QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF MARK CHETCUTI ONOR.

Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020.

Falzon Service Station Limited, Carmelo Bullock u Joseph Bullock f'isimhom proprju u kull interess li jista' ikollhom u b'digriet tal-15 ta' Frar 2011 il-Qorti ordnat li jinbidel l-isem tas-socjeta` attrici ghal Falzon Group Holdings Limited v.

Il-Korporazzjoni EneMalta u b'nota tat-2 ta' Settembru 2015 assumiet l-atti EneMalta plc l-Awtorita` ta' Malta Dwar ir-Rizorsi

Rat l-att tac-citazzjoni pprezentat mill-atturi fil-21 ta' Lulju, 2004, li

permezz tieghu nghad:

Premess illi l-Korporazzjoni EneMalta ghamlet snin twal, kwazi minn meta gie fondata b'Ligi, bil-funzjoni ta' regolatur fl-industrija taz-Zejt/Petroleum lokalment fejn ukoll kienet Korporazzjoni

Pubblika li tgawdi monopolju fl-attivita' kummercjali; illum il- funzjoni regolatorja hija vestita fil-konvenuta Awtorita' ta' Malta, u l-Korporazzjoni EneMalta hija "player" fis-suq;

Premess illi s-socjeta' attrici/atturi ilhom snin jillanjaw fuq numru ta' kwistjonijiet mhux rizolti mal-Korporazzjoni EneMalta (dak iz- zmien allura bhala regolatur u fornitur monopolista fis-suq) u illi minkejja kull sforz il-Korporazzjoni baqghet tinjora; dawn il-fattur jirrigwardaw principalment il-fatt illi l-Korporazzjoni EneMalta tbiegh il-pitrolju lill-Kompetituri ta' l-attrici bi prezz inferjuri ghal dak li tbieghu lill-attrici/atturi;

ta' kummissjoni

Premess illi jirrizulta wkoll fil-gas oil, agenti tal-Korporazzjoni konvenuta minn Ghawdex kompetituri ta' l-attrici ghandhom margini ta' profit ferm aktar qawwi minn dak ta' lesponenti, fil-fatt ir-rata il-fornituri ohra zdiedet ta' dawn regolarment; illi certament din id-differenza ma tistax tirraprezenta l-ispejjez zejda tat-trasporta li ghandhom il-fornituri; illi anke ghall- bejgh tal-prodotti tal-petrol station, dawn qeghdin jinbieghu lill- esponenti bi prezz aktar gholi minn dawk li jigi mibjugh lill- kompetituri ta' l-atturi u fil-fatt l-ahhar zieda fil-kummissjoni li nghatat mill-Korporazzjoni ma nghatatx lill-atturi;

Premess illi dawn l-ahhar hames snin, kull zieda fil-margni ta' profit li nghatat mill-Korporazzjoni lid-diversi setturi ta' din l- industrija bhalma huma l-agenti ta' Ghawdex u s-service stations, ma nghatatx lill-atturi fuq il-bulk uplifts taghha;

Premess illi kwantu ghal bulk uplifts bil-barge, ukoll l-atturi talbu biex jithallew jaghmlu dan ix-xoghol bhal ma jaghmlu diversi kompetituri taghhom izda dan il-permess gie rifjutat;

Premess illi l-Korporazzjoni konvenuta ghandha u kellha d-dover bhala Korporazzjoni Pubblika u bhala vestita b'doveri pubblici li timxi b'sens ta' imparzjalita' bejn l-agenti varji fis-suq tal-prodotti taz-zejt u li wkoll fejn taghti trattament differenti, dan ghandu jsir a bazi ta' gustifikazzjoni serja li f'dan il-kaz hija totalment mankanti; inoltre il-Korporazzjoni ghandha d-dover illi tippermetti kondizzjonijiet l- konkorrenza, dejjem ghall-ahjar beneficcju tal-konsumatur;

il-kompetizzjoni u

fis-suq

Premess illi l-Awtorita' ta' Malta dwar ir-Rizorsi hija llum r- Regolatur u l-persuna legali vestita bil-poter u d-dover illi tissorvelja u tara illi jkun hemm kondizzjonijiet ekwi fis-suq li jippermettu l-konkorrenza xierqa minghajr ebda patt li jivvjola jew jirrestringi ta' jew pozizzjoni dominant fis-suq minn parti wahda;

il-konkorrenza

ihalli abbuz

Premess ukoll illi din l-istess Awtorita', skond decizjoni li tat fil-25 ta' Settembru 2003 fil-konfront ta' l-attrici, imponiet fuq il-

Korporazzjoni EneMalta l-obbligazzjoni li taghti lill-attrici kwota ta' pitrolju bl-istess prezz li jinxtara mill-hawkers; illi dawn l-istess hawkers, ghalkemm ifornu lill-istess industrija bhall-attrici, qatt ma nghataw kwota f'dan ir-rigward u ghalhekk lanqas m'ghandha tinghata kwota lill-atturi;

Premess illi dawn in-nuqqasijiet attribwibbli lill-konvenuti jew min minnhom huma in vjolazzjoni ta' doveri skond il-Ligi lejn l-attrici, partikolarment id-dover illi jimxu b'imparzjalita' u bona fede bhala regulaturi bejn il-konkorrenti kollha fis-suq, u tali vjolazzjoni ggib maghha resposabilita' f'danni;

Premess illi l-konvenuti kkawzaw danni kbar tul is-snin lill-atturi, li jinkludu telf ta' klijenti minhabba n-nuqqas ta' kompetittivita' kif ukoll telf ta' profitti, u minkejja li gew interpellati wisq drabi, kien inutli;

Premess illi dan in-nuqqas kien jivvjola dover oggettiv tal- Korporazzjoni illi assumiet ghal zmien twil l-istess vesti ta' kompetitur, persuna vestita b'monopolju u legislatur u ttrattat minghajr gustifikazzjoni lil terzi differenti mill-attrici, u dan in- nuqqas igib ir-responsabilita' f'danni;

Premess illi l-konvenuti gew diversi drabi interpellati sabiex jirrimedjaw is-sitwazzjoni u jersqu ghal-likwidazzjoni u l-hlas tad- danni izda inutilment u ghalhekk kellha ssir din il-kawza.

"Jghidu ghalhekk il-konvenuti ghaliex m'ghandhiex din il-Qorti:

Tiddikjara u tiddeciedi illi l-konvenuti jew min minnhom naqsu l-atturi ghar-ragunijiet suesposti;

Tillikwida d-danni hekk kkawzati;

Tikkundanna lill-konvenuti jew min minnhom solidalment ihallsu lill-atturi d-danni hekk likwidati;

Tistabbilixxi data li tmur lura ghall-perijodu meta gew ikkawzati d-danni u tikkundanna lill-konvenuti jew min minnhom solidalment ihallsu lill-atturi l-imghax bl-oghla rata permessa mil-Ligi fuq l-ammont ta' danni likwidati sad- data ta' l-effettiva pagament.

"Bl-ispejjez inkluzi dawk tal-Protesti Gudizzjarji tas-6 ta' April 2004 u l-konvenuti ghas-subizzjoni; l-attrici qed tirriserva kull dritt u azzjoni lilha kompetenti skond il-Ligi."

Rat in-nota tal-eccezzjonijiet tal-konvenuta Awtorita` ta' Malta dwar

ir-Rizorsi, tat-13 ta' Awwissu, 2004, li permezz taghha eccepiet:

Illi in linea preliminari din il-Qorti m'ghandiex gurisdizzjoni li tisma dan il-kaz billi d-decizjoni ta' l-esponenti msemmija mill-istess attur Falzon Service Station Limited u cioe' dik datata 25 ta' Settembru 2003 ma gietx appellata, li del resto kellu kull opportunita' skond il-ligi li jaghmel hekk, b'konsegwenza li tali decizjoni tikkostitwixxi stat ta' fatt u insidikabbli u vigenti bejn il-partijiet u dan ai termini ta' l-Att 25 tal-2000 (Kap 423); "2.

Illi subordinatament u bla pregudizzju ghall-premess, it-talbiet attrici huma preskritti ai termini tas-subinciz (3) ta' l-Artiklu 469A tal-Kap.12 tal- Ligijiet ta' Malta; "3.

Illi subordinatament u bla pregudizzju ghall-premess ma hemm ebda danni li ghandhom jigu likwidati favur l-atturi; "4.

Illi subordinatament u bla pregudizzju ghall-premess it-talbiet attrici huma infondati fil-fatt u fid-dritt stante' illi l-eccipjenti ma tistax tinzamm responsabbli flimkien jew in solidum mal-konvenuta l-ohra ghall- kwalunkwe operat tal-konvenuta l-ohra li jista' jigi dikjarat bhala llegali jew illecitu u/jew tali li jirrendi l-istess konvenuta l-ohra responsabbli ghal xi danni; "5.

Illi subordinatament u bla pregudizzju ghall-premess it-talbiet attrici huma infondati fil-fatt u fid-dritt stante' illi ma kien hemm ebda nuqqas fid-dover oggettiv fil-konfront ta' l-atturi fit-twettieq ta' l-operat ta' l- eccipjenti;"

Rat in-nota tal-eccezzjonijiet tal-Korporazzjoni EneMalta tat-12 ta'

Awwissu, 2004 li permezz taghha eccepiet hekk:

Illi preliminarjament kwalunkwe talba ghad-danni kontra l- eccipjenti tinsab preskritta a tenur tal-Artikolu 2153 tal-Kap.

16 tal- Ligijiet ta' Malta minhabba 'l fatt li kif jammettu l-istess atturi proprio et nomine l-Korporazzjoni konvenuta setghet tkun biss passibbli ghad-danni sa meta twaqqfet l-Awtorita' konvenuta fi Frar tas-sena 2001.

Illi fil-meritu u minghajr pregudizzju ghal fuq premess mhux minnu li l-Korporazzjoni konvenuta kkawzat xi danni lis-socjeta attrici, u dan kif ser jigi pruvat ahjar waqt ittrattazzjoni tal-kawza."

Rat is-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tas-7 ta' Ottubru,

2015, li permezz taghha l-kawza giet deciza fis-sens illi filwaqt li cahdet l-

ewwel zewg eccezzjonijiet tal-Awtorita` konvenuta bl-ispejjez kontra

taghha, laqghet l-ewwel eccezzjoni tal-EneMalta plc bl-ispejjez kontra l-

Inoltre, ghar-ragunijiet li nghataw fl-istess sentenza cahdet it-

talbiet tal-atturi fil-mertu, bl-ispejjez kontra taghhom.

konsiderazzjonijiet:

Dik il-Qorti tat is-sentenza taghha wara li ghamlet is-segwenti

"Il-qorti semghet il-provi u rat l-atti li jinkludu noti ta' sottomissjonijiet.

L-ilmenti tal-atturi li ssemmew fic-citazzjoni huma:- (a) Bejgh ta' pitrolju lill-kompetituri tal-attrici bi prezz inferjuri ghal dak li jinbiegh lill-atturi. (b) Agenti li qeghdin tal-Korporazzjoni EneMalta f'Ghawdex ghandhom margni ta' profitt ferm iktar mill-atturi fir-rigward tax-xiri ta' gas oil. (c) Prodotti li jinbieghu minn petrol stations jinbieghu lill- atturi bi prezz oghla u ma nghatawx zieda fil-kummissjoni kif inghataw lill-kompetituri taghhom. (d) Fir-rigward ta' bulk uplifts bil-barge, l-atturi ma thallewx jaghmlu xoghol bhal kompetituri taghhom.

Fic-cirkostanzi l-EneMalta ma kinitx imparzjali u kienet qeghda lil haddiehor.

Bl- atteggament taghha kienet qeghda tmur kontra l-obbligu taghha li tizgura li fis-suq ikun hemm il-kompetizzjoni u l- konkorrenza.

Min-naha tal-konvenuta l-ohra, l-attur jsostnu li bhala r-regolatur kellha obbligu li tizgura li jkun hemm kundizzjonijiet ekwi ghal kulhadd l- konkorrenza bla xkiel.

Dmir li skond l-atturi ma kinitx qeghda twettqu.

L-atturi jsostnu li:- "9.

Illi dawn in-nuqqasijiet attribwibbli lill-konvenuti jew min minnhom huma in vjolazzjoni ta' doveri skond il-Ligi lejn l- attrici, partikolarment id-dover illi jimxu b'imparzjalita' u bona fede bhala regolaturi bejn il-konkorrenti kollha fis- suq, u tali vjolazzjoni ggib maghha responsabbilta' f'danni" (fol.

fis-seduta

Minkejja l-ilmenti fuq imsemmija mill-atti hu evidenti li fir- realta' l-ilment hu dwar il-bejgh ta' gas oil1, u cjoe' r-rata ta' kummissjoni li taghti l-EneMalta lil terzi meta paragunat mal-atturi.

Hekk per ezempju ta' Settembru 2011 Joseph Dalli Hili xehed:- "Id-danni li qed nippretendi jiena huma ghal dak li ghandu x'jaqsam ma' kummissjoni ta' xiri ta' fuel ghal petrol stations minn meta introduciet din is-sistema l-EneMalta fis-sens illi bdiet taghti kummissjoni iktar minn dik illi tat lilna, sa din is-sena meta gie kulhadd uniformi" (fol.

F'dan ir-rigward l-atturi pprezentaw prospett tad-danni (fol.

143), fejn iddikjaraw li t-trattament diskriminatorju beda mis-sena 1997.

Fih taw taghrif dwar ir-rati ta' kummissjoni iktar baxxi li nghataw l-atturi meta paragunat ma' dak li nghataw lil sidien ohra ta' pompi tal-fuel.

Minn dan id- dokument jirrizulta li ma kienx hemm differenza fil- kummissjoni bejn l-14 ta' April 1997 u s-sena 2000 (ara Dok.

Godfrey Bartolo Bondin xehed li fis-sena 1997 inghatat kummissjoni ta' erba' millezmi lil dawk il- pompi tal-petrol li "… ghamlu pompa awtomatika jew li kienu ser jaghmlu pompa awtomatika" (fol.

Kompla jghid li s-socjeta attrici ma nghatatx ".… biss il-commission ta' tlett millezmi, dik il-commission li kienet abbinata ma' credit terms ta' 14 days.

Ghalhekk il-problema jidher li bdiet fis-sena 2001 meta s-socjeta attrici ma ffirmatx il-ftehim.

Jirrizulta wkoll li din is-sitwazzjoni baqghet sal-ahhar ta' Marzu 2011 peress li b'effett mill-1 ta' April 2011 l-operaturi tal-pompi tal-petrol kollha bdew jircievu l-istess rata ta' kummissjoni3.

Sahansitra fis-seduta tal-21 ta' Novembru 2011 fir-rigward tal-pitrolju, Joseph Bullock xehed:- "Fil-kaz tal-Malta Resources Authority, fir-rigward tax-xiri tal-pitrolju, ahna qeghdin nersqu mhux ghax ghandna xi pretensjoni f'din il-kawza dwar pitrolju, imma biex insahhu

l-finijiet taghna rigward din il-kawza" (fol.

"L-ewwel zewg eccezzjonijiet tal-Awtorita konvenuta.

Fir-rigward tal-ewwel zewg eccezzjonijiet tal-Awtorita (fol.

10), il-qorti tosserva:- i.

L-ilment tal-atturi m'huwiex biss dwar il-pitrolju.

Sahansitra fil-kors tal-gbir tal-provi Joseph Bullock iddikjara li m'ghandhomx pretensjoni fir-rigward tal- pitrolju (fol.

Ghalhekk id-decizjoni li ittiehdet

2 Direttur tas-socjeta` attrici.

3 Godfrey Bartolo Bondin, ufficjal tal-korporazzjoni, meta xehed fis-seduta tal-14 ta' Gunju 2013 (fol.

Konfermat minn Joseph Bullock meta xehed fil-21 ta' Novembru 2011 (fol.

dwar il-petrolju u tissemma fl-ewwel eccezzjoni, hi rrilevanti.

L-Artikolu 469A(3) tal-Kap.

12 ma japplikax fil- konfront tal-Awtorita' ghaliex ma jirrizultax li hadet decizjoni.

Hu evidenti li l-atturi jilmentaw li l-Awtorita' naqset mid-dmirijiet legali taghha ghaliex ma haditx azzjoni kontra l-EneMalta.

Ghal finijiet tal-Artikolu 469A tal-Kap.

12, eghmil amministrattiv ifisser "il- hrug ta' kull ordni, licenza, permess, warrant, decizjoni jew ir-rifjut ghal talba ta' xi persuna li jsir minn awtorita pubblika".

Fir-rigward tal-ilmenti tal- atturi, l-Awtorita' ma wettqitx eghmil amministrattiv4.

Ghalhekk fil-konfront taghha m'huwiex kaz ta' stharrig ta' eghmil amministrattiv fit-termini tal- Artikolu 469A.

F'kull kaz il-kawza proposta mill- atturi ma tidhirx li hi kawza ghal stharrig ta' eghmil amministrattiv kif definit fl-Artikolu 469A.

Tant hu hekk li l-ewwel talba taqra: "Tiddikjara u tiddeciedi illi l-konvenuti jew min minnhom naqsu fid-dover oggettiv lejn l-atturi ghar-ragunijiet suesposti".

"L-ewwel eccezzjoni tal-EneMalta plc.

Fir-rigward tal-ewwel eccezzjoni ta' EneMalta plc, il-qorti tosserva li fin-nota ta' sottomissjonijiet din il-konvenuta argumentat li sabiex ".… Tkun passibbli ghal hlas ta' xi danni jrid jirrizulta mill-provi illi l-Korporazzjoni EneMalta, qua regolatur, agixxiet b'mod arbitrarju minghajr l-ebda bazi ta' kriterji oggettivi, u t-test ghandu jkun dak sancit fl- Artikolu 469A(5) li jghid illi......".

Jidher ghalhekk li s- socjeta konvenuta hadet il-posizzjoni li l-kaz hu wiehed ta' stharrig ta' eghmil amministrattiv taht l-Artikolu 469A tal- Kap. 12.

Jekk hu hekk l-Artikolu 2153 tal-Kodici Civili ma japplikax gialadarba ghal dik it-tip ta' azzjoni japplika terminu differenti.

Madankollu l-qorti hi tal-fehma li kif giet proposta l-kawza l-atturi ma pproponewx kawza ghal stharrig ta' eghmil amministrattiv taht l-Artikolu 469A tal- Kap. 12.

L-atturi lmentaw li l-konvenuti kissru d-dover li regolaturi bejn il-konkorrenti kollha fis-suq, u tali vjolazzjoni ggib maghha responsabbilta' f'danni" (paragrafu 9 tac- citazzjoni).

Mill-provi ghandhom bil-ligi: ".… illi jimxu b'imparzjalita' u bona fede bhala rrizulta li minn Frar 2001 l-EneMalta ma baqghetx regolatur5 .

Mela minn dakinhar l- EneMalta ma setatx tibqa' tinzamm responsabbli bhala regolatur ghaliex bl-Att XXV tas-sena 2000 ir-regolatur kienet saret l-Awtorita' konvenuta.

Fir-rigward tal-perjodu

4 Ovvjament dan ma japplikax ghall-ilment relatat mal-pitrolju, gialadarba sar ilment u fil-25 ta' Settembru 2003 l-Awtorita tat decizjoni b'rimedju ghas-socjeta attrici 5 Ara l-Att dwar l-Awtorita' ta' Malta dwar ir-Rizorsi (Kap. 423).

meta l-EneMalta kienet regolatur, azzjoni ghad-danni giet preskritta fi Frar 2004.

Il-kawza giet prezentata fil-21 ta' Lulju 2004 u m'hemmx prova li kien hemm x'interruzzjoni jew rinunzja tal-preskrizzjoni.

Il-qorti taqbel mal-konvenuta li "… minn qari tac-citazzjoni ma jista' jkun hemm dubbju illi l-azzjoni attrici hija wahda ghad-danni ex delicto minhabba allegata vjolazzjoni tal- Korporazzjoni EneMalta li titratta lil kull operatur bl-istess mod meta hija kienet regolatur fl-industrija taz-zejt u petroleum lokali.

In fatti l-atturi ma jallegaw ebda ksur ta' xi obbligi kuntrattwali izda biss ksur ta' l-obbligi legali tal- Korporazzjoni EneMalta bhala regolatur, u ghalhekk huwa car illi c-citazzjoni attrici tinkwadra ruhha perfettament 6. filparametri Ghalkemm l-atturi qalu li l-azzjoni hi wahda kuntrattwali7, mic-citazzjoni dan ma jirrizultax.

L-atturi ma bbazawx il- kawza fuq ir-relazzjoni tal-bejgh u xiri li kien hemm mal- EneMalta.

Ghaldaqstant fil-konfront tal-EneMalta l-azzjoni ghall-hlas tad-danni hi preskritta.

Jirrizulta li fir-rigward tax-xiri ta' gas oil, l-atturi kellhom credit terms ta' 60 gurnata 8.

Kundizzjoni li kellha minn meta l-fuel kien jinxtara minghand Gharz Eddin u li Joseph Bullock qal li kien mis-sena 1953.

Meta fl-1977 bdiet topera l-korporazzjoni l-atturi baqghu igawdu l-istess credit terms.

Imbaghad gie zmien meta l-EneMalta riedet li l-perjodu ta' 60 gurnata jitnaqqas ghal erbatax il-gurnata9.

L-atturi rrifjutaw u nsistew li kellhom dritt li jibqghu jhallsu l-kontijiet fi zmien 60 gurnata.

Fil-fatt jirrizulta li ma giex iffirmat l-abbozz tal-kuntratt li ntbaghat lis-socjeta attrici.

Joseph Bullock qal: "Hu minnu li kieku jien iffirmajt il- ftehim kont se naghmel l-istess commission li ghamlu shabi l-ohrajn li ffirmawh" (fol.

Hu evidenti li s-socjeta attrici riedet tkompli tiehu l- beneficcju fir-rigward tal-credit terms.

Min-naha taghha l-korporazzjoni rrifjutat li taghti lill-atturi l- istess kummissjoni li taghti lis-sidien tal-pompi tal- petrol li kellhom credit terms ta' erbatax-il gurnata.

Fil-fehma tal-qorti l-ilment tal-atturi hu bla bazi

6 Pagna 2 tan-nota ta' sottomissjonijiet.

7 Paragrafu 18 tan-nota ta' sottomissjonijiet.

8 Godfrey Bartolo Bondin xehed:- "Falzon ma kellux biss il-petrol station.

Kellu wkoll il-business ta' fuel distribution f'Malta.

Fil-fatt huwa jopera taht diversi licenzji.

Falzon kien qed igawdi minn credit li haddiehor ma kellux" (fol.

9 Ara affidavit ta' Godfrey Bartolo Bondin fejn hemm spjegat x'gara matul is-snin (fol.

Irrizulta kif operaturi li nghataw kummissjoni iktar favorevoli mill-atturi ma kellhomx credit terms ta' 60 gurnata.

Jekk kienet qeghda ssir xi diskriminazzjoni kien mill- fatt li l-atturi thallew ihallsu fi zmien 60 gurnata filwaqt li haddiehor kellu credit terms ta' erbatax-il gurnata.

Materja li nghatat decizjoni dwarha mill- Kummissjoni ghall-Kummerc Gust fil-kaz Cassar Fuels Limited vs Korporazzjoni EneMalta (5/2006) tat-30 ta' April 2007 (fol.

"Fin-nota ta' sottomissjonijiet l-atturi argumentaw li l-korporazzjoni ma setatx tiehu l-ligi f'idejha u li: "Kellha rimedju ordinarju u semplici ferm bhal dak illi zzomm l-imghax fuq dak li jidhrilha hi li hu tardivita' fil-pagament u tiehu azzjoni gudizzjarja".

Il- qorti ma taqbilx li l-EneMalta hadet il-ligi b'idejha meta ddecidiet fil-kummissjoni lissocjeta attrici gialadarba baqghet tinsisti fuq 60 gurnata biex thallas il-konventijiet u rrifjutat li taccetta credit terms ta' 14 il-gurnata.

Iz-zieda fil- kummissjoni nghatat biss lil dawk l-operaturi li accettaw credit terms ta' 14 il-guranta.

M'hemmx dubju li din kienet incentiva sabiex loperaturi tal- pompi tal-petrol jaccettaw credit terms differenti. il-proposta, ma Iż-Żebbuġ (Ghawdex) kellhomx jedd jippretendu li jgawdu miz-zieda fil- kummissjoni.

L-atturi ma ressqux provi li kien hemm operaturi li kellhom l-istess credit terms bhalhom u xorta gawdew miz-zieda fil-kummissjoni.

F'kull kaz fir-rigward tal-kummissjoni li tithallas fuq il-gas oil, ma jirrizultax li l-atturi qatt ilmentaw mal- Awtorita' konvenuta kif kienu ghamlu fir-rigward tal- pitrolju10.

F'dan ir-rigward Joseph Bullock xehed: "Mistoqsi mill-Qorti, ghalfejn allura dwar il-fuel cioe' l-petrol, diesel u petrol bla comb ma rriferejniex il- kaz lill-Malta Resources Authority, inwiegeb li b'din id-decizjoni ahna hassejna li nghatajna iktar forza fl- argument taghna u hassejna li mmorru quddiem l- Awtorita tal-Qorti biex nithallsu dak li nsostnu li ghandna dritt ghalih" (fol.

Ghalhekk il-qorti ma tifhimx kif l-atturi jilmentaw fil- konfront talAwtorita konvenuta meta dwar il-gas oil ma saritx prova li kienu rregistraw ilment dwar l-agir tal-EneMalta.

10 Ara decizjoni tal-Awtorita tal-25 ta' Settembru 2003 fir-rigward tal-licenzja ta' hawker ghall- bejgh ta' pitrolju (Dok.

Minkejja dak li nghad f'paragrafu numru 1 ta' din is- sentenza, il-qorti tosserva li fir-rigward tal-ilment relatat ma':- i.

Pitrolju, jirrizulta li l-atturi kienu nghataw rimedju mill-Awtorita konvenuta11.

Gas oil li jinbiegh f'Ghawdex, l-atturi ma tawx prova tad-diskrepanza fil-margni ta' profitt li jaghmlu huma meta paragunat mal-operaturi f'Ghawdex.

Li rrizulta zgur hu li l-operaturi f'Ghawdex iridu jhallsu ghat-trasport tal-fuel lejn Ghawdex filwaqt li dawk f'Malta ma jhallsux.

Ghalhekk hawn ukoll m'hemmx sitwazzjoni ta' like with like.

Barge uplifts bil-barge, l-atturi ma ressqux bizzejjed provi li jistghu jikkonvincu lill-qorti li ghandhom ragun.

Kull m'hemm huma tlett paragrafi qosra fl-affidavit ta' Carmelo Bullock (fol.

M'hemmx provi li l-atturi talbu li jithallew jiehdu l-fuel bl-uzu ta' barge.

Anzi mill-ittra datata 17 ta' Dicembru 1987 (fol.

67) jidher il-kuntrarju."

Rat ir-rikors tal-appell tal-atturi kollha li permezz tieghu talbu lil din

il-Qorti sabiex filwaqt li tichad l-eccezzjonijiet tal-konvenuti, tilqa' it-talbiet

attrici, u tirriforma s-sentenza appellata tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tas-7

ta' Ottubru, 2015, fl-ismijiet premessi, billi tikkonfermaha in kwantu cahdet

l-ewwel u t-tieni eccezzjonijiet tal-Awtorita` ta' Malta dwar ir-Rizorsi u

tirrevokaha in kwantu laqghet l-ewwel eccezzjoni ta' EneMalta plc dwar

il-preskrizzjoni u tirrevokaha ukoll fil-mertu, in kwantu cahdet it-talbiet

attrici, billi tilqa' it-talbiet attrici kollha, bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra

l-konvenuti.

11 Ara decizjoni tal-25 ta' Settembru 2003 (Dok.

60) u ittra tat-12 ta' Lulju 2004 (Dok.

Rat ir-risposta tal-appell ta' EneMalta p.l.c. li permezz taghha

wiegbet li fil-fehma taghha din il-Qorti ghandha tichad l-appell tal-atturi,

Rat ir-risposta tal-appell tal-Awtorita` ta' Malta dwar ir-Rizorsi, li

permezz taghha talbet lil din il-Qorti tichad it-talbiet u l-aggravji tal-

appellanti u tikkonferma s-sentenza appellata tas-7 ta' Ottubru, 2015, fil-

kawza fl-ismijiet premessi.

Bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra l-

Semghet lid-difensuri tal-partijiet jitrattaw l-appell waqt is-smigh tal-

Rat l-atti kollha tal-kawza u d-dokumenti esebiti;

Illi din il-kawza titratta talba tal-atturi ghal-likwidazzjoni u l-

kundanna ta' hlas ta' danni konsegwenti ghall-allegat nuqqas fit-twettiq

tad-dover tal-konvenuti b'mod oggettiv.

L-Awtorita` konvenuta wiegbet li (i) dik il-Qorti m'ghandhiex

gurisdizzjoni tisma' il-kaz; (ii) it-talbiet attrici huma preskritti ai termini tal-

Ikkonsidrat:

Artikolu 469A(3) tal-Kap.

12; (iii) ma hemm l-ebda danni li ghandhom jigu

likwidati favur l-atturi; (iv) it-talbiet attrici huma nfondati fil-fatt u fid-dritt

stante li hija ma tistax tigi mizmuma responsabbli in solidum ghall-operat

tal-konvenuta l-ohra li jista' jigi ritenut illegali jew illecitu li jista' jirrendi lill-

konvenuta l-ohra responsabbli; (v) ma kien hemm ebda nuqqas fid-dover

oggettiv fit-twettiq tal-operat taghha fil-konfront tal-atturi.

L-EneMalta wiegbet li (I) l-azzjoni attrici ghad-danni tinsab

preskritta a tenur tal-Artikolu 2153 tal-Kap.

16 u (II) fil-mertu mhux minnu

li hija kkawzat xi danni lis-socjeta` attrici.

L-ewwel Qorti cahdet l-ewwel zewg eccezzjonijiet tal-Awtorita`

konvenuta bl-ispejjez kontra taghha, laqghet l-ewwel eccezzjoni tal-

EneMalta plc bl-ispejjez kontra l-atturi, filwaqt li cahdet it-talbiet tal-atturi

fil-mertu, bl-ispejjez kontra taghhom.

L-atturi hassew ruhhom aggravati bis-sentenza tal-ewwel Qorti tas-

7 ta' Ottubru, 2015, fil-kawza fl-ismijiet premessi u interponew appell

L-appell tal-atturi appellanti jissejjes fuq zewg aggravji principali:

(1) l-ewwel Qorti iffokat biss fuq l-aspett tat-termini ta' kreditu u

kummissjonijiet u injorat fatturi u provi rilevanti.

Dan jinghad

refiribilment (a) ghar-relazzjoni kummercjali bejn il-korporazzjoni

konvenuta u l-atturi; (b) ghall-bejgh ta' pitrolju lill-kompetituri bi

prezz aktar vantaggjuz minn dak mitlub mill-atturi; (c) appena biss

ikkunsidrat is-sitwazzjoni tal-margini ta' profitt fil-kaz ta' operaturi

(d) dwar

sommarjament; u

(2) l-ewwel Qorti applikat hazin il-principju tal-preskrizzjoni peress li d-

L-EneMalta wiegbet billi fir-rigward tat-tieni aggravju rrilevat li l-

azzjoni attrici ma kinitx titratta kontijiet jew transazzjonijiet partikolari, izda

hija bbazata fuq id-dmir taghha ex lege li regolatur m'ghandux ikun hati

ta' trattament differenti mhux gustifikat.

Filwaqt li fil-kaz tal-aggravju dwar

il-mertu, jinghad li dan jattakka l-apprezzament tal-provi maghmul mill-

ewwel Qorti, dan meta kien jispetta lill-atturi l-oneru li jippruvaw dak li

nghad minnhom, xi haga li ma rnexxielhomx jaghmlu.

L-Awtorita` appellata tikkontendi li l-appell tal-atturi huwa frivolu u

vessatorju, in kwantu huwa llum principju stabbilit li din il-Qorti ma

tiddisturbax l-apprezzament tal-provi maghmul mill-ewwel Qorti, sakemm

ma jkunx hemm ragun bhal per ezempju sabiex tikkoregi ngustizzja

F'dan il-kaz m'hemmx lok ghal ri-ezami peress li s-sentenza

Fil-mertu jinghad li (i) fil-kaz tal-bejgh

tal-pitrolju l-ewwel Qorti waslet ghall-konkluzjoni gusta li l-appellanti kienu

nghataw rimedju minnha permezz tad-decizjoni taghha tal-25 ta'

Settembru, 2003 u kif rilevat mill-ewwel Qorti, wiehed mill-atturi

sahansitra xehed li m'ghandhomx pretensjoni f'dan ir-rigward; (ii) u (iii)

fir-rigward ta' xiri ta' gas oil u fir-rigward tal-barge uplifts bil-barge, kif

gustament osservat mill-ewwel Qorti, hija ma setghet qatt tonqos mid-

doveri taghha, ladarba ma saritx il-prova li l-atturi kienu rregistraw

maghha xi lment dwar l-agir tal-EneMalta.

Illi ghandu jinghad li jitqies xieraq li l-ewwel jigi trattat it-tieni

aggravju tal-atturi appellanti, dak dwar il-preskrizzjoni, peress li jekk

jintlaqa', ikun mehtieg li jigi nvestit il-mertu fil-konfront taz-zewg appellati.

L-ewwel Qorti laqghet l-eccezzjoni tal-konvenuta appellata Borg Crockford, li l-

azzjoni attrici hija preskritta ai termini tal-Artikolu 2153 tal-Kodici Civili, li

jipprovdi ghall-preskrizzjoni b'terminu ta' sentejn ghal dawk l-azzjonijiet

kollha ghad-danni li jirrizultaw minn delitt jew kwazi-delitt (hsarat li

m'humiex ikkagunati minn xi reat).

Fl-aggravju taghhom, l-appellanti jikkontendu li s-sitwazzjoni hija

wahda anomala peress li l-EneMalta kellha zewg kapacitajiet.

il-premessa hija li s-socjeta` konvenuta ghamlet att li jmur kontra dover

oggettiv, allura ex delicto, pero` fl-istess hin kien hemm relazzjoni

kummercjali mal-EneMalta, ibbazat fuq credit terms, kummissjonijiet

eccetra u ghalhekk ma kienx semplicement facli tghid li kellu japplika t-

terminu ta' sentejn mahsub taht l-Artikolu 2153 tal-Kodici Civili.

peress li hemm transazzjonijiet kummercjali involuti u ghalhekk l-

appellanti isostnu li kellu japplika t-terminu ta' hames snin.

sitwazzjoni taghhom mal-EneMalta tixxiebah ma' dik ta' kont kurrent, fejn

allura ma jghaddux il-preskrizzjonijiet bejn il-partijiet, hlief meta jinghalqu

l-kontijiet.

Kwindi jsostnu li ebda preskrizzjoni ma bdiet tghaddi.

referenza wkoll ghall-protest gudizzjarju li jinghad li sar minnhom fi Frar

2003, li wkoll jitqies relevanti ghall-fini ta' dan l-aggravju.

Jibda billi jigu osservati xi principji regolatorji in materja.

fis-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tas-17 ta' Jannar, 2019, fil-

"Illi għall-finijiet ta' preskrizzjoni, il-liġi tagħraf tliet għamliet ta' azzjoni għad-danni, u jiġifieri (a) azzjoni dwar ħsarat imnissla minn għemil li jikkostitwixxi reat, f'liema każ, iż-żmien tal- preskrizzjoni huwa dak imfisser mil-liġi biex issir l-azzjoni kriminali dwar l-istess reat; (b) azzjoni għall-ħsarat imnisslin minn delitt jew kważi-delitt (l-hekk msejħa culpa aquiliana), f'liema każ il-preskrizzjoni hija ta' sentejn (prinċipju rifless fl- artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili); u (ċ) azzjoni għall-ħsarat imnissla minn nuqqas ta' twettieq ta' obbligazzjoni li mhix imfissra f'att pubbliku, f'liema każ il-preskrizzjoni hija dik ta' ħames (5) snin12."

12 Ara per eżempju App.

27.4.1953 fil-kawża fl-ismijiet Ellul Micallef nomine v. Cassar (Kollez.

Il-pern tal-kwistjoni f'dan il-kaz hija, jekk il-kolpa allegata fl-att promotur

kinitx wahda kontrattwali jew extra-kontrattwali (aquiliana) naxxenti minn

delitt jew kwazi-delitt.

fis-sentenza Frank Briffa v. Domenico

Gauci Bogovic deciza mill-Qorti tal-Kummerc fit-18 ta' Jannar, 1950: "(L)-

indoli ta' l-azzjoni tigi desunta mhux tant mill-kliem piu` o meno ezatti tal-

att istituttiv tal-gudizzju, imma mill-iskop illi ghalih huwa intiz il-gudizzju"

(Kollezz.

XXXIVB-III-746; ara wkoll fl-istess sens, Generoso

Mulvaney v. Emmanuele Mulvaney deciza fit-22 ta' Ottubru 1953, Kollez.

ta' April 1961, Kollez.Vol.

Magri deciza fil-11 ta' Frar 2004 mill-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri)).

Minn dan isegwi li ghall-finijiet tal-eccezzjoni tal-preskrizzjoni sollevata

mill-appellata Borg Crockford, huwa necessarju li ssir indagini dwar il-vera

natura tal-azzjoni li qeghda tigi ezercitata mill-atturi.

Hekk ukoll tajjeb jinghad li l-ligi taghti ghazla lil kull min jiftah kawza

kif ifassal l-azzjoni mressqa minnu u hija fuq din l-ghazla li jiddependi l-

ezitu tal-istess azzjoni.

Dan ifisser li jekk l-attur jaghzel li jressaq il-

pretensjonijiet tieghu kontra parti fuq kawzali partikolari, l-eccezzjoni li

titressaq bhala parti mid-difiza kontra l-azzjoni maghmula kontriha, trid

titkejjel fuq dik il-kawzali u mhux fuq xi haga ohra.

Kwindi dak li jrid jigi

mistharreg f'din il-kawza huwa jekk in-nuqqas li dwaru l-atturi jilmentaw

fil-konfront tal-konvenuti appellati huwiex wiehed marbut mal-kuntratt, kif

isostnu l-appellanti jew mod iehor.

Din il-Qorti fil-kawza Joseph Uengkla v. Emmanuel Fondacaro

deciza fid-19 ta' Frar, 1954, Kollez.

XXXVIII.I.292, irriteniet li wiehed mill-

kriterji sabiex jigi deciz jekk il-fatt li minnu tilmenta parti, hux kolpa

kontrattwali jew aquiliana, meta hemm kuntratt, il-kolpa tista' tkun

aquiliana biss meta l-fatt ikun indipendenti u awtonomu mir-rapport

kontrattwali.

Dik il-Qorti kkonfermat il-hsieb tal-ewwel Qorti li biex il-

kolpa ma tkunx kuntrattwali, jehtieg li l-vjolazzjoni attakkata ma jkollhiex

rapport dirett mal-kuntratt pre-ezistenti, l-ghaliex anki fil-prezenza ta'

kuntratt, jiddependi mic-cirkostanzi, l-gudizzju jekk il-kolpa li wiehed mill-

kontraenti jaddebita lill-iehor hijiex kuntrattwali jew aquiljana.

Il-kolpa

kuntrattwali hija dik

tikkonsisti

fin-nuqqas

tal-ezekuzzjoni

f'ezekuzzjoni hazina ta' obbligazzjoni rizultanti mill-kuntratt.

ohra, il-kolpa aquiliana jew delittwuza, waqt l-ezistenza ta' kuntratt,

issehh meta l-fatt kolpuz li jigi maghmul ikun indipendenti u awtonomu

mir-rapport kuntrattwali.

Interessanti wkoll hija s-sentenza fil-kawza fl-ismijiet Mary

Spiteri Fondacaro v. Giovanni Scovino et, deciza mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fid-

9 ta' April, 1949, (Kollez.

XXXIII.II.379) fejn il-Qorti kkunsidrat illi:

"l-htija (culpa), meta tigi kkunsidrata fl-entita' guridika taghha, hija wahda; u taht dan l-aspett ma hemmx distinzjoni bejn kolpa kontrattwali u dik komunement imsejha "aquiliana", li titnissel minn delitt jew kwazi- delitt.

Id-differenza bejniethom tinsab fil- "kawza" u fil-"grad", in kwantu dwar il-kawza, il-htija kontrattwali tippresupponi obligazzjoni pre-ezistenti li maghha hija marbuta; mentri l-htija akwiljana tippresupponi fatt li minnu titnissel "ex nunc"; u dwar il-grad id-differenza hija riposta fl-estensjoni tar- responsabilita' l-ghaliex fejn jezisti kuntratt wiehed ghandu jirrispondi tant tal-htija lata u kemm tal-hafifa (leve) u skont il-kazi, jista' jirrispondi anki ta dik li hija mill-aktar hafifa (lievissima) jekk in-natura tal-kuntratt tkun hekk timponi, mentri fil-kaz tal-htija akwiljana, li tiddependi minn fatt dannuz, ir-responsabilita' indistintament testendi ruhha anki ghall-htija mill-aktar hafifa (lievissima), b'mod li dwarha ma hemmx grad."

Applikati dawn il-principji ghall-kaz in ezami, kif gustament osservat

mill-ewwel Qorti, il-premessi maghmula mill-atturi huma fis-sens ta'

nuqqas fl-ezercizzju tal-konvenuti tad-doveri taghhom lejn is-socjeta`

attrici skont il-ligi, partikolarment id-dover li jimxu b'imparzjalita` u bona

fede bhala regolaturi bejn il-konkorrenti kollha fis-suq, liema nuqqas jew

vjolazzjoni ggib maghha responsabbilita` ghad-danni.

L-atturi ma

jilmentawx minn ksur ta' obbligu kuntrattwali.

Din il-Qorti taqbel

perfettament mal-ewwel Qorti meta nkwadrat l-azzjoni attrici taht il-

provvediment tal-Artikolu 1033 tal-Kodici Civili fejn jinghad:

"Kull min, bil-hsieb jew minghajr il-hsieb li jaghmel danni, ghax ikun irid jew b'nuqqas ta' diligenza, ta' prudenza jew ta' hsieb, jaghmel jew jonqos li jaghmel xi haga li biha jikser xi dmir impost mil-ligi, hu obbligat ghall-hlas tal-hsara li tigri minhabba f'hekk."

Minn qari tax-xhieda moghtija mill-atturi Carmel u Joseph Bullock,

flimkien mad-dokumenti esebiti minnhom, huwa car li l-kontestazzjonijiet

taghhom huma mressqa fil-konfront tal-EneMalta bhala regolatur.

hu hekk li jikkontestaw id-decizjonijiet tal-EneMalta meta bhala regolatur,

fil-qadi tad-dmir taghha li tohrog licenzja taht il-provvedimenti tal-ligi (dak

li kien l-Att dwar l-EneMalta - Kap. 272 tal-Ligijiet ta' Malta) dahhlet

klawzoli addizzjonali li kellhom issa jiffurmaw parti mil-licenzja taghhom.

Huwa minnu li dak iz-zmien l-EneMalta kienet tilbes zewgt ikpiepel, dak

ta' regolatur (ara per ezempju Dok.

43 et seq tal-process),

kif ukoll kienet tissuplixxi l-prodotti (Dok.

47), izda jibqa' il-fatt li l-

atturi rrifjutaw

jiffirmaw dak

il-kuntratt propost u ghalhekk

il-

kontestazzjonijiet taghhom huma ffukati fuq id-decizjoni tal-EneMalta,

meta bhala Regolatur kienet tiffissa l-kummissjonijiet pagabbli lis-sidien

tal-pompi tal-petrol, li ntrabtu mal-arrangament ta' kreditu allokat lill-istess

L-atturi jilmentaw minn dak li jsejhu "abbuz ta' poter", peress li l-

EneMalta, bhala l-unika entita` awtorizzata bil-ligi li timporta prodotti

petroliferi ghas-suq lokali, kellha monopolju f'dan is-settur.

F'dan il-kaz, din il-Qorti wkoll tara d-distinzjoni bejn ir-relazzjoni

kummercjali li kellhom l-atturi mal-EneMalta fejn hija kienet tforni l-pompi

tal-petrol li nisslet relazzjoni kuntrattwali u r-rwol tal-EneMalta li l-atturi

jikkontendu li huwa kolpuz fir-rwol taghha bhala regolatur li huwa

indipendenti u awtonomu mir-rapport kuntrattwali.

jilmentaw mill-agir tal-EneMalta bhala regolatur, li a bazi tad-decizjonijiet

li hija hadet marbuta mall-hrug tal-licenzja, jinghad li taw lok ghad-danni,

huwa car li l-azzjoni taghhom ta' danni hija dik delittwali, kwindi

preskrivibbli bil-perjodu ta' sentejn.

Issa kif osservat mill-ewwel Qorti, ir-rwol tal-EneMalta bhala

regolatur fis-suq spicca b'effett mill-1 ta' Frar, 2001.

Dan peress li minn

dik id-data, kien gie fis-sehh l-Att dwar l-Awtorita` ta' Malta dwar ir-Rizorsi

li kienet issa responsabbli mir-regolamentazzjoni, il-hrug ta' licenzji u li

tirregola struttura ta' prezzijiet (ara Artikolu 4 tal-Kap.

423 tal-Ligijiet ta'

Isegwi li azzjoni ta' danni fil-konfront tal-EneMalta bhala regolatur

giet preskritta fl-ahjar ipotesi fi Frar tas-sena 2003 (mhux Frar 2004 kif

inghad fis-sentenza appellata).

Ghalkemm fir-rikors tal-appell jinghad li

sar protest gudizzjarju fi Frar tas-sena 2003 u jinghad ukoll li qeghda tigi

annessa kopja, mill-atti ma tirrizultax.

Izda mill-kopja pprezentata fl-atti

fil-mori tal-appell, jirrizulta li dan sar fis-6 ta' April, 2004.

Isegwi li dan l-

att gudizzjarju ma jistax ikollu l-effett ta' interruzzjoni gialadarba it-termini

preskrittiv kien lahaq ghadda.

Inoltre, ghalkemm mix-xhieda tal-atturi jinghad li kien hemm prezz

differenti applikat fil-konfront tal-pompa tal-petrol taghhom bejn is-snin

1997 u 2010, mid-dokumentazzjoni pprezentata, jista' jinghad li din id-

distinzjoni fil-prezz bejn is-sena 1997 u 2000 ma tirrizultax (salv xi

ammonti zghar ghall-perjodu qasir fix-xhur ta' bejn Jannar u April tas-

258 sa 260 tal-process).

Isegwi sa fejn ir-

rwol tal-EneMalta bhala regolatur seta' kellu effett fuq il-prezzijiet, dan

ukoll gie preskritt sa April tas-sena 1999.

Fil-fatt dan jinsab ikkonfermat

mill-istess attur Joseph Bullock in kontro-ezami, waqt is-seduta tal-21 ta'

Novembru, 2011, jghid hekk: "Minix f'pozizzjoni nghid jekk Service

Stations ohra matul in-1998, u 1999 u 2000 kellhomx rati ahjar minnha

ghal dak li ghandu x'jaqsam ma' qliegh."

Fil-fehma ta' din il-Qorti, lanqas

iregi l-argument tal-appellanti ta' kont-kurrent fir-rigward tar-rwol tal-

EneMalta bhala regolatur, aktar u aktar meta wiehed iqis li dan ir-rwol gie

fi tmiem fil-bidu tas-sena 2001.

Isegwi li t-tieni aggravju tal-appellanti

dwar il-preskrizzjoni ma jregix.

Imiss li jigi trattat l-ewwel aggravju, dak fejn l-atturi jilmentaw li l-

ewwel Qorti naqset milli tapprezza l-fatt li l-EneMalta kellha ghal zmien

twil zewg funzjonijiet, dak ta' regolatur u dak ta' operatur fis-suq.

li l-EneMalta agixxiet kontra l-ligi meta naqset milli tezercita l-oggettivita`

u l-imparzjalita` mehtiega, dover impost fil-ligi fit-trattament taghha ta'

diversi operaturi fis-suq, inkluz fil-kommissjonijiet u fit-termini ta' krediti

moghtija lilhom.

Dan jinghad f'kuntest ta' erba' punti:

(a) ghalkemm l-ewwel Qorti rrimarkat li ma tressqux provi dwar

operaturi li kellhom credit terms ta' sittin gurnata, mid-decizjoni tal-

Kummissjoni ghall-Kummerc Gust tat-30 ta' April, 2007, fil-kaz ta'

Cassar Fuels v. Korporazzjoni EneMalta, jirrizulta li Cassar

Fuels kellha terminu ta' sittin gurnata, kwindi jirrizulta li kien hemm

lill-atturi.

Jilmentaw li bl-abbozz propost mill-EneMalta fis-sena 2001, hija

bhala regolatur ippruvat timponi kondizzjonijiet favorevoli ghaliha;

(b) l-atturi appellanti jilmentaw ukoll li batew konsegwenza tad-

decizjonijiet tal-EneMalta meta min-naha bhala regolatur li kien

johrog il-licenzji kemm lil dawk li jissejhu bhala "jobbers", kif ukoll

dawk li jissejhu "hawkers", holqot distinzjoni b'tali mod li meta

bhala persuna li tforni l-prodotti lid-diversi partecipanti fis-suq,

kienet taghmel distinzjoni fil-prezz li bih jinbiegh il-prodott, bil-

konsegwenza li l-margini ta' profitt ghall-atturi beda jonqos.

peress li ghalkemm il-"hawkers" originarjament kienu jinghataw

prezz aktar vantaggjuz peress li kienu jaghmlu xoghol zghir ta'

pitrolju li kien jinbiegh bieb bieb, mas-snin l-istess "hawkers" bdew

ifornu wkoll lill-industrija u ghalhekk kellhom aktar bejgh u profitti

mill-"jobbers" peress li dawn baqghu jinghataw pitrolju bi prezz

oghla minn dak tal-"hawkers".

Ghalkemm il-Qorti ghamlet

referenza ghad-decizjoni tal-Awtorita` ghar-Rizorsi tal-2003, bhala

rimedju li nghatalhom, din kienet limitata peress li permezz taghha

nghataw kwota, izda ma kkunsidratx l-pretensjonijiet u l-ilmenti

taghhom ghall-perjodu bejn l-ahhar tas-snin disghin u l-2003;

(c) L-atturi jilmentaw ukoll li fir-rigward tal-pretensjoni taghhom li l-

operaturi Ghawdxin kellhom trattament differenti, filwaqt li l-ewwel

Qorti rriteniet li ma tressqux provi, effettivament isostnu li dan il-fatt

ma gie kontradett minn hadd u ghalhekk l-oneru tal-prova kellu

(d) l-istess japplika ghall-barge uplifts, l-appellanti jikkontestaw il-

konkluzjoni sommarja tal-ewwel Qorti, peress li jikkontendu li l-

prova mressqa minnhom kienet valida u legali li titfa' fuq il-

kontroparti l-oneru li jikkontesta l-prova migjuba.

Trattat l-aggravju precedenti, tajjeb jinghad li sa fejn l-appellanti

jilmentaw mill-effetti tad-decizjonijiet mehuda mill-EneMalta fir-rwol

taghha bhala regolatur sa Jannar 2001, kif osservat qabel, dan illum il-

gurnata jinsab preskritt u ghalhekk ma jimmeritax stharrig ulterjuri.

kwalunkwe kaz, din il-Qorti wara li rat l-atti kollha tal-kawza ma ssib xejn

x'ticcensura fl-apprezzament tal-provi maghmul mill-ewwel Qorti in

kwantu tabilhaqq, l-atturi m'humiex qeghdin jikkumparaw kazijiet simili.

Is-socjeta` attrici qeghda tippretendi li tibqa' tinghata credit terms ta' sittin

jum, kif kienet tinghata fis-snin precedenti mid-ditta Shell u ghal xi zmien

mill-istess Borg Crockford.

L-EneMalta da parti taghha ma riditx tibqa' taghti

dawn it-termini ta' kreditu u riedet tirrevedi t-terminu ta' kreditu ghal dak

ta' erbatax-il jum.

B'dan illi holqot sistema ta' incentivi fil-forma ta'

kummissjonijiet ghal dawk li jirrispettaw it-terminu ta' kreditu gdid.

Dan ifisser li l-atturi baqghu jirrifjutaw li jhallsu bit-termini godda, u

rrifjutaw li jhallsu l-imghaxijiet relattivi ghall-hlas tardiv (li kif jirrizulta minn

374 et seq tal-process, ukoll issarraf f'termini finanzjarji

sostanzjali).

il-Korporazzjoni riedet

iddahhal pjattaforma

uniformi ghal kulhadd, u f'dan il-kuntest l-ewwel Qorti appuntu ghamlet

referenza ghad-decizjoni tal-Kummissjoni ghall-Kummerc Gust tat-30 ta'

April, 2007, fil-kaz ta' Cassar Fuels v. Korporazzjoni EneMalta.

apparti li dak il-kaz kien jitratta ilment dwar distinzjoni fil-facilita` ta' kreditu

moghti lill-operaturi differenti, u mhux differenza wkoll fil-kummissjonijiet,

moghtija lill-operaturi.

Izda l-effett tad-decizjoni tal-atturi tfisser li qieghed ikollhom

terminu ta' kreditu ferm oghla minn haddiehor li jaghti beneficcju lill-atturi

li jahdmu bi flus haddiehor, peress li huma jkunu qeghdin ibieghu l-prodott

u jdahhlu l-flus, kif ukoll l-imghaxijiet, mentri min iforni l-prodott, f'dan il-

Dan il-beneficcju finanzjarju l-

atturi ma jridux iqisuh.

L-attur Joseph Bullock jikkoncedi li kieku ffirma l-

ftehim propost mill-EneMalta, huwa wkoll kien

jibbenefika mill-

kummissjonijiet.

Tabilhaqq ladarba l-atturi jirrifjutaw li jaccettaw l-

incentiva offruta lilhom, ma jistghux jippretendu li jibbenefikaw kemm mit-

termini ta' kreditu, kif ukoll mill-kummissjonijiet.

Ghalhekk l-ewwel Qorti

qalet ukoll li l-atturi m'humiex jikkumparaw like with like.

decizjoni taghhom li jirrifjutaw li jhallsu fit-termini ta' krediti proposti li

wasslet ghal trattament differenti.

Inoltre, kif gustament osservat ukoll mill-ewwel Qorti, ma jirrizultax

li l-atturi qatt ressqu xi lment fil-konfront tal-Awtorita` konvenuta dwar il-

kummissjonijiet differenti dwar il-petrol, petrol bla comb jew diesel kif

kienu ghamlu fir-rigward tal-pitrolju.

Lanqas jirrizulta li l-atturi ppruvaw li

l-Awtorita` konvenuta kienet responsabbli ghal xi nuqqas fit-twettiq tad-

dmir taghha skont il-ligi.

Sabiex ikun hemm dritt ghal indenniz ghad-danni

taht l-Artikolu 1033 tal-Kodici Civili, jehtieg li jigi ppruvat li l-Awtorita`

konvenuta, fl-ezercizzju tal-funzjoni taghha bhala regolatur, wettqet xi att

illi effettivament jikkaguna dannu lill-atturi.

illi l-allegat danneggjant naqas mill-obbligu tieghu li jirrispetta d-dritt tad-

danneggjat li huwa protett mil-ligi.

Huwa biss meta l-awtur tal-fatt ikun

ikkommetta ksur ta' "xi dmir impost mil-ligi" li jista' jinghad illi ghandu

Fir-rigward

tal-ilment dwar

il-pitrolju,

konvenuta pprovdiet rimedju ghall-ilment tal-atturi, tant li bis-sahha tad-

decizjoni taghha tal-25 ta' Settembru, 2003, gew riskontrati numru ta'

anomaliji tant li nstab li ghalkemm l-atturi kellhom licenzja ta' "hawker", li

minnha setghu jibbenefikaw minn prezzijiet u kummissjonijiet aktar

vantaggjuzi, ma kellhom ebda distrett allokat lilhom, bil-konsegwenza li

ma setghux jiehdu beneficcju minn din il-licenzja.

Kunsidrati l-anomaliji

riskontrati u l-htiega li s-settur kollu jigi ristrutturat, liema process kien

jinvolvi z-zmien u eventwalment sehh

fis-sena 2011,

konvenuta pprovdiet rimedju effettiv lill-atturi li permezz tieghu nghataw

kwota mensili ta' 166,600 litru pitrolju (ara Dok.

65 tal-process)

sabiex jinghataw rata vantaggjuza u l-kummissjonijiet relattivi applikabbli

ghal "hawkers" u dan sakemm ir-rati differenzjati spiccaw.

mill-ewwel Qorti, gie ribadit mill-attur Joseph Bullock (ara xhieda 21 ta'

251) li ma kinux qeghdin iressqu pretensjoni fil-

konfront tal-Awtorita` konveunuta dwar il-pitrolju, tant hu hekk li fil-

komputazzjoni ta' danni ma jirrizulta ebda ezercizzju f'dan ir-rigward.

Kwindi l-appellanti ma jistghux issa fl-appell jikkontendu li ma nghatawx

rimedju ghall-perjodu bejn is-snin disghin u l-2003.

Fir-rigward

tal-atturi appellanti dwar

differenti li jinghad inghataw l-operaturi f'Ghawdex, mill-EneMalta, tajjeb

li jigi pprecizat li l-ewwel Qorti rriskontrat nuqqas ta' provi dwar id-

diskrepanza fil-margni ta' profitt, li jaghmlu l-atturi paragunat mal-

operaturi Ghawdxin.

Izda osservat ukoll li mill-provi rrizulta li l-operaturi

f'Ghawdex iridu jhallsu ghat-trasport tal-fuel ghal Ghawdex, filwaqt li

f'Malta ma jhallsux ghal din l-ispiza.

Ghalhekk qalet li mhix sitwazzjoni

kumparabbli.

Relevanti f'dan il-kuntest hija x-xhieda ta' Godfrey Bartolo Bondin

tat-12 ta' Novembru, 2014, li jishaq li m'hemm ebda diskriminazzjoni

peress li "fil-kaz ta' Malta ghandek id-delivery qed issir direttament mill-

EneMalta bil-bowser tal-EneMalta mentri fil-kaz t'Ghawdex mhux l-

EneMalta li qed ittella' l-konsenja lejn Ghawdex.

Imma hu is-sid tal-

pompa tal-petrol li minn Ghawdex ikollu jinzel u jiehu l-konsenja

direttament minghandha.

Ghawdex ghandhom distributor li dan ifisser

spejjez ghall-pompa tal-petrol."

Ghalhekk tabilhaqq il-paragun li jittantaw

jaghmlu l-atturi appellanti ma jregix, peress li s-sitwazzjonijiet m'humiex

Inoltre, kif inghad mill-ewwel Qorti ma tressqet ebda prova dwar

kemm hija d-differenza fil-margni tal-profitt sabiex isostnu l-ilment

taghhom u ghalhekk l-atturi appellanti naqsu milli jressqu prova kardinali

f'dan ir-rigward.

F'dan il-kaz ukoll ma jirrizultax li l-Awtorita` konvenuta

appellata mxiet bi ksur tad-dover taghha ta' imparzjalita` u buona fede kif

jinghad mill-appellanti fl-att promotur.

In kwantu ghall-barge uplifts, tabilhaqq kif inghad mill-ewwel Qorti,

xehed dwar dan l-ilment Carmelo Bullock, izda d-dokumenti ezebiti minnu

in sostenn ta' dan l-ilment jirrizulta li gew skambjati fis-sena 1987, u

lanqas biss jikkorroboraw l-istess ilment tal-appellanti.

hawn ukoll ma jirrizultax xi nuqqas imputabbli lill-Awtorita` konvenuta

Isegwi li ghamlet sew l-ewwel Qorti meta ttrattat dan l-ilment

sommarjament.

Maghdud dan kollu, l-ewwel aggravju tal-atturi appellanti

li jitratta l-mertu, wkoll ma jimmeritax li jintlaqa' u ser jigi michud.

Deputat Registratur gr

Ghaldaqstant, ghar-ragunijiet premessi, tiddisponi mill-appell tal-atturi

appellanti billi tichad l-istess u tikkonferma s-sentenza tal-ewwel Qorti

tas-7 ta' Ottubru, 2015, fil-kawza fl-ismijiet premessi fis-shih.

L-ispejjez kollha marbuta ma' din is-sentenza jithallsu mill-istess atturi


Ċiv.

QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR.

IMĦALLEF TONIO MALLIA

Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020.

Wara s-sentenza mogħtija fit-23 ta' Marzu 1992 fil-kawża fl-ismijiet: George Vella Degabriele għan-nom u in rappreżentanza tas-soċjetà Euch.

(C – 1900) v. Michael Borg Galea għan-nom u in rappreżentanza tas-soċjetà Fenech Oil and Petroleum Co. Ltd.

Dan huwa appell imressaq mill-kumpanija intimata minn digriet

mogħti fit-30 ta' Ottubru, 2015 (minn issa 'l hemm imsejjaħ il-

"provvediment appellat") u kif ukoll mid-deċiżjoni mogħtija fl-10 ta'

Novembru, 2015, mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (minn issa 'l hemm

Ċiv.

imsejħa "d-deċiżjoni appellata") fil-kawża ta' eżekuzzjoni fl-ismijiet fuq

imsemmija.

Bis-saħħa tal-provvediment appellat, l-ewwel Qorti ċaħdet

talba tal-kumpanija appellanti (minn issa 'l hemm imsejħa "FOPCOL")

magħmula bir-rikors tagħha tad-19 ta' Ottubru, 2015, biex titħalla tressaq

Risposta biex tikkontesta t-talba tal-kumpanija appellata (minn issa 'l

hemm imsejħa "EZSL") u biex sadattant dik il-Qorti tieqaf milli tgħaddi

għall-għoti tad-deċiżjoni.

Id-deċiżjoni appellata laqgħet it-talba ta' EZSL

biex tirrendi eżegwibbli mill-ġdid deċiżjoni mogħtija mill-Qorti tal-

Kummerċ fit-23 ta' Marzu, 19921, li biha u għar-raġunijiet hemm

imsemmija, kienet awtoriżżat lil EZSL teżegwixxi sentenza mogħtija mill-

Qorti tal-Kummerċ fl-14 ta' April, 1981, fil-kawża fl-istess ismijiet.

is-sentenza, EZSL kienet kanoniżżata kreditriċi ta' FOPCOL fis-somma

ta' tlitt elef tmien mija u ħames Liri Maltin, tmenin ċenteżmi u ħames

milleżmi (Lm 3,805.80,5)2;

Illi l-ewwel Qorti għamlet dawn il-kunsiderazzjonijiet biex waslet

għad-deċiżjoni tagħha:

Sodisfatta li s-soċjetà intimata ġiet debitament notifikata skont il- liġi (ara foll 38, 39 u 42);

Tirrileva li nonostante d-debita notifika, l-stess soċjetà intimata kif rappreżentata baqgħet fi stat ta' kontumaċja;

Semgħet lir-rappreżentant tas-soċjetà rikorrenti jikkonferma bil- ġurament tiegħu ix-xorta tad-dejn li tiegħu qiegħed ifittex l-eżekuzzjoni tiegħu, liema dejn jirriżulta għalhekk li għadu dovut, u dan, ai termini ta' l-artiklu 258 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta, (ara foll 46);

1 Ċitazz.

Nru. 1200/88AM (Ara Dok "A", f'paġġ.

3 – 7 tal-proċess) 2 Li jġibu € 8865.14 fi flus tallum

Ċiv.

"5.0 In vista tal-premess din il-Qorti hi sodisfatta li r-rikorrenti nomine pprova l-każ tiegħu skont il-liġi ...";

Fir-Rikors tal-Appell imressaq minnha fis-16 ta' Novembru, 2015, u

għar-raġunijiet hemm imfissra, FOPCOL talbet li din il-Qorti jogħġobha

tħassar d-degriet appellat u kif ukoll id-deċiżjoni appellata, bl-ispejjeż taż-

żewġ istanzi kontra s-soċjetà appellata;

Bi Tweġiba mressqa minnha fl-4 ta' Diċembru, 2015, EZSL laqgħet

għall-appell ta' FOPCOL billi, b'mod preliminari, qajmet il-kwestjoni tal-

irritwalita` tal-istess appell.

Tgħid li minn deċiżjonijiet li jawtoriżżaw l-

eżekuzzjoni mill-ġdid ta' titolu eżekuttiv (sentenza, f'dan il-każ), ma

jingħatax jedd ta' appell.

Minbarra dan, fil-mertu, laqgħet billi warrbet l-

aggravji tal-appellanti u qalet li kemm id-degriet appellat u kif ukoll id-

deċiżjoni appellata kienu mistħoqqa u kellhom ikunu konfermati, bl-

ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra FOPCOL;

Semgħet it-trattazzjoni tal-avukati tal-partijiet waqt is-smigħ tat-3 ta'

Rat l-atti kollha tal-kawża;

Rat li l-appell tħalla għal-lum għas-sentenza;

Ċiv.

Ikkunsidrat:

Illi dan l-appell jirrigwarda deċiżjoni mogħtija mill-ewwel Qorti li bis-

saħħa tagħha reġgħet irrendiet eżegwibbli sentenza li kienet ingħatat snin

qabel minħabba li għadda ż-żmien maħsub fl-Artikolu 258 tal-Kapitolu 12

tal-Liġijiet ta' Malta.

FOPCOL appellat kemm minn provvediment li bih l-

ewwel Qorti ċaħditilha t-talba tagħha li titħalla tressaq Risposta għat-talba

ta' EZSC biex tirrendi s-sentenza eżegwibbli mill-ġdid, u kif ukoll mid-

deċiżjoni nnifisha li biha l-ewwel Qorti awtoriżżat dik l-eżegwibilita`;

Illi l-Qorti jidhrilha li, qabel ma tqis l-aggravji ta' FOPCOL, għandha

fl-ewwel lok tqis il-preġudizzjali tas-siwi tal-appell imqanqla minn

F'dan ir-rigward, EZSC tgħid (i) li l-liġi ma tagħti l-ebda jedd ta'

appell minn deċiżjoni bħal dik appellata; (ii) li deċiżjoni bħal dik li minnha

tressaq l-appell m'hijiex sentenza, imma degriet; u (iii) li d-deċiżjoni

lanqas hija degriet interlokutorju li minnu jista' jitressaq appell;

Illi l-Qorti tibda biex tqis li l-fatt li l-proċedura maħsuba mil-liġi taħt

l-Artikolu 258 tal-Kapitolu 12 titressaq b'rikors u mhux b'rikors maħluf, ma

jġibx b'daqshekk biss nuqqas ta' jedd ta' appell minn xi deċiżjoni mogħtija

taħt dak l-artikolu.

Hemm bosta ċirkostanzi fejn il-liġi titlob il-proċedura

Ċiv.

ta' rikors "sempliċi" li minn deċiżjoni tagħha jingħata jedd ta' appell3 u li

dan il-jedd jintuża bla xkiel b'mod regolari.

Fit-tieni lok, wieħed ma jridx

jinsa li, qabel ma saru l-bidliet fil-Kodiċi bl-Att XXIV tal-1995, il-

proċediment preskritt biex wieħed jitlob l-eżegwibilita` mill-ġdid ta' titolu

eżekuttiv kien bil-mezz tal-Att taċ-Ċitazzjoni, li huwa l-mod ordinarju ta'

proċedura kontenzjuża fl-ewwel istanza u li, awtomatikament, minn

deċiżjoni minnu jingħata l-jedd ta' appell.

Dan ifisser li tali proċediment

dejjem kien iġib miegħu l-jedd ta' appell favur il-parti aggravata.

ddaħħlu l-bidliet fil-Kodiċi dwar din l-għamla ta' proċediment, imkien ma

ngħad li l-jedd tal-appell kien qiegħed jitneħħa.

ma ssemmix li l-Kodiċi fih ukoll dispożizzjonijiet li jgħidu meta ma

jingħatax il-jedd ta' appell4, u l-proċeduri mnedija taħt l-Artikolu 258

m'hijiex fost dawk il-proċeduri.

Fir-raba' lok, tant jidher li jeżisti l-jedd ta'

appell minn proċedura mnedija taħt l-Artikolu 258, li l-Kodiċi nnifsu

jipprovdi li f'ebda każ, l-appell minn sentenza li tawtoriżża l-eżekuzzjoni

ta' sentenza oħra, ma jwaqqaf l-eżekuzzjoni ta' dik is-sentenza l-oħra5;

Illi, minbarra dan, il-Qorti ma jidhrilhiex li EZSC tgħid sewwa li d-

deċiżjoni appellata kienet degriet.

Id-distinzjoni fil-liġi bejn degriet u

sentenza għadha tiswa sallum il-ġurnata6.

Minbarra l-għażla tradizzjonali

3 Ara, b'eżempju, l-proċedura tar-Ritassa taħt l-artikolu 64 u dik tal-kontestazzjoni ta' jeddijiet favur il-Gvern taħt l-artikolu 466(2) tal-Kap 12 4 Ara, b'eżempju, l-artt.

35, 27, 227, 228, 468(7), 762(4) u 836(5) tal-Kap12 fost oħrajn 5 Art.

269 tal-Kap 12 6 Ara, b'eżempju, App.

PS 10.1.2007 fil-kawża fl-ismijiet Avukat Francis Abudu noe et v. George Galea St.John

Ċiv.

bejn degrieti interlokutorji u dawk kamerali, il-provvedimenti li għandhom

min-natura ta' degriet jintgħarfu minn dawk li jikkostitwixxu sentenza

prinċipalment minn jekk jagħlqux jew le l-kwestjoni li dwarha dak il-

provvediment ikun ingħata.

Huwa maqbul b'awtorita` li jekk deċiżjoni

tagħlaq il-kwestjoni din tkun sentenza; jekk, min-naħa l-oħra, din tipprovdi

biss dwar episodju jew aspett proċedurali matul il-kwestjoni, allura titqies

bħala degriet7.

Kif ingħad b'awtorita`8 wkoll, dak li jikkostitwixxi sentenza

huwa d-definittivita` tagħha (fis-sens ta' quando terminat negotium de quo

agitur), u tista' tkun ta' żewġ għamliet: jew li taqta' il-meritu tal-kwestjoni,

jew li teħles lill-parti mħarrka milli tibqa' fil-kawża.

Min-naħa l-oħra, id-

degrieti ma jtemmux il-kwestjoni u jingħataw matul is-smigħ tal-atti bis-

soluzzjoni ta' kwestjonijiet anċillari.

L-iżjed karatteristika ewlenija fid-

degriet hija li ma jikkostitwix ġudikat għall-qorti li tkun tagħtu9, għall-

kuntrarju ta' dak li jseħħ f'sentenza10.

Kien ukoll meqjus li, ġeneralment,

meta f'provvediment il-Qorti tirriżerva l-kap tal-ispejjeż għal stadju ieħor,

dan ikun sinjal ċar li dak il-provvediment ikun degriet u mhux sentenza11.

Minbarra dan, il-fatt li l-provvediment huwa motivat ma jibdlux b'daqshekk

f'sentenza: l-ebda parti tal-liġi ma tgħidx li degriet ma jibqax tali jekk

titniżżel fih ir-raġuni għaliex il-Qorti tkun waslet għal dik il-fehma tagħha.

Ċiv.

29.4.1925 fil-kawża fl-ismijiet Perez vs Miggiani Olivier (Kollez.

230 tal-Kap 12 10 App.

Ċiv.

27.10.1920 fil-kawża fl-ismijiet Zammit Galea Axiak vs Berry (Kollez.

223(2) tal-Kap 12

Ċiv.

Min-naħa l-oħra, dak li jiswa m'hijiex l-għamla jew id-dettal tal-

provvediment daqskemm in-natura tad-dispożittiv tiegħu;

Illi jekk wieħed iqis dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha u japplikahom

għad-deċiżjoni appellata, ma għandux ikun hemm wisq dubju li dak li

FOPCOL appellat minnu huwa sentenza u mhux degriet.

Dan jingħad l-

aktar għaliex il-Qorti li tat l-imsemmija deċiżjoni ma tistax terġa' lura

minnha u wkoll għaliex il-kwestjoni bejn il-partijiet ingħalqet mal-għoti ta'

dik id-deċiżjoni.

Huwa magħruf li fi proċedura maħsuba taħt l-Artikolu 258

tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta, is-sentenza li tagħha tintalab l-

eżegwibilita` mill-ġdid tibqa' titqies bħala ġudikat12, u li l-provvediment li

jingħata biex jirrendiha eżegwibbli mill-ġdid huwa, għall-finijiet u effetti

kollha tal-liġi, sentenza13.

Fl-aħħarnett, din il-Qorti tosserva li fir-rikors li

bih infetħet din il-kawża EZSC innifisha tindika bħala "sentenza" id-

deċiżjoni li hija talbet l-eżekuzzjoni tagħha sewwasew b'din il-proċedura

tagħha tallum;

Illi għaldaqstant, il-Qorti twarrab il-preġudizzjali ta' EZSC dwar in-

nuqqas ta' siwi tal-appell fuq din ir-raġuni bħala waħda infondata fil-fatt u

Ċiv.

5.10.1988 fil-kawża fl-ismijiet Emanuela Fauzza noe et v Joseph ‘Ashby et (mhix pubblikata) 13 Ara App.

11.4.1995 fil-kawża fl-ismijiet Vincent Zammit noe v Paul Arena et (Kollez.

Ċiv.

29.5.1997 fil-kawża fl-ismijiet John Tonna noe v Henry Incorvaja pro et noe (mhix pubblikata) u App.

Ċiv.

27.9.2019 fil-kawża fl-ismijiet Direttur tal- Kuntratti et v Joseph Formosa

Ċiv.

Illi l-Qorti tgħaddi biex tqis l-aggravji ta' FOPCOL u tibda mit-tieni

aggravju tagħha relattiv għall-provvediment appellat tat-30 ta' Ottubru,

2015, li bih l-ewwel Qorti ċaħdet it-talba tagħha li tħalliha tressaq Risposta

għar-Rikors ta' EZSC u li tieqaf milli tgħaddi għall-għoti tad-deċiżjoni fuq

dak ir-Rikors.

Dan l-aggravju jinqasam taħt żewġt irjus: l-ewwel wieħed

jitkellem dwar in-nuqqas ta' siwi tan-notifika, filwaqt li t-tieni wieħed jgħid

li, bis-saħħa tal-provvediment appellat, l-ewwel Qorti ċaħħdet lil FOPCOL

mit-tgawdija tal-jedd fundamentali tagħha għal smigħ xieraq;

Illi dwar l-ewwel parti ta' dan it-tieni aggravju, FOPCOL tgħid li dak

il-provvediment ingħata fuq motivazzjoni ħażina taħt il-presuppost li n-

notifika tal-atti lil FOPCOL kienet saret kif titlob il-liġi u billi l-proċedura

tallum ma kinitx waħda bir-rikors ġuramentat, ma kienx hemm lok li l-

ewwel Qorti tqisha bħala parti kontumaċi jew li ċċaħħadha milli tikkontesta

t-talba ta' EZSC ladarba l-Artikolu 258 tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta

ma jqiegħed l-ebda terminu lill-parti eżekutata sakemm għandha tressaq

il-kontestazzjoni tagħha;

Illi mill-atti jirriżulta li r-rikors kien tressaq minn FOPCOL fid-19 ta'

Ottubru, 201514, disat ijiem wara li l-ewwel Qorti kienet ħalliet il-kawża

għad-deċiżjoni.

Ir-raġuni ewlenija li FOPCOL ġabet biex sejset it-talbiet

14 Paġġ.

47 – 8 tal-proċess

Ċiv.

tagħha f'dak ir-rikors kienet li n-notifika lilha tal-atti ma kinitx tajba u kif

titlob il-liġi.

Fid-degriet appellat, l-ewwel Qorti ċaħdet it-talba billi qalet li

"tirrileva li stante li n-notifika tar-rikors ġuramentat promotur u ta' l-avviż

de quo kienu debitament skont il-liġi, tiċħad it-talba".

Mill-atti joħroġ ukoll

li FOPCOL kienet laqgħet in-notifika tal-atti tar-rikors promotur bil-

proċedura tal-pubblikazzjoni fil-Gażżetta tal-Gvern fit-22 ta' Settembru,

201515, u f'ġurnal lokali fid-29 ta' Settembru, 201516 u tal-affissjoni fis-17

ta' Settembru, 201517;

Illi EZSC ma ressqet l-ebda kumment għal dan l-aggravju;

Illi l-Qorti jidhrilha li, safejn il-provvediment appellat kien jitkellem

dwar in-notifika, joħroġ ċar li l-atti li kellha quddiemha l-ewwel Qorti kienu

juru li tassew li FOPCOL kienet notifikata bil-meżż tal-pubblikazzjoni u l-

affissjoni sa minn jiem qabel is-smigħ li fih dik il-Qorti semgħet ix-xhieda

ta' rappreżentant ta' EZSC u ħalliet il-kawża għas-sentenza.

allegati minn FOPCOL dwar jekk in-notifika saritx sewwa jew jekk kellhiex

żmien biżżejjed biex tidher quddiem l-ewwel Qorti wara li ntebħet bl-

affissjoni mal-bieb tas-sede tagħha kienu biss allegazzjoni.

Ta' min jgħid

li r-rikors li FOPCOL ressqet fid-19 ta' Ottubru, 2015, lanqas biss kien

15 Paġ.

39 tal-proċess 16 Paġ.

42 tal-proċess 17 Paġ.

38 tal-proċess

Ċiv.

maħluf minn min ressqu u allura l-ewwel Qorti setgħet tagħżel li ma

toqgħodx fuq il-kontenut tiegħu bħala prova mressqa;

Illi safejn il-provvediment appellat ma messux ingħata ladarba l-

proċedura tallum ma tistipula l-ebda terminu biex titressaq tweġiba għal

talba biex titolu eżeluttiv jerġa' jingħata l-eżegwibilità, il-Qorti tqis li dan l-

aggravju lanqas ma huwa mistħoqq.

Huwa minnu li fid-degriet appellat l-

ewwel Qorti wżat il-kliem "rikors ġuramentat promotur".

għaliex il-Qorti m'għarfitx li l-proċedura li kellha quddiemha ma kinitx dik

maħsuba fl-Artikolu 156 tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta, iżda għaliex

tabilħaqq li r-rikors imressaq minn EZSC kien wieħed maħluf (minn

rappreżentant tagħha Joseph Vella Degabriele), kif tixhed l-intestatura fl-ewwel

paġna tal-atti u kif jidher ukoll mit-timbru tal-Attwarju fit-tieni paġna.

jekk FOPCOL – bħalma qalet hija stess fir-rikors tagħha tad-19 ta'

Ottubru, 2015 – sabet kopja tar-rikors promotur imwaħħal mal-bieb tas-

sede tagħha, ma setgħetx ma ntebħitx hija wkoll x'kien l-għamla ta' att li

Hawnhekk ukoll, il-provvediment appellat ma jonqos

minn xejn, għaliex in-notifika kienet saret u, sa dakinhar li l-kawża tħalliet

għad-deċiżjoni, FOPCOL la kienet dehret quddiem il-Qorti u lanqas kienet

ressqet kontestazzjoni formali għat-talba ta' EZSC;

Illi għal dak li jirrigwarda t-tieni fergħa tat-tieni aggravju ta' FOPCOL

dwar ksur tal-jedd tagħha għal smigħ xieraq, FOPCOL tgħid li ċ-ċaħda li

Ċiv.

titħalla tressaq ir-Risposta għat-talba ta' EZSC kienet tikkostitwixxi ksur

tagħha

leħinha u

il-

kontestazzjonijiet li wħud minnhom kienu "ta' ordni pubbliku".

Hija żżid

tgħid li l-ksur li ġarrbet huwa akbar minħabba l-fatt li l-liġi ma tagħti l-ebda

żmien

lill-parti eżekutata

intimata sakemm hija

tista'

il-

kontestazzjoni tagħha għat-talba tal-parti li trid tirrendi eżegwibbli mill-

ġdid xi titolu eżekuttiv li kienet tgawdi;

Illi għal din il-parti tal-aggravju EZSC tilqa' billi tgħid f'din l-għamla

ta' proċedura taħt l-Artikolu 258 tal-Kapitolu 12 ma jiġi determinat l-ebda

dritt jew obbligu ġdid u dik il-proċedura hija maħsuba biss biex tirrendi

eżegwibbli mill-ġdid titolu li jkun għadda minn fuqu ż-żmien;

Illi l-Qorti ssib li lanqas din il-parti tal-aggravju ma hija mistħoqqa.

Fl-ewwel lok, u b'mod partikolari, huwa aċċettat illi għalkemm f'att

ġudizzjarju jsiru riferenzi għall-ksur ta' jeddijiet fundamentali, u għalkemm

il-Qorti trid tħares id-drittijiet kollha magħduda dawk li jħarsu d-drittijiet

fundamentali, xorta waħda tgħid li proċeduri li jinbdew quddiemha

għandhom jitqiesu li huma proċeduri istitwiti taħt il-liġi ordinarja u mhux

taħt il-proċedura li tirregola kawżi dwar drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Il-Qrati wrew li huma disposti li jikkonsidraw ilmenti relatati mad-drittijiet

fundamentali f'każ fejn m'hemmx rimedju ieħor.

Fuq kollox, il-Qorti tqis li

l-azzjoni "ordinarja" ta' eżekuzzjoni mill-ġdid ta' titolu eżekuttiv u dik

straordinarja ta' lment dwar ksur ta' jedd fundamentali ma jmorrux

Ċiv.

Illi, fit-tieni lok, FOPCOL kellha u fil-fatt inqdiet bir-rimedju li tappella

mill-provvediment appellat u għalhekk il-jedd tagħha ta' smigħ xieraq kien

imħares.

Il-fatt li din il-Qorti ma laqgħetx l-appell tagħha dwar dak il-

provvediment ma jfissirx li hija ġarrbet ksur tal-jedd tagħha għal smigħ

Fit-tielet lok, għalkemm huwa minnu li l-liġi ma tagħti l-ebda

terminu li fih il-parti intimata eżekutata f'azzjoni taħt l-Artikolu 258 tal-

Kapitolu 12 trid (jekk tabilħaqq trid) tressaq Risposta, ma jfissirx li biex

"jingħata l-jedd ta' smigħ xieraq" dik il-parti intimata tagħżel hi meta u

f'liema waqt għandha tressaq Risposta bħal dik.

Mill-atti joħroġ ċar li

FOPCOL kien ilha minn Settembru li laqgħet in-notifika tal-atti (minbarra

li kienet interpellata u notifikata minn qabel b'atti ġudizzjarji fl-2010 u fl-

201518 bil-pretensjonijiet kanoniżżati ta' EZSC) u ressqet ir-rikors għas-

sospensjoni tal-għoti tas-sentenza biss wara li l-kawża kienet instemgħet

u diġa` tħalliet għas-sentenza.

Fir-raba' lok, din il-Qorti tosserva li, fi

proċedura bħal din taħt l-imsemmi Artikolu 258, il-liġi lanqas ma tipprovdi

li għandha ssir xi notifika u wisq anqas li jingħata smigħ qabel ma qorti

tgħaddi biex tara jekk għandhiex tilqa' it-talba tal-eżekutant biex it-titolu

eżekuttiv jerġa' jingħata saħħa eżekuttiva19;

18 Dokti "EZ2" u "EZ3", f'paġġ.

79 sa 86 tal-proċess 19 P.A. RCP 18.4.2002 fil-kawża fl-ismijiet HSBC Bank Malta p.l.c. v John Talbot et (appell minnha mar deżert)

Ċiv.

Illi għalhekk il-Qorti ma ssibx li l-aggravju ta' FOPCOL, taħt l-ebda

wieħed miż-żewġ fergħat tiegħu, dwar il-provvediment appellat huwa

mistħoqq u mhix se tilqgħu;

Illi l-ewwel aggravju għad-deċiżjoni appellata FOPCOL jitlob in-

nullita` tad-deċiżjoni appellata.

Hija tgħid li l-ewwel Qorti lanqas biss

semmiet il-provvediment appellat u, minfuq, qalet li l-intimata kienet

"baqgħet fi stat ta' kontumaċja" meta dan ma kien minnu xejn.

Hija tqis li

dan in-nuqqas min-naħa tal-ewwel Qorti jikser dak li jitlob l-Artikolu 218

tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta;

Illi għal dan l-aggravju EZSC twieġeb billi tgħid, fl-ewwel lok, li

ladarba d-deċiżjoni appellata m'hijiex sentenza, allura wieħed ma jistax

jitkellem dwar in-nullita` tagħha.

F'kull każ, il-proċedura mnedija taħt l-

Artikolu 258 tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta lanqas titlob li għandha

ssir in-notifika tal-parti li kontra tagħha tintalab l-eżegwibilita` mill-ġdid ta'

titolu eżekuttiv, u għalhekk il-kostatazzjoni tal-ewwel Qorti dwar il-

"kontumaċja" ta' FOPCOL ma tista' bl-ebda mod tħassar is-siwi tad-

deċiżjoni appellata.

Fl-aħħarnett, il-fatt li qorti ma ssemmix f'sentenza l-

kontenut ta' provvediment li jiċħad talba għas-sospensjoni tal-għoti ta'

sentenza ma jġibx b'daqshekk in-nuqqas ta' siwi ta' sentenza;

Ċiv.

Illi l-liġi titlob li f'sentenza għandhom jingħataw ir-raġunijiet li

fuqhom il-qorti tkun ibbażat id-deċiżjoni tagħha u li għandu jkun hemm

fiha wkoll riferenza għall-proċedimenti, għat-talbiet tal-attur u għall-

eċċezzjonijiet tal-konvenut.

Ma hemmx dubju li din il-ħtieġa tħares

wieħed mill-prinċipji ewlenin tal-ħaqq naturali li jitlob li kull sentenza jew

deċiżjoni tkun motivata u turi għaliex tkun ingħatat deċiżjoni u mhux oħra,

b'mod partikolari f'kawża fejn il-partijiet ikunu ħadu pożizzjonijiet li ma

jaqblux;

Illi l-liġi tagħmilha ċara li biex tista' tintlaqa' is-sejħa ta' nullita` ta'

sentenza jeħtieġ li min jallega dan juri li sentenza bħal dik kienet imsejsa

fuq nuqqas ta' ġurisdizzjoni jew fuq in-nuqqas ta' ċitazzjoni, jew fuq l-

illeġittimita` tal-persuna jew li s-sentenza mogħtija mill-ewwel Qorti tkun

iddeċidiet fuq ħwejjeġ li ma ntalbux ('extra petita') jew dwar aktar minn

dak li ntalab ('ultra petita') jew li tkun milquta minn kull difett ieħor li

jippreġudika l-jedd ta' smigħ xieraq20.

Minkejja dan, u b'ħarsien tal-

prinċipju li safejn jista' jkun sentenza m'għandhiex titħassar b'mod leġġer

u b'ħeffa jekk kemm-il darba tista' tkun salvata21, l-eċċezzjoni tan-nullita`

tas-sentenza ma tintlaqax jekk jintwera li ma tirriżultax xi waħda miċ-

ċirkostanzi li ssemmew qabel u jekk is-sentenza tkun ġusta fis-sustanza

tagħha;

790 tal-Kap 12 21 App.

Ċiv.

7.10.1991 fil-kawża fl-ismijiet Mallia v Manager Water Works Department (Kollez.

Ċiv.

Illi fost l-elementi li s-sentenzi għandu jkollhom għas-siwi tagħhom,

il-liġi ssemmi li l-parti operattiva ta' sentenza għandha tinkludi t-talbiet jew

l-eċċezzjonijiet li jkunu maqtugħa u kull dikjarazzjoni maħsuba biex tkun

konklussiva jew li torbot22;

Illi l-Qorti jidhrilha li l-ewwel argument imressaq minn EZSC biex

tirribatti l-aggravju ma huwiex tajjeb u dan għar-raġunijiet li l-Qorti tat

aktar qabel dwar in-natura tad-deċiżjoni appellata23 u li m'għandhiex

għalfejn ittawwal aktar fuq din il-ħaġa;

Illi l-Qorti jidhrilha wkoll li ma hemm l-ebda nuqqas fid-deċiżjoni

appellata li jġib in-nullita` tagħha għar-raġuni biss li ma ssemmix il-

provvediment appellat u lanqas ir-raġuni għaliex FOPCOL tqieset bħala

kontumaċi.

Ta' min jgħid li l-provvediment appellat kien ingħata jiem

qabel ma ngħatat id-deċiżjoni appellata u ma kellux għalfejn jerġa'

jissemma f'dik id-deċiżjoni.

Huwa minnu wkoll li bis-saħħa tal-

provvediment appellat, FOPCOL tqieset bħallikieku naqset li tressaq

kontestazzjoni għat-talba ta' EZSC u huwa f'dan is-sens li l-ewwel Qorti

qieset lil FOPCOL bħala "kontumaċi".

Fi kliem ieħor, l-ewwel Qorti mxiet

konsistentement mal-provvediment appellat meta ma semmietx x'kienu l-

kontestazzjonijiet ta' FOPCOL, u dan minkejja li dik il-Qorti ma ordnatx it-

23 u 219 tal-Kap 12 23§§ 10 – 2 supra

Ċiv.

tneħħija mill-atti (sfilz) tar-risposta mehmuża mar-rikors li dwaru ngħata l-

Fid-dawl ta' dawn iċ-ċirkostanzi din il-Qorti ma

tarax b'liema mod jista' jingħad li d-deċiżjoni appellata tintlaqat b'nullita`;

Illi fid-dawl ta' dawn il-kunsiderazzjonijiet, l-ewwel aggravju ma

jidhirx mistħoqq u mhux sejjer jintlaqa';

Illi t-tielet aggravju ta' FOPCOL jinqasam ukoll f'żewġ fergħat: l-

joħroġ mill-aċċettazzjoni min-naħa

pretensjonijiet ta' EZSC kienu mistħoqqa, filwaqt li t-tieni wieħed

jirrigwarda l-kwestjoni li parti mill-pretensjonijiet ta' EZSC dwar il-kreditu

tagħha kanoniżżat kien waqa' bil-preskrizzjoni;

Illi fl-ewwel parti ta' dan l-aggravju, FOPCOL tgħid li l-ewwel Qorti

ma setgħet qatt taċċetta l-ammont imsemmi minn EZSC fil-prospett

mehmuż mar-rikors promotur, meta kien ċar li l-biċċa l-kbira minnu kien

magħmul minn imgħaxijiet fuq l-imgħaxijiet li kienu jaqbżu sewwa l-kapital

kanoniżżat.

B'hekk, hija tgħid li EZSC kienet qegħda titlob eżekuzzjoni

ta' titolu fuq is-saħħa ta' imgħaxijiet ultra duplum.

kienet il-kontestazzjoni ewlenija li hija riedet tressaq quddiem l-ewwel

Qorti (kieku ħallietha tagħmel dan) kontra t-talba ta' EZSC;

Ċiv.

Illi għal dan l-aggravju EZSC tilqa' billi tgħid li kwestjoni bħal din ma

kienx hemm lokha fi proċedura taħt l-Artikolu 258 tal-Kapitolu 12 tal-

Liġijiet ta' Malta.

Mingħajr ħsara għal dan, iżżid tgħid li r-regola kontra li

jintalab il-ħlas ta' imgħax akbar mil-kapital ma tgħoddx f'każ ta' somom

kanoniżżati f'sentenza.

Dan minbarra l-fatt li, l-imgħaxijiet li hija għadha

tippretendi mingħand FOPCOL m'humiex imgħaxijiet fuq l-imgħax, imma

mgħax sempliċi;

Illi l-Qorti tibda biex tgħid li fi proċedura taħt l-Artikolu 258, il-Qorti

li tintalab tawtoriżża mill-ġdid l-eżegwibilita` ta' titolu li jkun għadda ż-

żmien minn fuqu mhijiex mitluba li terġa' tikkanoniżża tali kreditu24.

Azzjoni bħal din m'hijiex maħsuba li ssir biex toħloq kanoniżżazzjoni

ġdida ta' kreditu, iżda li tarġa' tgħajjex titolu eżekuttiv li jkun għadda żmien

minn fuqu25.

Minkejja dan, minħabba li xi drabi xi parti mill-kreditu li jkun

ġie kanoniżżat oriġinarjament f'titolu eżekuttiv ikun tħallas matul iż-żmien

li dak it-titolu jkun għadu eżegwibbli, jista' jagħti l-każ li f'azzjoni bħal din

(x'aktarx minħabba l-kontestazzjoni tal-parti eżekutata) isir aċċertament

dwar l-ammont mill-kreditu li jkun għadu dovut meta t-titolu jerġa' jsir

eżegwibbli;

24 P.A. PS 24.11.2004 fil-kawża fl-ismijiet George Parsons v Charles Attard Bugeja (mhix appellata) 25 P.A. MCH 9.3.2016 fil-kawża fl-ismijiet Lawrence serag noe v Carmelo Vella Degabriele (mhix appellata)

Ċiv.

Illi, fit-tieni lok, id-deċiżjoni appellata ma ikkanoniżżat l-ebda

ammont u lanqas fil-parti dispożittiva tagħha ma jissemma xi ammont.

Kulma għamlet l-ewwel Qorti kien li ikkostatat li kien għadda ż-żmien minn

fuq is-sentenza li kkanoniżżat id-dejn li FOPCOL kellha ma' EZSC u li dak

id-dejn ma kienx tħallas kollu.

Hekk kellha tagħmel l-ewwel Qorti u hekk

Fit-tielet lok, l-aggravju ta' FOPCOL dwar il-mixi tal-imgħax ukoll

mhuwiex tajjeb.

F'dan il-każ, intwera li l-imgħax li EZSC titlob huwa

mgħax sempliċi.

Iżda wkoll jekk tali mgħax jaqbeż il-kapital dovut, ir-

regola tal-ultra duplum mhix ta' xkiel għall-eżiġibilita` tiegħu, sewwasew

għaliex il-kreditu ta' EZSC kontra FOPCOL huwa kanoniżżat b'sentenza

li saret ġudikat26;

Illi għal dak li jirrigwarda t-tieni parti tat-tielet aggravju FOPCOL

tgħid li, f'kull każ, parti mill-kreditu (l-imgħaxijiet) waqa' bil-preskrizzjoni

tal-ħames (5) snin taħt l-Artikolu 2156 tal-Kodiċi Ċivili.

Hija tgħid li ma

huwiex sewwa li fuq kreditu kanoniżżat b'sentenza l-imgħax jibqa'

"jiddekorri ad infinitum (bla) ma jkun soġġett għat-trapass taż-żmien li

jestingwi l-azzjoni għall-ħlas";

Illi EZSC tilqa' għal din il-parti tal-aggravju billi tgħid li l-imgħaxijiet

li qegħda tippretendi joħorġu bis-saħħa ta' sentenza u għalhekk ma

jintlaqtux bi żmien preskrittiv;

Ċiv.

30.10.2015 fil-kawża fl-ismijiet Bank of Valletta p.l.c. v Carmelo Farrugia Melfar Ltd. § 13

Ċiv.

Illi l-Qorti tqis li din il-parti tal-aggravju ma hijiex tajba.

Tibda biex

tgħid li kieku FOPCOL qagħdet għas-sentenza li kkanoniżżat lil EZSC

bħala kreditriċi tagħha u ħallset dejnha bla tnikkir, ma kienx jinġema' l-

imgħax pretiż u lanqas ma kien ikun hemm bżonn tal-proċedura tallum.

Minbarra dan, l-imgħax mitlub minn EZSC joħroġ mis-saħħa tat-titolu

eżekuttiv maħluq b'sentenza minħabba li, f'dak il-każ, EZSC kienet talbet

espressament l-imgħaxijiet u l-istess imgħaxijiet huma aċċessorji tad-dejn

Għalhekk, iż-żmien preskrittiv mhuwiex dak imsemmi minn

FOPCOL, imma ieħor itwal li jgħodd għal atti pubbliċi27.

Dak iż-żmien

ma kienx skada meta EZSC fetħet din il-proċedura.

F'dan ir-rigward

ingħad ukoll li sentenza li terġa' tawtoriżża l-eżegwibilita` ta' titolu

eżekuttiv tikser iż-żmien preskrittiv28, għalkemm ma toħloqx novazzjoni.

Għalkemm hemm fehma fid-duttrina li l-imgħaxijiet li jinġemgħu wara l-

għoti ta' sentenza li tikkanoniżża kreditu m'għandhomx jitqiesu l-istess

bħall-imgħaxijiet fuq kreditu kanoniżżati b'sentenza29, f'dan il-każ, iż-

żmien tal-preskrizzjoni kontra l-imgħaxijiet li nġemgħu wara l-għoti tas-

sentenza li kkanoniżżat il-kreditu jew kienu sospiżi minħabba ż-żewġ

proċeduri mnedija minn EZSC biex jirrendu eżekuttiva mill-ġdid is-

sentenza li ngħatat f'Marzu tal-1992, jew interrotti bis-saħħa tal-

Ċiv.

5.3.1920 fil-kawża fl-ismijiet Vitale v Agostino (Kollez.

Vol: XXIV.i.424) u Kumm.

GS 19.10.1978 fil-kawża fl-ismijiet Raymond Grumley et v Joseph Veneziani (mhix pubblikata) 28 Kumm.

12.11.1895 fil-kawża fl-ismijiet Borġ et v Darmanin (Kollez.

17.6.1943 fil-kawża fl-ismijiet Magri v Borġ Grech et noe (Kollez.

Ċiv.

ssemmew aktar qabel30;

interpellazzjonijiet ġudizzjarji li ntbagħtu u kienu notifikati lil FOPCOL u li

Illi għalhekk il-Qorti ssib li dan l-aggravju, taħt iż-żewġ fergħat

tiegħu, m'huwiex tajjeb u ma jistħoqqlux jintlaqa';

Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-appell

tal-kumpanija intimata appellanti billi:

Tiċħad kemm l-appell dwar il-provvediment mogħti fit-30 ta' Ottubru,

2015, u kif ukoll l-appell mis-sentenza mogħtija fl-10 ta' Novembru,

2015, mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fil-kawża fl-ismijiet premessi, u dan bl-

ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-kumpanija intimata appellanti.

Mark Chetcuti Prim Imħallef

Joseph R. Galea St.John Tonwuru

Tonio Vella Degiovanni Tonwuru

Deputat Reġistratur gr

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


QORTI TAL-MAĠISTRATI (GĦAWDEX) ĠURISDIZZJONI SUPERJURI SEZZJONI ĠENERALI MAĠISTRAT DOTTOR SIMONE GRECH B.A. LL.D. MAG.

(EUR LAW) Rikors Ġuramentat Numru: 65/2014 SG

Illum It-Tnejn, 23 ta' Novembru 2020 Il-Qorti; Rat ir-rikors ġuramentat ippreżentat mill-bank rikorrenti fid-29 ta' Awwissu 2014 fejn ġie premess is-segwenti: 1) Illi l-Bank rikorrent kien ta b'self lill-konvenuti Joseph Hockley u martu Mary Rose Hockley s-somma ta' tnejn u tletin elf u mitejn Liri Maltin (Lm32,200), illum ekwivalenti għal ħamsa u sebgħin elf u ħames ewro, u tnejn u tmenin ewro ċenteżmi (€75,005.82ċ), b'kuntratt li sar fl-atti tan Nutar Mariosa Ellul Cacciottolo tas-sittax (16) ta'

Paġna 1 minn 5

April elfejn u sebgħa (2007).

Din il-faċilita' tas-self kienet ġiet mogħtija mill-Bank attur għall-iskopijiet tan negozju tal-intimati – kuntratt esibit u markat 'BOV1';

2) Illi b'kuntratt ieħor ukoll tas-sittax (16) ta' April (2007), li sar fl-atti tan-Nutar Mariosa Ellul Cacciottolo il-Bank rikorrent kien ta lill-intimati Joseph Hockley u martu Mary Rose Hockley faċilita' oħra ta' kont kurrenti għall-ammont li ma jeċċedix ħamest elef Liri Maltin (Lm5,000), illum ekwivalenti għal ħdax-il elf sitt mija u sitta u erbgħin ewro u sebgħa u tmenin ċenteżmi (€11,646.87ċ).

Din il-faċilita' kienet ġiet mogħtija mill-Bank attur ukoll għall-iskopijiet tan-negozju tal-intimati – kuntratt esibit u markat 'BOV2';

Illi fit-tmienja u għoxrin (28) ta' Jannar 2010, il-konvenuti l-oħra George Hockley u martu Nazzarena Hockley, ġenituri tal-konvenut Joseph Hockley, kienu daħlu f'kuntratt ta' pleġġerija mal-Bank attur fejn kienu għamlu tajjeb għad-dejn li binhom u martu għandhom mal-Bank, u l-konvenuta Nazzarena Hockley kienet tat b'raħan lill- Bank il-Kont Fiss li għandha fil-Bank HSBC li fih depożitu ta' flus fl-ammont ta' sitt elef disa' mija u tmienja u tmenin ewro u tnax-il ewro ċenteżmi (€6,988.12ċ), liema Kont iġib in-numru 866-152243-101 - kuntratt esibit u markat 'BOV3';

4) Illi l-konvenuti Joseph Hockley u martu Mary Rose Hockley ilhom żmien twil li ssospendew il-pagamenti tagħhom mal-Bank, u d-dejn li għandhom mal-bank mhuwiex qed jitħallas u ilu ma jsir ħlas għal dawn l-aħħar sentejn;

5) Illi l-Bank attur sejjaħ diversi drabi lill-konvenuti Joseph Hockley u martu Mary Rose Hockley sabiex jirregolarizzaw il-pożizzjoni tagħhom mal-Bank u jaġġornaw il-ħlasijiet li kellhom b'lura, iżda billi baqgħu xorta waħda inottemperanti fil-pagamenti, il-Bank li fadlilhom iħallsuh, bl-aħħar talabhom interpellazzjoni saret permezz ta' ittra ġudizzjarja tad-29 ta' Mejju 2014 (Ittra numru 271/2014), li ma kien hemm ebda tweġiba għaliha mill-konvenuti minkejja li ġiet debitament innotifikata lilhom;

il-ħlas lura tal-bilanċ kollu tad-dejn

6) Illi l-Bank sar jaf ukoll li bejn il-konvenuti Joseph Hockley u martu Mary Rose Hockley hemm ukoll pendenti proċeduri ta' separazzjoni quddiem dina l-Qorti fis- Sezzjoni tagħha bħala Qorti tal-Familja, li kompliet tirrendi aktar gravi l-pożizzjoni tad-dejn tal-konvenuti mal-Bank;

7) Illi l-bilanc tad-dejn li l-konvenuti Joseph Hockley u martu Mary Rose Hockley għandhom mal-Bank f'kapital u mgħax kien jammonta sad-29 ta' Lulju 2014, għal ħamsa u tmenin elf, sitt mija u sebgħa u għoxrin ewro u tlettax-il ewro ċenteżmi (€85,627.13ċ), kif jirriżulta mill-bilanċi tal-erbgħa Kontijiet li minnhom l-intimati ġibdu l-flus - statements tal-Kontijiet esibiti u markati 'BOV4', 'BOV5', 'BOV6', u 'BOV7';

Paġna 2 minn 5

8) Illi dan id-dejn huwa wieħed ċert, likwidu, u dovut, u sa fejn jaf il-Bank rikorrent, il- konvenuti m'għandhomx eċċezzjonijiet validi x'jagħtu kontra din it-t-talba għall-ħlas lura ta' dan id-dejn;

Jgħidu għaldaqstant il-konvenuti l-għaliex m'għandhiex din l-Onorabbli Qorti: (i) Tiddisponi mit-talbiet bid-dispensa tas-smigħ tal-kawża ai termini tal-artikoli 167 et seq.

tal-Kap.

(ii) Tiddikjara dovuta lill-Bank rikorrent mill-konvenuti kollha in solidum bejniethom is- somma ta' ħamsa u tmenin elf sitt mija u sebgħa u għoxrin ewro u erbatax-il ewro ċenteżmi (€85,627.14ċ, dovuta ad uellen f'kapital u mgħax in konnessjoni mas-self li sar lill- intimati Joseph Hockley u martu Mary Rose Hockley;

(iii) Tikkundanna lill-konvenuti kollha solidalment bejniethom iħallsu lill-Bank rikorrent din is-somma ta' ġamsa u tmenin elf, sitt mija u sebgħa u għoxrin ewro u erbatax-il ewro ċenteżmi (€85.627.14ċ), bl-imgħaxijiet ulterjuri b'effett mit-30 ta' Lulju 2014 sal-effettiv pagament;

(iv) Tordna r-rilaxx favur il-Bank attur tal-flus kollha li hemm depożitati fil-Kont numru 071-152243-101 fl-HSBC Bank Malta plc fl-ammont ta' sitt elef disa' mija u tmienja u tmenin ewro (€6,988), liema Kont bankarju kien ġie mirħun mill-konvenuta Nazzarena Hockley a favur tal-Bank attur biex bil-flus depożitati fih tagħmel tajjeb għal parti mill-obbligazzjoni tad-debituri prinċipali, u dan bħala parti mill-ħlas lura tas- somma dovuta lill-Bank fuq imsemmija.

Bl-ispejjeż inklużi tal-ittra uffiċjali tad-29 ta' Mejju 2014 [Itttra numru 271/14), kontra l- konvenuti.

Bl-inġunzjoni tal-konvenuti għas-subizzjoni li għaliha minn issa huma mħarrkin Rat ir-risposta ġuramentata ta' Joseph Hockley, Mary Rose Hockley, Nazzarena Hockley u George Hockley ppreżentat fl-4 ta' Novembru 2014 li taqra: 1.

Illi in linea preliminari r-rikors promutur ippreżentat mill-Bank rikorrenti jonqos milli jħares rigorożament id-dettami tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Procedura Civili - Kap. 12 tal-Ligijiet ta' Malta stante li l-avviż ta' twissija skond l-Artikolu 167 sub-inċiż (2) kellu jaqra hekk: "Kull min jirċievi dan ir-rikors guramentat kontra tiegħu għandu jidher quddiem il-Qorti fid-data u ħin notifikati lilu.

Jekk dan ma jsirx, il-Qorti tgħaddi biex tagħti deċiżjoni skond il-Ligi.

Għalhekk huwa fl-interess ta' min jirċievi dan ir-rikors li jkellem avukat bla dewmien sabiex il-Qorti tismà x'għandu xi jgħid fil-kawża" u għalhekk stante li l-proċedura ad hoc ma ġietx osservata għandha twassal sabiex ir-rikors

Paġna 3 minn 5

promutur jiġi dikjarat irritu u monk u konsegwentement il-proċedura adoperata tiği ddikkjarata nulla u mingħajr effett; Illi mingħajr preġudizzju għall-eċċezzjoni preliminari, it-tieni u t-tielet talba ma jistgħux jiġu milqugħa bil-mod kif proposti stante li l-konvenuti garanti, George u Nazzarena Hockley, ma jistgħux jiġu dikjarati debituri u konsegwentement jiġu kkundannati jħallsu d-dejn hekk likwidat stante li dan imur oltre mill-garanzija li huma pprestaw lill- konvenuti Joseph u Mary Rose Hockley;

Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, ir-rabà (4) talba attriċi għandha tiġi miċħuda stante li l-garanti bl-ebda mod ma obbligaw ruħhom illi jagħmlu tajjeb għal djun li ġew ikkuntrattati mid-debituri principali qabel id-data tat-tmienja u għoxrin (28) ta' Jannar, tas-sena elfejn u għaxra (2010), id-data tal-kuntratt tal-garanzija;

Illi di più, mingħajr preġudizzju għall-eċċezzjonijiet precedenti, il-garanti ma għandhom qatt jiġu kkundannati sabiex jagħmlu tajjeb għad-dejn tad-debituri prinċipali qabel ma jiġu eżawriti l-assi tad-debituri prinċipali u għalhekk ir-rabà talba għandha tiġi micħuda minħabba f'daqshekk;

Illi fuq kollox u interament mingħajr preġudizzju, it-talbiet attriċi huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u għalhekk għandhom jiġu miċħuda in toto bl-ispejjeż kontra l-Bank rikorrenti;

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri fil-fatt u fid-dritt.

Rat li din il-kawża ġiet assenjata lil din il-Qorti hekk kif ippreseduta; Rat l-inkartament kollu; Rat il-verbal magħmul fl-20 ta' Novembru 2020; Rat iż-żewg noti ppreżentati mill-bank rikorrenti fl-20 ta' Novembru 2020; Ikkunsidrat: Il-Qorti qieset li ġiet irtirata r-raba' talba kontenuta fir-rikors ġuramentat b' riżerva għal kap ta' l-ispejjeż u dana stante li l-konvenuti George u Nazzarena Hockley taw l-kunsens tagħhom u ġew rilaxxati l-flus li kienu taw bi pleġġerija lill-Bank bħala garanzija tas-self meħud mill-konvneuti l-oħra debituri prinċipali.

Qieset ukoll in-nota spjegattiva tal-bilanċ li għadu dovut minn Joseph Hockley u Mary Rose Hockley.

Qegħda wkoll tikkonsidra l-ammissjoni li saret mill-istess Joseph Hockley u Mary Rose Hockley waqt is-seduta ta' l-20 ta' Novembru 2020.

Qieset ukoll in-natura tal-garanzija li ngħatat minn George u Nazzarena Hockley.

Paġna 4 minn 5

vista ta' dan kollu, din il-Qorti sejra tgħaddi biex taqta' u tiddeċiedi din il-kawża bil-mod hekk kif imniżżel fid-decide ta' din is-sentenza.

Decide Ghar-raġunijiet fuq esposti, din l-Onorabbli Qorti qiegħda fl-ewwel lok tastjeni milli tieħu konjizzjoni ulterjuri tar-raba' talba tal-bank rikorrenti; qiegħda tilqa' t-tieni u t-tielet talba tal-bank rikorrenti limitatament fis- sens illi (i) qed tiddikjara dovuta sat-18 ta' Novembru 2020 lill-Bank rikorrenti mill-konvenuti Joseph Hockley u Mary Rose Hockley s- somma ta' mija u disat elef ħames mija u tlieta u erbgħin ewro u sitta u ghoxrin ċenteżmi (€109,543.26ċ), liema ammont huwa maqsum in kwantu ghal sebgħa u sittin elf, tmien mija u tnejn u sittin Ewro u ħamsa u erbgħin ċenteżmi (€67,862.45ċ) f' kapital u wieħed u erbgħin elf, sitt mija u tmenin ewro u wieħed u tmenin ċenteżmi (€41,680.81ċ) f' imgħax u (ii) qed tikkundanna lill-istess Joseph Hockley u Mary Rose Hockley solidalment bejniethom iħallsu lil bank rikorrenti s-somma mija u disat elef ħames mija u tlieta u erbgħin ewro u sitta u għoxrin ċenteżmi (€109,543.26ċ), bl- imgħaxijiet ulterjuri mid-19 ta' Novembru 2020 sal-pagament effettiv.

Tordna wkoll li l-ispejjeż kollha relattivi inklużi dawk tal-ittra uffiċjali tad- 29 ta' Mejju (Ittra Numru 271/14), għandhom jiġu sopportati fl-intier mill- konvenuti Joseph Hockley u Mary Rose Hockley.

D/Reġistratur

Vera Gingell Little John Għar-Reġistratur 23.11.2020 – Sup65.2014 – Bank of Valletta vs Hockley Joseph et 1375

Paġna 5 minn 5