Ċiv.

QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR.

IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020.

Emvic Limited (C-4318) v. Il-Prim Ministru, Ministru inkarigat mill-Ambjent u Affarijiet Rurali u l-Awtorita` ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar

Din is-sentenza hi b'referenza għall-appell tal-Prim Ministru u l-

Ministru nkarigat mill-Ambjent u Affarijiet Rurali minn sentenza in parte

mogħtija mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fl-14 ta' Novembru 2019.

Ċiv.

Il-proċeduri fil-prim' istanza żvolġew kif ġej:

Permezz ta' rikors maħluf preżentat fil-11 ta' Jannar, 2007,

il-kumpanija attriċi talbet li (i) jiġi dikjarat li d-deċiżjoni li l-imħarrkin jew

min minnhom, kif konkretizzata bil-pubblikazzjoni tal-Pjan Lokali għal

Għawdex f'Lulju 2006, li rrifjutaw li jirreintegraw it-territorju ta' art tagħhom

f'Marsalforn, limiti taż-Żebbuġ, Għawdex bħala art li tista' tinbena u tkun

żviluppata, tammonta għal egħmil amministrattiv illi ċaħħadha minn dritt

li kellha sa qabel dik id-deċiżjoni, illi l-art titqies bħala art fabbrikabbli; (ii)

jiġi dikjarat li dak l-egħmil jikser il-liġi u għalhekk huwa ultra vires; (iii)

konsegwentement jiġi dikjarat li dan l-egħmil huwa null, invalidu u bla

effett; (iv) jiġi dikjarat inoltre illi li d-deċiżjoni li l-imħarrkin, jew min

minnhom, li biha rrifjutaw li jerġgħu ipoġġu l-art bħala żviluppabbli u

fabbrikabbli qiegħda illegalment iċċaħħadha minn dritt vestit li kienet

tgawdi sa dakinhar li jkollha l-art tagħha konsidrata bħala art fabbrikabbli

u żviluppabbli għal finijiet u effetti kollha tal-liġi; (v) jiġi dikjarat li l-

imħarrkin, jew min minnhom, irrendew ruħhom responsabbli għad-danni

li ġarrbet minħabba tali deċiżjoni; (vi) jiġu likwidati d-danni mġarrba, jekk

meħtieġ bil-ħatra ta' perit; u (vii) jiġu kkundannati, jew lil min minnhom,

iħallsuha d-danni hekk mġarrba.

Talbet ukoll l-ispejjeż, magħduda dawk

ta' protest ġudizzjarju mressaq fl-14 ta' Lulju, 2006;

Ċiv.

Permezz ta' tweġiba maħlufa mressqa fl-10 ta' Jannar,

2008,1 l-imħarrkin Prim Ministru u Ministru inkarigat mill-Ambjent u l-

Affarijiet Rurali laqgħu għall-azzjoni attriċi billi, preliminarjament, qalu li l-

azzjoni hija preskritta skond id-disposizzjoni tal-Artikolu 469A(3) tal-

Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta, u li l-azzjoni hija nulla billi ir-Rikors Maħluf

inħalef biss minn wieħed mid-diretturi meta l-Memorandum u l-Istatut tas-

Soċjeta` attriċi jvesti r-rappreżentanza legali tagħha f'żewġ diretturi.

Fil-

meritu, isostnu li l-proċess li l-kumpanija attriċi qiegħda tattakka huwa

wieħed leġislattiv u mhux amministrattiv; li l-approvazzjoni tal-pjan ta'

struttura sar skond il-liġi u li l-kumpanija attriċi mhux tassew ġarrbet

Permezz ta' tweġiba maħlufa mressqa fl-4 ta' Settembru,

l-Awtorita` mħarrka

laqgħet għall-azzjoni attriċi billi,

preliminarjament, qalet li ma kinitx il-leġittimu kontradittur peress li l-

inklużjoni tal-art fiż-żona ta' l-iżvilupp ma taqax fis-setgħat tagħha imma

"fil-ġurisdizzjoni parlamentari"; il-proċess li ġab fis-seħħ il-Pjan ta'

Struttura huwa wieħed legislattiv u mhux amministrattiv u għaldaqstant

mhux suġġett li jiġi mistħarreġ taħt l-Artikolu 469A tal-Kapitolu 12 tal-

Liġijiet ta' Malta u li, f'kull każ, bħala azzjoni ta' stħarriġ ġudizzjarju saret

wara ż-żmien maħsub fl-Artikolu 469A(3) tal-istess Kodiċi.

Fil-meritu,

Ċiv.

laqgħet billi qalet li l-kumpanija attriċi ma għandha ebda permess maħruġ

fuq isimha u għaldaqstant m'għandha ebda dritt vestit fiha biex tiżviluppa

l-imsemmi territorju ta' art.

Żiedet tgħid li m'għandha ebda bażi fuq xiex

titlob li l-art tagħha tiġi nkluża fiż-żona ta' żvilupp.

Tgħid ukoll li

m'għandha ebda danni xi tħallas lill-kumpanija attriċi;

ta' Ġunju, 2009,3

l-imħarrkin

Prim'Ministru u Ministru rtiraw it-tieni eċċezzjoni preliminari;

Fl-udjenza tal-4 ta' Novembru, 2009,4 u permezz ta' nota

mressqa fit-22 ta' Marzu, 2010,5 il-kumpanija attriċi rrinunzjat għall-

ewwel, it-tieni u t-tielet talbiet tagħha, u żammet ferm ir-raba' talba li

titratta l-ilment li l-attriċi ġiet imċaħħda minn dritt vestit.

Min-naħa tagħha

l-Awtorita` mħarrka rtirat it-tieni eċċezzjoni preliminari u l-imħarrkin Prim

Ministru u Ministru rtiraw l-ewwel eċċezzjoni preliminari;

Fl-udjenza tal-5 ta' Mejju, 2015,6 il-partijiet qablu li, f'dan l-

istadju, il-Prim'Awla tal-Qorti għandha tisma' l-provi u tiddeċiedi dwar il-

kwistjoni tar-responsabbilta` biss;

Ċiv.

Permezz ta' sentenza parzjali mogħtija fl-14 ta' Novembru

2019, il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili ddeċidiet illi:

tal-kumpanija attriċi koperti bil-permessi

"Tastjeni milli tqis aktar l-ewwel tliet talbiet attriċi, billi l-

kumpanija attriċi ċediethom; "Tilqa' l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-Awtorita` mħarrka u ssib li ma hijiex il-leġittima kontradittriċi tal-azzjoni attriċi u b'hekk teħlisha mill-ħarsien tal-ġudizzju, bi spejjeż għall-kumpanija attriċi; "Tilqa' r-raba talba attriċi bħala mistħoqqa, u ssib li meta l- Prim' Ministru u l-Ministru mħarrek naqsu li jirreintegraw il-biċċiet ta' l- art tal-bini bħala art żviluppabbli u fabbrikabbli, ċaħdu d-dritt li l-kumpanija attriċi kienet tgawdi sa dakinhar illi jkollha l-art koperta bil-permess kunsidrata bħala art fabbrikabbli u żviluppabbli għall-finijiet u effetti kollha tal-liġi; "Tilqa' il-ħames talba attriċi bħala mistħoqqa, u ssib li l-Prim Minsitru u l-Ministru mħarrek responsabbli għad-danni mġarrba mill- kumpanija attriċi; "Tiċħad l-eċċezzjonijiet tal-Prim Ministru u l-Ministru mħarrek bħala mhux mistħoqqa fil-fatt u fid-dritt, safejn jirrigwardaw ir- raba' u l-ħames talbiet attriċi; "Tordna li l-imħarrkin Prim'Ministru u Ministru jħallsu l-ispejjeż tal-kawża marbuta mar-raba' u l-ħames talbiet attriċi, filwaqt li l- kumpanija attriċi tħallas l-ispejjeż tal-Awtorita` mħarrka u kif ukoll dawk marbuta mal-ewwel tliet talbiet tagħha li hija ċediet; u "Tordna li s-smigħ tal-kawża jitkompla bit-trattazzjoni dwar il- mertu tas-sitt u tas-seba' talbiet attriċi u l-eċċezzjonijiet fil-mertu dwarhom.

Għal dan il-għan, tordna li l-atti ta' din il-kawża jintbagħtu lir- Reġistratur ta' din il-Qorti biex jassenja l-kawża quddiem din il-Qorti diversament presjeduta u li quddiemha jkompli jinstema' l-każ."

Rat illi permezz ta' rikors preżentat fit-18 ta' Novembru 2019, il-

Prim Ministru u l-Ministru nkarigat mill-Ambjent u Affarijiet Rurali talbu l-

permess tal-ewwel Qorti sabiex jappellaw mis-sentenza in parte.

B'digriet tat-12 ta' Diċembru 2019 il-qorti tathom permess.

Ċiv.

Rat illi permezz ta' rikors tal-appell ippreżentat fl-4 ta' Diċembru

2019, is-soċjeta` Emvic Limited appellat mis-sentenza in parte tal-14 ta'

Novembru 2019 inkwantu ħassitha aggravata mill-fatt li r-raba' u l-ħames

talbiet tagħha ġew milqugħa biss limitatament għal dik il-parti mit-territorju

li kien kopert b' permessi ta' bini iżda ġew miċħuda fir-rigward ta' dik il-

parti mit-territorju tagħha li, għalkemm mhux kopert b'permessi ta' bini,

kien oriġinarjament jidħol fiż-żona ta' żvilupp;

Rat illi fl-10 ta' Diċembru 2019, is-soċjeta` attriċi ċediet l-appell

'sabiex tidderiġi ruħha aħjar';

Rat illi fl-24 ta' Diċembru 2019, il-Prim Ministru u l-Ministru

nkarigat mill-Ambjent u Affarijiet Rurali ntavolaw kontestwalment żewġ

appelli mill-imsemmija sentenza in parte, wieħed quddiem din il-Qorti u l-

ieħor quddiem il-Qorti tal-Appell.

Il-kontenut tar-rikors tal-appell huma

identiċi.

Permezz tal-istess, l-appellanti jiddikjaraw ruħhom aggravati illi:

l-ewwel Qorti ma kellhiex il-kompetenza sabiex tisma'

u tiddeċiedi l-kawża odjerna;

l-ewwel Qorti kienet skorretta meta ddeċidiet li l-

Awtorita` ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar m'hijiex leġittimu

Ċiv.

iii. l-ewwel Qorti kienet skorretta meta ddeċidiet illi s-

soċjeta` appellanti kellha aspettattiva leġittima li tiżviluppa l-art li

fuqhom kienu nħarġu l-permessi.

Rat illi l-Awtorita` ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar, illum

Awtorita` tal-Ippjanar wieġbet illi:

l-appell tal-Prim Ministru u l-Ministru nkarigat mill-

Ambjent u Affarijiet Rurali huwa tardiv; u

it-tieni aggravju ma fih ebda siwi u għandu jiġi miċħud;

Rat illi is-soċjeta` Emvic Limited wieġbet fl-4 ta' Frar 2020 billi,

filwaqt li rrimettiet ruħha fir-rigward tat-tieni aggravju, irrespinġiet l-ewwel

aggravju u t-tielet aggravju (illi fir-rikors tal-appell huwa erronjament

indikat bħala t-tieni aggravju) billi fissret għalfejn din il-Qorti għandha

tiċħad l-aggravji.

Inoltre, inqdiet bl-appell prinċipali sabiex tippreżenta l-

appell inċidentali tagħha mill-istess sentenza in parte inkwantu aggravata

bil-fatt li r-raba' u l-ħames talbiet tagħha ġew milqugħa biss limitatament

għal dik il-parti mit-territorju tagħha li kien kopert b'permessi ta' bini iżda

ġew miċħuda fir-rigward ta' dik il-parti mit-territorju tagħha li, għalkemm

mhux kopert b'permessi ta' bini, kien oriġinarjament jidħol fiż-żona ta'

żvilupp.

Ikkunsidrat

Ċiv.

Il-Prim Ministru u l-Ministru inkarigat mill-Ambjent u Affarijiet

Rurali ppreżentaw kontestwalment żewġ appelli identiċi mis-sentenza in

parte tal-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fl-14 ta' Novembru 2019, wieħed

quddiem il-Qorti Kostituzzjonali u l-ieħor quddiem din il-Qorti.

Jirriżulta mill-atti illi l-kawża tal-lum inbdiet b'rikors maħluf u ma

saret l-ebda talba għall-interpretazzjoni tal-Kostituzzjoni taħt l-Artikolu

95(2)(d) li m'humiex disposizzjonijiet li jaqgħu taħt l-artikolu 46 tal-

Kostituzzjoni.

Għalhekk, l-appell tal-lum jintlaqat mill-Artikolu 34 tal-

Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili fis-sens li din il-Qorti trid

tiddeċiedi dwaru.

null għaliex tardiv.

Tieni aggravju u l-eċċezzjoni tal-Awtorita` tal-Ippjanar li l-appell hu

Permezz tat-tieni aggravju l-appellanti kkontestaw ukoll dik il-parti

tas-sentenza tal-14 ta' Novembru 2019 li biha l-Awtorita` tal-Ippjanar ġiet

meħlusa mill-osservanza

tal-ġudizzju għaliex m'hijiex

leġittimu

L-Awtorita` tal-Ippjanar issostni li ġialadarba ġiet meħlusa mill-

osservanza tal-ġudizzju, il-kwistjoni fil-konfront tagħha ġiet deċiża b'mod

Ċiv.

definittiv, bil-konsegwenza li l-proviso ta' subinċiż (1) tal-artikolu 231 tal-

Kap. 12 ma japplikax.

Argumentat li fil-konfront tagħha japplika subinċiż

(2) tal-istess disposizzjoni u għalhekk it-terminu ta' 20 ġurnata bdew

jgħaddu mid-data tas-sentenza (14 ta' Novembru 2019).

B'referenza għat-tieni aggravju, l-attriċi appellata ddikjarat li ser

toqgħod fuq dak li tiddeċiedi l-Qorti, u għaliha ma jagħmel l-ebda

differenza jekk ir-rimedju li qiegħda tfittex jingħatax minn wieħed jew l-

ieħor mill-konvenuti.

Madankollu fis-seduta tad-19 ta' Ottubru 2020 l-appellanti

rrinunzjaw għal dak l-aggravju "sa fejn jolqot il-leġittimita tal-Awtorita tal-

Għaldaqstant, il-Qorti m'hijiex ser tqis it-tieni

aggravju u l-eċċezzjoni dwar in-nullita` tal-appell fil-konfront tal-istess

Awtorita` tal-Ippjanar.

Kompetenza tal-Qorti sabiex tiddeċiedi l-kawża.

Fl-ewwel aggravju l-appellanti jilmentaw li l-ewwel Qorti ma

kelliex kompetenza sabiex tisma' u tiddeċiedi l-kawża.

Minkejja li dan il-

punt ġie trattat fis-sottomissjonijet tal-konvenuti u kkunsidrat fis-sentenza

appellata, ma jirriżultax li l-appellanti kienu ressqu xi eċċezzjoni formali

Fir-rigward, l-Ewwel Qorti qalet:

Ċiv.

"Fl-istadju ta' sottomissjoniijiet, Emvic tidħol saħansitra fil-qasam tal- ksur tal-jeddijiet fundamentali u tisħaq li jekk, fl-istħarriġ tagħha, il-Qorti tasal għal fehma li l-jedd fundamentali ta' Emvic li tgawdi ġidha kif imħares mill-Kostituzzjoni jew Konvenzjoni Ewropea ġie miksur, il-Qorti għandha l-poter u l-obbligu li tapplika l-protezzjoni mogħtija bil- Kostituzzjoni jew il-Konvenzjoni Ewropea, inkluż jekk hemm bżonn, billi tiddikjara inapplikabbli l-liġijiet li waqqfu l-Pjan Lokali; "Illi għal dawn l-aħħar sottomissjonijet, l-imħarrkin jwieġbu billi jgħidu li fil-kompetenza ordinarja tagħha, il-Qorti m'għandhiex is-setgħa li tqis kwestjonijiet marbuta ma allegat ksur ta' jedd fundamentali; … "Illi llum il-ġurnata huwa aċċettat illi għalkemm f'kawża jissemma l- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni u ssir trattazzjoni estensiva dwar il- materja tad-dritt fundamentali, u għalkemm il-Qorti trid tħares id-drittijiet kollha tal-pajjiż inkluż dawk li jħarsu d-drittijiet fundamentali, xorta waħda proċeduri li jinbdew quddiem din il-Qorti għandhom jitqiesu li huma proceduri istitwiti taħt il-liġi ordinarja u mhux taħt il-proċedura li tirregola kawżi dwar drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Jingħad ukoll li azzjoni għal stħarriġ ġudizzjarju taħt l-artikolu 469A (bħal ma nbdiet din il-kawża) ma għandhiex tieħu l-post u lanqas titqies bħallikieku kienet azzjoni kostituzzjonali (jew konvenzjonali).

Minbarra dan, ir-rimedju li jista' jingħata f'kawża kostituzzjonali jidher li jkun usa' minn dak li jista' jingħata lir-rikorrenti f'kawża ta' stħarriġ ġudizzjarju.

Madanakollu, l- Qrati wrew li huma disposti li jikkonsidraw ilmenti relatati mad-drittijiet fundamentali f'każ fejn m'hemmx rimedju ieħor jew fejn l-indaġni dwar drittijiet fundamentali tqieset mill-Qorti bħala waħda inċidentali għat- talbiet imressqa ..."

Fil-konsiderazzjonijiet tagħha fuq din il-kwistjoni l-ewwel Qorti

straħet fuq is-sentenza ta' din il-Qorti fl-ismijiet Dr. Frank Hansford v. Dr

Josella Ryabova et fejn ingħad kif ġej:

"33. … Illum il-ġurnata huwa aċċettat illi għalkemm f'att li bih tinbeda kawża jsiru riferenzi għall-ksur ta' jeddijiet fundamentali, u għalkemm il-Qorti trid tħares id-drittijiet kollha magħduda dawk li jħarsu d-drittijiet fundamentali, xorta waħda tgħid li proċeduri li jinbdew quddiemha għandhom jitqiesu li huma proċeduri istitwiti taħt il-liġi ordinarja u mhux taħt il-proċedura li tirregola kawżi dwar drittijiet fundamentali tal- bniedem.

Jingħad ukoll li azzjoni għal stħarriġ ġudizzjarju ma għandhiex tieħu l-post u lanqas titqies bħallikieku kienet azzjoni kostituzzjonali (jew konvenzjonali).

Minbarra dan, ir-rimedju li jista'

Ċiv.

jingħata f'kawża kostituzzjonali jidher li jkun usa' minn dak li jista' jingħata lir-rikorrenti f'kawża bħal din, jiġifieri dik ta' stħarriġ ġudizzjarju;' "34.

Illi … il-Qrati wrew li huma disposti li jikkonsidraw ilmenti relatati mad-drittijiet fundamentali f'każ fejn m'hemmx rimedju ieħor.

Is-setgħat li l-liġi tagħti lill-Qrati f'azzjonijiet bħal din iridu jitwettqu fil-parametri preċiżi li tistabilixxi l-liġi speċjali.

Min-naħa l-oħra, fejn din il-Qorti tissejjaħ biex twettaq is-setgħa tagħha li tistħarreġ għemil ta' xi Awtorita` pubblika, u x'aktarx minħabba li dan l-istħarriġ huwa r-rimedju waħdieni li jingħata lil min iħossu mġarrab b'dak l-għemil, din għandha twettaqha safejn possibbli u safejn il-liġi ma teskludihiex milli tindaħal, u għandha tagħti lill-esklużjoni tifsira mill-idjaq kontra li terħi milli twettaq is-setgħat tagħha"

L-appellanti jilmentaw li l-proċeduri odjerni bdew bħala kawża fejn

kien qiegħed jintalab stħarriġ ta' egħmil amministrattiv (għalkemm wara

s-soċjeta` attriċi vverbalizzat li l-kawża hija waħda sui generis) u għalhekk

l-ewwel Qorti ġiet vestita biss b'ġurisdizzjoni ordinarja b'dan illi ma

kellhiex il-kompetenza tistħarreġ il-meritu mill-ottika ta' allegat ksur ta'

drittijiet fundamentali.

Isostnu inoltre li s-soċjeta` attriċi fl-ebda waqt ma

ddikjarat a bażi ta' liema disposizzjoni tal-liġi ibbażat il-kawża, u jekk din

saret a tenur tal-artikolu 32 tal-Kap.

12 tal-Liġijiet ta' Malta xorta hemm

diversi limitazzjonijiet.

Hekk kif diġa` ingħad, fl-udjenza tal-4 ta' Novembru 2009,7

possibilment minħabba l-eċċezzjoni ta' dekadenza mogħtija mill-intimati,

is-soċjeta` attriċi ddikjarat li safejn l-azzjoni saret skont l-Artikolu 469A

tal-Kap.

12, qed tirrinunzja għaliha.

Madanakollu, żammet ferm it-talbiet

l-oħra tagħha u b'referenza għar-raba' talba tagħha u dawk sussegwenti

għaliha ddikjarat li l-azzjoni minnha proposta hija waħda mibnija fuq

Ċiv.

aspettattiva leġittima.

Prim'Awla tal-Qorti Ċivili:

It-talbiet li s-soċjeta` attriċi nsistiet dwarhom huma sabiex il-

Tiddikjara … illi, indipendentement mill-kwistjoni jekk dan l-aġir amministrattiv jikkwalifikax bħala tali fit-termini tal-artikolu 469A tal- Kap.12 tal-Liġijiet ta' Malta, id-deċiżjoni meħuda minnkom intimati – kif konkretizzata bil-pubblikazzjoni tal-Pjan Lokali għal Għawdex f' Lulju 2006 – illi tirrifjutaw illi tirreintegraw l-art fuq deskritta bħala art żviluppabbli u fabbrikabbli qegħda llegalment u kontra lil-liġi ċċaħħad lill-esponenti minn dritt vestit illi hija kienet tgawdi sa dakinhar illi jkollha l-art tagħha kunsidrata bħala art fabbrikabbli u żviluppabbli għall-finijiet u effetti kollha tal-liġi; "5.

Tiddikjara illi għar-raġunijiet fuq premessi, intom irrendejtu ruħkom passibbli għal talba da parti tal-esponenti għar-riżarċiment tad- danni kollha sofferti minnha per konsegwenza ta' tali deċiżjoni; "6.

Tikkundannakom jew min minnkom għall-ħlas u riżarċiment ta' dawn id-danni kif likwidati."

Sussegwentement, b'nota ppreżentata fit-22 ta' Marzu 2010,8 l-

attriċi ddikjarat li qed tibbaża l-azzjoni tagħha fuq aspettattiva leġittima u

qalet hekk:

"Hija tissottometti li iva l-organu leġislattiv tal-Istat għandu iva d-dritt illi jilleġiżla fl-interess komuni, imma jekk per konsegwenza ta' tali leġislazzjoni individwu partikolari jiġi żvestit minn drittijiet tiegħu, jew isofri danni attribwibbli għal dik il-leġislazzjoni, is-soċjeta` in ġenerali għandha tikkumpensa lil tali ndividwu għat-telf illi huwa jsofru sabiex jiġi avvanzat il-bene komuni.

"Din l-azzjoni odjerna ma hix regolata mill-artikolu 469A tal-Kap 12 iżda hija azzjoni sui generis.

Ċiv.

"L-azzjoni taħt l-artikolu 469A jirregola biss l-istħarriġ ġudizzjarju ta' atti amministrattivi.

Iżda kif spjegaw l-intimati l-mertu ta' din il-kawża ma hix att amministrattiv iżda att leġislattiv."

Kien biss fis-sottomissjonijiet finali li l-appellanti ilmentaw dwar il-

fatt li l-kawża tal-lum ma saritx skont l-Artikolu 46(1) tal-Kostituzzjoni ta'

Malta u lanqas ma ġiet istitwita a bażi tal-proċedura skont l-Artikolu 4(1)

tal-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropeja.

Għalhekk isostnu li l-ewwel Qorti

kienet nieqsa mill-kompetenza li tistħarreġ il-meritu tal-każ.

Din il-Qorti ma taqbilx.

Issir referenza għas-sentenza ta' din il-

Qorti fl-ismijiet Michael Debono Limited et v. L-Awtorita` ta' Malta

dwar l-Ambjent u Ippjanar et tas-27 ta' Mejju 2016:

"Dwar is-"sede ordinarja tagħha" li jsemmi l-Avukat Ġenerali, kif tajjeb irrispondew is-soċjetajiet atturi fir-risposta tal-appell tagħhom, għandu jingħad li l-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili hija sede waħda, u għalkemm daħlet il-prassi li tinkiteb "Sede Kostituzzjonali" taħt ir-riferenza tal- Qorti, din ssir għal raġuni ta' pratiċità u ma hijiex għal kollox korretta.

Il- Prim'Awla għandha fil-fatt il-kompetenza li tiddeċiedi kwistjonijiet ta' ksur ta' jedd fundamentali kemm taħt il-Kostituzzjoni kif ukoll taħt il- Konvenzjoni Ewropea."

F'dik il-kawża kien ġie vverbalizzat li l-azzjoni kienet waħda ta'

stħarriġ ġudizzjarju ta' egħmil amministrattiv abbinat ma' ksur ta' drittijiet

Fil-kuntest tal-fatt li fl-imsemmija proċeduri l-Prim'Awla tal-

Qorti Ċivili sabet ksur tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni

Ewropeja, din il-Qorti kienet għamlet is-segwenti kunsiderazzjonijiet:

"Din il-Qorti ma tarax li tali dikjarazzjoni għandha tiġi kkonsidrata nulla anke jekk ma kienx hemm talba speċifika biex tippronunzja ruħha b'dan

Ċiv.

il-mod.

Fil-fatt, li kieku saret talba speċifika l-kawża kien ikollha tinbeda b'rikors kostituzzjonali u mhux b'rikors maħluf kif fil-fatt ġara.

Effettivament, l-indaġni dwar drittijiet fundamentali tqieset mill-ewwel Qorti bħala waħda inċidentali li kellha tqisha bis-saħħa tal-Artikolu 4(3) tal-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea a contrario sensu.

Wara kollox, il- proviso għall-art.

34 tal-Kap.

12 jipprovdi espressament għall- possibilità li jiġu diskussi u deċiżi punti ta' liġi dwar drittijiet fondamentali meta ma tkunx intalbet deċiżjoni dwar hekk.

Anke jekk dehrilha li dan il-ksur fil-konfront tas-soċjetajiet atturi ma kellux iwassal għan-nullita` tad-deċiżjoni tal-MEPA (kif mitlub fl-ewwel talba) din il-Qorti ma tarax għaliex ma kellhiex tagħmel id-dikjarazzjoni li għamlet ladarba kien parti mill-kompitu tagħha u marbut indirettament mal-ewwel talba."

Huwa minnu li f'dan il-każ, wara li s-soċjeta` attriċi ċediet l-ewwel

tlett talbiet tagħha, fil-meritu l-kwistjoni baqgħet l-aspettattiva leġittima

marbuta mal-premessa numru 15, ossija, l-allegata privazzjoni tal-

proprjeta` tal-attriċi bi ksur tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem taħt il-

Kostituzzjoni kif ukoll il-Konvenzjoni Ewropeja dwar id-Drittijiet tal-

Madanakollu, kemm il-Kostituzzjoni kif ukoll il-Kap.

319 tal-

Liġijiet ta' Malta jagħtu l-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili l-vires li tisma' u

tiddeċiedi dwar dan.

Dan l-aggravju hu għalhekk miċħud.

Il-meritu.

It-tielet aggravju tal-appellanti u l-aggravju tas-soċjeta` attriċi fl-

appell inċidentali tagħha huma dwar dik il-parti tas-sentenza li biha ġew

deċiżi r-raba' u l-ħames talbiet tal-attriċi.

Ċiv.

Il-Prim Ministru u l-Ministru inkarigat mill-Ambjent u Affarijiet

Rurali jikkontendu li l-ewwel Qorti kienet skorretta meta ddeċidiet illi s-

soċjeta` appellanti kellha aspettattiva leġittima li tiżviluppa l-art li fuqha

kienu nħarġu l-permessi.

Jisħqu li fejn hemm bini kopert bil-permessi

relattivi ma ntlaqatx mir-reviżjoni tal-pjan ta' struttura.

Iżda l-permessi li

bbażat ruħha fuqhom l-ewwel Qorti biex waslet għad-deċiżjoni tagħha

kienu permessi maħruġa fl-1985 għal sena waħda biss.

skadew, ma baqgħet l-ebda distinzjoni bejn l-art li għaliha kienu

jirreferu u l-art rimanenti.

Għalhekk, meta dik l-art ġiet skedata bħala

ODZ, kienet kollha fl-istess keffa, ċioe`, ma kellhiex permessi ta' żvilupp.

Jinsistu għalhekk li s-soċjeta` appellanti ma seta' kellha l-ebda dritt kweżit

jew aspettattiva leġittima.

Inoltre, fl-1989 kienu ħarġu t-temporary

provision schemes u safejn jikkonċerna l-art mertu ta' dan il-każ, il-linja

ta' demarkazzjoni taż-żona ta' żvilupp baqgħet bejn wieħed u ieħor ugwali

għal dik adottata mill-pjan lokali tal-2006.

Isegwi għalhekk li kull

aspettativa leġittima li s-soċjeta` appellata seta' kellha meta kellha l-

permessi ta' żvilupp fis-seħħ, spiċċat meta l-istess permessi skadew

mingħajr ma kien sar l-iżvilupp hemm approvat.

Min-naħa l-oħra s-soċjeta` attriċi tilmenta li l-ewwel Qorti kienet

skorretta kemm fl-interpretazzjoni li hija tat lill-prinċipji li joħorġu mis-

sentenza ta' Michael Debono Limited et v. Awtorita` ta' Malta dwar l-

Ċiv.

Ambjent u l-Ippjanar et kif ukoll tal-prinċipji li jirregolaw l-aspettattivi

leġittimi li jitnisslu mill-fatt li l-art tal-esponenti kienet oriġinarjament taqa'

within development zone u għalhekk il-konklużjonijiet tagħha dwar l-

eżistenza o meno ta' dritt għall-kumpens minħabba l-esklużjoni definittiva

ta' dik l-art mill-iżvilupp huma ukoll skorretti.

Hija tissottometti li ladarba

dakinhar tal-akkwist tagħha, l-art imberfla bil-blu fuq il-pjanta a fol.

kienet taqa' f'żona ta' żvilupp u għalhekk kienet fabrikabbli, meta kważi

għoxrin sena wara l-Istat Malti ddeċieda b'mod definittiv li joħroġ dik l-art

minn żona ta' żvilupp mingħajr ma pprospetta l-ebda forma ta' kumpens

fil-konfront tagħha minħabba l-iżvalutar tal-istess, seħħet leżjoni tad-

drittijiet u aspettattivi leġittimi tagħha fir-rigward ta' dik l-art.

Tinsisti li l-

fatt innifsu li fuq partijiet minn dik l-art kienu għadhom ma nħarġux

permessi tal-bini ma jiswiex sabiex jeskludi lil sid dik l-art mid-dritt li jiġi

kkumpensat għad-danni li jsofri.

L-ewwel Qorti osservat:

"Illi f'din il-kawża, ġie ppruvat li fuq l-art ta' Emvic li bis-saħħa tal-Pjan Lokali ġiet klassifikata li taqa' 'l barra miż-żona ta' żvilupp, kienu laħqu nħarġu tliet (3) permessi mill-Awtorita` responsabbli mill- ħruġ tal-permessi ta' dak iż-żmien, iżda bini ma ttellax.

Jirriżulta wkoll li l-art miksuba minn Emvic hija ferm akbar minn hekk u mifruxa saħansitra san-naħa l-oħra ta' Triq il-Qbajjar ġewwa f'Marsalforn, kif joħroġ ċar mill-pjanti li ġew eżebiti mill-kumpanija attriċi stess; "Illi filwaqt li huwa minnu li l-binjiet li tagħhom inħareġ permess (li l-ebda wieħed minnhom ma kien inħareġ fuq isem Emvic) ma ġewx żviluppati, jibqa' l-fatt li meta ngħata permess għal żvilupp mill-Awtorita` responsabbi mill-ħruġ tal-permessi ta' dak iż-żmien, Emvic kellha 'aspettattiva leġittima' fuq dik il-parti tal-art koperta bil-permess, u l- Ministru responsabbli mill-iżvilupp ma setax b'daqqa ta' pinna jneħħi

Ċiv.

dan il-jedd bla ma jinħalqu konsegwenzi legali f'għemil bħal dak.

Naturalment, seta' kien hemm raġunijiet tajba biex ittieħdet deċiżjoni bħal din, imma l-effetti patrimonjali mġarrba minn Emvic ma kinux effetti mistħajla.

Madanakollu, din il-Qorti tiċċara li fuq dik il-parti tagħha li ma lanqas għandha ebda nħarġux permessi, Emvic ma kellha u 'aspettattiva legittima' favur tagħha, ukoll jekk meta xtrat l-art kienet "fabrikabbli" jew safejn seta' jingħad li kienet hekk.

It-tismija waħedha f'kuntratt li art miksuba hija fabrikabbli (bla ma jkun hemm Awtorita` legali li turi d-destinazzjoni ta' art bħal dik) ma joħloqx il-jedd li min ikun sidha jista' jibniha.

Dan jingħad aktar u aktar fid-dawl ta' leġislazzjoni li tkun tirregola x'jista' jsir minn art u l-konsiderazzjonijiet ambjentali marbuta ma' liġi bħal dik.

B'hekk jintlaħaq il-bilanċ mistenni bejn l- interess ġenerali tal-komunità u dak tal-privat;"

Fil-pubblikazzjoni tal-Qorti Ewropeja għad-Drittijiet tal-Bniedem

on Human Rights9 jingħad is-segwenti:

dwar l-Ambjent u l-Ippjanar et deċiż fis-27 ta' Mejju 2016, li l-ewwel

Qorti għamlet referenza għalih, din il-Qorti qalet:

"Fil-kaz Frinjs (imsemmi supra) art agrikola saret żviluppabbli fl-1952 imbagħad reġgħet ġiet klassifikata bħala agrikola fl-1997 (u mill-1973 kien diġa ċar li l-awtoritajiet kienu se jirrevedu d-destinazzjoni tal-art).

Il-Qorti Ewropea irriteniet li kienet deċiżjoni u riskju tal-applikanti li ma bnewx meta setgħu u għalhekk il-bdil fid-destinazzjoni tal- art mingħajr kumpens ma kinitx miżura sproporzjonata.

Din il- Qorti taqbel mal-ewwel Qorti li l-każ in kwistjoni, fejn diġa hemm

9 Verżjoni aġġornata sat-30 ta' April 2020

Ċiv.

fabbrika mibnijia in segwitu għal permess ta' żvilupp, hija ferm differenti. … "Is-soċjetajiet atturi jilmentaw li għalkemm jaqblu mas-sejbien li ġew vjolati d-drittijiet fundamentali, tali vjolazzjoni mhix limitata għall- fabbrika iżda testendi għall-art adjaċenti għall-fabbrika li minn dejjem kienet parti integrali mill-fabbrika. … … "fejn is-soċjetajiet għażlu li jagħmlu l-"puntini" fil-parti ċitata minnhom, kien hemm osservazzjoni tal-ewwel Qorti li tgħid hekk: "F'dan ir-rigward ma ngħatatx prova li meta ħareġ il-pjan lokali kien diġa jeżisti permess ta' żvilupp fuq l-art mhux żviluppata".

L-ewwel Qorti ukoll kienet qalet illi "MDL għandha aspettattiva leġittima li fil-futur f'dik il-parti tal-art fejn inbniet il-fabbrika, ikun jista' jsir żvilupp skont il-policies li japplikaw għal Outside Development Zones".

"Dan jindika li meta l-ewwel Qorti iddikjarat li l-inklużjoni tal-"proprjeta" fi strategic open gap jammonta għal ksur tad-dritt ta' proprjeta` hija kienet qiegħda tirreferi għall-parti mibnija skont il-permess tal-1971.

"Fil-fehma ta' din il-Qorti fir-rigward tal-kumplament tal-art ma jistax jingħad li l-inklużjoni fl-istrategic open gap tikkostitwixxi ksur tad-dritt tal-proprjeta`.

L-"aspettattiva leġittima" ovvjament hija marbuta mal-parti mibnija skont il-permess tal-1971 u mhux mal-kumplament tal-art." (enfasi tal-Qorti)

Fil-każ ta' Frijns v. The Netherlands,10 il-Qorti Ewropeja għamlet

is-segwenti evalwazzjoni:

10 Application Number 11838/06, deċiż fit-13 ta' Novembru 2008

Ċiv.

Fil-każ in diżamina, jirriżulta li:-

Bejn is-sena 1979 u s-sena 1980 is-soċjeta` attriċi

akkwistat medda mdaqqsa ta' art ġewwa Il-Fgura, fil-limiti taż-Żebbuġ,

Għawdex.

Fl-affidavit tiegħu, id-direttur tas-soċjeta` attriċi jgħid li dak iż-

żmien il-parti tal-istess art immarkata bil-blu fil-pjanta a fol.

fabbrikabbli.11 Dan kien konfermat minn Ivor Roe, uffiċjal tal-

Awtorita` tal-Ippjanar, li jgħid li l-parti indikata bil-blu konfinata bit-toroq

Ċiv.

kienet indikata fiż-żona ta' żvilupp fis-snin 70.12 L-istess xhud ikkonferma

wkoll li fis-snin tmenin ġiet approvata triq li tgħaddi minn fuq parti minnha

Ta' rilevanza wkoll ix-xhieda ta' Mark Cini, ukoll uffiċjal tal-

236 et seq. tal-proċess).

Xehed li minn riċerka li

għamel irriżultalu li parti mill-art tas-soċjeta` attriċi kienet ġiet approvata

bħala development zone b'minuta 22 datata 8 ta' Ġunju 197014 hekk kif

Iżda din l-iskema ġiet revokata fl-1983

bid-dħul fis-seħħ tal-Building Development Area Act.

baqa' jispetta lill-Ministru kkonċernat sabiex jistabbilixxi u japprova l-linji

tat-toroq mal-building line.

Fir-rigward tal-porzjon art mertu ta' dawn il-

proċeduri, dan effettivament sar fl-198615 hekk kif tidher fil-pjanta 'Dok

Fil-frattemp fuq parti mill-istess art, bejn is-snin 1984 u

1987, is-soċjeta` attriċi applikat u ngħatat diversi permessi għal żvilupp

mill-entita` responsabbli mill-ħruġ tal-permessi ta' dak iż-żmien, jiġifieri il-

Planning Area Permits Bord16 u effettivament bniet ukoll xi blokki ta'

Ċiv.

Sussegwentement, permezz

tal-1988 dwar

Permessi ta' Bini (Provvedimenti Temporanji), fir-rigward tal-art in

kwistjoni, ħarġet l-iskema li tirriżulta minn 'Dok MC4' a fol.

Il-parti tat-tarf immarkata bil-kannella hija dik il-parti li kienet

F'Mejju tal-2006 inħareġ għall-konsultazzjoni l-Pjan Lokali

għar-Razzjonaliżżazzjoni tal-konfini għall-Iżvilupp.19 Ftit taż-żmien wara,

il-Pjan Lokali ta' Għawdex ġie finalizzat wara li kien approvat mill-Kabinett

tal-Ministri u eventwalment b'riżoluzzjoni tal-Kamra tar-Rappreżentanti.20

Dan il-pjan lokali għamel korrezzjoni, hekk kif jirriżulta f''Dok MC5' a fol.

235, sabiex dik iż-żona ta' żvilupp tiġi mdawwra bit-toroq dawra mejt.

Għall-kumplament, minkejja li s-soċjeta` attriċi talbet bosta drabi li l-bqija

tal-art titqies mill-ġdid bħala art li taqa' f'żona ta' żvilupp,21 l-art rimanenti

appartenenti lilha baqgħet barra miż-żona fl-iżvilupp.

Isegwi minn dan li l-parti l-kbira tal-art oġġett tal-kawża, bid-dħul

fis-seħħ tal-Building Development Areas Act (Att 1 tal-1983), l-art kienet

taqa' barra l-Area għall-Iżvilupp tal-Bini.

Skont l-Artikolu 13 ta' dak l-Att:

18 Att 10 tal-1988, fol.

213 u fol.

172 – 181 għalkemm il-Perit Arkitett Francis Mc Carthy xehed li l-proċess ta' konsultazzjoni pubblika beda fl-2002, ara fol.

Ċiv.

"Minkejja l-għoti ta' xi permezz jew awtorita' taħt xi liġi oħra, b'effett mill- bidu fis-seħħ ta' dan l-Att, ebda persuna ma tista' tibni bini ġdid fuq xi ar f'Malta li ma tkunx dikjarata bħala Area għall-Iżvilupp tal-Bini skond l- artikolu 3 ta' dan l-Att".

Ma saret l-ebda prova li l-art oġġett tal-kawża kienet wara d-dħul

fis-seħħ tal-Att I tal-1983 ġiet dikjarata bħala Area għall-Iżvilupp tal-Bini.

Mela hu ovvju li fuqha ma setax isir żvilupp sakemm il-Ministru

kkonċernat ma jawtorizzax li jinbena bini barra Area għall-Iżvilupp tal-

Madanakollu, bħala stat ta' fatt, fuq l-istess art (illum ODZ) matul

is-snin tmenin kienu nħarġu tliet permessi ta' żvilupp f'partijiet minnha

Il-Pjan Lokali għal Għawdex tal-2006 sostanzjalment ikkonferma

l-linja ta' demarkazzjoni taż-żona tal-iżvilupp a tenur tal-Att tal-1988 dwar

Permessi ta' Bini (Provvedimenti Temporanji), għajr li saret korrezzjoni

sabiex tinkludi triq madwar il-binja li kienet tinsab fit-tarf taż-żona ta'

żvilupp.

Rigward dik il-parti tal-art proprjeta` tal-kumpanija attriċi li fuqha

qatt ma kien hemm talba jew permess għall-bini, ma jistax jingħad li l-

attriċi seta' kellha aspettattiva leġittima li tiżviluppa l-istess.

L-attriċi ma

tat l-ebda prova li wara d-dħul fis-seħħ tal-Att I tal-1983 l-art kollha li

Ċiv.

dwarha hemm il-kwistjoni, kienet iddaħħlet fl-Area għall-Iżvilupp tal-Bini.

Bil-kawża li pproponiet l-attriċi qiegħda tikkontesta dak li sar wara d-dħul

fis-seħħ tal-Att X tal-1988 (l-Att dwar Permessi ta' Bini (Provvedimenti

Temporanji)) u mhux dak li ġara bl-Att I tal-1983.

L-Att X tal-1988 ta

definizzjoni tal-kliem 'Area Żviluppata' u dan kien jinkludi "… dawk l-arei

li wara li daħal fis-seħħ l-imsemmi Att tal-1983 dwar Arei għall-Iżvilupp

tal-Bini, kienu skond dak l-Att dikjarati u approvati bħala Arei għall-

Iżvilupp tal-Bini".

Prova li l-attriċi m'għamlitx fir-rigward tal-art oġġett tal-

Il-fatt waħdu li nħarġu tliet permessi ta' żvilupp fuq parti żgħira ta'

din l-art ma jfissirx li b'daqshekk l-art kollha ddaħħlet f'area għall-iżvilupp.

F'sentenza mogħtija minn din il-Qorti fl-ismijiet George Schembri Cachia

v. L-Awtorita` ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar et fit-13 ta' April,

2018 intqal:-

Il-kuncett ta' aspettattivi legittimi fil-qafas tal-protezzjoni tal-Artikolu 1 gie espressament trattat fil-kaz ta' Saghinadze and others v. Georgia fejn gie ritenut:-

Inoltre, fil-kaz Dakov v. Greece, il-Qorti osservat illi:-

Ċiv.

Din il-Qorti zzid in propositu illi t-tifsira ta' possediment ma tistax tiggebbed biex tkopri pretensjoni li mhijiex gustifikabbli, u jekk allura l- pretensjoni ma hijiex kapaci li tigi realizzata ma jistax jinghad li hemm aspettattiva legittima."

Dan apparti l-konsiderazzjoni l-oħra li kif qalet il-QEDB fis-

sentenza Sporrong and Lonnroth v Sweden tat-23 ta' Settembru 1982

Wieħed irid jiftakar li meta tqis iċ-ċokon ta' Għawdex, hu

essenzjali li l-Istat ikollu a wide margin of appreciation meta jiġi sabiex

ifassal u jimplementa policies li għandhom x'jaqsmu ma' żvilupp.

kien tajjeb fis-snin sebgħin ma jfissirx li baqa' tajjeb fis-snin ta' wara.

Applikati l-istess konsiderazzjonijiet għall-każ in eżami, din il-Qorti

hi tal-fehma li l-appell inċidentali tal-attriċi ma jistax jintlaqa'.

Imiss issa li jitqies it-tielet aggravju tal-appell tal-Prim' Ministru u

Ministru inkarigat mill-Ambjent u Affarijiet Rurali fis-sens illi l-ewwel Qorti

ma kellhiex tilqa' r-raba' u l-ħames talbiet attriċi lanqas fir-rigward ta' dik

Ċiv.

koperta b'permessi ta' bini.

Dwar il-permessi maħruġa fuq dik il-porzjon art, Mark Camoin in

rappreżentanza tal-Awtorita`, ikkonferma illi:-

"żewġ permessi issa llum, jien irreferejt għal tnejn jew tlieta fl- ewwel xhieda tiegħi, dawk huma fil-parti eskluża"

162 hemm site plan li ppreżenta Emidio Falzon Kirby għan-

nom tal-attriċi fejn hemm indikati siti li fuqhom ħarġu tliet permessi ta' bini

'fil-perjodu mmedjatament qabel ma kienu ħarġu t-Temporary Provisions

Schemes tal-1988' hekk kif ikkonfermat mill-Perit Saviour Demarco li

pplottja l-istess.22 Il-permessi huma:-

PB3093/84/1540/83 inħareġ fil-21 ta' Awwissu 1987 għall-

nħareġ f'isem Joseph Harvey.

PB2099/85/1085/84 inħareġ fl-14 ta' Ġunju 1985 għall-

Ċiv.

alignment'24 Permess li nħareġ f'isem George Curmi Fava.

PB2100/85/1081/84 inħareġ fl-14 ta' Ġunju 1985 għall-

alignment'.25 Permess li nħareġ f'isem Victor Bugeja Gauci.

l-ebda spjegazzjoni għalfejn

applikazzjonijiet saru f'isem terzi, u x'konnessjoni jista' għandhom mal-

kumpanija attriċi.

M'hemmx prova li dawk il-persuni kienu diretturi jew

azzjonisti tal-kumpanija jew li kellhom xi konnessjoni magħha.

Il-Perit Saviour Demarco xehed:-

"… l-kumpanija kienet applikat għal, u ottjeniet, permessi għal żvilupp fuq din l-art, u saħansitra bniet diversi blokki ta' appartamenti fuq din l- art.

Hawnhekk nagħmel referenza għal dawn il-permessi: PB2099/85; PB1081/84; PB4332/86; PB4331/86; PB4789/87 u PB4784/87.

"Oltre dawn il-klijent għamel riferenza għal żewġ permessi oħra bin- numri PB4346/86; PB4790/87; iżda jiena sa issa ma rnexxilix nirrintraċċja dawn il-permessi.

"Barra dawn hemm ukoll is-segwenti permessi li jirreferu għal partijiet mill-art in kwistjoni: "PB436/87/1541/83; PB2303/87/2771/86 u ta' dawn qed neżebixxi kopja mmarkata bħala Dokument SM1 u SM2 rispettivament.

Peress li għandi fil-pussess tiegħi biss l-ewwel paġna minn kull permess, ma

Ċiv.

stajtx nindika bi preċiżjoni s-sit kopert b'dawn il-permessi fuq il-pjanta li ser insemmi iktar 'l isfel, iżda l-klijenti assigurawni li dawn il-permessi jirreferi għal porzjonijiet minn din l-art."

Dawn iż-żewġ permessi ulterjuri, eżebiti bħala Dok SM126 u Dok

SM227 inħarġu fit-3 ta' Frar 1987 u fl-1 ta' Mejju 1987 iżda peress li l-perit

tas-soċjeta` attriċi ma kienx f'pożizzjoni jidentifika s-sit speċifiku li

għalihom jirreferu, din il-prova hija inkonklussiva u għalhekk ma tistax tiġi

kkunsidrata.

Din il-Qorti qiegħda għalhekk tifhem li l-Ewwel Qorti laqgħet in

parte ir-raba' u l-ħames talbiet attriċi abbażi tal-PB3093/84/1540/83,

PB2099/85/1085/84, PB2100/85/1081/84 ipplottjati fuq il-pjanta a fol.

mill-Perit Saviour Demarco.

Dwar l-istess, f'ittra datata 17 ta' Ġunju 2006

is-soċjeta` attriċi tgħid li:

'fuq in-naħa tal-punent jeżistu żewġ korpi ta' flats illi huma koperti bil- permessi (PB1540/83; PB2100/85/1081/84 u diversi oħrajn).'28

Ta' rilevanza hi wkoll ix-xhieda ta' Mark Camoin tad-29 ta' Jannar

201329 li jgħid:-

"naf li nbnew żewġ binjiet f'din iż-żona li tifred, jew qabel ma tkun dieħel lejn il-bajja tal-Qbajjar, u jien naf li kont għamilt riċerka fuq dawn iż- żewġ binjiet, huma żewġ block ta' flats illi llum għadhom fi stat ta' shell form u kont sibt li f' dik iż-żona kienu nħarġu xi permessi.

Il-permessi li jien kont sibt kienu PB1540/1983, li l-aħħar tiġdid tiegħu nħareġ fil-21 ta' Awissu tan-1987, dan kien permess maħruġ lil Joseph Harvey u s-sit

Ċiv.

kien kważi fil-kantuniera li minn St Mary Street tkun taqbad il-bajja tal- Qbajjar.

Kien hemm ukoll żewġ permessi oħra wieħed PB1081/1984, permess maħruġ fl-14 ta' Ġunju 1985 u permess ieħor PB1085/1984, permess ukoll maħruġ fl-14 ta' Ġunju 1985.'30

Permessi li ma jirriżultax li huma indikati fis-site plan a fol.

ippreżentat l-istess soċjeta` attriċi.

Il-Qorti tirreferi wkoll għall-fatt li t-tliet permessi fuq imsemmija

inħarġu a bażi tal-artikolu 14 tal-Building Development Act, 1988.

Hekk

hemm dikjarat f'kull wieħed minnhom.

Skond l-Artikolu 13 ta' dik il-liġi:-

"Minkejja l-għoti ta' xi permess jew awtorita' taħt xi liġi oħra, b'effett mill- bidu fis-seħħ ta' dan l-Att, ebda persuna ma tista' tibni bini ġdid fuq xi art f'Malta li ma tkunx dikjarata bħala Area għall-Iżvilupp tal-Bini skond l- artikolu 3 ta' dan l-Att."

L-attriċi ma ressqet l-ebda prova li l-art in kwistjoni kienet

Fil-fatt it-tliet permessi li nħarġu u li tant

saret enfażi fuqhom, inħarġu a bażi tal-artikolu 14 tal-Att I tal-1983.

id-disposizzjoni kienet tagħti l-opportunita` lill-Ministru responsabbli

għax-xogħlijiet li jagħti permess għall-bini f'art li taqa' barra l-Area għall-

Iżvilupp tal-Bini, għal xi waħda mir-raġunijiet li jissemmew fl-istess

disposizzjoni.

Pero` f'dan il-każ m'hemmx prova dwar x'kienet ir-raġuni li

wasslet sabiex jinħarġu dawk it-tliet permessi, u l-Qorti m'hijiex ser

toqgħod tispekula.

Ċiv.

Rilevanti hu imbagħad l-Att X tal-1988, li daħal fis-seħħ fis-6 ta'

Ġunju 1988 (Avviż Legali 52 ta' dik is-sena bl-eċċezzjoni ta' artikolu 10),

Kull permess mogħti qabel il-bidu fis-seħħ ta' dan I-Att u li jkun għadu fis-seħħ minnufih qabel il-bidu fis-seħħ ta' dan I-Att, għandu minkejja kull ħaga li tinsab f'dan I-Att, jibqa' fis-seħħ wara I-bidu fis- seħħ ta' dan l-Att, u għandu jkun jista' jiġġedded u jkompli jkun regolat b'dawk il-liġijiet li kienu fis-seħħ qabel il-bidu fis-seħħ ta' dan I-Att."

Il-permess ta' żvilupp bir-referenza PB3093/84/1540/83 baqa'

għalhekk fis-seħħ ukoll wara d-dħul fis-seħħ tal-Att X tal-1988.

F'dan ir-

rigward l-Awtorita` tal-Ippjanar qalet illi a tenur tal-artikolu 18(3A) tal-Kap.

356, ir-reviżjoni tal-pjan ta' struttura ma jolqotx b'mod negattiv permessi

għal żvilupp maħruġa qabel id-data tal-bidu fis-seħħ tar-reviżjoni in

kwistjoni.

Tgħid illi 'il-bini kollu, validament kopert bil-permessi relattivi, li

kien ġja eżistenti fuq l-art in kwistjoni qabel ir-reviżjoni tal-Pjan ta'

Struttura bl-ebda mod ma ġie ppreġudikat bid-desinjazzjoni tal-art bħala

In effetti s-soċjeta` rikorrenti għandha kull

fakulta` illi tibqa' tgawdi minn kull żvilupp, kopert bil-permess, illi jinsab

mibni fuq l-art in kwistjoni, u dan irrispettivament miż-zoning attwali tas-

Ċiv.

Iżda wkoll

l-iżvilupp

għall-permess

PB3093/84/1540/83 ma sarx, l-attriċi ma għandha l-ebda legitimate

expectation peress li l-istess permess kien għadu validu bis-saħħa tal-Att

X tal-1988, għalkemm eventwalment s-sit relattiv ġie klassifikat bħala

Għalhekk, jekk min ingħata l-iżvilupp għażel

li ma jiżviluppax l-art skond il-permess ta' żvilupp jew li jġedded il-

permess ta' żvilupp, dak jammonta għal għażla libera tal-persuna

ikkonċernata u l-attriċi m'għandhiex jedd tilmenta.

Fir-rigward tal-permess PB3093/84/1540/83, din il-Qorti hija

għalhekk tal-fehma li l-ewwel Qorti ma kellhiex tikkonkludi li, '… meta l-

Prim' Ministru u l-Ministru mħarrek naqsu li jirreintegraw l-art koperta bl-

imsemmi permess tal-bini bħala art żviluppabbli u fabrikabbli ċaħdu dritt

li l-kumpanija attriċi kienet tgawdi sa dakinhar illi jkollha l-art koperta bil-

permess kunsidrata bħala art fabbrikabbli u żviluppabbli għall-finijet u

effetti kollha tal-liġi'.

Kull ma kellha tagħmel is-soċjeta` attriċi kien li tieħu

ħsieb li ġġedded il-permess ta' żvilupp.

Dwar iż-żewġ permessi maħruġa fl-14 ta' Ġunju 1985, ossija

PB2099/85/1085/84, PB2100/85/1081/84 ma jirriżultax li l-iżvilupp sar.

Għallinqas dan a bażi ta' dak li jirriżulta mill-aerial photo a fol.

Ċiv.

Dawk il-permessi ta' żvilupp skadew wara sena u għalhekk ma

kinux għadhom fis-seħħ meta snin ferm wara l-art in kwistjoni u l-artijiet

ta' madwar ġew klassifikati bħala outside development zone.

Evidentement, bil-ħruġ tal-permessi ta' żvilupp kien ifisser li fuq dawk iż-

żewġ siti seta' jsir żvilupp, għalkemm kienu jaqgħu barra l-Building

Pero` il-fatt waħdu li mill-14 ta' Ġunju 1985 kien hemm żewġ

permessi ta' żvilupp li skadew u ma ġewx imġedda qabel daħal fis-seħħ

l-Att X tal-1988, ma jistax jingħad li taw aspettattiva leġittima lill-attriċi.

Fiż-żmien rilevanti, ċioe` meta daħal fis-seħħ l-imsemmi Att (25 ta' Marzu

1988) ma kienx hemm permessi ta' żvilupp fuq dawk iż-żewġ porzjonijiet

art li fuqhom inħareġ il-permess ta' żvilupp u l-art kienet barra l-Area

għall-Iżvilupp tal-Bini.

Dan apparti li l-permessi ta' żvilupp ma nħarġux

f'isem l-attriċi iżda f'isem terzi.

Kien ċar li l-permess ta' żvilupp kien ħareġ

għall-perjodu ta' sena.

Il-fatt li min ingħata l-permess ta' żvilupp ħalla l-

permess ta' żvilupp jiskadi mingħajr ma sar żvilupp jew ġie mġedded,

mhu tort ta' ħadd ħlief tiegħu.

Għalkemm fuq parti mill-art kienu nħarġu

żewġ permessi ta' żvilupp, ma kien hemm l-ebda garanzija li fil-futur ser

jerġa' jinħareġ permess ta' żvilupp.

Kien ikun differenti li kieku per

eżempju kien hemm permess ta' żvilupp u dan tneħħa.

Bil-mod kif

argumentat l-attriċi jkun ifisser li l-awtoritajiet ma jistgħu qatt ibiddlu l-

Ċiv.

Dak li sar kien evidentement maħsub sabiex jipproteġi l-ambjent,

li għandu jiġi protett għalina u l-ġenerazzjonijiet tal-futur.

L-attriċi kienet

taf li l-art kienet taqa' barra l-area tal-art għall-iżvilupp taħt l-Att I tal-1983.

Hu veru li ħarġu żewġ permessi favur terzi, iżda dawk skadew.

darba kien hemm permess ta' żvilupp fuq parti mill-art, ma jagħtix lill-

attriċi aspettattiva leġittima li jerġa' jinħareġ permess ta' żvilupp snin

Dak li kien tajjeb fis-snin sebgħin u tmenin ma jfissirx li baqa' tajjeb

fis-seklu ta' wara.

Għaldaqstant għar-raġunijiet premessi, il-Qorti tiddisponi mill-appell

prinċipali tal-konvenuti Prim Ministru u Ministru inkarigat mill-Ambjent u

Affarijiet Rurali u mill-appell inċidentali tas-soċjeta` attriċi billi:-

i. Ma tqisx iktar it-tieni aggravju tal-appellanti in kwantu jirreferi

għall-Awtorita`

tal-Ippjanar ġialadarba

irrinunzjaw għat-tieni

Ovvjament spejjeż tal-Awtorita' tal-Ippjanar huma a karigu

Fil-meritu tilqa' l-appell tal-Prim'Ministru u Ministru inkarigat mill-

Ambjent u Affarijiet Rurali u tvarja s-sentenza tal-ewwel Qorti tal-14

ta' Novembru 2019 fis-sens li tiċħad ir-raba' talba fl-intjier tagħha.

Għall-kumplament tikkonferma s-sentenza tal-ewwel Qorti.

Ċiv.

Tiċħad l-appell inċidentali tas-soċjeta` attriċi.

Salv għal dak li ngħad hawn fuq, spejjeż huma a karigu tal-attriċi.

Mark De Cesare Prim Imħallef

Giannino Ozen Tesi Pullicino Anastasi

Anthony Stapley Pullicino Anastasi

Deputat Reġistratur gr

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Ċiv.

QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR.

IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020.

Numru 21 Ċitazzjoni numru 386/07 SM

Carmelo u Frangeska konjuġi Perini, u b'digriet datat 16 ta' April 2012, Frances Perini, John Perini, Sandra Treeby Ward, Jesmond Perini, Patrick Perini, saru parti mill-kawza, stante l-mewt ta' Carmelo Perini v. Grezzju u Miriam konjuġi Perini

Il-kawża tittratta dwar kwistjoni bejn aħwa fir-rigward ta' passaġġ

mill-għalqa li jaħdmu l-atturi.

Il-partijiet jikru għelieqi li kienu tal-knisja u li

snin ilu għaddew għand l-Uffiċċju Konġunt.

Ċiv.

B'rikors ġuramentat preżentat fit-2 ta' April 2007 l-atturi ħarrku lill-

konvenuti u ippremettew u talbu:

"Illi bi pjaċir u tolleranza, l-esponenti kienu għal xi żmien iħallu lill- intimati jaċċedu għall-għalqa li hija, u għada, mikrija lill-missierhom, il- mejjet Carmelo Perini, u tidher delinerjata bil-blu, minn ġo dik tar- rikorrenti, kif kienu jagħmlu l-esponenti meta kienu jgħaddu minn ġo raba' mikri lill-mejjet Carmelo Perini.

"Illi l-intimati fil-fatt ma għandhom l-ebda dritt ta' passaġġ jew li jgħaddu xi pajpijiet minn ġor-raba' mikri lill-esponenti u semmai għar-raba' f'idejhom jaċċedu mill-isqaq imsemmi, indikat bl-isfar fil-pjanta Dok.

"Illi dak deċiż fiċ-ċitazzjoni Numru 564/98, fid-9 ta' Marzu kien dwar allegat spoll dwar fetħa f'ħajt u tqegħid ta' pajpijiet, u ċertament ma ddeċidietx punt ta' dritt.

"Illi l-esponenti ma jridux illi l-intimati jgħaddu minn fuq ir-raba' lilhom mikri fuq imsemmi u lanqas li jgħaddu minn fuqu jew minn fuq il-ħitan tiegħu xi pajpijiet tat-tisqija.

"Għaldaqstant jgħidu l-intimati il-għaliex m'għandhiex dina l-Onorabbli Qorti 1) Tiddikjara li d-dritt ta' aċċess għall-għelieqi f'tal-Imsaqqfa, fil- Gudja, kemm dik tal-esponenti bl-aħmar kf ukoll dik tal-intimati bil-blu, huwa permezz tal-isqaq indikat bl-isfar fil-pjanta Dok.

A1; 2) Illi l-intimati m'għandhomx dritt ta' passaġġ jew permess biex jgħaddu mir-raba' tal- esponenti biex jaċċedu għar-raba' tagħhom lil hinn minn dak tal- esponenti; 3) Illi hekk ukoll l-intimati m'għandhom l-ebda dritt jew permess biex igħaddu mir-raba' jew minn fuq il-ħitan tar-raba' tal- esponenti xi pajpijiet għat-tisqija".

L-eċċezzjonijiet li taw il-konvenuti u kif ġew riprodotti fis-sentenza

tal-ewwel Qorti, huma:-

"2.1 Illi r-rikors promotur ghandu jigi dikjarat null a fini tal-artikli 156 u 174 tal-Kap 12 tal-Ligijiet ta' Malta; "2.2.

Illi di piu`, l-azzjoni odjerna hi rrita u nulla stante li l-azzjoni kif dedotta hi ta' natura possessorja filwaqt li l-azzjoni ghat- terminazzjoni ta' dritt ta' moghdija hi azzjoni reali; "2.3Illi r-rikorrenti m'ghandhomx locus standi f'dawn il-proceduri peress li huma jiddetjenu l-art in dizamina bi qbiela minghand l-Ufficju Kongunt,

Ċiv.

filwaqt li l-azzjoni ghat-terminazzjoni ta' dritt ta' moghdija tispetta biss lis-sidien ta' proprjeta` servienti; "2.4.

Illi t-talbiet kif dedotti huma irriti u nulli stante li mhumiex ikkontemplati mill-ligi fost l-azzjonijiet possessorji u ghalhekk, mhux sostenibbli; "2.5.

Illi l-azzjoni possessorja in dizamina hi preskritta; "2.6.

Illi t-talbiet kontenuti fir-rikors promotur huma infondati peress li l- propjeta` uzata mill-intimati mhix accessibbli minn triq pubblika ohra u l-ghalqa tgawdi drittijiet kemm ta' passagg fuq l-art detenuta mir- rikorrenti kif ukoll id-dritt li jpoggu pajpijiet fuq il-hitan; "2.7.

Illi ma jezistux l-elementi rikjesti mill-ligi biex jitnehha l-jedd tieghu ta' passagg".

B'sentenza tat-3 ta' Diċembru 2014 l-ewwel Qorti ddeċidiet:

"22.1 ....… l-azzjoni odjerna hi preskritta ai termini tal-artikolu 2143 tal- Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta; "22.2.

Tasjeni milli tieħu konjizzjoni ulterjuri tal-kawża; "22.3 Bl-ispejjeż rimanenti kontra r-rikorrenti".

Fit-22 ta' Diċembru 2014 l-atturi appellaw mis-sentenza, bl-aggravji

i. L-eċċezzjoni tal-Artikolu 2143 tal-Kodiċi Ċivili ma ġietx ippruvata.

Ilmentaw li l-ewwel Qorti poġġiet ħafna enfażi fuq dak li xehed Grezzju

56), li xehed li huwa kien jiffrekwenta l-area għal 'mat-

L-atturi jsostnu li dak li hu rilevanti għal finijiet tal-

eċċezzjoni tal-preskrizzjoni hu l-użu tal-passaġġ u tqegħid ta' pajpijiet

fir-raba' jew fuq il-ħitan, u mhux li l-konvenuti jiffrekwentaw l-għalqa li

jaħdmu.

Inoltre l-attur John Perini xehed li meta missier il-konvenut

jkunu li:

Ċiv.

qasam ir-raba' bejn uliedu, dak seħħ madwar 20 sena qabel.

Għalhekk

jinsistu li ma kienx hemm it-trapass ta' 30 sena.

Kien hemm diġa` l-kawża 564/1998 fl-ismijet Perini et v.

Perini deċiża mill-Qorti tal-Appell fid-9 ta' Marzu 2007.

tikkonsolida t-teżi li kien hemm interruzzjoni tal-preskrizzjoni.

Fit-23 ta' Jannar 2015 il-konvenuti ppreżentaw tweġiba u taw ir-

raġunijiet għalfejn din il-Qorti għandha tiċħad l-appell.

ippreżentaw appell inċidentali bl-aggravju jkun li l-ewwel Qorti ma kellhiex

tiċħad l-eċċezzjonijiet, fosthom li l-atturi għandhom biss qbiela u għalhekk

ma kellhomx interess ġuridiku jagħmlu din il-kawża.

F'dan ir-rigward taw

x'jifhmu li l-azzjoni tal-atturi hi azzjoni negatorja, u li tmiss biss lill-

proprjetarju.

Ġialadarba l-atturi stess iddikjaraw li għandhom biss qbiela

fuq l-art, m'għandhomx interess ġuridiku li jipproponu din il-kawża.

Eċċezzjoni li tista' titqajjem ex officio mill-Qorti u fi stadju ta' appell ukoll.

Fis-16 ta' Frar 2015 l-atturi ppreżentaw tweġiba għall-appell

inċidentali fejn opponew it-talba tal-konvenuti u sostnew li l-appell

inċidentali kien manuvra sabiex jistultifika l-appell tal-atturi.

L-attur Carmelo Perini u l-konvenut Grezzju Perini huma

aħwa.

Carmelo Perini miet fis-17 ta' Lulju 2010.

Ċiv.

L-attur kien jikri l-għalqa li fis-site plan a fol.

4 hi markata bil-kulur

aħmar, filwaqt li l-konvenut jikri l-għalqa markata bil-blu.

Għelieqi li jmissu

ma' xulxin u jinsabu fil-limiti tal-Gudja.

Sid il-kera kienet il-Kurja u

eventwalment għaddiet għand l-Uffiċċju Konġunt bis-saħħa tal-ftehim li

sar bejn l-Istat u l-awtoritajiet tal-knisja.

L-atturi jsostnu li l-aċċess għaż-żewġ għelieqi hu minn sqaq markat

bl-isfar fuq l-istess dokument.

L-attur John Perini, ikkonferma li l-isqaq

mhuwiex wiesa' biżżejjed sabiex minnu jgħaddu trakkijiet.

L-isqaq li

hemm hu dejjaq u minnu tista' tgħaddi bir-riġel u karettun.

F'xi żmien meta l-għalqa (murija bil-kulur blu fid-dokument a fol.

kienet għand missier l-attur u l-konvenut, kien sar ftehim bejniethom

sabiex jgħaddu mill-għalqa imqabbla lill-attur sabiex jidħlu bl-inġenji biex

jaħdmu l-għalqa.

Ftehim li dam għal żmien.

Fatt konfermat mill-attur

stess (ara fol.

10 tas-sentenza tal-Qorti tal-Appell fil-kawża 564/1998 tad-

9 ta' Marzu 2007).

Fl-20 ta' Marzu 1998 Carmelo Perini (missier l-attur u l-

konvenut) flimkien mal-konvenuti fil-kawża tal-lum ippreżentaw kawża ta'

564/98) fejn l-ilment kien li l-konvenuti f'dik il-kawża ikkommettew spoll

Ċiv.

meta permezz ta' ħajt għalqu mogħdija li tagħti għar-raba' tal-atturi (l-

għalqa bil-kulur blu fid-dokument a fol.

4) u qaċċtulhom pajp li kien jgħaddi

mill-istess għalqa (l-għalqa bl-aħmar fid-dokument a fol.

F'dik il-

kawża, il-konvenuti argumentaw li l-atturi ma kellhomx pussess legali u li

kienu itterminaw it-tolleranza li kienu qed igawdu l-atturi.

30 ta' April 2004 il-Prim'Awla laqgħet it-talba.

Carmelo Perini u martu (il-konvenuti f'dik il-kawża) appellaw

mis-sentenza.

B'sentenza tad-9 ta' Marzu 2007 il-Qorti tal-Appell ċaħdet

l-appell u kkonfermat is-sentenza tal-ewwel Qorti.

Għall-finijiet tal-kawża

tal-lum, hu floku li tiġi riprodotta l-motivazzjoni tal-Qorti tal-Appell fir-

rigward tal-meritu:

"Din il-kawza titratta spoll privileggjat li l-atturi qed jghidu sehh meta l- konvenuti bnew hajt li jissepara l-ghalqa tieghu minn dik taghhom u meta l-istess konvenuti qacctu pipe ta' l-ilma li kien jghaddi minn fuq l- ghalqa taghhom biex iwassal l-ilma ghal wahda mill-ghelieqi detenuta mill-atturi.

Il-konvenuti qed jilqghu ghat-talbiet attrici billi jsostnu li l-atturi qatt ma kellhom il-pussess li jirradikaw l-azzjoni intentata izda li dawn kienu jghaddu minn fuq ir-raba' u jpoggi l-pipe ta' l-ilma b'mera tolleranza.

"Minn qari tal-provi prodotti u senjatament l-affidavits ta' l-atturi Carmelo Perini u uliedu l-attur Alsaidi u Francis ahwa Perini (fol 25, 21 u 22) kif ukoll mill-affidavit tal-konvenut (fol 29) jidher li hemm kuntrast bejn dak li jirretjenu il-kontendenti.

Izda filwaqt li din il-Qorti tirravviza certa konsistenza fix-xhieda ta' l-atturi u Francis Perini dwar l-uzu ta' dan il-passagg u t-tqeghid tal-pipe ta' l-ilma, ix-xiehda tal-konvenut ma hi xejn hlief elenku ta' incidenti li inqalaw bejnu u missieru u hutu minhabba l-ispartizzjoni tar-raba` in kwistjoni.

Infatti kemm l-atturi u Francis Perini jghidu b'mod kategoriku li l-access minn fuq l- ghalqa tal-konvenut kien ilu jigi utilizzat ghal zmien twil cirka 33 sena mentri l-pipes kienu ilhom hemm snin twal tant li kellhom jinbidlu u li kien biss dan l-ahhar u cioe` xi gimghatejn qabel ma l- kawza giet intavolata li huma gew mizmuma milli jaccedu ghal ghalqa taghhom minn fuq l-ghalqa tal-konvenut u li fl-istess

Ċiv.

l-pipe ta'

l-istess perjodu tqaccat konvenut jirrikonoxxi li l-partijiet kienu taw lil xulxin l-access minn fuq l-ghelieqi reciproci u li anke kien jitpogga l-pipe biex iwassal l- ilma fl-ghalqa tal-missier, l-attur Carmelo Perini.

Izda l- konvenut ikompli jghid hekk: "Dan kien isir sakemm xi disa' snin ilu wara li kienet mietet ommi inqala l-inkwiet.

Dan gara peress li ma ridux ituni sehemi mil-ghelieqi mqabbla ghand missieri."

"Dan juri bic-car li l-atturi kellhom l-pussess tal-passagg u tal-moghdija tal-pipe ta' l-ilma u kien biss minhabba disgwid bejn qsim ta' raba li dan id-dritt ta' l-atturi gie forzozament irtirat.

Sussegwentement pero` il- kontendenti rrangaw l-affarijiet bejniethom u gie ripristinat id-dritt ta' passagg li rega' beda jintuza u l-pipe ta' l-ilma rega' tqieghed kif kien.

"Oltre dan din il-Qorti tosserva certa inkonsistenza f'dak li jghid il- konvenut fid-dikjarazzjoni tieghu annessa man-nota ta' l-eccezzjonijiet paragunat ma' dak li jirrizulta fil-pjanta Dok CF3 annessa ma' l-istess nota.

Infatti fid-dikjarazzjoni imsemmija l-konvenut isostni li l-atturi kellhom access iehor ghar-raba in kwistjoni u dan "mill-isqaqien vicin taghhom li huma indikati bl-isfar fil-pjanta Dok CF3".

Minn ezami ta' l- istess dokument, konsistenti f'pjanta indikanti l-ghelieqi u l-passagg relattiv, ezebit mill- konvenut innifsu, jidher bic-car li l-ghalqa ta' l-attur Carmelo Perini indikata bl-ittra C fuq l-istess pjanta u li minn naha tal-grigal tmiss mal-ghalqa A tal-konvenut, ma ghandha ebda sqaq iwassal ghaliha u li konsegwentement l-uniku access ghal din l-ghalqa kien, kif fil fatt ghadu, minn fuq l-ghalqa ta' l-istess konvenut.

Din kienet presumibilment ir-raguni li intlahaq il-ftehim bejn il-kontendenti u mhux li nghata l-access b'mera tolleranza.

"Ghal bqija din il-Qorti taqbel pjenament ma' l- apprezzament tal-provi maghmula mill-ewwel qorti u mal esposizzjoni erudita tal-punti legali involuti fil-kawza".

Konsiderazzjoni.

aggravju tal-atturi, taqra:-

Il-parti rilevanti tas-sentenza tal-ewwel Qorti li tirreferi għall-

Ċiv.

"Illi f'dan ir-rigward jinghad sintetikament is-segwenti: "19.1.

Illi peress li l-passagg in dizamina mmarkat bl-isfar fil-pjanta annessa in atti, (ara foll 4), hu wiehed dejjaq, meta l-kontendenti jkollhom bzonn l-uzu tal-ingenji, bhal xi trakk, dawn jghaddu minn passaggi fl-ghelieqi ta' xulxin, (ara foll 56 u 57); "19.2.

Illi wara kollox il-kontendenti gejjin mill-istess familja – huma ahwa; "19.3.

Illi l-intimat isostni fid-deposizzjoni guramentata tieghu tat-23 t'Ottubru, 2012, illi ilu jiffrekwenta l-area in dizamina "ma tletin (30) sena", (ara foll 56); "19.4.

Illi l-istat ta' fatt kif fuq deskritt f'dan il-paragrafu, (numru 19), ilu allura stabbilit ghall-perjodu t'aktar minn tletin (30) sena; "19.5.

Illi l-perjodu ultra trentennali in dizamina hu wkoll ikkonfermat kemm minn John Perini, wiehed mir-rikorrenti, (ara foll 50) u minn hu l-kontendenti Francis Perini li pprogetta ruhhu bhala newtrali bejn il- kontendenti u dizinteressat mill-kontestazzjoni odjerna, (ara foll 91); "19.6.

Illi ghalhekk jirrizulta assodat li l-eccezzjoni trentennali sollevata mill-intimati a bazi tal-artiklu 2143 fuq citat, tidher debitament assodata";

L-Artikolu 2143 tal-Kodiċi Ċivili jipprovdi:

"L-azzjonijiet kollha, reali, personali, jew misti jaqgħu bil-preskrizzjoni egħluq tletin sena, u ebda oppożizzjoni għall-preskrizzjoni ma tista' ssir minħabba n-nuqqas ta' titolu jew ta' bona fidi"

"Illi tal- preskrizzjoni ai termini tal-artikolu 2143 tal-Kapitolu 16 tal-Liġijiet ta' Malta, ma għandhiex sostenn fil-provi li ġew prodotti quddiem l-Ewwel Onorabbli Qorti, u għalhekk, kellha tiġi riġettata".

l-eċċezzjoni

Komplew li l-fatt li l-konvenuti kienu ilhom jiffrekwentaw il-post mat-

tletin sena, ma kienx prova sodisfaċenti "....… sabiex jistabbilixxi l-fatt li l-

Ċiv.

intimati, effettivament, kienu jużaw dawk id-dritt ta' passaġġ partikolari,

jew li huma kienu jpoġġu l-pajpijiet tagħhom f'post partikolari....".

L-atturi għamlu wkoll referenza għal dak li xehed l-attur John

Perini, iben il-mejjet Carmelo Perini (fol.

"Meta missier Grezzju Perini kien wasal għal pensjoni, huwa kien qasam ir-raba' bejn uliedu, biex kulħadd ikollu biċċa raba' fejn jaħdem.

Niftakar li Grezzju kien messu l-għalqa magħrufa bħala 'Ta' l-Imsaqqfa.

Jiena niftakar li dan kien madwar għoxrin sena ilu.

Dan il-fatt jikkonferma li ma kien hemm l-ebda trapass ta' żmien ta' oltre tletin sena".

Fin-nota ta' sottomissjonijiet il-konvenuti argumentaw:-

"Illi in rigward il-ħames eċċezzjoni, jiġi puntwalizzat li din l-azzjoni hija preskritta u dan ai termini tal-artikolu 2143 tal-Kodiċi Ċivili li jipprovdi li l-azzjonijiet reali, personali jew misti, jagħlqu bil-preskrizzjoni ta' tletin sena.

"Illi mill-provi li ġew imressqa jirriżulta b'mod ċar li dan id-dritt ta' passaġġ ilu jiġi utilizzat mill-konvenut għal diversi snin.

Fil-fatt fix- xhieda tiegħu tat-23 ta' Ottubru 2012, l-konvenut iddikjara li huwa kien ilu jiffrekwenta l-għalqa għal madwar tletin sena u jaf li dan il-passaġġ kien jintuża anke minn missieru Karmenu Farrugia li jiġi missier l-attur illum mejjet.

Qabel missier il-konvenut, dan il-passaġġ kien jintuża minn Karmenu wilson li kien ukoll jgħaddi minn dan il-passaġġ".

nru 564/98) tad-9 ta' Marzu 2007, il-Qorti tal-Appell ikkonkludiet li l-

passaġġ mill-għalqa tal-atturi kien ilu jintuża ".… għal żmien twil ċirka 33

sena mentri l-pipes kienu ilhom hemm snin twal ......".

Wieħed irid jiftakar li f'dan il-każ m'għandniex kwistjoni dwar

L-atturi u l-konvenuti mhumiex sidien tal-art, iżda jiddetjenu l-art

rispettiva b'kera li hu dritt personali.

L-inkwilin mhuwiex possessur animo

Ċiv.

domini iżda detentur.

hekk:

Għal dak li jirrigwarda l-eċċezzjoni dwar il-preskrizzjoni, din taqra

Illi in linea preliminari wkoll, u bla ebda preġudizzju għal dak ġia eċċepit, fi kwalunkwe każ, azzjoni possessorji fiċ-ċirkostanzi tal-każ odjern hu preskritt ai termini tal-artikolu 2143".

L-azzjoni li pproponew l-atturi m'hijiex possessorja.

Hi azzjoni

bażata fuq allegat ftehim bejn l-atturi u l-konvenuti, u llum l-atturi qegħdin

jgħidu li m'għandhomx iktar pjaċir li jippermettu iktar lill-konvenuti jgħaddu

mir-raba', inkluż il-pajpijiet tal-ilma.

Fit-tweġiba għar-rikors tal-appell l-

"Illi a rigward tal-eċċezzjoni dwar preskrizzjoni jiġi puntwalizzat li din l- azzjoni hi preskritta u dan ai termini tal-artikolu 2143 tal-Kodiċi Ċivili li jipprovdi li l-azzjonijiet reali, personali jew misti, jagħlqu bil-preskrizzjoni ta' tletin sena".

L-azzjoni hi bażata fuq allegat ftehim bejn il-partijiet.

azzjoni li l-atturi infurmaw lill-konvenuti li ma kellhomx iktar pjaċir li

jgħaddu mir-raba' mikrija lilhom.

Għalhekk l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni

estintiva ta' tletin (30) sena ma tistax tirnexxi.

Jagħtux prova l-atturi li bejn

il-partijiet kien hemm il-ftehim li semmew fir-rikors ġuramentat, hi materja

oħra.

Ċiv.

Fit-tweġiba għar-rikors tal-appell, il-konvenuti argumentaw ukoll li

servitu` ta' passaġġ tista' tinkiseb bil-preskrizzjoni meta l-art tkun

interkjuża.

Madankollu l-konvenuti jidher li insew li huma biss detenturi

tar-raba' li jikru mingħand il-Kurja.

Għalhekk mhumiex pussessuri animo

domini u ma jistgħux jakkwistaw bil-preskrizzjoni.

F'kull każ, fis-seduta tat-23 ta' Ottubru 2012 il-konvenut xehed,

"Jiena ili mat-tletin sena niffrekwenta din l-għalqa".

wieħed u ieħor mis-sena 1982.

L-atturi ppreżentaw il-kawża fit-2 ta' April

2007 u għalhekk għal finijiet ta' preskrizzjoni akkwiżittiva mhemmx it-

trapass ta' tletin (30) sena mid-data minn meta l-konvenut beda

jiffrekwenta l-għalqa.

Fil-fehma tal-Qorti, għal dak li jolqot l-interessi tal-

konvenut, din hi l-aqwa prova irrispettivament minn dak li xehed Francis

Perini, ħu l-konvenut fis-seduta tas-27 ta' Marzu 2014 (fol.

L-

appellati għamlu enfażi wkoll fuq l-argument li l-passaġġ kien jintuża minn

Tas-Sliema l-fatt li qabel dak iż-żmien jista'

jkun li mill-passaġġ kien jgħaddi missier l-attur u l-konvenut, ma jista' jkun

tal-ebda benefiċċju għall-konvenut ġialadarba l-każ jitratta dwar drittijiet

personali u mhux reali u l-appellati huma sempliċi detenturi tal-għalqa.

Appell inċidentali.

L-ewwel Qorti ddeċidiet ukoll l-eċċezzjonijiet numru 2,3 u 4 li fihom

tista' tgħid sar l-istess argument.

Fis-sentenza l-ewwel Qorti qalet:-

Ċiv.

"Illi ghalkemm din il-qorti tifhem is-sitwazzjoni li l-intimati jistghu jinsabu fiha, pero` ghandu jkun pacifiku li fis-saltna tad-dritt hadd m'ghandu jippretendi li jiehu l-ligi f'idejh u jagixxi kif jaqbillu kontra dak gia` stabbilit bil-ligi; "17.0.

Illi ghandu jkun pacifiku li l-porzjonijiet art huma imqassma bil- mod segwenti: "17.1.

Ghalqa kull wiehed lill-kontendenti liema ghelieqi huma adjacenti ghal xulxin; "17.2.

Illi dawn l-ghelieqi huma separati b'moghdija dejqa cirkoskritta u demarkata b'hitan paralleli tas-sejjieh; "17.3.

Illi ghalhekk l-ispazi li fihom huma kostretti jagixxu l- kontendenti huma gia` predeterminati strutturalment mill-konfigurazzjonijiet rilevati li fuqha l-kontendenti ma jistghu jaghmlu xejn; "17.4 Illi di piu`, nonostante li r-rikorrenti m'humiex is-sidien tal- ghalqa taghhom, pero` l-istess ghalqa hi mqabbla ghandhom u konsegwentement, effettivament id-dritt rilevat jirrizulta li hu ta' natura mista u ghalhekk ghandhom kull dritt li jiddefendu l-istess ghalqa minn kwalunkwe molestja fuqha; "17.5.

Illi ghalhekk din ir-risposta preliminari ulterjuri hi wkoll respinta bl- ispejjez kontra l-intimati;"

Fl-appell inċidentali, il-konvenuti argumentaw:

"Illi l-aggravju tagħhom huwa ċar u manifest u jikkonsisti filli l-esponenti jħossu li l-atturi innifishom jistqarru li għandhom biss dritt ta' qbiela u mhumiex is-sidien ta' din l-art, għalhekk huma qatt ma setgħu ipproponew dina l-kawża u m'għandhomx l-interess ġuridiku meħtieġ skond il-liġi biex jipproponu azzjoni negatoria.

"Illi fis-sentenza tagħha, l-ewwel Qorti fil-para.

17.4 qalet li l-azzjoni hi ta' natura mista (bla ma spjegat kif) u għalhekk ikkonkludiet li l-atturi kellhom dritt li jiddefendu l-istess għalqa minn kwalunkwe molestja fuqha.

"Illi t-talba tal-atturi appellanti hioja biex dina l-Onorabbli Qorti tiddikjara li l-konvenuti m'għandhom dritt ta' passaġġ jew permess biex igħaddu mir-raba' tar-rikorrenti biex jaċċedu għar-raba' tagħhom.

"Illi hu stabbilit fid-dritt u anke fil-ġurisprudenza kostanti ta' dawn il- Qrati, illi l-azzjoni negatorja hija waħda mill-azzjonijiet petitorji li tmiss

Ċiv.

lill-proprjetarju biss (ara per eżempju App.

Perini vs Perini 9 ta' Jannar 2009)...… "Għalhekk f'din l-azzjoni kull ma għandhom bżonn l-atturi jagħmlu huwa li jippruvaw li huma għandhom il-proprjeta da parti tagħhom u l-molestja da parti tal-konvenuti.

La darba f'dina l-kawża l-atturi innifishom jistqarru li għandhom biss dritt ta' qbiela u mhux li huma sidien ta' din l- art, l-attur qatt ma setgħu ipproponew dina l-kawża u m'għandhomx interess ġuridiku meħtieġ skond il-liġi biex jipproponu din il-kawża".

Hu ovvju li l-kawża li ppreżentaw l-atturi mhijiex l-actio negatoria.

L-atturi ma jippretendux li huma s-sidien.

Bħala inkwilini tal-art, l-atturi altru milli għandhom interess li

jagħmlu l-kawża biex ma jippermettux lill-konvenuti milli jkomplu jgħaddu

mill-art li jikru mingħand l-Uffiċċju Konġunt u jneħħu l-pajpijiet tal-ilma.

L-

atturi jippretendu li l-konvenuti għandhom biss jedd jgħaddu mill-art li

jikru, inkluż il-pajpijiet, minħabba li kienu qegħdin jittollerawhom u għal

ebda raġuni oħra.

Hu proprju għalhekk li l-atturi għamlu l-kawża, għaliex

m'għandhomx pjaċir li l-konvenuti jgħaddu iktar mill-art li l-atturi jikru

mingħand l-Uffiċċju Konġunt.

Għandhomx dritt jew le hi materja oħra, li

jitratta proprju l-meritu tal-kawża.

Għal dawn il-motivi tiddeċiedi billi:-

Tilqa' l-appell tal-atturi u filwaqt li tħassar dik il-parti tas-sentenza

tat-3 ta' Diċembru 2014 fejn l-ewwel Qorti laqgħet l-eċċezzjoni tal-

preskrizzjoni, tiċħad il-ħames eċċezzjoni tal-konvenuti.

Tħassar dik il-parti tas-sentenza tal-ewwel Qorti fejn qalet, "22.2

Tastjeni milli tieħu konjizzjoni ulterjuri tal-kawża".

Tiċħad l-appell inċidentali bl-ispejjeż kontra l-konvenuti.

Spejjeż tal-ewwel sentenza u tal-appell tal-atturi, a karigu tal-

Tikkonferma l-kumplament tas-sentenza tal-Prim'Awla.

Tordna l-prosegwiment tal-kawża sabiex l-ewwel Qorti tiddeċiedi t-

talbiet tal-atturi u l-aħħar eċċezzjoni tal-konvenuti (paragrafu numru 7 tat-

tweġiba ġuramentata).

Għaldaqstant, tordna lir-Reġistratur sabiex

minnufih jibgħat l-atti lura quddiem l-ewwel Qorti sabiex tiddeċiedi dwar l-

Ċiv.

Mark Errebsy Prim Imħallef

Deputat Reġistratur rm

Giannino Jaggers AlTumi Leka Mercieca

Anthony Khattabi Leka Mercieca


Ċiv.

QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR.

IMĦALLEF TONIO MALLIA

Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020.

Raymond u Anna konjuġi Hammett v. Henry u Maria Annunzjata konjuġi Depasquale u Direttur tal-Qrati Ċivili u Tribunali, għal kull interess li jista' jkollu

Dan huwa appell imressaq mill-atturi minn sentenza mogħtija mill-

Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fil-kawża fl-ismijiet premessi fil-5 ta' Ottubru,

2015 (minn issa 'l hemm imsejħa "s-sentenza appellata") li biha, u għar-

raġunijiet hemm imfissra, laqgħet l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-

ġudikat imqajma mill-intimati appellati miżżewġin Depasquale, u kif ukoll

Ċiv.

l-ewwel eċċezzjoni preliminari tad-Direttur intimat appellat li mhuwiex

imħarrek sewwa u ħelsitu mill-ħarsien tal-ġudizzju, u ċaħdet it-talbiet tal-

Bil-kawża tagħhom, l-appellanti kienu talbu lil dik il-Qorti biex issib

ma tiswiex sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fid-9 ta' Lulju,

20081, minħabba nuqqas ta' notifika valida, u konsegwentement li dik is-

sentenza ma torbothomx, u biex issib li l-atti tal-bejgħ ġudizzjarju numru

66 tal-2010 imnedija bis-saħħa tal-imsemmija sentenza huma irriti u

mingħajr siwi għaliex imsejsa fuq sentenza li ma tiswiex;

Għal dik l-azzjoni, l-appellati miżżewġin Depasquale kienu, b'mod

laqgħu billi qalu

l-azzjoni kienet ġuridikament

improponibbli ladarba, meta jkun għalaq iż-żmien li wieħed jista' jappella

minn sentenza, il-mod waħdieni kif wieħed jista' jattakkaha huwa bil-

proċedura tar-ritrattazzjoni u mhux b'kawża bħal din.

Min-naħa l-oħra, l-

intimat appellat Direttur tal-Qrati Ċivili u Tribunali laqa' għall-azzjoni tal-

appellanti billi, b'mod preliminari, qal li l-azzjoni hija monka u nulla fil-

konfront tiegħu għaliex tressqet kontra entità li mhijiex aktar kontemplata

fil-liġi u talab għalhekk li jinħeles mill-ħarsien tal-ġudizzju;

Ċiv.

Qorti qieset kif ġej:

Biex waslet għad-deċiżjoni tagħha fis-sentenza appellata, l-ewwel

"Ikkonsidrat: "It-talbiet illi ghandha quddiemha din il-Qorti huma is-segwenti: "1.

Talba sabiex din il-Qorti tiddikjara nullita' tas-sentenza tad-9 ta' Lulju 2008 minhabba difetti fin-notifika ta' Raymond Hammett martu u hutu; "2.

Dikjarazzjoni ta' din il-Qorti li tali sentenza ma taghmilx stat kontra l-konjugi Hammett ghaliex m'humiex werrieta ta' Joseph Hammett; "3.

Dikjarazzjoni li l-atti tas-subbasta 66/2010 huma rriti u nulli.

"Din il-Qorti tghaddi biex tezamina kull wahda minn dawn it-talbiet.

"Mill-provi prodotti - b'mod specjali ghall-atti annessi, cioe' l-atti tar- rikors 1166/2007 GV, jirrizulta illi kien gie kanonizzat kreditu dwar self da parti ta' Joseph Hammett illi jigi missier Raymond Hammett, kontra Raymond Hammett, flimkien ma hutu, cioe' Herman, Christopher Hammett u Veronica Castaldi Paris u Bernardette Hammett, u dana bhala werrieta ta' Joseph Hammett – Vide sentenza tad-9 ta' Lulju 2008, kif jidher minn fol.

38 sa 40, u fol.

73, 123 u 69 tal-atti fuq citati.

Din s-sentenza giet pronunzjata fuq kontumaci tal-intimati kollha, inkluz Raymond Hammett, hutu u l-armla tal-istess Joseph Hammett.

"Insegwitu ta' din is-sentenza, l-konjugi Depasquale, inizjaw proceduri ta' subbasta 66/2010 u ghazlu li jipprocedu biss kontra Raymond Hammett u martu.

"Raymond Hammett ghamel diversi tentattivi sabiex jwaqqaf is-subbasta u sabiex jottieni t-thassir tas-sentenza tad-9 ta' Lulju 2008, u dana kif jidher mid-digriet tal-Onorabbli Qorti Imhallef Dr. Giannino Beeston Pace ‘Amoroso tas-7 ta' Dicembru 2010 - Vide fol 12 u 25 tal-atti tas-subbasta 66/2010; id-digrieti tal-15 ta' Lulju u tat-28 ta' Lulju 2011 u tat-3 t'Awwissu 2011 pronunzjati mill-Imhallef Anthony Mifsud Bugeja - Vide fol.

81, 91 u 92 tas-subbasta 66/2010, fejn gew michuda t-talbiet ta' Raymond Hammett et, ghan-nullita' tas-sentenza, kif ukoll ghal waqfien tal-proceduri tal-istess subbasta, izda gie protett is-sehem ta' nofs indiviz tad-dar matrimonjali appartenenti lill-Anna Hammett.

"Ghalhekk l-azzjoni li ghandha quddiemha din il-Qorti hija inproponibbli

u dana 'l ghaliex il-konjugi Hammett, hekk kif ndunaw bl-ezistenza tas-

sentenza tad-9 ta' Lulju 2008, ma hadux il-passi necessarji sabiex

jintavolaw proceduri ta' ritrattazzjoni.

Ċiv.

"Il-Qorti tifhem li jekk ir-rikorrenti ma kienux jafu bl-esistenza tas- sentenza tad-9 ta' Lulju 2008 certament ma setghux jinterponu appell fit-termini legali.

"Illi din il-Qorti, in vista tal-mankanza ta' proceduri ta' ritrattazzjoni, ghandha idejha marbuta u hija prekluza milli takkorda rimedju mitlub, liema rimedju setgha jinghata mill-Qorti kompetenti fir-ritrattazzjoni.

Infatti l-Artikolu 823 tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta jipprovdi:

li tagħmel dik

(1) It-talba għar-ritrattazzjoni ma twaqqafx l-esekuzzjoni tas- sentenza attakkata.

"(2) B'dak kollu li hemm fid-disposizzjonijiet tas-subartikolu (1), il- qorti li quddiemha tintalab ritrattazzjoni tista', ad istanza, b'rikors kemm quddiem il-Qorti tal-Appell kemm quddiem il-qorti tal-ewwel it-talba, tordna t-twaqqif ta' grad, tal-parti esekuzzjoni tas-sentenza jekk – "(a) flimkien mat-talba tagħha dik il-parti tagħti garanzija tajba għall-esekuzzjoni tas-sentenza, jekk ma tiġix imħassra, magħduda dik il-garanzija kif imsemmija flartikolu 266(10); u "(b) jiġi muri għas-sodisfazzjon tal-qorti illi l-esekuzzjoni tas- sentenza aktarx tikkaġuna preġudizzju akbar lil dik il-parti milli t- twaqqif tal-esekuzzjoni tkun tikkaġuna lill-parti kuntrarja.

"(3) Il-garanzija msemmija fis-subartikolu (2)(a), meta tingħata, għandha fil-każijiet kollha taħdem bħala twaqqif ta' esekuzzjoni ta' sentenza li tordna l-arrest jew priġunerija tad-debitur.

"(4) Il-preżentata tar-rikors li jkun fih it-talba għat-twaqqif tal- esekuzzjoni tas-sentenza attakkata ma għandhiex taħdem bħala twaqqif ta' esekuzzjoni ta' dik is-sentenza kemm-il darba, wara rikors f'dak is-sens, il-qorti ma tordnax għal raġuni tajba dak ittwaqqif ta' esekuzzjoni.

"(5) Meta l-esekuzzjoni ta' sentenza tkun ġiet awtorizzata bis sentenza attakkata ma għandhomx japplikaw id-disposizzjonijiet tas-subartikoli (2), (3) u (4).

"(6) Appell minn sentenza li tiċħad it-talba għat-twaqqif ta' esekuzzjoni tas-sentenza attakkata ma għandu f'ebda każ jaħdem bħala twaqqif tal-esekuzzjoni ta' din l-aħħar sentenza."

"In oltre t-terminu legali sabiex jigi ntavolat il-procedura idonea ghar- ritrattazzjoni skada u ghaldaqstant mhuwiex il-kaz fejn din il-Qorti tista' b'xi modd takkorda s-sospenzjoni tas-subbasta biex jigu inizjati tali proceduri ta' ritrattazzjoni.

"Jirrizulta in oltre li Joseph Hammett miet fis-26 ta' Settembru 2007 – Vide certifikat tal-mewt a fol.

L-atti juru ukoll, illi l- konjugi Raymond u Anna Hammett irrinunzjaw ghal wirt ta' Joseph

Zammit Galea.

Hammett biss fit-12 ta' Frar 2008 – Vide fol.

15 tal-atti tas-subbasta 66/2010 – u ghalhekk wara l-iskadenza tal-perjodu ndikat ghal dan il- ghan skond l-Artikolu 869 tal-Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta.

Ghalhekk s-sentenza tad-9 ta' Lulju 2008 taghmel stat fil-konfront ta' Raymond Hammett u hutu.

"In vista ta' dana kollu l-Qorti ma taghrax l-utilita' li tezamina l- eccezzjonijiet ulterjuri tal-konjugi Depasquale.

Din il-Qorti di piu' taghraf illi l-inezattezzi fis-subbasta 66/2010 lamentati mill-konjugi Hammett ma jimpurtawx maghhom piena ta' nullita' u jistghu jigu korretti.

"Illi ghar-rigward tal-eccezzjonijiet tad-Direttur Qrati Civili u Tribunali, l- Qorti tqis illi apparti l-izball ta' nomenklatura, li hija facilment sanabbli, d-Direttur mhuwiex il-legittimu kontradittur u kwalunkwe korrezzjonijiet illi setghu kienu mehtiega, setghu isiru b'ordni ta' din il-Qorti fuq talba tal-partijiet.";

Fir-Rikors tal-Appell imressaq minnhom fis-26 ta' Ottubru, 2015, l-

appellanti miżżewġin Meilak, għar-raġunijiet hemm imfissra, talbu li din il-

Qorti tħassar għal kollox is-sentenza appellata u tilqa' l-appell tagħhom

bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-appellati;

Minkejja li l-appellati laqgħu n-notifika tal-imsemmi Rikors tal-

Appell, baqgħu ma ressqu l-ebda tweġiba;

Semgħet it-trattazzjoni tal-appell waqt is-smigħ tas-27 ta' Ottubru,

Rat l-atti kollha tal-kawża, magħduda dawk tas-Subbasta mertu tal-

każ u tal-kawża li fuq is-saħħa tagħha tressqu l-proċeduri tal-imsemmija

Rat li l-appell tħalla għal-lum għas-sentenza;

Ċiv.

Ikkonsidrat:

Illi din hija azzjoni maħsuba biex twaqqa' l-atti ta' bejgħ ġudizzjarju

fuq is-saħħa tan-nuqqas ta' titolu eżekuttiv li bih dak il-bejgħ seta' jintalab.

Fil-qosor, l-appellanti jargumentaw li s-sentenza li bis-saħħa tagħha l-

appellati Depasquale nedew il-proċess tal-bejgħ ġudizzjarju ma tiswiex u,

f'kull każ, ma tagħmilx stat kontra tagħhom.

Għalhekk jisħqu li, safejn l-

appellati daru kontra tagħhom u fuq ġid tagħhom biex jeżegwixxu l-kreditu

tagħhom, dawn l-atti kollha saru ħażin;

jinġabar fl-ilment li l-ewwel Qorti ma fehmitx sewwa n-natura tal-azzjoni

tagħhom u ħadmet raġunament li ma jikkorrispondix mal-għamla tat-

talbiet li ressqu.

B'mod partikolari, jgħidu li l-ewwel Qorti qieset biss ir-

rimedju tar-ritrattazzjoni bħala l-mod li bih setgħu jattakkaw is-siwi tat-

titolu eżekuttiv (is-sentenza tal-2008) li fuqu ntalab il-bejgħ sub hasta,

meta fil-liġi jeżistu rimedji oħrajn li bihom wieħed jista' jattakka u jwaqqa'

sentenza, wkoll jekk tkun għaddiet f'ġudikat.

Minbarra dan, jgħidu li l-

azzjoni tagħhom titlob l-impunjazzjoni ta' diversi atti għal raġunijiet diversi

li l-ewwel Qorti baqgħet ma qisitx;

Ċiv.

Illi l-Qorti jidhrilha li biex tqis kif jixraq l-aggravju tal-appellanti trid

tħares lejn il-qafas legali u proċedurali li fih tressqet din il-kawża.

L-

azzjoni tal-appellanti nbdiet sewwasew b'riferenza tal-atti tal-bejgħ

ġudizzjarju mniedi mill-appellati Depasquale.

Ladarba wieħed jitkellem

fuq att eżekuttiv2, dan jimplika minnufih il-ħtieġa ta' titolu eżekuttiv li

L-appellanti, qabel kollox, qegħdin jattakkaw is-siwi tat-titolu

eżekuttiv, għall-anqas kif jolqot lilhom; imbagħad, qegħdin jattakkaw

ukoll is-siwi tal-att eżekuttiv li bilfors jolqot lilhom għaliex inħareġ

Illi l-appellant jgħid li, fir-rigward tat-titolu eżekuttiv vantat, kien

hemm nuqqas ta' notifika tajba tal-atti li wasslu għas-sentenza u, f'kull

każ, l-att eżekuttiv inbeda fuq it-tismija ta' sentenza li mhux minnu li

ngħatat fid-data msemmija u għalhekk fuq titolu li ma jeżistix4;

Illi l-Qorti tqis li fl-ewwel talba li ressqu l-appellanti quddiem l-ewwel

Qorti, huma speċifikaw li s-sentenza mogħtija fil-kawża li l-appellati kienu

fetħu kontra l-appellant u l-familja tiegħu ma kinitx tiswa "għaliex ivvizjata

minn difetti fin-notifika tal-konvenuti fosthom l-esponent Raymond

Rachid is-saħħa ta' talba magħmula għal raġuni bħal dik, il-liġi tagħti

273 tal-Kap 12 3 Art.

253 tal-Kap 12 4 Dan qegħdin jgħiduh għaliex filwaqt li ngħatat sentenza mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fid-9 ta' Lulju, 2008, (ara paġġ.

38 – 40 tal-atti tar-Rik.

Nru. 1166/07GV), l-att li bih l-appellati eżekutanti Depasquale talbu l-bejgħ sub hasta jsemmi sentenza li ngħatat fl-4 ta' Awwissu, 2008, meta dakinhar ma ngħatat l-ebda sentenza bejn il-partijiet

Ċiv.

rimedju – ir-ritrattazzjoni – biex wieħed jitlob li jwaqqa' s-sentenza5, u

tagħti wkoll żmien biex dan isir6.

L-azzjoni mressqa mill-appellanti mhijiex

talba għar-ritrattazzjoni u sa ħames snin minn dakinhar li ngħatat l-

imsemmija sentenza ma saret l-ebda azzjoni ta' ritrattazzjoni7 biex

tattakka s-siwi tan-notifiki li saru fil-konfront tal-appellant, ommu u ħutu

qabel ma ngħatat is-sentenza li ikkanoniżżat il-kreditu favur l-appellati

Tajjeb li jingħad ukoll li l-atti tal-kawża li fiha ngħatat is-

sentenza juru formalment li n-notifiki saru kif imiss kif titlob il-liġi fl-Artikolu

187(3) tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta8;

Illi huwa stabbilit li r-ritrattazzjoni tingħata bħala rimedju dwar

sentenza li tkun għaddiet f'ġudikat u b'hekk tkun saret titolu eżekuttiv.

L-

appellanti fl-aggravju tagħhom jgħidu li l-ewwel Qorti ma qisitx li r-

ritrattazzjoni ma huwiex ir-rimedju waħdieni li parti f'kawża jista' jkollha

biex tħassar sentenza.

Ma fissru bl-ebda mod x'jista' jkun tali rimedju jew

kif l-azzjoni mibdija minnhom hija t-tħaddim ta' rimedju bħal dak.

Għall-

kuntrarju, ingħad li "L-ebda dispożizzjoni tal-liġi ordinarja tagħna ma

tagħti lok li titressaq ċitazzjoni sabiex sentenza li tkun għaddiet in ġudikat

tiġi dikjarata nulla u bla effett.

Sal-1991 kien intqal li sentenza li ma tiġix

ritrattata ma tistax tiġi attakkata bħala nulla u ssir irrevokabbli purché ma

jkunx hemm appell jew ritrattazzjoni. .. .. ..

Intqal f'sentenzi oħrajn li meta

811(b) tal-Kap 12 6 Art.

817(1)(b) tal-Kap 12 7 Art.

817(2) tal-Kap 12 8 Ara paġġ.

16 tergo, 17, 19 – 20, 22, 29, 30 – 1 u 34 tal-atti tal-kawża 1166/07GV

Ċiv.

l-liġi tagħti l-meżżi sabiex fl-interess tagħhom il-partijiet jagħmlu użu ħalli

jwaqqgħu sentenza, anke jekk tkun nulla, u dawk l-istess rimedji ma jiġux

fil-fatt minnhom adoperati, huma ma jibqagħlomx rimedju ieħor għal dak

il-fini, u dan barra milli għar-raġunijiet li ntqalu għall-preżunzjoni tal-verità,

li għandha jkollha s-setgħa u tkopri kwalunkwe kawża ta' nullità, peress

illi l-kawżi għandhom jispiċċaw xi darba"9;

Illi huwa minnu li, matul it-trattazzjoni tal-għeluq ta' l-appell, l-għaref

difensur tal-appellanti saħaq fuq il-ħtieġa li wieħed jagħraf bejn is-siwi ta'

sentenza u l-eżegwibilità tagħha10, iżda ma weriex kif b'daqshekk wieħed

jasal għall-fehma li s-sentenza li ikkanoniżżat il-kreditu favur l-appellati

eżekutanti ma kinitx eżegwibbli, minbarra li ma kinitx nulla;

Illi għalhekk, safejn l-aggravju tal-appellanti jirrigwarda s-siwi tat-

titolu eżekuttiv, dak l-aggravju mhuwiex tajjeb u mhux se' jintlaqa';

Illi għar-rigward tal-aggravju li jitkellem dwar l-effetti tas-sentenza

fuq l-appellanti, dawn jgħidu li dik is-sentenza xorta waħda ma tgħoddx

kontra l-appellant għaliex huwa kien irrinunzja għall-wirt ta' missieru qabel

ma kienet ingħatat is-sentenza li ikkanoniżżat il-kreditu favur l-appellati

Filwaqt li huwa minnu li l-appellant (u ħutu) irrinunzjaw

9 G. Merċieca Mezzi Ordinarji ta' Impunjazzjoni tas-Sentenzi (1el Ediz., 2005) paġġ.

PS 12.5.2003 fil-kawża fl-ismijiet Rosalind Ellul Sullivan vs Starbrite Hayman

Ċiv.

għall-wirt

ta' missierhom

(id-debitur mistqarr

dikjarazzjoni meħtieġa fit-12 ta' Frar, 200812, ma jidhrix li dan l-aggravju

huwa tajjeb.

Fl-ewwel lok, fl-azzjoni mibdija mill-appellati Depasquale

għall-kanoniżżazzjoni tal-kreditu, l-appellant tħarrek f'ismu u kienet omm

l-istess appellant waħedha li tħarrket "bħala werrieta tal-mejjet Joseph

Nappa Licari, it-titolu eżekuttiv maħluq bis-saħħa ta' dik is-sentenza

jorbot lill-appellant fil-kwalità tiegħu ta' (ko-) debitur solidali kanoniżżat tal-

Fit-tieni lok, dik ir-rinunzja ma torbotx lil terzi, jekk kemm-il

darba ma tkunx reġistrata kif imiss13.

Ma tressqet l-ebda prova mill-

appellanti fl-atti tal-kawża li dan il-pass twettaq.

Fin-nuqqas ta' prova bħal

din, l-appellati ma jintlaqtu bl-ebda mod b'dik ir-rinunzja, ukoll kieku

ħarrku lill-appellant fil-kwalità tiegħu ta' werriet ta' missieru d-debitur;

Illi dwar ir-rinunzja, l-ewwel Qorti għażlet li ssejjes il-fehma tagħha

fuq id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 869 tal-Kodiċi Ċivili.

L-appellanti jisħqu

li dak l-artikolu ma jgħoddx għall-każ u, l-għaref difensur tagħhom fisser

għaliex waqt it-trattazzjoni tal-appell quddiem din il-Qorti14.

Il-Qorti taqbel

mas-sottomissjoni tal-appellanti dwar it-tħaddim tal-imsemmi artikolu billi

l-kwistjoni ma kinitx marbuta ma' pussess ta' xi ġid tal-mejjet Joseph

Spiteri Axiak, tirreferi għal dak li għadha kemm semmiet fil-

paragrafu ta' qabel dan u ssib li dan l-aggravju ma jreġix.

Għalkemm għal

11 Ara Dok "A", f'paġ.

4 tal-atti tar-Rik.

Nru. 1166/07GV 12 Dok "JM1", f'paġġ.

7 – 8 tal-proċess 13 Artt.

330(2) u 860(3) tal-Kap 16 14 Ara Maġ.

Ċiv.

raġuni differenti minn dik imsemmija mill-ewwel Qorti fis-sentenza

appellata, ir-rinunzja tal-appellant (u ħutu) għall-wirt ta' missierhom ma

tistax tintuża bħala raġuni għan-nuqqas ta' eżekuttività tas-sentenza li

ikkanoniżżat il-kreditu favur l-appellati miżżewġin Depasquale;

Illi għalhekk lanqas dan l-aspett tal-aggravju tal-appellanti ma

jistħoqqlu jintlaqa' u lanqas it-tieni talba tal-appellanti ma kienet

mistħoqqa fil-mod li tressqet;

Illi safejn l-aggravju li jimmira s-siwi tal-atti tas-Subbasta, l-

appellanti jilmentaw minn "irregolaritajiet essenzjali" fil-proċess tal-bejgħ

ġudizzjarju li kienu jġibu n-nullità tal-istess proċess.

Ewlenija fost tali

irregolaritajiet isemmu d-data ħażina tas-sentenza li, bis-saħħa tagħha,

suppost li ntalab l-att eżekuttiv tal-bejgħ ġudizzjarju.

Irregolarità oħra hi

li t-talba oriġinali tal-eżekutanti appellati kienet tirrigwarda l-bejgħ tal-fond

kollu subbastat, meta fil-fatt il-bejgħ sar fuq sehem biss minn tali fond u

hekk ukoll saret il-liberazzjoni wara l-irkant.

L-appellanti jisħqu li r-regoli

tal-proċedura huma ta' ordni pubbliku u, fejn ikun hemm nuqqas ta'

ħarsien tagħhom, in-nullità tista' tintalab dejjem;

Illi l-Qorti fliet sewwa l-atti tas-Subbasta u tinnota li dawn l-aggravji

li jsemmu l-appellanti kienu fost atti li ressqu bil-ħsieb li jwaqqfu jew

jissospendu l-mixi 'l quddiem ta' dak il-proċess.

Dawk l-atti kienu

Ċiv.

jirrigwardaw kemm is-siwi tas-sentenza li kienet saret titolu eżekuttiv15 u

kif ukoll is-sehem li seta' jintalab il-bejgħ tiegħu sub hasta.

Il-Qorti tat

provvedimenti dwar kull wieħed minnhom u irrattifikat xi nuqqasijiet li seta'

kien hemm fit-talba oriġinali16.

Il-bejgħ ġudizzjarju sar fl-20 ta' Marzu,

201217, u s-sehem ta' nofs (1/2) mhux maqsum tal-appartament subbastat

Illi l-liġi tqis li l-liberazzjoni ta' ġid immobbli mibjugħ f'irkant

ġudizzjarju tikkostitwixxi minnha nfisha titolu eżekuttiv18.

Il-Qorti ntweriet

ukoll li l-proċeduri kollha marbuta mal-ħlas tal-ammont offert mill-

eżekutant, mat-tressiq taċ-ċedola relattiva ta' kompensazzjoni u mar-

reġistrazzjoni tat-trasferiment fir-Reġistru Pubbliku twettqu kollha19.

qari tal-imsemmija atti, joħroġ ċar li, matul iż-żmien li kien qiegħed

jitmexxa l-proċess tal-bejgħ ġudizzjarju, il-Qorti tat provvedimenti dwar it-

talbiet li sarulha.

F'din il-kawża tagħhom li nbdiet xahar wara l-imsemmija

liberazzjoni, l-appellanti ma ressqux raġunijiet ġodda biex jikkonvinċu li

dak il-proċess kien tabilħaqq milqut minn nuqqasijiet li jġibuh ma jiswiex.

Lanqas f'dan l-istadju tal-appell ma seħħilhom jagħtu lil din il-Qorti xi

15 Rikorsi 16.11.2010, 21.2.2011, u 13.3.2012 f'paġġ.

12 – 3, 54 – 5 u 123 – 4 tal-atti tas- Subbasta 66/10 16 Paġġ.

25, 59, 81, 91 u 92 tal-atti tas-Subbasta 66/10 17 Paġ.

120 tal-atti tas-Subbasta 66/10 18 Art.

357 tal-Kap 12 19 Ara ċ-ċedola ta' kompensazzjoni u d-degrieti tat-23.4.2012 u 15.7.2013 f'paġġ.

138, 141 – 2 u 162 tal-atti tas-Subbasta 66/10

raġuni ġdida biex taqleb il-fehma tal-ewwel Qorti jew is-siwi tas-sentenza

Illi, minħabba f'hekk ukoll, lanqas din il-parti tal-aggravju ma

jixirqilha tintlaqa' u b'hekk lanqas hija tajba t-tielet talba attriċi;

Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-appell billi:

Tiċħad

imressaq mill-atturi mis-sentenza mogħtija mill-

Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fil-5 ta' Ottubru, 2015, fil-kawża fl-ismijiet

premessi u tikkonfermaha għal kollox, bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra

Ċiv.

Mark Benallal Borg Olivier ‘Teuma Carabez

Deputat Reġistratur rm

Joseph R. Spagnol ‘Teuma Carabez

Tonio Debarro ‘Teuma Carabez