QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF MARK CHETCUTI ONOR.

Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020.

Numru 12 Citazzjoni numru 258/10 JZM

B'rikors ġuramentat preżentat fit-18 ta' Marzu 2010 l-atturi talbu lill-

Qorti sabiex tikkundanna lill-konvenuti jħallsuhom is-somma ta' €26,893

(€15,708.66 mill-kumpanjia konvenuta u l-bilanċ mill-konvenuti), ħlas li

sar fuq konvenju għax-xiri mingħand il-konvenuti ta' duplex maisonette

bin-numru 3A, Garden Residence, Triq Nutar Zarb, Ħal Tarxien u li qalu li kien

skada u tilef l-effetti tiegħu.

Talba bażata fuq il-premessa li l-konvenju u

skrittura oħra ta' appalt li ffirmaw il-partijiet kienu tħallew jiskadu u l-

konvenuti ma kinux għamlu proċeduri kontra l-atturi sabiex jiġu mġiegħla

jwettqu l-wegħda li jixtru.

Il-konvenuti wieġbu u pproponew ukoll rikonvenzjoni fejn talbu lill-

Qorti sabiex:-

Tiddikjara li l-intimati rikonvenzjonanti naqsu milli jonoraw l- obbligi kontrattwali taghhom naxxenti mit-tliet skritturi suriferiti lkoll datati 19 ta` Gunju 2009 [kif sussegwentement prorogati] u ghalhekk ai termini tal- istess skritturi huma tilfu s-sommom ta` flus minnhom imhallsa ; "2.

Tiddikjara ghalhekk illi s-somma komplessiva ta` erbgha u ghoxrin elf u sitt mija u tlieta u disghin Ewro [Ewrop 24,693] li r-rikorrenti rikonvenzjonati kienu ghaddew lill-intimati rikonvenzjonanti kif hawn suespost hija issa proprjeta` tal-intimati rikonvenzjonanti; "3.

Tiddikjara wkoll illi l-intimati rikonvenzjonanti kienu qed jagixxu in mala fede u li in konsegwenza ta` dan l-intimati rikonvenzjonanti soffrew danni ; "4.

Tillikwida sofferti mill-intimati konsegwenza tal-agir tar-rikorrenti rikonvenzjonati ; "5.

Tikkundanna lir-rikorrenti rikonvenzjati sabiex ihallsu dik is- somma hekk likwidata mill-intimati rikonvenzjonanti".

rikonvenzjonanti

B'sentenza tal-15 ta' Lulju 2014 l-ewwel Qorti ddeċidiet il-kawża

"Ghar-ragunijiet kollha premessi, il-Qorti qeghda taqta` u tiddeciedi din il-kawza billi qeghda tipprovdi kif gej dwar it-talbiet attrici, dwar l- eccezzjonijiet talbiet rikonvenzjonali tal-konvenuti, u dwar l-eccezzjonijiet tal-atturi ghall- kontrotalba tal-konvenuti :- "1.

Tastjeni milli tiehu konjizzjoni ulterjuri tal-ewwel talba tal-atturi.

tal-konvenuti ghat-talbiet attrici, dwar

Tichad it-tieni talba tal-atturi.

Tilqa` l-ewwel talba rikonvenzjonali tal-konvenuti.

Tilqa` t-tieni talba rikonvenzjonali tal-konvenuti.

Tastjeni milli tiehu konjizzjoni ulterjuri tat-tielet talba rikonvenzjonali tal-konvenuti.

Tichad ir-raba` u l-hames talbiet rikonvenzjonali tal- konvenuti.

Tordna li l-ispejjez kollha ta` din il-kawza jithallsu in kwantu ghal nofs mill-atturi, u in kwantu ghan-nofs l-iehor mill- konvenuti flimkien".

L-atturi appellaw mis-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili tal-15

ta' Lulju 2014 u talbu lil din il-Qorti sabiex tibdel is-sentenza fis-sens li

filwaqt li ma tqisx l-ewwel talba għaliex eżawrita wara li tat lill-konvenuti l-

opportunita` li jikkontestaw il-kawża, tilqa' t-tieni talba u tikkundanna lill-

konvenuti jħallsu l-ammont mitlub ta' €26,893 bl-imgħax kif mitlub mid-19

ta' Ġunju 2009 sal-ġurnata tal-effettiv pagament, u tiċħad l-ewwel żewġ

talbiet tar-rikonvenzjoni u tikkonferma dik il-parti tas-sentenza li biha

ċaħdet it-talbiet l-oħra tar-rikonvenzjoni.

B'hekk din il-Qorti tikkundanna

lill-konvenuti jħallsuhom l-ammont mitlub ta' €26,893 bl-imgħax skont il-

liġi.

irraġunat:-

L-ewwel Qorti ddeċidiet il-kawża fuq il-punt dwar jekk kienx hemm

raġuni valida sabiex l-atturi ma jersqux għall-kuntratt ta' xiri.

Dik il-Qorti

"Minn evalwazzjoni ta` din il-gurisprudenza, hekk kif applikata ghall-kaz tal-lum, din il-Qorti hija tal-fehma illi fil-konvenji in kwistjoni, id-depoziti li thallsu mill-atturi kienu ntizi illi jintilfu jekk l-atturi ma jersqux ghall-

kuntratt finali ghal raguni li ma tkunx valida fil-ligi.

Kienu inoltre kwalifikati bhala danni prelikwidati favur il-konvenuti.

Hiha ghalhekk il- fehma illi l-hlasijiet li saru ghandhom jitqiesu bhala "kapparra" jew "forfeitable deposit" dment illi ma ssirx il-prova ta` raguni valida fil-ligi ghala l-atturi ma ressqux ghall- pubblikazzjoni tal-att finali.

Il-fatt li fil- konvenji tnizzel il-kliem "not by way of earnest" ma jfissirx li dak id- depozitu ma kellux jitqies bhala forfeitable deposit.

In vista tad- deskrizzjoni li l-partijiet stess qablu li jinserixxu fil-konvenju fis- sens illi d-depozitu kellu jintilef fil-kaz li l-kompraturi ma jersqux ghall-kuntratt finali ghal raguni mhux valida huwa konferma li d-depozitu kellu jkun kapparra jew forfeitable deposit.

Ghalhekk dak kien juri li d-depozitu kien wiehed semplici u kwindi kellu jigi rifuz.

Din il-fehma tal-atturi mhijiex kondiviza mill-Qorti.

B`dik il-klawsola fl-ebda hin ma kien qed jinghad illi l- vendituri kellhom dritt li jezigu li l-ezekuzzjoni ta` l- konvenju minflok izommu d-depozitu bhala danni prelikwidati.

Infatti dik hija klawsola generika fejn kulma hemm imnizzel huwa li dan kollu huwa minghajr pregudizzju ghal kwalunkwe drittijiet li jista` jkollhom il-vendituri kontra l- kompraturi skont il-ligi.

Kif gia` osservat il-Qorti, darba li l-partijiet ikunu ftiehmu li l-ammont jintilef jekk il-parti l-ohra ma tidhirx ghall- kuntratt ghal raguni li ma tkunx valida skond il-ligi, allura m`hemmx il- htiega li ssir kawza ad hoc sabiex tinzamm il-kapparra.

Infatti tant l- atturi kienu konsapevoli li d- depozitu li ghamlu kien ta` natura penitenzjarja illi kienu huma li ntavolaw l- kawza biex b`hekk jiehdu lura dak li hallsu.

Il-vendituri fl-ebda hin ma ghamlu talba biex il-weghda ta` l-bejgh tigi ezegwita.

"Ghar-rigward tad-depozitu l-iehor li thallas fil-kuntest tal-kuntratt tal- appalt deskritt bhala Completion Agreement tnizzel hekk fil-klawsoli 5 u 6 tal- ftehim (fol 8) :-

"Huwa evidenti illi ghar-rigward ta` dan id-depozitu, intuzat l-istess dicitura bhala dik tal-konvenji.

Ghalhekk in linea ma` dak diga` senjalat, il- Qorti sejra tqis id-depozitu fuq l-appalt bhala kapparra jew forfeitable deposit salva l-prova tar-raguni valida skond il-ligi ghala l-atturi ma ressqux ghall- pubblikazzjoni tal-att finali.

"Ikkunsidrat : "IV.

Ir-raguni "Irid issa jigi individwat jekk kienx hemm raguni valida fil-ligi sabiex l-atturi ma jersqux ghall-kuntratt finali.

L-atturi pprezentaw il- kawza biex jiehdu lura kull ma hallsu.

Tispetta lilhom il-prova li kellhom raguni valida fil-ligi sabiex ma jersqux ghall-kuntratt finali, u dan ben intiz illi l-konvenuti bhala vendituri ma kellhom ghalfejn min- naha taghhom jiehdu l-ebda passi biex izommu l- konvenju fis-sehh sabiex izommu l-flus li kienu kisbu minghand l- atturi ladarba hawn si trattava ta` depozitu li jintilef.

"Dwar raguni valida fil-ligi, din il-Qorti tissottolinja li sabiex parti jkollha raguni tajba biex ma tersaqx ghall-kuntratt finali, irid jirrizulta xi fatt jew cirkostanza li ssehh wara li jkun sar il-konvenju jew illi ma kienx maghruf lil parti meta tkun saret il-weghda tal-bejgh.

Jekk konvenju jkun soggett ghal kundizzjoni li ma tavverrax ruhha, kull parti tkun intitolata illi ma tersaqx ghal kuntratt finali...… "L-ilment tal-atturi fil-kaz odjern huwa li l-finishings li suppost kellhom jsiru ai termini tal-ftehim bejn il-partijiet ma sarux u ghalhekk – isostnu l-atturi – huma kellhom raguni valida biex ma jersqux ghall-kuntratt finali tal-bejgh.

L- attur ipprezenta d-dokument a fol 50 li fih elenka x-xoghol

– li skond hu – kien baqa` ma sarx sskond il-pattijiet bejn il-partijiet.

Fil-

lista hemm zewg kolonni - wahda relatata ma` xoghol li kien ghadu ma

sarx fil-partijiet komuni - u kolonna ohra dwar xoghol li ma kienx ghadu

sar fil-maisonette.

"Sabiex tiddeciedi kienx hemmx raguni valida inkella le, il-Qorti tirrileva

li jimpingi fuq tali decizjoni l-fatt jekk l-iskritturi tal-weghda ta` bejgh u l-

Completion Agreement kellhomx jitqiesu bhala negozji distinti u

Dana ghaliex bazikament l-ilment ta` l-atturi huwa fondat fuq

il-fatt illi ma kienux saru x-xogholijiet li presumbilment jaqghu fl-ambitu

Infatti fil-konvenji tal-bejgh tal-garage u tal-

maisonette, ma hemm xejn fis-sens illi dawk kellhom jinbieghu finished.

Minn qari tal-Completion Agreement, jirrizulta li l- ftehim kien jirrigwarda

xoghol li kellu jsir fil-maisonette - mhux fil-garaxx.

Ghalhekk, l-iskrittura

relatata ma` l-garage assolutament ma ghandha l-ebda konnessjoni mal-Completion Agreement jew mal- konvenju dwar il-maisonette.

"Dwar ir-relazzjoni bejn il-konvenju tal-maisonette u l-Completion Agreement, jirrizulta li fil-premessi tal-istess agreement hemm riferenza ghall-konvenju tax-xiri tal-maisonette.

Hemm ukoll imnizzel li jekk l- atturi ma jakkwistawx il-maisonette, l-agreement jitlef il-validita` tieghu.

Ghalhekk jirrizulta ben evidenti li il-konvenju dwar il-maisonette u l- Completion Agreement kienu konnessi u ancillari ghal xulxin.

"Dan accertat il-Qorti ssib illi fir-rigward tal-konvenju tal-garage, l-atturi sostnew li r-raguni taghhom li jqisu valida ghala ma resqux ghall- kuntratt finali kienet illi ma kienx hemm bieb ta` barra u ta` gewwa u ma kienx hemm id-drive in.

Apparti li l-atturi ma gabux il-prova ta` perit ex parte biex jikkonferma l- allegazzjoni taghhom, ma jirrizulta minn imkien mill-konvenju li l-garage kellu jigi kkonsenjat finished.

Lanqas hemm xejn imsemmi dwar it-tlestija tal- partijiet komuni.

L-unika haga li hemm imsemmi huwa li l-garage kien qed jinbiegh bid-dritt ta` l-uzu in perpetwu tal-partijiet komuni.

Ghalhekk, fil-fehma ta` l-Qorti, mhuwiex raguni valida l-argument illi ma kienx hemm bieb ta` barra u ta` gewwa mwahhal u li ma kienx hemm drive in, stante li l-obbligi li jsiru l- istess ma jirrizultawx mill-iskrittura ta` weghda ta` bejgh tal-garage ezebita bhala Dok RM.

Inoltre jinghad illi lanqas dawn l-allegazzjonijiet ma gew ippruvati peress li ma ngabet l-ebda prova dwarhom hlief ghal accenn ghalihom waqt il-kontroezami ta` l-attur.

"Skond l-attur, huwa ma resaqx ghall-att finali ta` l-bejgh peress li ma

kinux tlestew xi affarijiet fil-partijiet komuni u ohrajn fil-maisonette.

darb`ohra, jerga` jinghad illi fir-rigward tal-partijiet komuni, la mill-

Completion Agreement u lanqas mill-konvenju tal-maisonette ma

jirrizulta li kien hemm xi ftehim li jitlestew l-affarijiet indikati fil-partijiet

L-attur jaccetta dan kollu izda jsostni li kien hemm ftehim

verbali li dawn isiru u li l-fatt li huwa kien ser jinghata dritt ta` uzu tal-

partijiet komuni kien ifisser illi ladarba l-affarijiet ma sarux, allura ma

kenitx sodisfatta l-kondizzjoni li huwa seta` juza l-partijiet komuni.

Qorti fliet sewwa dak li hemm imnizzel fil-konvenju tal-bejgh tal-

maisonette u partikolarment fejn hemm imnizzel li l-maisonette kienet

qeghda tinbiegh bid-dritt ta` uzu in perpetwu tal-partijiet komuni ta` l- blokk.

Madanakollu l-fatt li jista` jkun li l-partijiet komuni tal-blokk ma kinux ghadhom kompletati ma jfissirx li l-vendituri ma kinux fil-pozizzjoni li jittrasferixxu mal-kuntratt finali id-dritt ta` uzu tal-istess partijiet komuni.

In fin dei conti, id-dritt ta` uzu tal-partijiet komuni jammonta ghal dritt ta` access.

Dan id-dritt seta` jinghata ghax ladarba nbniet il- maisonette kien naturali li kellhom jinbnew il-partijiet komuni.

Issa jekk kienux il-partijiet komuni semi- finished jew le hija kwistjoni li certament ma kinitx taqa` la fil-mertu tal-konvenju tal-maisonette u lanqas fil-mertu tal-Completion Agreement.

Ghalhekk, hafna mill- items li semma l-attur lanqas biss kienu jaqghu taht din id- deskrizzjoni (fosthom skirting, gate, railings u internal doors) u jekk il- konvenuti kienu accettaw li jaghmluhom, dawn kienu qed jaghmluhom bonta` loro biex forsi jaghlqu n- negozju.

"Il-Qorti hadet konsiderazzjoni tax-xiehda ta` kull parti u fehmet li fil-kaz tal-lum – kif accetta l-attur ghalkemm mhux daqstant b`mod limpidu - kien hemm varji alterazzjonijiet li kienu gew mitluba mill-atturi stess.

L- alterazzjonijiet saru sabiex jigu akkomodati l-atturi.

Ghalhekk kien qed ikun hemm dewmien fl-andament tax-xoghol, dewmien li kien ta` pregudizzju ghall- vendituri peress li kull darba li kienu ser ikomplu bix- xogholijiet, l-atturi kienu joholqu bdil iehor.

Il-Qorti tifhem il-pozizzjoni tal-atturi li xtaqu dar li taqa` fix- xewqat kollha taghhom izda kellu jkun hemm bilanc anke minhabba li l- konvenuti kellhom appalt xi jwettqu li

ma kienx qed jithalla lilhom zmien biex jeżegwuh.

"Inoltre mix-xhieda irrizulta li kienu l-istess atturi li talbu bdil fil-mudell

ta` l-internal doors u ghalhekk kien minhabba f`hekk li kien ser ikun

hemm dewmien fil-konsenja.

L-istallazzjoni tal-plugs kienet ukoll ser

iddum peress li l-ewwel issoltu jsir tibjid (u mhux sempliciment l-ewwel

passata zebgha hekk kif il-konvenuti kienu obbligati li jaghmlu) u

mbaghad jitwahhlu wara li l-atturi jizbghu l-hitan.

It-twahhil tal-spiral

staircase kellha ssir wkoll wara t-tibjid waqt li l-main door ma setax jigi

mwahhal qabel ma` jigu stallati l-bibien l-ohra biex tigi evitata hsara bla

Ghall-kambjamenti aportati kellhom iwiegbu ghad- dewmien fl-

esekuzzjoni l-atturi mhux il-konvenuti.

"In aggunta l-Qorti lanqas ma tista` tiskarta r-rapport tal-perit ex parte tal-konvenuti (fol 85 u 86) mnejn jirrizulta li l-ilmenti li dwarhom kien qed jilmentaw l-atturi kienu effettivament risolti.

Id-data tar-rapport hija 19 ta` Novembru 2009 u l-perit li hareg dak ir-rapport ikkonferma bil- gurament tieghu illi mar fuq il-post ghall-iskop tar-rapport circa gimgha qabel.

Il-Qorti ma rriskontrat xejn ta` sostanza li fuqha ghandha twarrab fil-genb il-kredibilita` tal-Perit Azzopardi – u dan nonostante dak li xehdu l-atturi li incidentalment ma kienu bl-ebda mod korraborati minn testimonjanzi ohra.

Ma jistax ikun li x-xoghol li jidher fir-ritratti sar f`hakka f`ghajn, min jum ghal jum, fis-sens li jekk lir-ritratti ttiehdu xi gimgha qabel it-tlestija tar-rapport, ix-xogholijiet kienu lesti qrib il-5 ta` il-konvenju.

Novembru 2009, ossija d-data meta kellu Ghalhekk, ghal din il-Qorti, l-ilmenti tal-atturi ma jikkostitwux raguni valida ghala ma kellux isir l-att finali".

Dwar ir-rikonvenzjoni tal-konvenuti, l-ewwel Qorti irraġunat:-

"Jifdal biss rikonvenzjonali tal-konvenuti.

"Permezz ta` dawn it-talbiet, il-konvenuti qed jitolbu l-likwidazzjoni u hlas ta` danni stante li jghid illi garrbu danni bl-agir in mala fede ta` l- atturi.

"Il-Qorti hija tal-fehma li bla ma tidhol f`analizi ta` jekk kienx hemm mala fede da parti ta` l-atturi, il-konvenuti ma ghandhomx ragun fir-raba` u l- hames talbiet taghhom stante li fl-iskritturi ta` bejn il-partijiet tnizzel fil- kaz tal- konvenji li d-depozitu li kien qed jithallas kien jammonta ghal preliquidated damages.

Fil-kaz tal-Completion Agreement tnizzel addirittura li l-quantum lanqas seta` jigi rivedut minn Qorti jew Tribunal !".

Rikors tal-appell tal-atturi (23.07.2014):

Fil-qasir l-aggravji tal-atturi huma:-

Fl-ewwel lok jilmentaw bil-fatt li l-ewwel Qorti ċaħdet it-tieni talba

tagħhom għalkemm ma tpoġġewx in mora mill-konvenuti appellanti.

Jargumentaw illi ladarba l-konvenuti qatt ma interpellawhom sabiex

jersqu għall-pubblikazzjoni tal-kuntratt sabiex ipoġġuhom in mora, huma

għandhom kull dritt jieħdu lura l-flus kollha li ħallsu.

Sussidjarjament

l-ewwel Qorti ma għamlitx

apprezzament tajjeb tar-"raġuni valida" għalfejn għall-pubblikazzjoni tal-

kuntratt u li inoltre għamlet apprezzament ħażin tal-provi.

Isostnu li l-

konvenuti kienu intrabtu li jlestu fil-kompletezza tagħhom il-partijiet

Jenfasizzaw li l-maisonette

kien għadu sprovvist mill-bibien, mill-kmamar tal-banju funzjonanti, mis-

sistema tad-dawl u tal-ilma u li l-garaxx kien għadu mingħajr drive-in.

Jenfasizzaw ukoll illi la kien għadu hemm lift stallat u lanqas poġġaman

fit-taraġ, u

lanqas railings

fil-gallarija

Għalhekk

jargumentaw illi, apparti li qatt ma ġew interpellati sabiex jersqu għall-

pubblikazzjoni tal-att finali, fi kwalunkwe każ kellhom raġuni ġustifikata

biex ma jersqux għalih.

Tweġiba tal-konvenuti (25.08.2014):

Il-konvenuti appellati wieġbu biex jgħidu għaliex l-appell tal-atturi

għandu jiġi miċħud bl-ispejjeż kontra l-istess atturi.

Iż-żewġ konvenji u kuntratt ta' appalt rilevanti għall-kawża:

Jirriżulta li fid-19 ta' Ġunju 2009, l-atturi u l-konvenuti kienu ffirmaw

tliet skritturi, bil-partijiet rilevanti jkunu:

Konvenju dwar bejgħ-xiri ta' maisonette1:

Sussegwentement, il-konvenju kien ġie estiż sal-15 ta' Ottubru 2009.2

Hemm qbil ukoll li kien hemm estensjoni oħra sal-5 a' Novembru, 2009

minkejja li fl-atti ma jidhirx li hemm il-prova dokumentarja ta' tali

Konvenju dwar bejgħ-xiri ta' garaxx3:

2 Vide skrittura tat-23 ta' Settembru 2009 (fol 6).

(iii) Skrittura ta' appalt dwar il-maisonette4:

6 (il-konvenuti).

Konsiderazzjoni.

Bl-ewwel aggravju l-atturi qegħdin isostnu li l-konvenji għax-xiri tal-

maisonette u garaxx skadew, u l-bejjiegħa ma sejħulhomx biex jersqu

għall-att finali.

Għalhekk jippretendu li għandhom jedd lura l-ħlas li

għamlu akkont tal-prezz.

Għamlu riferenza għas-sentenza ta' din il-Qorti

tal-14 ta' Mejju 2010 fil-kawża Reginald Schiavone Cassar et v. Angela Al Zeyani et7 fejn

intqal illi fejn il-partijiet ikunu ftehmu li l-kapparra tintilef jekk il-kompratur

ma jidhirx għall-kuntratt, huwa biżżejjed li l-venditur jinterpella lill-

kompratur u jqegħdu in mora, u li jekk dan tal-aħħar imbagħad ma jidhirx

għall-kuntratt mingħajr raġuni valida, allura l-konvenut ikun jista' jżomm

il-kapparra mingħajr il-ħtieġa li jagħmel kawża ad hoc biex iżomm il-

Għalhekk isostnu li l-ewwel Qorti ma kellhiex għalfejn

7 Citazzjoni Nru 35/2001, Qorti tal-Appell Superjuri.

tikkonsidra jekk kienx hemm raġuni li tiġġustifika li ma jixtrux l-immobbli.

Il-konvenuti appellati da parti tagħhom isostnu illi n-nuqqas ta'

interpellazzjoni b'ittra uffiċjali da parti tagħhom m'għandhiex tissarraf fi

preġudizzju għalihom li jżommu l-kapparra meta l-Artikolu 1359 tal-Kodiċi

Ċivili ma jikkontemplax tali proċedura fuq min irid iżomm il-kapparra.

Fuq

dan l-assunt jagħmlu żewġ riljevi: fl-ewwel lok ifakkru li fl-ordinament

ġuridiku Malti ma hemmx ir-regola tal-preċedent (u li għalhekk ġudikant

mhux marbut li jsegwi kwalsiasi ġurisprudenza li jistghu jsibu konfort fiha

l-atturi); fit-tieni lok jargumentaw illi xejn fil-liġi ma jirrikjedi l-interpellanza

preventiva tal-venditur li jrid iżomm id-depożitu meta dan hu arra

pœnitentialis ossia "kapparra" u li di piu` hawnhekk si tratta ta' ftehim

reġistrat bl-iskritt bejn il-kontendenti u li għalhekk għandu jipprevali l-

prinċipju ta' pacta sunt servanda kodifikat fl-Artikolu 922(1) tal-Kap 16.

Mis-sentenza tal-ewwel Qorti ma jirriżultax li dan il-punt ġie

kkonsidrat u deċiż, minkejja li fil-premessi tar-rikors ġuramentat l-atturi

Illi llum l-imsemmija skritturi skadew u ma għandhom ebda effett vinkolanti fuq il-partijiet u dan mingħajr mal-intimati intavolaw ebda proċeduri kontra r-rikorrenti sabiex jattwaw l-effetti tal-istess.

Illi minn dan isegwi għalhekk illi huma għandhom jiġu messi lura fil- pozizzjoni li kienu qabel ma ġew iffirmati l-imsemmija skrittura u kwindi l-intimati huma tenuti li jirritornaw il-pagamenti lilhom imħallsa għax altrimenti ikunu qed jarrikixxu ruħhom indebitament.

lilhom magħmula

l-intimati mitluba

l-pagamenti

ammontanti globalment għall-€26,893 baqgħu inadempjenti".

Id-dispozizzjonijiet rilevanti huma s-segwenti:-

Artikolu 1357 tal-Kodiċi Ċivili:

Il-wegħda ta' bejgħ ta' ħaġa bi prezz determinat, jew bi prezz li "(1) għandu jiġi stabbilit minn persuna waħda jew iżjed bħalma jingħad fl- artikoli ta' qabel dan, ma titqiesx bejgħ; iżda, jekk tiġi aċċettata, iġġib, f'dak li wiegħed, l-obbligu li jagħmel il-bejgħ, jew, jekk il-bejgħ ma jkunx jista' iżjed isir, l-obbligu li jħallas id-danni lill-accettant.

"(2) L-effett ta' din il-wegħda jispiċċa meta jagħlaq iż-żmien miftiehem bejn il-partijiet għal hekk jew, jekk ma jkun hemm ebda ftehim bħal dak, meta jgħaddu tliet xhur minn dak inhar li l-bejgħ ikun jista' jsir, kemm-il darba l-aċċettant ma jsejjaħx lil dak li wiegħed, b'att ġudizzjarju ppreżentat qabel ma jgħaddi ż-żmien applikabbli kif intqal qabel, sabiex jagħmel il-bejgħ, u kemm-il darba, fil-każ li dak li wiegħed jonqos li jagħmel hekk, it-talba b'rikors ġuramentat sabiex titwettaq il-wegħda ma tiġix ippreżentata fi żmien tletin jum minn meta jagħlaq l-imsemmi żmien.

"Jekk b'wegħda ta' bejgħ tkun ġiet mogħtija kapparra, kull waħda mill- partijiet tista' terġa' lura mill-kuntratt: il-parti li tkun tat il-kapparra billi titlef din il-kapparra, u l-parti li tkun irċevietha, billi trodd darbtejn daqsha, kemm-il darba ma jkunx hemm użu xort'oħra dwar dak il- kuntratt partikolari li għalih tkun ġiet mogħtija l-kapparra."

L-atturi qegħdin isostnu li l-ħlas li għamlu kien pagament akkont u

Fil-fatt jirreferu għal dik il-parti tal-konvenji fejn jingħad li

L-ewwel Qorti kkonsidrat li l-ħlas kien kapparra minkejja li fil-

klawsoli taż-żewġ konvenji ġie ddikjarat espressament li l-pagament ma

Fir-rigward ta' kapparra, hemm sentenzi li jagħtu fehmiet differenti.

Fis-sentenza tat-30 ta' Mejju 2005 fil-kawża fl-ismijiet Joseph Griscti

v. Philip Hockley il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili8 qalet:-

"Id-dekadenza mid-dritt li l-attur jieħu lura dak li ħallas javvera ruħu jekk hu mingħajr ġustifikazzjoni ma jersaqx fuq l-att finali.

Iżda dana jippresupponi li l-konvenuti jibgħatlu ittra uffiċjali, proċedura li f' dan il- każ ma jirriżultax li saret b'riferenza għall-konvenju imsemmi.

Inoltre anke fil-każ ta' flus mogħtija kapparra – kieku kellha tapplika għall- ewwel somma imħallsa mill-attur – hi meħtieġa l-interpellazzjoni.

Fil-fatt fis-sentenza PA JSP Borg Muscat vs P Cortis 5/2/1992 il- Qorti ddeċidiet li l-parti li tesiġi t-telfien tal-kapparra trid tipprova l-elementi neċessarji biex qabel xejn jipprovokaw it-telfien tal-kapparra, u cioe` l-inadempjenza tal-parti l-oħra.

Din qabel xejn tippresupponi d-disponibbilta` tal-parti li qed tirrivendika l-kapparra li tersaq għall-kuntratt definittiv u r-rifjut tal-parti l-oħra li tagħmel dan.

Dan ir-rifjut jista' jiġi biss pruvat definittivament bin-nuqqas tagħha li tersaq fuq il-kuntratt wara li tkun ġiet debitament interpellata uffiċjalment skont il-każ, biex tagħmel dan".

jikkonkorru

Tal-istess fehma kienet l-istess Qorti fil-kawża Avukat Mark

Ragonesi nomine v. George Montesin et tal-10 ta' Mejju, 2011, fis-sens li fejn

il-pagament hu kapparra xorta hu meħtieġ li ssir l-interpellazzjoni qabel

jiskadi l-konvenju (ara paragrafu 19 ta' dik is-sentenza).

Il-qorti żiedet li

pero` ma kienx meħtieġ li l-parti tiftaħ kawża sabiex titwettaq il-wegħda

tal-parti l-oħra li bl-Artikolu 1359 tal-Kodiċi Ċivili għandha l-jedd ma

tersaqx għall-kuntratt billi titlef il-kapparra.

8 Ċitazzjoni Nru: 2160/2000, Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (Mhux appellata).

Pero` fis-sentenza Chain Services Limited v. Leo Carabott Scicluna et tas-

27 ta' Jannar 2017 din il-Qorti qalet li l-proċedura kontemplata fl-Artikolu

1357(2) tal-Kodiċi Ċivili m'hijiex meħtieġa sabiex tintilef kapparra.

Id-deċiżjoni fis-sentenza ta' Gloria Pont imsemmija fir-rikors tal- appell hija msejsa fuq premessa ħażina illi fissritha hekk:

"Biex parti fuq konvenju jżomm id-depożitu li tħallas fuq l-istess konvenju, irid iżomm fis-seħħ l-istess konvenju, għax jekk il-konvenju jiskadi jiġi bla effett, u dak li jkun am jistax aktar jinvola l-konvenju biex iżomm għalih il-ħlas kondizzjonat li sar fuq il-konvenju".

Rajna iżda illi l-"effett" tal-konvenju huwa l-wegħda ta' xiri, u (f'każ bħal dak tal-lum) dak l-"effett" jista' jitħassar bir-rieda unilaterali tal-parti li tkun tat il-kapparra.

Huwa konsegwenza tal-fatt illi l-wegħda ta' xiri "tispiċċa" għax il-parti li tkun ħallset il-kappara hekk tkun għażlet – li tintilef il-kapparra.

Għalhekk la hemm ħtieġa li l-parti l-oħra "iżżomm fis-seħħ l-istess konvenju" u wisq anqas li tagħmel kawża biex iġġiegħel lill-parti l-oħra "twettaq il-wegħda" meta dik il-wegħda tkun għażlet li tinħall minnha".

Min-naħa l-oħra fil-każ ta' pagament akkont tal-prezz, sabiex xi

parti ġġiegħel lill-oħra tersaq għall-kuntratt hemm bżonn li l-bejjiegħ ma

jħallix li jiskadi l-konvenju u għalhekk trid issir il-proċedura kontemplata fl-

Artikolu 1357(2) tal-Kodiċi Ċivili.

et tat-13 ta' Marzu 2018, kienet titratta dwar klawsola f'konvenju li tgħid li

l-pagament sar bħala akkont tal-prezz u li f'każ li x-xerrej ma jersaqx id-

depożitu jitlef id-depożitu.

Il-Qorti kkonkludiet li l-ħlas ma kienx kapparra.

Fil-każ in eżami, fil-konvenji tal-maisonette u garaxx, ġie ddikjarat

li l-ħlas li sar mill-atturi kien akkont tal-prezz u mhux 'earnest', ċioe`

B'hekk

il-partijiet espressament eskludew

il-kapparra.

Ġialadarba l-ħlasijiet kienu akkont tal-prezz, il-vendituri kellhom jedd li

jġiegħlu lill-atturi jersqu għall-pubblikazzjoni tal-kuntratt.

Il-Qorti tkompli

ssaħħaħ din il-fehma bil-kliem fl-istess klawsola li għalkemm ix-xerrej jitlef

id-depożitu f'każ li ma jersaqx għall-att finali mingħajr raġuni valida, dan

Mill-Artikolu 1359 tal-Kodiċi Ċivili (Kap. 16) hu evidenti li meta x-

xerrej iħallas kappara, l-għażla jixtrix hi tiegħu biss u l-bejjiegħ ma jistax

iġiegħlu jixtri.

Għalhekk ix-xerrej m'għandux għalfejn jagħti raġuni sabiex

jiġġustifika għalfejn ma jridx jixtri l-fond.

Pero` f'dan il-każ fil-konvenji l-

bejjiegħ għażel li jżomm il-jedd li jenforza l-bejgħ.

Għalhekk dan ma kienx

każ ta' locus poenitentiae fejn ix-xerrejja setgħu unilatermalment jaħarbu

mill-obbligu li jixtru, bl-uniku konsegwenza tkun li jitilfu l-kapparra.

L-

għażla x'jiġri kienet biss tal-bejjiegħ.

Għaldaqstant, l-Artikolu 1359 tal-

Kodiċi Ċivili ma japplikax.

Il-fatt li l-konvenuti ma sejħux lill-atturi sabiex jersqu għall-

pubblikazzjoni tal-kuntratt ta' bejgħ permezz ta' ittra uffiċjali, ifisser li tilfu

l-jedd li jżommu d-depożitu?

Għal din il-Qorti t-tweġiba hi le.

Il-proċedura

kontemplata fl-Artikolu 1357(2) għandha ssir fejn il-bejjiegħ jew ix-xerrej

irid jenforza l-bejgħ.

Jekk il-venditur ma jsegwix il-proċedura billi l-ewwel

jippreżenta ittra uffiċjali u b'hekk jestendi l-effetti tal-konvenju, il-konvenju

jitlef l-effetti tiegħu u l-bejjiegħ ma jkunx jista' jenforza iktar il-bejgħ.

Fil-każ in eżami hu evidenti li meta l-atturi rrifjutaw li jersqu għall-

kuntratt ta' bejgħ u xiri sad-data li fiha kellu jsir, il-vendituri għażlu li ma

jenforzawx il-bejgħ iżda jżommu l-flus li kienu irċevew.

Flus li f'dak l-

istadju ma baqgħux akkont tal-prezz tal-immobbli iżda l-penali miftiehma

f'każ li x-xerrej ma jersaqx għall-att finali mingħajr raġuni valida (ara

sentenza ta' din il-Qorti, Vella v. Abela tal-14 ta' Jannar, 2002).

Fil-każ in eżami m'hemmx dubju li kienu l-atturi li ma riedux jixtru,

minħabba

l-vendituri kienu għadhom m'onorawx

kondizzjonijiet tal-konvenju.

Il-konvenuti kienu lesti li jersqu għall-kuntratt

ta' bejgħ sad-data li kien jorbot il-konvenju, u ma riedux li l-konvenju jerġa'

jiġġedded għal wara l-5 ta' Novembru, 2009.

Ġialadarba l-ħtieġa tal-ittra uffiċjali kontemplata fl-Artikolu 1357(2)

tal-Kodiċi Ċivili hi meħtieġa fejn parti tkun trid li l-bejgħ jew xiri jsir, ċioe`

li ġġiegħel lill-parti l-oħra li tbiegħ jew tixtri skont il-każ, u f'dan il-każ il-

konvenuti għażlu li minflok iżommu l-ħlas li irċevew bħala penali talli x-

xerrejja irrifjutaw li jixtru sad-data miftiehma (5 ta' Novembru, 2009), il-

qorti hi tal-fehma li l-konvenuti ma kellhomx għalfejn jinterpellaw lill-atturi

sabiex jagħmlu l-bejgħ skont l-Artikolu 1357(2) tal-Kodiċi Ċivili.

Fiċ-ċirkostanzi, il-Qorti ma ssib l-ebda raġuni għalfejn il-konvenuti

kellhom joqgħodu jinterpellaw lill-atturi b'ittra uffiċjali sabiex ikollhom il-

jedd għad-depożitu li tħallas.

Għal dak li jikkonċerna jekk kienx hemm raġuni valida għall-atturi

sabiex jirrifjutaw li jersqu għall-kuntratt ta' bejgħ, fir-rikors ġuramentat l-

atturi ppremettew li l-konvenuti, ".… qatt ma onoraw l-obbligazzjonijiet

tagħhom fis-sens li l-duplex maisonette qatt ma kienet lesta ai termini

tal-kondizzjonijiet miftehma u pattwiti bejn il-partijiet".

Fl-affidavit l-attur xehed li huma ħallsu (fol.

"… akkont tal-prezz tal-maisonette is-somma ta' €17740 u akkont tal- prezz tal-garage is-somma ta' €1,400.

Inoltre, wara li iffirmajna il- konvenji, ħallasna ukoll somom oħra ta' flus biex b'hekk, bħala parti mill-prezz globali, ħallasna b'kollox is-somma ta' €26,893".

L-atturi ppreżentaw dokument (fol.

151) li fih iddikjaraw ix-xogħlijiet

li kienu għadhom ma tlestewx fl-appartament fid-data li fiha kellhu jiġi

pubblikat il-kuntratt.

L-ewwel Qorti kkonkludiet li l-ilmenti tal-atturi ma kinux raġunijiet

validi sabiex ma jkunux pubblikati l-kuntratti ta' bejgħ, għaliex minn dak li

xehed il-perit Azzopardi kienet sodisfatta li x-xogħol kien lest qrib il-5 ta'

Novembru 2009 jew f'dik id-data.

Pero` l-konvenuti stess ikkonfermaw li l-bibien kienu għadhom ma

twaħħlux.

Fil-fatt fin-nota ta' sottomissjonijiet il-konvenuti stess iddikjaraw

li l-bibien kellhom jaslu minn barra f'Jannar, 2010 (ara paragrafu 15).

Għalkemm il-bibien ma jissemmewx fil-kuntratt ta' appalt li iffirmaw il-

partijiet dakinhar tal-konvenju, mill-provi hu evidenti li dawn kellhom isiru

mill-bejjiegħ.

Alan Sachdev, rappreżentant ta' Dimech Enterprises Ltd li

mingħandha l-konvenuta ordnat il-bibien, ikkonferma li l-ħlas għax-xiri tal-

bibien kellu jsir mill-konvenuti.

Għalhekk il-Qorti qiegħda tifhem li l-bibien

kienu parti mill-kuntratt ta' appalt.

F'dan ir-rigward hi wkoll rilevanti email datata 2 ta' Diċembru, 2019

fejn Alan Sachdev ta' Dimech Enterprises Ltd ikkonferma li l-bibien

kellhom jaslu f'Jannar, 2010.

Pero` dawk il-bibien kienu differenti minn

dawk li kienu oriġinarjament ordnati mill-konvenut, u dan għaliex hekk

Il-konvenuti jidher li aċċettaw minkejja li kien hemm

diskrepanza mhux kbira fil-prezz.

Għalhekk ma kienx possibbli li fid-19

ta' Novembru 2009 fil-fond kien hemm il-bibien li ordnaw l-atturi.

dak ma kienx tort tal-konvenuti iżda ġara minħabba l-fatt li l-atturi riedu u

Kienu għalhekk il-konvenuti li kellhom ifittxu

rimedju temporanju sakemm issir il-konsenja tal-bibien li ordnaw huma.

Il-perit Chris Hall għamel rapport datat 19 ta' Novembru,

2009 li jaqra:

Dwar xogħlijiet ġewwa l-fond, l-ewwel Qorti semgħet ix-xhieda viva

voce u kkonkludiet li x-xogħlijiet kienu lesti qrib il-5 ta' Novembru, 2009

jew id-data meta kellu jagħlaq il-konvenju.

Dwar l-apprezzament tal-provi

fir-rigward, fir-rikors ġuramentat ma ntqal xejn li jista' jikkonvinċi lil din il-

Qorti li l-ewwel Qorti kienet żbaljata fil-konklużjoni li għamlet.

Fl-istess kuntratt ta' appalt jingħad:

L-attur qal li sad-data li fiha kellu jsir il-bejgħ, lanqas kien għad

għandhom servizz ta' dawl u ilma.

lanqas fil-lista li ppreżentaw l-atturi tal-affarijiet li kien għad fadal x'isiru fl-

Għal dak li jirrigwarda l-partijiet komuni, fl-ewwel lok il-Qorti

tosserva kif l-ilment tal-atturi fir-rikors ġuramentat kien li "d-duplex

maisonette qatt ma kienet lesta ai termini tal-kondizzjonijiet miftehma u

pattwiti bejn il-partjiet".

Il-partijiet komuni ma ssemmewx.

Fil-fatt lanqas

ma ssemmew fin-nota ta' sottomissjonijiet li l-atturi ppreżentaw fl-ewwel

jingħad:

Il-qorti żżid li fil-konvenju ma kienx hemm klawsola li l-partijiet

komuni kellhom jitlestew sad-data tal-pubblikazzjoni tal-kuntratt ta' bejgħ

M'hemmx dubju li kellhom isiru, tant li fi klawsola 8 tal-konvenju

Ħal Luqa, ma kienx hemm data fissa biex jitlestew il-partijiet

Fil-fatt f'klawsola 15 jingħad dwar il-partijiet komuni li, "For the

Għal dawn ir-raġunijiet tiċħad l-appell u tikkonferma s-sentenza tal-

ewwel Qorti bl-ispejjeż kontra l-appellanti.

Deputat Registratur rm


QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF MARK CHETCUTI ONOR.

Seduta ta' nhar it-Tnejn 23 ta' Novembru 2020

Fid-29 ta' Marzu 2012 l-attur ippreżenta kawża fil-Qorti tal-

Maġistrati (Għawdex) Ġurisdizzjoni Superjuri Sezzjoni Generali u talab:-

Tiddikjara d-deċiżjoni tat-Tribunal għal Talbiet Żgħar datata 23 ta' Novembru 2010 (talba numru 692/2010) fl-ismijet A & M Printing Limited (C5045) vs Joseph Grech Cascun u JM Trading Agency Limited nulla, invalida u mingħajr effett u dan għar-raġunijiet premessi; "2.Tordna konsegwentement lill-konvenut sabiex jirrifondu lill-attur is- somma ta' elfejn sitt mija u tnejn u disgħajn Euro u disgħa u ħamsin ċenteżmu (€2,692.59), ammont minnhom żbankat permezz tar-rikors datat 19 t'April 2011 in atti taċ-ċedola ta' depożitu numru 387/11

flimkien ma' ħamsa u disgħajn euro u tlieta u erbgħin ċenteżmu, spejjeż tal-istess bank".

L-attur ilmenta li n-notifika li saret permezz tal-affissjoni kienet

irregolari għaliex fid-data li saret kien ilu s-snin li m'għadux jirrisjedi fil-

fond fejn saret l-affissjoni.

Fir-rikors ġuramentat sostniet:-

It-twettieq skont il-Liġi tan-notifika tal-kawża quddiem it-Tribunal għal Talbiet Żgħar setgħet saret kieku s-soċjeta konvenuta ħadet il- briga li tikkonsulta dokumenti pubbliċi.

L-attur, minflok, ġie allegatament notifikat f'post li la kien jabita fih u lanqas ma kien il-post tax-xogħol tiegħu.

L-egħmil tas-soċjeta konvenuta u n-nuqqas tagħha illi tħares u twettaq ħtiġijiet proċedurali mandatorji, wassal għall-irregolarita' hawn fuq imsemmija, u bħala konsegwenza l-attur ma ngħatax l-opportunita' illi jiddefendi l-każ tiegħu; dan b'nuqqas ta' tħaris tal-prinċipji tal- ġustizzja naturali u fondamentali għal smigħ xieraq".

Il-konvenuta kkontestat it-talbiet tal-attur permezz ta' risposta

ġuramentata preżentata fl-20 ta' April 2012.

Fil-meritu argumentat li:

Infurmata li l-attur għadu jgħix fil-fond 'Joanne', Tower Gate Street,

Għalhekk l-affissjoni kienet regolari;

3.2 F'kull każ in-notifika kienet regolari inkwantu ma saritx biss bl-

affissjoni iżda wkoll bil-pubblikazzjoni fil-Gazzetta tal-Gvern skont l-

Artikolu 187(3) tal-Kap.

B'sentenza tat-22 ta' Settembru 2015 l-ewwel Qorti laqgħet l-

eċċezzjonijiet fil-meritu tal-konvenuta u ċaħdet it-talbiet tal-attur.

Għall-iskop tal-appell, il-parti rilevanti tas-sentenza taqra hekk:-

"Il-mertu:

"Illi mill-atti fil-mertu jirrizulta li zgur sa minn April tas-sena 2009 l-attur Joseph Grech Cascun kien indikat fir-registru elettorali li jirrisjedi fl-indirizz Flat 7, Highrise, Triq l-Imgiebah, Parti mill-Fgura (fol.l 154 sa 157 tal- process).

Jirrizulta wkoll li dan il-fond gie trasferit fuqu biss permezz tal- kuntratt ta' separazzjoni bejnu u bejn martu datat 30 ta' Ottubru, 2007 (fol.

Skont ix-xhieda ta' l-ex mara tal-attur Anna Grech Cascun a fol 194 et seq tal-process l-attur kien ilu sa mis-sena 2000 ma jirrisjedix fl- indirizz l-Imsida, illum il-Gzira izda Parti mill-Fgura.

Jirrizulta wkoll li l-kont tad-dawl u ilma fuq l-indirizz fil-Gzira kien ilu mill-anqas sa mill- 10 ta' Mejju, 2000 isejjah lil Anna Grech Cascun u bintha Luana Grech Cascun ghall- fini ta' sussidju (fol.

225) izda mhux lill-attur.

Huwa konfermat mill-istess attur fil-kontro-ezami tieghu li huwa effettivament bidel l- indirizz tieghu ghal dak ta' Ta' Sannat fis-sena 2007 (kopja tal-karta tal- identita' a fol.

24 tal-process) unikament minhabba li kienet ghadha pendenti l-kawza tas-separazzjoni ma' martu ghalkemm gia kien jabita hemm (fol.170 et seq) isostni wkoll li anki mal-Bank huwa kien ilu rregistrat fl-indirizz ta' Parti mill-Fgura mis-sena 2000.

"Minn dak kollu suespost jirrizulta li sa mill-anqas mis-sena 2007 in vista tal-karta tal-identita' tal-attur kif ukoll tal-kopji tar-registru elettorali l- informazzjoni li Joseph Grech Cascun kien jirrisjedi Parti mill-Fgura u mhux fl-indirizz fl-Imsida kienet ta' dominju pubbliku.

Nonostante dan is- socjeta' konvenuta fis-sena 2010 insistiet li tinnotifika lill-attur fl-indirizz gewwa Ta' Sannat minghajr ma ghamlet ebda ricerka li permezz taghha facilment setghet issib l-indirizz tal-attur fis-sena 2010.

238 et seq tal-process hija assumiet li l-attur kien ghadu hemm ghaliex kienet tkellem lil ibnu u lil martu izda mhux ghax qatt kelmet lilu fuq it-telephone:

"Meta, kull darba li konna ncemplu, gieli jew id-dar jew inkella l-ufficcju tieghu fejn ghandu n-negozju, ma kienx ikun hemm hu, kienet tirrispondini jew il-mara d-dar, m'inix qed insemmi lit-tfal l-ohra li ghandu jew li kellu, jew il-mara akwantu d-dar jew it-tifel, dan l-ahhar ankwantu n-negozju li ghandu.'

"Allura int qed tassumi li la qed jiehdu hsieb dawk it-tnejn, illi jekk ircevewhom huma, tawhomlu?

"Jirrizulta izda li anki jekk se mai l-attur kien ghadu jezercita' n-negozju tieghu mill-indirizz l-iehor fl-Imsida u mhux dak fejn saret l-affissjoni, kif gia nghad aktar 'il fuq, il-kumpanija li kienet taghmel dan in-negozju giet imhassra fis-sena 2009 cioe' qabel ma nfethet il-kawza mis-Socjeta' konvenuta u ghalhekk fiz-zmien tal-kawza l-attur ma jistax jigi prezunt li kien ghadu jopera mill-indirizz tal-kumpanija jew li kien ikun prezenti f'dak l-indirizz.

"Min-naha l-ohra martu, illum separati, insistiet ferm fix-xhieda taghha li hija qatt ma accettat fl-indirizz taghha ittri ta' Joseph Grech Cascun anzi jekk kienu jhallu xi wahda l-ghada kienet taghtiha lura lill-pustier u mhux lil Joseph Grech Cascun.

Ghalhekk fic-cirkustanzi mhux daqshekk facli li wiehed jassumi li ghaliex ittra tkun intbaghtet ghand mart l-attur allura din neccessarjament waslet ghandu kif sostniet ix-xhud u kif gie sostnut fis- sottomissjonijiet tal-intimata.

"Illi izda l-artikolu 187 (3) tal-Kap.

12 tal-Ligijiet ta' Malta jimponi l- kundizzjonijiet segwenti sabiex notifika bil-pubblikazzjoni u affissjoni tkun valida:

"'(3) Jekk mir-riferta tal-ufficjal inkarigat min-notifika ta' skrittura jew att gudizzjarju jinstab li l-persuna li ghandha tigi notifika bl-iskrittura jew att, ghalkemm ma tirrizultax li qeghdha barra minn Malta, id-dhul fil- post tar-residenza taghha ma jkunx jista' jsir, jew il-post tar-residenza taghha ma jkunx maghruf, il-qorti tista' tordna illi n-notifika ssir billi titwahhal kopja tal-att fil-post, fil-belt jew fid-distrett fejn soltu jitwahhlu l-atti ufficjali, u billi dik l-iskrittura jew att jinhargu fil-qosor fil-Gazzetta u f'gurnal ta' kuljum wiehed jew iktar minn wiehed skont kif il-qorti tiddeciedi u, meta jkun possibbli, jekk il-post tar-residenza jkun maghruf, billi titwahhal kopja tal-iskrittura mal-bieb ta' dik ir- residenza.'

permezz

"Prima facie jirrizulta lil din il-Qorti li l-kriterji kollha neccessarji ai termini tal-artikolu 187 (3) sabiex in-notifika tkun wahda valida gew sodisfatti.

Jirrizulta mill-atti a fol.

100 et seq tal-process illi kien hemm tentattivi li ma tal-posta.

Konsegwentement sar ir-rikors sabiex 'il-qorti' jew ahjar f'dan il-kaz partikolari t-Tribunal, jakkorda li n-notifika ssir permezz tal-affissjoni u l-pubblikazzjoni.

Jirrizulta li din it-talba giet akkolta mit-Tribunal (ara fol.

Il-Qorti tqis li d-diskrezzjoni jekk kellhiex tigi moghtija dik l- awtorizzazzjoni sabiex issir in-notifika permezz tal-affissjoni u l- pubblikazzjoni tinkombi unikament fuq ic-Chairman ta' dak it-Tribunal u mhux il-kompitu ta' din il-Qorti li tvarja d-diskrezzjoni ezercitata f'dak il- mument mic-Chairman l-istess rikors.

Finalment wara li saret il-pubblikazzjoni u l-affissjoni dak it-Tribunal kien sodisfatt li n-notifika tal-attur kienet wahda valida skont il-ligi.

Il-Qorti tinnota li l-affissjoni mar-residenza m'hijiex ta' bilfors skont l-istess sub- artikolu izda f'dan il-kaz partikolari xorta wahda jirrizulta li saret.

Konsegwenti ghal dak kollu legalment u ai termini tal-artikolu 187 (3) tal-Kap.

12 tal-Ligijiet ta' Malta l-attur Joseph Grech Cascun fl-atti tat-Tribunal kien meqjus legalment notifikat.

Din il-Qorti tqis li ghalkemm is-socjeta' konvenuta setghet marret oltre u ghamlet ricerka mar-registru elettorali

sabiex forsi ssib indirizz aktar recenti tal-attur, jirrizulta izda li l-indirizz fejn gie notifikat kien fil-fatt l-indirizz moghti lilha mill-attur bhala l- indirizz tieghu u allura ma hemm xejn li jista' jannulla l-validita' tan- notifika permezz tal-pubblikazzjoni u l-affissjoni kif saret fl-atti tat-Talba numru 692/10".

Fid-9 ta' Ottubru 2015 l-attur ippreżenta rikors tal-appell.

argumenta li a bażi tal-provi jirriżulta li l-attur kienj fl-indirizz ta' Santa Luċija, Ta' Kerċem u dan kien stat ta' fatt magħruf għall-pubbliku.

"Li kieku l-appellata indenjat ruħha imqar tivverifika mar-reġistru elettorali jew dokumenti oħra pubbliċi, jew imqar tagħmel indaġni sempliċi oġra, kien mill-ewwel u faċilment jirriżultalha li l-indirizz fejn jgħix l-appellanti kien dak f'San Ħaż-Zebbug (Malta) u mhux dak tal-Imsida.

"Inoltre, ta' min jirrileva wkoll illi kif indikat mill-Ewwel Qorti fis-sentenza tagħha, 'Min-naħa l-oħra martu, illum separati, insistiet ferm fix-xhieda tagħha li hija qatt ma aċċettat fl-indirizz tagħha, ittri ta' Joseph Grech Cascun, anzi jekk kienu jħallu xi waħda, l-għada kienet tagħtiha lura lill-pustier u mhux lil Joseph Grech Cascun' "...… "Fil-każ odjern jirriżulta ampjament li l-indirizz indikat mill-appellanti (fil- proċeduri quddiem it-Tribunal) w għalhekk dak li fih sar tentattiv ta' notifika, la kien dak tal-lok fejn kien joqgħod il-konvenut, la kien dak tal- post tax-xogħol tiegħu u lanqas ma kien l-indirizz postali tiegħu.

"B'riferenza partikolari għall-ewwel partijiet sottolinejati mill-esponenti, fir-rigward tal-artikolu 187(3), fl-umli fehma tal-esponenti, jirriżulta b'mod ċar u inekwivoku, illi l-awtorizazzjoni għan-notifika bil-mezzi tal- pubblikazzjoni w affissjoni, tista' tingħata BISS jekk fattwalment jirriżulta li d-dħul fil-post tar-residenza tal-parti konċernata ma jkunx jist'a jsir jew jekk il-post tar-residenza tagħha ma jkunx magħruf.

Kif ġja rilevat, fil- każ odjern, il-post tar-residenza tal-esponenti (f'San Ħaż-Zebbug (Malta)) kien fatt uffiċċjali w magħruf lill-pubbliku in ġeneralii u tali dettalji setgħu inkluż mill-appellata. faċmilemnt Għaldaqstant, il-każ li kellu quddiemu t-Tribunal ma kienx wieħed fejn il-post tar-residenza tal-konvenut ma kienx magħruf u li għalhekk l- uffiċjal inkarigat ma setax jaċċedi għalih.

Il-fatt li ma saritx in-notifika tal- atti lill-esponenti skont il-liġi, kien biss dipendenti u konsegwenza tal- aġir traskurat tal-appellata "...…

"Fil-każ in eżami, għalkemm ċertament illi, mhux biss 'kien possibbli',

iżda saħanistra faċilissimu li l-affissjoni issir mar-residenza attwali w

jiġu ottjentui minn kulħadd,

pubblika tal-appellant, cjononostante, jirriżulta li l-affissjoni relattiva ma kinitx saret fl-indirizz tar-residenza tiegħu.

L-obbligi tas-soċjeta appellata f'dan ir-rigward sabiex in-notifika relattiva sseħħ b'mod regolari skont id-dispożizzjonijiet tal-liġi, kienu kumulattivi u mhux bħala soluzzjoni alternattiva. "..… "Dak li jikkostitwixxi 'l-indirizz residenzjali magħruf' ta' parti, huwa l-istat ta' fatt ta' informazzjoni disponibbli għall-pubbliku in ġenerali.

Milli atti jirriżulta illi is-soċjeta appellata ma għamlet assolutament xejn biex tottjeni l-informazzjoni relattiva li kienet ta' dominju pubbliku".

Il-konvenuta wieġbet u tat ir-raġunijiet għalfejn l-appell għandu jkun

miċħud.

Fit-30 ta' Ottubru 2017, l-attur infired legalment minn ma' martu.

Skont ir-reġistri elettorali ta' April 2009, Ottubru 2009 u April 2010,

l-indirizz tal-attur kien fond ġewwa Tas-Sliema.

uffiċċju elettorali, xehed li fid-19 ta' Novembru 2007 Joseph Grech Cascun

biddel ir-residenza tiegħu għal High Rise, Flat 7, Triq l-Imġieba, Santa Luċija, Ta' Kerċem.

Qal ukoll li qabel saret dik il-bidla, ir-residenza tal-attur kienet

L-attur ippreżenta kopja tal-karta

tal-identita` tiegħu maħruġa fid-19 ta' Novembru 2007 u l-indirizz stampat

hu tal-fond f'San Ħaż-Zebbug (Malta).

L-attur f'affidavit tas-27 ta' Frar 2013

xehed li kien ilu jgħix ġewwa l-fond 'Highrise', Flat 7, Triq l-Imġiebaħ, Tal-Virtu', Ir-Rabat (Malta) għal iktar minn tnax-il sena.

Ifisser mis-sena 2001.

Fit-23 ta' April 2009 isem il-kumpanija J.M. Trading Agency Limited

kien kanċellat (struck off) mir-Reġistratur tal-Kumpanniji.

Fit-28 ta' Mejju 2010 il-kumpanija konvenuta ppreżentat fit-Tribunal

għal Talbiet Żgħar, il-kawża A & M Printing Limited v. Joseph Grech Cascun

u J.M. Trading Agency Limited (numru 692/2010) għall-ħlas ta'

€2329.37, fejn ippremettiet li l-giljottina li kienet xtrat kienet difettuża.

L-attur u J.M. Trading Agency Limited ma ġewx notifikati bl-avviż

tat-talba u avviż ta' smigħ.

L-indirizz tan-notifika kien il-fond Joanne,

Tower Gate Street, Ta' Kerċem u r-riferti tal-24 ta' Ġunju 2010 jaqraw

Dak kien il-fond fejn kien jgħix l-attur mal-familja tiegħu, u li

bil-kuntratt ta' separazzjoni tat-30 ta' Ottubru 2007 kien ġie assenjat lil

Il-konvenuta ħallset notifika oħra fl-indirizz Joanne, Tower Gate

Dik id-darba permezz tal-uffiċjal eżekuttiv, u fir-riferta (20

ta' Settembru 2010) hemm stampat, "ma sibtx l-indirizz".

ta' Settembru 2010

il-kumpanija

konvenuta talbet permess lill-Qorti sabiex issir in-notifika tal-avviż tat-

talba permezz tal-proċedura tal-affissjoni u pubblikazzjoni.

28 ta' Settembru 2010, it-Tribunal għal Talbiet Żgħar laqa' t-talba.

Saret in-notifika bil-pubblikazzjoni f'gazzetta lokali u fil-gazzetta tal-

Fis-6 ta' Ottubru 2010 saret in-notifika bl-affissjoni mal-fond

Joanne, Tower Gate Street, Għajnsielem, kif ukoll fil-Kunsill Lokali u l-Għassa

Fit-23 ta' Novembru 2010 it-Tribunal għal Talbiet Żgħar ta s-

sentenza fejn ikkundanna lill-konvenuti jħallsu lil A & M Printing Limited

is-somma ta' €2,329.37.

Fit-28 ta' Jannar 2011 inħareġ mandat ta' sekewestru eżekuttiv

kontra l-attur u l-kumpanija li m'għadhiex teżisti, għas-somma dovuta

skont l-imsemmija sentenza.

Il-bank HSBC Bank Malta plc bagħat ittra lill-konvenut datata 2 ta'

Frar 2011 fejn infurmah li kien inħareġ mandat ta' sekwestru kontrih

L-indirizz stampat fuq l-ittra hu "Joanne", Tower Gate

Fil-21 ta' Frar 2011 l-istess bank iddepożita l-Qorti s-somma ta'

€2799.02 (ċedola numru 387/2011) minħabba li kien ġie notifikat bil-

mandat ta' sekwestru eżekuttiv numru 244/2011.

Konsiderazzjoni

Il-kwistjoni f'din il-kawża hi dwar jekk l-attur kienx notifikat bl-avviż

tat-talba u avviż ta' smigħ tal-kawża preżentata fit-Tribunal għal Talbiet

Żgħar u fl-ismijiet A & M Printing Limited v. Joseph Grech Cascun u J.M.

Kawża preżentata fl-aħħar

ta' Mejju 2010.

L-attur qiegħed isostni li dak iż-żmien ir-residenza tiegħu

kienet f'San Ħaż-Zebbug (Malta) u mhux fl-indirizz tal-Msida fejn saret l-

affissjoni.

Fiż-żmien rilevanti, l-Artikolu 187(1) tal-Kap.

"In-notifika ssir bil-kunsinna ta' kopja tal-iskrittura lill-persuna li lilha l- iskrittura għandha tkun innotifikata, jew billi dik il-kopja titħalla f'idejn membru tal-familja jew tad-dar jew f'idejn wieħed fis-servizz ta' dik il- persuna jew f'idejn il-prokuratur tagħha jew persuna awtorizzata minnha biex tirċievi l-posta tagħha, fil-lok fejn toqgħod jew taħdem jew fil-post tax-xogħol jew fl-indirizz postali tagħha".

Mill-provi irriżulta li fil-ġurnata meta sar tentattiv ta' notifika lill-attur,

ma kienx għadu jabita fil-fond Joanne, Tower Gate Street, Għajnsielem.

Fil-fatt

jirriżulta li kien ilu s-snin li telaq minn hemm.

Min-naħa l-oħra martu

baqgħet tgħix f'dik ir-residenza.

L-attur ma ressaqx prova li wara li ma baqax jgħix fl-imsemmi fond,

ħa ħsieb jibdel l-indirizz mal-posta.

Għalkemm hu minnu li ma kellux xi

obbligu f'dak is-sens, jibqa' l-fatt li kien fl-interess tiegħu li jiżgura li jieħu

ħsieb li jiżgura li l-korrispondenza tasal għandu.

Fil-fatt minn ittra datata

2 ta' Frar 2011 (fol.

22) li l-HSBC Bank Malta plc bagħat lill-attur, hu

evidenti li lanqas il-bank ma kien informat li l-attur ma kienx għadu jgħix

f'dak l-indirizz.

B'dik l-ittra l-bank bagħatj lill-attur li kien inħareġ mandat

ta' sekwestru eżekuttiv kontrih.

Ittra li fiha l-indirizz tal-appellant hu

L-attur jippretendi li l-kumpanija konvenuta kellha tagħmel riċerka

sabiex taċċerta ruħha li fiż-żmien li ppreżentat il-kawża fit-Tribunal għal

Talbiet Żgħar (28 ta' Mejju 2010), kien għadu residenti fl-imsemmi fond.

Mary Anne Helal, li kienet uffiċjal tal-kumpanija konvenuta, spjegat li

l-indirizz tal-Msida "..… kien tahulna Grech Cascun stess meta konna fin-

negozju miegħu".

Verżjoni li mhijiex kontradetta.

Mela dak hu l-indirizz li

kienet taf bih il-konvenuta.

Ma tressqet l-ebda prova li l-konvenuta kienet

taf jew kellha xi ħjiel li l-konvenut ma baqax jgħix fil-fond 'Joanne', Tower

Meta xehdet Anna Grech Cascun, spjegat li wara li saret is-separazzjoni

kienet titkellem mal-attur "..… biex ma jkunx hemm anqas firda bejn it-tfal

għal hekk għandu jkun anke ma' tal-familja".

Mela kuntatt ma' żewġha

Pero` qalet ukoll li meta kienet tirċievi xi korrispondenza indirizzata

lil żewġha, kienet tagħtiha lura lill-pustier.

Il-Qorti ma temminx din il-

verżjoni, ga ladarba mhemmx prova li l-attur kien għamel change of

Il-Qorti taraha diffiċli temmen li l-pustier ser jieħu lura posta li

ma jafx fejn għandha tintbagħat.

Id-dmir tal-pustier hu li jwassal il-posta

skont l-indirizz li jkollu fuq l-envelope.

Dan apparti li l-istess attur xehed

li martu kienet tatu ittra li rċieva d-dar mingħand il-bank (fol.

117), li l-Qorti

qegħda tifhem li hi dik a fol.

22 tal-proċess.

Dan fih innifsu jikkonferma li

mhuwiex minnu li martu kienet tagħti lura lill-pustier l-ittri indirizzati lill-

Rilevanti wkoll kif l-istess xhud waslet biex tgħid li qatt ma irċeviet

posta indirizzata lill-attur (fol.

Evidentement, ma qalitx il-verita`.

Għall-qorti hu evidenti li l-appellat baqa' jirċievi korrispondenza fl-

indirizz tal-Msida fejn baqgħet tgħix martu.

L-affissjoni saret f'dak l-

indirizz, kif jirriżulta mir-riferta a fol.

Dan apparti l-pubblikazzjoni li

saret bil-mod li jikkontempla l-Artikolu 187(3) tal-Kap.

12 u li dwarha l-

attur ma ilmentax.

L-avviż tat-talba twaħħal mal-bieb tal-fond tal-Msida.

Għallinqas

hekk jirriżulta mir-riferta.

Evidenti li għalkemm Anna Grech Cascun kellha

kuntatt mal-attur, ma tatx l-avviż tat-talba u avviż ta' smigħ tal-kawża lill-

attur jew inkellha tathomlu u ma tax każ.

Fiż-żmien rilevanti l-Artikolu 187(3) tal-Kap.

12 kien jipprovdi:-

"(3) Jekk mir-riferta tal-uffiċjal inkarigat minn notifika ta' skrittura jew att ġudizzjarju jinstab li l-persuna li għandha tiġi notifikata bl-iskrittura jew att, għalkemm ma tirriżultax li qegħda barra minn Malta, id-dħul fil-post tar-residenza tagħha ma jkunx jista' jsir, jew il-post tar-residenza tagħha ma jkunx magħruf, il-Qorti tista' tordna illi n-notifika ssir billi titwaħħal kopja tal-att fil-post, fil-belt jew fid-distrett fejn soltu jitwaħħlu l-atti uffiċjali, u billi dik l-iskrittura jew att jinħarġu fil-qosor fil-Gazzetta u f'ġurnal ta' kuljum wieħed jew iktar minn wieħed skont kif il-qorti tiddeċiedi u, meta jkun possibbli, jekk il-post tar-residenza jkun magħruf, billi titwaħħal kopja tal-iskrittura mal-bieb ta' dik ir-residenza".

Jidher li meta l-appellant ma baqax jgħix fil-fond tal-Msida mar jgħix

Tas-Sliema (ara estratt tar-reġistru elettorali a fol.

25 ta' Ottubru

2010, cioe` fiż-żmienmeta saret in-notifika bl-affissjoni).

Madankollu l-post ta' residenza magħruf għall-appellata kien tal-

Mhemmx prova waħda li l-kumpanija konvenuta kienet infurmata

li l-attur kien bidel il-post ta' residenza.

Lanqas ma jeżistu fatti li minnhom

l-appellata setgħet impliċitament tkun taf li l-appellat kien mar jgħix Tal-Virtu', Ir-Rabat (Malta).

Għal dak li jirrigwarda l-kumpanija konvenuta fil-kawża 692/2010

A & M Printing Limited v. Joseph Grech Cascun et, fid-data tal-preżentata

tal-avviż tat-talba (28 ta' Mejju 2010), il-kumpanija J.M. Trading Agency

Limited kienet diġa ġiet struck off mir-reġistru tal-kumpaniji (23 ta' Jannar

Evidenti li l-konvenuta ma kinitx taf b'dak l-iżvilupp tant li ħarrket

ukoll lill-kumpanija fil-kawża 692/2010.

Ma jirriżultax li kien hemm xi ċirkostanzi li kellhom iwasslu lill-

konvenuta sabiex tkun taf jew tissuspetta li l-attur ma baqax jgħix fid-dar

Għaldaqstant, il-post tar-residenza tal-appellant ma kienx

magħruf għall-kumpanija appellata.

187(3) tal-Kap.

fejn hu magħruf il-post tar-residenza tal-persuna li għandha tiġi notifikata,

li hemm bżonn li titwaħħal kopja tal-att ġudizzjarju mal-bieb ta' dik ir-

F'dan il-każ hu evidenti li l-appellanti ma kellhiex tagħrif dwar

il-post tar-residenza tal-appellant.

Għaldaqstant, in-notifika li saret hi

Inoltre, kien biss bl-Att numru IV tal-2016 (Artikolu 8) li daħal fis-

seħħ fid-19 ta' Jannar 2016, li l-liġi ipprovdiet li l-Kummissarju Elettorali

għandu jagħti aċċess online u mingħajr ħlas tar-reġistru elettorali (Artikolu

187A tal-Kap.

"..… lir-reġistri tal-qorti li minnhom il-qrati, l-uffiċjali tal-qorti, avukati u prokuraturi legali jistgħu jkollhom aċċess għad-data li tinsab fl-imsemmi reġistru għal finijiet li għandhom x'jaqsmu man-notifika ta' atti ġudizzjarji".

Hu biss jekk ikollok aċċess online, u r-riċerka tista' ssir b'mod

elettroniku bl-isem u numru ta' karta tal-identita`, li wieħed jista' jiskopri

jekk persuna għadiex tirrisjedi fl-istess indirizz.

Altrimenti riċerka manwali

hi eżerċizzju impossibbli sabiex issib l-indirizz ta' persuna, meta ma

jkollokx ħjiel fejn il-persuna marret tgħix.

Għalkemm l-appellant semma

wkoll dokumenti pubbliċi li kellhom iwasslu biex il-konvenuta tkun taf fejn

qiegħed jirrisjedi, ma qalx x'inhuma.

L-attur jidher li qiegħed jinsa li f'dan

il-każ ma kien hemm l-ebda prova li setgħet tindika lill-appellata li ma

kienx għadu jgħix fil-fond tal-Imsida jew li kellu x'indirizz ieħor, apparti dak

tal-Imsida, fejn seta' jkun notifikat.

Minkejja dik id-dispożizzjoni, skont l-Artikolu 33 tal-Att dwar l-

Elezzjonijiet Ġenerali (Kap. 354), il-liġi tobbliga lill-Kummissjoni Elettorali

biex tippubblika reġistru elettorali "f'format mingħajr faċilita' ta' tfittxija

Reġistru Elettoral rivedut darbtejn fis-sena".

Illum jeżisti mezz ta' online search mill-portal tal-Kummissjoni

Madankollu l-faċilita` mhijiex bażata fuq l-isem tal-persuna jew

in-numru tal-karta tal-identita tal-persuna.

Għalhekk jekk ma tkunx taf l-

isem tat-triq u l-post fejn tgħix il-persuna, ma tistax tagħmel tfittxija li

twasslek biex tkun taf fejn persuna hi reġistrata bħala residenti.

Ga ladarba mhemm l-ebda prova li minnha jirriżulta li l-konvenuta

kellha ħjiel li l-attur ma kienx għadu jgħix fid-dar tal-Imsida, l-attur

m'għandux raġun jippretendi li kellha ssir affissjoni fl-indirizz ta' Santa Luċija, Ta' Kerċem.

Fl-affidavit sa wasal biex jgħid li l-attriċi setgħet tistaqsi.

jwassalha biex tistaqsi.

Madankollu ma qalx lil min kellha tistaqsi, u x'raġuni kien hemm li kellu

Kollox beda min-nuqqas tal-appellant li evidentement meta telaq

Għallinqas mhemmx prova li saret.

Dan wassal li korrispondenza

baqgħet tintbagħat fl-indirizz tal-Imsida, kif fil-fatt irriżulta mill-ittra li

bagħat l-HSBC Bank Malta plc.

L-istess bank ipprova jinnotifika ċ-ċedola

ta' depożitu 387/2011 preżentata fil-21 ta' Frar 2011, fl-istess indirizz.

Jekk l-attur ma baqax jgħix fid-dar tal-Imsida kien fl-interess tiegħu li

jagħmel l-arranġamenti meħtieġa sabiex tal-post ikunu infurmati bl-

indirizz il-ġdid tiegħu.

Saħansitra rriżulta wkoll li bejn il-kontendenti kien hemm kawża

oħra fil-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) Ġurisdizzjoni Superjuri Sezzjoni

ċitazzjoni numru 14/1991).1 Kawża li marret deżerta fit-8 ta' Jannar 2007.

Ma tressqitx prova li f'dawk il-proċeduri l-attur kien għarraf lill-Qorti x'kien

l-indirizz tiegħu.

Dan minkejja li fl-affidavit qal li kien ilu tnax-il sena li

telaq mid-dar.

Magħmula dawn il-konsiderazzjonijiet, il-Qorti tikkonkludi li l-

pubblikazzjoni li saret kienet biżżejjed għan-notifika tal-appellant bl-atti

tal-kawża 692/2010 A & M Printing Limited v. Joseph Grech Cascun et fit-

Tribunal għal Talbiet Żgħar.

Għal dawn il-motivi tiċħad l-appell u tikkonferma d-deċiżjoni tal-ewwel

Qorti bl-ispejjeż kollha kontra l-appellant.

Mark Borg Sapiano Prim Wilson

Giannino Bonnici Stellini Herbert Wilson

Anthony ill Wilson

Deputat Reġistratur mb

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR.

IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020.

Rikors maħluf numru 265/2010 JPG

Angelo sive Anglu Sciberras Borg f'ismu proprju kif ukoll għan-nom tas-soċjeta` Lambusa Maritime Shipping Limited (C-39329), u b'digriet tad-29 ta' Lulju 2011 Angelic Sciberras Borg u s-soċjetà Lambusa Maritime Company Limited, magħrufa wkoll Lambusa Maritime Shipping Limited (C39329)

Dan huwa appell tas-soċjetà attriċi u appell inċidentali tal-konvenuti

minn sentenza mogħti mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fid-29 ta' Mejju

2015 li ċaħdet kemm it-talbiet tal-attur u kemm il-kontro-talbiet tal-

L-attur kien talab il-ħlas ta' sehmu mill-qligħ li jgħid li l-

konvenuti għamlu wara ftehim bejn il-partijiet li l-konvenuti jinqdew

Rikors maħluf numru 265/2010

b'lanċa tal-attur u jaqsmu l-qligħ miegħu, u talab ukoll il-ħlas ta' danni

minħabba ħsarat li jgħid li l-konvenuti għamlu fil-lanċa.

Il-konvenuti fir-

rikonvenzjoni jgħidu li l-ftehim kien biss li l-lanċa tkun depożitata

għandhom fl-interess tal-attur, u talbu l-ħlas ta' spejjeż li għamlu fuq il-

lanċa fl-interess tal-attur; talbu wkoll danni għax igħidu illi, wara li

ippermettew lill-attur jinqeda b'cold store mikri lilhom mill-gvern, huma

tilfu l-kirja għax l-attur inqeda ħażin b'dak il-cold store.

huma dawn:

L-attur igħid illi hu għandu lanċa tas-sajd u kien ftiehem mal-konvenut

illi l-lanċa jinqdew biha l-konvenut u s-soċjetà konvenuta, li hija kum-

pannija tal-konvenut, u l-qligħ jinqasam bejn il-partijiet.

Għalhekk

għadda l-pussess tal-lanċa lill-konvenut.

Minkejja dan, iżda, igħid l-

attur, qatt ma ngħata sehmu mill-qligħ.

Igħid ukoll illi kemm ilha l-lanċa

f'idejn il-konvenut saritilha ħsara.

Għalhekk fetaħ din il-kawża u talab illi l-qorti:

»1. previa dikjarazzjoni li kwalunkwe ftehim konkluż bejn il-partijiet relativament għall-lanċa … ġie terminat, tordna lill-intimat sabiex fi żmien qasir u perentorju jirritorna lir-rikorrenti l-imsemmija lanċa u l- makkinarju, aċċessorji u kunzijiet tagħha kollha;

»2. fin-nuqqas, tawtorizza lir-rikorrenti jirriprendi l-pussess tal-lanċa de quo huwa stess, a spejjeż tal-intimat;

»3. tillikwida l-qligħ illi l-intimat ipperċepixxa bl-użu tal-lanċa tar-rikorr- enti u tikkundanna lill-intimat sabiex iħallas nofs dan il-qligħ lir- rikorrent;

»4. tiddikjara li l-lanċa tar-rikorrenti soffriet ħsarat bħala konsegwenza ta' traskuraġni tal-intimat jew terzi inkarigati minnu, fiż-żmien li kienet fil-pussess esklussiv tal-istess intimat;

»5. tillikwida d-danni sofferti mill-lanċa fiż-żmien li ilha fil-pussess tal- intimat u tikkundanna lill-intimat iħallas dawn id-danni lir-rikorrenti.«

Il-konvenuti ressqu l-eċċezzjoni li l-ftehim ma kienx kif igħid l-attur,

iżda l-ftehim kien li l-konvenut "iżomm id-dgħajsa fil-kustodja tiegħu

solament biex jagħmel pjaċir lill-attur li kien għaddej proċeduri ta'

separazzjoni personali minn ma' martu".

Ċaħdu wkoll li saret xi ħsara

lil-lanċa.

Għall-għanijiet tar-rikonvenzjoni, il-konvenuti fissru illi fiż-żmien li l-

lanċa kienet f'idejhom għamlulha spejjeż ta' sebgħa u għoxrin elf,

tmien mija u ħamsa u disgħin euro u wieħed u sittin ċenteżmu

Fissru wkoll illi biex jagħmlu pjaċir ieħor lill-attur kienu

ħallewh jinqeda b'cold store mikri lilhom mill-gvern.

L-attur iżda ma

ħarisx il-kondizzjonijiet għall-użu tal-cold store u l-konvenuti għalhekk

tilfu l-kirja u b'hekk ġarrbu danni.

Il-konvenuti għalhekk ressqu dawn il-kontro-talbiet biex il-qorti:

»1. tikkundanna lill-attur iħallas lill-konvenuti s-somma ta' sebgħa u għoxrin elf, tmien mija u ħamsa u disgħin euro u wieħed u sittin ċenteżmu (€27,895.61) rappresentanti spejjeż magħmula fuq lanċa tal-attur ...;

»2. tiddikjara illi l-attur, abużivament u bil-moħbi tal-konvenuti, żamm merċa fil-cold store tal-konvenuti li ma kinitx permessibbli li tinżamm hemmhekk b'konsegwenza illi l-konvenuti ġew żgumbrati mill-istess cold store;

»3. tiddikjara illi minħabba f'hekk l-attur ikkawża danni lill-konvenuti;

»4. tillikwida d-danni hekk sofferti; »5. tikkundanna lill-attur iħallas is-somma hekk likwidata.«

L-attur wieġeb illi l-ftehim kien kif qal hu, mhux kif igħidu l-konvenuti.

Igħid ukoll illi f'kull każ l-ispejjeż li jippretendu l-konvenuti huma

esaġġerati u ċaħad li fil-cold store żamm xi merċa li ma setgħetx

tinżamm hemmhekk.

Rikors maħluf numru 265/2010

L-ewwel qorti ċaħdet kemm it-talbiet tal-attur u kemm il-kontrotalbeit

tal-konvenuti għal raġunijiet li fissrithom hekk:

»Ikkonsidrat:

»illi din il-kawża tirrigwarda talba għal dikjarazzjoni illi kwalunkwe ftehim bejn il-partijiet relativament għall-lanċa … kien ġie terminat u talba sabiex l-imsemmija lanċa, flimkien mal-aċċessorji, kunzijiet u makkinarju kollha tagħha, jiġu rritornati mill-konvenuti lill-attur entro terminu stabbilit, u li fin-nuqqas l-istess attur jiġi awtorizzat jirriprendi l- pussess tal-lanċa huwa stess, bl-ispejjeż kollha konnessi mar-ripriża a kariku tal-konvenuti.

Saret talba wkoll għal-likwidazzjoni tal-qligħ perċepit mill-konvenuti bl-użu tal-lanċa u sabiex nofs dan il-qligħ jitħallas lill-attur.

Talba oħra kienet illi jiġi ddikjarat li l-lanċa soffriet ħsara kemm ilha fil-pussess tal-konvenuti u li jiġu likwidati d-danni kollha sofferti mill-lanċa, sabiex il-konvenuti jiġu kkundannati jħallsu- hom lill-attur.

»Illi, fil-mertu, din il-kawża si tratta allegat ftehim verbali li sar bejn il- partijiet rigward il-lanċa … proprjetà tal-attur.

Mill-bidunett, il-mertu ta' tali ftehim verbali ġie kkontestat u li għalhekk mill-provi miġbura jirriżulta żewġ verżjonijiet differenti u konfliġġenti.

Il-verżjoni tal-attur, u ergo t-talbiet tiegħu, hija illi l-ftehim verbali bejn il-kontendenti kien illi l- lanċa tal-attur tgħaddi fil-pussess tal-konvenut biex huwa jużaha għas- sajd prinċipalment tat-tonn u l-pixxispadd, f'ismu jew tramite l- kumpanija konvenuta Lambusa Maritime Company Limited, b'dan illi l- profitti netti mill-istess negozju jinqasmu ugwalment bejn il-partijiet, b'dan ukoll illi l-konvenut kellu jkun responsabbli li jqabbad il- ħaddiema biex joperaw il-lanċa u jħallashom mis-sehem tiegħu.

»Min-naħa l-oħra, il-verzjoni tal-konvenut hija illi l-ftehim verbali bejniethom kien illi huwa jżomm il-lanċa tal-attur fil-kustodja tiegħu u li jpoġġi l-lanċa fuq l-irmiġġ tiegħu ġewwa Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, u dana solament sabiex jagħmel pjaċir u jgħin lill-attur li kien għaddej minn proċeduri ta' separazzjoni personali minn ma' martu dawk iż-żminijiet.

»illi l-qorti għaldaqstant ser tagħmel analiżi tal-provi hekk kif miġbura, sabiex jiġi stabbilit il-bażi tal-ftehim bejn il-partijiet, u cioè kienx pjaċir, kif jallega l-konvenut biex iżomm il-lanċa fuq l-irmiġġ tiegħu, jew kienx ftehim dwar trasferiment tal-pussess tal-lanċa f'idejn il-konvenuti biex isir biha negozju ta' sajd minn Malta bit-tqassim tal-profitti netti bejn il- partijiet.

»Għalkemm mill-provi prodotti jirriżulta illi l-attur apparentement dejjem sostna l-istess verzjoni, vide affidavit tiegħu a foll.

»"Fis-sena elfejn u sitta (2006) jiena bdejt proċeduri ta' separ- azzjoni personali minn ma' marti … Meta l-konvenut Anġlu Mifsud sar jaf b'dawn il-problemi li kelli huwa ssuġġerixxa illi jibda juża l- lanċa hu fis-sens illi hu jieħu l-pussess tal-lanċa u jqabbad in-nies jaħdmu biha hu.

Jiena aċċettajt u konna ftehmna illi hu kellu jieħu l-pussess tal-lanċa u jibda jaħdem biha; il-ftehim kien verbali u konna bqajna illi mill-qligħ li jsir l-ewwel jitnaqqsu l-ispejjeż, imbagħad li l-qligħ li jifdal kellu jinqasam min-nofs bejni u bejnu.

Konna ftehemna wkoll illi l-ħaddiema kellhom jitħallsu min-nofs tar-rikavat li kien se jieħu hu biex jien ma jkolli xejn x'naqsam

magħhom.

Huwa kien qalli illi anke jekk nikruha lil tat-tonn biss, ukoll kien se jibqagħlna qligħ tajjeb."

»u xiehda tiegħu fis-seduta fl-1 ta' Novembru 2012 a foll.

»"Dan it-tip ta' ftehim fuq din il-lanċa ġieli għamiltha ma' diversi nies, u cioè li jkun hemm xi ħadd li joħodli ħsiebha u kont intih iktar minn sehem.

Ma' Mifsud kien differenti l-ftehim, għax 50/50.

Din id-darba kienet differenti għaliex is-soltu mal-oħrajn kont noħroġ magħhom, però ma' Mifsud jiena qatt ma ħriġt."

»u fis-seduta fil-25 ta' Jannar 2013 a fol.

»"jiena l-lanċa tajhtielu mhux biex joħroġ jistad, però biex jieħu ħsiebha u jmexxiha hu u mbagħad naqsmu l-ispejjeż, u s-sajjieda kellu jqabbadhom hu.

Kien qalli wkoll li kien għamel kuntratt tat- tonn ma' dawk li jġibu l-gaġeg u sallum ma rajt xejn, paroli biss.

Qalli li kellu l-kuntratti lesti, għalhekk tajthielu l-lanċa."

»din il-qorti, wara li għarblet ix-xiehda kollha prodotta f'dan il-każ, tagħraf li bl-ebda mod ma tista' tagħti affidibilità jew kredibilità lix- xiehda tal-attur.

Dan qiegħed jingħad għal diversi ragunijiet.

Prinċipal- ment il-qorti ma tista' tagħti ebda affidibilità lilll-attur meta jirriżulta li huwa ikkonsenja lanċa tiegħu lill-intimat biss sabiex tiġi skapriċċata martu minn qligħ tal-komunjoni tal-akkwisti fil-kawża ta' separazzjoni li kienet għadha pendenti bejniethom.

Di più din il-qorti ma tistax tagħti affidibilità lill-attur li saħansitra għamel skrittura privata quddiem nutar ta' self fittizju t'għoxrin elf mingħad l-intimat għall-istess skop, cioè biex igħabbi l-komunjoni tal-akkwisti u b'hekk jisċapriċċa lil martu u jevita' illegalment li jgħaddilha dak dovut lilha.

»Illi di più hemm provi skjaċċanti illi minkejja illi [l-lanċa] kienet tqiegħdet f'hard standing facilities Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar u dan minn Settembru 2008 sal-gurnata tal-llum, Francis Smiljanic pprezenta riċevuti ta' bejgħ ta' hut mill-lanċa in kwistjoni fis-sena 2008 – dok.

RS5, u dok.

RS6 għas-sena 2009.

«Illi hekk, skond l-email Dok RS7, l-attur kien ippreżenta r-riċevuti tas- sena 2009 lix-xhud Rita Welch ġurnata qabel ma hija bagħtet l- imsemmija email, u cioè fis-7 ta' April 2010.

Illi l-kawża in deżamina kienet ġiet istitwita fit-22 ta' Marzu 2010, u cioè dawn l-imsemmija rċevuti għas-sena 2009 kienu ġew ippreżentati mill-attur lix-xhud Rita Welch b'insistenza da parte tal-attur ("he insisted … to record these sales on the vessel") wara li kienet infetħet il-kawża in deżamina.

Illi anke prima facie, u skond l-email ikkwotata, il-preżentata ta' dawn ir- riċevuti hija waħda suspettuża immens, kif inhi suspettuża l-insistenza tal-attur max-xhud Welch.

Il-qorti tagħel aċċenn wkoll għall-ittra datata 29 ta' April 2010 iffirmata mid-Direttur Ġenerali tat-Taqsima tar- tal-Agrikoltura u s-Sajd, Dr Anthony Cioffi u Regolament mibgħuta lill-avukat tal-attur, Dr Angele Lagana (dok.

RS8), li fiha jingħad:

»"Minn informazzjoni li għandu dan id-dipartiment il-bastiment … ilu fuq l-iskall għas-sajjieda, Ponta tal-Qrejten, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, mis-17 ta' Settembru 2008.

Għaldaqstant is-Sur Francis Smiljanic ma jistax jirreġistra qabda fuq dan il-bastiment għax inkella jkolli nfittxu għal informazzjoni falza."

»Illi fir-rigward ta' dok.

RS6 ġiet preżentata email datata 8 t'April 2010 (dok.

RS7) illi fiha jingħad

Rikors maħluf numru 265/2010

»Dan kollu huwa wkoll sostanzjat mix-xiehda tal-konvenut meta jagħti t-testimonjanza fuq l-uzu tal-VAT numbers.

»L-uniċi fiscal reċeipts li jappartjenu lill-intimat huma 000204/203/202 /201 li jammontaw għall Lm5,050.00.

"Dak li ddikjara Francis dwar l-ammont ta' fiscal receipt 29,811.00 huma fuq VAT li ma jeżistix u fuq kumpannija li ma teżistix.

Tant hu hekk illi meta s-Sur Tanti mill-Fisheries xehed staqsejnieh kemm qabdet ħut id-dgħajsa.

Dan kull ma ppreżenta kien biss statistika li kellu minn fuq informazzjoni tad-dipartiment.

Meta ntalbu l-vouchers tal-bejgħ tal-ħut tal-pixkerija dawn ma sabu l- ebda records u l-unika records li ngiebu għal din il-kawża kienu VAT fiscal receipts li kien ippreżentahom Francis Smiljanic lil Rita Welch.

Tanti ippreżenta dokument li wera li fl-2006 qabdet 41,356, fl-2007 27,880 u fl-2008 1,077.

Meta staqsejna lil Joseph Azzopardi Arena tal-koperattiva dwar min ħallas id-djun tad-diesel dan qal li ħallsu min għandu l-irċevuta … … ."

»Il-qorti għaldaqstant, meħuda in konsiderazzjoni l-fatturi fuq indikati, tagħraf li ma tistax isserraħ fuq x-xiehda tal-attur, u b'mod speċjali ma tistax tqis ipprovat skond il-liġi li kien hemm ftehim ta' negozju dwar il- lanċa … fuq il-binarji li l-attur ipprova jipperswadi lil din il-qorti.

»Il-verżjoni tal-konvenut rigwardanti n-natura tal-ftehim verbali bejn il- partijiet hija kompletament differenti:

»"F'Marzu 2008 kien ċempilli Francis Smiljanic u qalli li kien lest iġib il-bastiment Malta u jsib baħrin minn hawn biex juri lill-istaff li kellu li hu ma kienx bżonnhom.

Kien talabni biex nisilfu fejn jorbot il-lanċa u nsiblu xi crew.

Jien għidtlu biex jara jirranġax ma ...l- crew li kellu qabel.

Schembri webbes rasu u ġab il-bastiment f'Malta, u cioè Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, u konna poġġejnieh fuq irmiġġ tiegħi.

Kien talabni biex insiblu xi crew biex jaħdem bih u jien kont għidtlu li kont ser nara nsiblux xi sajjied li ried jaħdem miegħu.

Hu qalli li kien lest jaħdem miegħu u jaqsam il-qliegħ fuq 50/50 basis bl- inġenji b'kollox wara li jaqtgħu l-ispejjeż."

»Il-konvenut reġa' tenna a fol.

»"Iċ-ċwievet tal-lanċa la m'huma u la qatt ma kienu għandi.

Ftehim ma kien hemm qatt ma' Smiljanic.

Iva, naqbel li l-crew kienu n-nies tiegħu, però kont qabbadthomlu jiena.

Jiena kemm sibtlu dan il-crew, però ma kelli x'naqsam xejn ma' dan l- arranġament.

Dan għamiltulu bħala pjaċir."

»Fl-affidavit ta' Monica Sciberras Borg jirriżulta illi l-konvenut kien ġie mqabbad mill-attur biex jingaġġa baħrin biex jieħdu ħsieb il-lanċa.

seq, hija xehdet illi ma kinitx preżenti għall-ftehim li sar bejn il- kontendenti u taf biss dak li qalilha żewġha.

L-intimat min-naħa tiegħu jinnega kategorikament li qatt kien hemm ftehim għal negozju fuq il- lanċa in kwistjoni, u li dak li għamel kien biss biex jgħin lill-attur fis- sitwazzjoni ta' problemi matrimonjali li kien jinstab fihom.

»Għar-rigward tat-tieni talba l-qorti jehtieg illi tanalizza l-ispejjeż tal- hard standing facility li skond ix-xiehda ta' Marco Markham, sal-31 ta' Jannar 2011, l-ammont dovut huwa ta' €17,020.26.

»Jidher ċar mill-provi prodotti illi l-attur kieku ried seta' jieħu l-pussess tal-lanċa, li dejjem kienet u baqgħet reġistrata f'ismu, billi jħallas il- miżati tal-hard standing facility.

Il-qorti tagħraf li dan m'għamlux għaliex kien qed jippretendi li dan l-ammont jiġi mħallas mill-konvenut.

Il-fatt illi l-attur allegatament ma kellux ċwievet u l-logbook f'idejh ma jbiddilx l-istat ta' fatt li, mal-awtoritajiet konċernati, il-lanċa baqgħet reġistrata f'ismu.

»Illi mill-provi prodotti jirriżulta li kien hemm xi forma ta' ftehim bejn il- partijiet sabiex l-lanċa tittella' l-art, u cioè gewwa l-hard standing facilities gewwa Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, dan il-ftehim kien sar a bażi tal-fatt illi l- lanċa kellha tissewwa u li għalhekk kellha tibqa' fil-hard standing facilities sakemm isiru x-xogħolijiet riparatorji neċessarji.

»Illi għar-rigward it-talba tad-danni sofferti miż-żewġ kontendenti, ma jirriżultax ipprovat sodisfaċentement skond il-liġi illi l-ħsara fil-gear box ġiet kawżata minn xi negliġenza da parti tal-intimat jew tas-soċjetà intimata.

»Illi fir-rigward tat-tielet talba tal-attur, u cioè il-likwidar ta' nofs il-qligħ illi l-konvenut ipperċepixxa bl-użu tal-lanċa tal-attur skond il-"ftehim", il- qorti tagħraf illi seta' kien hemm xi bejgħ ta' ħut fl-ewwel parti tas-sena 2008 u dan stante li f'Settembru 2008 il-lanċa kienet ittellgħet fuq l-art ġewwa l-hard standing facilities Marsaxlokk.

»Illi jirriżulta provat sodisfaċentement li meta l-lanċa kienet għadha fil- pussess tal-attur, u cioè qabel Frar jew Marzu 2008, huwa kien jużaha għas-sajd, u skond dok.

B (anness mal-kontro-talba tal-konvenuti) fis- sena 2006 il-bejgħ nett kien fl-ammont ta' €41,356; fis-sena 2007 il- bejgħ nett kien fl-ammont ta' €27,880; u fl-2008 (u cioè sa Jannar 2008 meta l-lanċa kienet għadha fil-pussess tal-attur) il-bejgħ nett kien fl-ammont ta' €1,077, u dan kuntrarjament għal dak li xehed il- konvenut.

B (anness mal-kontro-talba tal-konvenuti) kif ukoll ix-xiehda ta' Anthony Thomas, li esebixxa lista mill-2004 sal-2010 tal-ħut mibjugħ mill- lanċa in kwistjoni (dok.

AT1) juri l-bejgħ ta' hut fis-snin 2006 u 2007, u juri b'mod ċar u inekwivoku illi, kuntrarjament għal dak allegat mill- konvenuti, il-lanċa kienet fil-fatt qiegħda taħdem fis-snin preċedenti għall-"ftehim".

Il-qorti tgħamel aċċenn għax-xhieda ta' Anthony Thomas, "Rigward dok.

AT1, fejn hemm imnizzel "xejn", dan jirreferi għall-fatt li ma kien hemm xejn mill-pixkerija, però seta' kien hemm bejgħ ieħor però mhux mill-pixkerija".

»Illi din il-qorti digà kellha l-opportunità illi telabora fuq il-qerq manifest tal-attur u tagħmel referenza għal dak illi hija enunċjat fil-konfront ta' dok.

RS7 u dok.

Dawn id-dokumenti jikkostitwixxu prova lampanti tal-mala fede tal-attur li jittenta li jiżgwida lill-qorti fir- rigward tat-tielet talba tiegħu għall-likwidar tal-qligħ illi l-konvenut bl-

Rikors maħluf numru 265/2010

użu tal-lanċa… u l-kundanna lill-konvenut sabiex iħallas nofs il-qligħ lill-attur.

»Il-qorti tgħaraf illi l-uniku prova ta' bejgħ ta' ħut għas-sena 2008 hija dik li giet irreġistrata mad-Dipartiment għar-Regolazzjoni tal-Biedja u s-Sajd.

Illi x-xhud Rita Welch esebiet dawn ir-riċevuti għas-sena 2008 (dok.

RS5), minn fejn jirrizulta illi għas-sena 2008, kien hemm telf ta' €4,289.

»Illi fir-rigward tal-kontro-talba tal-konvenuti, u b'referenza għall-ewwel talba kif dedotta, jirriżulta illi tali talba, u cioè li l-attur jiġi kkundannat iħallas lill-konvenuti l-ammont ta' €27,895.61 rappreżentanti spejjeż magħmula fuq il-lanċa tal-attur, hija bbażata fuq dok.

A (anness mal- 'statement of kontro-talba aċċount' maħruġa mis-soċjetà konvenuta Lambusa Maritime Com- pany Ltd.

tal-konvenuti),

»Għar-rigward tat-talba għal risarċiment tan-nefqa u l-ammont żborżjat mill-konvenut u s-soċjetà tiegħu, din il-qorti tagħaraf illi l-konvenut u s- soċjetà intimata qegħdin jippretendu s-somma ta' €27,895.61 li minnhom €2,675 huwa diesel, €2,800 huwa għall-lixka u €2,750 huwa ammont imħallas lill-crew ta' din il-lanċa.

»Din il-qorti tagħraf illi in vista tan-nuqqas ta' ftehim bil-miktub bejn il- kontendenti u fid-dawl tal-provi inkonsistenti għall-aħħar fil-kawża odjerna, in vista tal-fatt illi l-baħrin fuq il-lanċa … ma ġewx prodotti miż-żewġ kontendenti, il-qorti ma tarax kif hija tista' tikkonsidra l- ammonti pretiżi bħala provati skond il-liġi, aktar u aktar meta wieħed jirrealizza li l-konvenut u s-soċjetà tiegħu kienu jaħdmu fl-istess sfera ta' negozju, kellu l-lanċa tiegħu, għaldaqstant kien jeħtieg lixka, fishing apparel u diesel fl-istess perjodu ta' żmien.

Infatti, Daniel Zammit qatt ma kien ra lill-attur qabel ma ltaqa' miegħu l-qorti f'dawn il-proċeduri.

Hu kien strieħ kompletament fuq il-kelma tal-intimat Mifsud għal kif kellu joħroġ l-invoices u fuq liema bastiment.

»Il-qorti tagħarf illi x-xiehda tat-tliet baħrin fuq il-[lanċa] kienu vitali sabiex tiġi provata sodisfaċentement skond il-liġi l-vertenza li għandha quddiemha din il-qorti, b'mod speċjali għal dak pretiż fil-kontro-talba tal-konvenut u tas-soċjetà intimata.

»Għal dawn il-motivi, il-qorti … tiċħad l-ewwel talba, tilqa' t-tieni talba iżda l-pussess tal-lanċa għandha tkun a spejjeż tal-attur; tiċħad it- tielet, ir-raba' u l-ħames talba tal-attur.

Illi fil-konfront tal-kontro-talba, il-qorti tiċħad l-ewwel, it-tieni, it-tielet, ir-raba' u l-ħames talba rikon- venzjonali tal-intimat u tas-soċjeta intimata.

»Fid-dawl taċ-ċirkostanzi partikolari ta' dan il-każ, il-qorti tqis illi l- kawża tibqa' bla taxxa bejn il-partijiet.«

L-attur appella b'rikors tat-18 ta' Gunju 2015, li għalih il-konvenuti

wieġbu, b'appell inċidentali, fit-3 ta' Lulju 2015.

L-attur ma weġibx

għall-appell inċidentali.

Fl-ewwel u t-tieni aggravji tal-appell ewlieni l-attur jikkontesta l-kon-

klużjoni tal-ewwel qorti illi ma temminx il-verżjoni tiegħu dwar x'kien

tassew il-ftehim bejn il-partijiet.

Igħid illi:

»… kieku l-ftehim konkluż bejn il-kontendenti sar mhux għal skop ta' negozju, żgur Ii l-konvenut ma kienx jintriga billi jfittex u jieħu ħsieb il- ħaddiema tal-lanċa, u jħallas għall-attur ammonti sostanzjali ta' flus riparazzjonijiet, hardstanding facilities, ħarira, snanar, diesel għall- lanċa u spejjeż oħra ta' fornituri tal-lanċa.

Jiġi sottomess umilment Ii kieku verament il-ftehim bejn il-partijiet kien biex il-konvenut jagħmel pjaċir lill-attur, żgur Ii l-konvenut ma kienx iħallas dawn il-flus u jerfa' r- responsabilità kollha għall-crew u għall-fornituri tal-lanċa, aħseb u ara kieku l-ftehim kien addirittura sar għal xi skop illegali jew sabiex il- konvenut igħin lill-attur appuntu biex iqarraq u jiskapriċċa lill-mara tiegħu minħabba proċeduri ta' separazzjoni, kif ikkonkludiet erronja- ment l-ewwel qorti.

Infatti, jiġi sottomess illi l-konklużjoni illi l-ftehim in kwistjoni sar appuntu "sabiex tiġi skappriċċata martu minn qligħ tal- komunjoni tal-akkwisti fil-kawża ta' separazzjoni", apparti li lanqas saret allegazzjoni da parti tal-konvenut f'dan is-sens, ma hijiex sorretta mill-provi u hija għalhekk żbaljata.«

Kompla jgħid hekk:

illi minħabba

»L-ewwel onorabbli qorti kkonkludiet r-riċevuti ppreżentati mill-attur dwar bejgħ ta' ħut mill-lanċa, liema riċevuti l-qorti qieset bħala foloz, ma setgħetx tqis bħala ppruvat skond il-liġi Ii kien hemm ftehim ta' negozju dwar il-lanċa … fuq il-binarji allegat mill-attur.

Din il-konklużjoni ma hijiex korretta anke għaliex dan il-ftehim dwar negozju ma jirriżultax biss mix-xiehda tal-attur, ix-xhieda tiegħu u l- provi ċirkostanzjali oħra ta' dan il-każ, iżda wkoll ex admissis mill- konvenut u minn martu Monica Sciberras Borg, Ii xehdu kif l-istess konvenut ħallas eluf ta' euro biex jgħallem il-crew l-ġdid u biex xtara ikel, diesel eċċetera għal-lanċa … … ...«

Din il-qorti, wara li qieset sew ix-xiehda, ma tistax ma taqbilx mal-

ewwel qorti dwar l-affidabilità tal-attur, mhux biss minħabba l-alleg-

azzjoni li ried iqarraq b'martu – ħaġa li wara kollox il-konvenut ukoll

deher li lest ikun kompliċi miegħu fiha – iżda wkoll u aktar għax fittex li

jinqeda b'dokument li fih falz ideoloġiku biex joħloq prova li saret

attività ekonomika bil-lanċa meta dik il-lanċa kienet fuq l-art; kif qal ir-

Rikors maħluf numru 265/2010

Kif igħid l-attur fir-rikors tal-appell, iżda, dan ma jwassalx inevitabil-

ment għall-konklużjoni illi l-ftehim ma kienx kif igħid hu.

Lanqas ma

jfisser li għax ma jitwemminx l-attur mela awtomatikament jitwemmen

f'kollox il-konvenut li, wara kollox, kien ex admissis kompliċi miegħu

fit-tentativ li jaħbi qligħ minn mart l-attur.

Il-konvenut jaqbel li kien hu li, fuq talba tal-attur, sablu ekwipaġġ għall-

lanċa, iżda jgħid li l-ekwipaġġ tqabbad mhux biex jaħdem għalih iżda

għall-attur.

Tassew illi l-oneru tal-prova li l-ekwipaġġ tqabbad biex

jaħdem għall-konvenuti bi sħab mal-attur u mhux għall-attur waħdu

qiegħed fuq l-attur, li għamel din l-allegazzjoni.

Tassew ukoll illi l-

aħjar prova kienet tkun il-produzzjoni tal-baħrin bħala xhieda, iżda din

il-prova ma saritx għax il-baħrin ma tressqux biex jixhdu.

Madankollu din il-qorti ma tistax ma tagħtix piż ukoll għall-fatt li l-

konvenut lill-attur mhux biss sablu ekwipaġġ għal-lanċa iżda wkoll

jaqbel illi għamel ħafna spejjeż fuq il-lanċa, u fil-fatt qiegħed

jippretendi ħlas tagħhom bir-rikonvenzjoni.

Martu stess qalet illi "kien

ħareġ ħafna flus u ħallas lill-crew biex iħaddmu din il-lanċa, u ikel u

diesel eċċ. – dak kollu li hemm bżonn biex tinħadem lanċa, u cioè eluf

ta' liri"1.

Il-qorti ssibha x'aktarx iebsa li temmen li l-konvenut kien

sejjer joħroġ dawk il-flus kollha jekk ma kellu ebda interess fin-

negozju, u biss biex jagħmel "pjaċir" lill-attur.

Iebes ukoll li temmen li l-

konvenut ħareġ dawk il-flus kollha għall-attur meta qal ukoll illi "… kien

Xiehda ta' Monica Sciberras Borg, mart il-konvenut, fl-24 ta' April 2012, fol.

Monica Sciberras Borg qalet ukoll li xogħolha "huwa fl-accounts tal-kumpannija [konvenuta]; ara wkoll ix-xiehda tal-konvenut fl-istess seduta: "Iva, naqbel li ħriġt eluf ta' liri għas-Sur Schembri", ibid. fol.

jixtri l-ħut mill-kumpannija tiegħi għar-restaurant tiegħu.

li dejjem ħallasni għal dan il-ħut".

Jekk "mhux dejjem" ħallsu kif

kompla jħallih jiddejjen għal eluf ta' liri fuq il-lanċa jekk mhux għax

kellu interess kummerċjali fl-attività ta' dik il-lanċa?

Relevanti wkoll il-

fatt illi l-konvenut xehed illi lill-attur "għidtlu biex jiġi jieħu d-dgħajsa ...

għaliex il-lanċa ma kenitx qed tiġġenera daqshekk flus" 2.

kellux interess fin-negozju bil-lanċa, għalfejn qagħad jinkwieta dwar

kemm qiegħda tiġġenera flus jekk, kif igħid hu, l-iskop kollu ta' dan l-

eżerċizzju kien biex igħin lill-attur fil-kwistjoni li dan kellu ma' martu?

Fil-fehma tal-qorti l-konvenut ma weriex li kien hemm raġuni għalfejn

jieħu dik ir-responsabiltà kollha fuq spallejh ui jidħol għal dawk l-

ispejjeż sempliċement biex igħin lill-attur iqarraq b'martu.

Aktar tista'

titwemmen għalhekk il-verżjoni li kien hemm negozju bejn il-partijiet u

li l-konvenut daħal għal dak il-ftehim sabiex jagħmel qligħ mhux biss

favur lill-attur.

Ma huwiex irrelevanti wkoll il-konflitt fix-xiehda tal-konvenut u ta'

martu: il-konvenut igħid illi "ċ-ċwievet tal-lanċa la ma huma u la qatt

ma kienu għandi"3 waqt li martu tgħid illi "żewġi bilfors xi darba kellu ċ-

ċwievet peress illi kien iħaddimha"4.

Meqjus kollox, u minkejja li din il-qorti taqbel mal-ewwel qorti li hemm

x'juri li x-xiehda tal-attur ma hijiex ta' min joqgħod fuqha, u li ma

tressqitx l-aħjar xiehda, iżda meqjusa wkoll il-fatti msemmija fil-

Xiehda tal-konvenut fil-5 ta' Ottubru 2012, fol.

Xiehda tal-konvenut fl-24 ta' April 2012, fol.

Rikors maħluf numru 265/2010

paragrafi ta' qabel dan, din il-qorti temmen illi, aktar iva milli le, il-

ftehim bejn il-partijiet kien dak ta' sħubija kif igħid l-attur u mhux ta'

mandat u depożitu kif igħid il-konvenut.

Għalhekk ma tistax taqbel

mal-konklużjoni tal-ewwel qorti dwar in-natura tar-relazzjoni legali bejn

il-partijiet.

tiċħad it-talbiet tal-attur.

Dan iwassal għal rikonsiderazzjoni tad-deċiżjoni tal-ewwel qorti li

L-ewwel talba ġiet miċħuda u t-tieni talba ntlaqgħet b'dan li l-ispejjeż

biex jieħu lura l-lanċa jħallashom l-attur.

Fil-fehma ta' din il-qorti l-ewwel żewġ talbiet – biex jinħall il-ftehim u

biex il-konvenut irodd lura l-lanċa bl-apparat kollu tagħha – għandhom

jintlaqgħu.

Ladarba l-ftehim ma huwiex qiegħed jiġi implimentat għax

ir-relazzjonijiet bejn il-partijiet ħżienu, ma hemmx raġuni għala għandu

jibqa' fis-seħħ, u l-qorti għalhekk tiddikjara li l-ftehim għandu jitqies li

ntemm b'seħħ minn Diċembru tal-2009, meta l-attur sejjaħ lill-kon-

venut b'att ġudizzjarju biex iroddlu l-lanċa u l-apparat kollu li hemm

magħha.

L-ispejjeż biex tintradd il-lanċa huma l-ispejjeż għall-ħlas tal-kera talli

qiegħda tinżamm fuq l-art.

Sakemm kien għadu fis-seħħ il-ftehim,

dawn l-ispejjeż kellhom jitnaqqsu mill-qligħ li għamlet il-lanċa, iżda

wara Diċembru tal-2009 l-ispejjeż għandhom iħallsuhom il-konvenuti.

Għalhekk l-ispejjeż minn Settembru 2008, meta l-lanċa ttellgħet l-art,

sa Diċembru 2009, meta għandu jitqies li ntemm il-ftehim, jitnaqqsu

mill-qligħ; l-ispejjeż minn Jannar 2010 'il quddiem iħallsuhom il-

It-tielet talba hija għal sehem l-attur mill-qligħ.

Il-lanċa tħaddmet mill-konvenuti minn Marzu 2008 sa Settembru 2008

meta ttellgħet l-art għax kellha l-ħsara.

Ma hemmx xiehda li tista'

toqgħod fuqha dwar xi qligħ għamlet f'dawk ix-xhur.

Kif ingħad fis-

sentenza appellata, l-attur ipprova jinqeda b'falz ideoloġiku biex joħloq

prova ta' qligħ.

Ix-xiehda li hemm hija dik ta' dok.

Rita Welch tad-Dipartiment għar-Regolazzjoni tal-Biedja u s-Sajd, li

juri illi għas-sena 2008 kien hemm telf ta' erbat elef, mitejn u disgħa u

Din iċ-ċifra wkoll ma tistax toqgħod fuqha għax

il-konvenuti ma iddikjarawx xi dħul kien hemm bejn Marzu u Settem-

bru tal-2008.

Tista' tasal għal stima ta' kemm seta' kien hemm qligħ billi tieħu medja

mis-snin ta' qabel, meta l-lanċa kien iħaddimha l-attur.

fiċ-ċirkostanzi ta' nuqqas ta' xiehda li tista' toqgħod fuqha – wara

kollox ma hemm ebda serħan il-moħħ li ċ-ċifri tal-qligħ li għamel l-attur

qabel l-2008 huma aktar ta' minn joqgħod fuqhom milli fuq ċ-ċifri li

ipprova joħloq għall-20085 – il-qorti hija tal-fehma illi l-qligħ li seta' kien

hemm jista' jiġi, bla ma ssir inġustizzja ma' ebda waħda mill-partijiet,

paċjut mal-ispejjeż li huma l-meritu tal-kontro-talba tal-konvenuti.

L-attur kellu interess jonfoħ dawn iċ-ċifri għax fuqhom jinħadem is-sussidju fuq id- diesel.

Rikors maħluf numru 265/2010

Ir-raba' u l-ħames talbiet huma għal-likwidazzjoni u ħlas ta' danni min-

ħabba ħsarat li ġarrbet il-lanċa.

Din il-qorti iżda taqbel mal-ewwel qorti

illi ma hemm ebda prova li dawn il-ħsarat seħħew bi ħtija tal-konvenuti

jew ta' nies imqabbda minnhom.

Għalhekk is-sentenza appellata,

safejn ċaħdet dawk it-talbiet, għandha tiġi konfermata.

Ngħaddu issa għall-appell inċidentali.

L-ewwel aggravju jolqot iċ-ċaħda tal-ewwel kontro-talba tal-konvenuti,

dik biex il-qorti "tikkundanna lill-attur iħallas lill-konvenuti s-somma ta'

sebgħa u għoxrin elf, tmien mija u ħamsa u disgħin euro u wieħed u

sittin ċenteżmu (€27,895.61) rappresentanti spejjeż magħmula fuq

lanċa tal-attur".

Il-konvenuti jgħidu illi dik it-talba kellha tintlaqa' għax

għamlu prova li tassew għamlu dawk l-ispejjeż.

L-ispejjeż pretiżi mill-konvenuti huma elenkati fid-dok.

B mehmuż mat-

tweġiba maħlufa tiegħu.

Jingħad qabel xejn illi wħud mill-partiti f'dik il-

lista ma humiex "spejjeż magħmula fuq lanċa tal-attur" iżda l-prezz ta'

ħut mibjugħ, lanqas lill-attur iżda lis-soċjetà tiegħu Neptunes Bar and

Mela kemm għax il-ħlas għal dan il-ħut

huwa dovut mhux mill-attur iżda mill-kumpannija, li, għalkemm hija tal-

attur, għandha personalità għaliha, u kemm għax f'kull każ dawn ma

humiex spejjeż magħmula fuq il-lanċa, din il-parti tat-talba ma tistax

tintlaqa', bla ħsara għal kull jedd li jista' jkollhom il-konvenuti għall-ħlas

ta' dawk il-partiti fi proċeduri oħra.

Dwar il-bqija, din il-qorti ġà osservat fil-para.

25, supra, illi dawn l-

ispejjeż jiġu paċjuti mal-qligħ, ladarba fiċ-ċirkostanzi la l-qligħ u lanqas

l-ispejjeż ma jistgħu jiġu preċiżati billi l-qorti temmen illi fil-verità ebda

waħda mill-partijiet ma tagħti garanzija ta' affidabilità: l-attur għax

ipprova joħloq prova tal-qligħ b'falz ideoloġiku u l-konvenut għax

ipprova jaħbi l-fatt li ħaddem il-lanċa u ma tax tagħrif dwar id-dħul

minn dik l-attività.

Bit-tpaċija ssir ġustizzja xierqa maż-żewġ partijiet.

L-ewwel aggravju huwa għalhekk miċħud.

It-tieni aggravju jolqot it-talbiet l-oħra, dawk għal-likwidazzjoni u ħlas

tad-danni talli l-attur tellef lill-konvenuti l-kirja ta' cold store.

Il-konvenut

igħid illi, wara li ippermetta lill-attur jinqeda bil-cold store mikrija lilu

mill-gvern, l-attur qiegħed fiha prodotti li taħt il-kondizzjonijiet tal-kiri

ma setgħux jitqiegħdu hemm, u l-gvern għalhekk temmlu l-kiri.

jinqeda, il-konvenut kellu jikri tliet reefer containers li għalihom ħallas

kera ta' erbgħa u għoxrin elf, tmien mija u ħamsin euro (€24,850).

Jekk tassew il-kiri tal-cold store intilef bi ħtija tal-attur, id-danni kienu

jkunu d-differenza bejn il-kera li l-konvenuti ħallsu għall-containers u l-

kera li kienu jħallsu lill-gvern li kieku l-kiri mill-gvern ma ntemmx.

il-kalkolu ma jistax isir għax prova ta' x'kera kien jitħallas lill-gvern ma

Barra minn hekk, huwa relevanti wkoll il-fatt illi l-containers, li nkrew

għal erbgħa u għoxrin elf, tmien mija u ħamsin euro (€24,850), inkrew

mill-konvenuti mingħand kumpannija oħra tagħhom stess6.

F'dawn iċ-

ċirkostanzi kien ikun xieraq illi tinġieb prova li l-kera li tħallas mill-

Xiehda ta' Monica Sciberras Borg, mart il-konvenut, fl-24 ta' April 2012, fol.

Rikors maħluf numru 265/2010

konvenuti, effettivament lilhom infushom, kien kera bir-rata tas-suq, u

mhux kera minfuħ bi ftehim magħhom infushom biex jiżdiedu d-danni.

Din il-prova wkoll ma saritx.

Għandu jingħad ukoll illi, għalkemm hemm prova li l-kiri tal-cold room

tassew intemm għax sar użu ħażin minnu, ma hemmx prova li kien l-

attur li kiser il-kondizzjonijiet tal-kiri mal-gvern.

Mart il-konvenut xehdet

illi kienu jħallu lil terzi jinqdew b'dan il-cold store, u mhux biss lill-

attur7, u għalhekk kull wieħed minn dawn seta' kien dak li kiser il-

kondizzjonijiet.

Meqjus in-nuqqas ta' attendibilità tax-xiehda taż-żewġ partijiet, din il-

qorti ma tisax b'serenità tilqa' dan l-aggravju, li għalhekk huwa miċħud

Għal dawn ir-raġunijiet il-qorti tiddisponi mill-appell u mill-appell

inċidentali billi tirriforma s-sentenza appellata:

tħassarha fejn ċaħdet l-ewwel talba u laqgħet it-tieni talba

b'dan li l-ispejjeż relattivi jitħallsu mill-attur;

tipprovdi, minflok, billi tilqa' l-ewwel talba: tgħid illi l-ftehim bejn

il-partijiet għandu jitqies li ntemm f'Diċembru tal-2008, u tikkun-

danna lill-konvenuti jroddu l-lanċa bit-tagħmir kollu tagħha lill-

attur, b'dan illi l-ispejjeż relattivi għaż-żmien bejn Settembru

2008 u Diċembru 2009 jiġu paċjuti mal-qligħ li sar fiż-żmien

meta l-lanċa kienet titħaddem mill-konvenuti, u l-ispejjeż

relattivi għaż-żmien wara Diċembru tal-2009 iħallsuhom il-

konvenuti; tilqa' t-tieni talba billi tagħti lill-attur is-setgħa li jieħu

l-lanċa jekk il-konvenuti jonqsu li jrodduha fi żmien xahar

millum, b'dan li l-ispejjeż jinqasmu kif ingħad aktar 'il fuq;

tikkonfermaha fejn ċaħdet it-tielet talba billi l-qligħ hu paċjut

mal-ispejjeż u ma jibqa' dovut ebda bilanċ;

tikkonfermaha fejn ċaħdet ir-raba' u l-ħames talbiet;

tikkonfermaha fejn ċaħdet il-kontro-talbiet;

tirriformaha fi-parti dwar l-ispejjeż tal-ewwel grad; tordna,

minflok, illi l-ispejjeż relattivi għat-talbiet tal-attur jinqasmu

hekk: sehem minn tlieta (1/3) jħallsu l-attur u żewġ ishma minn

tlieta (2⁄3) jħallsuhom il-konvenuti; l-ispejjeż tar-rikonvenzjoni

jħallsuhom il-konvenuti.

L-ispejjeż tal-appell ewlieni jinqasmu hekk: sehem minn tlieta (1/3)

jħallsu l-attur u żewġ ishma minn tlieta (2⁄3) jħallsuhom il-konvenuti; l-

ispejjeż tal-appell inċidentali jħallsuhom il-konvenuti.

Giannino Matthews. Smart Megally

Anthony Abela Fiteni Megally

Mark Coppola Prim Imħallef Deputat Reġistratur rm