Seduta ta' nhar it-Tnejn 23 ta' Novembru 2020

Yorgen Fenech v. L-Avukat tal-Istat u s-Superintendent tas-Saħħa Pubblika

Dan huwa appell wara ilment intavolat mill-appellat Yorgen Fenech

illi l-Avviz Legali numru 61 tal-2020 u l-Avviz Legali numru 65 tal-2020

huma lezivi tad-dritt tieghu ghall-liberta hekk kif sancit permezz tal-

Artikolu 34 (1) (f) u l-Artikolu 34 (3) (b) tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 5 (3)

u 5 (4) tal-Konvenzjoni.

Illi l-appellat kien gie arrestat fl-20 ta' Novembru

2019 u rrilaxxat taht police bail u sussegwentement kien gie prezentat

taht arrest fit-30 ta' Novembru 2019 quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta)

bhala Qorti Struttorja mixli b'diversi reati inkluz l-omicidju volontarju ta'

In vista tal-pandemija kagunta mill-virus Sars-

CoV-2, is-Supretendent tas-Sahha Pubblika ordnat l-gheluq tal-Qrati u r-

Registru fit-13 ta' Marzu 2020 permezz tal-promulgar tal-Avviz Legali

numru 61 tal-2020 u l-Avviz Legali 65 tal-2020, li wassal sabiex il-

kumpilazzjoni kontra l-appellat tigi sospiza.

B'konsegwenza ta' dan l-

appellat intavola rikors fl-1 ta' April 2020 ai termini tal-Artikolu 412B tal-

Kodici Kriminali sabiex jilmenta illi b'effett tal-gheluq tal-Qrati l-arrest

tieghu kien sar illegali u ghalhekk kellu jinghata l-helsien mill-arrest, liema

talba kienet giet michuda permezz ta' digriet datat 2 ta' April 2020.

L-

appellat intavola rikors ghall-helsien mill-arrest fis-6 ta' April 2020 li kien

gie michud permezz ta' digriet datat 7 ta' April 2020.

Fit-8 ta' April 2020 l-

61 tal-2020, li kien gie michud permezz ta' digriet moghti fl-istess gurnata.

L-appellat kien intavola rikors iehor ghal helsien mill-arrest fis-16 ta' April

2020 li kien gie appuntat ghas-smigh ghal 21 ta' April 2020 u michud

permezz ta' digriet moghti dakinhar.

Fl-4 ta' Mejju 2020 l-appellat

tieghu quddiem

il-Prim'Awla

Kostituzzjonali (Sede Kostituzzjonali).

Fil-frattemp, b'digriet datat 19 ta'

Mejju 2020, il-Qorti Kriminali awtorizzat ir-rinviju tal-att tal-kumpilazzjoni

wara talba maghmula mill-Avukat Generali, liema atti kienu gew rinvijati

fil-25 ta' Mejju 2020.

F'dawn il-proceduri huwa talab lill-ewwel Qorti sabiex:

"a. Tiddikjara li hemm ksur tal-artikolu 34(1)(f) kif moqri mal-Artikolu 34(3)(b) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 5(1)(ċ) tal-Konvenzjoni Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem kif moqri mal-Artikolu 5(3) tal- istess Konvenzjoni u tal-artikolu 5(4) tal-istess Konvenzjoni; b. Tordna rilaxx tiegħu b'effett immedjat u dan b'applikazzjoni tal- artikolu 34(3) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 5(3) tal-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem; c. Tagħti d-direttivi u l-provvedimenti kollha sabiex jigu mħarsa d- drittijiet fondamentali u kostituzzjonali tal-esponent kif protetti mill-istess Kostituzzjoni u Konvenzjoni."

Bis-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali)

tad-29 ta' Mejju 2020 gie deciz hekk:

"Għaldaqstant għar-raġunijiet hawn fuq imsemmija, qiegħda taqta' u tiddeċiedi din il-kawża billi: 1.

Tiddikjara illi bis-sospensjoni sine die tas-smigħ tal-Kumpilazzjoni Numru 720/2019 Il-Pulizija (Spettur K. Arnaud) (Spettur K. Zahra) vs. Yorgen Fenech b'effett tal-applikazzjoni tal-Avviżi Legali 61/2020 u 65/2020, seħħ ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrent kif protetti bl- artikolu 34 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u bl-artikolu 5 tal-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem.

Tqis għalhekk illi l-Avukat Ġenerali ma kellux jistrieħ fuq l-Avviżi Legali 61/2020 u 65/2020 sabiex ma jirrinvjax l-atti tal-Kumpilazzjoni Numru 720/2019 quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja, u ma jissoktax is-smigħ tal-istess kumpilazzjoni.

Tastjeni milli tieħu konjizzjoni tat-tieni talba tar-rikorrent.

L-ispejjeż ta' din il-proċedura huma a karigu tal-intimati."

L-Avukat tal-Istat u s-Supritendent tas-Sahha Pubblika appellaw

mis-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) tad-29

ta' Mejju 2020 permezz ta' rikors datat 15 ta' Gunju 2020, u talbu lil din il-

Qorti sabiex thassar, tannulla u tirrevoka dik il-parti tas-sentenza

appellata fejn l-ewwel Qorti sabet li b'effett tal-applikazzjoni tal-Avvizi

Legali 61/2020 u 65/2020 sehh ksur tad-drittijiet fondamentali tal-appellat

kif protett bl-Artikolu 34 tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 5 tal-Konvenzjoni

Ewropea u fejn sabet illi l-Avukat Generali ma kellux jistrieh fuq l-Avvizi

Legali 61/2020 u 65/2020 sabiex ma jirrinvjax l-atti tal-Kumpilazzjoni

Numru 720/2019 quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti

Istruttorja u ma jissoktax is-smigh tal-istess kumpilazzjoni u fejn ordnat

lill-appellanti jhallsu l-ispejjez kollha, filwaqt illi tikkonferma s-sentenza fil-

bqija, bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra l-appellat;

L-appellat prezenta r-risposta tieghu ghall-appell tal-Avukat tal-

Istat u tas-Supritendent tas-Sahha Pubblika fuori termine u giet michuda

t-talba tieghu ghall-awtorizazzjoni sabiex jipprezenta r-risposta tal-appell

tardivament peress illi t-terminu ghall-prezentata huwa wiehed legali u

ghalhekk ta' ordni pubbliku;

Ikkonsidrat;

L-ewwel Qorti laqghat l-ewwel talba tal-appellat wara li ghamlet is-

segwenti konsiderazzjonijiet:

"Dak li għandha quddiemha l-Qorti f'din il-kawża mhijiex talba għall- ħelsien tar-rikorrent mill-arrest preventiv, imma talba sabiex tindaga jekk (i) bl-għeluq tal-Qrati b'effett tal-Avviżi Legali 61/2020 u 65/2020 u s-sospensjoni sine die tas-smigħ tal-kumpilazzjoni li kienet għaddejja

fil-konfront tar-rikorrent quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja; (ii) bil-fatt li latti tal-kumpilazzjoni kienu jinsabu rinvjati għand l-Avukat Ġenerali li ma kienx bagħat l-atti tal-kumpilazzjoni lura lill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja biex tkompli bil- kumpilazzjoni għaliex mal-għeluq tal-Qrati u r-reġistri ġew ukoll sospiżi t-termini legali u ġudizzjarji; u (iii) bil-mod kif ġew interpretati l-Avviżi Legali 61/2020 u 65/2020 permezz tad-digriet mogħti nhar it-8 ta' April 2020 mill-Qorti Kriminali, ġewx leżi d-drittijiet fundamentali tarrikorrent kif protetti bl-artikolu 34 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u bl-artikolu 5 tal- Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem.

L-artikolu 34(1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta jgħid li l-ebda persuna m'għandha tiġi mċaħħda mill-libertà personali tagħha ħlief kif jista' jkun awtorizzat b'liġi, meta inter alia jkun jeżisti suspett raġonevoli li hija tkun ikkommettiet, jew tkun sejra tikkommetti, reat kriminali.

Jekk xi ħadd li jkun ġie arrestat jew detenut fuq suspett raġonevoli li jkun ikkommetta, jew li jkun sejjer jikkommetti, reat kriminali, ma jiġix iġġudikat fi żmien raġonevoli, f'dak il-każ, bla ħsara għal kull proċeduri oħra li jistgħu jinġiebu kontra tiegħu, huwa għandu jiġi meħlus jew bla kondizzjoni jew b'kondizzjonijiet raġonevoli, magħduda b'mod partikolari dawk il- kondizzjonijiet li jkunu meħtieġa raġonevolment biex jiġi żgurat li huwa jidher f'data aktar tard għall-kawża jew għall-proċeduri preliminari għall- kawża.

Ebda ħaġa li hemm fi jew li tkun magħmula bl-awtorità ta' xi liġi ma għandha titqies li tkun inkonsistenti ma' jew bi ksur ta' dan l-artikolu sa fejn il-liġi inkwistjoni tawtorizza t-teħid matul dak il-perijodu ta' emerġenza pubblika skont ma huwa msemmi fil-paragrafu (a) jew (ċ) tas-subartikolu (2) tal-artikolu 47 tal-Kostituzzjoni ta' miżuri li jkunu raġonevolment ġustifikabbli sabiex tiġi affrontata s-sitwazzjoni li teżisti matul dak il-perijodu ta' emerġenza pubblika.

43 "Perijodu ta' emerġenza pubblika" jfisser kull perijodu li matulu - (a) Malta tkun qiegħda f'xi gwerra; jew (b) tkun isseħħ proklama mill-President li tiddikjara li jeżisti stat ta' emerġenza pubblika; jew (ċ) tkun isseħħ riżoluzzjoni tal-Kamra tad-Deputati li jkun hemm jaqblu magħha l-voti ta' mhux anqas minn żewġ terzi tal-Membri kollha talKamra li tiddikjara li l-istituzzjonijiet demokratiċi f'Malta huma mhedda b'sovversjoni.

L-artikolu 5(1)(ċ) tal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-

Bniedem u Libertajiet Fundamentali jipprovdi illi kulħadd għandu d-dritt

għal-libertà u għas-sigurtà tal-persuna, u ħadd ma għandu jiġi pprivat

mil-libertà tiegħu ħlief inter alia fejn l-arrest jew detenzjoni skont il-liġi

ta' persuna effettwata ikunu saru sabiex tiġi miġjuba quddiem l-awtorità

legali kompetenti fuq suspett raġonevoli li tkun ikommettiet reat jew

meta jkun meqjus raġonevolment meħtieġ biex jiġi evitat li tikkommetti

reat jew li taħrab wara li tkun għamlet reat.

Ir-rikorrenti jikkontendi li d-deċiżjonijiet li ttieħdu mis-Suprintendent

tasSaħħa Pubblika rigward il-pandemija tal-COVID-19, permezz tal-

Avviżi Legali 61/2020 u 65/2020, kienu ta' preġudizzju għalih peress li

qiegħed

Kumpilazzjoni Numru 720/19 quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta)

jinżamm arrestat mingħajr

il-possibilità

il-Qorti Kriminali ċaħdet

bħala Qorti Istruttorja u għalhekk huwa qiegħed jinżamm arrestat arbitrarjament u b'mod indefinit bi ksur taddrittijiet fundamentali tiegħu ta' protezzjoni minn arrest illegali u arbitrarju kif sanċit permezz tal- artikolu 5 tal-Konvenzjoni Ewropea u l-artikolu 34 tal-Kostituzzjoni ta' Malta.

Min-naħa tagħhom l-intimati jsostnu illi jekk wieħed jeżamina l-ordnijiet li nħarġu mis-Suprintendent tas-Saħħa Pubblika b'riferiment għall- Qrati, jidher biċ-ċar li filwaqt li permezz tal-imsemmija avviżi legali ngħalqu l-Qrati u r-reġistri b'effett mis-16 ta' Marzu, 2020, xorta waħda dawn l-avviżi legali ħasbu sabiex dawk il-kawżi li l-Qrati jħossu li huma urġenti jew ta' interess pubbliku jitkomplew u dan bis-salvagwardji kollha li l-qorti partikolari tista' timponi.

Lintimati jissottomettu li fil-każ tar-rikorrenti, jirriżulta li anke meta r-reġistru u l-qrati kienu magħluqa, xorta waħda kull talba tar-rikorrenti għall-ħelsien millarrest ġiet appuntata, mismugħa u deċiża.

Illi l-fatt li t-talba li għamel irrikorrenti sabiex tkompli l-kumpilazzjoni tiegħu ġiet miċħuda mill-Qorti minħabba konsiderazzjonijiet ta' saħħa pubblika, b'daqshekk ma jfissirx li lordnijiet tas-Suprintendent tas-Saħħa Pubblika b'xi mod jiksru d-dritt tallibertà tar-rikorrenti.

L-intimati jgħidu li l-ordnijiet maħruġa misSuprintendent tas-Saħħa Pubblika ma nħargux b'mod kapriċċuż, iżda nħarġu f'kuntest ta' pandemija sabiex tiġi protetta s-saħħa pubblika.

Ir-rikorrent iwieġeb għal dan billi jgħid li bid-digriet tagħha tat-8 ta' April, 2020, l- kumpilazzjoni abbażi li l-konsiderazzjoni tas-saħħa pubblika, inkluż tar- rikorrent innifsu, kellha tipprevali fuq kull konsiderazzjoni oħra.

Il-Qorti Kriminiali qalet obiter li wara li 'qieset l-element tal-urġenza u l-interess pubbliku li l-kompilazzjoni ta' provi f'kawża kriminali ġġorr magħha f'keffa minnhom, kif ukoll id-delikatezza tas-sitwazzjoni u r-riskju tat- tixrid tal-marda COVID-19 jekk il-kompilazzjoni tiġi ordnata li tissokta … għanda tipprevali l-konsiderazzjoni tas-saħħa pubblika … inkluż dik tar- rikorrent innifsu'.

Ir-rikorrent jissottometti li in vista tal-interpretazzjoni tal-Avviżi Legali 61/2020 u 65/2020 li ngħatat mill-Qorti Kriminali fid- digriet tagħha tat-8 ta' April, 2020, il-kontinwazzjoni taddetenzjoni

tiegħu taħt arrest preventiv hija waħda arbitrarja, indefinita u ċċaħħdu

minn li jikseb rimedju effettiv għar-reviżjoni tal-ħelsien, u dan b'leżjoni

tad-drittijiet fundamentali tiegħu taħt l-artikolu 34 tal-Kostituzzjoni ta'

Malta u l-artikolu 5(1)(ċ) tal-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet

talBniedem kif moqri mal-artikolu 5(3) tal-istess Konvenzjoni u tal-

artikolu 5(4) tal-istess Konvenzjoni.

Il-Qorti tqis li kull kumpilazzjoni fir-rigward ta' persuni li jinsabu taħt

arrest preventiv, li pendenti li jiġu pproċessati huma preżunti li huma

innoċenti sakemm ma jkunx hemm dikjarazzjoni ta' ħtija fil-konfront

tagħhom, kellha a priori tkun ikkunsidrata li hija urġenti, u ma kellhiex

tkun soġġetta għal ebda proċedura ta' rikorsi dwar l-urġenza jew l-

interess pubbliku.

Tali proċeduri jistgħu jagħtu lok għal interpretazzjoni

differenti minn ġudikanti differenti talAvviżi Legali 61/2020 u 65/2020,

jekk mhux ukoll jistgħu jwasslu għal deċiżjonijiet konfliġġenti u

tiegħu biex

jinsab

Dan meta s-sitwazzjoni fejn is-smigħ tal-kumpilazzjonijiet kollha kien jinsab sospiż sine die, kienet waħda identika għal kull min kien l-imsemmiija taħt arrest preventiv.

Għalhekk kumpilazzjonijiet kellhom jitqiesu a priori li kienu kollha urġenti, għaliex in segwitu għall-promulgazzjoni tal-Avviżi Legali 61/2020 u 65/2020, il- persuni kollha li kienu jinsabu taħt arrest preventiv, spiċċaw fl-istess sitwazzjoni, bis-smigħ tal-kumpilazzjoni tagħhom sospiż sine die b'mod indefinit.

Dan apparti li kellu jkun ikkunsidrat li f'kull każ kien hemm involuti l-istess konsiderazzjonijiet bażiċi ta' kif f'sitwazzjoni ta' pandemija u ta' emerġenza ta' saħħa pubblika, għandu jinżamm bilanċ xieraq u ġust bejn konsiderazzjonijiet ta' saħħa pubblika u d-drittijiet fundamentali tal-individwu.

Bl-applikazzjoni tal-Avviżi Legali 61/2020 u 65/2020 mill-ġudikant fuq talba ad hoc permezz ta' rikors, inħolqot sitwazzjoni anomala fejn is-smigħ u l-produzzjoni ta' provi f'ċerti kumpilazzjonijiet fil-konfront ta' persuni arrestati, tkompla anki fil-każ ta' persuni li kienu ġew meħlusa mill-arrest fuq pleġġ, u f'kumpilazzjonijiet oħrajn ta' persuni li jinsabu taħt arrest preventiv, is-smigħ ma tkomplix u kien jinsab sospiż sine die, bħal fil-każ tar-rikorrent.

Tqis ukoll li fejn il-liġi tal-pajjiż tippermetti ċ-ċaħda tal-libertà, tali liġi trid tkun suffiċjentement aċċessibbli, preċiża u prevedibbli fl-applikazzjoni tagħha, sabiex jiġi evitat kull riskju ta' arbitrarjetà.

F'tali liġi għandu jkun hemm salvagwardji kontra l-arbitrarjetà li jkunu jinkludu l-eżistenza ta' dispożizzjonijiet legali ċari sabiex tiġi ordnata d-detenzjoni, tiġi estiża ddetenzjoni u sabiex jiġu stabbiliti limiti taż-żmien għad-detenzjoni.

Dispożizzjonijiet tal-liġi ċari u l-prinċipju taċ-ċertezza legali, għandhom ifissru li l-liġi nnifisha għandha tkun prevedibbli fl-applikazzjoni tagħha.

Issospensjoni sine die, ossija t-twaqqif għalkollox taż-żmien għas- smigħ ta' kumpilazzjoni, ma jista' qatt jitqies li huwa wieħed raġonevoli.

Fis-sentenzi tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fl-ismijiet Ammur v. France48 u Baranowski v. Poland49 jingħad li l-fatt li d- detenzjoni tkompli għall-perijodu illimitat u mhux prevedibbli, għandu jitqies li jmur kontra l-prinċipju taċ-ċertezza legali.

Tqis ukoll illi fis-sentenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fl- ismijiet Medvedyev v. France ntqal li huwa essenzjali:

Ikkunsidrat ukoll illi fis-sentenza fl-ismijiet Edwin Bartolo et vs. Aġent Reġistratur tal-Qrati et il-Prim' Awla (Sede Kostituzzjonali) ġie ddikjarat li bid-digriet tal-Qorti tal-Maġistrati fuq rikorsi tar-rikorrenti biex tiġi akkordata lilhom il-libertà provviżorja, f'liema digriet irriservat li tipprovdi dwar it-talba għal-libertà provviżorja fl-ewwel seduta tal-kumpilazzjoni,

u dan meta ma kienx hemm data ffissata għal dik is-seduta, saret vjolazzjoni fil-konfront tarrikorrenti, tad-dritt fundamentali għal-libertà personali sanċita bl-artikolu 5(1) tal-Konvenzjoni Ewropea u 34 tal- Kostituzzjoni u ordnat li l-Qorti talMaġistrati tittratta r-rikors tagħhom.

Fuq appell tal-intimati, l-Qorti Kostituzzjonali kkonfermat id-deċiżjoni tal-ewwel Qorti, però billi fil-frattemp ir-rikors għal-libertà provviżorja kien ġie ttrattat u deċiż, ġie ddikjarat eżawrit il-mertu tal-ordni mogħti mill-Prim Awla.

Tqis ukoll illi meta l-intimata s-Suprintendent għas-Saħħa Pubblika xehdet f'din il-kawża u ġiet mistoqsija mill-Qorti dwar is-sitwazzjoni ta' persuni li jinsabu taħt arrest preventiv, dwar min qiegħed jagħmel l- assessment tal-pożizzjoni tagħhom, dwar x'miżuri jistgħu jittieħdu biex il-kumpilazzjonijiet tagħhom jkunu jistgħu jissoktaw, jekk dan ikun possibbli li jsir jekk jittieħdu l-prekawzjonijiet kollha li jistgħu jittieħdu,

hija wieġbet li dan l-assessment mhuwiex fil-kompitu tagħha għax hija

min-naħa ta' saħħa pubblika.

Qalet li però l-Legal Notice tagħti l-lok li l-

Qorti tiddeċiedi li fejn ikun hemm każijiet urġenti jew inkella ta' interess

pubbliku, dawk

Suprintendenza ngħataw pariri ta x'inhuma il-miżuri li għandhom

jittieħdu proprju f'dik iċ-ċirkostanza.

Illi fir-rigward tad-digriet mogħti mill-Qorti Kriminali fit-8 ta' April, 2020,

tqis illi f'sitwazzjoni ta' emerġenza ta' saħħa pubblika, il-Qrati

m'għandhomx jitpoġġew fil-pożizzjoni li jkollhom jidħlu fil-mertu dwar

jekk il-konsiderazzjonijiet ta' saħħa pubblika għandhomx jipprevalu fuq

id-drittijiet fundamentali tal-individwu, għax bl-istess argument l-ebda

kumpilazzjoni m'għandu jitkompla s-smigħ tagħha, jekk fi kwalunkwe

każ għandhom jipprevalu l-konsiderazzjonijiet ta' saħħa pubblika fuq

kull konsiderazzjoni oħra.

Tirrileva illi l-Qrati għandhom jiddeċiedu biss

jinstemgħu u min-naħa

il-każijiet

jistgħu

l-kompitu

dwar l-elementi tal-urġenza u tal-interess pubbliku fl-ambitu tal-Avviżi Legali 61 u 65, u f'każ li tiġi milqugħa t-talba dwar l-urġenza u/jew l- interess pubbliku, huwa tas-Saħħa Pubblika li għandha tiżgura li f'sitwazzjoni fejn il-Qrati jinsabu magħluqa fuq ordni tagħha stess, li tiddeċiedi kif u b'liema mod għandhom jiġu organizzati l-awli u l-kurituri tal-Qrati u liema miżuri preventivi u ta' mitigazzjoni għandhom jittieħdu, sabiex ikunu jistgħu jinstemgħu kawżi ta' natura urġenti u/jew ta' interess pubbliku.

Illi fil-fehma kunsidrata tal-Qorti, ir-risk assessment dwar il-parti tal-bini tal-Qorti li hija aċċessibbli għall-pubbliku, awli, kurituri eċċ, f'xenarju reali u mhux ipotetiku, fejn il-kumpilazzjonijiet kollha li jinvolvu persuni li jinsabu taħt arrest preventiv, għandu jissokta s-smigħ tagħhom, kellu jsir mis-Suprintendent tas-Saħħa Pubblika u mhux ikunu l-Qrati li jridu jevalwaw jekk konsiderazzjonijiet ta' saħħa pubblika għandhomx jipprevalu fuq id-drittijiet fundamentali tal-individwu jew jekk fil-kurituri u fl-awli tal-Qorti hemmx ambjent sigur biżżejjed li jkun jippermetti li s- smigħ tal-kumpilazzjonijiet kollha ta' persuni li jinsabu taħt arrest, jissokta b'mod immedjat u ma jibqax sospiżi sine die.

Mhuwiex ġust li ntefa' dan l-oneru fuq il-Qrati permezz talartikolu 3(2) tal-Avviżi Legali 61/2020, fejn jingħad li s-smigħ ta' kawżi urgenti u jew fl-interess pubbliku huwa "soġġett għal xi arranġamenti speċifiċi għall-ħarsien kontra u, jew għall-kontroll ta' epidemiji perikolużi jew mard infettiv li l- Qorti tista' tiddetermina".

Ċertament li m'għandux ikun il-kompitu tal- Qrati li jevalwaw ir-riskji għal dik li hija saħħa pubblika fis-sitwazzjoni preżenti, u jekk l-ambjenti tal-Qrati humiex adegwatament sikuri fiċ- ċirkostanzi u x'miżuri ta' mitigazzjoni għandhom jittieħdu għal dan il- għan.

Dan huwa strettament il-kompitu tas-Suprintendent tas-Saħħa Pubblika u tal-Aġenzija dwar is-Servizzi tal-Qrati, li għandhom jiżguraw li jsir l-isemmi risk assessment sabiex issistema ġudizzjarja ta' pajjiżna, anki permezz ta' użu aktar mifrux u effettiv tat-teknoloġija tal- informatika, tkun tista' tiffunzjona b'mod sikur f'sitwazzjoni fejn is-smigħ tal-kumpilazzjonijiet kollha fil-konfront ta' persuni li jinsabu taħt arrest preventiv, ma jibqax sospiż sine die, u jkun jista' jissokta b'mod immedjat.

Il-Qorti hija tal-fehma li m'għandhiex tidħol fil-mertu ta' jekk fil-kuntest

preżenti tal-pandemija COVID-19 kellhiex tiġi dikjarata emerġenza

pubblika ai termini tal-artikoli 47(2)(b) u 34(5) tal-Kostituzzjoni ta' Malta.

Imma l-Qorti tqis li ladarba fis-sitwazzjoni preżenti ma nħarġitx

Proklama mill-Eċċellenza Tiegħu l-President ta' Malta skont l-artikolu

iddikjarata biss

emerġenza tas-saħħa pubblika ai termini talartikolu 14 tal-Att dwar is-

Saħħa Pubbllika, il-kumpilazzjonijiet ta' persuni li jinsabu taħt arrest

preventiv ma setgħux jiġu sospiżi sine die b'mod indefinit bi ksur tal-

artikolu 34 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u ta’ artikolu 5 tal-Konvenzjoni

Ewropea.

Il-Qorti tqis illi sabiex iseħħ dak li ġie kkontemplat mill-intimati

finnota ta’ sottomissjonijiet tagħhom, illi konsiderazzjonijiet ta’ saħħa

pubblika, u dak li l-intimati jsejħu "id-dritt għall-ħajja", jipprevalu fuq id-

drittijiet fundamentali tal-persuna, kellha tinħareġ Proklama mill-

tal-Kostituzzjoni

imma ġiet

ta' Malta,

Eċċellenza Tiegħu President ta' Malta ai termini tal-artikoli 47 u 34 tal- Kostituzzjoni u jiġi dikjarat stat ta' emerġenza nazzjonali u tintalab deroga ai termini tal-artikolu 15 tal-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem.

Fi Stat ta' Dritt u f'sitwazzjoni fejn ma jkunx ġie dikjarat stat ta' emerġenza pubblika permezz ta' Proklama mill-Eċċellenza Tiegħu President ta' Malta, id-dispożizzjonijiet tal-Avviżi Legali 61/2020 u 65/2020, jibqgħu soġġetti għal u m'għandhomx jitqiesu li huma 'l fuq mid-drittijiet fundamentali tal-bniedem kif sanċiti fl-artikoli 34 u 47 tal- Kostituzzjoni ta' Malta u fl-artikolu 5 talKonvenzjoni Ewropea.

Ir-rikorrent isostni li huwa m'għandux reviżjoni effettiva tal-arrest tiegħu peress li l-Avukat Ġenerali ma kienx bagħat lura l-atti tal-Kumpilazzjoni Numru 720/19 sabiex ikun jista' jissokta s-smigħ tagħha quddiem il- Qorti talMaġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja, għaliex qiegħed jgħid li mal-għeluq tal-Qrati u r-reġistri, ġew ukoll sospiżi t-termini legali u ġudizzjarji.

Kif ppronunzjat ruħha diġà, il-Qorti tqis illi s-sospensjoni indefinita tas-smigħ talkumpilazzjoni fil-konfront tar-rikorrent ai termini tal-Avviżi Legali 61 u 65 tal2020, illediet d-drittijiet fundamentali tar- rikorrent kif sanċiti bl-artikolu 34 u 47 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l- artikolu 5 tal-Konvenzjoni Ewropea u għalhekk tqis ukoll li l-Avukat Ġenerali ma kellux jistrieħ fuq l-Avviżi Legali 61/2020 u 65/2020 sabiex ma jirrinvjax l-atti tal-kumpilazzjoni quddiem ilQorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja u jkun jista' jissokta s-smigħ tal-kumpilazzjoni Tqis ukoll illi ladarba li bir-rimedju li ser jingħata b'din is-sentenza, għandha titneħħa s-sospensjoni sine die tas-smigħ tal-kumpilazzjoni fil- konfront tarrikorrent u l-atti tal-kumpilazzjoni jiġu rinvjati mill-Avukat Ġenerali quddiem ilQorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja, hija l-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja li qegħdin jinstemgħu l-provi quddiemha, li tinsab fl-aħjar pożizzjoni li tagħmel reviżjoni tal-ħelsien mill-arrest tarrikorrent skont il-liġi."

L-Aggravji tal-Appellanti

L-appellanti ressqu hames aggravji mis-sentenza tal-ewwel Qorti.

Peress illi dawn l-aggravji huma pjuttost konnessi, il-Qorti tqis illi jkun utli

l-ewwel Qorti kellha

konsiderazzjoni l-fatt illi l-Qorti Kriminali kienet awtorizzat lill-Avukat

Generali jibghat l-atti tal-kumpilazzjoni ghat-tkomplija tas-smigh tal-

kumpilazzjoni permezz ta' digriet tad-19 ta' Mejju 2020, ghaliex dan kien

ifisser illi meta l-ewwel Qorti ordnat li titnehha s-sospensjoni u jigu rinvijati

lura l-atti tal-kumpilazzjoni lill-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti

Istruttorja l-istess atti kienu diga gew rinvijati.

Skont huma dan huwa fatt

krucjali peress illi juri illi l-avvizi legali li fuqhom qieghed jibni l-azzjoni l-

appellat fil-fatt jipprovdu s-salvagwardji u l-garanziji necessarji sabiex

kawzi li l-Qorti jidhirlha li fin-natura taghhom huma urgenti u fl-interess

l-kumpilazzjoni

tinstema' waqt illi l-qrati kienu ghadhom maghluqin, u cioe` fl-1 ta' Gunju

L-appellanti jilmentaw ukoll illi l-ewwel Qorti ma tatx id-dovuta

konsiderazzjoni u ma zammitx bilanc gust bejn id-drittijiet involuti fil-

kuntest ta' emergenza ta' sahha pubblika, u jsostnu illi l-ewwel Qorti

iffokat biss fuq aspett wiehed u cioe` d-drittijiet tal-appellat, meta f'kuntest

ta' emergenza ta' sahha pubblika kellha taghmel ezami ferm aktar

wiesgha ghaliex il-bilanc li jrid jinzamm jinvolvi ferm aktar individwi.

l-appellant l-ewwel Qorti accennat illi peress illi ma saritx il-proklama mill-

President ta' Malta, l-emergenza ta' sahha pubblika ma tezistix, meta l-

virus tal-Covid-19 gie klassifikat bhala pandemija mill-World Health

Jghidu illi skont l-Artikolu 27 tal-Kapitolu 465 tal-Ligijiet ta'

Malta s-Supretendent tas-Sahha Pubblika ghandha poteri vasti sabiex

tespleta l-funzjoni taghha ta' protezzjoni tas-sahha pubblika u li l-Artikolu

14 jahseb ghal dikjarazzjoni ta' emergenza li filfatt kienet inharget

permezz tal-Avviz Legali 115 tal-2020.

L-appellanti jsostnu illi l-ewwel

Qorti kellha tinkwadra l-poteri li uzat is-Supretendent tas-Sahha Pubblika

fil-kuntest tal-imxija u l-biza reali li kien hawn fil-pajjiz u ghalhekk kellha

tiehu kont tal-obbligu posittiv tal-Istat li jipprotegi l-hajja skont l-Artikolu 2

tal-Konvenzjoni Ewropea u l-Artikolu 33 tal-Kostituzzjoni, u jargumentaw

illi meta jkun hemm kunflitt bejn dan id-dritt u d-dritt ghall-liberta, l-mizien

ghandu certament ixaqleb lejn il-protezzjoni tal-hajja, u illi l-Istat zamm

bilanc gust bejn dawn iz-zewg drittijiet.

Permezz tat-tielet aggravju taghhom l-appellanti jargumentaw illi l-

ewwel Qorti kienet zbaljata meta sabet lezjoni tal-Artikolu 5 tal-

Konvenzjoni u l-Artikolu 34 tal-Kostituzzjoni.

L-appellanti jsostnu illi d-

detenzjoni tal-appellant hija necessarja sabiex jigi assigurat illi ma

jahrabx min Malta u l-perjodu ta' detenzjoni kollu kien wiehed permess

kemm mill-Konvenzjoni u kemm mill-Kostituzzjoni.

Jenfasizzaw illi l-

appellant ghamel diversi rikorsi ghal helsien mill-arrest, u d-digrieti li

cahdu dawn ir-rikorsi kienu kollha studjati u motivati u ghalhekk l-

appellant jaf sew ir-raguni ghaliex qieghed jinzamm taht arrest.

L-

appellant jargumentaw illi l-Avvizi Legali 61 u 65 tal-2020 inhargu ghaliex

il-virus Covid-19 jittiehed facilment u r-riskju li l-virus jinfirex fil-Qorti, fejn

ikun hemm koncentrazzjoni ta' nies, huwa gholi, u ghalhekk dawn l-avvizi

legali ma nhargux b'mod kapriccuz izda f'kuntest ta' pandemija sabiex tigi

protetta s-sahha pubblika.

Skont l-appellant, il-fatt li dawn l-avvizi legali

ma kienux jikkontjenu terminu ma jfissirx illi l-gheluq tal-Qorti u r-Registru

sar b'mod kapriccuz jew illi ma giex mizmum bilanc gust sabiex

jigarantixxi l-access ghall-Qorti, ghaliex dawn l-Avvizi Legali kienu

jipprovdu ghal possibilta illi jekk il-Qorti tqis illi s-smigh huwa urgenti jew

fl-interess pubbliku, l-kaz jinstemgha' xorta wahda, u filfatt l-appellant

stess ipprevalixxa ruhu mill-possibilita li jinghata smigh tat-talbiet tieghu

ghall-liberta provvizorja u tal-istess kumpilazzjoni fiz-zmien meta l-Qrati

kienu maghluqa.

L-appellanti jsostnu wkoll illi ilment dwar ksur tad-dritt

ghal liberta dejjem irid jigi ezaminat fl-ispecifiku u mhux b'mod astratt jew

vag, u fil-kaz odjern l-appellant stess ma jikkontestax illi minn meta

tressaq taht arrest fit-30 ta' Novembru 2019 sal-20 ta' Frar 2020 saru

numru konsiderevoli ta' seduti fejn xehdu diversi xhieda, u illi l-

kontestazzjoni tal-appellat tirrigwarda l-waqfien tal-kumpilazzjoni mis-16

ta' Marzu sal-prezentata tal-kawza odjerna, u cioe` perjodu ta' xahar u

nofs, meta f'Malta fegget l-imxija ta' pandemija Covid-19.

Permezz tar-raba' aggravju taghhom l-appellanti jargumentaw illi l-

ewwel Qorti kienet zbaljata meta kkonkludiet illi l-Avukat Generali ma

kellux ihares l-Avvizi Legali 61 tal-2020 u 65 tal-2020.

Jsostnu illi dawn l-

avvizi legali jorbtu lil kulhadd, inkluz lil Avukat Generali li kien marbut li

jhares id-dettami ta' dawn l-avvizi legali, tant illi sabiex l-atti gew rinvjati

lilu intavola rikors skont l-Artikolu 3(2) tal-Avviz Legali 61 tal-2020 fejn

talab li jsir ir-rinvijar minkejja li fi zmien emergenza pubblika, u ottempera

ruhhu mal-ordni tal-Qorti Kriminali meta t-talba tieghu giet milqugha.

Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti

Il-Qorti tibda billi tirrileva illi fil-fehma taghha l-ilment tal-appellat

huwa pjuttost astratt u akkademiku.

Skont l-appellat, huwa sofra ksur tad-

dritt tieghu ghal-liberta ghaliex il-promulgazzjoni tal-Avviz Legali numru

61 tal-2020 u l-Avviz Legali numru 65 tal-2020 waslu ghad-detenzjoni

indefinita tieghu minhabba l-gheluq tal-Qrati u r-Registru ghal zmien

Illi pero` mill-provi jirrizulta manifestament il-kuntrarju.

L-ewwel

nett, l-avvizi legali inkwistjoni hallew fid-diskrezzjoni tal-Qorti d-decizjoni

jekk ghandhiex tinstema' kawza u jekk ghandhiex tigi awtorizzata l-

prezentata ta' atti fir-Registru minkejja l-gheluq tal-Qrati u r-Registru u

ghalhekk hallew il-possibilita kemm illi l-kumpilazzjoni tieghu tissokta, u

kemm illi tibqa' tigi ezaminata n-necessita tad-detenzjoni kontinwata

Filfatt, l-appellat prezenta diversi rikorsi ghall-helsien mill-arrest,

u dawn gew kollha ezaminati mill-Qorti u decizi permezz ta' digrieti cari,

dettaljati u studjati

sitwazzjoni tieghu u elenkaw ir-ragunijiet ghalfejn l-appellat kien qieghed

ikompli jigi mizmum taht arrest, u dan f'qasir zmien.

Ghalhekk ma jistax

jinghad illi d-detenzjoni kontinwata tieghu ma kienetx soggetta ghal ri-

ezami minhabba d-dhul fis-sehh ta' dawn l-Avvizi Legali.

Barra minn

hekk, in vista tal-eccezzjoni ghall-ordni tal-gheluq tal-Qrati u r-Registru,

il-Qorti Kriminali ordnat illi tissokta l-kumpilazzjoni kontra l-appellat fid-19

ta' Mejju 2020 u cioe` waqt illi l-Qrati ghadhom maghluqa, u b'hekk sar ir-

rinviju u l-proceduri quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti

Struttorja tkomplew waqt illi l-Qrati maghluqa u proprju qabel ma giet

deciza din il-kawza in prim istanza.

Ghalhekk l-ilment tal-appellat diga ma jistghax iwassal ghal sejbien

ta' ksur ta' drittijiet fundamentali ghaliex din mhijiex actio popolaris fejn

kien ikun permess lilu li jilmenta minn ligi li jqis illi tmur kontra l-

Kostituzzjoni minkejja li ma taffetwahx personalment, u ghalhekk kien

jehtieg lil appellat illi juri li huwa personalment u effettivament sofra l-ksur

tal-Kostituzzjoni jew Konvenzjoni ilmentat minnu.

Dan filfatt jinsab

ikkonfermat fis-sentenza fl-ismijiet Conrad Axisa et v. Avukat Generali

et (Kost.

"Il-qorti inoltre tirrepeti li l-kawżi kostituzzjonali ma humiex eżerċizzji akkademiċi sabiex fihom jiġi eżaminat xi punt legali flastratt u l-qorti tagħti l-opinjoni tagħha dwaru, iżda f'kawża kostituzzjonali, li bħall- kawża odjerna ma tkunx tinkwadra bħala actio popolaris, persuna interessata tilmenta minn fatti, li jridu jiġu pruvati, li permezz tagħhom allegatament ikun ġie miksur xi dritt fundamentali tagħha liema allegazzjoni tkun kontrastata mill-persuna intimata, u l-qorti tiġi mitluba tiddeċiedi l-vertenza li konsegwenzjalment ikun żviluppat."

Dan jinsab ukoll enuncjat fil-gurisprudenza tal-Qorti Ewropea, fejn

Detto dan, il-Qorti tqis illi l-ilment tal-appellat huma nfondat anke

jekk jigi accettat illi huwa gie personalment effettivament milqut bil-mizuri

Jibda billi jinghad, b'referenza ghall-argument tal-appellat relattiv

ghall-emergenza pubblika, il-Qorti tirrileva illi fil-kaz inkwistjoni l-Istat, bhal

diversi Stati ohri Ewropej, ghazel illi ma jiddikjarax stat ta' emergenza

pubblika izda stat ta' emergenza ta' sahha pubblika.

Dikjarazzjoni ta' stat

ta' emergenza ta' sahha pubblika ma tehtiegx illi ssir mill-President ta'

Malta, ghaliex tali dikjarazzjoni issir mis-Suprintendent tas-Sahha

Pubblika ai termini tal-Artikolu 14 tal-Kapitolu 465 tal-Ligijiet ta' Malta.

L-

Artikolu 2 tal-Kapitolu 465 tal-Ligijiet ta' Malta jipprovdi illi t-terminu

"emergenza ta' sahha pubblika" ifisser "sitwazzjoni li fiha jkun attwali jew

imminenti riskju fis-sahha pubblika" u huwa indiskuss illi l-pandemija

kkawzata mill-virus Sars-Cov-2 tipprezenta riskju attwali fis-sahha

pubblika li tiggustifika d-dikjarazzjoni ta' emergenza ta' sahha pubblika.

Skont l-Artikolu 15 (c) imbaghad, waqt emergenza ta' sahha pubblika is-

Suprintendent tas-Sahha Pubblika ghandha s-setgha illi tipprevenji d-

dhul f'xi inhawi, u ghalhekk l-gheluq tal-Qorti u r-Registru kienet kwistjoni

li taqa' entro l-parametri tal-poteri moghtija lis-Suprintendent tas-Sahha

mil-ligi, liema ligi m'hijiex qed tigi impunjata mill-appellat.

Il-Qorti tqis illi l-

fatt li s-Supretendent tas-Sahha Pubblika ddikjarat stat ta' emergenza ta'

sahha pubblika huwa fattur favorevoli ghall-appellat ghaliex dan jillimita l-

tar-restrizzjonijiet u

ta' drittijiet

fondamentali tal-bniedem li l-Istat kien ikun jista' legalment jimponi fuq ic-

Ghalhekk dan l-argument tal-appellat huwa evidentement

Ma' dan jizdied illi l-istess subinciz 2 tar-regolament 3 tal-Avviz Legali 61

"(2) Kull ordni maħruġa skont is-subartikolu (1) ma għandux jippreġudika s-setgħa ta' kwalunkwe qorti li tordna l-ftuħ tar-reġistru tagħha, is-smigħ ta' kwalunkwe każ u kull ħaġa konsegwenzjali u inċidentali għaliha f'każijiet urġenti jew f'każijiet fejn tqis li l-interess pubbliku biex il-każ jinstema' għandu jipprevali, soġġett għal xi arranġamenti speċifiċi għall-ħarsien kontra u, jew għall-kontroll ta' epidemiji perikolużi jew mard infettiv hekk kif il-qorti tista' tiddetermina".

Id-diskrezzjoni thalliet f'iden il-Qorti tkomplix tisma kawzi minhabba

interess pubbliku jew urgenza.

Is-Supretendent ghalqet il-bini tal-Qorti

imma kien fid-diskrezzjoni tal-Qorti tkompliex tisma kawzi.

L-ghazla tal-mizuri idoneji ghat-trazzin tal-imxija tal-virus Sars-

Cov-2 f'Malta hija kwistjoni mhollija fil-margini ta' diskrezzjoni tal-Istat u

m'huwiex il-kompitu tal-Qorti illi tissostitwixxi d-diskrezzjoni tal-Istat u

tiddetermina hi liema kienu jkunu dawk il-mizuri idoneji jew idejali sabiex

Dak li trid tiddetermina l-Qorti huwa jekk il-mizuri

imposti mill-Istat jirrispettawx il-jeddijiet fondamentali tal-appellat garantiti

fil-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Konvenzjoni Ewropea.

It-tfittxija ghalhekk

m'hijiex ghall-legislazzjoni perfetta minn kull punt di vista, jew ghall-

legislazzjoni li kien jippromulga l-gudikant li kieku kien il-legislatur hu, izda

ghall-legislazzjoni li tirrispetta d-drittijiet fondamentali tal-bniedem u

tohloq u tilhaq il-bilanc rikjest bejn id-drittijiet tal-individwu u l-interessi l-

Kif intqal mill-Qorti Ewropea fis-sentenza fl-ismijiet Koufaki

Partikolarment meta l-interessi l-ohra involuti jirrigwardaw il-

protezzjoni tas-sahha pubblika, l-Istat ghandu margini ta' diskrezzjoni

wiesgha fir-rigward ta' dawk il-mizuri li jista' jimponi sabiex jilhaq l-ghan

intiz, u dan specjalment fil-kuntest ta' stat ta' emergenza ta' sahha

pubblika.

Dan multo magis ikkonsidrat illi f'dak li huwa it-trazzin tal-imxija

ta' mard infettiv li jhedded serjament is-sahha tal-popolazzjoni dawn il-

mizuri jkunu ttiehdu fuq il-parir ta' esperti xjentifici, kif jirrizulta li gara f'dan

il-kaz mix-xhieda tal-Professur Gauci, u ghalhekk il-Qorti ghandha

tezercita certu kawtela fejn si tratta ta' opinjoni teknika u medika sakemm

din ma tkunx tidher li hija manifestament irragjonevoli.

Barra minn hekk, fil-fehma ta' din il-Qorti l-ewwel Qorti naqset milli

taghti d-dovuta konsiderazzjoni lill-fatt illi l-mizuri impunjati kienu ttiehdu

fil-kuntest ta' emergenza ta' sahha pubblika u kienu intizi sabiex

jipprevjenu u jillimitaw l-imxija ta' marda novella u estremament infettiva

kkawzata mill-virus Sars-CoV-2.

Dan m'huwiex il-kaz fejn is-salvagwardja

tas-sahha dejjem tipprevali u ghalhekk iggib fix-xejn il-bqija tad-drittjiet

fondamentali kif irragunat l-ewwel Qorti, izda kaz fejn, peress illi hemm

interessi generali legittimi x'jittiehdu in konsiderazzjoni, l-Istat, inkluz l-

organu gudizzjarju tieghu, ghandu jibbilancja dawn l-interessi generali

legittimi ma' drittijiet tal-individwu li jistghu talvolta jkunu konfliggenti.

L-

ewwel Qorti naqset milli tiehu in konsiderazzjoni l-fatt illi fejn jidhol id-dritt

ghall-hajja, l-Istat ghandu wkoll obbligi pozittivi li jinkludu l-protezzjoni tal-

individwu minn theddid li hu ragonevolment prevedibbli, bhal ma huwa l-

F'dan ir-rigward il-Qorti taghmel referenza ghal dak illi

ntqal mill-Human Rights Committee tan-Nazzjoni Uniti fis-sens illi

Il-Qorti taghraf illi tant il-protezzjoni tas-sahha pubblika hija

kkonsidrata bhala ghan legittimu illi l-Konvenzjoni Ewropea stess

tippermetti d-detenzjoni ta' persuni mhux ghaliex ikunu [suspettati li]

ikkomettew reat izda biss sabiex tigi prevenuta l-imxija ta' mard infettiv.

Dan basta illi tkun mizura ta' last resort, ikun hemm relazzjoni ta'

proporzjonalita` bejn il-mizuri li jkunu ttiehdu mill-Istat u l-ghan li ghalihom

ikunu ttiehdu billi jinzamm bilanc bejn il-bzonn li jigi assigurat li mard

infettiv ma jinxteridx u d-dritt ghal liberta tal-persuna kkoncernata u basta

illi tkun tipperdura biss ghaz-zmien sakemm tkun strettament necessarja.

F'dan ir-rigward il-Professur Alistair Mowbray jispjega illi:

Huwa minnu illi dan m'huwiex direttament applikabbli f'dan il-kaz

peress illi l-appellat ma huwiex qieghed jigi detenut ghaliex huwa nnifsu

huwa aflitt minn xi marda infettiva, izda minn dan l-artikolu u l-

gurisprudenza relattiva wiehed jista' jislet principji applikabbli ghall-kaz

Primarjament din il-Qorti tosserva illi huwa car illi restrizzjonijiet

fir-rigward tad-dritt ghal liberta huma permissibli fejn dawn ikunu inghataw

effett sabiex l-Istat josserva l-obbligu tieghu illi jipprotegi s-sahha pubblika

mill-imxija ta' mard infettiv, u dan dejjem sakemm il-mizuri adottati mill-

Istat ghas-salvagwardja tal-hajja u s-sahha pubblika jkunu necessarji

sabiex jintlahaq l-ghan legittimu li ghalih ittiehdu u jkun intlahaq bilanc

gust bejn dawn il-mizuri u d-dritt tal-individwu ghall-liberta.

Illi filfatt, jinsab

salvagwardja tas-sahha pubblika:

Anke skont is-Siracusa Principles, mizuri mehuda mill-Istat ghas-

salvagwardja tas-sahha pubblika huma legittimi fejn ikunu intizi sabiex

jipprevjenu l-mard u jipprotegu lil popolazzjoni, jew membri individwali

taghha, minn theddid serju ghas-sahha, u dan dejjem jekk ikunu

konsonanti mar-rekwiziti imsemmija fil-paragrafu numru 10, inter alia

legalita, necessita u proporzjonalita.

Il-paragrafu 25 espressament

Filfatt, ezami komparattiv tal-gurisprudenza ta' diversi pajjizi

demokratici juri illi mizuri mehuda sabiex tigi protetta s-sahha pubblika fil-

kuntest ta' mard infettiv huma kkonsidrati bhala legittimi, u ma

jirraprezentawx ksur ta' drittijiet fondamentali fejn dawn il-mizuri jkunu

jirrizultaw li huma necessarji u proporzjonali.

Hekk per ezempju, l-Qrati tal-Istati Uniti ilhom jirrikonoxxu l-poter

tal-Istat illi jintroduci mizuri li jillimitaw d-drittijiet fondamentali jekk dawn

ikunu necessarji ghas-salvagwardja tas-sahha pubblika sa mis-seklu

dsatax b'applikazzjoni tal-principju salus populi suprema lex.

sentenza fl-ismijiet Seavey v. Preble (1874) il-Qorti Suprema ta' Maine

irrilevat illi:

fis-sentenza Jacobson v.

Massachusetts (Qorti Suprema tal-Istati Uniti, 1905):

Illum il-gurnata, il-protezzjoni tas-sahha pubblika minn mard infettiv

m'hijiex ikkonsidrata bhala kwistjoni illi dejjem tipprevali a detriment tad-

drittijiet

izda huwa rikonoxxut

illi d-drittijiet

fundamentali tal-individwu jistghu jigu limitati sa fejn hu necessarju

f'socjeta demokratika, u proporzjonalment ghall-ghan legittimu li l-Istat

ikun qieghed jipprova jikseb, sabiex tigi salvawardjata s-sahha pubblika.

Filfatt decizjoni aktar ricenti dwar il-legalita ta' restrizzjonijiet ta'

drittijiet fondamentali ghas-salvagwardja tas-sahha pubblika inghatat

mill-Karlsruhe Higher Regional Court fil-Germanja li tirrigwarda proprju d-

dritt ghall-liberta fil-kuntest tal-pandemija ta' Sars-CoV-2.

sentenza, in vista tar-riskju gholi ta' infezzjoni u n-nuqqas ta' gharfien

kurrenti dwar l-estent tal-marda u r-riskju ta' kontagju tal-marda ghall-

partijiet fil-proceduri gudizzjarji, d-difensuri legali taghhom, il-gudikanti, l-

impjegati tal-Qorti u l-pubbliku in generali, id-detenzjoni kontinwata tal-

akkuzat kienet proporzjonali ghall-ghan legittimu li l-Istat kien qieghed

jipprova jikkonsegwi, u cioe` l-prevenzjoni tat-tixrid tal-marda u r-

riduzzjoni tar-rata ta' infezzjoni, u ghaldaqstant ma kienetx illegali,

irrispettivament mil-fatt illi ma kien hemm l-ebda certezza dwar meta

monitoragg tas-sitwazzjoni sabiex il-kawza tissokta appena jkun possibli,

u jekk ikun hemm bzonn billi jitpoggew fis-sehh dawk il-mizuri necessarji

ghas-salvagwardja tas-sahha fil-Qorti, u ghandu jigi ffacilitat l-ezami tal-

legalita tad-detenzjoni kontinwata tal-akkuzat u l-principju generali tal-

proporzjonalita.

Inoltre, il-Conseil d'Etat f'decizjoni moghtija fit-22 ta' Marzu 2020

ukoll sahaq illi l-Istat ghandu l-poter u l-obbligu illi jintroduci mizuri ghas-

salvagwardja tas-sahha pubblika sabiex jipprevjeni jew jillimita t-tixrid tal-

epidemija.7 Dan basta illi, fejn dawn il-mizuri jkunu jammontaw ghall-

interferenza fid-drittijiet fondamentali tal-bniedem, il-mizuri ghandhom

ikunu necessarju u proporzjonali ghall-iskop li ghalihom huma ntizi.

Partikolarment fir-rigward ta' mizuri illi laqtu l-funzjonament tal-qrati u t-

tribunali ta' Franza, il-Conseil d'Etat kien tal-opinjoni illi dawn il-mizuri ma

kienux lezivi ta' drittijiet fondamentali ghaliex, inter alia, kienu jinkludu

dispozizzjoni mahsuba sabiex jiggarantixxu d-dritt ta' access ghall-qorti,

u wkoll in vista tal-fatt tan-neccessita illi jitnaqqas il-kuntatt bejn in-nies

sabiex tigi prevenuta jew limitata l-imxija tal-virus Sars-CoV-2.8

Fir-Renju Unit fis-sentenza fl-ismijiet Adrian Doru Cosar v.

Governor of HMP Wandsworth et gie deciz illi d-detenzjoni prolongata

ta' persuna kagun ta' dilungar fl-estradizzjoni taghha minhabba l-

pandemija ta' Sars-CoV-2 ma kienetx leziva tad-dritt fundamentali ghall-

liberta ghaliex baqa' possibli ghal dik il-persuna illi taghmel talbiet ghall-

liberta provvizorja u ghaliex kien hemm kontroll gudizzjarju fuq id-

decizjoni li l-estradizzjoni issehh f'data aktar tard.9

Il-Qorti taghraf ukoll illi skont il-gurisprudenza tal-Qorti Ewropea fl-

ezami tal-proporzjonalita` ta' mizuri mehuda mill-Istat fl-interess pubbliku

huwa ferm relevanti l-fatt illi l-Istat ikun qieghed jaffacja cirkostanzi jew

effect" tal-mizuri fir-rigward tal-individwu koncernat.10 Illi fil-kaz odjern,

ghalkemm huwa minnu illi l-legislazzjoni innifisha ma stabbilitx termini

fissi ghad-durata tal-mizuri, il-fatt illi l-Qrati inghataw il-poter illi jiddeciedu

illi jisimghu kawzi minkejja l-ordni ta' gheluq tal-Qorti u tar-Registru illimita

l-effett ta' dawn il-mizuri, tant illi, kif diga inghad, il-kumpilazzjoni tal-

appellat issoktat qabel ma gie revokat l-ordni ghall-gheluq tal-Qorti.

apparti l-fatt illi dawn l-Avvizi Legali kienu in effett ghal anqas minn tlett

xhur, fil-kuntest ta' emergenza ta' sahha pubblika u f'cirkostanzi

eccezzjonali

l-awtoritajiet pubblici kienu

jinsabu addetti bis-

salvagwardja tal-pubbliku minn marda novella u estremament infettiva li

ghaliha la hawn vaccin preventiv u lanqas trattament, u li tikkawza mard

serju u sahansitra mewt.

Ghaldaqstant, il-fatt li dawn l-Avvizi Legali ma stabbilewx limitu

ghad-durata taghha ma jfissirx awtomatikament illi huma lezivi tad-

drittijiet fondamentali tal-appellat.

Dan galadarba jirrizulta fattwalment illi

dawn l-Avvizi Legali kienu filfatt ta' natura temporanja u pjuttost limitata,

kemm ghaliex il-Qorti kompetenti ordnat l-issoktar tal-kumpilazzjoni

minkejja l-gheluq tal-Qorti kif kellha l-poter illi taghmel skont dawn l-Avvizi

Legali, u kemm ghaliex effettivament dawn l-Avvizi Legali kienu gew

revokati fi zmien ta' anqas minn tlett xhur.11

Barra minn hekk, jirrizulta mill-provi, u senjatament mix-xhieda

mhux kontradetta tas-Supretendent tas-Sahha Pubblika l-Professur

Charmaine Gauci, illi d-decizjoni kollha mehuda mill-awtoritajiet kienu

bbazati fuq konsiderazzjonijiet xjentifici a bazi tal-gharfien illi kien hawn

awtoritajiet pubblici.

sa dak iz-zmien fuq il-virus Sars-CoV-2 (fol.

Ghalhekk huwa

car illi ma kien hemm l-ebda arbitrarjeta fit-tehid ta' mizuri minn naha tal-

Tenut kont ta' dan kollu, din il-Qorti ma hijiex tal-fehma illi l-Avvizi

Legali 61 tal-2020 u 65 tal-2020 jistghu jitqiesu f'dan il-kaz bhala lezivi

tad-drittijiet fondamentali tal-appellat, ikkonsidrat illi mill-provi jirrizulta illi

l-mizuri impunjati ittiehdu ghal ghan legittimu, u cioe` s-salvgwardja tal-

hajja u s-sahha pubblika, kienu necessarji fid-dawl ta' informazzjoni

xjentifika rigward l-imxija tal-virus Sars-CoV-2, kienu proporzjonali u

kienu effettivament limitati fid-durata taghhom.

B'mod partikolari, il-fatt li

thalla finalment fid-diskrezzjoni tal-Qorti jekk tismax kawza jew le, a

kuntrarju ta' dak konkluz mill-ewwel Qorti, huwa salvagwardja krucjali

f'pajjiz demokratiku fejn il-kontroll gudizzjarju fuq mizuri li jillimitaw d-

drittijiet fondamentali tal-persuni huwa kkonsidrat bhala fondamentali

Inoltre, l-ezami li ghandu jsir fil-kuntest ta' determinazzjoni dwar

ilment ta' tkasbir tad-dritt ghall-liberta jrid ikun strettament irradikat fil-fatti

ta' kaz in dizamina u l-mod kif l-appellat ikun effettivament intlaqat mill-

mizuri inkwistjoni.

Kif intqal fis-sentenza fl-ismijiet Ilnseher v. Germany

Dan oltre l-fatt illi anke fejn jinstab illi l-ezami tal-legalita tad-

detenzjoni tal-applikant ma kienx wiehed spedit skont kif rikjest mill-

Konvenzjoni Ewropea, fejn ikun hemm sitwazzjonijiet eccezzjonali jista'

jkun il-kaz illi ma jkun hemm l-ebda ksur tal-Artikolu 5(4) tal-Konvenzjoni

Anke fil-kuntest tal-Artikolu 5(3) tal-Konvenzjoni gie meqjus illi

ghandu jkun hemm bilanc bejn id-drittijiet tal-akkuzat u l-interess generali,

u li dewmien li f'kawzi ohra jista' jitqies bhala eccessiv huwa kkonsidrat

bhala gustifikabbli

ikun hemm cirkostanzi partikolari,

partikolarment fil-kuntest ta' l-protezzjoni tal-ordni u s-sahha pubblika.13

Mehud in konsiderazzjoni dak diga rilevat aktar -il fuq, huwa

nfondat l-ilment tal-appellant illi b'effett tal-Avvizi Legali inkwistjoni id-

detenzjoni tieghu kienet saret arbitrarja u indefinita u li gie mcahhad milli

Ibda billi jinghad bejn it-13 ta' Marzu 2020 u d-19

ta' Mejju 2020 (u cioe` meta gie awtorizzat ir-rinviju tal-atti tal-

kumpilazzjoni), l-appellat prezenta rikors fejn ikkontesta l-legalita` tal-

arrest tieghu, li gie deciz l-ghada stess, u tlett rikorsi ohra ghall-helsien

mill-arrest, li kollha gew decizi fi ftit jiem, oltre r-rikors li beda dawn il-

Barra minn hekk, id-detenzjoni kontinwata tal-appellat ma

kinetx ibbazata fuq l-Avvizi Legali impunjati, izda fuq id-disposizzjonijiet

tal-Kodici Kriminali, u ghalhekk ma jistghax jinghad illi dawn l-Avvizi

Legali taw lok ghal detenzjoni ghal zmien illimitat jew mhux prevedibbli.

Filfatt ghalkemm l-appellat jilmenta illi huwa ma setghax jikseb il-helsien

mill-arrest ghaliex bis-sospensjoni tal-kumpilazzjoni ma kienux qed

jinstemghu xhieda, il-Qorti taghraf illi huwa car mid-digrieti li bihom gew

michuda t-talbiet tieghu ghall-helsien mill-arrest illi dawn ic-cahdiet ma

kienux ibbazati biss fuq biza ta' intralc ta' provi minhabba li l-

prosekuzzjoni kien ghad fadlilha xhieda xi tressaq, izda wkoll minhabba

l-fatt illi l-Qorti ma kienetx sodisfatta illi l-appellat kien jofri garanzija

sufficjenti li kien ser jidher quddiemha jekk moghti l-liberta mill-arrest

partikolament minhabba l-fatt li kellu diversi rizorsi u kuntatti fl-esteru,

minhabba l-possibilita ta' intralc fl-investigazzjoni pendenti minhabba l-

potenzjal illi javvicina terzi li ghadhom ma gewx identifikati waqt l-

investigazzjoni, is-severita tar-reat u l-kumplessita tal-kaz u d-dizordni

pubbliku li l-helsien mill-arrest tieghu jista' jikkawza minhabba l-isfond

politiku-socjali tar-reati li bihom qieghed mixli.

Dawn il-fatturi kollha huma

manifestament indipendenti mis-sospensjoni tal-kumpilazzjoni b'effett tal-

Ghaldaqstant huwa car illi l-ilment tal-appellat m'huwiex fondat.

B'effett tal-Avvizi Legali numru 61 tal-2020 u 65 tal-2020, il-kumpilazzjoni

kontra l-appellat twaqqfet ghal perjodu ta' ftit aktar minn xahrejn, u dan

kumpilazzjoni minkejja illi dawn l-Avvizi Legali kienu ghadhom fis-sehh u

l-Qorti kienet ghadha maghluqa.

Barra minn hekk, matul il-perjodu li dawn

l-Avvizi Legali kienu fis-sehh, l-appellat prezenta numru ta' rikorsi

permezz ta' liema talab li jinghata liberta provvizorja, liema rikors gew

Dan minkejja l-fatt illi, ghalkemm huwa

minnu li fil-pajjiz ma gie dikjarat l-ebda stat ta' emergenza ai termini tal-

Kostituzzjoni u/jew Konvenzjoni Ewropea, il-pajjiz kien jinstab ghaddej

minn emergenza ta' sahha pubblika kagunata minn marda novella li

ghaliha m'hawn l-ebda vaccin jew trattament u li tinxtered facilment, u

ghalhekk fil-fehma tal-Qorti kienu jezistu cirkostanzi eccezzjonali li

jiggustifikaw l-interval fil-kumpilazzjoni kontra l-appellat, u dan tenut kont

tal-fatt illi f'dak iz-zmien li l-kumpilazzjoni kienet sospiza baqa' possibli

ghall-appellat illi jottjeni ri-ezami spedit tad-detenzjoni kontinwata tieghu,

Ikkonsidrat din il-konkluzjoni, il-Qorti tqis illi huwa superfluwu li jigi

diskuss ir-raba' aggravju tal-appellanti ghaliex galadarba l-Avvizi Legali

impunjati instabu li m'humiex lezivi tad-drittijiet fondamentali tal-

appellant, zgur li ma kien hemm l-ebda raguni ghalfejn l-Avukat Generali

kellu jinjora dawn l-Avvizi Legali.

Fid-dawl ta' dan kollu il-Qorti tqis illi l-appell tal-Avukat tal-Istat u

tas-Supretendent tas-Sahha Pubblika huwa gustifikat u qieghed jigi

Ghal dawn il-motivi l-Qorti taqta' u tiddeciedi billi tilqa' l-appell tal-Avukat

tal-Istat u tas-Supretendent tas-Sahha Pubblika, tirrevoka s-sentenza

appellata sa fejn sabet illi b'effett tal-applikazzjoni tal-Avvizi Legali

61/2020 u 65/2020 sehh ksur tad-drittijiet fondamentali tal-appellat kif

protett bl-Artikolu 34 tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 5 tal-Konvenzjoni

Ewropea u fejn sabet illi l-Avukat Generali ma kellux jistrieh fuq l-Avvizi

Legali 61/2020 u 65/2020 sabiex ma jirrinvjax l-atti tal-Kumpilazzjoni

Numru 720/2019 quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti

Istruttorja u ma jissoktax is-smigh tal-istess kumpilazzjoni filwaqt illi

tikkonfermaha fil-bqija taghha u konsegwentement tichad it-talbiet kollha

tal-appellat Yorgen Fenech, bl-ispejjez taz-zewg istanzi jithallsu mill-

Deputat Registratur mb


Ċiv.

QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR.

IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

IMĦALLEF TONIO MALLIA

Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020.

Numru 2 Ċitazzjoni numru 725/05 AE

Alfred Morales v. Francesca Antignolo u Dr. Anthony Mizzi u Prokuratur Legali Luisa Zbaida nominati bhala kuraturi deputati sabiex jirraprezentaw lill-assenti Michael Antignolo u b'digriet tat-30 ta' Dicembru 2019 stante l-mewt ta' Francesca Antignolo l-atti gew trasfuzi f'isem Nicholas, Matthew u Michaela ahwa Salomone

Rat ir-rikors ġuramentat li ressaq l-attur fl-10 ta' Awwissu 2005 u li jaqra

"Peress illi permezz ta' skrittura datata 1 ta' Novembru 1998, hawn annessa u mmarkata bhala Dokument 'A', l-attur ssoministra lill-

hekk:

Ċiv.

konvenuti aċċettanti b'titolu ta' self 'brevi manu' somma flus illi minnha għadha dovuta s-somma bilanċjali ta' Lm11,400 (ħdax-il elf u erba' mitt lira Maltin); "Peress illi l-imsemmija skrittura ġiet imġedda diversi drabi, u f'kull okkażjoni l-konvenuti irrikonoxxew id-debitu tagħhom favur l-attur; "Peress illi ripetutament il-konvenuti ġew interpellati diversi drabi anke permezz ta' ittra uffiċjali datata 25 ta' Lulju 2005, sabiex jersqu għall- ħlas tas-somma dovuta iżda huma baqgħu inadempjenti u għalhekk kellha issir din il-kawża; "Jgħidu għalhekk il-konvenuti għaliex m'għandhiex din l-Onorabbli Qorti: "1.

Tiddikjara illi l-konvenuti solidalment bejniethom jew huma, jew min minnhom, huma debituri tal-atturi fis-somma bilanċjali ta' Lm11,400 (ħdax-il elf u erba' mitt lira Maltin); "2.

Tikkundanna lill-konvenuti solidalment bejniethom jew huma, jew min minnhom, sabiex iħallsu lill-atturi s-somma bilanċjali ta' Lm11.400 (ħdax-il elf u erba' mitt lira Maltin);

"Bl-ispejjeż kollha inklużi dawk tal-ittra uffiċjali datata 25 ta' Lulju 2005, tal mandati ta' sekwestru ppreżentat kontra l-konvenuti, u bl-imgħax legali mill 25 ta' Lulju 2005, kontra l-konvenuti li huma minn issa nġunti għas-subizzjoni."

Rat ir-risposta ġuramentata tal-konvenuta li in forza tagħha hi eċċepiet:

tippreżenta

Illi kontestwalment ma' din in-nota ta' eċċezzjonijiet, l-esponenti

Illi l-esponenti qiegħda tagħti ruħha b'notifikata bl-atti taċ- l-

"1. ċitazzjoni numru 725/2005 u għalhekk qiegħda eċċezzjonijiet tagħha għall-istess ċitazzjoni.

"2. ppreżentat rikors fl-atti taċ-ċitazzjoni numru 725/2005; Illi d-dejn konsistenti fis-somma bilanċjali ta' ħdax il-elf u erba' mitt "3. lira Maltin (Lm11,400) kien ikkuntrattat mir-raġel ta' l-esponenti, Michael Antignolo, li kien vittma ta' l-użura, kif ġie kkonfermat minn sentenza ta' l-14 ta' Diċembru 2004 tal Qorti Kriminali, fl-ismijiet Ir- Repubblika ta' Malta v. Michael Antignolo u Marcellino Cutajar Gauci, hawn annessa u mmarkata bħala Dok.

F1, fejn huwa ġie lliberat minn l- akkuża ta' attentat omiċidju; Illi l-esponenti saret taf biss bl-iskrittura ta' l-1 ta' Novembru 1998, "4. allegata maċ-ċitazzjoni, fis-sena 2000, meta Michael Antignolo kien mhedded b'ħajtu.

Kienu mheddha wkoll ħajjet uliedu, u għalhekk l-

Ċiv.

Illi l-esponenti u żewġha Michael Antignolo għaddejjin minn

esponenti ffirmat id-dokument sabiex issalva ħajjet uliedha u żewġha.

Alfred Morales, b'hekk, serraħ rasu illi żewġha sejjer iħallsu.

Żewġha iżda naqas milli jagħmel dan, u issa sahansitra jinsab barra l-pajjiż; "5. proċess ta' separazzjoni; tiġi "6. kkundanata tħallas s-somma bilanċjali ta' ħdax il-elf u erba' mitt lira Maltin (Lm11,400) solidament mal-konvenut żewġha Michael Antignolo; "7.

Salv eċċezzjonijiet oħra;"

Illi minħabba ċ-ċirkostanzi,

l-esponenti m'għandiex

Rat ir-risposta li l-konvenuti kuraturi deputati ressqu u li in forza tagħha

eċċepew:

Illi f'dan l-istadju l-esponenti mhux edotti mill-fatti u għalhekk jirriservaw li jippresentaw nota tal-eċċezzjonijiet ulterjuri meta u jekk jirrnexxilhom jikkomunikaw mal-assenti minnhom rappresentati u f'dan ir-rigward minn issa jitolbu lill-attur jipprovdilhom kull informazzjoni li jista' għandu dwar kull mezz ta' komunikazzjoni mal-istess assenti.

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri."

Rat is-sentenza li tat il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fil-21 ta' Mejju, 2014, li in

forza tagħha ddeċidiet il-kawża billi:

Tiċħad l-eċċezzjoni ulterjuri.

Tiċħad l-eċċezzjonijiet fil-meritu.

Tilqa' t-talba tal-attur u tikkundanna lill-konvenuti sabiex iħallsu lill-attur s-somma ta' sitta u għoxrin elf ħames mija u erbgħa u ħamsin ewro u ħamsa u tmenin ċenteżmu (€26,554.85), bl imgħax kif mitlub u bl-ispejjeż kontra l-konvenuti.

B'dan li d-dritt tal-kuraturi għandu proviżorjament jitħallas mill-attur bi dritt li jirkupraħ mingħand il-konvenuti."

il-Qorti

is-sentenza

tagħha wara

li għamlet

is-segwenti

konsiderazzjonijiet:

Ċiv.

"Permezz ta' skrittura privata datata 1 ta' Novembru 1998, l-attur u l- konvenut ftehemu:

"Bil-preżenti skrittura ta' Alfred Morales imwieled L-Għasri u residenti 77, Triq il-Parroċċa Mqabba qed jissoministra b'titolu ta' self lil Michael D’Alfonso personalment li joqgħod 189/2 Tower Road, Kappara, San Ġwann s- somma ta' Lm16,000 (sittax-il elf Lira Maltin) u dawn għandhom jitħallsu lura minn Michael Antignolo lil Alfred Morales, Lm1,000 (Lira Maltin) kull l- aħħar tax-xahar mit-30 ta' Novembru 1998 sal-31 ta' Marzu 1999 u l- bilanċ ta' Lm11,000 (ħdax il-elf Lira Maltin) jitħallas fit-30 ta' April 1999.

Dawn il-flus huma għal skop ta' negozju għal kumpannija M. Salomone & Sons Ltd kif ukoll għal raġunijiet personali.

Is-somma kollha bla imgħax"(fol.

"Imbagħad:

Fit-30 ta' Marzu 1999 il-partijiet f'din il-kawża ffirmaw dikjarazzjoni li tgħid: "Jiena Alfred Morales niddikjara li mill-ammont fuq imsemmi jiena fadalli nieħu minn għand Michael Antignolo is-somma ta' Lm13,300 liema somma il-partijiet jaqblu li għandha titħallas fi żmien sena mil-lum" (fol.

Fil-15 ta' Ġunju 2000 il-partijiet f'din il-kawża ffirmaw din id- dikjarazzjoni:

"Aħna hawn taħt iffirmati Alfred Morales u Michael Antignolo imsemmija fl- iskrittura fuq in-naħa l-oħra tal-paġna qegħdin naqblu li nestendu t- terminu għal ħlas tas-somma ta' Lm13,300 sal-31 ta' Lulju 2000"(fol.

"Dikjarazzjonijiet li huma ffirmati wkoll mill-avukat ta' fiduċja tal-konjugi Salomone, bħala xhud tal-firem u identita.

"Il-qorti semgħet il-provi li ressqu l-partijiet fil-kawża u tosserva:

Fir-raba' eċċezzjoni l-konvenuta allegat li kienet taf bl-iskrittura "i. tal-1 ta' Novembru 1998 fis-sena 2000, meta żewġha Michael Antignolo kien mhedded b'ħajtu, u kienu mhedda wkoll ħajjiet uliedha.

Qalet li din kienet l-unika raġuni għalfejn iffirmat id- dokument.

Mill-istess skrittura (fol.

41) jirriżulta li l-ewwel darba li ffirmat dikjarazzjoni fir-rigward tad-dejn li żewġha għamel mal-attur kien fit-30 ta' Marzu 1999; "ii.

Irriżulta li l-konvenut kien akkumula kwantita dejn, fatt li ġab ħafna inkwiet u diffikultajiet fil-familja.

Jidher ukoll li l-konvenuta ma kenitx taf id-dettalji dwar dak li qiegħed jagħmel żewġha (ara deposizzjoni ta' Dr Peter Morales Shtewil Cuthbert, seduta tat-8 ta' Novembru 2012 a fol.

Sfortunatament il-konvenuta sfat vittma tat-taħwid ta' żewġha, li minflok ra kif għamel biex isolvi l-problemi dabbar rasu

Ċiv.

Issemmiet wkoll l-użura.

Pero` f'dan ir-rigward ukoll ma

minn Malta u jidher li ħalla lill-martu lampa stampa; "iii.

M'hemmx prova li l-attur għamel xi theddid lill-konvenuti.

Anzi l konvenuta xehedet: "Dwar Borg niftakar li żewġhi kien qalli (li) dan ir raġel mhux bħall-oħrajn.

Jien fhimt li ma kienx tip ta' kwalita` ta' raġel bħal l-oħrajn cioe` li jheddu" (fol.

Għalhekk żgur li fil-każ tal- attur ma jistax ireġi dak li ngħad fit-tielet eċċezzjoni.

Il-konvenuta qatt ma xehedet li ffirmat għaliex l-attur kien heddidhom. "iv. tressqux provi li f'dan il-każ hemm xi użura; "v. Irriżulta kif meta l-konvenuti ffirmaw id-dikjarazzjonijiet tat-30 ta' Marzu 1999 u 15 ta' Ġunju 2000, kienu assistiti minn avukat li kien ħabib personali ta' missier il-konvenuta u kien ġie involut biex igħin lill-koppja minħabba d-dejn li kien għamel Michael Antignolo; "vi.

M'hemmx dubju li l-flus ingħataw lil Michael Antignolo u l- konvenuta ma kenitx involuta fl-iskrittura ffirmata fl-1 ta' Novembru 1998.

Madankollu meta l-konvenuta ffirmat id-dikjarazzjonijiet tat-30 ta' Marzu 1999 u tal-15 ta' Ġunju 2000, ġiet li rratifikat dak li għamel żewġha.

B'dak li għamlet il-konvenuta kienet qegħda tirrikonoxxi d- dejn li kellu żewġha ma' l-attur u assumiet ukoll ir-responsabbilta` għalih.

Tant il-konvenuta tafu dan li xehedet: "L-uniku raġuni għalfein jiena iffirmajt l-karta, li fugha qed jibbaża l-kawża Borg kien għax jien ġejt infurmata minn Dr Joe Grech Lateo li kulħadd ser jitħallas mal-bejgħ tal-ishma li kellu Michael.

X'sar mill-prezz tal-bejgħ tal-ishma li fir- realta` seħħ m'għandi l-ebda idea jew tagħrif..… Jiena kelli fiduċja assoluta f'Dr Grech Lateo.

Ma qadtx nistaqsieh għalfejn jien ser noqgħod niffirma jekk id-dejn ma għamiltux jien.

Hu kien ikkonvinċini bil-mod kif kellimni li dan ma kienx ser ikun hemm problemi li kif jinbiegħu l- ishma kulħadd ser jitħallas" (fol.

Hu evidenti li l-iskritturi kienu l-mod kif jintrebaħ iktar żmien sabiex l-attur ma jieħux passi ġudizzjarji biex jitħallas dak li kien dovut lilu.

B'dan il-mod il-konvenut seta' jikkonċentra fuq il-bejgħ ta' ishma fil-kumpannija VJ Salomone Limited mingħajr biża' li xi kreditur jisfrattalu l-pjanijiet.

Fil-fatt bl-

iskrittura tat-30 ta' Marzu 1999 intrebħet sena filwaqt li bit-tieni

waħda ngħatat estensjoni ta' xahar.

Hu evidenti wkoll li l-attur kien

dispost li jikkonċedi tali żmien diment li tkun ukoll involuta mart l-

F'dan ir rigward il-konvenuta xehedet: "Dr Fenech qalli wkoll li

kellna niffirmaw dokumenti biex nirbħu iż-żmien sakemm Michael

ibiegħ is-shares ta' VJ Salomone u jidħlu l-flus u jitħallsu dawn in-

Qalli jekk ma niffirmax jien dawn in-nies ma kienux ser

jaċċettaw" (fol.

Fil-fehma tal qorti l-uniku raġuni għalfejn il-

konvenuta ffirmat id-dikjarazzjonijiet tat-30 ta' Marzu 1999 u 15 ta'

Ġunju 2000 kien sabiex tirratifika u taċċetta dak li għamel żewġha.

ppreżentat fil-15 ta' Novembru 2013 (fol.

109) il-konvenuta tinsisti li

bil-firma tagħha ma kenitx qegħda taċċetta d-dejn.

Il-qorti ma taqbilx.

Il-konvenuta xehedet: "… jiena ġegħluni niffirma biex nirbaħlu ftit

tal-konvenuti

id-dejn sar

il-mod

Ċiv.

żmien sakemm ibiegħ is-shares".

Sabiex l-attur jagħti iktar żmien lill-konvenut għall-ħlas, ma kellux bżonn il-kunsens jew il-firma ta' martu.

Għalhekk il-konklużjoni tal-qorti hi differenti. "vii.

Il-konvenuta fdat li mill-bejgħ tal-ishma li żewġha kellu f'kumpannija tal-familja, kien ser ikun hemm biżżejjed flus biex jitħallsu debituri.

Sfortunatament hu evidenti li mhux id-debituri kollha tħallsu, u l-attur hu wieħed minnhom.

Għalkemm il-konvenuta ffirmat id-dikjarazzjonijiet fuq parir li ngħatat mill-avukat li kien qiegħed jassistihom u qalet li meta ffirmat kienet għaddejja "minn perjodu ferm diffiċli u stressanti għaliha u dan minħabba l-azzjonijiet egoisti ta' Michael Antignolo li daħal f'ħafna dejn ma' nies perikoluż...." (nota ta' sottomissjonijiet preżentata fid-19 ta' Mejju 2014), jibqa' l- fatt li ffirmat u ma saret l-ebda kundizzjoni li r-responsabbilta` tagħha tkun limitata. "viii.

Jirriżulta li fil-11 ta' Ottubru 2000 ġie ppubblikat kuntratt li biħ il-konvenuti tterminaw il-komunjoni tal-akkwisti (fol.

Fil- kuntratt jingħad: "1.

Il-partijiet jaqblu illi jekk hemm xi debiti li saru mill-konjugi Antignolo flimkien, dawn jibqgħu fir-responsabbilta` ugwali tat-tnejn li huma flimkien, mentri jekk xi wieħed minnhom għamel/għamlet xi debitu mingħajr il-kunsens jew konsapevolezza tal-parti l-oħra, liema debitu skond il-liġi jirrikjedi l-kunsens l-ieħor jew l-oħra, dan id-debitu jew debiti partikolari jkun fir-responsabbilta` esklussiva ta' dik il-parti li tkun għamlitu".

Dikjarazzjoni li għall-attur kienet res inter alios acta.

"Fit-30 ta' Mejju 2012 il-konvenuta ppreżentat eċċezzjoni ulterjuri, cjoe` li l-azzjoni hi preskritta ai termini tal-Artikolu 2156(e) tal-Kodiċi Ċivili (ara fol.

L-aħħar skrittura li ġiet iffirmata mill-konvenuta hi datata 15 ta' Ġunju 2000.

Il-kawża ġiet preżentata fl-10 ta' Awissu 2005.

Mill-provi ma rriżultax li wara li ġiet iffirmata l-iskrittura tal-15 ta' Ġunju 2000 il- konvenuta għamlet xi dikjarazzjoni fis-sens li tirrikonoxxi li hi debitriċi tal-attur.

Mill-atti jirriżulta li kienu saru pagamenti lill-attur fil-15 ta' Ottubru 2001, 25 ta' Marzu 2002, 8 ta' Mejju 2002, 30 ta' Lulju 2002, 5 ta' Novembru 2002 u 4 ta' Frar 2003 (fol.

F'dan ir-rigward il-qorti tosserva li kull darba li sar pagament ġiet interrotta l-preskrizzjoni.

Dan ukoll jekk il-pagamenti saru mingħajr ma kienet taf il-konvenuta.

Dan tal-Kodiċi Ċivili2.

Tant hemm b'applikazzjoni solidarjeta` bejn il-konjugi li l-Artikolu 1330 tal-Kodiċi Ċivili jipprovdi:

"Meta l-beni tal-komunjoni tal-akkwisti ma jkunux biżżejjed biex jitħallsu d-djun li jkunu piż fuqhom, il-kredituri ta' dik il-komunjoni jistgħu jinforzaw it-talba tagħhom in subsidium kontra l-beni parafernali tal- miżżewġin".

1 Ara wkoll verbal tal-20.3.2012 (fol.

2 "L-accettazzjoni tad-dejn minn wiehed mid-debituri in solidum, u kull att iehor li jikser il- preskrizzjoni ghall-wiehed minn dawk id-debituri, jikser il-preskrizzjoni wkoll ghad-debituri l-ohra u ghall-werrieta taghhom".

Ċiv.

"Għalkemm il-konjugi Antignolo għażlu li jitterminaw il-komunjoni tal- akkwisti, dan 'il fatt ma bidel xejn in kwantu hu res inter alios acta għall- attur."

Rat ir-rikors tal-Appell ta' Francesca Antignolo li in forza tagħha, għar-

raġunijiet minnha premessi, talbet lil din il-Qorti jogħġobha:

"...tilqa' dan l-appell u tirrevoka, tħassar, u tannulla s-sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fil-21 ta' Mejju 2014, tilqa' l- eċċezzjonijiet tal-intimata appellanti u tiċħad it-talbiet tal-appellat fil- konfront tagħha għar-raġunijiet fuq esposti u dana bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-appellat."

Rat ir-riposta tal-konvenuti kuraturi deputati li in forza tagħha irrimettu

ruħhom għas-savju u superjuri ġudizzju ta' din il-Qorti;

Rat ir-risposta tal-attur li in forza tagħha, għar-raġunijiet minnu premessi,

talab li din il-Qorti jogħġboha:

"...sabiex filwaqt illi TIKKONFERMA in toto s-sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fil-wieħed u għoxrin (21) ta' Mejju tas-sena elfejn u erbatax (2014), fl-ismijiet premessi, TIĊĦAD l- appell ta' l-appellata, u dan bl-ispejjes taż-żewġ istanzi kontra tagħha."

Semgħet lid-difensuri tal-partijiet;

Rat l-atti kollha tal-kawża u d-dokumenti esebiti;

Ikkonsidrat;

Ċiv.

Illi f'din il-kawża l-attur qed jibbaża t-talba tiegħu għar-rifusjoni ta' somma

mislufa fuq skrittura datata l-1 ta' Novembru, 1998, fejn il-kovenut Michael

Antignolo issellef is-somma ta' Lm 16,000, bla imgħax.

Fit-30 ta' Marzu, 1999, saret skrittura oħra fejn ġie dikjarat li l-bilanċ li kien

fadal x'jitħallas kien ta' Lm 13,300, sar qbil ukoll li s-somma kellha titħallas

lura saż-żmien estiż tal-31 ta' Lulju, 2000.

Din l-obbligazzjoni kienet ġiet

wara iffirmata mill-konvenuta, mart il-konvenut.

Il-konvenut Michael

Antignolo huwa assenti minn dawn il-gżejjer u ma kkontestax it-talba

attriċi, ħlief li l-kuraturi nominati mill-Qorti biex jirrapreżentawħ jgħidu li

ma humiex edotti mill-fatti.

Il-kovenuta eċċepiet li hi iffirmat l-iskrittura, wara li hi, żewġha u ulieda

ġew mhedda b'ħajjithom.

Qalet ukoll li s-somma mislufa tikkomprendi l-

użura u li hi għaddejja minn proċess ta' separazzjoni personali minn ma'

L-ewwel Qorti sabet li l-allegazzjonijiet li resqet il-konvenuta jew ma ġewx

ppruvati jew ma kellhom ebda bażi fil-liġi, u għaddiet biex tilqa' t-talba

Il-konvenuta appellat mis-sentenza u tissottometti illi l-firma tagħha fuq l-

iskrittura hija invalida għax il-kunsens tagħha kien ivizzjat b'theddid li sar

żewġha.

attriċi.

Ċiv.

fuq ħajjitha u ħajjet uliedha, li l-iskrittura hija nulla għax simulata, li l-

azzjoni hi preskritta skont l-Artikolu 2156 (e) tal-Kodiċi Ċivili, u li ma

għandhix tħallas imgħax żejjed li hu riżultat ta' dewmien tal-qorti sabiex

jinbdew dawn il-proċeduri.

Trattat l-appell, u meqjus l-ewwel aggravju, din il-Qorti, bħal l-ewwel Qorti

qabilha ma ssibx li l-konvenuta iffirmat l-iskrittura in kwistjoni għax ġiet

mheddha biex tagħmel hekk.

Jidher, skont ix-xhieda tagħha, li żewġha

akkumula ħafna dejn u hi kienet tiġi mheddha minn diversi kredituri ta'

żewġha, tant li ġieli raqdu għandha xi uffiċjali tal-Pulizija.

pero`, ma kienx isir mill-attur u l-obbligazzjoni fil-konfront tiegħu ma

iffirmathiex konsegwenza ta' xi theddid.

Hi stess tgħid li dwar l-attur fehmet li dan "ma kienx ta' kwalita` ta' raġel

bħal l-oħrajn cioe` li jheddu".

Hija ma qalitx, u lanqas ma jirriżulta, li

iffirmat dan il-ftehim minnħabba t-theddid li kellha mingħand terzi.

qalet li "l-uniku raġuni għalfejn jiena iffirmajt il-karta, li fuqha qed tibbaża

l-kawża Borg, kien għax jien ġejt infurmata minn Dr. Joe Grech Lateo li

kulħadd ser jitħallas mal-bejgħ tal-ishma li kellu Michael" fil-kumpaniji

tiegħu.

L-attur, bir-raġun, kien qed jiġri wara flusu, u mitlub jistenna iżjed

biex jitħallas, iddikjara li kien lest jistenna jekk il-konvenuta tiffirma hi wkoll

B'dan il-mod, l-attur kien qed jipproteġi l-interessi tiegħu b'via

legali, u dan ma jikkostitwix vjolenza.

Fil-fatt fil-kawża Eurobridge

Ċiv.

Shipping Services Ltd. v. Scicluna, deċiża mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili

fit-30 ta' April, 2001, ġie osservat li d-direzzjoni mis-soċjeta` attriċi li ma

tirrilaxxjax il-merkanzija li importa l-konvenut jekk ma jiffirmax kambjali

biex tassikura ruħha dwar il-pagament tal-bilanċ li kien pendenti fuq

konsenja preċedenti, kien biss eżerċizzju ta' dritt biex jikkawtela l-

pretensjoni tiegħu.

issib l-applikazzjoni tiegħu f'dan il-każ.

Dwar l-aggravju marbut ma simulazzjoni, dan ukoll ma jreġix għal diversi

raġunijiet: (1) dan l-aggravju ma ġiex sollvut in prim istanza, u ma jistax

għalhekk jitqanqal quddiem din il-Qorti; (2) wieħed ma jistax jipproċedi

b'talba għal dikjarazzjoni ta' nullita` minħabba vizzju tal-kunsens u mill-

banda l-oħra jipproċedi wkoll b'talba għal dikjarazzjoni li l-att huwa simulat

(ara l-istudju li sar in materja mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fil-kawża Sam

Investments Ltd. v. Cassar Abela Pickard, deċiża fit-30 ta' Mejju, 2017), u

(3) is-simulazzjoni teħtieġ prova li l-partijiet kollha jkunu tal-istess fehma

li dak in-negozju li juri li sar fil-fatt ma riduħx (ara Annot Co. Ltd. v.

Caruana Dingli, deċiża wkoll mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fil-5 ta' Diċembru,

2017, u Cini v. Zammit, deċiża minn din il-Qorti fit-22 ta' Ottubru, 1986).

F'dan il-każ ma hemmx il-konkors ta' ħsieb bejn il-partijiet li jwassal għal

xi konklużżjoni differenti minn dik ta' validita` tal-ftehim.

L-attur spjega

b'mod ċar kif wasal għas-somma ta' Lm 16,000 mislufa, spjegazzjoni li

Ċiv.

fiduċja tal-konvenuti.

anka ta lill-partijiet fil-preżenza ta' Dr. Joe Grech Lateo, li kien l-avukat ta'

Fil-kuntest tal-tielet aggravju, marbut mal-preskrizzjoni, kif tajjeb osservat

il-pagamenti akkont

li saru mill-konvenut

lill-attur,

jinterrompu l-preskrizzjoni mhux biss fil-konfront ta' dak li għamel il-

pagamenti, iżda wkoll fil-konfront ta' dawk marbuta solidalment miegħu

għad-dejn.

Li hemm is-solidarjeta` bejn il-konjugi ġie konfermat minn din

il-Qorti, sede inferjuri, fil-kawża Markham v. Bishop deċiża fid-9 ta'

Fir-rigward tal-aggravju marbut mal-kundana għall-ħlas tal-imgħax mid-

data tal-preżentata tal-att promotur ta' din il-kawża, kwalunkwe dewmien

li kien hemm fl-appuntament tal-kawża għas-smiegħ mhux tort tal-attur

appellat, u ma għandux ibati preġjudizzju minħabba xi nuqqas fl-

amministrazzjoni tal-qorti.

F'kull każ, kif tajjeb osserva l-attur, din il-

kawża kellha issir minħabba li l-konvenuti ma ottemperawx ruħhom mal-

obbligazzjoni naxxenti bejn il-partijiet, u dan peress li l-konvenuti kienu

debituri in solidum fil-konfront tal-attur, u għalhekk il-proċeduri quddiem

il-qrati infetħu minħabba n-nuqqas inizjali tal-konvenuti.

Dan l-aggravju, għalhekk, irid jiġi wkoll miċħud.

Għaldaqstant, għar-raġunijiet premessi, tiddisponi mill-appell interpost

minn Francesca Antignolo billi tiċħad l-istess u tikkonferma fis-shih is-

L-ispejjeż in prim istanza jitħallsu kif ordnat l-ewwel Qorti, waqt li dawk

relatati ma' dan l-appell jitħallsu kollha mill-appellanti Francesca

Giannino Goetz! Farrugia Holland Elamrousy

Tonio Zammit Giuliano Elamrousy

Ċiv.

sentenza tal-ewwel Qorti.

Mark Cekic Prim Imħallef

Deputat Reġistratur rm

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments