Qorti ta' l-Appell

(Kompetenza Inferjuri)

Clotilda Foo Thiang Jooi (ID 586721M) u, b'digriet tas-17 ta' Ottubru 2013 l-

(212718M) u Emmanuel Azzopardi Bencini (ID 159570M) stante l-mewt ta' l-

istess Clotilda Foo Thiang Jooi waqt il-mori tal-kawza (appellanti)

25 ta' Novembru 2016

Permezz ta' rikors preżentat fit-28 ta' Settembru, 2010 sid il-kera talbet lill-

Bord dwar il-Kontroll tal-Kiri tar-Raba' sabiex jordna l-iżgumbrament tal-

intimat mill-għalqa ta' Xandriku fiz-Zurrieq li tikri lill-intimat, billi ma kienx

qieghed juza dina r-raba ghal skopijijet agrikoli u in oltre l-għalqa tinsab fi

stat ta' abbandun totali, tant illi l-abbandun li fih tinstab l-għalqa u l-ħsarat

kontinwi li kull ma jmur qed ikomplu jizviluppaw ma jippermettu l-ebda forma

t'attivita' u għalhekk għandha dritt titlob ir-ripreza taghha.

L-intimat wieġeb illi bil-maqlub ta' dak illi qed jigi allegat, jaħdem l-għalqa

regolarment u l-għalqa tiegħu hi wahda mill-iktar nadifa u sabiha illi hemm fl-

inħawi.

B'sentenza tad-29 t'Ottubru 2014, il-Bord laqa' l-eċċezzjonijiet tal-intimat u

ċaħad it-talba tar-rikorrenti wara li kkonkluda li:

i. Il-parti tal-għalqa li setat tinħadem kienet ikkurata u qegħda tintuża.

Dan apparti li ħames mis-seba' ritratti li ppreżentaw ir-rikorrenti,

juru parti tal-għalqa li hi xagħri.

Għalhekk ma jistax isir użu minnha

peress li l-wiċċ hu blat.

Għad hemm aċċess mill-isqaq, u fil-fatt wara li l-inkwilin neħħa ftit ġebel fil-ħajt li kien tella', il-periti nkarigati mill-Bord daħlu minn dak l-aċċess.

Dan apparti li Clotilda Foo Thiang Jooi stess kienet qalet li l-għalqa

kienet imdawwra b'ħitan tas-sejjiegħ minn kull naħa.

prova li saret ħsara fil-hitan.

Ir-rikorrenti appellaw mis-sentenza, bl-aggravju li:

L-art ilha ma tinħadem għal mill-inqas 12-il xahar konsekuttiv tul perjodu

ta' sentejn.

Għalkemm parti mill-għalqa hi xagħri, xorta tħalliet żdingata sforz

in-negliġenza tal-intimat, kif jidher mir-ritratti esibiti mir-rikorrenti.

Ir-ritratti

esibiti mill-intimat juru l-għalqa wara li bdiet il-kawża.

2. ma jistgħux jifhmu kif il-Bord jemmen li ma saritx ħsara fil-ħitan tas-

sejjiegħ meta mir-ritratti minnhom esibiti jirriżulta li qegħdin fi stat pjetuż.

L-intimat wieġeb li l-appell kellu jiġi miċħud u li din il-Qorti ma tiddisturbax

leġġerment l-evalwazzjoni tal-fatti magħmula mill-ewwel tribunal, u saħaq li l-

fatti allegati fir-rikors tal-appell mhux talli huma inveritjeri talli mill-provi

jirriżulta proprju bil-maqlub.

Konsiderazzjoni tal-aggravji.

L-appell jikkonsisti fi kritika tal-evalwazzjoni tal-fatti li saret mill-Bord.

Ma jirriżultax li l-Bord ma tax każ tar-ritratti eżibiti mir-rikorrenti.

irriżulta li flihom tajjeb u sab li:

"juru bl-aktar mod car illi dik il-parti ta' l-art illi tista tinhadem kienet tidher ben

ikkurata u li kienet qed tintuza.

Certament ma hemm ebda indikazzjoni ta' hxejjex li

jaghtu il-bord x'tifhem li tali art ma kinitx qieghda tintuza.

Apparti minn hekk, hames

mis-seba ritratti esebiti mill-istess rikorrenti juru dik il-parti ta' l-ghalqa illi hija xaghri

u li, ghalhekk, ma jista jsir ebda agrikultura fiha - certament, tali ritratti juru

carament illi l-art hija unikament blat u ghalhekk ma tista bl-ebda mod tintuza ghal

"Ghalhekk, abbazi ta' dawna ir-ritratti, huwa car illi l-bazi imressqa mir-rikorrenti tar-

ripreza ta' l-art abbazi tal-fatt illi l-art ma thaddmitx ma tirrizultax ippruvata."

Ir-ritratti li pprezentat sid il-kera flimkien mar-rikors promotur kienu selettivi, u juru partijiet mir-raba' li ma jinħadmux għaliex il-wiċċ tal-

L-appellant Victor Foo Thiang Jooi stess ikkonferma li fl-art hemm

parti li tista' tinħadem u parti li hi xagħri (fol.

Hu fatt li l-inkwilin ta' raba' agrikola għandu jagħmel użu minnha skond id-destinazzjoni

tagħha.

F'dan is-sens fl-art irid jeżerċita attivita' agrarja.

m'hemmx provi sodisfaċenti li din l-attivita' ma kinitx qegħda ssir ghal

perjodu ta' tnax-il xahar konsekuttivi, matul l-aħħar sentejn qabel sid

il-kera ppreżentat il-kawża (artikolu 4(2)(d) tal-Kap.

kienet tistenna li kif sid il-kera ppreżentat ritratti li juru l-partijiet tal-

għalqa li ma tinħadimx, kellha tippreżenta wkoll ritratti li juru l-partijiet

tar-raba' fejn hemm il-ħamrija.

Dan jekk verament riedet tikkonvinċi

lill-Bord li l-għalqa ma nħadmitx għal perjodu ta' tnax-il xahar

konsekuttivi, kif wara kollox teżigi l-liġi.

Dan in-nuqqas jnissel dubju

fondat dwar il-kredbilita' tal-appellanti.

jirrelata għall-ħitan

tas-sejjiegħ

tal-għalqa.

L-

".… ma jistgħux jifhmu kif dan il-Bord jemmen li ma saret l-ebda ħsara fil-ħitan tas-

sejjiegħ meta ikkunsidra r-ritratti eżibiti minnhom, fejn dawn l-istess ħitan huma fi

stat pjetuż."

Dwar il-ħitan tas-sejjiegħ, il-Bord qal:

"il-Bord qieghed jifhem illi l-ilment principali tar-rikorrenti huwa illi ma ghadx hemm

access ghall-ghalqa mill-isqaq dejjaq izda hemm access ghalih minn propjeta' ta'

terzi, liema propjeta' hija biswit it-triq u aktar accceibbli facilment bl-ingenji.

kien ghad hemm u di fatti, wara illi l-intimat nehha ftit gebel fil-hajt li kien tella,

huma accedew ghall-ghalqa minn tali access.

Tali fatt hija indikazzjoni cara illi,

ghalkemm kien minnu li kien hemm hajt li jiddividi l-passagg id-dejjaq mill-ghalqa,

stess, tali fetha kienet inghalqet peress illi precendentement kien jinghalaq b'tank tal-

hadid u, apparti minn hekk, huwa kien qieghed jaccedi minn naha ta' isfel ta' isfel ta'

l-ghalqa minn fuq propjeta' ta' terzi bil-permess taghhom.

"Il-Bord, imbghad, ma jistax ma jinnutax illi kienet l-istess Clotilda Foo Thiang Jooi, fix-xhieda

taghha, li kkonfermat illi "l-ghalqa kienet imdawwra b'hitan tas-sejjiegh minn kull

naha" u qatt ma sar xi indikazzjoni da parte taghha li kien hemm access u kien

Huma biss Victor Foo Thiang Jooi u Jane Tasca illi jaghmlu referenza ghaliha.

"Il-Bord jinnota illi, abbazi tal-provi imressqa quddiemu u l-kostatazzjonijiet tal-Periti

minnu imqabbda, ma jirrizulta ippruvat illi saru xi hsarat lill-hitan tas-sejjieh jew li

naqas minn xi obbligu tieghu li biha kkaguna hsara lill-ghalqa, u ghalhekk ir-ripreza

ta' l-art fuq dina l-bazi ma gietx ippruvata lanqas."

Il-qorti qrat l-atti u ma tistax tasal għal konklużjoni differenti minn dik li wasal għaliha l-Bord.

L-appellanti jerġgħu jsostnu li mir-ritratti li

ppreżentaw huma prova tal-ħsara li hemm fil-ħitan tas-sejjiegħ.

L-uniċi

ritratti li eżibew l-appellanti huma dawk mehmuża mar-rikors promotur.

Il-qorti tosserva li l-għalqa fiha kejl ta' iktar minn tomnejn.

Il-ftit ritratti

li ppreżentaw l-appellanti, huma selettivi.

L-oneru tal-prova kien fuq sid

il-kera.

Jekk riedet titwemmen setat per eżempju tinkariga perit sabiex

iħejji rapport dettaljat dwar il-kundizzjoni tal-ħitan tas-sejjiegħ kif kienu

qabel ippreżentat il-kawża.

Pero' l-qorti m'għandhiex dubju li a bażi tal-

ftit ritratti li sid il-kera ppreżentat mar-rikors promotur, il-Bord ma seta'

qatt jasal għal konklużjoni li matul is-sentejn ta' qabel l-inkwilin naqas

milli jżomm il-ħitan tar-raba' fi stat tajjeb.

Lanqas mir-rapport tal-

membri tekniċi nkarigat mill-Bord ma rriżulta li hemm ħsara fil-ħitan

Wieħed jista' jargumenta li qabel sar l-aċċess, l-inkwilin

Pero' jibqa' l-fatt li r-ritratti, li fuqhom hu bażat it-tieni

aggravju, m'humiex prova sodisfaċenti li matul is-sentejn ta' qabel id-

data tat-terminazzjoni tal-kirja, l-inkwilin naqas milli jżomm il-ħitan tar-

raba' fi stat ta' kundizzjoni tajba.

L-appellanti ma wrew bl-ebda mod li l-evalwazzjoni tal-provi mill-Bord kienet waħda inkongruwa, illoġika, jew li mhix ibbażata fuq il-fatti li

jirriżultaw mill-atti.

il-konklużjonijiet

sempliċiment fuq selezzjoni dejqa tal-provi, ċjoe' r-ritratti minnhom

eżibiti.

Apparti li l-Bord sab li r-ritratti juru l-oppost ta' dak li

jikkontendu l-appellanti, il-Bord wasal għall-konklużjonijiet tiegħu mhux

fuq ir-ritratti biss imma wara li kkunsidra l-provi li tressqu, inkluż id- deposizzjonijiet tal-partijiet kif ukoll ir-rapport tal-esperti tal-Bord; "Il-

valutazzjoni tal-materjal probatorju...mhux limitat għall-eżami iżolat tal-

elementi singoli imma għandu jkun wieħed globali, fil-kwadru ta'

investigazzjoni unitarja u organika, fejn, jekk ħielsa minn vizzji ta'

motivazzjoni, tikkostitwixxi apprezzament ta' fatt, ordinarjament inċensurabbli f'din is-sede."1

Għar-raġunijiet premessi, din il-Qorti ssib 1 John Walters v Spiridione Alsaidi, 6 ta' Ottubru, 2010 ta' din il-qorti (ic P. Jimenez).

l-aggravju huwa

kompletament bla bażi u qiegħed jiġi miċħud.

Bl-ispejjeż taż-żewġ

Peress li tqies li l-appell hu fieragħ, tikkundanna lill-appellanti

jħallsu lill-appellat l-ispejjeż għal darbtejn.


QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR.

IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar il-Ġimgħa 25 ta' Novembru 2016

Numru 11 Citazzjoni Numru 142/00 PC

Dan huwa appell ad istanza tal-konvenut in-Nutar Dr Emanuel

Dimech mis-sentenza mogħtija mill-Qorti

tal-Maġistrati

(Għawdex)

Ġurisdizzjoni Ġenerali, tal-31 ta' Mejju 2012, li permezz tiegħu qed jitlob

lil din il-qorti tirrevoka u tħassar is-sentenza appellata, u tilqa' t-talbiet1

(recte: l-eccezzjonijiet) tiegħu, inkluż li tilliberah mill-osservanza tal-

1 Jidher li bi żvista kiteb "talbiet" flok "eċċezzjonijiet"

ġudizzju, bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-atturi appellati.

Għal intendiment aħjar ta' dan l-appell is-sentenza mogħtija mill-

ewwel qorti qegħdha tiġi hawnhekk riprodotta fl-intier tagħha:

"Il-Qorti, "Rat iċ-ċitazzjoni li permezz tagħha l-atturi, wara li ppremettew : "Illi l-konvenut huwa debitur versu l-atturi fis-somma ta' elf mija u wieħed u tletin lira Maltin u ħamsin ċenteżmu (Lm1,131.50) rappreżentanti bilanċ tal-prezz ta' xogħol magħmul fil-proprjeta' tal- konvenut; "Illi l-atturi interpellaw lill-konvenut sabiex iħallas l-ammont dovut bl- interessi kalkolati bit-tmienja fil-mija fis-sena b'effett mill-10 ta' Diċembru 1994, permezz ta' ittra uffiċċjali tat-tlettax ta' Jannar 2000 illi ġiet notifikata lill-konvenut ai termini tal-artikolu 187(3) peress illi minkejja tentattivi n-Nutar Cefai baqa' ma nstabx ; "Illi nonostante dan kollu, il-konvenut baqa' inadempjenti ; "Illi dan id-debitu hu wieħed ċert likwidu u dovut u safejn jafu l-atturi l-konvenut ma għandu ebda eċċezzjoni xi jqajjem għat-talba illi dan il-kreditu tagħhom jitħallas.

"Talbu lill-konvenut jgħid għaliex m'għandhiex din il-Qorti: "1.

Taqta' u tiddeċidi din il-kawża bid-dispensa mis-smiegħ a tenur tal-artikolu 167 tal-Kodiċi u Organizazzjoni u Proċedura Ċivili; "2.

Tikkundannak sabiex tħallas lill-attur is-somma ta' elf mija u wieħed u tletin lira m altin u ħamsin ċenteżmu (Lml,131.50) dovuti flimkien mal-interessi fuq din is-somma b'effett mill-10 ta' Diċembru 1994 sad-data tal-effettiv pagament.

"Bl-ispejjeż, inklużi dawk ta' l-ittra uffiċjali tat-tlettax ta' Jannar 2000, u tan-notifika ai termini tal-artikolu 187(3) kontra tiegħek.

"Bl-inġunzjoni għas-subizzjoni, illi għaliha minn issa inti inġunt.

"Rat id-dikjarazzjoni tal-fatti ta' l-atturi kkonfermata bil-ġurament ta' Joe Vassallo Bondin.

"Rat in-nota ta' l-eċċezzjonijiet tal-konvenut li eċċepixxa illi:

Illi t-talbiet attriċi huma infondati fil-fatt u fid-dritt u għandhom

Illi preliminarjament jiġi invokat il-Privilegium Fori stante li din "1. il-kawża tirrigwarda allegata obbligazzjoni ta' ħlas li a tenur ta' Artikolu 1159 subinċiż (4) tal-Kodiċi Ċivili, din l-obbligazzjoni għandha tiġi esegwita "fejn ikun joqgħod bid-dar id-debitur," u ċioe' f'Malta.

Illi bla preġudizzju għall-ewwel eċċeżżjoni, iżda wkoll in linea "2. preliminari, jiġi eċċepit li ma teżisti ebda relazzjoni ġuridika bejn l- atturi u l-konvenut, u għalhekk il-konvenut għandu jiġi liberat mill- osservanza tal-ġudizzju.

"3. jiġu miċħuda bl-ispejjeż kontra l-atturi.

"Salvi eċċeżżjonijiet ulterjuri.

"Rat id-dikjarazzjoni tal-fatti ta' l-istess konvenut ikkonfermata bil- ġurament tiegħu.

"Rat is-sentenza tagħha ta' l-20 ta' Ottubru 2005 dwar l-eċċezzjoni preliminari tal-'privilegium fori'.

"Rat is-sentenza tal-Qorti ta' l-Appell tat-3 ta' Novembru 2006 li kkonfermat din is-sentenza.

"Rat id-digriet tagħha tat-8 ta' Marzu 2012 fejn ħalliet il-kawża għal- lum għas-sentenza fuq il-mertu.

"Rat in-noti ta' l-Osservazzjonijiet rispettivi tal-kontendenti.

"Rat l-atti l-oħra kollha tal-kawża.

"Ikkunsidrat: "Illi permezz ta' din il-kawża l-atturi qed jitolbu lill-qorti tordna lill-

konvenut iħallas il-bilanċ ta' prezz għal xogħol esegwit mill-attur fuq

inkarigu tal-konvenut fi proprjeta' ta' l-istess konvenut fl-Għarb,

Għawdex.

"Fil-mertu l-konvenut kkontesta it-talba għal żewġ raġunijiet, u ċioe'

(i) li ma kellu ebda relazzjoni ġuridika ma' l-atturi, u (ii) li t-talbiet

attriċi kienu nfondati fil-fatt u fid-dritt.

Il-konvenut baqa' qatt ma

deher għall-kawża, la xehed u lanqas ipproduċa ebda provi in

sostenn ta' dawn l-eċċezzjonijiet tiegħu.

"Dwar l-ewwel eċċezzjoni, għalkemm l-attur stqarr fid-depożizzjoni

tiegħu li l-konvenut u l-ġenituri tiegħu kienu semmewlu xi kumpanija

li kellhom, huwa dejjem ittratta ma' n-Nutar Cefai personalment

dwar l-inkarigu mogħti lilu, u dwar dan kienet anke saret xi skrittura,

permezz

tal-konvenut

għan-notifika

ix-xogħol ammontanti għas-somma

li pero' hu qatt ma ngħata kopja tagħha u għalhekk ma setax jesebiha.

Fin-nuqqas ta' xi prova biex tirribatti dak li qal l-attur, din l- eċċezzjoni qed tiġi miċħuda.

"Irriżulta mill-ftit provi prodotti, li l-attur kien ingħata kuntratt ta' appalt mill-konvenut sabiex jagħmillu xi xogħol fil-proprjeta' li n- Nutar Cefai kellu fi Triq Sdieri, Ħal Safi, konsistenti f'tikħil, mogħdija ta' katusi tad-drenaġġ u ta' l-ilma, brix u twaħħil ta' showers u toilets, kif ukoll tal-bini ta' partitions fi kmamar.

Ta' dan ix-xogħol kien għad baqagħlu jitħallas bilanċ, inkluż somma għal xogħol żejjed li ma kienx ġie inkluż fil-ftehim oriġinali.[1] L-attur esebixxa l- ta' fattura Lm1131.50 indikata fiċ-ċitazzjoni,[2] kif ukoll diversi ritratti tal- proprjeta' fejn kienu saru dawn ix-xogħlijiet.[3] Ġiet esebita wkoll kopja ta' ittra uffiċċjali mibgħuta lill-konvenut in konnessjoni ma' dan il-kont,[4] u kopji ta' diversi ittri nterpellatorji relattivi, kif ukoll kopja tal-proċedura tal- pubblikazzjoni.[5] "Mid-domandi li saru in kontro-eżami lill-attur u minn dak li ntqal fin- nota ta' l-osservazzjonijiet tal-konvenut, jidher li l-konvenut mhux jikkontesta l-fatt li tassew saru dawn ix-xogħlijiet, imma biss li ma tlestiex ix-xogħol kollu li kellu jagħmel l-attur u li dan uża xi materjal supplit mill-konvenut stess.

Dwar l-ewwel raġuni, la qatt ingħatat xi eċċezzjoni formali f'dan is-sens u wisq inqas ġew prodotti ebda provi dwar din l-allegazzjoni.

Dwar it-tieni raġuni, l-attur ammetta li kien ġabar xi katusi minn proprjeta' oħra tal-konvenut fir-Rabat, imma mkien fil-fattura esebita ma jidher li qed jintalab xi ħlas għall- materjal bħal dan.

"Jirriżulta għalhekk illi t-talba għall-ħlas ta' dan l-ammont bilanċjali reklamat mill-atturi hija ġustifikata u timmerita konferma.

"Għal dawn il-motivi tiddeċidi dwar il-kawża billi, filwaqt illi tiċħad l- eċċezzjonijiet

t-talba attriċi u

tikkundanna lill-konvenut sabiex iħallas lill-atturi s-somma ta' elf mija

wieħed u tletin lira maltija u ħamsin ċenteżmu (Lm1131.50) pari llum

għal elfejn sitt mija ħamsa u tletin euro u tmienja u sittin ċenteżmu

4180.42), bl-imgħaxijiet relattivi mid-data ta' l-ittra uffiċċjali

tat-13 ta' Jannar 2000 sad-data tal-pagament effettiv.

"Bl-ispejjeż, apparti dawk ġia deċiżi mill-Qorti tal-Appell fis-sentenza

tagħha tat-3 Novembru 2006 inklużi dawk ta' l-istess ittra uffiċċjali u

tan-notifika tal-konvenut ai termini ta' l-artikolu 187(3) tal-Kap.

kontra l-istess konvenut."

tal-konvenut

il-mertu,

tilqa'

fuq

[1] Ara xhieda ta' l-attur a fol.

9 tal-process .

L-ewwel aggravju:

tal-konvenut

Il-konvenut ħass ruħu aggravat bis-sentenza tal-ewwel qorti u

għalhekk interpona dan l-appell minnha.

L-aggravji tiegħu huma dawn:

L-ewwel aggravju tal-konvenut hu li l-ewwel qorti laqgħet it-talbiet

tal-atturi mingħajr ma kien hemm il-provi meħtieġa skont il-liġijiet tal-

It-tieni aggravju tiegħu hu fis-sens li "l-Qorti t'Għawdex irriteniet illi

r-rikorrent2 ma ġabx provi għall-każ tiegħu".

Isostni li dan mhux korrett

"in kwantu l-esponent ressaq l-eċċezzjonijiet tiegħu li fihom innifishom

huma prova, imbagħad kien imiss lill-atturi li jippruvaw il-każ tagħhom".

It-tielet aggravju tiegħu hu li kellu jiġi liberat mill-osservanza tal-

ġudizzju għaliex iħoss li ipprova debitament illi jekk xi ħaġa kienet

dovuta lill-attur, ma kinitx dovuta minnu imma minn kumpanija.

Jgħid li

2 Jidher li bi żvista kiteb "rikorrent" flok "esponent" jew "konvenut"

Ir-raba' aggravju

Il-ħames aggravju

Is-seba' aggravju

kien l-attur stess li ammetta dan indirettament fix-xiehda tiegħu.

Fir-raba' aggravju tiegħu jilmenta li bl-ebda mod ma ġie ppruvat il-

kwantum ta' dak li allegatament hu dovut, u dak li allega l-attur hu

prinċpalment allegazzjoni ta' invoice li ħareġ hu.

Hawnhekk il-konvenut appellant jilmenta li l-attur ma kellux

jingħata dak li ingħata meta hu stess, kontro-eżaminat ammetta

quddiem il-Qorti ta' Għawdex li hu stess kien tilef id-dokumenti li juru xi

flus kellu jieħu, kif ukoll li lanqas biss lesta x-xogħol li kellu jlesti, u allura

multo magis, ma seta' qatt jitlob u jingħata dak li ġie akkordat lilu.

Il-konvenut appellant iħoss li ma kinitx ġusta l-ewwel Qorti meta

dehrilha li kellha tagħti ammont ta' imgħax lill-atturi appellati.

Il-konvenut appellant "bħala s-seba aggravju, f'dan l-istadju tal-

appell bla preġudizzju għall-aggravji l-oħra kollha" qajjem l-eċċezzjoni

tal-preskrizzjoni, u din kemm tat-tmintax-il xahar ai termini tal-Artikolu

ħareġ f' din il-kawża.

2148 tal-Kodiċi Ċivili, kif ukoll tas-sentejn ai termini tal-Artikolu 2149 tal-

istess Kodiċi.

Jispjega li din l-eċċezzjoni qajjimha issa fid-dawl ta' dak li

Risposta tal-appell tal-atturi appellati (30.07.2012)

L-atturi wieġbu biex jgħidu li s-sentenza hija ġusta u timmerita

Fl-ewwel lok isostnu li ma jissussitux l-elementi neċessarji biex

din il-Qorti tiddisturba s-sentenza mogħtija mill-ewwel Qorti stante li hija

għamlet evalwazzjoni korretta tal-provi u waslet għall-konklużjonijiet

tagħha meta evalwat l-istess provi – provi mressa minnhom biss peress

li l-konvenut ma ressaq l-ebda prova.

Fir-rigward tat-tielet aggravju, jgħidu li l-konvenut appellant ma

ġab l-ebda prova li turi li d-debitu kien dovut minn kumpanija u mhux

Jaċċennaw għall-fatt li anke matul is-smiegħ tal-

kawża, ingħad bl-iktar mod ċar kif il-pagamenti li kienu saru, kienu

effettivament saru ukoll minnu.

Fir-rigward tar-raba' u l-ħames aggravji dwar il-kwantum, isostnu li

dan jirriżulta bl-iktar mod ċar mill-invoices li ġew preżentati iktar minn

darba minnhom fil-kors tal-kawża.

Jiċċaraw illi l-attur appellat ma kienx

sab id-dokument tan-noti li kien ħa matul il-kors tax-xogħolijiet u mhux l-

invoices li effettivament a bażi tagħhom qed jintalab il-ħlas.

Fir-rigward tas-sitt aggravju dwar l-imgħax, jargumentaw illi huwa

prinċipju dettat mil-liġi u segwit mill-qrati nostrani illi fejn hemm bilanċ

jew kreditu li persuna mingħajr ebda ġustifikazzjoni tirrifjuta li tħallas,

allura għandhom jiddekorru a favur tal-kreditur l-imgħaxijiet skont il-liġi.

Fir-rigward tal-fatt li l-konvenut appellant għażel li jinvoka l-

preskrizzjoni f' dan l-istadju, l-atturi appellati jsostnu l-konvenut kellu

jintavola rikors appożitu sabiex jitlob il-permess li jagħmel dan.

Iżidu

jgħidu, mingħajr preġudizzju,

jagħżel

ta'

preskrizzjoni jinvoka u mhux jindika tnejn f'tentattiv li jekk ma jkollux

success f'wieħed jittenta li jkollu success fl-ieħor.

mingħajr preġudizzju, isostnu li l-allegazzjonijiet tal-konvenut f'dan ir-

rigward huma totalment infondati.

Noti ta' osservazzjonijiet

Il-konvenut appellant ippreżenta nota ta' sottomissjonijiet fit-12 ta'

Lulju 2016, u l-atturi appellati ppreżentaw in-nota ta' sottomissonijiet

responsiva tagħhom fid-9 ta' Awwisu 2016.

Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti

Mis-seba' aggravji mressqa mill-konvenut, din il-Qorti ser tibda

biex tikkonsidra dawk li jirrigwardaw eċċezzjonijiet preliminari: u cioe` it-

tielet (3) aggravju u s-seba' (7) aggravju.

It-tielet aggravju: l-allegata nuqqas ta' relazzjoni ġuridika

Il-konvenut appellant fit-tieni (2) eċċezzjoni tiegħu, in linea

preliminari, kien eċċepixxa li "ma teżisti l-ebda relazzjoni ġuridika bejn l-

atturi u bejn il-konvenut, u għalhekk il-konvenut għandu jiġi liberat mill-

osservanza tal-ġudizzju".

L-ewwel Qorti osservat li l-konvenut ma pproduċa l-ebda provi in

sostenn ta' tali eċċezzjoni, filwaqt li l-attur da parti tiegħu, għalkemm

stqarr li l-konvenut u l-ġenituri tiegħu kienu semmewlu xi kumpanija li

kellhom, kien dejjem ittratta personalment mal-konvenut fir-rigward tal-

inkarigu mogħti lilu, u li dwar dan kienet anke saret xi skrittura, li pero`

hu qatt ma ngħata kopja tagħha u għalhekk ma setax jesebiha.

nuqqas ta' xi prova da parti tal-konvenut biex tirribatti l-verżjoni tal-attur,

l-ewwel Qorti ċaħdet din l-eċċezzjoni.

Il-konvenut ħass ruħu aggravat b'dan għaliex "hu jħoss illi

ipprova debitament illi … … … jekk xi ħaġa kienet dovuta lill-attur din

imma minn kumpanija, kif ammetta

indirettament l-istess attur fix-xiehda tiegħu … … ...". (enfasi ta' din il-

Din il-Qorti tagħmel riferenza għall-kontro-eżami tal-attur Joe

ta' Novembru 20073 u senjatament għad-domandi

rigwardanti min kien tah l-inkarigu biex jagħmel ix-xogħol.

L-attur xehed

li kien ċempillu l-konvenut u talbu jmur jiltaqa' miegħu d-dar tiegħu.

Xehed li ommu u missieru kienu hemm u kienu semmew li għandhom

kumpanija t-tlieta li huma, iżda ma ftakarx għalfejn issemmiet.

jekk kinux qalulu li l-post fejn kellu jsir ix-xogħol kien proprjeta` ta'

kumpanija li tagħha l-konvenut u l-ġenituri tiegħu huma azzjonisti

Sostna li huwa dejjem innegozja man-nutar.

Kontro-eżaminat fis-seduta tal-10 ta' Marzu 2010 qal li meta kienu

ftehmu fuq l-appalt, u qabel ma kien beda x-xogħol "Niftakar illi konna

għamilna xi skrittura, pero` il-kopja, nerġa' ngħidlek, qatt ma tahieli.

Kontro-eżaminat f'seduta oħra tat-30 ta' Ġunju 20114 reġa'

kkonferma li qatt ma kien ingħata kopja tal-ftehim bil-miktub li saret

Fix-xiehda tiegħu tal-10 ta' Marzu 2009 xehed li preċedentement

kien rċieva xi ħlasijiet relatati mal-appalt imma qal li l-karti (ossia r-

riċevuti relattivi) baqgħu għand il-konvenut.

Fix-xiehda tiegħu in kontro-

eżami tat-30 ta' Ġunju 2011, spjega lli meta kien jitħallas mingħand il-

konvenut dan tal-aħħar kien jagħmillu karta u hu kien jiffirmahielu.

3 Xhieda & kontro-eżami tal-attur tas-6 ta' Novembru 2007, fol 157-163 4 Xhieda tal-attur tat-30 ta' Ġunju 2011, fol 199-208

Din il-Qorti tosserva li l-kopji tad-diversi fatturi li ntbagħtu

ripetutament mill-attur lill-konvenut (relattivi għall-bilanċ ta' prezz li qed

jintalab f'dawn il-proċeduri) huma kollha indirizzati personalment lilu u

Tosserva wkoll li l-konvenut qatt ma rribatta l-verżjoni tal-attur li

kien sar ftehim bil-miktub bejn l-attur u bejnu personalment, u li hu (il-

konvenut) kien jipprepara r-riċevuti hu stess għall-ammonti li kien iħallas

lill-attur u li dan tal-aħħar kien jiffirmahom; lanqas ma rribatta l-verżjoni

tal-attur li l-allegat ftehim u l-allegati riċevuti kien żammhom hu (il-

Wisq anqas ma ppreżenta xi skrittura biex juri li n-negozju

kien sar ma' xi kumpanija, jew xi riċevuti biex juri li l-ħlasijiet li saru

preċedentement lill-attur kienu saru minn kumpanija u mhux minnu

Il-konvenut appellant fin-nota tas-sottomissjonijiet li ppreżenta

f'dan l-istadju tal-appell jirreferi għall-ġurisprudenza nostrana fejn

jingħad illi meta jkun hemm żewġ verżjonijiet kontrastanti, il-każ jirriduċi

ruħu f'wieħed ta' kredibilita` u versomiljanza tal-verżjonijiet mogħtija mill-

partijiet; iżda f'każ ta' żewġ verżjonijiet diametrikament opposti u li jkunu

t-tnejn plawsibbli u possibbli, dan jiffavorixxi l-konvenut in bażi għall-

Hawnhekk pero` non si tratta ta' żewġ verżjonijiet dijametrikament

opposti, iżda biss ta' verżjoni waħda - dik tal-atturi - għaliex il-konvenut

naqas kompletament li jagħti l-verżjoni tiegħu minkejja li kellu kull

opportunita` li jagħmel dan.

Kull ma għamel kien li kkontro-eżamina lill-

Ikkonsidrat dan kollu din il-Qorti hija tal-istess fehma bħall-ewwel

Qorti: u cioe`, li din it-tieni (2) eċċezzjoni li tqajmet mill-konvenut (fejn

sostna li ma kienx hemm relazzjoni ġuridika bejn l-attur u bejnu

personalment) ma ġietx pruvata u għalhekk kellha raġun l-ewwel Qorti li

tiċħadha.

Huwa assolutament mhux minnu dak li jsostni fit-tielet

aggravju tiegħu meta jgħid li huwa "pprova debitament" li jekk xi

ammont huwa dovut, huwa dovut "minn kumpanija" u mhux minnu

Għaldaqstant dan l-aggravju tiegħu jirriżulta infondat.

Is-seba' aggravju: l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni

Il-konvenut appellant fis-seba' aggravju tiegħu qajjem l-eċċezzjoni

tal-preskrizzjoni: kemm dik ta' tmintax-il xahar abbażi tal-Artikolu 2148

tal-Kodiċi Ċivili kif ukoll dik ta' sentejn abbażi tal-Artikolu 2149 tal-istess

Kodiċi.

L-atturi appellati, kemm fir-risposta tagħhom, u kif ukoll fin-nota

tas-sottomissjonjiet

tagħhom

il-proċeduri,

jagħmlu diversi

argumenti kontra tali eċċezzjoni tal-preskrizzjoni – tlieta huma ta' natura

proċedurali u waħda tirrigwarda l-mertu:

isostnu li l-konvenut kellu jitlob permezz ta' rikors appożitu il-

permess tal-Qorti biex iqajjem din l-eċċezzjoni;

isostnu li kellu jagħżel liema terminu ta' preskrizzjoni qed

jinvoka u mhux jindika żewġ termini f'tentattiv li jekk ma jkollux

success f'wieħed, jittenta jkollu success fl-ieħor;

isostnu wkoll li l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni hija bla effett jew

improponibbli kemm għaliex qatt ma nnega li hu debitur u

kemm għaliex hija inkompatibbli mat-tielet eċċezzjoni tiegħu;

isostnu finalment li anke fil-mertu, din l-eċċezzjoni hija

Tqum fl-ewwel lok għalhekk il-kwistjoni dwar jekk il-konvenut

setax iqajjem l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni fir-rikors tal-appell tiegħu.

Huwa risaput illi l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni trid titqajjem b'mod

Issir riferenza f'dan ir-rigward għall-kawża Qorti tal-Appell

Inferjuri

fil-kawża

Mercieca, is-swatar, birkirkara fil-15 ta' April 1950, fejn kien intqal hekk:

"Eċċezzjonijiet formali, bħal ma hija eċċezzjoni tal-preskrizzjoni, ma għandhomx jingħataw f'noti ta' osservazzjonijiet, imma bil-mod formali proċedurali.

Għaldaqstant l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni li ma tiġix mogħtija formalment qisha mhix quddiem il-Qorti u l-Qorti mhix tenuta tiddeċidiha; għax il-preskrizzjoni ma tistax tiġi sollevata mill-Qorti ex ufficio".

F'deċizjoni aktar riċenti tal-Qorti tal-Appell Inferjuri fil-kawża fl-

ismijiet Gayle Carabott Damato v. Eric Elphick et, deċiża fl-20 ta' Ottubru 2003, ġie

ritenut illi anke meta l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni titqajjem fl-istadju tal-

appell din trid issir bl-awtorizzazzjoni tal-Qorti.

(Dwar jekk hux permess

li titqajjem fir-risposta tal-appell innifisha, din is-sentenza ma qalet xejn).

"Kif tajjeb osserva l-avukat tal-attriċi, eċċezzjoni ta' preskrizzjoni ma tistax titqajjem f'nota ta' osservazzjonijiet, iżda għandha ssir b'mod formali taħt forma ta' nota ta' eċċezzjonjiet.

Din għandha tkun debitament awtorizzata bħala nota ta' eċċezzjonijiet ulterjuri la kienet imqajma fil-mori tal-kawża.

Din l-awtorizzazzjoni hija nieqsa, peress illi l- konvenuti minkejja li għandhom id-dritt iqajmu din l-eċċezzjoni anke fl- istadju tal-appell, xorta jridu l-awtorizzazzjoni tal-qorti biex jagħmlu dan.

Din l-awtorizzazzjoni ma ntalbitx u għalhekk il-qorti ma tistax tieħu inizjattivi ta' osservazzjonijiet bħala nota ta' eċċezzjonijiet".

ta' preskrizzjoni u

taċċetta din

f'materja

Din il-Qorti pero` tagħmel riferenza għas-sentenza riċenti tagħha

(diversament komposta) fejn, bħal f'din il-kawża, il-konvenut appellant

kien qajjem l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni abbażi tal-Artikolu 2155 tal-

Kodiċi Ċivili f'wieħed mill-aggravji tiegħu.

Il-kawża hija Maurice Bigeni

Zarb Adami et v. Francis Zammit Fiorentino et, deċiża fl-24 ta' Ġunju 2016:

"Il-konvenut Zammit Fiorentino f'dan l-istadju tal-appell (fit-tieni aggravju tiegħu) qajjem l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni.

Huwa jsostni li ma ġiex pruvat li l-oġġetti li kienu instabu għandu kien akkwistahom b'serq jew b'riċettazzjoni u li għalhekk l-element tal-mala fidi huwa mankanti u konsegwentement huwa applikabbli l-Artikolu 2155 tal-Kodiċi Ċivili li jistipula li l-azzjoni biex wieħed jieħu lura mingħand terza persuna l-ħaġa mobbli mitlufa jew misruqa, meta hemm jedd għaliha taħt l-Artikolu 559, taqa' bil- preskrizzjoni ta' sentejn jekk it-terz ikun irċeviha b'bona fidi".

il-Qorti

f'tali kawża kienet

fil-fatt qieset

eċċezzjoni, anke jekk imbagħad sabet li kienet infondata fil-mertu:

"Ikkonsidrati dawn iċ-ċirkostanzi kollha flimkien, din il-qorti tikkonkludi li fuq il-bażi ta' bilanċ ta' probabbilitajiet l-appellat irċieva b'mala fidi l- oġġetti in kwistjoni u għalhekk ma jistax jippreskrivi a favur tiegħu l-istess oġġetti".

F'din il-kawża wkoll il-Qorti ma tarax għaliex m'għandhiex tqis u

tikkonsidra l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni sollevata mill-konvenut anke

jekk ma talabx l-awtorizzazzjoni tagħha biex jagħmel dan.

Il-fatt li

qajjimha fir-rikors tal-appell stess, ifisser li l-atturi kienu ġew a

konoxxenza tagħha sa mill-bidu nett ta' dawn il-proċeduri (qabel ma

ngħalqu l-proċeduri bil-miktub) u kellhom il-possibilita` li jirrispondu

għaliha

tagħhom.

possibbilita` li jikkombattuha bl-aħjar mezz possibbli.

Fil-fatt fin-nota

tas-sottomissjonijiet responsiva tagħhom li ppreżentaw quddiem din il-

Qorti, ittrattaw fid-dettall fir-rigward ta' din l-eċċezzjoni.

ddikjaraw li għal kull buon fini kienu qegħdin jesebixxu kopja ta' ittra

legali datata 7 ta' Jannar 1996 spedita mid-difensur legali li kellhom dak

iż-żmien u mmarkata Dok A. Fil-fatt ma esebew l-ebda dokument man-

nota tas-sottomissjonijiet tagħhom iżda jiġi osservat li tali dokument

imsemmi minnhom kien diġa esebit minnhom fil-proċeduri tal-prim

istanza, u fil-fatt jinsab a fol.

78 tal-proċess.

It-tieni kwistjoni hija jekk il-konvenut setax iqajjem żewġ termini ta'

preskrizzjoni.

jistipula li:

Huwa eċċepixxa l-preskrizzjoni abbażi tal-Artikolu 2148 - li

"L-azzjonijiet hawn taħt imsemmija jaqgħu bi preskrizzjoni bl-egħluq ta' tmintax-il xahar: (a) l-azzjonijiet tal-ħajjata, skrapar, mastrudaxxi, bennejja, bajjada, ħaddieda, arġentieri, arluġġara u ta' persuni oħra li jaħdmu sengħa jew arti mekkanika, għall-prezz tal-opri jew tax-xogħlijiet tagħhom, jew tal- materjal li jfornu; ...".

u l-preskrizzjoni abbażi tal-Artikolu 2149 – li jistipula li:

"L-azzjonijiet hawn taħt imsemmija jaqgħu bi preskrizzjoni bl-egħluq ta' sentejn: (a) l-azzjonijiet tal-bennejja ta' bastimenti jew bċejjeċ oħra tal-baħar, u tal-kuntratturi ta' bini ieħor jew ta' xogħlijiet oħra ta' injam, ġebel, jew materjal ieħor, għall-opri maħdumin minnhom jew għall-materjali li jfornu: ......"

In vista tal-fatt li x-xogħol mertu ta' din il-kawża kien jikkonsisti

f'tikħil, mogħdija ta' katusi tad-drenaġġ u tal-ilma, brix u twaħħil ta'

showers u toilets, kif ukoll ta' bini ta' partitions fi kmamar, u in vista tal-

fatt li fuq il-fatturi li kien joħroġ l-attur hemm indikat: "JOE GRIMA –

Scaffolding For Hire", hija l-fehma ta' din il-Qorti illi l-preskrizzjoni

applikabbli hija dik taħt l-Artikolu 2148(a) u cioe` dik ta' tmintax-il xahar.

Il-fatt li l-konvenut qajjem ukoll il-preskrizzjoni abbażi tal-Artikolu

2149 ma tagħmilx l-Artikolu 2148 anqas applikabbli.

L-atturi appellati

tas-sottomissjonijiet

ppreżentaw f'dan l-istadju daħlu f'dettal konsiderevoli biex jargumentaw

illi l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni li qajjem il-konvenut appellant hija bla

effett jew improponibbli.

Huma bażikament iqajmu żewġ argumenti: (a)

li l-konvenut appellant "qatt ma nnega li hu debitur"; (b) li l-eċċezzjoni

tal-preskrizzjoni hija inkompatibbli mat-tielet eċċezzjoni tiegħu.

Fl-ewwel lok isostnu li l-konvenunt appellant qatt ma nnega li

Dan pero` jagħmluh fil-kuntest ta' dak li ġie ribadit mill-

Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fil-kawża fl-ismijiet Joseph Zammit Fiorentino v. Peter

Parascandolo et fejn kienet saret riferenza għall-Artikolu 2160(1) tal-Kodiċi Ċivili

(magħruf aħjar bħala l-guramento decisorio, fejn l-attur ikun qed jirrimetti

ruħu għall-kuxjenza tad-debitur5).

Tali artikolu jgħid hekk:

"Il-preskrizzjonijiet imsemmija fl-artikoli 2147, 2148, 2149, 2156 u 2157, m'għandhomx effett jekk il-partijiet li jeċċepuhom, meta jingħata lilhom il-ġurament, ma jistqarrux li m'humiex debituri, jew li ma jiftakrux jekk il- ħaġa ġietx imħallsa".

Jiġi spjegat li l-guramento decisorio, iġorr miegħu konsegwenzi

legali ben speċifiċi fl-eventwalita` li r-risposta tad-debitur għad-domanda

posta mill-kreditur ai termini tal-imsemmi artikolu tal-Liġi tkun Ii ma

huwiex fil-fatt debitur jew li ma jiftakarx jekk il-ħaġa ġietx imħallsa.

effetti f'tali ċirkostanza l-Qorti tkun kostretta tilqa' l-eċċezzjoni tal-

preskrizzjoni u konsegwentement tiċħad it-talba tal-kreditur għall-ħlas6.

tal-Artikolu 2265(1) (li huwa l-Artikolu 2160(1) ta' llum) il-Qorti tal-Appell

(Kummerċjali) kienet spjegat illi "Ġie ritenut illi jmiss lill-parti li kontra

tagħha l-preskrizzjoni tiġi eċċepita … … … li tiddeferixxi l-ġurament lill-

eċċipjent.

Jekk hi ma tiddiferix il-ġurament … … … il-Qorti ma tistax

U la l-ġurament ma jkunx ġie differit, il-preskrizzjoni

sseħħ anke mingħajru".

Issa fil-każ odjern, l-atturi appellati lanqas biss qegħdin jirritjenu

bħala ammissibbli l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni, u għalhekk qatt ma

kienu fil-pożizzjoni li jitolbu li jiddiferixxu l-ġurament imsemmi fl-Artikolu

2160(1) lill-konvenut appellant.

Għaldaqstant, kwalsiasi argumenti u

referenzi li jirigwardaw dan l-artikolu huma rrilevanti.

Huma jagħmlu referenza partikolari għas-sentenza mogħtija mill-

Qorti tal-Maġistrati nhar l-4 ta' Frar 2013 fil-kawża fl-ismijiet "Consiglio

LIvori vs Jacksons Co Ltd" fejn kienet saret riferenza estensiva għal

diversi deċiżjonijiet oħra li jittrattaw il-kompatibilita` o meno tal-

eċċezzjoni tal-preskrizzjoni ma' eċċezzjonijiet oħra li jkunu ġew sollevati

mill-istess konvenut fil-kawża.

Il-ġurisprudenza ċitata tinsenja li ma

jistax wieħed jeċċepixxi l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni u wkoll l-eċċezzjoni

tal-kompensazzjoni jew li l-ammont reklamat mill-attur huwa esaġerat, u

li xejn ma jiswa li tali eċċezzjonijiet ikunu ġew eċċepiti "bla preġudizzju".

Ir-raġuni hija għaliex dawn it-tip ta' eċċezzjonijiet jammontaw għal

tad-dejn u ma

jistax wieħed

jirrikonoxxi d-dejn u

jeċċepixxi l-preskrizzjoni fl-istess ħin.

Issa l-konvenut appellant qatt ma qajjem xi eċċezzjoni ta' dan it-

tip; fil-fatt l-unika eċċezzjoni li qajjem fil-mertu kienet it-tielet (3) waħda li

tgħid li t-talbiet tal-atturi huma "… infondati fil-fatt u fid-dritt u għandhom

jiġu miċħuda … ".

L-atturi appellati pero` jgħidu illi l-konvenut appellant, "in sostenn

tat-tielet eċċezzjoni tiegħu" qed jilmenta mill-fatt li l-ewwel Qorti kienet

laqgħet it-talba tagħhom mingħajr ma kien ġie ppruvat il-kwantum ta'

dak li skont huma hu dovut lilhom, u li qagħdet sempliċiment fuq l-

invoice maħruġa minnhom, u skont l-istess atturi appellati, dan jirrendi l-

eċċezzjoni tal-preskrizzjoni improponibbli.

Huwa minnu li l-konvenut appellant, fir-raba' aggravju tiegħu

"...bl-ebda mod ma ġie ppruvat il-"quantum" ta' dak allegatament dovut,

u dak Ii allega l-attur hu prinċipalment sempliċi allegazzjoni ta' invoice li ħareġ hu".

Huwa mbagħad fin-nota tal-osservazzjonijiet tiegħu ippreżentata

quddiem din il-Qorti spjega b'mod aktar dettaljat kif ħassu aggravat bil-

fatt li l-ewwel Qorti laqgħet it-talbiet tal-atturi appellati għaliex il-provi

ppreżentati mill-atturi appellati biex jissostanzjaw l-ammont reklamat

minnhom ma kinux (skont hu) sodi biżżejjed.

F'dan ir-rigward aċċenna

għall-fatt li qatt ma kien hemm terzi esperti "imqar ex parte" biex

jagħmlu l-kejl, u li lanqas ma sar "breakdown" dettaljat tal-fattura

"unilaterali" tagħhom.

Dawn l-imsemmija ilmenti pero`, ġew ippreżentati mill-konvenut

appellant bħala kritika versu s-sentenza tal-ewwel Qorti in kwantu

jsostni li l-ammont pretiż (li l-ewwel Qorti ordnatlu jħallas) ma ġiex

sostnut bi provi adegwati, iżida bl-ebda mod ma hu qed jirrikonoxxi li

hemm xi parti minnu li għandu jħallas.

sostenn tat-tielet eċċezzjoni tiegħu", kif jgħidu l-atturi appellati, iżda

kienu intiżi biex juri għaliex il-provi li ressqu l-atturi appellati biex

jippruvaw it-talbiet tagħhom kienu insuffiċjenti.

Abbażi tas-suespost, din il-Qorti ma tirritjenix l-eċċezzjoni tal-

preskrizzjoni sollevata mill-konvenut bla effett jew improponibbli.

L-aħħar argument li jagħmlu l-atturi appellati fir-rigward tal-

eċċezzjoni tal-preskrizzjoni tirrigwarda proprju l-mertu.

L-atturi appellati intavolaw il-kawża odjerna fil-11 ta' Awwissu

Huma talbu li l-konvenut jiġu kkundannat iħallashom is-somma

ta' Lm1131.50 dovuti lilhom flimkien mal-interessi b'effett mill-10 ta'

Diċembru 1994.

Fiċ-ċitazzjoni saret riferenza għall-ittra uffiċjali tat-13 ta'

Jidher għalhekk li għaddew ħames snin minn meta skont

huma l-ammont sar dovut sakemm ħadu passi legali kontra l-konvenut u

għalhekk jidher prima facie li l-azzjoni hija preskritta.

L-atturi appellati pero` isostnu li fil-mertu din l-eċċezzjoni tal-

preskrizzjoni ma tistax treġi.

Fin-nota tas-sottomissjonijiet tagħhom

jgħidu li mill-1994 sa meta irriżulta l-bilanċ finali fis-sena 1998 saru

pagamenti akkont u kienu għadhom qed isiru xogħljiet a benefiċċju tal-

konvenut appellant bħalma huma użu ta' krejn u differenza mill-istima

mogħtija minħabba xogħlijiet extra li ntalbu jsiru.

Jaċċennaw għall-ittra

tas-7 ta' Jannar 19969 li kienu bagħtu lill-konvenut appellant tramite d-

difensur tagħhom ta' dak iż-żmien li permezz tagħha kienu infurmawh li

kellu jħallashom Lm2127.50 u Lm221.50 rappreżentanti żewġ kontijiet

ta' xogħol maħdum mill-attur, kif ukoll Lm74.75 rappreżentanti ħlas tal-

kiri ta' krejn li ntuża waqt l-istess xogħlijiet.

8 Kopja ta' tali ittra tinsab esebita a fol 84 9 Fol.

Din il-Qorti tosserva li mill-atti jirriżultaw is-segwenti dokumenti

(veri kopji) indirizzati lill-konvenut appellant, li ġew esebiti mill-atturi

xoghol ta' bini u ftuħ ta bibien ġebel 15 1⁄2 vjeġġ Crane 4 hrs @ Lm8 TOTAL

invoice 000020 tal-10.12.1994 Crane Differenza stima imgħax 1999 TOTAL

Fix-xiehda tiegħu l-attur appellat spjega li r-remittance advice

kienet tintbagħat lill-konvenut appellant minn żmien għal żmien.

Anke kieku din il-Qorti kellha toqgħod fuq dak li jgħidu l-atturi

appellati fis-sottomissjonijiet tagħhom, u cioe` li bejn l-1994 u l-1998

baqgħu isiru xogħlijiet u anke pagamenti akkont, u li l-bilanċ finali kien

dak li inħareġ fit-3 ta' Mejju 1998 (Dok JG8), jiġi li l-azzjoni hija preskritta

abbażi tal-Artikolu 2148 tal-Kodiċi Ċivili.

Dan qed jingħad għaliex l-ittra

uffiċċjali hija datata 13 ta' Jannar 2000, u għalhekk saret aktar minn

tmintax-il xahar minn meta rriżulta l-"bilanċ finali".

Għal dawn

il-motivi din

il-Qorti qegħdha

tilqa'

l-eċċezzjoni

preskrizzjoni abbażi tal-Artikolu 2148 li ġiet sollevata f'dan l-istadju tal-

appell, u għalhekk tirrevoka u tħassar is-sentenza appellata, u tiċħad it-

talbiet tal-atturi appellati.

L-ispejjeż ta' dan l-appell għandhom jitħallsu mill-atturi appellati ħlief

għad-dritt tar-reġistru li jkun a karigu tal-konvenut appellant u dan

peress li l-eċċezzjoni ta' preskrizzjoni tqajjmet għall-ewwel darba mill-

l-ispejjeż

tal-proċeduri

fil-prim'istanza

għandhom jibqgħu a karigu tal-konvenut appellant.

Giannino Camilleri Cassar Cardona Noel Mompalao Imħallef

Imħallef

Silvio Camenzuli Prim Imħallef Deputat Reġistratur df

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Seduta ta' nhar il-Gimgha 25 ta' Novembru 2016

Bezzina Darmanin v. L-Avukat Generali, il-Kummissarju tal-Pulizija, u Direttur Generali tal-Veterinary and Phyto Sanitary Regulation.

Dan huwa appell maghmul mir-rikorrenti minn digriet [id-digriet

fil-kompetenza

kostituzzjonali taghha, fit-28 ta' April 2016 li permezz tieghu dik il-Qorti

laqghet, taht il-kondizzjonijiet minnha indikati fl-istess digriet, it-talba tar-

rikorrent ghas-sospensjoni tal-ezekuzzjoni "tad-decizjoni tad-Direttur

Generali [intimat] li permezz taghha giet ordnata l-qatla tan-naghag tal-

esponenti pendent l-ezitu ta' dawn il-proceduri..".

Permezz tal-imsemmi digriet l-ewwel Qorti pprovdiet hekk:

"Tipprovdi billi tordna illi pendenti dawn il-proceduri Kostituzzjonali odjerni: "1) Il-bhejjem kollha proprjetà ta' Bonavia Gat Buttigieg Vella ghandhom jigu identifikati u tagged kemm elettronikament kif ukoll permezz ta' "ear tagging"; "2) Il-bhejjem maskili ghandhom jigu kollha sterilizzati; "3) Il-halib kollu li tipproduci l-merhla ghandu jingabar kuljum minn rapprezentant tad-Dipartiment veterinarju.

Dan il-halib ghandu jigu meqrud mill-istess Dipartiment u mormi skond regolamenti vigenti dwar skart ta' din ix-xorta; "4) Ghandu rapprezentant tad-Dipartiment darba fix-xahar; "5) F'kaz ta' mewt ta' xi bhima, il-karkassa ghandha tinqered biss bl- awtorità tad-Dipartiment intimat.

F'kaz li jkun hemm bzonn li tinqatel xi bhima, dan ghandu fid- jsir bl-awtorizzazzjoni dipartiment indikat mir- rapprezentanti tad-Dipartiment; "6) Il-merhla ghandha tinzamm f'ambjenti regolarment licenzjati skond il-ligi ghat-trobbija tal-annimali.

"Dan kollu ghandu jsir unikament a spejjez ta' Ganni Buttigieg Vella li sabiex jiggarantixxi l-hlas tal-istess spejjez qieghed jigi ordnat jipprezenta garanzija bankarja fl-ammont ta' €10,000".

tal-Biccerija attrezzat apposta

tal-merhla kollha minn

jsir kontroll elettroniku

"Fin-nuqqas li r-rikorrenti jonqos milli jottempera ruhu ma xi wahda mill-fuq elenkati ordnijiet fi zmien xahrejn mil-lum, il-Qorti tirrizerva li tipprovdi ulterjorment.

Permezz tal-appell odjern ir-rikorrent [appellant] qed jitlob li din il-

Qorti tvarja d-digriet appellat fis-sens li, filwaqt li tikkonferma l-ewwel [1]

u r-raba' [4] kondizzjoni thassar l-kondizzjonijiet elenkati bin-numri tnejn

[2], tlieta [3] u hamsa [5], kif ukoll il-kondizzjoni li l-istess rikorrent

ghandu jipprezenta garanzija bankarja fl-ammont ta' €10,000 u li l-

Huwa qed jibbaza l-appell tieghu fuq l-aggravju li l-ewwel Qorti

imponiet numru ta' kondizzjonijiet "ferm iebsa u bla bzonn" li bihom il-

pozizzjoni tieghu ser tkun pregudikata.

sottomissjonijiet in sostenn tal-aggravju tieghu.

[1] Illi l-kondizzjoni li n-naghag ghandhom jigu kollha sterilizzati

hija, kemm minghajr gustifikazzjoni fattwali jew legali, kif ukoll hija

azzjoni irreversibbli li tippregudika lir-rikorrent b'mod sproporzjonat ghax

jekk isir hekk, l-imtaten ma jibqghu tajbin ghal xejn.

Huwa jsostni li l-merhla effettivament qeghda tonqos u mhux

tizdied, kif ghandu jirrizzulta mill-ezami tat-tags imwahhlin fuq kull

Jghid li bl-isterilizzazzjoni tal-imtaten il-merhla hija destinata li

tispicca darba ghal dejjem stante li ma hemmx rigenerazzjoni taghha.

[2] Jghid li "f'kazijiet ohra simili, fejn instabu annimali minghajr

ear-tag fil-kaz ta' Michaelangelo Dalli Bellia, in-naghag ittiehdilhom id-

demm minhabba t-testijiet tal-brucellosis [deni irqiq] kif normalment isiru

u wara twahlitilhom l-ear-tag fl-istess hin u [n-naghga] ddahlet fis-

Isostni li, ghal kuntrarju ta' dak li qed jigri fil-kaz

tieghu, fil-kaz tal-imsemmi Michaelangelo Dalli Bellia il-Qorti tal-Magistrati

[Ghawdex] bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali ma ordnatx li jigu

sterelizzati l-bhejjem masikili u dawn ghadhom hemm sal-lum.

Jissenjala li fit-18 ta' Mejju 2016 n-naghag kollha gew ear-tagged

mid-Dipartiment u ghalhekk illum il-kondizzjoni relevanti fid-digriet

appellat tinsab sodisfatta u d-Dipartiment jaf kemm il-naghga hemm fir-

razzett tar-rikorrent.

Dipartiment naqas milli jiehu l-kampjuni tad-demm sabiex isiru t-testijiet

li solitu jsiru mid-Dipartiment biss u ghas-spejjez tieghu "kif dejjem gara

u ghadu jigri sallum" u dan, sabiex id-Dipartiment jizgura li t-testijiet

huma korretti.

[3] Ir-rikorrent jilmenta wkoll minn dik il-kondizzjoni li permezz

jingabar mid-

Dipartiment sabiex jigi distrutt.

Hu jsostni li dan il-halib li tipproduci l-

merhla qed jintuza biss sabiex jixorbu l-hrief li, minghajr il-halib tal-omm,

Dan imur kontra l-harsien tal-annimali u jwassal ghal

maltrattament tal-bhejjem zghar.

[4] Rigward il-kondizzjoni numru 5, ir-rikorrent jilmenta li, is-soltu

mal-mewt ta' xi bhima mill-merhla, rahhala ohra jkunu huma stess li

jiehdu l-karkassa tal-bhima fil-biccerija sabiex tinharaq hemm u mhux

hekk kif elenkat fid-digriet appellat.

Ghalhekk, skont hu din il-

kondizzjoni tinkorri lir-rikorrent fi spejjez zejda u b'hekk jghid li "dan

ipoggih fi pregudizzju serju".

[5] Dwar il-kondizzjoni numru 6, ir-rikorrent jilmenta li hu kienu ilu

sa mit-2 ta' Dicembru 2012 li pprezenta applikazzjoni mal-MEPA sabiex

jirregolarizza r-razzett tieghu skont ir-regolamenti tal-Unjoni Ewropea,

izda "minhabba raguni banali tat-tobba veterinarji" u, minkejja diversi

talbiet mill-perit u mill-avukat imqabbdin mir-rikorrent "sabiex [il-MEPA]

tapprova l-pjanti tar-razzett ghall-ipprocessar tal-applikazjoni u l-post jigi

regolarizzat, ma jridux jaghtu l-approval necessarju." u dana, minkejja li

d-Dipartiment tas-Sanita ilu zmien li ta l-approvazzjoni tieghu.

rikorrent jattribwixxi d-dewmien fl-ipprocessar tal-applikazzjoni tieghu

ghall-agir tad-Direttur intimat.

Huwa jkompli jissottometti li n-nuqqas ta'

licenzjar tar-razzett tieghu m'ghandux jigi attribwit lilu li ghamel dak kollu

mistenni sabiex jottjeni l-approvazzjoni, izda huwa n-nuqqas da parti tal-

istess Direttur li "qieghed kontinwament jaghmel il-bsaten fir-roti biex il-

post ma jigix regolarizzat".

[6] Dwar l-ordni kontenuta fid-digriet appellat li t-twettieq tal-

kondizzjonijiet kollha ghandu jsir unikament ghas-spejjez tar-rikorrent li

ghandu wkoll jaghmel garanzija bankarja fl-ammont indikat fid-digriet

sabiex jiggarantixxi l-hlas tal-ispejjez, ir-rikorrent jirribadixxi li, kemm il-

procedura tal-ear tagging, kif ukoll il-kontroll elettroniku tal-merhla, isiru

dejjem bi spiza tad-Dipartiment u qatt a spejjez tar-rahhal.

Din il-parti

tad-digriet taghti lok ghal abbuz stante li d-Dipartiment jista' jitlob

minghandu hlas ta' spejjez ezorbitanti.

Inoltre, dwar il-garanzija bankarja, jghid li din il-kondizzjoni ma

kellhiex tigi imposta "ghaliex il-Gvern stess huwa responsabbli skont il-

ligi, ir-regolamenti u d-direttivi ewropej mit-testijiet ta' kull animal

Huwa obbligu tat-tobba veterinarja addetti mad-Dipartiment li

jzommu taht ghajnejhom kull animal li jkun ittestjat ghal kull mard li

jidhirlu hu, dejjem bi spejjez tal-Gvern hekk kif dejjem gara s'issa.

Minn naha taghhom l-intimati jirribattu ghas-sottomissjonijiet tar-

rikorrenti bil-mod segwenti u qed jitolbu li ghall-istess ragunijiet segwenti

l-appell ghandu jigi michud.

Preliminarjament l-intimati jissollevaw li r-rikors tal-appell gie

ta' Organizzazzjoni u Procedura Civili l-perijodu stipulat mill-ligi ghall-

prezentata tar-rikors tal-appell huwa ta' 6 ijiem mid-data li l-appellant

jinghata permess mill-ewwel Qorti sabiex jappella minn digriet li huwa

ta' natura interlokutorju.

L-intimati jispjegaw li fil-kaz odjern, filwaqt li l-

permess ghal appell inghata fit-23 ta' Gunju 2016, ir-rikors tal-appell gie

prezentat fit-13 ta' Lulju 2016 u ghalhekk, wara l-iskadenza tat-terminu

Fil-meritu l-intimati jibdew jissenjalaw li r-rikorrent la hu registrat

bhala rahhal mal-awtoritajiet kompetenti, la rregistra skont il-ligi n-

naghag in kwistjoni u kien qed izomm merhla ta' naghag mhux f'post

licenzjat ghal dak l-iskop.

Jissenjalaw li:

"Ir-registrazzjoni tal-annimali hija wahda essenzjali sabiex tinzamm tracca tal-annimali u kontroll ghal dak li jirrigwarda mard li jista' jigi trasmess b'mod genetiku.

Tali traccjabilita' tipproteggi l-katina tal-ikel u s-sahha pubblika.

Is-suspett ta' mard huwa impernjat fuq il-fatt li hemm nuqqas ta' traccjabilita' tal-annimali gja ladarba l-appellant ma rregistrax ruhu [u] il-post fejn kien qieghed irabbi l-annimali [mhuwiex licenzjat] kif rikjest mill-ligi ..… ghalhekk il-mizura li ttiehdet mid- Direttur Generali appellat kienet wahda necessarja fl-interess pubbliku u biex tigi mhsarsa s-sahha pubblika".

Fid-dawl tal-premess isostnu li mhux minnu dak sostnut mir-

rikorrent li l-kondizzjoni numru 2 dwar l-isterilizzazzjoni hija wahda "ferm

iebsa u bla bzonn".

Ladarba r-rikorrent dahal fi stat ta' illegalita`

kontinwa, bil-ksur tal-ligi kif fuq spjegat, l-attivita` li r-rikorrent jkompli

jrabbi n-naghag

tikkostitwixxi

theddida ghas-sahha pubblika u,

sabiex il-problema ma tkomplix tikber u taggrava ruhha.

Dawn il-

kondizzjonijiet huma ta' buon sens intizi sabiex pendent l-proceduri

odjerni s-sitwazzjoni tan-naghag tkun kemm jista' jkun ikkontrollata u

sorveljata mill-awtoritajiet u, b'mod partikolari il-kondizzjoni numru 2 hija

necessarja sabiex jigi evitat li jkomplu jitwieldu aktar annimali li ma

jistghux jigu registrati mill-awtoritajiet kompetenti bir-riskju kbir li dawn

jiddahhlu fil-katina tal-ikel.

Rigward il-pendenza li r-rikorrent ghandu mal-MEPA dwar l-

approvazzjoni tar-razzett, l-intimati jissenjalaw li l-MEPA m'ghandhiex

bzonn l-approvazzjoni tad-Direttur Generali sabiex tiddeciedi jekk

tapprovax l-applikazzjoni tar-rikorrenti u l-post ghadu mhux approvat

ghax ir-rikorrent ma segwiex il-procedura li tirrikjedi l-MEPA.

minn dokument anness mar-risposta jirrizulta li fid-19 ta' April 2016 il-

perit u l-avukati tar-rikorrent gew informati li kien hemm bzonn li r-

rikorrent jerga' japplika mill-gdid u jaderixxi ruhu mal-procedura korretta

sabiex eventwalment

l-applikazzjoni

tigi kkonsidrata mill-

imsemmija awtorita`.

Rigward l-allegazzjoni tar-rikorrent li fil-kaz ta' rahhala ohra d-

Dipartiment mexa' mod iehor billi, wara li ttiehdu l-kampjuni minn

jissottomettu li kull kaz ghandu l-fattispecie partikolari tieghu li fuqhom

trid tittiehed decizjoni.

valutazzjonijiet legittimi taghha u waslet ghall-konkluzjoni li tilqa' t-talba

ta' kondizzjonijiet

li huma

proporzjonati meta tigi kkonsidrata li l-attivita` tar-rikorrent hija wahda

Dwar l-impozizzjoni tal-garanzija bankarja ghall-hlas tal-ispejjez li

qed isiru mid-Dipartiment biex isir dak ordnat mill-ewwel Qorti fid-digriet

appellat, l-intimati jghidu li din l-impozizzjoni hija wahda ragjonevoli

sabiex jigi assikurat li dak ordnat mill-Qorti jitwettaq u b'hekk jitnaqqas

ir-riskju li naghag mill-merhla jew halib taghhom jispiccaw fil-katina tal-

ikel bi pregudizzju ghas-sahha pubblika.

Konsiderazzjonijiet tal-Qorti

Rigward il-punt procedurali sollevat mill-intimati rigwardanti r-

peress li ġie stabbilit li d-digriet in kwistjoni ingħata skont l-Artikolu 4(2)

isegwi li kif dispost fis-subartikolu (4) tal-istess artikolu l-parti interessata

fl-istess proċediment għandha dritt ta' appell quddiem din il-Qorti.

vista tal-fatt li [il-Konvenzjoni Ewropea] tipprovdi li l-appell f'dan il-każ

huwa dritt tal-parti dan ma jistax ikun suġġett għall-permess tal-

Prim'Awla tal-Qorti Ċivili u għalhekk dak provdut fl-Artikolu 4(4) [tal-Kap.

319] jipprevali fuq dak dispost fl-Artikolu 229 tal-Kap.

83/2012 Ryan Thorpe v. Avukat Generali, deciza 13 ta' Gunju 2013].

Fi kliem iehor id-digriet li minnu qed jappella r-rikorrenti huwa

digriet ta' rimedju li jmiss id-dritt fundamentali li jaqa' taħt liġi speċjali,

jigifieri l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea li fl-Artikolu 4(4) jipprovdi li fi

proċedimenti quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili skont l-istess artikolu

kull parti ghandha dritt ta' appell quddiem din il-Qorti.

Ghaldaqstant il-punt sollevat mill-intimati fis-sens li r-rikors tal-

insostenibbli tenut kont li d-digriet appellat ma jistax jitqies bhala digriet

interlokutorju dixxiplinat bl-Artikolu 229 tal-Kodici ta' Organizzazzjoni u

Fil-mertu din il-Qorti tibda bl-osservazzjonijiet segwenti li fuqhom

ser tibbaza l-gudizzju odjern.

[1] Illi s-sitwazzjoni li llum huwa fiha l-appellant holoqha huwa

stess, principalment bil-fatt li kienet ghazla tieghu li ma jirregistrax il-

merhla mertu tal-kawza u, sekondarjament bil-fatt li hu ghazel li ma

jirregistrax lilu nnifsu bhala rahhal u wkoll li naqas milli, qabel ma beda

id-debita approvazzjoni mill-awtorita`

kompetenti sabiex il-post li fih tinsab il-merhla jkun registrat ghal dak l-

Fid-dawl ta' dan, mhuwiex skorrett li jinghad li, fil-prezent, l-

attivita` li jiggestixxi l-appellant bhala rahhal tan-naghag hija totalment

[2] Illi n-nuqqas tar-registrazzjoni tal-merhla skont il-ligi jikkreja s-

suspett li l-annimali jistghu jkunu morda jew ikunu jgorru l-mard.

[3] Illi ghandu jirrizulta car li f'dan il-kaz, konsidrat fid-dawl tan-

numru kbir tal-merhla, l-esigenza li tigi protetta s-sahha pubblika billi jigi

assikurat li l-ebda wiehed minn dawn l-annimali ma jithallat ma' merhliet

ohra jew b'xi mod jidhol fil-katina tal-ikel ghal konsum uman, tirrizulta

manifestament qawwija.

Ferm il-premess, din il-Qorti ser tghaddi sabiex tezamina l-meritu

tal-aggravji tal-appellant bazati fuq is-sottomissjoni principali tieghu li l-

kondizzjonijiet imposti mill-ewwel Qorti fid-digriet appellat huma "ferm

iebsa u bla bzonn".

Din il-Qorti, filwaqt li taqbel li l-kondizzjonijiet huma

iebsin tenut kont ukoll tan-numru kbir ta' annimali involuti, mhijiex tal-

fehma li l-kondizzjonijiet huma bla bzonn.

Barra minn hekk ser

tezamina wkoll jekk il-kondizzjonijiet imposti jghaddux it-testijiet tar-

ragjonevolezza u tal-proporzjonalita`.

Fir-rigward huma relevanti s-

segwenti konsiderazzjonijiet.

l-isterilizzazzjoni

kondizzjoni bla bzonn jew irragjonevoli.

Dan qed jinghad tenut kont tan-

numru kbir tal-merhla, kif ukoll li tigi eliminata kemm jista' jkun li xi

annimali minn dik il-merhla jithallew jithalltu ma' naghag ta' merhliet

Barra minn hekk,

l-isterilizzazzjoni

possibbilita` li titkabbar il-merhla suspettuza tul il-pendenza tal-proceduri

Dawn il-fatturi jibqghu jissussistu minkejja li l-annimali

twahhlulhom l-ear tags ghax minkejja dan xorta wahda tibqa' l-

possibilita` li xi annimali minn din il-merhla jithalltu ma' merhliet ohra.

Kif sottomess mill-intimati fir-risposta taghhom:

"Ladarba r-rikorrent dahal fi stat ta' illegalita' kontinwa bil-ksur tal-ligi… l-attivita' li r-rikorrent ikompli jrabbi n-naghag tikkostitwixxi theddida ghas-sahha pubblika u ghalhekk, huwa importanti li l-kondizzjonijiet ordnati jigu attwati proprju sabiex il-problema ma tkomplix tikber u taggrava ruhha".

Ghaldaqstant din il-mizura imposta fid-digriet appellat la hija

irragjonevoli u lanqas sproporzjonata ghall-fatti tal-kaz.

[2] Illi l-allegazzjoni tal-appellant ta' diskriminazzjoni kontra tieghu

hija ghall-finijiet ta' dan il-gudizzju irrelevanti ghax il-perikolu ta'

kontaminazzjoni fuq spjegat xorta jibqa' jissussisti.

Apparti minn hekk l-

appellant ma indika ebda bazi ta' status tad-diskriminazzjoni allegata

Dan apparti li ma gew prodotti ebda provi tal-fatti li fuqhom

tistrieh l-allegazzjoni ta' diskriminazzjoni.

Finalment jinghad li, anke jekk ghal grazzja tal-argument huwa

minnu li, fil-kaz ta' rahhala ohra li qeghdin fl-istess pozizzjoni tieghu d-

Direttur mexa' mod iehor billi wara li gew ittegjati n-naghag mhux

registrati hadulhom kampjun tad-demm sabiex isiru t-testijiet opportuni

fuq il-merhla, xorta ma jeskolpax lill-appellant u xorta jibqa' jissussisti l-

perikolu li, mill-merhla tieghu jinfirex il-mard li dawn l-annimali jista'

jkollhom, b'dannu ghas-sahha pubblika.

Ghaldaqstant dan l-ilment huwa infondat.

[3] Rigward il-kondizzjoni li l-halib li tipproduci l-merhla ghandu jintrema

din il-Qorti tosserva li r-raguni wara din il-kondizzjoni hija l-istess wahda

indikata fl-ewwel konsiderazzjoni, jigifieri li tigi eliminata l-possibilita` li

kemm il-merhla kif ukoll il-halib prodott minnha jsib ruhu fil-katina tal-ikel

meta ghad hemm suspett li l-merhla tista' tkun marida jew iggorr mard li

jista' jigi trasmess lil merhliet ohra jekk mhux ukoll lill-konsumaturi.

Ghaldaqstant din il-kondizzjoni hija mehtiega, mhux biex imutu l-

friegh kif qed jsostni l-appellant, imma biex tigi assikurata s-sahha

pubblika fl-interess pubbliku.

Ghalhekk anke dan l-ilment huwa

[4] Rigward l-ilment dwar l-ispejjez li l-appellant ser ikollu jinkorri

meta jmut xi animal mill-merhla tieghu, din il-Qorti taqbel mal-intimati li

n-necessita` li jsiru dawn l-ispejjez inholqot kagun tal-fatt li l-appellant

iddecieda li jikkonduci attivita` minghajr ma jottempera ruhu mar-

regolamenti appoziti u b'hekk pogga lilu n-nifsu fi stat ta' illegalita`.

Ghalhekk l-appellanti ma jistax jippretendi b'success li d-Direttur intimat

jimxi mieghu bil-mod kif jimxi s-soltu ma' rahhala ohra li l-pozizzjoni

taghhom tkun konformi mar-regolamenti relevanti, ghax il-pozizzjoni

tieghu ma tistax tigi meqjusa fid-dawl ta' dak li solitament isir, izda

ghandha titqies fid-dawl tal-fatt li s-sitwazzjoni li ghazel li jidhol fiha l-

[5] Ghall-istess raguni, kif ukoll tenut kont tal-ammont tal-

garanzija bankarja indikat fid-digriet appellat, din il-Qorti tikkonsidra li l-

garanzija imposta fuq l-appellant biex jaghmel tajjeb ghall-ispejjez li qed

jinkorri d-Direttur intimat minhabba s-sitwazzjoni illegali li holoq l-istess

appellant, hija ragjonevoli u anke proporzjonata tenut kont tad-daqs tal-

Ghar-ragunijiet premessi din il-Qorti tichad l-appell u tikkonferma d-

Deputat Registratur mb


QORTI TAL-APPELL

IMĦALLEF TONIO MALLIA ONOR.

IMĦALLEF JOSEPH JOHNSTONE Seduta ta' nhar il-Ġimgħa 25 ta' Novembru 2016

Dottor Anthony Lodo u martu Ingrid Lodo v. San Salvatore Limited (C 8377)u b'digriet tad-9 ta' Marzu 2006 il-kawza tkompliet fl-isem ta' Camcas Limited (C 11934)

Rat ic-citazzjoni mressqa da parti tal-atturi Dottor Anthony Lodo u

martu Ingrid tas-26 ta' Frar 2003, li fiha jinghad hekk:

"Peress il in forza ta' konvenju tal-4 ta' Settembru 2002 is-socjeta` konvenuta obbligat ruhha li tbiegh u titrasferixxi lill-atturi il-garaxx internament immarkat bin-numru wiehed (1) formanti parti minn blokk ta' appartamenti bl-isem 'Belgravia Court' sottopost ghall-garaxxijiet li jinsabu f'Tower Road, Is-Swatar, Birkirkara, liema garaxx ghandu access minn rampa u drive-way privata minghajr numru li tizbokka fi Triq Karm Galea, Is-Swatar, Birkirkara, bil-prezz ta' tmient elef u hames mitt lira (Lm8,500) u

bil-pattijiet u l-kondizzjonijiet kollha hemm indikati skond kif jirrizulta mill-kopja tal-konvenju li qed tigi hawn annessa u markata Dok.

"Peress illi fuq l-istess konvenju l-atturi hallsu s-somma ta' tmien mija u hamsin lira maltin (LM850) akkont tal-prezz liema somma bi qbiel giet depozitata f'idejn in-Nutar Dottor Edward Dalmas.

"Peress illi l-imsemmi konvenju gie sussegwentement imgedded sal-31 ta' Jannar 2003.

"Peress illi nonstante li s-socjeta` konvenuta giet interpellata permezz ta' ittra ufficjali tal-31 ta' Jannar 2003 sabiex taddivjeni ghall- pubblikazzjoni tal-kuntratt finali baqghet inadempjenti.

"Tghid ghalhekk l-istess socjeta` konvenuta ghaliex m'ghandhiex din il- Qorti:- "1) Tikkundanna lill-istess socjeta` konvenuta sabiex taddivjeni ghall- pubblikazzjoni tal-kuntratt ta' bejgh tal-garaxx de quo.

"2) Tinnomina Nutar sabiex jippubblika l-istess kuntratt kif ukoll kuratur ghall-eventwali kontumacja.

"Bl-ispejjez inkluzi dawk tal-ittra ufficjali tal-31 ta' Jannar 2003 kontra s- socjet konvenuta ingunta ghas-subizzjoni u b'rizerva ghall-azzjoni ghad-danni."

Rat in-nota tal-eccezzjonijiet ipprezentata mis-socjet San Salvatore

Limited li permezz taghha eccepew:

"Illi f' l-ewwel lok l-atturi jridu jaghmlu l-prova li l-ittra ufficjali saret fit- terminu.

"Illi fit-tieni lok l-konvenuti ma humiex f'qaghda jaghtu esekuzzjoni lill- kuntratt billi huma kienu ga precedentement bieghu l-garaxx in kwistjoni lill-terzi u dahlu fil-konvenju bi zball."

Rat id-digriet tal-ewwel Qorti tad- ta' arzu, 2006, li permezz tieghu

laqghet it-talba tal-atturi li jigu legittimati l-atti wara li s-socjet

konvenuta giet amalgamata fis-socjet Camcas Limited (C 11 34),

liema socjet assumiet l-assi u d-debiti kollha tal-istess socjet

konvenuta b'effett mis-16 ta' April, 2004.

Wara li fil-mori tal-proceduri rrizulta li l-garaxx kien mibjugh lill-terzi, l-

ewwel Qorti permezz tad-digriet taghha tas-7 ta' Lulju, 2006, laqghet it-

talba tal-atturi u awtorizzat illi fic-citazzjoni jizdiedu s-segwenti talbiet:

"3) Tiddikjara lis-socjeta` konvenuta responsabbli ghad-danni sofferti mill-atturi minhabba inadempjenza da parti tas-socjeta` konvenuta.

"4) Tillikwida dawn id-danni jekk hemm bzonn bl-opera ta' periti nominandi.

"5) Tikkundanna lis-socjeta` konvenuta thallas lill-atturi is-somma hekk likwidata bl-imghax legali mid-data tan-notifika tal-ittra ufficjali tal- 31 ta' Jannar 2003.

"6) Tikkundanna lis-socjeta` konvenuta tirrifondi lill-atturi is-soma ta' Lm850.00 imhallsa fuq il-konvenju b'depozitu akkont tal-prezz bl- imghax legali."

Rat is-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tat-18 ta' Settembru, 2012,

li permezz taghha iddecidiet il-kawza billi: 1.

Cahdet it-talbiet numru 1 u

2 peress li rrizulta li l-bejgh ma jistax isir ghaliex il-fond oggett tal-

proceduri kien

inbiegh

lil

l-konvenuta hi

responsabbli minhabba li ma onoratx il-weghda ta' bejgh; 3.

danni fis-somma ta' tmint elef mija u tmien ewro u sittin centezmu

Ikkundannat lill-konvenuta sabiex thallas lill-atturi tmint

elef mija u tmien ewro u sittin centezmu (€8,108.60); 5.

Ikkundannat lill-

konvenuta sabiex thallas lill-atturi s-somma ta' elf disgha mija u tmenin

ewro (€1, 80), hlas akkont tal-prezz li sar mill-atturi fuq il-konvenju tal-4

ta' Settembru 2002; Bl-ispejjez a karigu tal-konvenuta.

konsiderazzjonijiet:

L-ewwel Qorti

is-sentenza wara

is-segwenti

Il-kawza titratta dwar konvenju ffirmat fl-4 ta' Settembru 2002 bejn l- atturi u San Salvatore Limited ghax-xiri ta' garaxx numru 1 fil-blokk Belgravia Court, Tower Road Sliema ghall-prezz ta' Lm8,500.

L- atturi talbu biex il-konvenuta tigi kkundannata twettaq il-weghda ta' bejgh.

Irrizulta pero li dan ma jistax isir ghaliex il-garaxx inbiegh lil terzi.

Fil-fatt permezz ta' kuntratt tat-22 ta' arzu 2001 pubblikat min-nutar Dr Pierre Boldarini, San Salvatore Limited bieghet il-fond lil certu Josephine Borg Muscat.

Ghalhekk illum dak li jibqa' rilevanti huma t-talbiet relatati mad-danni.

Mill-atti jirrizulta li fil-mori tal- proceduri San Salvatore Limited giet amalgamata fil-kumpannija Camcas Limited.

Fil-qosor il-fatti rilevanti huma:-

Fil-5 ta' Gunju 2002 l-atturi ghamlu konvenju biex jixtru l- appartament numru 9, Belgravia Court, Tower Road, Is-Swatar, Birkirkara (fol.

Fl-4 ta' Settembru 2002 ghamlu l-konvenju ghax-xiri tal- garaxx oggett tal-kawza, li kellu jibqa' jorbot sal-4 ta' Dicembru 2002.

Fis-17 ta' Settembru 2002 gie ppubblikat il-kuntratt ta' xiri tal- appartament.

Fit-28 ta' Settembru 2002 saret estensjoni tal-konvenju tal-

garaxx sal-31 ta' Jannar 2003.

Fil-31 ta' Jannar 2003 l-atturi pprezentaw ittra ufficjali ai termini tal-Artikolu 1357 tal-Kodici Civili.

Jirrizulta ghalhekk li l-ewwel eccezzjoni hi minghajr bazi, ghaliex l-interpellazzjoni saret fit-terminu.

Fit-22 ta' Ottubru 2003 l-atturi bieghu l-appartament.

Il-weghda ta' bejgh li ghamlet San Salvatore gabet maghha '.....l- obbligu li jaghmel il-bejgh, jew, jekk il-bejgh ma jkunx jista' izjed isir, l-obbligu li jhallas id-danni lill-accettant.'

Fid-dikjarazzjoni guramentata li ghamel Anton Ross, direttur ta' San Salvatore Limited, kien qal li meta sar il-konvenju kienu urew l-incertezza taghhom dwar jekk il-garaxx kienx diga' nbiegh lil terzi, '.… u fil-fatt talbu lin-nutar inkarigat biex jivverifika liema garaxxijiet kienu mibjughin u x'kien fadal proprjeta tal-

kumpannija.'.

Fatti li l-attur cahad. adankollu, irrispettivament ta' x'inhi l-verita, jibqa' l-fatt li San Salvatore Limited ghamlet weghda ta' bejgh.

Hi l-ligi stess li tipprovdi li jekk il-bejgh ma jkunx jista' jsir, min ikun accetta l-weghda ghandu l-jedd jirreklama d-danni minghand min ikun ghamel il-weghda.

Il-weghda li ghamlet San Salvatore Limited hi minghajr kwalifika jew rizerva, fis-sens li ma jkun hemm l-ebda obbligu reciproku jekk jirrizulta li l-bejgh ma jistax isir.

Il-ligi ma taghmel l-ebda distinzjoni dwar jekk ix-xerrej ikunx gie nfurmat, fuq il-konvenju jew xi estensjoni, dwar il-possibilita' li l- fond oggett tal-konvenju diga' inbiegh.

Ghalkemm fid-difiza jinghad li San Salvatore Limited dahlet fil-konvenju bi zball, din m'hijiex skuzanti.

Jekk, kif xehed Anton Ross, kien hemm incertezza dwar jekk kienux diga' bieghu l-garaxx oggett tal-konvenju, m'hijiex kwistjoni ta' zball.

L-izball kien jezisti jekk il-bejjiegh ikun konvint li l-fond hu proprjeta tieghu u wara jirrizulta li m'huwiex.

Il-qorti lanqas ma tista' tifhem kif wiehed jista' jinvoka l-izball jekk qabel ghamel il-weghda kellu kull opportunita li jivverifika biex jaccerta ruhu li jista' jaghmel il-weghda ta' bejgh.

Il-konvenju gab mieghu l- obbligu fuq il-bejjiegh li jwettaq il-bejgh.

L-attur xehed:-

'Inzid ukoll illi dan il-garaxx jinsab fl-istess blokk fejn jiena xtrajt l- appartament u bhala kobor fih tista' tqieghed karozza wahda.

Minhabba l-problema li rrizultat fis-sens li rrizulta mir-ricerki li ghamillli n-nutar li l- garaxx mhuwiex proprjeta ta' San Salvatore Ltd, jien u marti ddecidejna li nbieghu l-appartament peress li tas-Sliema appartament bla garaxx ma tinqedix.' (fol.

"Verzjoni li m'hijiex kontradetta, u ma tressaq l-ebda argument jew prova kuntrarja li jistghu jwasslu lill-qorti biex tiddubita jekk tirriflettix il-fatti.

Dan iktar u iktar meta tqies li l-atturi bieghu l-appartament ftit iktar minn sena wara li xtrawh, u tmien xhur wara li pprezentaw il-kawza.

Dan apparti li l- probabilita hi li d-decizjoni li l-fond jinbiegh kienet ittiehdet qabel minhabba l-konvenju li normalment isir qabel l-att ta' bejgh.

Inoltre, hu fatt maghruf kemm hu difficli li tixtri garaxx biss gewwa tas-Sliema.

L-atturi pprezentaw prospett dwar id-danni.

Meta xehed fis-seduta tal-25 ta' Ottubru 2011, l-attur qal li 'Jiena min-naha tieghi qieghed nippretendi danni f'ammont ta' Lm5,843'.

Fil-prospett li pprezentaw (Dok.

"i. Lm4,161.38 bhala 'capital loss on sale of property', li jinkludi pretensjoni ghal hlas ta' imghax li thallas lill-bank fuq self, maintenance allowance ta' 0.4% fis-sena, u dik li jirreferu ghaliha bhala Inflation Index Allowance.

Dawn id-danni jirreferu ghall-ispejjez relatati ma' spejjez li kienu lehqu saru ghax- xiri tal-garaxx, u spejjez relatati ghax-xiri tal-appartament, konsum

ta' dawl u ilma u hlas lill-assocjazzjoni tar-residenti tal-blokk Belgravia Court.

jintalbu.

ir-rigward

l-atturi ma

"F'dan il-kuntest il-qorti taghmel is-segwenti osservazzjonijiet:- "i. Fil-fehma tal-qorti l-ispejjez relatati max-xiri tal-appartament ma jistghux l-ebda spjegazzjoni ta' x'ness hemm bejn il-ksur tal-weghda min-naha tal- venditur u l-ispejjez li qeghdin jippretendu.

Meta raw li x-xerrej ma resaqx ghall-kuntratt ta' bejgh tal-garaxx, l-atturi ddecidew li jbieghu l-appartament.

Din kienet decizjoni taghhom, li kellhom kull dritt li jaghmlu.

Pero b'daqshekk ma jfissirx li ghandhom xi jedd li jirkurpraw l-ispejjez li ghamlu biex xtraw l-appartament.

L-atturi qieshom iridu jghidu li ma kienux jixtru l-appartament kieku kienu jafu li l-garaxx kien diga' nbiegh lil terzi.

Jekk dan hu r-ragunament wara t-talba ghal dawn l-ispejjez, il-qorti lanqas ma taqbel.

Rajna kif il-konvenju ghax-xiri tal-appartament gie ffirmat fil-5 ta' Gunju 2002, cjoe' xahrejn qabel tal-garaxx.

Ghaldaqstant l-atturi kienu obbligati li jwettqu l-weghda li ghamlu precedentement ghall-konvenju tal-garaxx, irrispettivament minn dak li gara fir-rigward tal-garaxx.

Sahansitra fil-konvenju tal-5 ta' Gunju 2002 m'hemm l-ebda kundizzjoni li l-atturi jkunu obbligati jixtru l-appartamenti diment li jkunu ghamlu konvenju jew ikunu diga' xtraw appartament.

Il-fatt li ffirmaw il-konvenju ghax-xiri tal- garaxx ftit granet qabel il-pubblikazzjoni tal-kuntratt ta' xiri tal- apartament (17 ta' Settembru 2002) ma jbiddel xejn mill-konkluzjoni tal-qorti li f'dan ir-rigward m'hemmx ness bejn il-ksur tal-weghda u l- ispejjez ghax-xiri tal-appartament.

L-istess ragunament japplika fir- rigward ta' spejjez relatati ma' kontijiet ta' dawl u ilma u hlas lill- Assocjazzjoni tar-Residenti, hlas ta' imghax fuq self li nghata mill- bank u maintenance allowance.

F'kull kaz fir-rigward ta' din l-ahhar item ma saret l-ebda prova li l-atturi effettivament ghamlu xi spejjez ta' manutenzjoni.

il-konvenju ghax-xiri

Fil-fehma tal-qorti l-atturi ghandhom dritt biss li jirreklamaw danni li

huma:- "(a) Spejjez li ghamlu wara l-4 ta' Settembru 2002 in konnessjoni max-xiri tal-garaxx, fl-ammont ta' Lm108.60, cjoe Lm15 Middle Sea Insurance Policy u Lm93.60 Life Link cover.

"(b) Telf ta' qliegh meta ddecidew

jbieghu

l-appartament minghajr garaxx.

Il-qorti m'ghandha l-ebda dubju li kieku l- appartament kellu garaxx mieghu, il-qliegh kien ikun iktar.

Wiehed ma jridx jinsa li l-garaxx li kienu ser jixtru l-atturi kien fl-istess blokk tal-appartament, li kien f'Tower Road Sliema.

Hu fatt maghruf kemm hu essenzjali li jkollok garaxx ma' appartament f'Tower Road, Is-Swatar, Birkirkara.

Il-qorti m'ghandix dubju li dan in-nuqqas effetwa fin-negattiv il-prezz tal-appartament.

Fic-cirkostanzi l-qorti ser tillikwida arbitrio boni viri s-somma ta' tmint elef ewro (€8,000)."

Rat ir-rikors tal-appell tas-socjet konvenuta Camcas Limited (C-

11934), ipprezentat fit-8 ta' Ottubru, 2012, u li in forza tieghu, ghar-

ragunijiet hemm premessi, talbet li din il-Qorti joghgobha tirriforma s-

sentenza moghtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili tat-18 ta' Settembru,

2012, fl-ismijiet premessi, billi filwaqt li tikkonfermaha in kwantu cahdet

l-ewwel zewg talbiet attrici, thassar is-sentenza appellata fil-bqija u

b'hekk tichad it-talbiet kollha tal-atturi appellati, bl-ispejjez kollha taz-

Rat ir-risposta tal-appell tal-atturi appellati Dottor Anthony Lodo u

martu Ingrid Lodo, li in forza taghha u ghar-ragunijiet minnhom

moghtija, talbu illi din il-Qorti tiddisponi mill-appell billi tichad l-appell

intavolat mis-socjet konvenuta u tikkonferma s-sentenza appellata fl-

intier taghha, bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra s-socjet konvenuta.

Rat li fis-seduta tal-4 ta' Ottubru, 2016, il-partijiet ittrattaw l-appell u l-

appell baqa' differit ghas-sentenza ghal-lum.

Rat l-atti kollha tal-kawza u d-dokumenti esebiti.

Ikkonsidrat:

Illi permezz tal-ewwel aggravju taghha s-socjet konvenuta tilmenta li l-

ewwel Qorti ma tatx konsiderazzoni denja tal-posizzjoni taghha u dan

jinghad minnha fil-kuntest li meta hija dahlet fuq il-konvenju mal-atturi

appellati dwar garaxx li sussegwentement irrizulta li kien diga mibjugh

minnha, dan m'ghamlitux b'qerq, malizzja jew ingann min-naha taghha,

izda kien konsegwenza ta' zball li hija ghamlet peress li fl-istess blokka

kien hemm 'il fuq minn sittin garaxx mifruxin fuq zewg sulari.

Ghalhekk

tikkontendi

li hija m'ghandhiex

responsabbli ghad-danni u, fi kwalsiasi kaz, l-unika somma li kellhom

jithallsu lura l-atturi appellati kien id-depozitu fuq il-konvenju, liema

somma inzammet min-Nutar inkarigat mill-atturi appellati u ghalhekk

tishaq li m'ghandha xejn fil-pussess taghha x'tirrifondi lill-atturi appellati.

Ghandu jinghad mal-ewwel li din il-Qorti ma tiddisturbax leggerment l-

apprezzament tal-provi li tkun ghamlet l-ewwel Qorti jekk tara li dik il-

Qorti setghet legalment u ragjonevolment tasal ghall-konkluzjoni li tkun

Din il-Qorti ta' revizjoni tintervjeni biss jekk tirradika fiha

l-fehma li l-apprezzament li ghamlet l-ewwel Qorti huwa manifestament

zbaljat b'mod li jekk tibqa' tregi l-konkluzjoni bazata fuqu tkun qed issir

ingustizzja lejn xi parti.

Trattat issa l-meritu tal-appell, din il-Qorti tibda biex tirreferi ghall-

Artikolu 1357(1) tal-Kodici Civili li jipprovdi:

"Il-weghda ta' bejgh ta' haga bi prezz determinat, jew bi prezz li ghandu jigi stabbilit minn persuna wahda jew izjed bhalma jinghad fl-artikoli ta' qabel dan, ma titqiesx bejgh; izda, jekk tigi accettata, iggib, f'dak li wieghed, l-obbligu li jaghmel il-bejgh, jew, jekk il-bejgh ma jkunx jista' izjed isir, l-obbligu li jhallas id-danni lill-accettant."

if gustament rilevat mill-ewwel Qorti, s-socjet konvenuta San

Salvatore Limited fuq il-konvenju ghamlet weghda ta' bejgh minghajr

kwalifiki ta' xejn, filwaqt li l-ligi tipprovdi li jekk il-bejgh ma jkunx jista' jsir,

min ikun accetta l-weghda, ghandu d-dritt li jitlob id-danni minghand min

ikun ghamel il-weghda.

Zball mhux skuzanti sabiex min iwieghed jezimi

ruhu mill-obbligazzjonijiet minnu maghmula.

Kif tajjeb josservaw l-

appellati fir-risposta taghhom, il-ligi tobbliga lil min ma jonorax il-weghda

ta' bejgh sabiex jaghmel tajjeb ghad-danni irrispettivament minn jekk

kienx hemm jew le l-elementi ta' qerq, malizzja jew ingann.

In kwantu s-socjet appellanti tilmenta wkoll li d-danni m'ghandhom qatt

jeccedu l-hlas lura tas-somma mhallsa bhala depozitu fuq il-konvenju,

minn qari

tal-artikolu in ezami din il-Qorti ma tirriskontra ebda

limitazzjoni fuq il-hlas tad-danni, kif tippretendi s-socjet appellanti.

Is-socjet appellanti tishaq ukoll li fi kwalunkw kaz, is-somma mhallsa

bhala depozitu inzammet min-nutar u ma giet qatt mghoddija lilha.

Ghandu jinghad li hadd mill-partijiet ma ressaq lin-nutar biex jixhed u

lanqas ma saret

jissejjah

fil-kawza.

Madankollu, fil-fehma tal-Qorti huwa l-bejjiegh prospettiv li jibqa'

responsabbli ghar-rifuzjoni tad-depozitu li jkun sar fuq il-weghda ta'

bejgh u ghalhekk f'dan il-kaz hija s-socjet konvenuta li ghandha

taghmel tajjeb ghan-nuqqas taghha li twettaq dak li weghdet.

Ghalhekk din il-Qorti jidrilha li l-ewwel Qorti ghamlet analizi korretta tal-

fatti tal-kaz u jsegwi li l-ewwel aggravju tas-socjet appellanti ma

jimmeritax li jintlaqa'.

It-tieni u t-tielet aggravji ser jigu trattati f'daqqa in kwantu permezz

taghhom is-socjet konvenuta tattakka n-nuqqas ta' ness bejn id-danni

reklamati u l-fatt li l-kuntratt ta' bejgh ma setax isir, kif ukoll li d-danni

likwidati arbitrio boni viri mill-ewwel Qorti huma ritenuti soggettivi u

mhux sufragati b'xi provi li tressqu da parti tal-atturi.

In kwantu ghall-ilment

tas-socjet konvenuta relativament ghall-

likwidazzjoni arbitrio boni viri maghmul mill-ewwel Qorti, din il-Qorti ssib

li dan l-ilment tas-socjet appellanti ghandu mis-sewwa, peress li l-atturi

appellati naqqsu milli jressqu kwalunkw prova dwar kif in-nuqqas

impatt negattiv

fil-bejgh

taghhom u l-estent tad-danni konsegwenzjali ghall-istess nuqqas.

F'dan il-kuntest, kif kellha okkazjoni din il-Qorti tirrileva fis-sentenza

taghha tat-30 ta' Settembru, 2016, fil-kawza fl-ismijiet Joanna Ross

"[1] Hu principju kardinali f'materja ta' prova, u anke skolpit fl-Artikolu 562.

Tal-Kodici ta' Organizzazzjoni u Procedura Civili li onus probandi incumbit ei qui dicit non ei qui negat u ghalhekk l-oneru tal-prova mhux biss tad-danni riskontrati izda wkoll tal-quantum tal-ispejjez riparatorji tispetta lill-atturi li ressqu t-talba sabiex l-Qorti "tillikwida dik il-parti mill- prezz dovuta lura lill-atturi minhabba l-imsemmija difetti u dan ghat- termini tal-ligi biex taghmel tajjeb ghall-imsemmija difetti". "[ ] Il-Qorti ghandha tasal ghad-decizjoni taghha abbazi tal-principju iuxta allegata et probata u m'ghandhiex tirrikorri ghall-fakolt li tiddeciedi arbitrio boni viri meta min jallega l-fatt kellu l-opportunit kollha li jressaq provi in sostenn ta' dak il-fatt u tali provi kienu disponibbli ghalih.

"Hija flokha l-osservazzjoni maghmula minn din il-Qorti fil-kawza App.

Rigward it -talba taghha sabiex din il-Qorti tiffissa ammont xieraq ta' flus rapprezentanti sehemha mill-mobbli komprizi fil- komunjoni tal-akkwisti u wkoll il-valur tal-beni parafernali taghha, din il-Qorti tosserva li din it-talba ma tistax tintlaqa' ghax hija priva mis-substratt fattwali li jehtieg li jkollha biex tkun fil- pozizzjoni li tasal ghall-ammont arbitrio boni viri.

Fi kliem iehor, mill-provi ma jirrizulltawx fatti li fuqhom il-Qorti tista' tasal ghal xi ammont kif mitluba mill-attrici fl-aggravju taghha. ..… Fin- nuqqas ta' prova ta' fatti sufficjenti li fuqhom il-Qorti tista' logikament tistabbilixxi ammont rapprezentanti valur tal-mobbli il- komputazzjoni ta' ammont fissat ma jkunx gie stabbilit arbitrio boni viri, imma jkun ammont stabbilit b'mod arbitrarju.

Ghalhekk ghandu jirrizulta car li din it-talba ma tistax treggi."

Hekk ukoll f'dan il-kaz il-Qorti tosserva li l-atturi appellati naqsu milli

jressqu prova dwar l-impatt jew ahjar it-telf effettiv li n-nuqqas li

il-garaxx setgha kellu b'mod dirett

fuq

il-bejgh

appartament taghhom, bhal stima ta' perit tekniku jew ta' agent li

jahdem fil-qasam tal-bejgh ta' proprjet , liema prova setghet facilment

Fil-fehma ta' din il-Qorti, fin-nuqqas ta' prova

cara f'dan ir-rigward, l-ewwel Qorti kellha tillimita ruhha fil-likwidazzjoni

tad-danni ghal dawk l-ammonti li l-atturi appellati nkorrew direttament

mal-akkwist tal-garaxx hekk kif rizultanti mill-atti processwali, jigifieri

Lm15 Middle Sea Insurance Policy u Lm 93.60 Life Link Cover, total ta'

Lm108.60, ekwivalenti ghal mitejn u tnejn u hamsin euro u sebgha u

Ghalhekk tikkonsidra dawn l-aggravji bhala gustifikati u ser tilqaghhom

Ghaldaqstant, din il-Qorti ghar-ragunijiet premessi, tiddisponi mill-appell

tas-socjet konvenuta Camcas Limited billi tilqghu limitatament u filwaqt

li tikkonferma l-ewwel kap tas-sentenza fejn cahdet it-talbiet numru 1 u 2

peress li rrizulta li l-bejgh ma jistax isir ghaliex il-fond inbiegh lil terzi, t-

tieni kap fejn iddikjarat is-socjet konvenuta responsabbli ghad-danni

peress li ma onoratx il-weghda ta' bejgh, u l-hames kap sa fejn

ikkundannat lis-socjet konvenuta thallas lill-atturi s-somma ta' elf

disgha mija u tmenin ewro (€1, 80), hlas akkont tal-prezz li sar mill-

atturi fuq il-konvenju tal-4 ta' Settembru 2002; tirriforma s-sentenza

appellata billi tillikwida d-danni fis-somma ta' mitejn u tnejn u hamsin

7) u tikkundanna lis-socjet

konvenuta thallas lill-atturi s-somma ta' mitejn u tnejn u hamsin euro u

L-ispejjez kollha tal-kawza ghandhom jithallsu in kwantu ghal kwart mill-

atturi u tlett kwarti mis-socjet konvenuta.