QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN ONOR.

Seduta ta' nhar il-Hamis 24 ta' Ottubru 2019

Paola Development Company Limited (C 2177) v. Kummissarju tal-Artijiet, illum Awtorita` tal-Artijiet

Rat ir-rikors promotur tal-5 ta' Ottubru, 2012, tas-socjetà Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar

"ILLI permezz ta' att gudizzjarju tal-10 ta' Settembru 2012 (DOK: A), li gie mibghut lis-socjeta` rikorrenti ghall-finijiet tal-Artikolu 22 tal- Ordinanza Dwar l-Akkwist ta' Artijiet ghal Skopijiet Pubblici [Kapitolu 88 tal-Ligijiet ta' Malta], il-Kummissarju intimat, filwaqt li rrefera ghall-Avviz Numru 817 (DOK:B) li deher fil-Gazzetta tal-Gvern nhar it-30 ta' Lulju 2012 dwar ix-xiri assolut ta' bicca art, bhala libera u franka, tal-kejl ta' madwar mija u wiehed u ghoxrin punt erbgha metri kwadri (121.4m2), li tmis mil-Lvant, mill-Punent u mill-Grigal ma' Triq il-Koppla, min- Nofsinhar ma' proprjeta` tad-Ditta Paola Development Company Limited, ossija ma' proprjeta` tas-socjeta` rikorrenti, jew irjieh verjuri, fil- Fgura, kif murija fuq il-pjanta, ossija L.D. Nru. 215/75 li giet annessa mal-istess imsemmi Avviz, avza li, ghal din l-art, l-awtorita` kompetenti

kienet qieghda toffri l-kumpens ta' disgha u erbghin elf Ewro (€49,000) skond l-istima li hemm imsemmija fl-istess imsemmi Avviz u li saret mill- Perit Arkitett Michael Montaigue li kklassifika din l-istess art bhala art fabrikbbli fit-termini tal-Kapitolu 88 tal-Ligijiet ta' Malta; "ILLI ghal fini tal-Artikolu 22 (6) tal-istess imsemmi Kapitolu 88 tal- Ligijiet ta' Malt, is-socjeta` rikorrenti tiddikjara illi hi m'hijiex qed taccetta l-kumpens offrut fl-imsemmi ammont ta' €49,000 bhala wiehed adegwat; "ILLI, fil-fatt, skond stima maghmula mill-Perit Arkitett Adrian Bilardo nhar is-17 ta' Settembru 2012 (DOK: C), l-art suriferita hija tal-valur ta' mija u wiehed u tmenin elf mitejn u sitta u sebghin Ewro (€181,276); "ILLI, ghalhekk, u ghal fini wkoll tal-istess imsemmi Artikolu 22 (6) tal- Kapitolu 88 tal-Ligijiet ta' Malta, s-socjeta` rikorrenti qed tindika l- imsemmi ammont ta' €181,276 bhala l-kumpens illi, fil-fehma tal-istess socjeta` rikorrenti, huwa dovut lilha ghall-art hawn fuq imsemmija; "GHALDAQSTANT is-socjeta` rikorrenti titlob umilment u bir-rispett lil dan il-Bord sabiex joghgbu jistabbilixxi l-kumpens dovut li ghandu jithallas lill-istess socjeta` rikorrenti ghat-trasferiment b'xiri assolut ta' bicca art, bhala libera u franka, tal-kejl ta' madwar mija u wiehed u ghoxrin punt erbgha metri kwadri (121.4m2), li tmiss mil-Lvant, mill- Punent u mill-Grigal ma' Triq il-Koppla, min-Nofsinhar ma' proprjeta` tad-Ditta Paola Development Company Limited, ossija ma' proprjeta` tas-socjeta` rikorrenti, jew irjieh verjuri, fil-Fgura, fl-ammont ta' €181,276, jew f'ammont iehor verjuri ta' mhux anqas minn €49,000, u dan oltre l-imghax li ghandu jiddekorri fuq il-kumpens hekk stabbilit skond id-disposizzjonijiet tal-Kapitolu 88 tal-Ligijiet ta' Malta, bl-ispejjez kontra l-Kummissarju tal-Artijiet intimat, u salv kull ordni u direttiva li dan l-istess Bord jidhirlu li tkun xierqa u opportuna".

permezz taghha nghad:

Rat ir-risposta tal-Kummissarju tal-Artijiet tad-19 ta' Ottubru, 2012, li

toggezzjona ghall-kumpens

"Illi l-esponent gie notifikat bir-rikors tas-socjeta` rikorrenti, fejn din qieghda lilha offrut mill-awtorita` kompetenti fl-ammont ta' disgha u erbghin elf ewro (€49,000) ghax-xiri b'titolu assolut u bhala libera u franka ta' art tal-kejl ta' mija u wiehed u ghoxrin punt erbgha metri kwadi (121.4 m.k.), u minflok taghha qeghdin jippretendu kumpens fl-ammont ta' mija wiehed u tmenin ewro, mitejn u sitta u sebghin ewro (€181,276).

"Illi l-esponent jibqa' jsostni li l-kumpens gust ghall-art fuq imsemmija huwa dak fuq citat, jigifieri, l-ammont ta' disgha u erbghin elf ewro (€49,000), u dan skont stima li hejja l-Perit mahtur mid-Dipartiment tal-

Artijiet – il-Perit Michael Montaigue, liema stima dehret fl-Avviz Numru 817 li dehel fil-Gazzetta tal-Gvern tat-30 ta' Lulju 2012, u ai termini tal- Kapitolu 88.

"Ghaldaqstant l-esponent qieghed jitlob bir-rispett lil dan l-Onorabbli Bord sabiex jiffissa l-ammont ta' disgha u erbghin elf ewro (€49,000) bhala kumpens gust ghall-esproprjazzjoni tal-art fuq imsemmija.

Rat id-decizjoni tal-Bord tal-Arbitragg dwar Artijiet tas-16 ta' Dicembru,

2015, li permezz taghha l-kawza giet deciza fis-sens illi:

"Jichad l-eccezzjonjiet tal-intimat, "Jilqa t-talbiet tar-rikorrenti u ghalhekk "Jiddikjara l-art kif deskritta fir-rikors promutur bhala art fabrikabbli u "Jiffissa l-kumpens dovut lir-rikorrenti ghall-art fuq deskritta fis-somma ta' sitta u hamsin elf Euro (€56,000) bl-imghax skond il-ligi.

"L-ispejjez ghandhom ikunu sopportati mill-partijiet fi proporzjon li d- differenza fl-ammont offrut mill-awtorita kompetenti u dak hekk stabbilit mill-Bord ikollhom ghad-differenza fl-ammont mitlub mis-sid u l-ammont stabbilit mill-Bord".

Dak il-Bord wasal ghal dik id-decizjoni tieghu wara li ghamel is-segwenti

konsiderazzjonijiet:

"Jirrizulta, mill-provi prodotti, illi l-art meritu tal-kawza odjerna kienet ittiehdet originalment fis 7 ta' April 1977, izda wara tali data ma inghata ebda kumpens.

"Jirrizulta illi fit-30 ta' Lulju 2012 giet pubblikata Avviz Nru 817 fejn saret referenza ghad-Dikjarazzjoni tal-President ta' Malta datata 5 ta' Lulju 2012 u mahruga ghall-fini tal-Att I tal-2006.

"Jirrizulta illi dina d-dikjarazzjoni giet notifikata lis-socjeta rikorrenti premezz ta' Ittra Garrett datata 10 ta' Settembru 2012 fejn, inter alia, is-socjeta rikorrenti giet mgharrfa illi l-intimat kien dispost joffri €49,000 ghal tali art.

"Jirrizulta illi s-socjeta rikorrenti ma accettatx tali offerta u talbet li tithallas is-somma ta' €181,276.

"Jirrizulta illi l-Periti Teknici mqabbda minn dana il-Bord wasslu ghas- segwenti konkluzjoni:

"Skond l-Artikolu 18A tal-Ordinanza dwar l-Akkwist ta' Artijiet ghal Skopijiet Pubblici, il-valur tal-art ghandu jkun stmat fl-1 ta' Jannar 2005 u in-natura taghha fid-data meta tkun harget id-dikjarazzjoni originali tal- President, jigifieri is-7 ta' April 1977.

"Skont is-South Malta Local Plans, din l-art tinsab fi skema ta' struttura izda zoned bhala triq li taghti ghal zoni residenzjali fuq iz-zewgt nahat taghha b'height limitation ta' tlett sulari u semi basement.

"L-esponenti Membri Teknici kkunsidraw dan kollu, il-lokalita u kif ukoll id-disposizzonijiet tal-Ordinanza dwar l-Akkwist tal-Artijiet, u bhala rizultat huma tal-opinjoni illi l-kumpens li ghandu jithallas ghax-xiri ta' din il-proprjeta bhala libera u franka, fid-data tal-1 ta' Jannar 2005, ikklassifikata bhala art ghall-bini ghax ghandha faccata fuq triq u tinstab f'built up area, izda bhala tifforma Triq il-Koppla, u kif deskritta fid- dokumenti esebiti, ghandu jkun ta' sitta u hamsin elf Euro (€56,000)

"Ikkunsidra "Jirrizulta, mill-atti prodotti, illi d-Dikjarazzjoni tal-President ta' Malta kienet datata originalment is-7 ta' April 1977 giet ri-ppubblikata a tenur tal-Att I tas-sena 2006, u dana fit 30 ta' Lulju 2012, ai fini tal-Artikolu 18A tal-Kap 88 il-valur tal-art ghandu jkun dak stabbilit fl-1 ta' Jannar 2005 abbazi tan-natura tal-istess art meta inharget originalment id- Dikjarazzjoni fis 7 ta' April 1977.

"Jirrizulta illi l-art ghandha tigi kkalsifikata bhala art ghall-bini stante illi kellha faccata fuq triq u kienet tinstab gewwa built-up area izda, madanakollu tifforma parti minn triq, ossija Triq il-Koppla.

"Jirrizulta mhux kkontestat illi l-art giet espropriata fis 7 ta' April 1977 u ghalhekk id-data tat-tehid tal-pussess ghandu jitqies bhala gimghatejn wara tali data, a tenur tal-Artikolu 12 (1) tal-Kap 88, u ghalhekk tali data ghandha tkun il-21 ta' April 1977.

"Jirrizulta illi ghalkemm is-socjeta rikorrenti tikkontendi illi propjeta vicin taghha inghatat kumpens ferm oghla u dana ghax l-art taghha kienet qieghda titqies bhala triq u mhux bhala art fabrikabbli, w ghalkemm l- istess socjeta rikorrenti tinsisti illi ma kellhiex tigi pregudikata ghax il- propjeta taghha kienet attwalment triq, il-Bord ma jara ebda raguni 'l ghala ma ghandhux jaghmel bhala tieghu il-kompluzjonijiet milhuqa mill-membri esperti minnu mqabbda, stante illi huma valuri gusti w in linea ta' dan stipulat fil-Kap 88 tal-Ligijet ta' Malta."

Rat ir-rikors tal-appell tas-socjetà Paola Development Company Limited,

li permezz tieghu talbet lil din il-Qorti sabiex tilqa' l-appell taghha u

konsegwentement tirriforma d-decizjoni appellata tal-Bord tas-16 ta'

Dicembru, 2015, fl-ismijiet premessi, billi filwaqt li tikkonfermaha f'dik il-

parti li permezz taghha gew michuda l-eccezzjonijiet tal-intimat u

milqugha t-talbiet taghha, kif ukoll fejn gie dikjarat li l-art inkwistjoni hija

wahda fabbrikabbli, thassar u tirrevoka dik il-parti tas-sentenza fejn gie

ffissat il-kumpens dovut lis-socjetà rikorrenti fis-somma ta' €56,000 bl-

imghax skont il-ligi.

B'dan illi, minflok, tghaddi sabiex tistabilixxi li l-

kumpens dovut li ghandu jithallas lilha mill-intimat ghat-trasferiment tal-

art inkwistjoni fil-Fgura tal-kejl ta' 121.4m2 b'xiri assolut, libera u franka,

fl-ammont ta' €181,276 jew f'ammont verjuri ta' mhux inqas minn

Titlob ukoll li l-imghax ghandu jiddekorri fuq il-kumpens hekk

stabbilit mis-6 ta' Marzu, 1973, skont id-disposizzjonijiet tal-Kap.

88 tal-

Ligijiet ta' Malta, bl-ispejjez taz-zewg istanzi jibqghu a karigu tal-intimat.

Rat ir-risposta tal-Kummissarju tal-Artijiet fejn sahaq li d-decizjoni tal-

Bord tal-Arbitragg dwar l-Artijiet mhix wahda zbaljata u jisthoqqilha

konferma, mentri jitlob ukoll li din il-Qorti tichad it-talba maghmula taht it-

tieni aggravju, bl-ispejjez kontra l-appellanti.

Rat li l-avukati difensuri tal-partijiet itrattaw l-appell waqt is-seduta tal-4

ta' Lulju, 2019, meta l-appell baqa' differit ghas-sentenza.

Rat l-atti kollha tal-kawza u d-dokumenti esebiti;

Ikkonsidrat:

Illi dan il-kaz jitratta esproprju ta' porzjon art fil-Fgura tal-kejl ta' madwar

121 metru kwadru, b'titolu ta' xiri assolut, hekk kif immarkata fuq il-pjanti

a fol 7 u 8 tal-process.

L-ewwel Dikjarazzjoni Presidenzjali fuq din l-art,

fejn kienet dikjarata mehtiega ghal skop pubbliku, skont il-provvedimenti

tal-Ordinanza dwar l-Akkwist ta' Artijiet ghal Skopijiet Pubblici (Kap.88 tal-

Ligijiet ta' Malta), saret fis-7 ta' April, 1977.

Dan kif jirrizulta mit-tieni

Dikjarazzjoni Presidenzali tal-5 ta' Lulju, 2012, pubblikata bhala Avviz

Numru 817 fil-Gazzetta tal-Gvern tat-30 ta' Lulju, 2012 (Dok.

tal-process).

Il-Kummissarju tal-Artijiet offra lis-socjetà rikorrenti ghal din

l-art, meqjusa bhala art fabbrikabbli, s-somma ta' €49,000, a bazi tal-valur

taghha fl-1 ta' Jannar, 2005, skont stima tal-perit Michael Montaigue.

Is-socjetà rikorrenti bhala sid l-art m'accettatx din l-offerta ta' kumpens

tal-Kummissarju tal-Artijiet, peress li tippretendi li l-kumpens gust li

ghandu jithallas lilha huwa dak ta' €181,276, u dan skont stima tal-perit

inkarigat minnha Adrian Bilardo (Dok.

C a fol 9 tal-process) datata 17 ta'

Minn ezami tal-imsemmija stima jirrizulta li l-perit ex

scheme" u li r-rata ta' hlas adattata ghandha tkun dik ta' €1293.21 ghal

kull metru kwadru u dan b'referenza ghal rata simili adottata fir-Rikors

L-imsemmi perit Bilardo ikkonferma l-istima tieghu bil-

gurament u spjega li kkonferma mad-dokumenti tal-Awtorità ta' Malta

dwar l-Ambjent u l-Ippjanar (minn hawn 'il quddiem imsejha MEPA) li l-art

inkwistjoni hija art tajba ghall-bini u taqa' fl-iskema ta' djar, mhux aktar

minn tliet sulari u semi-basement, u li jista' jsir bini ta' terraced houses

Il-Kummissarju intimat baqa' jinsisti fuq l-offerta originali tieghu ta'

Kunsidrata l-materja teknika, l-Bord hatar bhala zewg periti

teknici sabiex jassistuh lill-perit Joseph Moghrabi u l-perit Danica Cassar Abela.

Wara li accedew fuq il-post u qiesu l-provi in atti, l-periti membri filwaqt li

ccitaw l-Artikolu 27(1)(b)(i) tal-Kap.88, rrelataw li l-valur tal-art ghandu

jkun dak tat-30 ta' Lulju, 2012, data tan-notifika tad-Dikjarazzjoni tal-

President, u li skont is-South Malta Local plans din l-art tinsab fi skema

ta' struttura izda zoned bhala Triq li taghti ghal zoni residenzjali fuq iz-

zewg nahat taghha b'height limitation ta' tliet sulari u semi-basement.

Kwindi waslu ghall-konkluzjoni li l-kumpens li ghandu jithallas ghax-xiri

tal-imsemmija art bhala libera u franka huwa dak ta' €56,000.

Wara li saru il-mistoqsijiet in eskussjoni da parti tal-Kummissarju tal-

Artijiet, mir-risposta taghhom jirrizulta li l-periti teknici fil-valutazzjoni

taghhom hadu konsiderazzjoni kemm

irregolari

inkwistjoni, kif ukoll tal-fatt dwar l-uzu li l-istess proprjetà ghandha llum,

dik ta' triq, peress li l-valur ta' proprjetà ghall-uzu ta' triq huwa ferm inqas

mill-valur ta' proprjetà zviluppata ghall-uzu kummercjali jew residenzjali.

Wara l-mistoqsijiet in eskussjoni mressqa mis-socjetà rikorrenti, il-periti

membri qablu li kellhom japplikaw id-disposizzjonijiet tal-Artikolu 18 A tal-

Kap. 88 ghall-kaz in ezami sabiex japplikaw il-valur tal-art kif kien fl-1 ta'

Jannar, 2005, ladarba kienet inharget Dikjarazzjoni Presidenzjali fis-7 ta'

April, 1977, minghajr ma kien inhareg avviz ghall-ftehim.

Il-periti wiegbu

wkoll li filwaqt li qablu li l-art tinsab f'zona ta' zvilupp skemata ghat-triq, il-

valur ta' art fabbrikabbli (mhux ghal triq) mhux mertu tal-kaz odjern, kif

ukoll ikkonsidraw iz-zewg sentenzi esebiti fil-process (Rikors Numru

37/2008 u Rikors Numru 8/2011).

Konsegwentement il-periti teknici ghamlu relazzjoni korrettorja fejn, wara

li ghamlu referenza ghall-Artikolu 18A tal-Kap.

88, stabbilew li l-valur tal-

art ghandu jkun dak vigenti fl-1 ta' Jannar, 2005 u n-natura taghha fid-

data meta tkun harget id-dikjarazzjoni originali tal-President, jigifieri fis-7

ta' April, 1977.

Madankollu baqghu jsostnu li l-valur tal-art kellu jibqa' dak

stmat minnhom precedentement fis-somma ta' €56,000.

Hadd mill-partijiet ma utilizza l-fakoltà li jaghmel mistoqsijiet ulterjuri in

eskussjoni tal-periti membri, wara li gie pprezentat ir-rapport korrettorju

Wara li l-partijiet ghamlu n-noti ta' sottomissjonijiet rispettivi

taghhom, il-Bord ddikjara li ma kien qieghed jara ebda raguni l-ghala ma

kellux jaghmel tieghu l-konkluzjonijiet milhuqa mill-membri esperti minnu

mqabbda, peress li qies l-istess valuri bhala gusti u in konformità mal-

provvedimenti tal-Kap.

Is-socjetà rikorrenti hassitha aggravata bl-imsemmija decizjoni u

interponiet appell minnha.

L-appell taghha jissejjes fuq zewg aggravji

principali: (I) applikazzjoni hazina tal-ligi u (II) l-imghax.

Fl-ewwel aggravju taghha, is-socjetà rikorrenti tilmenta li ghalkemm

taqbel ma' bosta konsiderazzjonijiet li adotta l-Bord mir-rapport tal-periti

"(i) Skond l-Artikolu 18A tal-Ordinanza dwar l-Akkwist ta' Artijiet ghal Skopijiet Pubblici, il-valur tal-art ghandu jkun stmat fl-1 ta' Jannar 2005 u in-natura taghha fid-data meta tkun harget id- dikjarazzjoni originali tal-President, jigifieri is-7 ta' April 1977. "(ii) ...l-art ghandha tigi kkalsifikata bhala art ghall-bini stante illi kellha faccata fuq triq u kienet tinstab gewwa built-up area..." "(iii) Jiddikjara l-art kif deskritta fir-rikors promutur bhala art fabrikabbli".

Fil-fehma

kompletament fuq il-konkluzjonijiet tal-esperti teknici li ghamlu certu

konkluzjonijiet legali li jirriflettu applikazzjoni zbaljata tal-ligi.

kkonsidraw li:

iz-zewgt nahat taghha b'height limitation ta' tlett sulari u semi basement" "...ikklassifikata bhala art ghall-bini ghax ghandha faccata fuq triq u tinstab f'built up area, izda bhala tifforma Triq il-Koppla, u kif deskritta fid-dokumenti esebiti, ghandu jkun ta' sitta u hamsin elf Euro (€56,000)".

Hija ssostni li ghalkemm hija akkwistat l-art inkwistjoni ghal skopijiet ta'

zvilupp, fit-22 ta' Mejju, 1970, meta Triq il-Koppla la kienet ippjanata u

wisq anqas kienet giet zviluppata, kien biss sussegwentement li l-intimat

jesproprja

triq u nharget

Dikjarazzjoni Presidenzjali fis-7 ta' April, 1977.

Kwindi fil-fehma taghha l-

Bord naqas milli jiddeciedi punt determinanti, cioè jekk l-uzu partikolari li

jaghmel l-intimat minn art esproprjata ghandux jaffettwa l-valur gust tal-

istess art li kienet giet akkwistata ghal skopijiet differenti.

Is-socjetà

Artijiet tas-17 ta' Ottubru, 2012, fil-kawza fl-ismijiet Lawrence Elbenghazi et

v. Kummissarju tal-Artijiet (Rikors Numru 8/2011 esebit in atti bhala

Dok NB2) fejn il-Bord, f'dak il-kaz warrab il-parir tal-periti teknici li kienu

invokaw l-applikabbilità tal-Artikolu 18(2) tal-Kap.88 li jipprovdi li, fid-

decizjoni dwar il-kumpens, ghandu jittiehed qies tal-uzu jew zvilupp li jkun

jista' jsir fuq dik l-art, li f'dak il-kaz ukoll kien jitratta triq, u minflok il-Bord

alloka kumpens oghla fuq il-kriterju wahdieni li l-art kienet wahda

fabbrikabbli.

Is-socjeta' appellant taghmel referenza ghax-xhieda tal-perit inkarigat

minnha Adrian Bilardo, fejn ikkonferma li mid-dokumenti tal-MEPA, li l-art

kienet tajba ghall-bini u li taqa' fi skema ta' djar ta' mhux aktar minn tliet

sulari u semi-basement, li kieku l-istess art ma kienitx esproprjata.

s-socjetà appellanti tikkontendi li l-uzu specifiku li sar mill-art esproprjata,

ossia l-fatt li l-Gvern ghadda triq minn fuq l-art meta din kienet ghadha

ghalqa, ma kellux jittiehed qies tieghu fl-ezercizzju tal-evalwazzjoni tal-art

inkwistjoni u lanqas kellu l-Bord jaghmel tali konsiderazzjoni meta wasal

sabiex jistabilixxi l-valur tal-istess art.

Filwaqt li ticcita l-Artikolu 18 tal-

Kap. 88 tishaq li l-interpretazzjoni li kellha tinghata lill-Artikolu 18(2) hija

dik li l-Bord ta fis-sentenza hawn qabel citata fis-sens li l-kumpens ghandu

jkun bbazat fuq l-uzu li seta' jsir mill-art li kieku l-esproprju ma sehhx.

Inoltre s-socjetà appellanti tishaq li meta l-perit tal-intimat Stefan Galea Schembri

jsostni li art inkwistjoni hija indikata bhala schemed road, dan inghad

b'referenza ghall-pjanti tal-MEPA ta' Lulju 2006 kif jirrizulta mill-pjanti

annessi mal-istess affidavit u mhux tal-1970, meta hija xtrat u akkwistat l-

art inkwistjoni.

Tinsisti li fis-sena 1970, hija m'akkwistatx art konsistenti fi

schemed road izda art li fuqha setghet tizviluppa bini u hallset prezz ghal

art b'dak il-potenzjal, kif jirrizulta mix-xhieda ta' Norman suda.

li tkun ingustizzja li hija tithallas prezz baxx ghall-art semplicement ghaliex

l-intimat kellu bzonnha sabiex jghaddi triq minnha.

Fil-fehma taghha

jirrizulta car li kieku l-art ma gietx esproprjata mill-intimat sabiex tigi wzata

bhala triq, hija kienet tkun tista' tizviluppaha kif kien originarjament

ippjanat minnha.

Kwindi tinsisti li kellha tapplika l-valutazzjoni maghmula

mill-perit taghha li bbaza l-istima tieghu fuq dak deciz fis-sentenza fl-

ismijiet Christian Huber Meli v. Direttur tal-Artijiet, deciza fit-3 ta'

Novembru, 2011, (esebita in atti bhala Dok NB1) li kienet titratta art ftit 'il

boghod minn dik inkwistjoni, fejn gie stabbilit kumpens ta' madwar €1,500

Targumenta li sabiex issir gustizzja kellu jkun

hemm certu konsistenza fid-decizjonijiet tal-istess Bord u, ladarba dan ma

jirrizultax li sar, hija ser issofri pregudizzju serju ghad-dritttijiet taghha.

Ghalhekk tinsisti fuq it-talba taghha ta' €181,276, bhala kumpens gust

dovut lilha ghall-art esproprjata.

Jibda billi jigi osservat li, f'dawn il-kazijiet ta' arbitragg wara li ssehh

esproprjazzjoni, il-kumpens ghall-artijiet suggett ta' esproprju jvarja skont

iz-zmien li jkun gie fis-sehh l-esproprju li jolqot l-art inkwistjoni, peress li

jista' jintlaqat minn provvedimenti differenti tal-ligi li mhux dejjem iwasslu

ghall-istess rizultat kif tippretendi s-socjetà attrici.

Jigi pprecizat li s-

sentenza citata mis-socjetà appellanti ta' Zammit et v. Kummissarju tal-

Artijiet ma kinitx wahda finali inkwantu giet riformata fl-istadju tal-appell,

permezz tas-sentenza ta' din il-Qorti tas-27 ta' Jannar, 2017, sabiex il-

kumpens moghti mill-Bord gie rivedut skont kif jipprovdi l-Artikolu 18(2)

Dan jirrizulta car meta nghad:

tal-esproprju

taqa' barra mill-iskema

"Minn ezami tas-sentenza appellata jidher, li ghalkemm il-Bord ezamina l-artikolu tal-ligi appena citat, fil-fehma ta' din il-Qorti, wasal ghal konkluzjoni li ma setghax jasal ghaliha, tenut kont tal-provi li kellu quddiemu.

Dan jinghad peress li, kif gustament rilevat mill-periti teknici fir-rapport imhejji minnhom u waqt l-eskussjoni taghhom, ladarba l-art suggett tal-bini, ghalkemm vicin zona li ghandha potenzjal ta' zvilupp, l-istess art kienet indikata ghal formazzjoni u twessiegh ta' triq u xejn aktar.

Dan ifisser li kontrarjament ghal dak ritenut mic-Chairman tal-Bord, bl-emendi li sehhew fil-ligi fl-2006, il-periti membri, bilfors kellhom jaghtu kont tal- potenzjal li kellha l-istess art, fis-sens ta' x'tip ta' zvilupp jew uzu seta' jsir fuq dik l-art. "....skont il-Kap.

88 l-art hija fabbrikabbli, madankollu ma jfissirx li jista' jsir zvilupp ta' bini kummercjali kif jippretendu l-appellati.

Dana peress li l-izvilupp li jista' jsir fuq l-istess art, huwa limitat b'dak li jipprovdu l- ligijiet tal-ippjanar.

Dan il-kriterju tal-uzu jew zvilupp limitat jiffigura proprju f'dak li jipprovdi l-Artikolu 18(2) tal-Kap.

88 tal-Ligijiet ta' Malta, hekk kif gustament qiesu l-periti appuntati mill-Bord, fl-ezercizzju taghhom biex jiddeterminaw il-kumpens dovut lill-appellati.

"F'dan il-kaz ma kienx l-esproprju li ddetermina l-uzu li ried isir mill-art, izda l-ligijiet tal-ippjanar li ddeterminaw l-uzu li seta jsir mill-istess art.

Isegwi li l-kostatazzjonijiet maghmula mic-Chairman tal-Bord kienu zbaljati tenut kont tal-provvedimenti tal-ligi vigenti applikabbli ghall- esproprju tal-art in ezami.

Analogiji ohra jistghu jkunu perikoluzi, peress li jaghtu lok ghal spekulazzjonijiet mhux xierqa, tenut kont tac- cirkostanzi tal-limitu impost fuq l-art skont il-ligijiet tal-ippjanar".

Izda jitqies opportun li jigi sottolinjat illi dak il-kaz kien jitratta esproprju ta'

porzon art li sehh permezz ta' Dikjarazzjoni Presidenzjali li giet pubblikata

permezz ta' avviz fil-Gazzetta tal-Gvern tal-20 ta' Jannar, 2011; kwindi

kienu japplikaw il-provvedimenti tal-ligi kif emendati fis-sena 2006 ghal

dak il-kaz.

Mentri c-cirkostanzi tal-kaz in ezami huma totalment differenti

peress li, kif inghad qabel, dan il-kaz jitratta esproprju li kien milqut ghall-

ewwel darba b'Dikjarazzjoni Presidenzjali fis-7 ta' April, 1977, u

sussegwentement inharget Dikjarazzjoni Presidenzjali ohra fil-5 ta' Lulju,

L-Imqabba jigi pprecizat li l-emendi li dahlu fis-sehh permezz tal-Att I

tas-sena 2006 u li biddlu l-Artikolu 18 tal-Kap.

88 ma japplikawx ghall-kaz

Dan ifisser li l-ligi kif applikabbli ghall-kaz in ezami kienet

tipprovdi semplicement ghall-kriterji applikabbli dwar jekk l-art hix wahda

li ma tkunx tajba ghal bini (u cioe` raba' jew moxa kif kien jipprovdi l-

Artikolu 17) jew jekk l-art hix wahda tajba ghall-bini skont il-kriterji li kien

jistabilixxi l-Artikolu 18 u dan qabel ma gew fis-sehh l-emendi tas-sena

Dana peress li l-proceduri ta' esproprjazzjoni inkwistjoni huma

regolati permezz tal-artikolu transitorju Artikolu 7(2)(b)(ii) tal-Att XI tas-

sena 2002 li jipprovdi:

"(ii) Għall-fini li jiġi stabbilit jekk l-art għandhiex tkun stmata bħala art għall-bini, raba' jew art rurali jew art moxa għall-finijiet ta' dan is-subartikolu, id-data relevanti tkun id-data meta tkun ħarġet id-dikjarazzjoni oriġinali mill-President qabel id-dħul fis- sehħ ta' dan l-artikolu".

Applikat dan il-provvediment ghall-kaz in ezami, l-kriterji dwar jekk l-art

hix wahda fabbrikabbli jew art rurali jew moxa kellhom ikunu dawk

applikabbli fis-7 ta' April, 1977.

Sabiex art tikkwalifika bhala art

fabbrikabbli, fit-termini tal-provvediment tal-ligi vigenti fiz-zmien meta

harget id-Dikjarazzjoni tal-President originali fis-sena 1977, jehtieg li

jikkonkorru dawn l-elementi: [i] li jkollha faccata fuq triq gia ezistenti; [ii] li

tkun qeghda f'zona mibnija; jew f'distanza ta' mhux izjed minn 91.5 metri

minn zona mibnija u [iii] art li taqa' f'din id-definizzjoni tkun art ghall-bini

sa fond ta' 25 metru.

(Ara f'dan is-sens per ezempju s-sentenza ta' din

il-Qorti fil-kawza fl-ismijiet Agent Kummissarju tal-Artijiet v. Vica Ltd.

deciza fil-5 ta' Dicembru, 2014).

Mir-rapport korrettorju tal-periti membri jirrizulta li l-art giet klassifikata

bhala wahda fabbrikabbli proprju peress li ghandha faccata fuq triq u

tinsab f'built up area u tifforma parti minn Triq il-Koppla.

jinghad relattivament ghas-sena 1977, data meta harget id-Dikjarazzjoni

Presidenzjali originali, kif mahsub fil-provvediment tal-ligi appena citat.

Ma jirrizultax ikkontestat bejn il-partijiet li l-valur applikabbli ghall-

imsemmija art kellu jkun dak mahsub taht l-Artikolu 18 A tal-Kap.

F'dawk il-kazijiet fejn tkun harget dikjarazzjoni ta' espropriju qabel l-5 ta'

Marzu 2003 u ma jkunx inhareg Avviz ghall-Ftehim qabel l-1 ta' Jannar,

2005, il-President jista' jerga' johrog Dikjarazzjoni ta' esproprju gdida, kif

sar hawn, u f'dak il-kaz il-valur tal-art ghandu jkun dak bazat fuq il-valuri

fl-1 ta' Jannar 2005.

Dak li huwa kkontestat bejn il-partijiet fil-kawza hu jekk kellhux jittiehed

qies tal-uzu ahhari li kellu jsir mill-art esproprjata.

Din il-Qorti ma tistax

taqbel mas-socjetà appellanti meta taghmel referenza ghall-Artikolu

18(2), kif emendat permezz tal-Att I tal-2006, sabiex issostni l-aggravju

taghha, peress li, kif inghad qabel, l-imsemmi sub-inciz ma kellux jigi

Izda ghal ragunijiet differenti, taqbel mas-socjetà

appellanti sa fejn jinghad minnha li l-kriterju tal-uzu ma kellux ikun kriterju

fl-istima tal-periti membri u fid-decizjoni tal-Bord.

Dan peress li l-Artikolu

18, kif vigenti fiz-zmien rilevanti, kien semplicement jipprovdi ghall-kriterju

jekk art hix wahda fabbrikabbli jew le, kif spjegat qabel.

Isegwi li kien ikun

relevanti li s-socjetà attrici tibqa' tinsisti fuq l-ahhar parti tat-tieni mistoqsija

taghha lill-periti membri in eskussjoni u cioè: "X'kien ikun il-valur ta' din l-

art bhala art fabbrikabbli minghajr ma wiehed joqghod iqis jekk ihiex triq

Izda sfortunatament ghalkemm il-periti teknici tal-Bord ma

wegbux din il-mistoqsija fir-rapport korrettorju taghhom, is-socjetà

rikorrenti ma baqghetx tinsisti fuq din il-mistoqsija, li baqghet mhux

Ghalkemm din il-Qorti hija tal-fehma li l-kriterju tal-uzu ma kellux jigi

applikat ghall-kaz in ezami ghall-fini ta' fissazzjoni ta' kumpens gust, tqis

opportun li tkompli tikkonsidra kriterji ohra relevanti ghall-fini ta' fissazzjoni

ta' kumpens.

Jigi osservat li s-socjetà rikorrenti tinsisti li fis-sena 1970

tizviluppa bini u hallset prezz b'dak il-potenzjal.

pproduciet l-att ta' akkwist tal-art inkwistjoni u lanqas ressqet xhud in

rapprezentanza tal-MEPA, sabiex jixhed dwar kemm kienet ilha din l-

istess art skedata bhala triq jew kif kienet milquta l-istess art mil-lat ta'

pjanar fis-snin sebghin, qabel ma sehh l-esproprju tal-art inkwistjoni.

Dawn il-provi jitqiesu rilevanti peress li ghalkemm il-kriterju tal-uzu ahhari

li sar mill-art mhux rilevanti ghall-kaz inkwistjoni, jibqa' applikabbli l-kriterju

mahsub taht l-Artikolu 27(1) tal-Kap.

88, vigenti kemm qabel l-emendi tas-

sena 2006, kif ukoll wara, li fost affarijiet ohra jipprovdi:

(1) Mingħajr ħsara ta' disposizzjonijiet speċjali ta' din l- Ordinanza, il-Bord, meta jiġi biex jiffissa l-kumpens, għandu josserva dawn ir-regoli: "… "(b) il-valur tal-art, minbarra kif jingħad hawnhekk iżjed 'il quddiem, għandu jittieħed li hu l-ammont illi l-art tista' ġġib kieku tiġi mibjugħa fis-suq minn siddha volontarjament".

Il-periti membri fi-rapport taghhom jispjegaw li l-art inkwistjoni giet

klassifikata bhala ta' natura fabbrikabbli proprju peress li ghandha faccata

fuq triq, tinsab f'built up area u tifforma parti mit-triq innifisha.

aspett tal-ligijiet tal-ippjanar din l-art kienet skedata bhala triq, kif jinghad

mill-periti fir-rapport taghhom.

Dan ifisser li minkejja li sid l-art seta' jbiegh

l-art volontarjament fis-suq bhala art fabbrikabbli, certament il-qliegh li

seta' jaghmel dak is-sid huwa limitat jekk kemm-il darba mil-lat ta' ppjanar

Din il-kwistjoni ta' natura teknika

rizultanti mir-rapport tal-periti membri hija wahda ta' certu piz probatorju.

Ladarba s-socjetà appellanti tikkontendi mod iehor, kien jispetta lilha li

tressaq prova konklussiva li tabilhaqq dik l-art ma kinitx skedata bhala triq

fil-mument li sehh l-esproprju.

Lanqas saru mistoqsijiet in eskussjoni lill-

periti sabiex jigi ccarat dan l-aspett tar-rapport taghhom.

dan il-punt baqa' mhux carat u fin-nuqqas tal-istess socjetà appellanti li

Is-socjetà attrici ticcita sentenza tal-Bord tat-3 ta' Novembru 2011, fil-

kawza fl-ismijiet Christian Huber Meli v. Direttur tal-Artijiet fejn giet

adoperata r-rata ta' €1493.21 ghal kull metru kwadru ta' art fabrikabbli

gewwa Hal Tarxien, li tinsab ftit 'il boghod mill-art inkwistjoni f'din il-kawza,

li ghaliha saret referenza mill-perit inkarigat mis-socjetà appellanti, ghall-

fini li tinghata kumpens paragunabbli u dan fuq is-sahha tal-argument tal-

konsistenza bejn id-decizjonijiet tal-Bord.

Ghandu jinghad li meta ssir

referenza ghal sentenzi ohra bl-iskop li tinzamm certu konsistenza bejn

kumpens f'kawza u ohra, l-paragun irid isir bejn kawzi li jkollhom ic-

Fil-verità s-sentenza citata

mis-socjetà appellanti mhix ritenuta bhala kumparabbli ghall-fini tal-

ezercizzju invokat minnha, peress li fil-kaz ta' Huber Meli v. Direttur tal-

Artijiet l-art esproprjata kienet milquta b'Dikjarazzjoni Presidenzjali

mahruga fil-Gazzetta tal-Gvern tal-24 ta' Gunju, 2009.

jirrizultax li l-kriterji ta' klassifikazzjoni ta' art u ta' kumpens f'dak il-kaz

Dan apparti li, kif inghad qabel, is-sentenza

invokata mis-socjetà appellanti

Kummissarju tal-Artijiet hawn fuq citata, (li kienet titratta art esproprjata

fis-sena 2011) u kienet proprju varjata minn din il-Qorti, ukoll kellha kriterji

differenti applikabbli ghaliha.

Madankollu din il-Qorti tqis relevanti din l-ahhar sentenza inkwantu fiha

ssir referenza ghal kaz separat ta' art fabrikabbli li giet esproprjata fl-2004

li kienet titratta art fabbrikabbli f'Haz-Zebbug, li kienet determinata skont

il-provvedimenti tal-ligi vigenti fl-2004, li kienu jiddeterminaw biss jekk art

kinitx klassifikata bhala fabbrikabbli jew le.

L-istima tal-art f'dak il-kaz kien

bbazat fuq ir-rata ta' €356.50 ghal kull metru kwadru ghal art fabbrikabbli,

minghajr konsiderazzjoni dwar jekk l-art taqax gewwa jew barra minn

skema tal-bini u x'potenzjal kellha l-istess art.

Din ir-rata tista' titqies

interessanti ghall-fini ta' ezercizzju komparattiv ta' prezzijiet vigenti fis-suq

fiz-zmien inkwistjoni, interpretati skont l-Artikolu 18 kif vigenti qabel l-

emendi tas-sena 2006, ghalkemm huwa minnu wkoll li r-rati jvarjaw

konsiderevolment skont il-lokalità u kriterji ohra li jistghu jitqiesu relevanti

mill-periti membri tal-Bord.

Jigi osservat li, hawn ukoll, hadd mill-partijiet ma ressaq provi dwar

negozji kumparabbli jew ta' prezzijiet ta' art fabbrikabbli vigenti fl-1 ta'

Jannar, 2005, minghajr konsiderazzjoni dwar jekk l-art taqax gewwa jew

barra minn skema tal-bini u x'potenzjal kellha l-istess art.

Meta l-periti fil-

kaz odjern stmaw l-art inkwistjoni ta' 121.4 metru kwadru bil-valur ta'

€56,000, dan iwassal ghar-rata ta' €461.29 ghal kull metru kwadru.

nuqqas tal-partijiet li jressqu provi idoneji ta' operazzjonijiet paragunabbli

jew li jaghmlu eskussjoni ulterjuri tal-periti sabiex jaslu ghal kumpens

xieraq, din il-Qorti ma tarax li ghandha thassar id-decizjoni tal-Bord.

rapport korrettorju tekniku hekk kif adottat mill-Bord baqa' ma giex

kontrastat b'mod xieraq u, wara li din il-Qorti qieset kollox, inkluz il-

kumpens akkordat, issib li s-sentenza appellata tibqa' wahda ragonevoli

jimmeritax li jintlaqa'.

fis-sustanza taghha.

Isegwi li l-ewwel aggravju tas-socjetà appellanti ma

Imiss li jigi trattat it-tieni aggravju, dak fejn is-socjetà appellanti tilmenta

dwar l-imghax.

Fid-decizjoni appellata l-Bord qal obiter li l-art ittiehdet

originalment fis-7 ta' April, 1977 u li d-data ghat-tehid ghalhekk ghandha

titqies li kienet fil-21 ta' April, 1977.

Is-socjetà appellanti tikkontesta dan

u tishaq li ser tisfa pregudikata, peress li d-data tat-tehid tal-pussess

kellha tkun dik tas-6 ta' Marzu, 1973.

Dan il-fatt tikkontendi jinsab ippruvat

peress li mid-Dikjarazzjoni Presidenzjali tat-30 ta' Lulju, 2012, jirrizulta li

l-perit tal-Kummissarju intimat jaghti x'kien il-valur tal-art inkwistjoni fis-6

ta' Marzu, 1973.

Tghid ukoll li dan jirrizulta mill-kuntratt fl-atti tan-Nutar

Dottor Joseph Henry Rucka tat-12 ta' Dicembru, 2012, fejn il-

Kummissarju appellat xtara d-dritt ta' kumpens spettanti lis-socjetà

appellanti skont il-ligi u li permezz tieghu thallset il-kumpens li kien gie

offrut mill-istess intimat, minghajr pregudizzju ghall-proceduri odjerni.

Kwindi tinsisti li l-imghax kellu jiddekorri mis-6 ta' Marzu, 1973 u mhux

mill-21 ta' April, 1977.

Il-Kummissarju appellat

jikkontendi

jiddetermina d-data meta jittiehed pussess tal-art mill-Gvern, peress li l-

kompetenza tieghu hija limitata ghal dak li jelenka l-provvediment relattiv

tal-ligi (Artikolu 25(1) tal-Kap.

88) u li din il-materja kellha tigi riferita lill-

Prim'Awla tal-Qorti Civili.

Jishaq li appell minn sentenza tal-Bord ta'

Arbitragg dwar Artijiet jista' jigi intavolat biss dwar il-kumpens likwidat mill-

Kwindi jinghad mill-appellat li din il-Qorti ma tistax tiddecciedi

kwistjonijiet oltre dawk relatati mal-kumpens u li din il-Qorti m'ghandhiex

tiehu konjizzjoni ta' dan l-aggravju mressaq mis-socjetà appellanti.

Fir-rigward tat-tieni aggravju, jigi osservat li din il-Qorti ma taqbilx mas-

sottomissjoni tal-Kummissarju tal-Artijiet, inkwantu, ghalkemm is-setghat

tal-Bord huma cirkoskritti ghall-provvediment tal-Artikolu 25(1), dan

jinkludi, fost affarijiet ohra, li jiffissa l-kumpens li ghandu jithallas taht id-

dispozizzjonijiet tal-Ordinanza.

Minn harsa lejn id-dispozizzjonijiet tal-ligi

hemm ukoll l-Artikolu 12(3) li proprju jipprovdi kif ghandu jigi komputat l-

F'sitwazzjoni fejn

inhareg avviz ghall-ftehim, l-istess ligi tipprovdi formula (ara Skeda 2 u

Skeda 3 fl-ahhar tal-istess Ordinanza) li jaghmilha rilevanti li jigi stabbilit

proprju d-data tat-tehid ta' pussess.

Kwindi altru li tali materja taqa' fil-

kompetenza tal-Bord u ta' din il-Qorti.

Trattat dan il-punt, minn ezami tal-atti jirrizulta tabilhaqq li d-Dikjarazzjoni

Presidenzjali li permezz taghha skattaw il-proceduri odjerni taghmel

referenza ghall-istima li saret mill-intimat fis-6 ta' Marzu, 1973 (ara fol.

tal-process).

Din id-data tirrizulta wkoll maqbula mill-kontendenti fil-

kawza fil-kuntratt ta' bejgh ta' dritt ta' kumpens anness mar-rikors tal-

appell, fejn gew komputati l-interessi u gie dikjarat ukoll : "interessi li bdew

jiddekorru minn meta l-Gvern ta' Malta ha pussess tal-art in vendita u cioè

mis-sitta (6) ta' Marzu tas-sena elf disgha mija tlieta u sebghin (1973)".

Kunsidrat li dan il-fatt jirrizulta maqbul u pattwit fil-kuntratt inkwistjoni, din

il-Qorti tqis li s-socjetà appellanti ghandha ragun f'dan l-aggravju taghha

u kwindi dan l-ilment taghha jimmerita li jigi milqugh.

Ghaldaqstant, ghar-ragunijiet premessi, tiddisponi mill-appell tas-socjetà

Paola Development Company Limited billi tilqghu in parte u tvarja d-

decizjoni tal-Bord tal-Arbitragg dwar Artijiet tas-16 ta' Dicembru, 2015, fl-

ismijiet premessi, billi tikkonferma l-istess sa fejn laqghet it-talbiet tar-

rikorrenti, cahdet l-eccezzjonijiet tal-intimat, iddikjarat l-art inkwistjoni

bhala wahda fabbrikabbli u ffissat il-kumpens dovut lis-socjetà rikorrenti

fis-somma ta' sitta u hamsin elf Ewro (€56,000).

B'dan li jigi pprecizat li

meta nghad "bl-imghax skont il-ligi", dan ghandu jitqies li jiddekorri mis-6

ta' Marzu, 1973.

L-ispejjez in prim istanza jithallsu kif ordna l-Bord, filwaqt li dawk mertu

tal-appell jithallsu inkwantu ghal zewg terzi (2/3) mis-socjeta` appellanti u

terz (1/3) mill-Awtorita` tal-Artijiet.

Deputat Registratur mb

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN ONOR.

Seduta ta' nhar il-Hamis, 24 ta' Ottubru, 2019.

Dan hu appell maghmul mill-konvenut minn sentenza [is-sentenza

appellata] moghtija mill-Qorti Civili [Sezzjoni Familja] fit-23 ta' Ottubru

2018 li permezz taghha dik il-Qorti laqghet it-talba tal-attrici u ordnat il-

waqfien tal-komunjoni tal-akkwisti ezistenti bejn il-partijiet, ai termini tal-

artikolu 55 tal-Kodici Civili, b'effett mill-jum li s-sentenza appellata tghaddi

f'gudikat bl-ispejjez rizervati ghal gudizzju finali; ordnat ukoll li l-attrici a

spejjez taghha tinnotifika lid-Direttur tar-Registru Pubbliku.

L-ewwel Qorti waslet ghad-decizjoni taghha wara li ghamlet is-

segwenti konsiderazzjonijiet:

"Il-Qorti għandha quddiemha talba mressqa mill-attriċi Claire Cachia Zammit sabiex, qabel ma tingħata s-sentenza finali ta' separazzjoni personali, tiġi tterminata l-komunjoni tal-akkwisti eżistenti bejn il-partijiet u dana ai termini tal-Artikolu 55 tal-Kodiċi Ċivili.

L-intimat jopponi għaliex isostni li bil-waqfien tal-komunjoni tal-akkwisti f'dan l-istadju, huwa ser ikun ippreġudikat b'mod sproporzjonat.

"Il-Qorti rat id-dokumenti bankarji1 esebiti u minn eżami prima facie jirriżulta li hemm diversi entrati ta' ħruġ mill-kontijiet versu entitajiet ta' gaming bħalma huma bwin.com u Betfair.

Dawn l-entrati mhumiex ta' darba kultant iżda huma pjuttost regolari u spissi.

Illi għalhekk l- allegazzjoni tar-rikorrenti li l-intimat huwa vvizzjat bil-logħob tal-ażżard tirriżulta veritiera.

Fil-fatt, fir-risposta tiegħu, fil-waqt illi l-intimat jiċħad illi huwa qed jakkumula xi dejn fuq isem martu, ma jiċħadx l-allegazzjoni tagħha illi huwa għandu l-vizzju tal-logħob tal-ażżard.

"Eżaminat ukoll l-allegazzjoni mressqa mill-intimat u cioe li r-rikorrenti qabel ma ntavolat il-proċeduri tas-separazzjoni personali żbankat somom kbar ta' flus.

Illi dana ma jirriżultax mill-istess dokumenti.

Pjuttost jidher li l-iżbanki konsiderevoli li saru kienu sabiex jiġu ddepożitati l-Qorti in sewgitu għal xi mandati ta' sekwestru intavolati fil-konfront tal-partijiet anke minn terzi persuni u/jew entitajiet.

"PRINĊIPJI LEGALI: LIĠI U ĠURISPRUDENZA "Il-Qorti tagħmel referenza għall-Artikolu 55(1) tal-Kapitolu 16 tal-Liġijiet ta' Malta li jagħtiha l-fakolta' sabiex f'kull żmien matul is-smigħ tal-kawża ta' firda, tordna l-waqfien tal-komunjoni tal-akkwisti jew tal-komunjoni ta' residwu taħt amministrazzjoni separata.

Dana jistipula:

1 Dokumenti esebiti minn Joseph Gheiti rappreżentant ta' Banif Bank (Malta) plc, Joanna Taylor rappreżentanti ta' Bank of Valletta plc u Audrey Zammit Peregin rappreżentanta ta' HSBC Bank (Malta) plc fis-seduta miżmuma mill-Assistent Ġudizzjarju Dottor Anna AlKalbash nhar it-8 t'April 2016, fol.

"(1) Il-qorti tista', f'kull żmien matul is-smigħ tal-kawża ta' firda, fuq talba ta' wieħed jew l-oħra mill-miżżewġin, tordna l-waqfien tal- komunjoni taħt jew amministrazzjoni separata li teżisti bejn il-miżżewġin."

tal-komunjoni

ta' residwu

"Din il-Qorti trid neċessarjament tevalwa jekk xi waħda mill-partijiet tkunx ser tbati preġudizzju mhux proporzjonat bil-waqfien tal-komunjoni qabel is-sentenza tal-firda u dan ai termini tal-Artikolu 55(4) tal-Kapitlu 16 illi jistipula:

"(4) Qabel tordna l-waqfien tal-komunjoni kif provdut f'dan l- artikolu, il-qorti għandha tqis jekk xi parti tkunx sejra tbati preġudizzju mhux proporzjonat bil-waqfien tal-komunjoni qabel is- sentenza tal-firda."

"Eżami tal-artikolu 55(4) juri illi mhux kull preġudizzju li tista' tivvanta xi parti b'opposizzjoni għal sentenza in parte għall-waqfien tal-komunjoni tal-akkwisti jikkwalifika bħala ostakolu għall-pronunzja ta' tali sentenza.

Is-sub-inċiż 4 tal-Artikolu 55 jipprovdi illi l-Qorti għandha tippronunzja l- waqfien tal-komunjoni tal-akkwisti qabel is-sentenza finali kemm-il darba xi parti ma tkunx ser tbati "preġudizzju mhux proporzjonat".

Dana ġie ritenut fil-kawża fl-ismijiet Jael Thika vs. Robert Linwood.

"Il-Qorti tilqa' l-insenjament tal-Qorti tal-Appell fejn ġie ddikjarat illi l- preġudizzju mhux proporzjonat għandu jiġi ppruvat minn min jallegah u dana ai termini tal-prinċipju stabbilit fil-ġurisprudenza tagħna li min jallega jrid jipprova ossia illi l-oneru tal-prova incumbit ei qui dicit non ei qui negat.

"Fil-fatt, b'sentenza mogħtija fil-kawża fl-ismijiet Daniela Agius Difesa vs. Duncan Peter Axiag il-Qorti tal-Appell iddikjarat illi:- "In tema legali jingħad illi l-Artikolu 55 tal-Kap.

16 li fuqha hija bbażata t-talba attriċi, jagħti l-fakolta' lil parti jew oħra li "f'kull żmien: matul is-smiegħ tal-kawża ta' firda titlob il-waqfien tal-komunjoni tal-akkwisti jew tal-komunjoni tar- residwu il- konjuġi.......t-talba għall-waqfien m'għandiex tingħata jekk parti tkun ser issofri "preġudizzju mhux proporzjonat".

Inoltre, l-oneru tal-prova ta' dan ir-rekwiżit jirrisjedi fuq min qed jallegah, skont il-prinċipju incumbit ei qui dicit non ei qui negat."

"Illi għaldaqstant, bħala regola, il-Qorti rinfaċċjata b'talba bħal din, għandha xxolji il-każi eċċezzjonali fejn jiġi sodisfaċentement ippruvat illi l-waqfien ser iġib miegħu preġudizzju mhux proporzjonat lil xi parti jew l-oħra.

Dan il- preġudizzju mhux proporzjonat, oltre li għandu jkun ippruvat minn min jallegah, irid ikun abbastanza gravi biex il-Qorti tiżvija mir-regola ġenerali u tabbraċċja l-eċċezzjoni.

taħt amministrazzjoni separata

tal-akkwisti, salv għal dawk

teżisti bejn

l-komunjoni

2 Deċiża mill-Qorti Ċivili (Sezzjoni tal-Familja) fit-3 ta' Diċembru 2013, (Rikors Numru.

212/2009/2 RGM) 3 Deċiża mill-Qorti tal-Appell Superjuri fit-28 ta' Marzu 2014 (Appell Ċivili Numru.

"APPLIKAZZJONI TAL-PRINĊIPJI LEGALI FIL-KAŻ ODJERN "In vista tal-liġi u tal-ġurisprudenza li qed issir referenza għalihom, din il- Qorti sejra tikkonsidra jekk l-oġġezzjonijiet sollevati mill-intimat 1) humiex relevanti għall-finijiet tal-Artikolu 55, 2) humiex tali li jissarrfu fi preġudizzju mhux proporzjonat u konsegwentement jiġġustifikaw iċ- ċaħda tat-talba tar-rikorrenti għall-waqfa tal-komunjoni tal-akkwisti sal- lum viġenti bejn il-konjuġi Pisani.

"Il-Qorti eżaminat b'reqqa l-oġġezzjonijiet imressqa mill-intimat għall- waqfien tal-komunjoni tal-akkwisti f'dan l-istadju.

Hija tal-fehma illi l- allegazzjoni li r-rikorrenti kellha relazzjoni ma' raġel ieħor u kien għalhekk li telqet mid-dar matrimonjali, fil-waqt li jista' jkollha relevanza kbira f'dak li jirrigwarda l-ħtija għat-tkissir taż-żwieġ bejn il-partijiet, hija għal kollox irrelevanti għall-finijiet tal-artikolu 55(4) ġja ċċitat u għalhekk l-istess oġġezzjoni qiegħda tiġi skartata minn din il-Qorti, ai fini tar-rikors odjern.

Il-kwistjoni jekk xi ħadd mill-partijiet wettaqx adulterju fil-konfront tal- konjuġi l-ieħor tiġi eżaminata minn din il-Qorti fis-sentenza finali tagħha meta titratta r-responsabilita' għat-tkissir taż-żwieġ.

"Il-Qorti hija wkoll tal-fehma illi l-oġġezzjonijiet l-oħra tal-intimat huma relevanti ai fini tat-talba odjerna stante li jikkonsistu f'argomenti relatati direttament mal-komunjoni tal-akkwisti u mhux mad-diversi lanjanzi oħra eżistenti bejn il-partijiet.

Għaldaqstant din il-Qorti sejra tgħaddi sabiex teżamina jekk l-istess oġġezzjonijiet jiġġustifikawx iċ-ċaħda tat-talba tar- rikorrenti għall-waqfien tal-komunjoni tal-akkwisti.

"Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-allegat żbank tal-flus tal-komunjoni tal- akkwisti mill-kontijiet bankarji tal-partijiet, kif diġa intqal, din l-allegazzjoni prima facie ma tidhirx li hija veritiera.

Fi kwalunkwe każ, din il-biża tal- intimat tista' tiġi indirizzata bir-rimedji kawtelatorji li l-liġi tpoġġi għad- dispożizzjoni tiegħu.

L-istess raġunament japplika wkoll għal dak li jallega l-intimat dwar il-mobbli tal-komunjoni tal-akkwisti ossija l- għamara.

Kif intqal ukoll fis-sentenza fl-ismijiet Di Bartolo vs. Day, "Appena huwa neċessarju jingħad illi l-pretensjonijiet tal-intimata fil- konfront tar-rikorrent dwar fondi li allegatament żamm moħbija minnha mhux ser ikunu kawtelati billi l-partijiet jinżammu marbutin b'reġim ta'

komunjoni tal-akkwisti iżda billi tieħu dawk ir-rimedji kawtelatorji li l-liġi

tpoġġi għad-disposizzjoni tagħha".

"Il-Qorti tirreferi wkoll għas-sentenza fl-ismijiet Josephine Pizzuto vs.

Mario Casolani fejn il-Qorti rriteniet illi l-biża li bit-terminazzjoni tal-

jaħbi assi

komunjoni,

appartenenti l-komunjoni tal-akkwisti "ma jikkwalifikax bħala preġudizzju

mhux proporzjonat.

Il-biża' tal-attriċi jista' jiġi indirizzat b'atti kawtelatorji

li hija għandha għad-disposizzjoni tagħha.

Il-kawża ilha pendenti mis-

l-konvenut ser

jista' aktar

faċilment

4 Deċiża mill-Qorti tal-Appell Superjuri fit-20 t'Ottubru 2015 (Rikors Numru 139/12 RGM) 5 Deċiża mill-Qorti Ċivili (Sezzjoni tal-Familja) fit-30 ta' Ottubru, 2014 (Rikors Numru.

sena 2012 u għalhekk l-attriċi gia' kellha kull opportunita' li tressaq provi fir-rigward u tieħu l-azzjonijiet kawtelatorji kollha għaliha disponibbli."

"Inoltre din il-Qorti dejjem onorat il-prinċipju illi dak li sal-lum huwa formanti mill-komunjoni tal-akkwisti ser jibqa` hekk sakemm ikun hemm il-qasma tal-proprjeta` tal-partijiet.

Għaldaqstant sija l-għamara kif ukoll il-flus appartenenti lill-komunjoni tal-akkwisti, ser jibqgħu jappartjenu lill- istess komunjoni irrispettivament minn min mill-partijiet għandu l- pussess ta' dawn l-oġġetti.

Dak li qed jitlob ir-rikorrent huwa biss li l- komunjoni tal-akkwisti tieqaf u ma tibqax fis-seħħ.

Ikun x'ikun l-eżitu tar- rikors odjern, il-likwidazzjoni u d-diviżjoni tal-komunjoni tal-akkwisti isiru mas-sentenza finali.

Il-Qorti, bis-saħħa tal-preżenti, bl-ebda mod mhi ser taqsam u tassenja l-komunjoni tal-akkwisti viġenti bejn il-partijiet.

Il-Qorti ser tkun qiegħda tikkonsidra biss ix-xoljiment tagħha.

Il-qasma u l- assenjazzjoni tagħha jibqgħu materji riżervati għas-sentenza definittiva.

"Illi inoltre, jekk ir-rikors odjern jiġi akkolt, dan ma jaffettwax id-dritt tal- partijiet illi jressqu l-provi li jixtiequ dwar il-konsistenza tal-komunjoni tal- akkwisti eżistenti bejniethom sal-mument tat-terminazzjoni tagħha.

Għalhekk jekk il-komunjoni tal-akkwisti tiġi mwaqqfa, il-ġbir tal-provi dwar l-aspett patrimonjali tal-kawża ma jiġix affettwat stante illi mas- sentenza finali l-Qorti tkun teħtieġ illi tillikwida l-istess komunjoni u tassenjaha skont il-liġi bejn il-partijiet.

"Dan huwa konformi mal-insenjament tal-Qorti tal-Appell fejn ġie ritenut illi: "Il-waqfien tal-komunjoni tal-akkwisti ma jista' jkun ta' ebda preġudizzju għas-sehem tal-attriċi mill-assi li talvolta din tiskopri wara li twaqqfet il-komunjoni, għax il-waqfien tal-komunjoni jirriferi għal futur u mhux għal dawk l-assi li diġa` daħlu u qegħdin fil-komunjoni anke jekk ad insaputa tal-attriċi."6 "Rigward id-diffikolta` tal-intimat illi jopera kont bankarju, kif jgħid huwa stess, l-istess diffikolta` temani mill-eżistenza tal-mandat ta' sekwestru fil-konfront tiegħu.

Illi ladarba huwa jħoss illi l-mandat m'għandux jibqa' fis-seħħ, għaliex isostni li huwa ssalda l-arretrati tal-manteniment, huwa jista' jressaq ir-rikors appożitu f'dan is-sens, iżda m'huwiex lok li l- mandat jiġi diskuss fl-atti tar-rikors odjern.

Illi t-terminazzjoni f'dan l-

istadju tal-komunjoni tal-akkwisti bejn il-partijiet, mhijex ser taffettwa l-

eżistenza o meno tal-mandat ta' sekwestru u m'hijiex sejra tagħmilha

iktar faċli jew diffiċli għall-intimat li jopera kont bankarju.

"Din il-Qorti dejjem segwiet l-insenjament tal-Onorabbli Qorti tal-Appell

fil-kawża ċċitata supra Agius Difesa vs. Agius Difesa, fejn ġie kkonsidrat li t-

terminazzjoni tal-komunjoni kien ser iġib benefiċċju inkwantu jevita li xi

parti jew oħra tagħmel xi dejn li 'l quddiem ikun jista' jiġi imputat lill-

komunjoni.

Dan il-prinċipju huwa ferm applikabbli għall-każ odjern fejn

jirriżulta illi almenu fil-passat, il-konvenut kien mikdud mill-vizzju tal-

logħob tal-ażżard.

Il-biża li huwa jista' jinkombi lill-komunjoni tal-akkwisti bid-dejn, hija biża ferm iktar reali fil-każ odjern milli f'każi oħrajn.

"In vista ta' dan kollu suespost, il-Qorti hija tal-fehma li t-talba attriċi hija ġustifikata u f'dan il-każ ma jeżistux l-elementi eċċezzjonali meħtieġa ai termini tar-raba' sub-inċiż tal-Artikolu 55, sabiex il-waqfien tal-komunjoni tal-akkwisti ma jseħħx.

L-ilmenti tal-intimat ma jammontawx għall- "preġudizzju mhux proporzjonat" u għaldaqstant m'humiex tali li jiġġustifikaw iċ-ċaħda tar-rikors.

Illi għalhekk il-Qorti mhi qed tara l-ebda ħtieġa li l-komunjoni tal-akkwisti ta' bejn il-partijiet tibqa' in vigore millum 'il quddiem.

Konsegwentement, il-Qorti ma tarax għalfejn m'għandhiex tiddikjara f'dan l-istadju l-waqfien tal-komunjoni tal-akkwisti eżistenti bejn il-partijiet.

"Jibqgħu impreġudikati l-pretensjonijiet reċiproċi tal-partijiet fil-konfront ta' xulxin, mertu tal-kawża ta' separazzjoni personali bejniethom."

Il-konvenut qed jibbaza l-appell tieghu fuq l-aggravji segwenti: [1] li

hu ser ibati pregudizzju mhux proporzjonat kemm-il darba il-komunjoni

tal-akkwisti tigi imwaqqfa f'dan l-istadju tal-provi tal-attrici u [2], li l-ewwel

Qorti ibbazat id-decizjoni taghha fuq provi prodotti mill-attrici fir-rikors

guramentat u mhux fl-atti tar-rikors ghall-waqfien tal-komunjoni, b'hekk il-

konvenut ghad ma kellux l-opportunita` li jikkuntrastahom bi provi tieghu.

Abbazi tal-premess, il-konvenut appellant qed jitlob li din il-Qorti

tilqa' l-appell tieghu u thassar is-sentenza appellata, bl-ispejjez taz-zewg

Minn naha taghha l-attrici appellata qed titlob li, ghar-ragunijiet

indikati minnha

fir-risposta

il-Qorti

tilqa'

l-eccezzjoni

preliminari taghha dwar in-nullita` tal-appell u "tichad l-appell u

tikkonferma s-sentenza appellata, bl-ispejjez kontra

l-konvenut

Fir-risposta taghha l-attrici tissolleva l-eccezzjoni tan-nullita` tal-

appell interpost peress li hu irritu u null stante li gie intavolat minghajr il-

permess specjali tal-ewwel Qorti kif jirrikjedi l-artikolu 231 [1] tal-Kodici ta'

Organizzazzjoni u Procedura Civili7.

Din il-Qorti mal-ewwel tghid li din l-

eccezzjoni hija vessatorja u fiergha u turi li l-parti ma qratx sew jew kollu

d-dispost tal-artikolu 55[2] tal-Kodici Civili li testwalment jaqra hekk:

"[2] L-ordni tal-waqfien tal-komunjoni kif imsemmi fis-subartikolu [1] ghandha tinghata b'sentenza li minnha kull parti jkollha l-jedd tappella minghajr ma jkun hemm ebda htiega ta' permess tal-qorti ghal dan."

Dan id-dispost ta' ligi jikkostitwixxi eccezzjoni ghal dak li tghid il-ligi

procedurali generali fil-proviso tal-artikolu 231[1] citat mill-attrici, u

ghalhekk dak id-dispost ghandu jipprevali fuq dan l-ahhar artikolu.

kumment iehor fir-rigward huwa superfluwu u din l-eccezzjoni qed titqies

bhala legalment insostenibbli u ghalhekk qed tigi michuda.

7 Erroneament indikat minnha bhala "Kap.16" tal-Ligijiet ta' Malta

L-Aggravji

L-Ewwel Aggravju

Permezz ta' dan l-aggravju l-konvenut qed isostni li l-waqfien tal-

komunjoni tal-akkwisti f'dan l-istadju tal-proceduri, meta l-attrici ghadha

ikkonkludietx

il-provi

jikkawzalu pregudizzju mhux

proporzjonat.

Huwa jilmenta minn dak li qalet l-ewwel Qorti, li bhala regola talba

ghal waqfien tal-komunjoni ghandha tintlaqa' salv f'dawk il-kazijiet

eccezzjonali fejn jigi ppruvat li l-waqfien ser igib mieghu pregudizzju mhux

proporzjonat lil xi parti jew ohra.

Huwa jilmenta wkoll li mhux korrett dak

osservat mill-ewwel Qorti li "il-pregudizzju mhux proporzjonat, oltre li

ghandu jigi ppruvat minn min jallegah, irid ikun abbastanza gravi biex il-

Qorti tizvija mir-regola generali u tabbraccja l-eccezzjoni"8

Il-konvenut ikompli jissottometti li:

"..… it-talba ghal waqfien tal-komunjoni … hija l-eccezzjoni u mhux ir- regola.

Illi kieku l-legislatur ried li din it-talba tkun ir-regola u mhux l- eccezzjoni allura kienet tkun tassattiva bil-bidu ta' kull proceduri u mhux fakoltattiva ghall-partijiet u titressaq permezz ta' rikors ad hoc."

8 Sentenza pagg.6 u 7

Din il-Qorti tosserva li, irrispettivament jekk il-waqfien tal-komunjoni

wara talba appozita ghandhiex titqies bhala eccezzjoni jew bhala regola,

dak li trid il-ligi huwa li kull parti pendenti l-proceduri tas-separazzjoni

jkollha l-fakolta` li jekk trid tista' titlob il-waqfien tal-komunjoni u li din it-

talba m'ghandhiex tintlaqa' biss jekk il-Qorti tara li bil-waqfien tal-

komunjoni parti jew ohra tkun ser issofri pregudizzju mhux proporzjonat.

Ghalhekk dak li hu sostanzjalment relevanti huwa d-dritt moghti lill-parti

biex jaghmel talba simili u li tali talba ma tintlaqax jekk fic-cirkostanzi tal-

kaz il-waqfien ser jikkaguna pregudizzju mhux proporzjonat lil parti l-ohra.

L-ewwel Qorti dan gharfitu u ghamlet l-analizi relevanti biex waslet ghall-

konkluzjoni konsiderata taghha.

Ghalhekk din il-parti tal-aggravju hija

Il-konvenut jissottometti wkoll li l-pregudizzju li parti issofri u l-

gravita' tal-pregudizzju huwa test soggettiv ghal parti li tkun qed issofri l-

pregudizzju.

Fil-kaz in ezami jirrizulta li, filwaqt li l-attrici fethet il-kawza

fis-sena 2015, ghadha ma ghalqitx il-provi taghha.

Din il-Qorti tosserva

li, ghalkemm huwa minnu li, in mankanza ta' raguni valida, perjodu ta' tliet

snin sabiex parti taghlaq il-provi taghha huwa twil wisq, pero` mill-banda

l-ohra l-konvenut ma jghidx u ma jispjegax kif b'dan il-fatt il-waqfien tal-

komunjoni ser jikkagunalu pregudizzju sproporzjonat; multo magis meta

kif sostnut minnu tul il-konvivenza matrimonjali l-attrici kienet mara tad-

dar, filwaqt li l-gid li ghandhom illum huwa frott tal-hidma tieghu biss.

Huwa jilmenta li, ghalkemm hu kien deher fuq l-att ta' bejgh-u-xiri

tad-dar matrimonjali, huwa ma' kellu ebda parti fin-negozjati ghal bejgh

ghax ix-xerrejja dejjem innegozjaw biss mal-attrici u l-proprjeta' inbieghet

fuq prezz li l-attrici gabet u li skond hu kien anqas mill-istima tal-agenti ta'

proprjetajiet simili.

Din il-Qorti ma tarax kif dan l-ilment jinkwadra fl-

allegazzjoni tal-konvenut li bil-waqfien tal-komunjoni huwa ser isofri

pregudizzju mhux sproporzjonat.

Il-konvenut jilmenta wkoll li l-maggorparti tar-rikavat tal-bejgh gie

depozitat il-Qorti principalment fuq mandat ta' sekwestru maghmul mill-

attrici fil-konfront tieghu ghal arretrati ta' manteniment li skond hu illum

thallsu kollha.

Din il-Qorti anke fir-rigward ma tarax l-ezistenza ta'

pregudizzju mhux proporzjonat.

Wara kollox, ladarba kif qed jghid hu l-

arretrati thallsu kollha u ma ghadx hemm lok li l-mandat ta' sekwestru

kontra tieghu jibqa' fis-sehh, huwa ghandu rimedju procedurali appozitu

billi jitlob il-hrug tal-kontro-mandat relattiv.

Huwa jkompli jilmenta hekk:

"..… id-dar matrimonjali inbieghet minghajr effettivament ma kienet [l- attrici] ikkonsultat [mieghu] la dwar il-prezz u lanqas dwar il-kundizzjonijiet tal-bejgh fi zmien meta huwa kien zgumbrat mid-dar matrimonjali; l- ghamara u l-mobbli li kien hemm fid-dar ittiehdu f'dak iz-zmien li [hu] kien zgumbrat mid-dar matrimonjali u ma kellux access ghaliha u kollox kien that il-kontroll totali tal-appellata ..… li kienet diga` hadet il-flus meta kienet qed tippjana li titlaq mid-dar qabel ma ipprezentat il-proceduri tas- separazzjoni."

Anke fir-rigward, din il-Qorti tosserva li il-konvenut ma jghidx kif il-

waqfien tal-komunjoni, li ghandu l-effetti legali ghall-futur u mhux ghall-

passat, ser jikkagunalu pregudizzju mhux sproporzjonat.

Huwa jaghlaq dan l-aggravju tieghu bl-ilment li huwa m'ghandux

access ghal flus tal-komunjoni u kull ma hadem ghalih tul iz-zwieg huwa

sekwestrat fuq talba tal-attrici u li d-djun l-ohra li kien hemm fiz-zwieg gew

imhallsa sal-bejgh tal-proprjeta`.

Anke hawn, din il-Qorti ma tarax kif dak li qed jilmenta minnu l-

konvenut ghandu relevanza ghall-kwistjoni dwar il-waqfien tal-komunjoni.

L-ilment tal-konvenut jikkoncerna dak li diga` sar u mhux dak li ser isir bil-

tal-komunjoni u

jista'

jikkagunalu pregudizzju mhux

Ghaldaqstant dan l-aggravju huwa manifestament infondat u qed

proporzjonat.

It-Tieni Aggravju

Dan hu fis-sens li l-konkluzjoni tal-ewwel Qorti hi bazata fuq il-provi

imressqa mill-attrici u mhux fuq l-atti tar-rikors ghal waqfien tal-komunjoni.

Jghid li ghalhekk hu ma kellux l-opportunita` li jikkontradici l-provi tal-

Fir-rigward isemmi l-vizzju tal-loghob li jammetti li kellu fil-passat u

"… l-appellanti ghall-finijiet tar-rikors ma kellux ghalfejn jinghad li fil-passat kellu problema li [kien] indirizzaha snin ilu.

Illi dak li kien relevanti ghall-fini tar-risposta kien li ma hemm ebda dejn..… Irid jinghad li l-bizat li l-appellata allegatament ghandha hija wahda sproporzjonata."

Huwa jkompli jghid li "fiz-zmien il-konvivenza matrimonjali l-

appellata kienet mara tad-dar u l-assi li l-partijiet akkwistaw tul iz-zwieg

taghhom kienu frott tal-hidma [tieghu].

Dan kien l-uniku dhul li l-partijiet

kellhom fiz-zwieg u minn dan id-dhul kienu jithallsu l-affarijiet, jithallas

regolarment id-dejn fuq id-dar tal-partijiet kif jidher mill-kontijiet bankarji

ezebiti kienet l-appellata li tul iz-zwieg kienet tamministra l-beni u

principalment l-accounts tal-partijiet anke ghaliex l-appellant ma jafx

jikteb u jaqra u kien ihalli f'idejn il-mara biex tiehu hsieb il-finanzi tal-

partijiet."

Il-konvenut jaghlaq dan l-aggravju tieghu bl-ilment li "..l-Qorti fi

stadju fejn il-kawza ghadha ghaddejja ghamlet gudizzju fuqu u skartat l-

allegazzjoni li ghal ksur taz-zwieg kienet responsabbli l-attrici minhabba

l-adulterju li jaffettwa l-aspett ta' dekadenza… [filwaqt] li l-esponent ghadu

ma bediex iressaq provi tieghu inkluz fuq tortijiet attribwibbli lill-attrici."

Fir-rigward tal-ilment tieghu li l-ewwel Qorti ma strahitx biss fuq l-

atti tar-rikors tal-waqfien tal-komunjoni izda ezaminat ukoll il-provi

dokumentali [statements tal-bank] li kienu tressqu mill-attrici, din il-Qorti

tosserva li l-fatt li dik il-Qorti hassitha fid-dover li tezamina wkoll il-provi

tal-attrici fir-rigward tal-allegazzjoni taghha ma kien ta' ebda pregudizzju

ghall-konvenut, ghax minn ezami tal-atti tar-rikors tal-waqfien hemm

bizzejjed elementi sabiex l-ewwel Qorti setghet tasal ghad-decizjoni li

temmen lill-attrici fuq il-vizzju tal-loghob.

Dan qed jinghad in vista tal-fatt

li, filwaqt li fir-rikors l-attrici tghid car u tond li "il-konvenut ghandu9 l-vizzju

tal-loghob tal-azzard kif anke jirrizulta mill-istatements tal-bank tant li

huwa kien anke jattendi ghal sessjonijiet mal-Appogg u kien isegwih il-

haddiem socjali Reuben Barbuto .… Konsegwentement qed tibza' li l-

konvenut jaghmel xi dejn f' isimha." fir-risposta tieghu ghar-rikors tal-attici

l-konvenut ma cahadx dik l-allegazzjoni gravi maghmula mill-attrici fil-

konfront tieghu; mhux talli hekk imma jirrizulta manifestament lampanti

accenn ghal dan il-vizzju allegat mill-attrici.

Fir-rigward tal-kumplament tal-aggravju, din il-Qorti tosserva li l-

ilmenti tal-konvenut jezorbitaw mill-vertenza in dizamina.

M'hemm xejn

f'dak sottomess minnu li jsostni t-tezi tieghu li l-waqfien tal-komunjoni ser

jikkagunalu pregudizzju mhux proporzjonat.

Jigi ribadit li l-ezami ta' din

9 Sottolinear ta' din il-Qorti

il-vertenza tirrigwarda dak li ser jigri fil-futur u mhux dak li diga` sar, u

ghalhekk huwa irrelevanti li l-attrici jista' jkollha htija, in toto jew in parte,

ghas-separazzjoni; huwa irrelevanti li fiz-zmien tal-konvivenza kienet l-

attrici li tamministra l-fondi tal-komunjoni, daqs kemm huwa irrelevanti

wkoll dak sostnut mill-konvenut li l-komunjoni tikkonsisti f' beni akkwistati

bil-hidma tieghu biss waqt il-konvivenza; huwa wkoll irrelevanti li d-dar

matrimonjali inbieghet bi prezz li ma qabilx mieghu l-konvenut, ghalkemm

ghandu jinghad li skond l-attrici dan il-bejgh kien sar biex jithallas id-dejn

mal-bank u b'hekk gie evitat il-bejgh b'subbasta.

Ghaldaqstant dan l-aggravju mhuwiex gustifikat u qed jigi michud.

Ghar-ragunijiet premessi tichad l-appell tal-konvenut u tikkonferma fl-

intier taghha is-sentenza appellata; bl-ispejjez ta' dan l-appell jkunu a

kariku tal-konvenut.

Deputat Registratur gr