' kumpanija.

Madankollu l-ebda waħda minn dawk is-sentenzi

ma kellha fatti bħal dan il-każ.

Il-pretensjoni tar-rikorrent li jitħallas is-salarju lilu allegatament

dovut hi biss bħala impjegat tas-soċjeta` intimata u xejn inqas.

m'għandu x'jaqsam xejn mad-drittijiet tiegħu bħala azzjonist.

każ per eżempju fejn l-azzjonist ilmenta li kienu ilu snin ma jirċievi

Ċiv.

Ma kien hemm xejn x'iżomm l-attur milli jippreżenta kawża

ordinarja sabiex jitħallas dak li jgħid li hu dovut lilu bħala salarju inkluż

Fil-fehma tal-Qorti t-tielet talba tmur lil hinn mill-iskop tal-Artikolu

402 tal-Kap.

386 u semmai kellu jirrikorri għall-proċeduri ad hoc dwar

kwistjonijiet li għandhom x'jaqsmu mas-salarju tiegħu.

Wieħed mill-ilmenti tar-rikorrent fir-rikors promotur hu li kien

qiegħed jitħallas salarju inqas minn dak dovut lilu.

F'dan ir-rigward

ippremetta per eżempju li kellu jirċievi salarju ta' Lm124 kull ġimgħa iżda

beda jitħallas Lm70 fil-ġimgħa.

Skont prospett li ppreżenta r-rikorrent (fol.

184) u intestat

2008", il-pretensjoni tieghu hi għas-somma ta' €30,586.30.

li ppreżenta (fol.

183) ta breakdown tas-salarju li qiegħed jippretendi.

Dan jikkonsisti f'ammonti li jsostni li tnaqqsu mis-salarju tiegħu bejn 1996

Total ta' Lm30,107.30 li magħha żied is-somma

ta' Lm479 bonus għas-snin 2002, 2003 u 2004 li qal li ma tħallasx.

Ilment li wasslet lir-rikorrent sabiex jagħmel it-tielet talba.

rikorrent jippretendi li bħala impjegat tal-kumpanija intimata kellu dritt li

Ċiv.

jitħallas salarju daqs ħutu, ġialadarba kien jaħdem l-istess sigħat

bħalhom b'effett minn April 2003, kif ukoll jirċievi bonus kif kienu jirċievu

ħutu u l-impjegati l-oħra (ara fol.

inkluda ammonti li jirreferu għall-perjodi qabel l-2003.

Fir-rikors tal-appell spjega:

Tressqu provi sodisfaċenti sabiex juru illi l-esponenti ġie mċaħħad mis-somma ta' Lm30,586.30 (€71,246.91) rappreżentanti pagi dovuti għas-snin bej 2000 u 2008 kif ukoll bonuses bejn is-sena 1996 u s-sena 2000 kif ukkoll bejn l-2002 u l-2004 kif jirriżulta mid- dokument a fol.

158, 159 u 150 tal-proċess.

L-ammont ta' paga dovuta ġie kalkolat fuq l-ammont li kien indikat fuq l-FS3 u l-payslip ta' Lm124 fil-ġimgħa ċjoe ta' Lm248 fil-ħmistax u l-ammont ta' Lm56.50 fil-ħmistax li attwalment kien qed jirċievi l-esponenti bħala paga.

Dan ikkonferma Maurice cali in kontroeżami meta kkonferma li meta beda jirċievi salarju ta' Lm124 l-esponenti 'effettivament ma kienx jeħodhom'".

Dak hu l-ilment tar-rikorrent, ċioe` n-nuqqas ta' ħlas ta' salarju.

L-

ewwel qorti laqgħet it-talbiet kollha ħlief għat-tielet talba li biha talab li s-

soċjeta` intimata tkun ikkundannata tħallsu s-salarju.

Fil-fatt it-talba fir-

rikors tal-appell hi proprju sabiex din il-qorti tikkonferma s-sentenza tal-

ewwel qorti fejn laqgħet it-talbiet tar-rikorrent u ċaħdet l-eċċezzjonjiet, u:

".… Minflok tilqa' t-talbiet kollha tal-esponenti appellanti inkluż it- tielet talba tiegħu u b'hekk tagħti ordni lis-soċjeta` intimata Cilia Products Limited tħallas salarju dovut lill-esponenti għab-bażi tal- artikolu 402(3)(c) tal-Kapitolu 386 tal-Liġijiet ta' Malta....".

F'dan is-sens, irrispettivament minn kull interpretazzjoni wiesa' ta'

subartikolu (3) tal-Artikolu 402 tal-Kap.

386, il-pretensjoni tar-rikorrent

għall-allegat bilanċ ta' salarju li ma tħallasx ma jistax jintlaqa' f'azzjoni ta'

Ċiv.

L-interess li qiegħed jinvoka r-rikorrent hu bħala impjegat tal-

kumpanija u mhux bħala azzjonist tal-istess.

Dan irrispettivament mill-

fatt li l-kumpanija kellha bħala azzjonisti l-aħwa Cilia.

Dan il-każ ma jistax

per eżempju jiġi paragunat ma' dak Ingliż R & H Electric Ltd v. Haden

Każ fejn ir-rikorrent applika għal rimedju taħt

dak li kien l-Art.

F'dak il-

każ ir-rikorrent kien azzjonist fil-kumpanija, kien tramite kumpanija oħra li

kellu kontroll assolut tagħha, sellef flus lill-kumpanija.

L-azzjonisti

maġġoritarji neħħewħ minn kull rwol li kellu fil-management u għalhekk

talab għal rimedju taħt l-Art.

Il-qorti qalet:

5 Malta University Press, paġna 1349.

Ċiv.

F'paragrafu 37 tar-rikors tal-appell ir-rikorrent isostni li: 'Fir-

rigward ta' dawn il-flejjes li l-intimati approprijaw mill-kumpanija intimata

indebitament u mingħajr ġustifikazzjoni, dawn għandhom jiġu riżarċiti lura

lill-kumpanija sabiex ikomplu jitqiesu bħala profitti tal-kumpanija.

dan l-għan jintlaħaq, fl-umli fehma tal-esponenti, dan ir-riżarċiment

għandu jiġi ordnat bħala att kif previst taħt l-Artikolu 402(3)(ċ)'.

m'għandu x'jaqsam xejn mas-salarju li talab permezz tat-tielet talba tar-

L-ewwel Qorti ċaħdet biss dik it-talba, u fuq dak hu l-

Kif rajna l-kumplament tat-talbiet tar-rikorrent

intlaqgħu.

Minn qari tar-rikors promotur ma jirriżultax li hemm xi talba

relatata ma' dak li f'paragrafu 37 ir-rikorrent iddeskriva bħala aġir li bih

ħutu, "..… naqqru mill-profitti tal-kumpanija mingħajr ma taw rendikont lil

ħadd is-somma ta' Lm30,175 kull wieħed, f'pagamenti bejn is-sena 1990

Għal dawn ir-raġunijiet tiddeċiedi l-appell billi:

Tiċħad l-eċċezzjoni preliminari tar-rikorrent għall-appell inċidentali

Tiċħad l-appell inċidentali tal-intimati bl-ispejjeż kontra tagħhom.

Tiċħad l-appell tar-rikorrent bl-ispejjeż kontrih u tikkonferma s-

Giannino Tovchegrechko Borg Healey Murphy

Anthony Mc Gahern Murphy

Ċiv.

Mark Gravesteljn Blake Prim Imħallef

Deputat Reġistratur rm


IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020.

Charles Mizzi Cremona v. Il-Kummissarju tal-Pulizija u l-Avukat Ġenerali illum Avukat tal-Istat

Fis-6 ta' Lulju 2018 l-attur ippreżenta kawża kostituzzjonali fil-Qorti

Ċivili, Prim'Awla dwar il-kirja tal-fond 7, Misraħ Arċisqof Gonzi, Kappara, San Ġwann li

hu mikri sabiex jintuża bħala għassa tal-pulizija b'kera ta' €32.62 kull

L-attur talab lill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili sabiex:

Tiddikjara li d-dispożizzjonijiet tal-Kap.

69, kif ukoll dawk tal-Kodiċi Ċivili (Kap. 16) relattivi għall-istitut tal-kera u senjatament l-Art.

1531M tal-Kap.

16 jiksru u jivvjolaw id-dritt tar-rikorrenti għat-tgawdija tal- proprjetà tiegħu u senjatament il-fond adebit bħala Għassa tal-Pulizija f'Misraħ Arċisqof Gonzi ġewwa Tal-Pieta', u dan bi ksur tal-Art.

37 tal- Kostituzzjoni ta' Malta, u tal-Artikolu wieħed (1) tal- Ewwel Protokoll mal- Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal- Bniedem u tal- Libertajiet Fundamentali, liema Konvenzjoni Ewropea ġiet ratifikata u saret parti integrali tal-liġijiet domestiċi bis-saħħa tal-Kap.

319, u dan prevja, occorrendo, in-nomina ta' periti sabiex jagħmlu l-opportuni stimi relattivi għall-fond de quo, u konsegwentement tali dispożizzjoni tal-liġi nulla u bla effett;

"2.Tiffissa kumpens xieraq għal tali vjolazzjoni u anke kumpens għal danni morali liema vjolazzjoni ilha tipperdura snin sħaħ u sa tibqa' hekk tipperdura sakemm il- pussess tal-fond de quo jintradd lir-rikorrenti;

"3.Tikkundanna lill-intimati jew min minnhom iħallsu l-kumpens lill- esponenti, oltre l-imgħax;

"4.Konsegwentement jew min minnhom li m'għandhomx il-jedd li jibqgħu jokkupaw il-fond adebit bħala Għassa tal- Pulizija f'Misraħ Arċisqof Gonzi ġewwa Tal-Pieta' b'titolu ta' kirja li ġiet maħluqa permezz ta provvediment reż bla effett u tagħti lir-rikorrenti dawk ir-rimedji l-oħra kollha li jidhrilha li huma xierqa u opportuni fiċ- ċirkostanzi."

L-intimati kkontestaw il-kawża u jsostnu li ma seħħ l-ebda ksur ta'

dritt fundamentali għaliex:-

Ir-rikorrent xtara l-fond fl-10 ta' Diċembru 1993 meta kien

jaf li hemm kirja protetta taħt il-Kap.

Il-fond hu okkupat mill-Kummissarju tal-Pulizija b'mod

leġittimu.

Hemm skop pubbliku li jikkonsisti fl-użu tal-bini

bħala għassa tal-pulizija;

M'hemmx ksur tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni jew ta'

Artikolu 1 tal-ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, in kwantu

(a) ma seħħx 'teħid forżuż' tal-fond iżda biss kontroll ta'

użu; (b) l-iskop pubbliku hu wieħed soċjali; (c) ma kienx

hemm intervent leġislattiv meta r-rikorrent xtara l-fond fl-

10 ta' Diċembru 1993; (d) persuni f'sitwazzjonijiet simili

m'humiex jiġu trattati b'mod differenti;

Is-sid aċċetta

l-kera mingħajr riżerva, u għalhekk

m'għandux jedd jitlob kumpens għal dak iż-żmien;

B'sentenza tal-20 ta' Jannar 2020 il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili,

iddeċidiet:-

"Għaldaqstant għar-raġunijiet premessi l-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi din il-kawża billi tiddikjara illi:-

Tiċħad l-eċċezzjonijiet kollha tal-intimati;

Tiddikjara li d-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu 69 tal-Liġijiet ta' Malta u dawk tal-Kodiċi Ċivili (Kap. 16) relattivi għall-istitut tal-kera u senjatament l-artikolu 1531M tal-Kap.

16, jivvjolaw id-drittijiet tar- rikorrent għat-tgawdija tal-proprjetà tiegħu, bi ksur tal-artikolu 37 tal- Kostituzzjoni u tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenjoni Ewropea tad-Dritttijiet tal-Bniedem;

Tiffissa l-kumpens totali dovut lir-rikorrent mill-intimati għal dan il- ksur fis-somma ta' tletin elf Euro (€30,000);

Tikkundanna lill-intimati iħallsu l-kumpens hekk likwidat;

Tiddikjara li l-intimati għandhom żmien sitt xhur biex ifittxu post alternattiv minn fejn jiġi pprovdut is-servizz ta' Għassa tal-Pulizija fil- Kalkara, u fi tmiem dawn is-sitt xhur, il-fond inkwistjoni numru sebgħa (7) f'Misraħ Arċisqof Gonzi ġewwa Tal-Pieta', għandu jintradd lir- rikorrent.

"Bl-imgħaxijiet legali mid-data tas-sentenza sad-data tal-pagament effettiv u bl-ispejjeż, kontra l-intimati".

Il-Qorti qiegħda tirriproduċi l-motivazzjoni tal-ewwel Qorti:

"Il-Qorti tqis li minkejja li l-leġislatur ħaseb biex jintroduċi emendi fil-liġi bl- iskop li jiġu regolati aħjar s-sitwazzjonijiet ta' diversi kategoriji ta' sidien li kienu affettwati mid-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu 69 tal-Liġijiet ta' Malta, fosthom sidien ta' proprjetajiet kummerċjali u residenzjali, hemm kategoriji oħrajn ta' sidien li l-leġiżlatur m'għamel l-ebda intervent leġiżlattiv fir-rigward tagħhom.

Fost dawn hemm sidien ta' proprjetà li la tista' tiġi kklassifikata bħala residenzjali u lanqas bħala proprjetà kummerċjali, li kienet ingħatat b'kirja qabel l-1 ta' Ġunju, 1995, bl-artikolu 1531M tal-Kodiċi Ċivili jistipula li għal tali ċirkostanzi ser jibqgħu jgħoddu d-definizzjonijiet u l-liġijiet li kienu fis- seħħ qabel l-1 ta' Ġunju, 1995, jiġifieri l-Ordinanza tal-1931 li Tirregola t- Tiġdid tal-Kiri tal-Bini.

Din l- Ordinanza tillimita u tirrestrinġi lis-sidien kemm fl-ammont ta' kera li jistgħu fil- tal-proprjetà kundizzjonijiet li jistgħu jimponu fuq l-inkwilini tal-proprjetà, kif ukoll fl-użu li jistgħu jagħmlu mill-proprjetà tagħhom.

jirċievu għall-kiri

lill-Gvern,

tagħhom

"Waħda mill-eċċezzjonijiet ewlenin li ġiet imressqa mill-intimat Avukat Ġenerali f'dawn il-proċeduri hija li l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta ma jistax jiġi invokat f'sitwazzjoni bħal dik odjerna peress li dan l-artikolu japplika biss sabiex jipproteġi individwi kontra t-teħid forzuż tal-proprjetà, mentri f'dan il-każ m'hemmx deprivazzjoni totali tal-proprjetà tar- rikorrent, iżda biss kontroll tal-jeddijiet tiegħu bħala sid.

L-intimat Avukat Ġenerali eċċepixxa wkoll li l-Istat għandu jkollu l-poter jilleġiżla b'mod li jikkontrolla jirregolarizza sitwazzjonijiet soċjali fl-ambitu tal- ġid komuni, xi ħaġa din li hija sanċita wkoll bid-dispost tal-Ewwel Artikolu tal- Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem.

ta' proprjetà mill-privat sabiex

l-użu

"Tqis illi il-Qrati tagħna rrikonoxxew l-applikabilità tal-artikolu 37 tal- Kostituzzjoni għal sitwazzjonijiet bħal dik odjerna, u għalhekk l- eċċezzjoni tal- intimati 2.3 għandha tiġi miċħuda, u dan f'ċirkostanzi fejn ir-rikorrent ilu jiġi mċaħħad mill-użu u t-tgawdija tal-proprjetà tiegħu sa minn meta akkwistaha, u mhux qiegħed jirċievi kera ġusta, u b'limitazzjonijiet kbar fir-rigward tar- ripreża tal-imsemmi fond.

Barra minn hekk il-Qorti tqis ukoll li r-rikorrent bħala sid, ilu snin twal iġorr waħdu piż soċjali eċċessiv permezz tal-proprjetà tiegħu, mingħajr ebda għajnuna mill-Istat, li qiegħed jinqeda bl-imsemmija proprjetà sabiex minnha joffri servizz lill-pubbliku mingħajr ma jħallas lis-sid kumpens xieraq għall-użu tagħha.

Il-Qorti tqis li l-piż eċċessiv li ġarr ir- rikorrent kien amplifikat fiċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ tiegħu, fejn lanqas meta kien qiegħed ifittex proprjetà fiż-żmien li kien ser jiżżewweġ u ried jagħmel użu minn din il-proprjetà bħala r-residenza tiegħu, ma kien ingħata widen mill-awtoritajiet, u minflok kellu jagħmel użu minn proprjetà vojta tal- ġenituri tiegħu fejn seta' jgħix wara li żżewweġ.

L- iżbilanċ bejn il-benefiċċju li gawda l-Istat għal dawn is-snin kollha, meta mqabbel mal-piż eċċessiv li r- rikorrent kellu jġorr sa minn meta akkwista il-proprjetà inkwistjoni, huwa ovvju, speċjalment meta wieħed jikkonsidra li r-rikorrent isostni li kien xtara din il-proprjetà waqt id-dibattitu li kien

hawn fil-pajjiż dwar il-ħtieġa ta' riformi fil-liġijiet tal-kera u kemm kien ser ikun hawn tibdil f'dan ir-rigward.

Kif din il- Qorti diġà kellha l-opportunità tirritjeni f'sentenzi oħra, m'għandhomx ikunu individwi privati li jkollhom iġorru waħedhom il-piż ta' miżuri li jittieħdu fl- interess pubbliku, sakemm ma jiġux ikkumpensati għal dan b'mod xieraq, aktar u aktar meta l- benefiċjarju aħħari ta' dawn il-miżuri jkun l-Istat Malti nnifsu.

"Fid-dawl ta' din il-ġurisprudenza, huwa għalhekk ovvju li l-artikolu 37 tal- Kostituzzjoni japplika għaċ-ċirkostanzi odjerni ta' din il-kawża.

L-intimati eċċepew li minħabba l-aspetti temporali tal-każ, l-artikolu 37 tal- Kostituzzjoni u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ma japplikawx għal din il-kawża, peress li r-rikorrent qiegħed ifittex li jattakka l-kostituzzjonalità ta' liġi li daħlet fis-seħħ fl-1931, u l-kirja nnifisha ilha għaddejja mill-1958.

L- intimati għalhekk isostnu li din hija sitwazzjoni li a tenur tal-artikolu 47(9) tal-Kostituzzjoni m'għandhiex tiġi milquta bl-ebda ħaġa li hija prevista fl- tal-Kostituzzjoni artikolu 37 testwalment jaqra:

tal-Kostituzzjoni.

L-artikolu 47(9)

"Dan ifisser li f'każ ta' teħid ta' proprjetà li jkun sar taħt xi liġi li kienet fis- seħħ minnufih qabel it-3 ta' Marzu, 1962, jew taħt xi liġi li ġiet fis-seħħ fit- 3 ta' Marzu, 1962 jew wara din id-data, li emendat jew issostitwixxiet xi liġi fis-seħħ minnufih qabel it-3 ta' Marzu, 1962, u li ma taqax taħt il- parametri tal-artikolu 47(9)(a) sa (d) tal-Kostituzzjoni ta' Malta, dan ma jistax jitqies li jmur kontra l- artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta bit- tħaddim tal-artikolu 47(9) tal-istess Kostituzzjoni.

L-artikolu 47(9) tal- Kostituzzjoni jippreċiża li lanqas l-emendi u s- substituting acts introdotti f'dik id-data jew wara dik id-data ma jistgħu jippekkaw kontra l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni, sakemm dawn l-emendi ma jkunux jagħmlu xi waħda mill-affarijiet tal- Kostituzzjoni.

imsemmija

"Il-Qorti tqis li sa fejn l-emendi introdotti fl-1995, u b'mod partikolari l- emendi introdotti fl-2009, wasslu biex ċerti kategoriji ta' proprjetà ma' baqgħux regolati bl-Ordinanza tal-1931, u seħħ tibdil fil-liġi tal-kera li mhux biss affettwa l-kirjiet futuri iżda anke l-kirjiet viġenti, b'tibdil li kien jaħseb għal awment fil-kera għas-sidien kemm ta' fondi residenzjali u kummerċjali, u għat-terminazzjoni ta' bosta kirjiet taħt ċerti kundizzjonijiet jew f'ċerti ċirkostanzi, liema tibdil leġiżlattiv f'termini relattivi għamel il- kondizzjonijiet li jirregolaw id-dritt għal kumpens jew l-ammont tiegħu anqas favorevoli għal sidien ta' kategoriji oħra ta' proprjetà li qegħdin f'sitwazzjoni simili għal dik li qiegħed fiha r-rikorrent, il-limitazzjoni tal- artikolu 47(9) tal-Kostituzzjoni m'għandhiex tapplika, peress li din hija sitwazzjoni li tinkwadra ruħha perfettament taħt l-artikolu 47(9)(ċ) tal- Kostituzzjoni, u għalhekk l-intimati ma jistgħux isostnu l- eċċezzjoni

tagħhom Kostituzzjoni.

li r-rikorrent m'għandux dritt

jinvoka

"Il-Qorti ma taqbilx lanqas ma' dak li sostnew l-intimati li r-rikorrent daħal b'għajnejh miftuħin fis-sitwazzjoni li jinsab fiha llum, u bħal donnhom riedu jargumentaw li huwa qatt ma kellu jixtri proprjetà li kienet soġġetta għall-kirja lil terzi.

Il-Qorti tqis li din il-linja difensjonali tal-intimati hija waħda dubjuża ferm, partikolarment għax l-intimati donnhom qegħdin jimplikaw li sidien ta' proprjetà mikrija taħt il-liġijiet tal-kera l-antiki, mhux biss huma pprivati mill- użu u t-tgawdija tal-proprjetà tagħhom, imma għandhom ikunu inibiti wkoll milli jittrasferixxu l-proprjetà tagħhom.

"In vista ta' dawn il-konsiderazzjonijiet, il-Qorti tqis li r-rikorrent qiegħed jiġi mċaħħad mid-dritt tiegħu għat-tgawdija tal-proprjetà akkwistata minnu, kemm minħabba l-fatt li mhuwiex qiegħed jirċievi ħlas adegwat għal dan it- teħid tal-proprjetà mill-pussess tiegħu, kif ukoll minħabba d- diversi restrizzjonijiet li huwa għandu fl-użu li jista' jagħmel minn din il- proprjetà.

Jirriżulta wkoll li l-aspettattivi leġittimi li kellu r-rikorrent, li l- emendi fil-liġijiet tal-kera kienu ser jindirizzaw is-sitwazzjoni tiegħu, ġew delużi billi sitwazzjonijiet bħal tiegħu ġew eskluż mill-iskop tal-emendi introdotti, partikolarment meta fis-sena 2008 kienet saħansitra ġiet ippubblikata White Paper li kienet tipprovdi speċifikament għal fondi użati bħala Għassa tal- Pulizija, iżda meta ġew introdotti l-emendi fil-liġi, proprjetajiet bħal tiegħu ġew esklużi mill-iskop tal-emendi li ġew introdotti.

"Jirriżulta mill-konstatazzjonijiet tal-espert tekniku ġudizzjarju, li bejn is- sena 1995 u s-sena 2019, ir-rikorrent kien idaħħal €108,972 f'kirjiet li kieku seta' jikri dan il-fond fis-suq miftuħ tal-proprjetà.

"Il-Qorti tqis li tenut kont tal-fatt li kien biss disa' snin wara d-dħul fis-seħħ tal- emendi tal-2009, li r-rikorrent istitwixxa l-proċeduri odjerni, filwaqt li għal dan iż-żmien kollu aċċetta l-kera offruta lilu mill-awtoritajiet governattivi għall-użu tal-fond inkwistjoni, fiċ-ċirkostanzi tal-każ l- ammont ta' tletin elf Euro (€30,000) għandu jitqies li huwa kumpens xieraq għal-leżjonijiet sofferti minnu.

"Tenut kont tal-fatt li l-fond inkwistjoni mhuwiex qiegħed jintuża għal skopijiet ta' akkomodazzjoni, iżda qiegħed jintuża bħala Għassa tal- Pulizija, f'ċirkostanzi fejn mill-provi prodotti jirriżultala illi tul is-snin l- intimat Kummissarju tal- Pulizija m'għamel l-ebda sforz sabiex jinstab post ċentrali alternattiv minn fejn jiġi pprovdut is-servizz ta' Għassa tal- Pulizija, il-Qorti qiegħda tiffissa terminu ta' sitt xhur li jidhrilha li huma suffiċjenti biex l-intimati jsibu post ċentrali alternattiv minn fejn jiġi pprovdut dan is-servizz, u dan sabiex il-pussess tal- fond mertu ta' dawn il-proċeduri jkun jista' jingħata lir-rikorrent".

B'rikors preżentat fil-11 ta' Frar 2020, l-intimati appellaw mis-

sentenza bl-aggravji jkunu:-

Ir-rikorrent xtara l-fond meta kien jaf li mikri bħala għassa.

Fil-fatt f'klawżola 3 tal-kuntratt ta' akkwist jingħad: "3.

Jiġi

dikjarat illi l-fond in vendita preżentement jinsab mikri

bħala għassa tal-pulizija bil-kera ta' erbatax-il lira Maltija

(Lm14) fis-sena".

Ħadd ma ġiegħel lir-rikorrent jixtri l-

fond, u jekk verament ried jgħix fil-fond seta' jixtri post

L-Artikolu 37 ma japplikax għall-Kap.

69 tal-Liġijiet ta'

L-inapplikabilita`

tal-Konvenzjoni

Ewropea (ara Artikolu 7 tal-Kap.

Ir-rimedju mogħti mill-ewwel Qorti inkluż il-kumpens.

L-ewwel Qorti ma qisitx l-emendi li daħlu fis-seħħ

permezz tal-Att X tal-2009 u konsultazzjoni vasta li kien

hemm warajha.

Ir-rikorrent wieġeb u ta r-raġunijiet għalfejn l-appell għandu jkun

miċħud.

Fl-istess ħin ippreżenta appell inċidentali li bih ilmenta li l-

kumpens li ffissat l-ewwel Qorti kien baxx wisq u ma kienx jirrifletti li kienu

għaddew 27 sena li matulu kien imċaħħad minn ħwejġu.

F'dan ir-rigward

għamel riferenza għar-rapport tal-Perit Tekniku Mario Brightwell u jsostni li

kellu jirċievi qligħ ta' ċirka €76,704.

Dan b'effett mill-1995 sas-sena 2018,

ċioe` is-sena meta ppreżenta l-kawża tal-lum.

Kompla li minn dik iċ-ċifra

kien irċieva biss is-somma ta' €652.40 u għalhekk kumpens ta' €30,000

lanqas mhu nofs il-qligħ li kellu jirċievi.

Isostni li f'dik is-somma m'hemmx

proporzjonalita` bejn il-piż li ġarr u l-vantaġġ li ħadet il-pulizija.

aggravju argumenta biss li meta din il-Qorti tillikwida kumpens li għandu

jitħallas lilu, il-kundanna għall-ħlas għandha tirrifletti l-ammont li ser ikun

Il-fatti l-iktar rilevanti għall-iskop ta' dan l-appell huma s-segwenti:-

Ir-rikorrent xtara l-fond 7, Misraħ Arċisqof Gonzi, Kappara, San Ġwann

b'kuntratt tal-10 ta' Diċembru 1993 pubblikat min-Nutar

Il-fond xtrah bil-prezz ta' elf lira Maltin (Lm1000) li tħallsu fuq

il-kuntratt.

Fl-istess kuntratt jingħad li l-fond mikri bħala

għassa tal-pulizija b'kera ta' Lm14 kull sena.

Il-fond ilu mis-snin ħamsin mikri bħala għassa tal-pulizija.

B'ittra datata 29 ta' Mejju 1995 li r-rikorrent bagħat lill-

Ministru tal-Intern, talab li jinstab fond alternattiv biex jintuża

bħala għassa tal-pulizija.

Ir-rikorrent kiteb li jrid il-fond sabiex

jużah bħala d-dar taż-żwieġ peress li fi ftit xhur oħra kien ser

jiżżewweġ.

v. B'ittra datata 17 ta' Ottubru 1995, ir-rikorrent irċieva tweġiba

mingħand is-Segretarju Privat tal-Ministru li infurmah li l-fond

jintuża bħala għassa tal-pulizija u ilha titħallas kera sa minn

qabel l-1958.

Żied li l-fond hu ideali sabiex jintuża għal dak

l-iskop u l-pulizija mhux ser toħroġ minnu.

B'ittra datata 22 ta' Frar 2010 ir-rikorrent għamel referenza

għall-emendi li kienu saru fil-liġi tal-kera, u talab awment tal-

kera fl-ammont ta' €185 fis-sena.

ngħata kien ferm inqas (ara affidavit tar-rikorrent a fol.

Xehed li issa qiegħed jirċievi €72.

Skont rapport tal-Perit Mario Brightwell, wara d-digriet li tat il-

Qorti fis-26 ta' Novembru 2018, il-valur lokatizju tal-fond

oġġett tal-kawża hu €730 kull xahar, ċioe` €8760 fis-sena

Il-qies totali tal-fond hu 122 metru kwadru, li jinkludi

fih il-bitħa u gallarija.

Il-fond fih erbat ikmamar u qiegħed fuq

żewġ sulari u fih il-bejt.

Kif jidher mir-ritratti mehmuża mar-

rapport tal-perit tekniku, il-fond jinsab f'post ċentrali tal-

Kalkara u faċċata hemm il-baħar.

Il-fond hu antik u għandu

bżonn dawra.

Permezz ta' nota preżentata fis-6 ta' Mejju 2019, l-

istess perit tekniku ta l-valur lokatizju tal-fond għas-snin 1995

Stima ta' kera għal kull xahar.

Appell tal-Avukat tal-Istat.

L-ewwel aggravju.

Hu fatt li fid-data li r-rikorrent xtara l-fond, 10 ta' Diċembru 1993,

kien jaf li l-fond mikri u kien jintuża bħala għassa tal-pulizija b'kera ta'

Lm14 fis-sena.

Pero` li ma jsemmux l-appellanti hu li minn dakinhar għaddew iktar

minn sitta u għoxrin sena u tista' tgħid ma nbidel xejn mill-posizzjoni tas-

sid u l-inkwilin.

Il-fond għadu jintuża bħala għassa tal-pulizija b'kera

miżera meta paragunat ma' dak li jagħti s-suq miftuħ, skond l-istima li

għamel il-Perit Tekniku Mario Brightwell (ara rapport a fol.

L-appellanti għamlu referenza għas-sentenzi ta' din il-Qorti fl-

ismijiet Emanuel Said Limited v. Carmel Pitcher et tal-5 ta' Lulju 2011, u

Albert Salomone et v. Il-Prim'Ministru et tat-22 ta' Frar 2012 fejn intqal li s-

sid kien volontarjament għamel ftehim ta' lokazzjoni meta l-liġi speċjali

tal-kera kienet ilha s-snin in vigore.

Madankollu hemm ġurisprudenza kemm lokali u wkoll tal-QEDB, li

wkoll fejn is-sid ikun ta l-fond b'lokazzjoni, xorta ma jitlifx il-jedd li

jipproponi dawn it-tip ta' proċeduri (ara per eżempju sentenza tal-QEDB

Salomone v. Malta tat-30 ta' Jannar 2018).

Fis-sentenza riċenti Aquilina v.

Malta (40246/18) tad-9 ta' Ġunju 2020, il-QEDB qalet:

Il-Qorti ma tara l-ebda raġuni għalfejn l-istess raġunament ma

japplikax għall-każ fejn is-sid ikun xtara fond li hu diġa` mikri u fejn il-kirja

hi protetta taħt waħda mil-liġijiet speċjali.

Dan meta tikkunsidra li minn

meta r-rikorrent xtara l-fond għaddew iktar minn 26 sena, li hu perjodu

twil u ma nbidel xejn sabiex itejjeb il-posizzjoni ta' sid il-kera.

Fejn qatt 26

sena ilu wieħed kien jistenna li l-valur tal-proprjeta` f'Malta kienet ser

tiżdied daqshekk?

Dan l-aggravju hu dwar dik il-parti tas-sentenza li biha l-ewwel Qorti

iddeċidiet li hemm ksur tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

L-appellanti jsostnu li l-ewwel Qorti ma qisitx sew dak li jipprovdi l-

Artikolu 47(9) tal-Kostituzzjoni.

L-Art.

37 tal-Kostituzzjoni jipprovdi li "ebda interess fi jew dritt

fuq proprjeta` li kull xorta li tkun" ma jista' jittieħed jekk mhux

inter alia bi ħlas ta' kumpens xieraq.

Id-dritt ta' sid li jkollu l-

pussess materjali u mhux biss pussess legali huwa interess

fuq proprjeta`.

B'hekk hu imħares taħt l-art.

37 minkejja li s-

sid ma ġiex imċaħħad minn kull interess fil-proprjeta`.

Il-Kap.

69 kien emendat b'liġijiet li daħlu fis-seħħ wara l-1962

li pero` ma għandhomx l-effetti msemmija fil-para. (a) sa (d)

L-Artikolu 47(9) tal-Kostituzzjoni jipprovdi li, "Ebda ħaġa fl-

artikolu 37 ta' din il-Kostituzzjoni ma għandha tolqot il-ħdim

ta' xi liġi fis-seħħ minnufih qabel it-3 ta' Marzu 1962 jew xi liġi

magħmula fi jew wara dik id-data li temenda jew tissostitwixxi

xi liġi fis-seħħ minnufih qabel dik id-data (jew xi liġi li minn

żmien għal żmien tkun emendata jew sostitwita bil-mod

deskritt f'dan is-subartikolu).....".

It-tiġdid tal-kirja seħħ bis-

saħħa ta' liġi li kienet fis-seħħ qabel l-1962, ċioe` L-

Ordinanza Li Tirregola t-Tiġdid tal-Kiri ta' Bini li daħlet fis-

seħħ bl-Ordinanza XXI tal-1931.

Għalhekk hu mħares mill-

Artikolu 47(9) tal-Kostituzzjoni u għaldaqstant mhuwiex

milqut minn Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

Għalkemm hu minnu li l-Kap.

69 kien emendat b'liġijiet li

daħlu fis-seħħ wara l-1962, pero` ma kellhomx l-effetti li

jissemmew

fil-paragrafi (a) sa (d)

Kostituzzjoni.

Għaldaqstant, sewwa argumenta l-Avukat tal-Istat illi l-Kap.

ukoll kif emendat, ma jintlaqatx bl-Art.

37 tal-Kostituzzjoni.

Madankollu m'għandux raġun l-Avukat tal-Istat li jgħid li l-Art.

tal-Kostituzzjoni ma japplikax minħabba li jirreferi biss dwar 'teħid forżuż'

ta' proprjeta`.

L-Art.

37 jipprovdi illi "ebda interess fi jew dritt fuq proprjetà

li kull xorta li tkun", ma jista' jittieħed jekk mhux inter alia bi ħlas ta'

Id-dritt ta' sid li jkollu pussess materjali u mhux biss

legali ta' ħwejġu huwa interess fuq proprjeta` u għalhekk huwa mħares

ukoll taħt l-Art.

37 għalkemm is-sid ma ġiex imċaħħad minn kull interess

fil-proprjeta`.

Għalhekk tiċħad it-tieni parti tat-tieni aggravju.

li jipprovdi:

L-appellanti jsostnu li l-Konvenzjoni Ewropea ma tapplikax, ratione

F'dan ir-rigward għamlu referenza għall-Artikolu 7 tal-Kap.

"Ebda ksur tal-Artikoli 2 sa 18 (inklużi) tal-Konvenzjoni jew tal-Artikoli 1 sa 3 (inklużi) tal-Ewwel Protokoll li jsir qabel it-30 ta' April 1987 jew tal- Artikoli 1 sa 4 (inklużi) tar-Raba' Protokoll, l-Artikoli 1 u 2 tas-Sitt Protokoll jew tal-Artikoli 1 sa (inklużi) tas-Seba' Protokoll li jsir qabel l-1 ta' April 2002, ma għandu jagħti lok għal xi azzjoni taħt l-artikolu 4".

L-appellanti argumentaw li l-fond kien ingħata b'kera sa minn qabel

Komplew jargumentaw li peress li l-Konvenzjoni bdiet tapplika

l-azzjoni ma

tiġi kkunsidrata mill-aspett

konvenzjonali għaliex kemm il-liġi kif ukoll il-kirja saru qabel it-30 ta' April

1987 imsemmi fl-Artikolu 7 tal-Kap.

319 tal-Liġijiet ta' Malta.

Dwar dan l-ilment din il-Qorti diġa` kellha l-opportunita` li tesprimi

ruħha per eżempju fis-sentenza Raymond Salomone Cakebread et v. Avukat

Ġenerali et, tad-29 ta' April 2016:-

A skans ta' ripetizzjoni, din il-Qorti taghmel referenza ghall- konsiderazzjonijiet tal-ewwel Qorti in meritu inkluz ir-referenzi taghha ghall-gurisprudenza patria u dik Ewropea, u tabbraccjahom bhala taghha.

Huwa palezi illi l-allegata vjolazzjoni tal-jeddijiet tar-rikorrenti ghadha ghaddejja in kwantu l-effetti kollha emananti mill-kirja ikkreata ex lege bl-Att XXIII tal-1979 ghadhom ezistenti sal-gurnata tal-lum, u ghalhekk l-aggravju mressaq mill-konjugi Tabone ma ghandu ebda fondament fid-dritt.""

Raġunament li ovvjament japplika wkoll fir-rigward tal-Kap.

Fl-istess aggravju l-appellati argumentaw li sa fejn l-ilment tar-

rikorrent hu bażat

fuq

tal-Ewwel Protokoll

Konvenzjoni, skond il-proviso ta' dik id-disposizzjoni kull Stat għandu jedd

li jagħmel liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjeta` skont

l-interess ġenerali.

id-diskrezzjoni

tal-leġislatur

m'għandhiex tinbidel sakemm ma tkunx manifestament mingħajr bażi

raġonevoli.

Għalkemm din il-Qorti ma teskudix li hemm interess ġenerali

peress li l-għassa tal-pulizija qegħda tagħti servizz lill-komunita tal-

Madankollu, hemm żbilanċ sproporzjonat bejn l-interessi tas-sid

u tal-interess ġenerali.

Il-Prim'Awla, din il-Qorti u l-QEDB ilhom issa snin jirrepetu l-istess

ħaġa, ċioe` li hu meħtieġ element ta' proporzjonalita` bejn il-kera li

tippermetti l-liġi u dak li jagħti s-suq ħieles b'mod li meta d-differenza bejn

il-kera li tagħti l-liġi u dak tas-suq tkun wisq, jiġri illi ma jitħarisx il-bilanċ

meħtieġ u hekk jinkiser il-jedd għat-tgawdija tal- proprjeta`.

li l-kirja tista' tgħid hi għall-perjodu indefinit, u m'hemmx ħjiel meta r-

rikorrent jista' jieħu lura l-pussess ta' ħwejġu.

Il-Qorti Ewropeja għad-Drittijiet tal-Bniedem fil-każ Scerri v. Malta

deċiż fis-7 ta' Lulju 2020 (Application Number 36318/18) saħqet:-

Għalhekk, għalkemm l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-

Konvenzjoni ma jiggarantixxix kumpens sħiħ fejn ikun hemm għanijiet

leġittimi li jittieħdu fl-interess ġenerali, xorta jibqa meħtieġ l-element ta'

proporzjonalita` bejn il-kera li tippermetti l-liġi u dak li potenzjalment jista'

jinkiseb fis-suq miftuħ.

Bilanċ li f'dan il-każ żgur li ma nżammx meta

tikkunsidra d-diskrepanza konsiderevoli li hemm bejn il-kera li titħallas u

dik li s-sid jista' jikseb jekk jikri l-fond fis-suq miftuħ li m'huwiex regolat

mill-protezzjoni li l-Kap.

69 jagħti lill-inkwilin.

Ir-raba' aggravju.

Dan l-aggravju jindirizza r-rimedju li tat l-ewwel Qorti fir-rigward tal-

Isostnu li r-rimedju tal-kumpens m'huwiex ġustifikat u f'kull każ

eċċessiv meta tikkunsidra li l-kontroll ta' użu sar għal raġuni leġittima.

L-ewwel Qorti illikwidat kumpens ta' tletin elf euro (€30,000).

Osservat li minn dak li qal il-perit tekniku, bejn is-sena 1995 u 2019, ir-

rikorrent kien jirċievi €108,972 f'kirjiet li kieku seta' jikri l-fond fis-suq

miftuħ.

Kompliet li meta tqis li kien biss disa' snin wara li daħlu fis-seħħ

l-emendi tal-2009, li r-rikorrenti ppreżenta l-kawża u matul is-snin aċċetta

l-kera li kienet offruta lilu, is-somma ta' €30,000 hu kumpens xieraq.

Din il-Qorti tosserva kif:-

i. Meta fl-1993 ir-rikorrent xtara l-fond, kien jaf li l-fond mikri lill-

Istat sabiex jintuża bħala għassa tal-pulizija.

Il-fatt li l-kirja hi waħda protetta taħt il-liġi speċjali, ovvjament

wassal sabiex ir-rikorrent xtara l-fond għall-prezz ferm baxx

ta' Lm1,000.

Dan ifisser li għall-investiment ferm żgħir li

għamel, xtara fond li llum żgur li għandu valur konsiderevoli

wkoll meta tqis f'liema parti tal-Kalkara jinsab.

Fl-2009 saru emendi fil-liġijiet tal-kera li wasslu sabiex il-kera

togħla għal €185 kull sena (Artikolu 1531C tal-Kodiċi Ċivili)

għad-djar ta' abitazzjoni u wkoll fondi kummerċjali (artikolu

1531D tal-Kodiċi Ċivili).

Pero` ma jirriżultax li l-emendi

ipprovdew għall-kirja tat-tip in eżami.

F'kull każ fir-rigward

tal-artikolu 1531C tal-Kodiċi Ċivili, il-ġurisprudenza hi ċara

fis-sens li l-awment tal-kera kontemplat f'dik id-disposizzjoni

ma servix biex ineħħi l-iżbilanċ bejn id-drittijiet tas-sid u l-

interess ġenerali.

Il-provi juru li s-sid kien talab lill-Ministru tal-Intern sabiex

jingħata lura l-fond għaliex kien ser jiżżewweġ u ried jużah

bħala d-dar konjugali.

Ma jidhirx li taħt il-Kap.

ostakolu sabiex ir-rikorrent jipproponi proċeduri quddiem il-

Bord Li Jirregola l-Kera u jitlob li ma jġeddidx il-kirja għall-

użu personali tiegħu, ġialadarba l-fond mhuwiex ħanut u

lanqas abitazzjoni.

Pero` m'hemmx prova li r-rikorrent kien

ippreżenta proċeduri quddiem il-Bord Li Jirregola l-Kera biex

jieħu lura l-fond.

Fil-fatt hu stess xehed li wara rċieva l-ittra

tas-17 ta' Ottubru 1995 mingħand is-segretarju tal-Ministeru

tal-Intern, kien issellef dar mingħand missieru fejn mar jgħix

u għadu jgħix hemm sal-lum (paragrafu 6 tal-affidavit a fol.

v. Skond l-istima tal-valur lokatizju li għamel il-perit tekniku fil-

perjodu bejn l-1995 u 2019, kirja fis-suq miftuħ kienet tirrendi

total ta' €108,972 bħala kera.

L-istima mill-perit tekniku saret biss waqt il-kawża u

ovvjament hi opinjoni soġġettiva.

Meta tqis dak kollu li għadu kif issemma fil-paragrafu preċedenti, il-

Qorti hi tal-fehma li s-somma ta' €30,000 hi ġusta u fiha għandha wkoll

L-intimati ilmentaw ukoll dwar il-fatt li l-ewwel Qorti ordnat li l-

intimati għandhom jiżgumbraw minn ġewwa l-fond fi żmien sitt xhur.

F'dan il-każ il-Qorti m'hijiex ser tvarja dik il-parti tas-sentenza ġialadarba

l-kirja hi favur il-Gvern.

Fil-fehma tal-Qorti dan hu l-uniku rimedju li

verament hu l-iktar wieħed floku meta tikkunsidra li din mhijiex kwistjoni

bejn persuni privati, u d-diskrezzjoni wiesgħa li għandha l-Qorti tal-ewwel

grad u din il-Qorti fl-għoti ta' rimedju għall-ksur ta' jeddijiet fundamentali.

L-Istat hu responsabbli għall-ksur tal-jedd fundamentali protett taħt l-

Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll, u r-rimedju li għandu jagħti hu dak li

jirritorna lura l-fond lis-sid.

F'dan il-każ l-għoti ta' kumpens biss mhuwiex

rimedju suffiċjenti.

Il-Gvern ilu sa mis-snin ħamsin igawdi dan il-fond u jużah bħala

għassa tal-pulizija, u jħallas kera ferm baxxa.

Il-Gvern għandu l-mezzi,

inkluż dawk finanzjarji, sabiex isib fond alternattiv biex jintuża bħala

għassa tal-pulizija.

B'hekk ma jkomplix igawdi minn liġi li qegħda ta'

kuljum tikser il-jedd tas-sid billi tpoġġi fuqu piż sproporzjonat.

F'dan l-aggravju l-appellanti ilmentaw li l-ewwel Qorti naqset milli

tqis l-emendi li daħlu fis-seħħ bl-Att X tal-2009 u l-konsultazzjoni vasta li

L-emendi introdotti bl-Att X tal-2009 tejbu ftit il-posizzjoni tas-sid

għal dak li għandu x'jaqsam mal-kera.

Pero` id-diskrepanza bejn l-

awment fil-kera kontemplat bl-emendi u l-valur lokatizju fis-suq miftuħ,

Għal dak li jirrigwarda 'l hekk imsejħa 'l-konsultazzjoni vasta li kien

hemm warajha', ma tfisser xejn.

Il-fatt li seta' kien hemm konsultazzjoni

mal-pubbliku ma jfissirx li l-emendi irrimedjaw għan-nuqqasijiet serji li fiha

Il-ħames aggravju.

tibqa' enormi.

l-liġi speċjali.

L-aħħar aggravju hu dwar il-kap tal-ispejjeż.

Għalkemm l-appellanti ingħataw raġun għall-parti mill-ewwel

aggravju, il-Qorti ma ssib l-ebda raġuni għalfejn l-appellat għandu

jagħmel tajjeb għall-parti mill-ispejjeż ġudizzjarji.

Dan meta tqis li xorta

hemm ksur tal-artikolu 1 tal-ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni.

Appell inċidentali tar-rikorrent.

Ir-rikorrent jippretendi li l-Qorti tal-ewwel grad kellha tillikwida

kumpens għola mis-somma ta' €30,000 għall-perjodu ta' 27 sena li ilu

jsofri ksur tad-dritt fundamentali.

B'riferenza għar-raba' aggravju tal-Avukat tal-Istat il-Qorti diġa`

għamlet konsiderazzjonijiet f'dan ir-rigward f'paragrafu 27 ta' din is-

Dan kien każ fejn ma jirriżultax li kien hemm xi raġuni li

tipprekludi lir-rikorrent milli jippreżenta kawża fil-Bord Li Jirregola l-Kera

sabiex ma jkomplix iġedded il-kirja minħabba li għandu bżonn il-fond

għall-użu personali sabiex jużah bħala r-residenza tiegħu.

Dan apparti li

l-Qorti tal-ewwel grad tat lir-rikorrent l-aqwa rimedju possibbli, ċioe` li

jingħata lura l-pussess tal-fond oġġett tal-kawża.

It-tieni aggravju jiddependi fuq l-ezitu tal-ewwel aggravju u in vista

ta' dak li ntqal fil-paragrafu preċedenti, tiċħad ukoll it-tieni aggravju.

Għal dawn ir-raġunijiet tiddeċiedi l-appell billi:-

Tilqa' parzjalment it-tieni aggravju tal-appellanti u tiddikjara li l-

Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ma japplikax għal-lanjanza tal-appellat

għar-raġuni

li ngħatat

ta' din

is-sentenza.

Għaldaqstant, tvarja s-sentenza tal-ewwel Qorti tal-20 ta' Jannar

2020 billi tiċħad l-ewwel talba in kwantu tirreferi għall-allegat ksur

tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

Tiċħad il-kumplament tal-appell tal-appellanti.

Tiċħad l-appell inċidentali tar-rikorrent u tikkonferma l-kumplament

Spejjeż tal-appell a karigu tal-appellanti filwaqt li l-ispejjeż tal-appell

inċidentali huma a karigu tal-appellat Mizzi Cremona.

Ir-Reġistratur għandu, kif jgħid u jrid l-Art.

242(1) tal-Kodiċi ta'

Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, jibgħat kopja ta' din is-sentenza

lill-iSpeaker tal-Kamra tad-Deputati.

Mark Caligari Prim Mackay

Giannino Vella Gera Demajo Mackay

Anthony Sammut Attems Mackay

Deputat Reġistratur gr

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020.

Lilian Mejlak, Carmelina Niesz u b'digriet tas-26 ta' Awwissu 2020 l-atti ġew trasfużi f'isem it-tabib Dottor Anthony Niesz, Catherine sive Kate Card Farrugia, Andrew James Niesz, Denise Salifu u Lisa Kate Sarsero wara l-mewt ta' Carmelina Niesz fil-mori tal- kawża; Michael Cutugno, Bernardette Formosa Scalpello, Marie Louise Formosa Scalpello Cutugno u Margaret Cutugno v. Avukat Ġenerali li bi provvediment tal-11 ta' Frar 2020 ġie sostitwit bl-Avukat tal-Istat u Naxxar Lions Football Club

Din is-sentenza hi dwar l-appell li ppreżenta l-Avukat tal-Istat minn

sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fil-25 ta' Ġunju 2020 li biha sabet

ksur tal-Art.

37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u tal-Art.

1 tal-Ewwel Protokoll

tal-Konvenzjoni u tat rimedju għal dak il-ksur.

L-ewwel Qorti spjegat il-fatti hekk:

Ir-rikorrenti huma sidien tal-fond bin-numru uffiċjali 10/11 (ġja 47/48), Pjazza Vittorja, Is-Swatar, L-Imsida, liberu u frank.

Lilian Mejlak u Carmelina Niesz aħwa Cutugno huma proprjetarji ta' 7/18 kull waħda mill-fond de quo, filwaqt li Michael Cutugno, Bernardette Formosa Scalpello, Marie Louise Formosa Scalpello Cutugno u Margaret Cutugno aħwa Cutugno huma proprjetarji ta' 1/18 kull wieħed mill-fond de quo.

Il-fond ilu mikri għal dawn l-aħħar 74 sena lin-Naxxar Lions Football Club bħala l-każin.

Ir-rikorrenti kienu u għadhom obbligati

"3. l-kirja indefinittivament bl-istess kera u kundizzjonijiet minħabba d- disposizzjonijiet tal-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta

jġeddu

Skont L.S.16.13, il-kera fit-28 ta' Frar 2014 żdiedet b'rata fissa ta' 10% fuq il-kera dovuta għas-sena preċedenti u hekk kompliet tiġi miżjuda sas- sena 2016, bir-rata ta' 10% fuq il-kera tas-sena preċedenti, u mit-28 ta' Frar 2016 bdiet tiżdied b'rata fissa ta' 5% fis- sena miżjuda fuq il-kera pagabbli għas-sena 2016, u kompliet hekk tiżdied bir-rata ta' 5% fis-sena biex fit-28 ta' Frar 2019 saret €107.69c fis-sena, b'dan illi tali żidiet għandhom jibqgħu hekk jsiru kull sena bir- rata fissa ta '5% sal-31 ta' Diċembru 2023, u wara dan il-perijodu l- kera tibqa' tiżdied kull sena skond l-Indiċi tal-Inflazzjoni.

Li jfissier illi l-kera annwali matul il-perkors ta' 74 sena ossia mill-1945 sal-2019 żdiedet biss b' €37.80c.

Skont ir-Regolament 3 tal-istess liġi sussidjarja, fejn fil-fond issir xi attività ekonomika, b'seħħ mill-1 ta' Jannar 2015 "… l-inkwilin tal-fond għandu jħallas ukoll lill-persuna li hi intitolata li tirċievi l-kera, ammont ekwivalenti għal 5% fuq id-dħul annwali derivat minn kull attività ekonomika mwettqa fil-proprjetà mikrija lill-każin, u għandu jiġi eskluż id- dħul derivat minn attivitajiet ta' ġbir ta' fondi jew attivitajiet filantropiċi organizzati u amministrati mill-każin innifsu".

L-intimati Naxxar Lions F.C. kkumerċjalizzaw il-fond de quo billi willew il- bottegin, bil-kera ta' €30.00ċ kuljum, biex b'hekk fl-2018, 5% ta' dan l-ammont, meta annwalizzat, ammonta għas-somma miżera ta' €547.50ċ għal-sena sħiħa.

Permezz tal-Att Nru. X tal-2009, il-Ġvern ta' Malta għamel emendi fil- Liġijiet tal-Kera; madanakollu, ma għamel ebda tibdil għal dak li jirriġwardja kirjiet ta' każini li saru qabel l-ewwel (1) ta' Ġunju 1995 tant illi l-Artikolu 1531J tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta jgħid li "meta l- kirja tkun saret qabel l-1 ta' Ġunju, 1995 għandha tibqa 'tgħodd il-liġi u d- definizzjonijiet kollha kif kienu fis-seħħ qabel l-1 ta' Ġunju 1996."

Għalhekk anke wara l-Att X tal-2009 ir-rikorrenti baqgħu privi minn kull protezzjoni tad-drittijiet tagħhom, oltre illi bl-imsemmija liġi u liġijiet ohra viġenti hemm normi differenti applikabbli bejn sidien ta' kazini li nkrew qabel l-1 ta' Ġunju 1995 u dawk li nkrew wara l-1 ta' Ġunju 1995, kif wkoll bejn sidien ta' kazini u sidien ta' proprjetajiet residenzjali jew kummerċjali".

L-ewwel Qorti iddeċidiet il-kawża b'dan il-mod:-

tiċħad

"(1) kompatibbli ma' din is-sentenza;

l-eċċezzjonijiet kollha

tal-intimati safejn m'humiex

"(2) Tilqa' l-ewwel talba billi tiddikjara illi fatti suesposti jikkostitwixxu ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif sanċiti fl-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea u fl-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni ta' Malta għall-perjodu bejn is-16 t'Awissu 1987 u l-10 ta' Mejju 2019;

"(3) Tilqa' t-tieni talba billi tiddikjara illi l-lokazzjoni viġenti tal-fond bin- numru 10/11, Victory Square, Is-Swatar, L-Imsida, NXR 1705, proprjetà tar- rikorrenti, a favur tal-intimati Naxxar Lions Football Club, u l- applikazzjoni tal-provvedimenti tal-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta, jilledu d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif sanċiti fl-Artikolu 1 ta' l-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea u fl-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u b'hekk huma inapplikabbli in konfront tar-rikorrenti għar- rigward tal-proprjeta' de quo.

"(4) Tilqa' t-tielet talba billi tiddikjara illi r-rikorrenti ma humiex obbligati jġeddu l-kirja tal-fond bin-numru 10/11, Victory Square, Is-Swatar, L-Imsida, lill- klabb intimat billi huma ntitolati jieħdu lura l-pussess sħih tal-istess fond.

Tiċħad ir-raba' talba iżda tiddikjara li n-Naxxar Lions Football Club ma jistax jibqa' jistrieħ fuq id-disposizzjonijiet speċjali tal-liġijiet tal-kera biex jibqa' jokkupa l-fond bin-numru 10/11, Victory Square, Is-Swatar, L-Imsida.

Tilqa' l-ħames talba billi tiddikjara illi l-Avukat tal-Istat huwa responsabbli għall-kumpens u danni pekunjarji u non-pekunjarji tad-drittijiet b'konsegwenza sofferti mir-rikorrenti fundamentali tagħhom billi inter alia ma ġiex miżmum bilanċ ġust bejn id-drittijiet tas- sid u dawk tal-inkwilini.

tal-leżjoni

Tilqa' s-sitt talba billi tillikwida l-istess kumpens u danni pekunjarji u non-pekunjarji kif sofferti mir-rikorrenti, fis-somma ta' €6,000 għal danni morali u €250,000 danni pekunjarji.

Tilqa' s-seba' talba billi tikkundanna lill-intimat Avukat tal-Istat iħallas lir-rikorrenti l-istess kumpens ta' €256,000 bl-imgħax legali mid-data ta' din is-sentenza sad-data tal-effettiv pagament".

Ir-raġunijiet li wasslu lill-ewwel Qorti sabiex tiddeċiedi hekk kienu:

"Applikabilita` tal-Art.

37 tal-Kostituzzjoni

"Illi permezz tal-ħames eċċezzjoni tiegħu, l-Avukat tal-Istat isostni li fi kwalunkwe każ r-rikorrenti ma jistgħux jistrieħu fuq l-artikolu 37 tal- Kostituzzjoni, għaliex m'għandniex każ ta' teħid ta' proprjetà, kif jikkontempla l-Artiklu, iżda, jekk xejn, kontroll fl-użu tal-proprjetà.

Tabilħaqq, bil-ħolqien ta' titlu ta' lokazzjoni, ma ttieħed l-ebda dritt proprjetarju (in rem)(recte, in re) mir-rikorrenti.

Hemm ġurisprudenza f'dan is-sens: ara per eżempju Nazzareno Bugeja Gauci v Giuseppe D’alessandro, 30.11.2001 Qorti Kostituzzjonali, li rriteniet, wara analiżi akkurata tat- test tal-Kostituzzjoni, li f'każijiet bħal dawn m'hemmx teħid ta' proprjeta` jew ta' xi jedd fuqha taħt xi forma jew oħra iżda ta' limitazzjoni tal-użu tagħha.

Limitazzjoni li l-istess Qorti dehrilha li tista' tkun koperta fl-Art.1 tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenjoni dwar it- Drittijiet tal-Bniedem imma ma jidhirx lil hi inkwadrata fil-parametri tal- Art.

Din is-sentenza ġiet applikata għall-każijiet fejn ċens temporanju ġie kkonvertit f'wieħed perpetwu – ara Josephine Boffa v Avukat Ġenerali 07.12.2009 Qorti Kostituzzjonali.

F'każ ieħor ta' perpetwazzjoni taċ-ċens – John Boffa v Provinċjal Alfred Briffa Wilson noe 11.11.2011 il-Qorti Kostituzzjonali rriġettat din l-interpretazzjoni dejjqa għar-raġuni li t-teħid għal dejjem tal- utile dominju kien tneħħija ta' parti sostanzjali tad-dritt ta' proprjeta`.

Wara s-sentenza ta' Josephine Boffa, l-Art.

37 beda jingħata interpretazzjoni wiesa anke f'każijiet fejn iddaħħlet kera (u allura dritt personali, u mhux proprjetarju) għeluq iċ-ċens temporanju.

F'Mary Anne Dogansoy v Tabib John Mattocks: 31.10.2014 il-Qorti Kostituzzjonali qalet li skont Art.

37 ma jista' jitneħħa "ebda interess fi jew dritt fuq proprjeta` ta' kull xorta li jkun"; filwaqt li f'Vincent Cozzo v Avukat Generali 24.06.2016 il-Qorti Kostituzzjonali qalet li t-teħid ta' proprjeta` għal skopijiet ta' kirja huwa t-teħid ta' "interess (li) tant hu riġidu u wiesa' li fil-prattika jservi sabiex jippriva lir-rikorrenti bħala sidien mill-użu u mit- tgawdija tal-proprjeta` tagħhom".

Interpretazzjoni li ġiet approvata sa riċentement mill-istess Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza Rebecca Figallo v Avukat Generali 29.03.2019.

Għalhekk din l-eċċezzjoni sejra wkoll tiġi miċħuda;

"Marġini t'apprezzament wiesa mogħti lill-Istat biex jilleġisla sabiex jikkontrolla l-użu tal-proprjeta` skont l-interess ġenerali.

"Illi huwa minnu li l-Konvenzjoni tagħti marġini t'apprezzament wiesa lill- Istati Membri biex jilleġislaw sabiex jikkontrollaw l-użu tal- proprjeta` skont l-interess ġenerali, iżda huwa daqstant ieħor stabbilit li dan l- eżerċizzju jrid isir b'mod proporzjonali.

L-isproporzjon f'dan il- każ huwa lampanti.

Skont kif irrelata l-perit tekniku, filwaqt li l-valur lokatizzju mill-1987 sal-2019 kien il-kera kif ikkontrollata mil-liġi bejn l-1987 u l-2019 kienet ta' €2,449.10c.

ta' €1,125,360

"Illi minn din il-qagħda, l-Qorti tikkonkludi li l-liġijiet viġenti imponew fuq l-atturi piż sproporzjonat u eċċessiv għal ħafna snin, u li l-Istat naqas milli jibbilanċja l-interess ġenerali ma' l-interess tagħhom.

"Illi għalhekk is-sitt eċċezzjoni tal-Avukat tal-Istat ser tiġi miċħuda wkoll;

"Illi bħala konsegwenza tal-fatt li l-istat kiser id-drittijiet tal-atturi kif sanċiti mill-artikolu 1 tal-Ewwel Protokol ta' Konvenzjoni Ewropeja, l- istat għandu jħallas danni morali kif ukoll danni pekunjarji;

"Illi d-dannu morali ġej minn ksur tal-jedd ta' proprjetà huwa anqas gravi minn dak ġej minn ksur ta' jeddijiet marbuta mal-ħajja jew mal- personalità, u għalhekk il-Qorti sejra tillikwidahom fis-somma ta' €6,000 biex jagħmlu tajjeb għall-frustrazzjoni u l-istat ta' inċertezza impost fuq ir-rikorrenti;

"Illi dwar id-dannu monetarju, jiġi spjegat li abbażi tal-insenjament tal- Qorti Ewropeja fil-kawża Pulis and Guglielmini Mattocks: v. Malta, il- kumpens mhux qed jingħata sħih stante li wara r-restrizzjoni jibqa' l- fatt li kien hemm għan leġittimu, iżda min-naħa l-oħra qed jingħata kumpens sostanzjali stante li l-interess pubbliku li l-istat kien qed jipproteġi ma kienx wieħed ta' grad bħal meta per eżempju biex jipprovdi akkomodazzjoni għal persuni li m'għandhomx fejn joqogħdu jew li jsibu diffikoltà biex isibu fejn joqogħdu.

Ta' dan din il-qorti hija tal-fehma li l-istat għandu jħallashom kumpens monetarju fl-ammont ta' €250,000".

L-Avukat tal-Istat appella mis-sentenza tal-ewwel Qorti, bl-aggravji

i. Dwar dik il-parti tas-sentenza li ċaħdet l-eċċezzjoni tal-

Avukat Ġenerali li l-ewwel talba kellha tkun miċħuda in

kwantu tirreferi għall-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

Il-kumpens mogħti mill-ewwel Qorti hu eżaġerat.

L-atturi wieġbu u taw ir-raġunijiet għalfejn din il-Qorti għandha

Ħal Farrug, Ħal Luqa Lions Football Club għalkemm notifikat, naqas milli

tiċħad l-appell.

jwieġeb.

L-ewwel aggravju.

Fl-ewwel aggravju l-Avukat tal-Istat argumenta li:

"Illi jiġi rilevat li l-Ewwel Onorabbli Qorti injorat il-fatt li ġialadarba li l- vertenza li kellha quddiemha kienet tirreferi għall-użu tal-football club naxxenti minn relazzjoni ta' kera, l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ma japplikax u dan bit-tħaddim tas-subartikolu (2) tal-istess artikolu Kostituzzjonali.

"Illi magħdud ma' dak li għadu kif ingħad, fl-umli fehma tal-appellant, l-Ewwel Onorabbli Qorti naqset milli teżamina sewwa l-kontenut tal- artikolu 37 u tal-artikolu 47(9) tal-Kostituzzjoni u għalhekk ma waslitx għal deċiżjoni skont il-liġi.

Dan għaliex il-kirja mertu ta' il-każ hija mħarsa bil-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta li hija liġi li daħlet fis-seħħ fid- 19 ta' Ġunju 1931 u skont ma jipprovdi l-artikolu 47(9) tal- Kostituzzjoni: "Ebda ħaġa fl-artikolu 37 ta' din il-Kostituzzjoni m'għandha tolqot il-ħdim ta' xi liġi fis-seħħ minnufih qabel it-3 ta' Marzu 1962 jew xi liġi magħmula fi jew wara dik id-data li temenda jew tissostitwixxi xi liġi fis-seħħ minnufih qabel dik id-data (jew xi liġi li minn żmien għal żmien tkun emendata jew sostitwita bil-mod deskritt f'dan is-subartikolu)....".

Għal dak li jirrigwarda l-ewwel parti tal-aggravju, il-fatt li l-kwistjoni

tittratta dwar l-użu tal-fond ma jfissirx li l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ma

japplikax.

L-Art.

37 tal-Kostituzzjoni jipprovdi illi, "ebda interess fi jew dritt fuq

proprjeta` li kull xorta li tkun" ma jista' jittieħed jekk mhux inter alia bi ħlas

ta' kumpens xieraq.

Id-dritt ta' sid li jkollu pussess materjali huwa interess

fuq proprjeta` u għalhekk imħares taħt l-Artikolu 37 minkejja li s-sid ma

ġiex imċaħħad minn kull interess li għandu fil-fond.

Għaldaqstant, l-ewwel parti tal-aggravju hu miċħud.

L-Art 47(9) jipprovdi:

"Ebda ħaġa fl-artikolu 37 ta' din il-Kostituzzjoni ma għandha tolqot il- ħdim ta' xi liġi fis-seħħ minnufih qabel it-3 ta' Marzu 1962 jew xi liġi magħmula fi jew wara dik id-data li temenda jew tissostitwixxi xi liġi fis-seħħ minnufih qabel dik id-data (jew xi liġi li minn żmien għal żmien tkun emendata jew sostitwita bil-mod deskritt f'dan is-subartikolu) u li ma –

(a) iżżidx max-xorta ta' proprjeta` li jista' jittieħed pussess tagħha jew

id-drittijiet fuq u interess fi proprjeta` li jistgħu jiġu miksuba;

(b) iżżidx mal-finijiet li għalihom jew ċirkostanzi li fihom dik il-proprjeta`

jista' jittieħed pussess tagħha jew tiġi miksuba;

(c) tagħmilx il-kondizzjonijiet li jirregolaw id-dritt għal kumpens jew l- ammont tiegħu anqas favorevoli lil xi persuna li jkollha jew li tkun interessata fil-proprjetà; jew

(d) tipprivax xi persuna minn xi dritt bħal dak li huwa msemmi fil- paragrafu (b) jew paragrafu (ċ) tal-Artikolu 37(1) ta' din il- Kostituzzjoni".

Għalkemm il-Kap.

69 kien emendat b'liġijiet li daħlu fis-seħħ wara

l-1962 dawk il-liġijiet ma għandhomx l-effetti msemmija fil-para. (a) sa (d)

Għalhekk l-Avukat tal-Istat sewwa qal illi l-Kap.

emendat, ma jintlaqatx bl-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

Għalhekk tilqa' din il-parti tal-aggravju tal-appellant.

F'dan l-aggravju l-appellant jilmenta mill-kumpens li llikwidat l-

ewwel Qorti, ċioe` kumpens pekunjarju ta' €256,000 u kumpens non-

L-appellant isostni li l-kumpens hu kemmxejn għoli u għalhekk

pekunjarju ta' €6,000.

jixraq li jitnaqqas.

L-ewwel parti tal-aggravju jindirizza l-kumpens ta' €6,000.

Ilment li

l-Qorti tqis li hu fieragħ meta tikkunsidra t-trapass ta' snin twal li l-atturi

ilhom soġġetti għall-kirja li tiġġedded bis-saħħa tal-liġi u fejn is-sid ma jafx

meta xi darba ser jieħu lura l-pussess tal-fond u matul liema żmien

qiegħed jirċievi kera miżera meta paragunat mal-kera li titħallas fis-suq

ħieles.

tal-Istat

jingħata kumpens non-

pekunjarju, għandha ssir prova li s-sid sofra minn tbatija.

Hu ovvju li s-

sidien qegħdin isofru minħabba li ma jistgħux igawdu ħwejjiġhom għaliex

qegħdin jitgawdew minn ħaddieħor, u għal dan is-sidien qegħdin għal

snin twal jirċievu kera li hi fraction ta' dik li titħallas fis-suq ħieles.

iktar u iktar f'każijiet bħal dan fejn l-inkwilin qiegħed jagħmel qligħ mis-

snack bar li hemm fil-fond u li ovvjament qiegħed jiġġenera qligħ lin-

F'dan ix-xenarju s-sid bilfors iħoss sens ta'

frustrazzjoni, inġustizzja u inċertezza.

Wieħed irid jiftakar kif f'dan il-każ

is-sidien ilhom snin b'kirja li issa ilha snin twal ħafna imposta fuqhom bis-

saħħa tal-liġi speċjali tal-kera mingħajr m'għandhom xi ħjiel meta ser

jieħdu lura l-pussess tal-fond.

Filwaqt li s-sidien qegħdin jirċievu kera

miżera, l-inkwilin qiegħed jagħmel qligħ tajjeb minn dik il-parti tal-fond li

ta lil terz sabiex minnu jopera snack bar.

Dan apparti l-fatt li r-rimedju li

jingħataw f'kawżi ta' din ix-xorta ma jinkludix li s-sid jieħu lura l-pussess

tal-fond, u li għal dak l-iskop jkollu jipproponi proċeduri oħra waqt li s-

sentenza ssir ġudikat.

Il-Qorti żżid li mill-ġurisprudenza kemm tal-qrati lokali u wkoll tal-

Qorti Ewropeja tad-Drittijiet tal-Bniedem hu stabbilit li f'kawżi simili l-Qorti

tillikwida somma flus li għandha titħallas mill-Istat bħala kumpens non-

pekunjarju.

Ma ngħatat l-ebda raġuni għalfejn f'dan il-każ l-ewwel Qorti

ma kellhiex tagħti l-istess tip ta' rimedju.

Bejn il-kontendenti m'hemmx kontestazzjoni li l-kirja li għandhom

in-Naxxar Lions Football Club hi regolata mill-Ordinanza Li Tirregola t-

Tiġdid tal-Kiri ta' Bini (Kap. 69).

Kirja li bdiet permezz ta' skrittura tat-18

ta' Frar 1945 u b'kera ta' Lm30 fis-sena.

Irriżulta li fit-28 ta' Frar 2014 il-

kera żdiedet b'rata fissa ta' 10%.

Il-perit tekniku għamel stima tal-kera fis-suq miftuħ għall-perjodu

bejn l-1987 sas-sena 2019:

Il-perjodu rilevanti hu mis-sena 1987 ċioe` meta daħal fis-seħħ l-

Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea (Kap. 319).

Minn dak iż-żmien diġa`

għaddew iktar minn tletin sena.

Ir-rapport tal-perit tekniku hu l-uniku prova li hemm fl-atti dwar il-

valur lokatizju.

Jekk tgħodd it-total tal-kera skond l-istima li għamel il-perit tekniku

(1987 sa 2019) wieħed jikkonferma li l-kera li rċevew is-sidien matul is-

snin, hi frazzjoni miżera.

Kien biss fl-1 ta' Jannar 2014 li kienu introdotti

r-Regolamenti dwar Kundizzjonijiet tal-Kirjiet tal-Każini (Leġislazzjoni

Sussidjarja 16.13).

Għal dak li jirrigwarda l-kera, dawk ir-regolamenti ma

pprovdewx għall-awment fil-kera diċenti (ara paragrafu 2 ta' din is-

sentenza u paragarafi 2 u 3 tar-regolamenti).

Zidiet regolati wkoll mil-liġi

u jinħadmu bi proporzjon ma' kera bażiku li hu diġa` baxx ħafna, u li ma

l-ebda konsiderazzjoni ta' kera tas-suq ħieles.

Il-fond qiegħed fiċ-ċentru L-Isla, faċċata tal-knisja parrokkjali,

u ġie stmat li għandu valur (Diċembru 2019) ta' €790,000.

Il-kera li s-

sidien għandhom jedd għaliha llum hu biss ta' 0.08% tal-valur kapitali

(€107.69 + €547.50 = €655.19 fis-sena).

Meta tikkunsidra l-istima tal-perit tekniku u s-snin twal li Naxxar

Lions Football Club ilu jgawdi l-fond bis-saħħa tal-liġi speċjali tal-kera,

diġa` hu biżżejjed biex tikkonkludi li s-sidien ġew imġiegħla jbatu minn piż

sproporzjonat.

Dan apparti l-konsiderazzjonijiet li:

L-applikazzjoni tal-liġi speċjali ta' kera, sid il-kera m'għandu

l-ebda ħjiel meta ser jieħu lura l-fond oġġett tal-kawża.

qalu l-atturi, il-protezzjoni li l-liġi tagħti lill-każini hi waħda

għal skop kummerċjali.

rapport tal-perit tekniku).

Fil-fond hemm bar, u għalhekk parti minnu qiegħed jintuża

F'dan il-każ hu evidenti li l-inkwilin ma ħax ħsieb il-fond (ara

M'hemmx il-ħtieġa soċjali li jkun hemm per eżempju f'kirjiet

ta' djar ta' abitazzjoni.

F'dan il-każ jirriżulta li llum is-sular

ta' isfel jintuża bħala snack bar li jitmexxa minn terzi u li

minnu l-klabb appellat qiegħed jiġġenera qligħ.

Ukoll jekk tikkunsidra li mhux bilfors l-atturi kienu sejrin isibu jikru l-

fond għaż-żmien kollu relevanti, u jista' jkun hemm bejn kirja u oħra żmien

meta l-fond ma jinkeriex, xorta jibqa' il-fatt li d-diskrepanza hija kbira wisq

biex tista' titqies li tħares it-test ta' proporzjonalita`.

Il-konklużjoni bilfors

trid tkun illi l-piż mitfugħ fuq is-sidien huwa wieħed eċċessiv jew

sproporzjonat.

Fir-rikors tal-appell issemma wkoll li l-atturi setgħu faċilment

ibiegħu l-fond.

Hu veru li matul is-snin ma kien hemm xejn x'iżomm lill-

atturi milli jipprovaw ibiegħu l-fond.

Pero` ovvjament dan b'telf finanzjarju

kbir għalihom, għaliex il-fond mikri u l-kirja hi protetta bil-liġi speċjali ta'

Argument ieħor tal-Avukat tal-Istat hu li m'għandux iħallas dak il-

kumpens pekunjarju kollu meta tikkunsidra li kien biss fl-2019 li l-atturi

ppreżentaw il-kawża.

Il-Qorti ma taqbilx.

Il-kumpens li ngħataw l-atturi hu

għal ksur tal-jedd fundamentali tagħhom għal kull ġurnata li għaddiet.

Kien l-obbligu tal-Istat li jekk ried li jagħti protezzjoni lill-każini li jikru fond

mingħand privat, jagħmel liġijiet li jirrispettaw ukoll il-jedd tas-sid li jirċievi

kera xierqa.

Minflok l-Istat ilu snin twal ikaxkar saqajh u jevita milli

jagħmel tibdil li verament jassigura lis-sidien kera diċenti.

Għaldaqstant,

għandu obbligu li jagħmel tajjeb għan-nuqqasijiet tiegħu.

pekunjarju hu dovut proprju minħabba li kull ġurnata li tgħaddi, l-Istat

qiegħed jikser il-jedd fundamentali tal-atturi protett taħt Artikolu 1 tal-

ewwel protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u

tal-Libertajiet Fundamentali.

Għal dawn ir-raġunijiet:

i. Sa fejn kompatibbli ma' dak li ngħad hawn fuq tilqa' l-ewwel

aggravju u tvarja s-sentenza tal-ewwel Qorti fis-sens li tiċħad l-

ewwel talba in kwantu tirreferi għall-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

Tiċħad it-tieni aggravju u tikkonferma s-sentenza appellata fir-

rigward tal-kumplament.

Spejjeż tal-appell jinqasmu in kwantu għal ħamsa u tmenin fil-

mija (85%) a karigu tal-appellant u ħmistax fil-mija (15%) a karigu

Mark ‘Tawerghi Spiteri Naudi Montebello Hamilton

Giannino Pughe Colombo. Hamilton

Anthony Scaletta Hamilton

Deputat Reġistratur gr