IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020.

Seaview Construction Limited (C 10715) v. Il-Kummissarju tal-Artijiet, u b'digriet tal-21 ta' Gunju 2017 l-isem il- Kummissarju tal-Artijiet gie sostitwit bil-kliem l-Awtorita` tal- Artijiet; u l-Awtorita` ghat-Trasport f'Malta

Din is-sentenza titratta appell tal-attriċi mis-sentenza tal-Prim'Awla

tal-Qorti Ċivili fil-kompetenza kostituzzjonali, tal-14 ta' Lulju 2020 li

ddeċidiet:

"Konklużjoni

"Wara illi rat l-atti proċesswali;

"Wara illi rat s-sottomissjonijiet bil-miktub ta' l-abbli difensuri tal-partijiet; Tgħaddi biex taqta' u tiddeċiedi l-vertenza billi;

"Tilqa' l-ewwel u tieni eċċezzjoni ta' l-intimata Awtorità tal-Artijiet ġia Kummissarju tal- Artijiet u l-ewwel u tielet eċċezzjoni tal-Awtorità għat- Trasport f'Malta filwaqt illi tastjeni milli tieħu konjizzjoni tal-eċċezzjonijiet l-oħra, u għalhekk;

"Tiċħad it-talba tas-soċjetà rikorrenti kif dedotta.

"Spejjeż ikunu a kariku tas-soċjetà rikorrenti".

B'dik is-sentenza l-ewwel Qorti ddeċidiet l-eċċezzjonijiet li l-attriċi

ma tatx prova li hi sid tal-art oġġett tal-kawża, u li ma kinitx eżawriet ir-

L-azzjoni hi dwar tliet porzjoni art (ħal balzan-Il-Mosta u z-Zurrieq), li llum

huma toroq li l-attriċi ssostni li akkwistat b'kuntratt tas-6 ta' Novembru

1997 fl-atti tan-Nutar B. Micallef u ieħor tat-12 ta' Frar 2004 fl-atti tan-

Issostni li l-artijiet in kwistjoni ttieħdu sabiex

jintużaw għal skop pubbliku sabiex jitwettqu xogħlijiet ta' bini u twessigħ

ta' toroq pubbliċi, u li snin wara l-konvenuti ħadu l-pussess tagħhom.

Tilmenta li minkejja dan l-artijiet baqgħu ma ġewx esproprijati skond il-

proċedura li hemm fil-Kap.

Għaldaqstant talbu lill-ewwel Qorti sabiex:

Tiddikjara illi t-teħid tal-propjetajiet tar-rikorrenti sar bi vjolazzjoni tal- Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 1 ta' l- Ewwel Protokoll ghall-Konvenzjoni Ewropea ghall-Protezzjoni tad- Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fondamentali;

Tiddikkjara illi minħabba l-għemil u/jew in-nuqqasijiet tal- intimati jew ta' min minnhom, inkisru jew x'aktarx jinkisru l-jeddijiet fondamentali tar- rikorrenti skont l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l- Artikolu 1 ta' l-Ewwel Protokoll għall-Konvezjoni Ewropea għall- Protezzjoni tad-Drittijiet tal- Bniedem u tal- Libertajiet Fondamentali;

"3.Tagħti dawk ir-rimedji xierqa u opportuni billi, inter alia:

Tordna lill-intimati jew min minnhom sabiex il-porzjonijiet ta' art li ttieħdu mingħand ir-rikorrenti jigu esproprijati skont il-provvedimenti tal- Ordinanza dwar l-Akkwist ta' Art għal Skopijiet Pubbliċi (Kap. 88);

Tillikwida kumpens xieraq għall-okkupazzjoni tal-artijiet kemm ilhom li ġew okkupati, u fir-rigward tad-danni u spejjeż li sofrew ir- rikorrenti konsegwenza tal-aġir abbużiv tal-intimati".

Għal finijiet ta' din is-sentenza l-eċċezzjonijiet li huma rilevanti

huma s-segwenti:

Awtorita` tal-Artijiet:

(a) L-attriċi għandha ġġib l-aħjar prova li hi proprjetarja;

(b) L-attriċi naqset milli teżawrixxi r-rimedji ordinarji

peress li semmai kellha tipproponi kawża għad-danni.

Awtorita` għat-Trasport f'Malta:

(a) Il-pretensjonijiet

tal-attriċi

ta'

amministrattiva u ċivili li kieku kellhom jintlaqgħu

jissarrfu fi ħlas ta' kumpens wara li tiġi segwita l-

proċedura kontemplata fil-Kap.

Għalhekk il-Qorti

għandha tastjeni milli teżerċita s-setgħat li għandha, u

dan skond l-Artikolu 46(2) tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu

(b) L-attriċi għandha tagħti prova li hi s-sid tal-art oġġett

4(2) tal-Kap.

L-ewwel aggravju jitratta dik il-parti tas-sentenza tal-ewwel Qorti li

biha laqgħet l-eċċezzjoni tal-konvenuti li m'għamlux prova tat-titolu.

L-attriċi ssostni li tat prova tat-titlu tagħha.

F'dan ir-rigward għamlet

riferenza għal:

Kopja ta' żewġ kuntratti li bihom akkwistat tliet artijiet li huma

l-meritu tal-kawża;

Il-pjanti, inkluż site plans, tal-artijiet in kwistjoni;

Affidavit tad-direttur tal-attriċi li kkonferma li l-attriċi akkwistat

l-artijiet.

F'dan ir-rigward l-ewwel Qorti qalet:

Jirriżulta illi difiża illi qajjmet kemm l-Awtorita' tal-Artjiet, ġia Kummissarju tal- Artijiet, u l-Awtorità għat-Trasport f'Malta hija illi s- soċjetà rikorrenti kellha tippreżenta l-aħjar prova dwar it-titolu tagħha fuq l-artijiet meritu tal-kawża odjerna.

Jirriżulta, illi fil-kawża odjerna ir-rikorrent jagħmel referenza għall-żewġ artijiet li dwarhom huwa qiegħed jippretendi kumpens:

a. Biċċtejn art ta' 239 mk u 370 mk rispettivament li jinsabu

ġewwa Triq it- Torri tal-Kaptan, Il-Mosta

b. Biċċa art ta' 853 mk li tinsab ġewwa Triq Santa Klementina.

Jirriżulta, illi meta l-intimati Kummissarju tal-Artijiet u Awtorità' għat-Trasport f'Malta ġew interpellati sabiex iħallsu kumpens għal tali artijiet permezz ta' żewġ Ittri Uffiċjali t-tnejn datati 21 ta' Jannar 2013, fiz-żewġ istanzi ġie lilhom indikat illi Salvu Weatherill kien is-sid ta' tali propretajiet, u mhux is-soċjetà rikorrenti, Seaview Construction Limited.

Jirriżulta, għalhekk, illi kienu ġustifikati l-intimati jqajjmu tali difiża meta ġiet intavolata l-proċedura odjerna, peress illi, sa meta saret tali kawża, huma ingħataw l-impressjoni illi l-art kienet ta' Salvu Weatherill u mhux Seaview Construction Limited.

Jirriżulta, għalhekk, illi kien jinkombi fuq is-soċjetà rikorrenti, fil- proċeduri odjerni, illi jippruvaw it-titolu tagħhom 'l hinn minn kull dubju, sabiex jiġi assikurat illi, kemm iż-żewġ intimati u, aktar u aktar, din il-Qorti kif ippresjeduta, ikunu konvinti li l-artijiet illi dawrhom is- soċjetà rikorrenti riedet kumpens, kienu attwalment tagħha u mhux ta' terzi.

Jirriżulta illi mar-rikors promotur, is-soċjetà rikorrenti ippreżentat s-segwenti dokumentazzjoni:

c. Vera kopja ta' kuntratt datat 6 ta' Novembru 1997, għall- akkwist tal-art ġewwa Il-Fontana, kif aħjar deskritt aktar 'l fuq.

d. Kopja mhux awtentikata ta' kuntratt datat 12 ta' Frar 2004 għall-akkwist tal-art ġewwa Żurrieq, kif aħjar deskritt aktar 'l fuq.

e. Tlett kopji ta' l-istess pjanta intitolata "Triq it-Torri tal- Kaptan, Il-Mosta", iffirmata mill-Perit Mariello Fava Naudi. (fol 10,11 u 12)

f. Kopja ta' site plan tal-MEPA ta' Triq Santa Klementina u d- dintorni, datata 5 ta' Lulju 2012 u ffirmata mill-Perit Mariello Fava Naudi. (fol 13)

g. Kopja ta' pjanta intitolata "Triq Santa Klementina, Żurrieq", ffirmata minn persuna mhux

datata Ġunju 2012 u identifikabbli. (fol 14)

Jirriżulta illi ma ġiet eżebita ebda dokumentazzjoni ulterjuri mis- soċjetà rikorrenti.

Il-Qorti, f'dan l-istadju, tosserva illi fil-kuntratt tas-sena 1997 għal tlett artijiet ġewwa nIż-Żejtun, jidher ċar illi flimkien mal-kuntratt kien hemm "pjanta annessa u mmarkata dokument 'X' , liema pjanta kienet tindika "bl-ittra "A" u delinjata bil-kulur kannella", "bl-ittra "B" u l-kulur blu fil-pjanta" u "bl-ittra "D" u delinjata bil-kulur aħmar", it-tlett rikorrenti kienet akkwistat u porzjonijiet art

illi s-soċjetà

sussegwentement qed allegatament meħud mill-intimati.

il-kumpens għal parti mill-art

Jirriżulta illi, għalkemm is-soċjetà rikorrenti kellha aktar minn ħames snin sabiex tipproduċi dina l-pjanta "mmarkata dokument 'X' ", hija qatt ma pproduċiet tali pjanta, għalkemm jidher ċar illi kienet parti intrinsika tal-kuntratt tal-akkwist tagħha.

Il-Qorti tosserva wkoll illi, fil-kuntratt tas-sena 2004, għat-tmien porzjonijiet art ġewwa ż-Żurrieq, jidher ċar illi flimkien mal-kuntratt kien hemm żewġ pjanti, ossija "pjanta dokument 'Y' " u "pjanta hawn unita, dokument 'X'" illi, skond kif redatt fil-kuntratt ta' akkwist kien biha qiegħed "jiġi preċiżat li l-building area in vendita tinsab indikata u delinjata bil-kulur aħdar fuq il-pjanta hawn unita dokument 'X' filwaqt li r-'road area' li tinkorpora fiha dik il-parti bl-ittra 'A' fuq imsemmija, tinsab indikata fuq il-pjanta dokument 'Y'

Jirriżulta, għal darba oħra illi, għalkemm is-soċjetà rikorrenti kellha aktar minn ħames snin sabiex tipproduċi dawna l-pjanti ossija "pjanta dokument 'Y' " u "pjanta hawn unita, dokument 'X'", hija qatt ma pproduċiet tali pjanta, għalkemm jidher ċar illi kienet parti intrinsika tal-kuntratt tal-akkwist tagħha.

Il-Qorti ma tistax ma tosservax illi kien obbligu tas-soċjetà rikorrenti illi tressaq provi suffiċjenti illi juru attwalment il-portata u l- entita' tal-art illi hija akkwistat.

Tosserva wkoll illi, għalkemm is-soċjeta' rikorrenti ppreżentat varji pjanti, lkoll iffirmati mill-Perit Mariello Fava Naudi, dawna ma humiex il-pjanti illi ġew inklużi fil-kuntratti tal-akkwist, u kienu dawn il- pjanti li s-soċjetà rikorrenti messha ppreżentat u mhux pjanti li ġew redatti wara u/jew meħuda minn pjanti tal- Awtorità tal-Ippjanar, sabiex jipprovaw it-titolu tagħhom.

Il-Qorti ma tistax ma tosservax illi z-żewġ kuntratti fuq imsemmija lkoll jagħmluha ċara illi l-propjeta' akkwistata mis-soċjetà rikorrenti tikkomprendi wkoll "arja stradali" jew "road area" u għalhekk, jidher ċar illi s-soċjetà rikorrenti, minn meta xtrat il-propjeta', kienet ben a korrent tal-fatt illi parti mill-propjeta tagħha kienet intiża għal triq, skond il-Liġi, u għalhekk kien ċertament importanti illi fil-proċeduri odjerni, fejn qed jitolbu, fost affarijiet oħra, kumpens għal biċċa art allegatament meħuda mill-Gvern sabiex tiġi ffurmata triq, is-soċjetà rikorrent teżebixxi l-pjanti oriġinali illi kienu annessi mal-kuntratti, liema nuqqas ċertament idgħajjef l-azzjoni odjerna filwaqt illi jsaħħaħ l-argument ta' l-intimati illi s-soċjetà rikorrenti ma humiex is-sid tal- artijiet illi hija qiegħda tikkontendi tteħdulha.

Il-Qorti tosserva illi s-soċjetà rikorrenti ma ressqitx biżżejjed provi sabiex turi biċ-ċar u mingħajr ebda dubju illi hija propjetarja tal-artijiet illi dwarhom hija qiegħda titlob il-kumpens, u għalhekk il-Qorti ma

għandha ebda triq oħra għajr illi tilqa' l-eċċezzjoni ta' l-intimati li s- soċjetà rikorrenti ma ppruvatx it-titolu tagħha".

Il-kawża tikkonċerna tliet porzjonijiet art:

Porzjon b'kejl ta' 239 metri kwadri li tmiss ma' Triq it-Torri

tal-Kaptan, Il-Mosta, u li l-attriċi tgħid li akkwistat b'kuntratt

tas-6 ta' Novembru 1997 pubblikat min-Nutar Dr B.

Porzjon b'kejl ta' ċirka 370 metri kwadri li tmiss ma' Triq

it-Torri tal-Kaptan, Il-Mosta, u li l-attriċi tgħid li akkwistat bl-

istess kuntratt.

Porzjon art tal-kejl ta' 853 metri kwadri li tifforma parti mill-

art magħrufa bħala Ta' Sant Agatha b'faċċata fuq Triq

Santa Klementina fiż-Żurrieq, u li l-attriċi tgħid li akkwistat

b'kuntratt tat-12 ta' Frar 2004 pubblikat min-Nutar Dr

L-attriċi ppreżentat kopja taż-żewġ kuntratti mar-rikors ġuramentat

6 u fol.

Ippreżentat ukoll kopja ta' pjanti u site plans

10-14) li qalet juru l-artijiet oġġett tal-kawża, u li ssostni li

ttieħdu fl-interess pubbliku sabiex "4..… ikunu jistgħu jitwettqu xi

xogħlijiet ta' bini u twessigħ ta' toroq pubbliċi; 5.

Illi in segwitu għal

dawn l-iskopijiet u interessi pubbliċi, numru ta' snin ilu, l-intimati

ħadu pussess tal-artijiet de quo".

tal-appell reġġħet

ippreżentat

l-imsemmija żewġ

kuntratti flimkien ma' kopja tal-pjanti mehmuża magħhom, u li ma ġewx

preżentati fil-kors tas-smigħ tal-kawża quddiem l-ewwel Qorti.

Il-Qorti tinnota li ripetutament f'kawżi jiġu preżentati kopja ta'

kuntratti li ma jkunux awtentikati u d-dokumenti li jissemmew fil-kuntratti

ma jkunux annessi mal-kopji, jew il-pjanti ma jkunux immarkati bil-kuluri

li jkunu jissemmew fl-istess kuntratt.

Din hi prassi għal kollox ħażina u li

twassal għal dewmien u ħela ta' żmien bla bżonn.

Dan iktar u iktar jsir

rilevanti f'każ bħal dan fejn fit-tweġiba l-Awtorita` tal-Artijiet qalet li, ".....

ir-rikorrenti jridu jġibu l-aħjar prova tat-titolu tagħhom fuq il-proprjeta' in

kwistjoni" (fol.

L-istess qalet l-Awtorita` għat-Trasport f'Malta li

argumentat li ma kienx hemm konferma li l-pjanti mehmuża mar-rikors

ġuramentat huma dawk mehmuża mal-kuntratti ta' akkwist u anżi

korrettament osservat li, "...… il-pjanti kollha mehmuża mar-rikors tar-

rikorrenti huma lkoll datati 2012".

Għalhekk kellu jkun ċar għall-avukati

tal-attriċi sa mill-bidunett tal-kawża li kien hemm dokumenti importanti li

kien hemm bżonn li jiġu ppreżentati.

Dan iktar u iktar meta mill-provi

rriżulta li qabel l-attriċi ippreżentat il-kawża, permezz ta' ittra uffiċjali Salvu

uffiċjali a fol.

23 u 24).

Schembri kien sejjaħ lill-konvenuti dwar l-artijiet oġġett tal-kawża (ara ittri

Min-naħa l-oħra ġialadarba l-attriċi ppreżentat il-kuntratti ta'

akkwist, ma kien hemm xejn x'iżomm lill-ewwel Qorti milli tordna li

tippreżenta kopja awtentikata tal-pjanti mehmuża mal-istess.

huma dokumenti li jissemmew fil-kuntratti li l-attriċi ppreżentat mar-rikors

promotur u fl-istess kuntratt jingħad ċar u tond li l-akkwist jinkludi l-parti

Inoltre, l-Awtorita` konvenuta f'paragrafu 4 tat-tweġiba ddikjarat:

Illi difatti, hekk kif jidher fil-kuntratti annessi mar-rikors promotur bħala Dok.

B u Dok.

E, ir-rikorrenti akkwista l-artijiet in kwistjoni 'bl-arja stradali' inkluża u għalhekk b'għalhekk b'għarfien sħiħ li minn fuq partijiet ta' dawn l-artijiet bilfors kellhom jiġu ffurmati t-toroq privati għal benefiċċju tal-iżvilupp tal-proprjeta' tar-rikorrent stess fit-termini tal- imsemmi artikolu 20 tal-Kap.

10 tal-Liġijiet ta' Malta" (enfażi miżjuda).

Kliem li jagħti lill-Qorti x'tifhem li fl-istess ħin l-Awtorita` tal-Artijiet

m'hijiex tikkontesta dak li ġie ddikjarat fiż-żewġ kuntratti.

Dan apparti li

mill-provi ma jirriżultax li l-attriċi ittrasferiet lil terzi l-art li hi oġġett ta' din

il-kawża.

rigward tal-art:

Il-Qorti żżid li meħud in konsiderazzjoni dak li ntqal hawn fuq, ser

tikkunsidra l-pjanti ppreżentati mar-rikors tal-appell u tosserva li fir-

Fin-Naxxar, mill-kuntratt tas-6 ta' Novembru 1997 jiriżulta li

l-attriċi akkwistat mingħand il-bejjiegħa parti mill-art li hi triq.

Fil-fatt fil-kuntratt jingħad li fl-akkwist hemm "inkluża l-arja

stradali" kemm fil-każ tal-porzjon markata 'A' u 'B'.

Jingħad

ukoll li porzjon 'B' hi kantuniera ma' triq oħra, iżda fil-kuntratt

jingħad espressament li l-parti stradali li hi inkluża hi "dik il-

parti tat-Tramuntana".

Għalhekk il-parti li akkwistat l-attriċi hi

fi Triq it-Torri tal-Kaptan u mhux xi parti mit-triq li

tikkonfina mal-'football ground' (ara pjanta a fol 5).

Fiż-Żurrieq, mill-kuntratt tat-12 ta' Frar 2004 jirriżulta li l-

attriċi akkwistat plots 13 sa 20 b'faċċata fi Triq Santa

Klementina "..… bid-drittijiet kollha tagħhom, inkluż 'inter alia'

l-arja stradali, li hija iffurmata mill-istess art u li tinkorpora fiha

dik il-biċċa art li tinsab delinejata bis-sinjali ħomor, u indikata

bl-ittra "A", kif murija fuq il-pjanta dokument 'Y', liema 'road

area' komplessivament, inkluż dik il-parti delinejata bis-sinjali

ħomor, fiha kejl, peress kollox jifforma parti sħiħ, ta' ċirca

seba' mija u erbgħa u tletin punt lieta nejn metri kwadri

Għaldaqstant, ser tilqa' l-aggravju skond ma ntqal hawn fuq.

Madankollu l-attriċi ser ikollha tagħmel tajjeb għall-parti mill-ispejjeż

ġialadarba kellha tippreżenta wkoll il-pjanti mehmuża mal-kuntratti.

Fit-tieni aggravju l-attriċi ilmentat li ma kienx hemm bażi sabiex l-

ewwel Qorti tilqa' l-eċċezzjoni tal-konvenuti li m'eżawritx ir-rimedji

ordinarji.

"3.2.2 Illi madankollu jekk wieħed iħares lejn il-provvedimenti tal-Kapitolu 88 tal-Liġijiet ta' Malta, li kien viġenti fil-perjodu meta ġie ntavolat ir-rikors promotur, jirriżulta ċar li l-Artikolu ċċitat mill-Ewwel Qorti seta' jintuża biss mis-soċjeta' rikorrenti li kieku l-art de quo 'ġiet akkwistata minn awtorita' kompetenti għal użu jew pussess', iżda mhux jekk l-art in kwistjoni tkun ġiet okkupata u de facto meħuda mingħajr ma tkun ġiet akkwistata, kif fil-fatt ġara fil-każ odjern; "3.2.3 Illi di fatti ssir riferenza għall-artikolu 5 tal-Kapitolu 88 li jistipula l- metodi differenti kif awtorita' tista' takkwista art li tkun meħtieġa għal skop pubbliku.

Wieħed minn dawn il-metodi huwa 'għall-pussess u użu tagħha għal żmien determinat jew matul dak iż-żmien illi l-bżonnijiet tal- iskop pubbliku jkunu jitolbu' u huwa proprju għal dan li qiegħed jirreferi l- artikolu 19 tal-Kap.

88; "3.2.4 Illi għalhekk l-Artikolu 19 tal-Kap.

88 seta' jintuża biss mis-soċjeta appellanti li kieku l-awtoritajiet kompetenti akkwistaw l-art in kwistjoni għal użu jew pussess, u dan permezz tal-proċeduri kkontemplati fl-istess liġi.

Peress li fil-każ odjern ma kien hemm ebda akkwist, dan ir-rimedju ma kienx disponibbli għas-soċjeta appellanti, u huwa proprju għalhekk li hija kienet kostretta tintavola proċeduri kostituzzjonali".

Dwar l-eċċezzjoni li taw il-konvenuti, l-ewwel Qorti qalet:

Jirriżulta, mill-provi prodotti quddiem dina l-Qorti mis-soċjetà rikorrenti stess, illi l-art ġewwa n-Naxxar ġiet minnha akkwistata fis- sena 1997 filwaqt illi l-propjeta' ġewwa z-Żurrieq ġiet minnha akkwistata fis-sena 2004.

Jirriżulta għalhekk, kif dikjarat ukoll fl-ittra Uffiċjali ta' Salvu Schembri aktar 'l fuq imsemmija, illi tali propjetajiet kienu ilhom għand is-soċjetà rikorrenti għal aktar minn għaxar snin.

Jirriżulta, mill-provi prodotti, illi Triq Santa Klementina, ġewwa z- Żurrieq, fis-sena 2012, meta kienu ser isiru xogħlijiet ta' miljorament tat-triq taħt is-sorveljanza tal- Perit Anton Tait, kienet ilha asfaltata u użata għal ħafna snin qabel, kif jidher ukoll mir-ritratti ippreżentati fix-xhieda tiegħu.

Jirriżulta wkoll, mill-provi prodotti, illi Triq it-Torri tal-Kaptan, fis- sena 2007, meta kienu ser isiru xogħolijiet ta' miljorament tat-triq taħt is-sorveljanza tal-perit Antoinette Giordmaina, kienet ilha asfaltata u użata għal ħafna snin qabel, kif jidher ukoll mir-ritratti ippreżentati fix-xhieda tagħha.

Jirriżulta, għalhekk, illi t-toroq kienu ilhom iffurmati għal aktar minn għaxar snin mill-preżentata tal-azzjoni odjerna, illi ġiet ippreżentata fis-26 ta' Mejju 2015.

Jirriżulta, għalhekk, illi s-soċjetà rikorrenti setgħet tipproteġi d- drittijiet tagħha billi tintavola proċeduri quddiem il-Bord ta' Arbitraġġ dwar Artijiet, a tenur tal-Artikolu 19 tal-Kap 88, illi jipprovdi dan li ġej:

"19.(1) Meta l-art tkun ġiet akkwistata minn awtorità kompetenti għal użu jew pussess għal dak iż-żmien li l-bżonnijiet tal-iskop pubbliku jkunu jitolbu, is-sid jista', wara li jgħaddu għaxar snin mid-data li fiha jkun ittieħed pussess mill-awtorità kompetenti, jitlob lill-Bord biex joħroġ ordni sabiex l-art tinxtara jew tkun akkwistata b'dominju pubbliku jew titbattal fi żmien sena mid-data tal-ordni, u l-art tiġi mbattla jew tkun akkwistata b'dominju pubbliku jew mixtrija b'kumpens illi jiġi ffissat skont id-disposizzjonijiet ta' din l-Ordinanza, jew ta' xi Ordinanza li tbiddel jew imdaħħla minflok din l-Ordinanza.

Ma jirriżultax, mill-provi prodotti mis-soċjetà rikorrenti, illi hija intavolat xi tip ta' proċeduri quddiem il-Bord fuq imsemmi, iżda jidher illi hija għaddiet sabiex tippreżenta kawża kostituzzjonali, ossija l- kawża odjerna.

Huwa ben risaput, illi l-azzjoni Kostituzzjonali tista' ssir biss wara illi parti tkun eżawriet ir-rimedji kollha tagħha, fil-każ odjern, ir-rimedju kkontemplat fl-Artikolu 19 tal-Kap 88.

Jidher ċar illi s-soċjetà rikorrenti, madanakollu, ma eżawrietx ir- rimedji kollha tagħha, u għalhekk id-difiża mqajjma mill-intimati f'dana is-sens timmerita illi tiġi milqugħa.

Il-Qorti, f'dan l-istadju, tosserva illi, ladarba dawna ż-żewġ eċċezzjonijiet ġew deċiżi favur ta' l-intimati, t-talba tas-soċjeta' rikorrenti kif dedotta ma tistax tintlaqa' favorevolment, u għalhekk ma hemmx ħtieġa illi l-Qorti tkompli tikkunsidra d-difiżi l-oħra mressqa mill-intimati."

L-attriċi għandha raġun.

L-ewwel Qorti għamlet żball ta' liġi.

L-

Artikolu 19 tal-Kap.

88 m'għandux x'jaqsam għall-każ in eżami għaliex l-

art in kwistjoni ma ġietx akkwistata mill-Gvern għal użu u pussess taħt id-

disposizzjonijiet ta' dik il-liġi.

Mill-provi ma jirriżultax li l-President ta' Malta

kien ħareġ dikjarazzjoni li l-art oġġett tal-kawża kienet qegħda tiġi

akkwistata għall-pussess u użu.

L-art.

5 tal-Kap.

88 jipprovdi kif il-Gvern

jista' jakkwista art meħtieġa għal skop pubbliku, ċioe`: (a) b'xiri assolut;

jew (b) għall-pussess u użu; jew (ċ) dominju pubbliku.

Il-proċedura ta'

akkwist titlob li fl-ewwel lok toħroġ dikjarazzjoni tal-President ta' Malta li l-

art hi meħtieġa għal skop pubbliku.

L-Awtorita` tal-Artijiet stess ma nvokatx dik id-disposizzjoni tal-liġi

fin-nota ta' sottomissjonijiet, iżda għamlet riferenza għall-Att dwar l-Artijiet

tal-Gvern (Kap. 573).

Reġgħet għamlet referenza għaliha fit-tweġiba

għar-rikors tal-appell kif għamlet l-konvenuta l-oħra, u enfasizzat li għall-

każ kien japplika l-Kap.

88 u llum il-Kap.

Fis-26 ta' Mejju 2015 l-attriċi ippreżentat il-kawża kostituzzjonali.

Kap. 573 daħal fis-seħħ fil-25 ta' April 2017 bl-Att XVII.

Għalhekk sentejn

wara li bdiet il-kawża kostituzzjonali.

Skond l-Artikolu 67 tal-Kap.

(1) Meta art li fuqha ma tkun inħarġet l-ebda dikjarazzjoni, tkun okkupata jew amministrata minn xi awtorità kompetenti, kull min juri għas-sodisfazzjon tal-Bord tal-Arbitraġġ li huwa sid b'titolu validu ta' proprjetà fuq dik l-art jista' jitlob li dik l-art tiġi akkwistata b'xiri assolut mill-awtorità jew inkella biex dik l-art tiġi mrodda lura ħielsa u franka minn kull okkupazzjoni.

"(2) Din l-azzjoni għandha ssir permezz ta' rikors ippreżentat fir- Reġistru tal-Bord tal-Arbitraġġ li għandu jiġi indirizzat kontra l- awtorità li jkollha jedd ta' għoxrin jum biex twieġeb minn mindu tiġi notifikata bir-rikors.

"(3) L-awtorità fit-tweġiba tagħha għandha tindika jekk il- Gvern iridx jikseb l-art b'xiri assolut jew inkella trodd lura l- art lis-sid.

"(4) Jekk l-awtorità tindika fit-tweġiba tagħha li trid jikseb l-art b'xiri assolut hija għandha turi għas-sodisfazzjon tal-Bord li dik l- art hija meħtieġa għal skopijiet pubbliċi.

"(5) F'każ li l-Bord tal-Arbitraġġ ikun sodisfatt li l-art hija tassew meħtieġa għal skopijiet pubbliċi huwa għandu jagħti żmien lis-sid u lill-awtorità biex jiddikjaraw kemm għandu jkun il-kumpens li għandu jitħallas għat-trasferiment tal-art.

"(6) Jekk il-partijiet ma jaqblux bejniethom dwar il-kumpens li għandu jitħallas għal dik l-art, allura għandu jkun il-Bord tal- Arbitraġġ li jiffissa l-kumpens xieraq għat-trasferiment ta' dik l-art, b'dana li l-kumpens m'għandux ikun ogħla minn dak indikat mis- sid jew inqasminn dak indikat mill-awtorità.

"(7) Il-valur tal-art għandu jittieħed li hu l-ammont illi l-art tista' ġġib kieku tiġi mibjugħa fis-suq minn sidha volontarjament u għandu jinħadem fuq il-valur li jkollha l-art ta' meta ġie mressaq ir-rikors skont dan l-artikolu.

"(8) Flimkien mat-talba għax-xiri jew radd lura tal-art, tista' ssir

ukoll talba biex il-Bord tal-Arbitraġġ jillikwida u jordna lill-awtorità

tħallas id-danni materjali u d-danni morali li ġew imġarrba mis-sid

għas-snin kollha li l-art kienet qed tiġi okkupata mingħajr ma

nħarġet id-dikjarazzjoni.

"(9) Kull persuna titlef il-jedd ta' azzjoni skont dan l-artikolu jekk

hija tonqos milli tipproċedi fi żmien ħames snin minn meta jidħol

fis-seħħ dan l-Att.

Dan il-perjodu huwa perentorju u ma jistax

jiġġedded".

Dik hi d-disposizzjoni li semmiet l-Awtorita` tal-Artijiet, li ovvjament

ma ssemmietx fit-tweġiba għar-rikors promotur għaliex il-liġi daħlet fis-

seħħ sentejn wara li l-attriċi ippreżentat il-kawża.

Madankollu f'dan il-każ kull wieħed mill-konvenuti qiegħed isostni li

l-porzjonijiet

tal-art oġġett

tal-kawża m'għandhomx bżonn

jiġu

esproprijati, u li anzi kien l-obbligu ta' min żviluppa l-art li jiftaħ it-toroq u

l-istess artijiet baqgħu proprjeta' tal-privat.

L-Awtorita` tal-Artijiet għamlet

riferenza għall-Artikolu 20 tal-Kap.

10 filwaqt li l-konvenuta l-oħra għamlet

riferenza għall-Avviż Legali 29 tal-2010.

Il-proċedura kontemplata fl-Artikolu 67 tal-Kap.

573 tapplika għal

dawk il-każijiet fejn jew hemm bżonn li jsir esproprju jew sabiex l-art tiġi

rilaxxata lura lill-privat.

Fil-fatt f'dawk il-każijiet li jsiru quddiem il-Bord tal-

Arbitraġġ, fit-tweġiba l-Awtorita` għandha "(3)...… tindika jekk il-Gvern

iridx jikseb l-art b'xiri asoslut jew inkellha trodd lura l-art lis-sid".

Fil-każ

tal-lum il-konvenuti qegħdin jikkontestaw li hemm bżonn li jsir xi esproprju

u anzi jsostnu li l-art li minnha għaddejja t-triq baqgħet tal-privat.

L-Awtorita` tal-Artijiet filli qalet li l-attriċi kellha rimedju taħt l-Artikolu

67 tal-Kap.

573, filli imbagħad argumentat li l-artijiet oġġett tal-kawża ma

setgħu qatt jiġu esproprijati għaliex is-sidien kellhom l-obbligu li

jifformawhom u t-toroq baqgħu proprjeta` tal-privat.

m'humiex kompatibbli ma' xulxin.

Jaqa' fil-kompetenza tal-ewwel Qorti li tiddetermina jekk b'dak li

ġara seħħx esproprju de facto jew kontroll ta' użu ta' proprjeta` u fl-

affermattiv kienx hemm proporzjonalita` fil-miżura.

Materja li għandha tiġi

mistħarrġa f'kawża ta' din ix-xorta.

Fit-tweġiba l-Awtorita` għamlet ukoll riferenza għall-Att dwar l-

Ippjanar tal-Iżvilupp (Kap. 552) u argumentat li l-attriċi kellha l-possibilta'

tikkontesta l-iskemar tat-toroq.

Pero` l-attriċi m'hijiex tikkontesta l-fatt li

hemm toroq.

Anzi l-attriċi tikkonċedi li dan sar fl-interess pubbliku iżda

tippretendi li kellha tirċievi kumpens.

Għal dawn il-motivi qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-appell billi sa fejn

kompatibbli ma' dak li ngħad hawn fuq:

Tilqa' l-ewwel aggravju u tvarja s-sentenza tal-ewwel Qorti tal-14

ta' Lulju 2020 billi fir-rigward:

Tal-ewwel eċċezzjoni

tal-Awtorita` Artijiet u

eċċezzjoni tal-Awtorita` għat-Trasport f'Malta, tiddikjara li

l-attur ġab provi sodisfaċenti li bil-kuntratti hawn fuq

imsemmija akkwista parti minn Triq it-Torri tal-Kaptan,

Il-Mosta, u parti minn Triq Santa Klementina, San Ġiljan u

Triq Vincenzo Caruana kif jirriżulta mill-kuntratti tal-

akkwisti u pjanti mehmuża mal-istess.

Tat-tieni eċċezzjoni tal-Awtorita` tal-Artijiet u l-ewwel

eċċezzjoni tal-konvenuta l-oħra, tiċħad l-istess.

Spejjeż tas-sentenza tal-ewwel Qorti u tal-appell jinqasmu in

kwantu għal kwart (1⁄4) a karigu tal-attriċi u tlett kwarti (3⁄4) a karigu

Ir-Reġistratur għandu jibgħat l-atti lura lill-ewwel Qorti sabiex

tissokta bis-smigħ tal-kawża.

Deputat Reġistratur gr

Mark Mckeon Prim Biomonte

Giannino Attard Pace Gonzi Biomonte

Anthony Vella Borg Biomonte


QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR.

IMĦALLEF TONIO MALLIA

Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020.

Ċiv.

Jan Markovic v. Vincent Chetcuti Saydon, Kernel Limited (C – 43609), u għal kull interess li jista' jkollhom Chris Altllas, Marc Paul Vella Degiorgio u Richard Vella Degiorgio

Dan huwa appell imressaq mill-intimat Vincent Chetcuti Saydon minn

sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fit-23 ta' Ġunju, 2015,

(minn issa 'l hemm imsejħa "is-sentenza appellata") fil-kawża fl-ismijiet

premessi, li biha u għar-raġunijiet hemm imfissra, l-ewwel Qorti ċaħdet l-

ewwel, it-tielet u r-raba' talbiet attriċi bħala mhux mistħoqqa, laqgħet it-

Ċiv.

tieni u l-ħames talbiet attriċi billi sabet lil Vincent Chetcuti Saydon responsabbli

waħdu biex irodd lura lill-attur l-ammont ta' erbat elef u sitt mitt euro (€

4,600) flimkien mal-imgħax legali mit-30 ta' Mejju, 2011, u filwaqt li ċaħdet

l-eċċezzjonijiet tal-intimat Vincent Chetcuti Saydon, laqgħet dawk tal-konvenuti l-

oħra u ħelsithom mill-ħarsien tal-ġudizzju;

Is-sentenza appellata, fil-partijiet rilevanti tagħha, tgħid hekk:

liberata mill-

intimata biex

Illi preliminarjament tindirizza s-segwenti:

In-nullita` tar-rikors guramentat promotur sollevat mill-

Il-procedura fil-konfront ta' l-intimati Chris Altllas, Marc

"Ikkonsidrat: "10.0.

"10.1. intimati Farrugia u s-socjeta` Kernel Limited; "10.2. osservanza tal-gudizzju; "10.3.

Paul Vella Degiorgio u Richard Vella Degiorgio; "Ikkunsidrat: "11.0.

Illi l-bazi ta' din it-talba preliminari ta' l-intimati Farrugia u Kernel Limited hi l-allegat nuqqas ta' dikjarazzjoni da parti tar-rikorrenti li tfisser b'mod car u sewwa l-oggett tal-kawza u r-raguni tat-talba, (ara foll 37); "11.2 Illi r-rizoluzzjoni ta' l-istess ilment jinsab fit-Titlu II tal-Kap 16 [recte: 12] tal-Ligijiet ta' Malta intitolat Fuq il-Procediment b' Rikors Guramentat li sintetikament jistabbilixxi s-segwenti: "11.2.1. "… jitqies li huwa kawza", (ara artiklu 154(1) ta' l-imsemmi Kap; "11.2.2.

Illi tali rikors jitqies b'dan il-mod li jilhaq din il-kwalita` ta' kawza meta tintervjeni l-qorti li "...tohrog jew taghti ordni lill-parti biex tidher quddiemha fil-jum u fil-hin stabbilit sabiex tghid ghaliex m'ghandiex tigi milqugha t-talba migjuba fir-rikors guramentat", (ara artiklu 154(1)) tal-istess Kap;

Illi l-procediment introdott permezz ta' rikors guramentat

Ċiv.

Tali dikjarazzjoni

F'dikjarazzjoni li tispjega b'mod car l-oggett tal-kawza;

Ir-rikorrenti ghandu jiddikjara liema fatti minnhu esposti jaf

Illi l-istess Kap 16 jistabbilixxi l-komposizzjoni ta' l-istess rikors guramentat (ara artiklu 156 tal-Kap 16 [recte: 12] de quo, li bih tigi introdotta l-procedura gudizzjarja hekk inizzjata u li fih innifsu jikkonsisti, fost affarijiet ohra: "11.3.1.

"11.3.2. separatament; "11.3.3. personalment; "Ikkunsidrat: "12.

Illi f'dan ir-rigward ghandu jkun pacifiku li l-emenda procedurali li tirrisolvi l-vertenza in dizamina kienet giet esplicitament introdotta bl- iskop preciz li tisnella l-procedura skritta precedentement involuta fl-atti tac-citazzjoni li bih qabel kienet tigi introdotta tali procedura u li fiha kien tassattivament rikjest li jkollha maghha dikjarazzjoni guramentata li hafna drabi, kienet biss ripetizzjoni inutili ta' l-istess; "13.

Illi biex tigi snellata l-procedura skritta fir-rigward kien gie deciz li l-procedura permezz tad-dikjarazzjoni maghha annessa tigi sostitwita b'dokument wiehed – ir-rikors guramentat – li fih nnifsu llum hu statutorjament meqjus li jikkonsisti f'dikjarazzjoni tal-fatti biex b'hekk jilhaq il-finijiet fuq deskritti, (ara paragrafu hdax punt tlieta, (11.3.), aktar qabel), fost affarijiet ohra; "14.

Illi ghalhekk, ir-risposta ta' l-intimati Farrugia u Kernel Limited tirrizulta li hi ghal kollox irrizorja u qeghda ghalhekk tigi respinta stante li l-istess rikors guramentat promotur hu llum minnhu nnifsu meqjus li bhala dikjarazzjoni jigguramenthom;

Illi di piu`, ghandu wkoll jirrizulta pacifiku li r-rikors guramentat

promotur li effettivament ta bidu ghall-procedura odjerna jissodisfa il-

precett statutorjament stabbilit u fuq riferit li jfisser b'mod car u sewwa

l-oggett tal-kawza u li di piu`, jaghmel dan ukoll f'paragrafi enumerati

separatament kif hemm ukoll stabbilit, (ara fol 1);

Illi konsegwentement, tirrespingi din ir-risposta preliminari ta' l-

"Ikkunsidrat:

osservanza tal-gudizzju:

It-talba tas-socjeta` intimata biex tigi liberata mill-

il-fatti kif maghrufa mir-rikorrenti

tac-citazzjoni u

fuq

Ċiv.

Illi f'dan ir-rigward jinghad sintetikament is-segwenti:

Illi l-ammont ta' flus originarjament moghti mir-rikorrenti

"17.1. " lill-intimati kien bl-iskop li jixtri ishma fl-istess socjeta` intimata; "17.1.2.

Illi nonostante dan l-iskop jirrizulta li effettivament l-ammont involut kien gie moghti mir-rikorrenti lid-diretturi tas-socjeta` intimata f'dokument intestat b'isem l-istess socjeta` u li fih id-diretturi firmatarji kienu qed jagixxu biss f'isem l-istess socjeta`, (ara foll 12 et sequitur); "17.1.3.

Illi pero` l-istess zvilupp azzjonarju ma jirrizultax li gie rifless fil-Memorandum and Articles of Association ta' l-istess socjeta` (ara foll 69 et sequitur); "17.1.4.

Illi sussegwentement, l-intimati Chris Altllas, Richard Vella Degiorgio u Marc Paul Vella Degiorgio irritornaw il-porzjon assenjat lilhom lir-rikorrenti; "17.1.5.

Illi kien biss l-intimat Seychel li "… ma riedx jirritorna l-flus" involuti, (ara foll 48); "Ikkunsidrat: "18.0.

Illi f'dan ir-rigward ghandu jkun pacifiku li ghalkemm l-iskop tal- pagament effettwat mir-rikorrenti kien wiehed li kien indirizzat favur is- socjeta` intimata, jirrizulta abbundantement assodat li: " 18.1.

Il-flus investiti mir-rikorrenti qatt m'ghaddew ghand is- socjeta` intimata u ghalhekk qatt ma kienu taht il-kontroll operattiv taghha; " ma giet rikonoxxuta formalment fid-dokumentazzjoni ufficjali ta' l- istess socjeta` intimata u wisq inqas kienet rikonoxxuta mill-Awtorita` Tas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta stante li l-akkordju temporanjament milhuq mill-kontendenti fuq l-influss finanzjarju tar-rikorrenti qatt ma wasal biex ikun rifless fil-Memorandum and Articles of Association ta' l-imsemmija socjeta`; "18.3.

Illi di piu`, jirrizulta pacifiku li l-ghada tal-iffirmar tal-ftehim

in dizamina, (ara foll 12), l-intimati Altllas, M.P. Vella Degiorgio u R. Vella Degiorgio ilkoll

irritornaw lir-rikorrenti l-ammont minnhom rikavat mit-transazzjoni in

Illi konsegwentement, in vista tal-premess, takkolji din ir-

risposta u ghalhekk tillibera lis-socjeta` intimata Kernel Limited mill-

osservanza tal-gudizzju;

"Ikkunsidrat:

Illi di piu`, l-istess somma hekk investita mir-rikorrenti qatt

Ċiv.

Illi di piu`, l-istess hu oggettivament ikkonfermat mix-

Il-Procedura odjerna kif indirizzata fil-konfront ta' l-intimati Chris Altllas, Marc Paul Vella Degiorgio u Richard Vella Degiorgio: "19.1.

Illi l-istess abbli rapprezentanti legali tar-rikorrenti ddikjara li stante li r-rikorrenti kien rifuz l-ammont meritu tal-kawza minn kull wiehed mill-imsemmija intimati, allura ma kellu l-ebda pretensjoni fil- konfront taghhom, (ara foll 211); "19.1.2. xhieda ta' l-istess rikorrenti, (ara foll 48, 51 u 150); "Ikkunsidrat: "20.

Illi in vista tal-premess ghandu jkun pacifiku li l-intimati hawn indirizzati huma estranei ghall-vertenza in dizamina stante li meta rrealizzaw li kien hemm xi dizgwid fl-operat in dizamina mill-ewwel intervenew u rritornaw is-sehem taghhom mill-ammont lilhom moghti mir-rikorrenti; " Illi konsegwentement, in vista tal-premess, takkolji din ir- risposta ta' l-intimati Chris Altllas, Marc Paul Vella Degiorgio u Richard Vella Degiorgio, u tilliberahom mill-osservanza tal-gudizzju; "Ikkunsidrat: "22.0.

Il-mertu veru u propju tal-vertenza, issa limitata ghar- " relazzjoni bejn ir-rikorrenti Ian Markovic u l-intimat Vincent Seychel; u " "Ikkunsidrat: "23.0.

Illi jirrizulta pacifiku kif fuq gia` stabbilit li r-rikorrenti ghadda

s-somma ta' tmintax-il elf, erba` mija u wiehed Ewro (€18,401.00), lill-

kontendenti intimati persuni fizici fuq indikati bil-ghan li jsir direttur fis-

Illi l-iskop ghal tali investiment qatt ma avvera ruhhu u l-

intimati fuq gia` indikati mill-ewwel irritornaw is-sehem minnhom

percepit lir-rikorrenti bl-eccezzjoni ta' l-intimat Vincent Seychel li baqa`

m'ghadda favur is-socjeta` intimata;

Illi l-investiment hekk maghmul mir-rikorrenti qatt

Illi epurat is-suespost jibqa` pendenti is-segwenti:

Id-danni rikjamati mir-rikorrenti;

Il-Mertu tal-Vertenza:

Ċiv.

Illi kien biss l-intimat Vincent Seychel li nonostante li l- investiment fis-socjeta` intimata falla, hu zamm u ghadda ghalih is- sehem minnu percepit mis-somma investita mir-rikorrenti; " 23.5.

Illi stante tali falliment, l-istess intimat Seychel kien obbligat, bhall-intimati l-ohra, li jirrifondi l-ammont lilu moghti mir- rikorrent; "Ikkunsidrat: "24.

Illi in vista tas-suespost din il-qorti hi sodisfatta li fil-mertu, ir- rikorrenti pprova l-kaz tieghu skont il-ligi; "Ikkunsidrat: " 25.1.

Illi ghandu jirrizulta pacifiku li r-rikorrenti naqas milli " jindirizza dan il-kap stante li ezami ta' l-evidenza prodotta ma jitfhu l- ebda dawl fir-rigward; " li jipprova l-allegazzjoni tieghu fir-rigward.";

Illi ghaldaqstant din il-qorti hi sodisfatta li r-rikorrenti naqas

Id-danni rikjamati mir-rikorrenti:

B'Rikors tal-Appell imressaq fit-13 ta' Lulju, 2015, l-appellant talab

li din il-Qorti, filwaqt li tikkonferma s-sentenza appellata fejn ċaħdet it-

tielet, ir-raba' u l-ħames talbiet attriċi, u in kwantu ħelset lill-konvenuti l-

oħra mill-ħarsien

tal-ġudizzju,

tħassarha u

tirrevokaha safejn

ikkundannatu jħallas lill-attur appellat is-somma ta' €4,600 u minflok,

filwaqt li tilqa' l-appell tiegħu, tiċħad għal kollox it-talbiet attriċi, bl-ispejjeż

taż-żewġ istanzi a karigu tal-attur appellat.

Min-naħa l-oħra, kemm-il

darba din il-Qorti kellu jidhrilha li s-sentenza appellata għandha tiġi

konfermata fil-mertu, tvarjaha għal dak li jirrigwarda l-kap tal-ispejjeż billi

tilqa' l-ispejjeż relattivi għat-tielet, ir-raba' u l-ħames talbiet, kif ukoll l-

Ċiv.

karigu tal-attur appellat;

ispejjeż tal-konvenuti l-oħra kollha, kif ukoll l-ispejjeż ta' dan l-appell a

B'Risposta mressqa fit-28 ta' Lulju, 2015, l-intimati appellati Altllas

u Vella Degiorgio qalu li, ladarba ma sarx appell minn dik il-parti tas-sentenza

appellata fejn l-ewwel Qorti ħelsithom mill-ħarsien tal-ġudizzju, dik is-

sentenza għaddiet in ġudikat fil-konfront tagħhom; filwaqt li, għall-bqija

tal-appell, jirrimettu rwieħhom għall-ġudizzju ta' din il-Qorti, b'dan li huma

m'għandhomx ibatu l-ispejjeż ta' din l-istanza;

B'risposta mressqa fit-18 ta' Awwissu, 2015, l-attur appellat Jan

Markovic qal li l-appell għandu jiġi miċħud u s-sentenza appellata tiġi

konfermata, bl-ispejjeż ta' din l-istanza jitħallsu mill-appellant;

Il-kumpanija appellata Ali Farag ma ressqet l-ebda tweġiba għall-

Rat id-dikjarazzjoni magħmula mill-avukati tal-partijiet waqt is-

smigħ tat-13 ta' Ottubru, 2020, li biha qalu li kienu joqogħdu fuq dak li

joħroġ mill-atti miktuba u li l-appell seta' jitħalla għas-sentenza;

Rat l-atti kollha tal-kawża;

Rat li l-appell tħalla għal-lum għas-sentenza;

Ċiv.

Ikkonsidrat :

Illi din hija azzjoni għar-radd lura ta' somma flus imħallsa bil-

quddiem minħabba investiment azzjonarju f'kumpanija privata.

L-attur

appellat ħareġ somma flus biex ikun jista' jikseb ishma f'kumpanija,

għadda l-flus lill-azzjonisti, imma baqa' ma ngħatax l-ishma fl-istess

kumpanija minħabba li nqala' disgwid.

L-attur appellat jgħid li ladarba l-

għan li għalih għadda l-flus ma seħħx, l-azzjonisti ma kellhomx jedd

jibqgħu jżommu l-flus li għaddielhom u għandhom irodduhomlu lura bl-

imgħax.

Filwaqt li wħud mill-azzjonisti raddewlu lura sehemhom (qabel

ma nfetħet il-kawża), l-appellant baqa' jżomm iebes u ma riedx jitlaq minn

taħt idejh il-flus li tah l-appellat għaliex għadu jisħaq li l-ftehim li sar (bis-

saħħa ta' riżoluzzjoni meħuda f'laqgħa ġenerali straordinarja tal-

imsemmija kumpanija) baqa' fis-seħħ u ma setax jitħassar jekk mhux bil-

qbil bejn kulħadd;

Illi l-ewwel Qorti, filwaqt li sabet lill-appellant responsabbli waħdu

biex irodd lura l-ammont mitlub u ordnat li l-ammont jintradd lura bl-

imgħax legali mit-30 ta' Mejju, 2011, u filwaqt li ċaħdet l-eċċezzjonijiet tal-

laqgħet

eċċezzjonijiet tal-intimati l-oħra appellati u ħelsithom mill-ħarsien tal-

Ċiv.

ġudizzju (magħduda l-istess kumpanija Kernel Limited), bi spejjeż għall-

Illi qabel kull ħaġa oħra għandu jingħad li dan l-appell jolqot biss is-

sejbiet ta' l-ewwel Qorti dwar il-mertu tal-kwstjoni li għandha quddiemha.

Billi ma ddaħħal ebda appell mill-parti tas-sentenza fejn l-ewwel Qorti

ċaħdet it-talba attriċi għal sejba ta' ħtija solidali fil-konvenuti kollha, u minn

dik il-parti fejn ħelset lill-intimati appellati mill-ħarsien tal-ġudizzju, u kif

ukoll minn dik il-parti tal-azzjoni attriċi li kienet titlob il-likwidazzjoni u l-

ħlas tad-danni, dawk il-partijiet tas-sentenza appellata llum saru ġudikat;

Illi l-appellant qajjem żewġ aggravji mis-sentenza appellata.

L-

ewwel wieħed hu li l-ewwel Qorti għamlet apprezzament ħażin tal-prinċipji

legali li jsawru l-każ u qatgħet il-kawża fuq konsiderazzjonijiet li huma

ġuridikament insostenibbli.

It-tieni aggravju hu li l-ewwel Qorti żbaljat

meta għabbietu bil-ħlas tal-ispejjeż ġudizzjarji kollha, minkejja li ma

ntlaqgħux it-talbiet attriċi kollha u minkejja li l-intimati li nħelsu kienu

ddaħħlu fil-kawża b'għażla tal-attur appellat u mhux b'għażla tiegħu;

Illi dwar l-ewwel aggravju, l-appellant jgħid li ebda talba għal

rifużjoni ma tista' tintlaqa' għal żewġ raġunijiet: l-ewwel, il-ftehim tal-

assenjazzjoni tal-ishma ma ġiex imħassar u ma ntalabx it-tħassir tiegħu;

Ċiv.

it-tieni, ir-riżoluzzjoni straordinarja għadha tgħodd għaliex it-tħassir

tagħha ma sarx skont kif titlob il-liġi;

Illi l-attur appellat jilqa' għal dan l-aggravju billi jgħid li qatt ma kien

hemm żieda tal-kapital azzjonarju tal-kumpanija (minn issa 'l hemm

imsejħa "Kernel"), għaliex il-ftehim imsemmi fir-riżoluzzjoni ma ġiex

finaliżżat tant li l-kisba tal-ishma tiegħu f'Kernel baqgħet ma ġietx

reġistrata skont ma titlob il-liġi.

Għaldaqstant l-ewwel Qorti kienet fis-

sewwa meta qieset l-ammont bħala dovut u għandu jintraddlu lura;

Illi fil-fehma tal-Qorti dan l-aggravju għandu jinftihem kif ġej:

ladarba r-riżoluzzjoni straordinarja tal-azzjonisti ġiet approvata mill-

azzjonisti kollha ta' Kernel, hija tibqa' fis-seħħ sakemm ma titħassarx

formalment, f'liema każ trid tiġi segwita l-proċedura maħsuba fil-liġi.

Ladarba dan ma sarx, it-talba għar-radd lura tal-ammont mitlub

m'għandhiex tintlaqa';

Illi ma hemm ebda kontestazzjoni bejn il-partijiet li bejn l-azzjonisti

ta' Kernel kien intlaħaq qbil biex il-kapital awtoriżżat tal-imsemmija

kumpanija jikber minn erbat elef u ħames mitt ewro (€4,5001) għal ħamsin

Dan il-ftehim ħa s-

sura ta' riżoluzzjoni straordinarja tal-25 ta' Marzu, 20092 (minn issa 'l

130 tal-proċess 2 Dok.

12 sa 13 tal-proċess

Ċiv.

imsejħa

"ir-riżoluzzjoni") meħuda waqt

laqgħa ġenerali

straordinarja ta' Kernel, u fiha jingħad li l-klawsola 5 tal-Memorandum ta'

Kernel kellha tinbidel kif ġie maqbul.

Lanqas ma hemm kontestazzjoni li

l-attur appellat kellu jsir azzjonist ta' Kernel flimkien mal-azzjonisti li fasslu

r-riżoluzzjoni (liema riżoluzzjoni ġġib il-firma tal-azzjonisti kollha u kif ukoll

tal-istess appellat, minkejja li ma kienx membru ta' Kernel, imma li tixhed

li huwa kien fiżikament preżenti hu u jintlaħaq il-ftehim);

Illi hemm qbil li, sabiex l-appellat seta' jikseb is-sehem tiegħu ta'

ishma f'Kernel, fil-15 ta' April, 2009, għadda lill-istess Kernel (permezz ta'

żewġ diretturi tagħha) l-ammont ta' tmintax-il elf, erba' mija u ewro

Illi, min-naħa l-oħra, mill-atti ma tirriżultax prova (dokumentali jew

mod ieħor) li biha l-appellat ingħata s-sehem tiegħu tal-ishma mwiegħda

jew li nħatar direttur ta' Kernel minkejja dak espressament imsemmi fir-

riżoluzzjoni.

Jidher li wara l-25 ta' Marzu, 2009, kien hemm nuqqas ta'

qbil bejn l-azzjonisti preżenti ta' Kernel, tant li mhux talli r-riżoluzzjoni

baqgħet qatt ma ġiet reġistrata mal-Awtorità, iżda fl-24 ta' Mejju, 2011,

iddaħħlet fir-Reġistru tal-Kumpaniji (minn issa 'l hemm imsejjaħ ir-

"Reġistru") notifika li biha l-appellati Christopher Altllas, Richard Vella Degiorgio,

u Marc Paul Vella Degiorgio kienu rriżenjaw minn diretturi ta' Kernel b'seħħ mill-5

"A" f'paġ.

14 tal-proċess.

Ara wkoll ix-xhieda ta' Vincent Chetcuti Saydon f'paġ.

61 tal-proċess

Ċiv.

ta' Mejju, 20114, u li l-intimat appellat Altllas irriżenja wkoll mill-kariga ta'

segretarju tal-istess kumpanija5.

B'seħħ minn dakinhar, l-ishma li l-

appellati kellhom f'Kernel għaddew favur V.F. Group Limited6;

Illi l-Qorti tqis li l-ewwel aggravju tal-appellant irid jitqies fil-qafas

tan-natura tal-azzjoni mressqa mill-appellat u minn dak li seħħ bejn l-

azzjonisti jew l-uffiċjali ta' Kernel wara t-teħid tar-riżoluzzjoni.

jisħaq li ladarba r-riżoluzzjoni ma tħassritx formalment, baqgħet fis-seħħ.

Huwa jgħid li hekk kif kienu l-azzjonisti kollha li qablu dwarha, hekk ukoll

ma setax xi ħadd minnhom jaqbad u "jħassarha" bla qbil bejn kulħadd.

Madankollu, l-appellant ma jsemmi xejn li, bħala direttur ta' Kernel, kien

jaqa' fuqu l-obbligu li jara li, fi żmien erbatax-il jum wara t-teħid tar-

riżoluzzjoni, ir-Reġistru jingħata kopja tar-riżoluzzjoni u tat-tibdil meħtieġ

fil-memorandum u fl-istatut ta' Kernel7, u li, fin-nuqqas ta' dan, ma jistax

jitqies li twettqu t-tibdiliet riżoluti8 dwar iż-żieda fil-kapital awtoriżżat tal-

istess kumpanija u l-ħwejjeġ l-oħra maqbula fir-riżoluzzjoni;

Illi ladarba r-riżoluzzjoni ma ġietx reġistrata, il-Qorti ssibha diffiċli li

tqisha bħala valida jew li baqgħet torbot, aktar u aktar meta l-liġi torbot ir-

reġistrazzjoni tagħha ma' terminu fiss.

Fil-fatt, il-Qorti tasal biex tqis ukoll

4 Paġġ.

104 sa 106 tal-proċess 5 Paġ.

103 tal-proċess 6 Paġ.

100 tal-proċess 7 Art.

79(2) tal-Kap.

79(3) tal-Kap.

Ċiv.

li ladarba r-riżoluzzjoni ma ġietx reġistrata sad-9 ta' April, 2009, lanqas

kien hemm obbligu fuq l-attur appellat li, fil-15 ta' April, 2009, jgħaddi

flejjes lill-appellant u lill-appellati l-oħra marbuta mal-kisba tas-sehem

tiegħu f'Kernel.

Fi kliem ieħor, fil-qafas taċ-ċirkostanzi fattwali u legali li

tnisslu b'tali nuqqas, jidher li l-attur appellat għadda flus lill-azzjonisti

Illi l-appellant iressaq l-argument wkoll li biex jitnaqqas kapital

azzjonarju, kien meħtieġ li tiġi segwita proċedura mfissra taħt l-Artikolu

83 tal-liġi dwar il-Kumpaniji.

Fil-fehma tal-Qorti, fil-każ li għandha

quddiemha, dan l-artikolu jsib l-applikazzjoni tiegħu biss f'każ li tkun saret

żieda regolari tal-kapital azzjonarju fil-kumpanija.

Ladarba, għar-

raġunijiet imsemmija qabel, ma saret ebda reġistrazzjoni f'waqtha taħt l-

il-kapital azzjonarju

f'Kernel qatt ma żdied, u

għaldaqstant dan l-artikolu ma jgħoddx għall-każ;

Illi meħuda qies ta' dawn il-konsiderazzjonijiet, il-Qorti tasal għall-

fehma li minkejja li r-riżoluzzjoni straordinarja tal-azzjonisti ġiet approvata

mill-azzjonisti kollha ta' Kernel, hija ma ħalqet l-ebda effetti legali favur

jew kontra terzi (magħdud fosthom l-istess appellat), u ma kellha l-ebda

bażi legali la ma ġietx reġistrata kif titlob il-liġi.

Għaldaqstant, safejn

jirrigwarda lill-attur appellat, ma kien hemm ebda ħtieġa li, fost it-talbiet

9 Ibid Vol I, paġ.

Ċiv.

imressqa minnu fil-kawża li fetaħ, jitlob it-tħassir tagħha.

L-ammont

minnu mitlub lura jirrifletti l-fatt li huwa għadda flus bla ma ngħata l-ebda

korrispettiv għal dak il-ħlas;

Illi fis-sewwa, l-azzjoni attriċi tinbena fuq il-prinċipju li ħadd ma

għandu jistagħna bi ħsara ta' ħaddieħor, u għandha mill-actio de in rem

verso maħsuba fil-liġi tagħna10.

B'mod partikolari, l-azzjoni mressqa mill-

attur appellat tinbena fuq il-jedd li wieħed jitlob ir-radd lura ta' ħaġa li jkun

ta għaliex imħajjar jew imwebbel minn wegħda li ma sseħħx;

Illi huwa aċċettat u stabbilit li tali azzjoni hija mogħtija lil persuna

f'dawk il-każijiet fejn ma tistax titressaq la azzjoni ex contractu11 jew

lanqas dik akwiljana mnissla mill-fatt illeċitu jew saħansitra dik maħsuba

għar-radd lura tal-ħlas indebitu12.

Din l-azzjoni hija msejħa sussidjarja

għaliex ma tistax tinbeda jekk mhux wara li l-attur ikun fittex għalxejn mod

ieħor lil min stagħna bi ħsara tiegħu13 jew jekk ma jintweriex li ma kien

hemm l-ebda azzjoni li setgħet issir14;

Illi l-azzjoni hija wkoll, u minħabba dak li għadu kemm ingħad,

waħda ekwitativa15.

Kemm hu hekk, il-prinċipju li jmexxi din l-għamla ta'

1028A tal-Kap 16 11 P.A. 14.12.1966 fil-kawża fl-ismijiet Mihajlovic v. Cilia Custo’ et (Kollez.

26.2.2010 fil-kawża fl-ismijiet Christopher D’Anastas v. Gasan Enterprises Ltd 13 P.A. 4.3.1955 fil-kawża fl-ismijiet Seychell v. Chetcuti Saydon (Kollez.

Vol: XXXIX.ii.593) 14 P.A. 10.12.1955 fil-kawża fl-ismijiet Marsham v. Chetcuti Saydon et (Kollez.

Ċiv.

azzjoni huwa dak li m'huwiex xieraq li persuna tistgħana bi ħsara ta'

ħaddieħor (nemo licet locupletari cum aliena iactura)16.

Għalhekk, il-limiti

tal-azzjoni huma l-qies tal-vantaġġ li t-terza persuna tkun kisbet

minħabba l-ispejjeż minfuqa mill-parti attriċi, u għandha l-mira li terġa'

trodd l-ekwilibriju bejn il-patrimonju ta' min ikun stagħna u dak tal-parti li

tkun għamlet jew nefqet spejjeż biex dan ikun seħħ17.

Billi din l-azzjoni

għandha l-għerq tagħha fl-istitut tal-kważi-kuntratt, irid jintwera li l-fatt

huwa wieħed leċitu` u volontarju u li minnu titnissel obbligazzjoni18, u li l-

fatt ma jkunx seħħ kontra l-projbizzjoni espressa tal-parti interessata19;

Illi ingħad ukoll20 li l-elementi li jsejsu l-azzjoni huma (a) li persuna

kisbet jew qiegħda tikseb vantaġġ jew utilità21 minħabba li xi ġid ta'

ħaddieħor għadda għandha bla ma sar il-ħlas għalih jew b'mod li ma

saritx xi ħaġa li kellha ssir u li kienet ir-raġuni għaliex kien ingħata dak il-

ġid22; (b) it-tnaqqis mill-ġid tal-parti l-oħra b'titolu lukrattiv; (ċ) ir-rabta bejn

it-tnaqqis tal-ġid tal-parti l-waħda u ż-żieda jew benefiċċju tal-parti l-oħra;

(d) in-nuqqas ta' raġuni li tiġġustifika l-arrikkiment ta' parti u l-"ftaqir" tal-

parti l-oħra u (e) li min laqa' għandu l-ħaġa jew is-servizz stagħna b'dik il-

ħaġa jew b'dak is-servizz23;

15.9.1989 fil-kawża fl-ismijiet Kara et v. Borg k/a Borg Bonaci (Kollez.

1978) §2041, paġ.

1012 tal-Kap 16 19 Art.

5.4.1957 fil-kawża fl-ismijiet Ohaka v. Marsham Ducos Abadie (Kollez.

197 23 P.A. 30.11.1955 fil-kawża fl-ismijiet Gohil v. Vella noe (Kollez Vol: XXXIX.ii.764)

Ċiv.

Illi meta wieħed iqis iċ-ċirkostanzi kollha li joħorġu mill-atti tal-każ,

għandu jsib li dawn l-elementi jgħoddu kollha għal dan il-każ sa grad

biżżejjed biex jista' jingħad li l-bażi tal-azzjoni attriċi tinsab fondata

L-appellant naqas għal kollox biex jagħti lill-ewwel Qorti u wkoll

lil din raġuni tajba għaliex għandu jibqa' jżomm il-flus li għaddielu l-

Għajr mill-argument li r-riżoluzzjoni baqgħet qatt ma tħassret

formalment, ma jsemmi l-ebda raġuni oħra tajba.

Issa wkoll kieku wieħed

kellu b'xi mod iqis li r-riżoluzzjoni għadha tiswa, l-appellant xorta waħda

jrid jgħid kif u b'liema mod jistħoqqlu jibqa' jżomm il-flus li ħareġ l-attur

appellat, bla ma jitwettaq dak li nqabel fir-riżoluzzjoni: jiġifieri li l-appellat

jingħata l-ishma li investa biex ikollu f'Kernel u li jinħatar bħala direttur tal-

istess kumpanija;

Illi għalhekk, il-Qorti tasal għall-fehma li l-ewwel Qorti qatgħet

sewwa li l-ammont mitlub mill-attur appellat huwa dovut u li dan għandu

jintraddlu lura mill-appellant.

Għaldaqstant, l-ewwel aggravju mhuwiex

tajjeb u mhux sejjer jintlaqa';

Illi għar-rigward tat-tieni aggravju, l-appellant jgħid li l-ewwel Qorti

ddeċidiet b'mod illoġiku u mhux ġust meta sabet li huwa kellu jerfa' l-ħlas

tal-ispejjeż kollha tal-kawża minkejja li dik il-Qorti ċaħdet tlieta minn sitt

Ċiv.

talbiet attriċi u minkejja l-ħelsien mill-ħarsien tal-ġudizzju ta' wħud mill-

intimati mħarrka għalxejn mill-istess attur appellat;

Illi l-appellat iwarrab dan l-aggravju, u jgħid li l-ewwel Qorti fehmet

sewwa li n-nuqqas kien dovut kollu għall-aġir tal-appellant, filwaqt li l-

appellati l-oħra tħarrku bħala parti fil-kawża għal integrità tal-ġudizzju;

l-appellati Altllas u Vella Degiorgio, min-naħa

l-oħra,

jgħidu

m'għandhomx ibatu ebda spejjeż għaliex tħarrku bla bżonn;

Illi fil-fehma tal-Qorti, dan l-aggravju huwa mistħoqq.

Tqis li l-għan

ewlieni li wassal lill-appellat iħarrek lill-appellati l-oħra kien sabiex seta'

jdur fuqhom biex jiġbor l-ammont dovut lilu.

Fil-fatt fl-ewwel talba, l-

appellat jitlob dikjarazzjoni li l-"intimati solidarjament huma debituri .. fl-

ammont ta' €4600..".

Mill-kliem li ntuża fit-tmien (8) premessa tar-Rikors

Maħluf li bih l-appellat fetaħ il-kawża, jidher ċar li l-intimati Altllas u Mark

u Richard Vella Degiorgio kienu diġà raddew lura lill-appellat l-ammonti ratejali mill-

ħlas li huwa kien għamel u li kienu spiċċaw f'idejhom.

Sa ma nfetħet il-

kawża, kien l-appellant Farruġia waħdu li baqa' jżomm f'idejh is-sehem

mis-somma mħallsa;

Illi, jekk għall-ewwel, l-appellat qies li l-intimati kollha kellhom

iwieġbu għat-talbiet tiegħu biex jintradd lura lilu l-ammont imħallas, jidher

Ċiv.

li dan ma baqax isostnih hu u l-kawża kienet miexja quddiem l-ewwel

Dan joħroġ mill-verbal li sar waqt l-aħħar smigħ qabel l-għoti tas-

Il-konsegwenza legali waħdanija li tinstilet minn din

iċ-ċirkostanza hija li l-attur appellat ċeda l-pretensjonijiet tiegħu fil-

konfront ta' dawk l-intimati li s-sentenza appellata ħelset mill-ħarsien tal-

ġudizzju.

L-għażla li l-appellat iħarrek lil min ħarrek kienet tiegħu u tiegħu

waħdu, u n-nuqqas tal-appellant li jrodd lura l-ammont dovut minnu ma

jibdel xejn minn dan il-fatt;

Illi meta parti f'kawża tirrinunzja għall-atti, għal kollox jew f'xi biċċa

minnhom jew kontra biss uħud mill-partijiet l-oħrajn, trid tagħmel tajjeb

għall-ispejjeż li ġġib magħha dik ir-rinunzja25 u safejn tali rinunzja tkun

Għalhekk, fuq is-saħħa waħedha ta' dik l-għażla tal-appellat, ma

kienx sewwa li l-appellant jitgħabba wkoll bl-ispejjeż ta' dawk li l-ewwel

Qorti ħelset mill-ħarsien tal-ġudizzju sewwasew minħabba tali rinunzja.

Terġa' u tgħid, irriżulta mill-atti li kull wieħed mill-intimati li nħelsu mill-

ħarsien tal-ġudizzju kienu diġà raddew lill-appellat sehemhom mis-

somma li huwa kien ħareġ sa minn qabel l-appellat fetaħ din il-kawża;

Illi għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti tasal għall-fehma li l-ewwel Qorti

ma kinitx fis-sewwa meta kkundannat lill-appellant iħallas waħdu l-

ispejjeż kollha tal-kawża, u li l-ispejjeż imġarrba mill-appellati Chris

24 Ara l-verbal tat-12.3.2015, f'paġ.

216 tal-proċess 25 Art.

907(2) tal-Kap 12

Ċiv.

Altllas, Marc Paul u Richard Vella Degiorgio għandu jagħmel tajjeb għalihom l-

Minbarra dan, minn qari tas-sentenza appellata joħroġ ċar ukoll

li wħud (fil-fatt tlieta minn ħames talbiet) mit-talbiet attriċi ma ntlaqgħux.

L-ewwel Qorti ma fissret bl-ebda mod għaliex l-appellant kellu jerfa' wkoll

il-ħlas tal-ispejjeż dwar dawk it-talbiet miċħuda.

Il-liġi hija ċara fuq ħaġa

bħal din26, u l-ewwel Qorti ma tat l-ebda ħjiel għaliex kellha titbiegħed

minn dik id-dispożizzjoni u titfa' l-kap tal-ispejjeż kollu fuq spallejn l-

Illi għalhekk, it-tieni aggravju tal-appellant sejjer jintlaqa' għaliex

Għal dawn ir-raġunijiet il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-appell

Tilqa' limitatament l-appell tal-appellant Vincent Chetcuti Saydon biss fir-

rigward tal-kap tal-ispejjeż, u timmodifika dik il-parti tas-sentenza

mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fit-23 ta' Ġunju, 2015, fil-kawża fl-

ismijiet premessi, billi ssib li l-ispejjeż tal-kawża għandhom jinqasmu bin-

nofs (1/2) bejn il-partijiet, filwaqt li l-attur appellat iħallas l-ispejjeż ta' dawk

223(3) tal-Kap 12

tajjeb;

Deċide:

mill-intimati li nħelsu mill-ħarsien tal-ġudizzju, u tikkonfermaha għall-

Tordna li l-ispejjeż ta' din l-istanza jinqasmu wkoll bl-istess mod.

Joseph R. Dalmas Hasa

Tonio Zahra Hasa

Ċiv.

Mark Harmsworth Prim Hasa

Deputat Reġistratur rm

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


QORTI TAL-MAGISTRATI (MALTA) MAGISTRAT DR. PEREZ FREDDI Illum 23 ta' Novembru 2020.

Il-Qorti, Rat ir-rikors tal-attur ipprezentat fit-18 ta' Marzu 2019 fejn talab lil din il-Qorti sabiex : "(1) tiddikjara illi l-konvenuta hija debitriċi ta' l-esponenti fl-ammont ta' għaxart'elef tlett mija u sittin Euro u erbgħin ċenteżmu (€10,360.40) rappreżentanti ammont dovut għal materjal fornit u xogħolijiet illi huwa għamel fuq inkarigu tagħha stess ġewwa 60A, Triq Santa Liena, Cospicua; u (2) konsegwentament tikkundanna lill-konvenuta tħallas lill-esponenti l- imsemmija somma ta' għaxart'elef tlett mija u sittin Euro u erbgħin ċenteżmu (€10,360.40).

Bl-ispejjeż inklużi dawk ta' l-ittra uffiċjali ippreżentata taħt l-artikolu 166A tal-Kap.

12 tal-Liġijiet ta' Malta li għandha n-numru: 531/2019 u tal- mandat ta' sekwestru kawtelatorju bin-numru: 305/2019 u bl-imgħaxijiet legali mid-data tal-kont relattiv kontra l-konvenuta illi hija minn issa stess inġunta in subizzjoni."

Rat ir-risposta tal-konvenuta ipprezentata fil-15 ta' April 2019 li permezz taghha eccepiet is-segwenti :-

"ILLI d-dejn pretiz fir-rigward tal-materjali msemmijin mir- rikorrenti mhuwiex dovut u dan ghaliex diga' gie mhallas (ara kopja tac-cekkijiet hawn annessi u mmarkati bhala Dok A); Illi minghajr pregudizzju lejn is-suespost, ix-xoghlijiet imsemmijin mir-rikorrenti ma gewx awtorizzati mill-esponenti, tant illi din tat struzzjonijiet cari jieqaf kompletament u kien ir-rikorrenti li rrifjuta sabiex jaghmel hekk; ILLI di piu, l-esponenti skopriet illi r-rikorrenti kien qed jopera minghajr licenzja; ILLI l-istess xoghlijiet ma sarux skont is-sena u l-arti u r-rikorrenti kkaguna danni kbar fil-proprjeta' tal-esponenti kif ukoll f'ta' terzi (ara r-rapporti tal-perit hawn annessi u mmarkati bhala Dok B u Dok C)" Semghet ix-xhieda ta' Luisa Attard Sciortino, ta' Jorg Munoz Jean Baptiste Abela, ta' Jason Fauzza u ta' Clint Messina Ferrante ; Rat l-affidavit tal-attur ; Rat id-dokumenti esebiti ; Rat l-atti kollha ; Semghet it-trattazzjoni ; Rat illi l-kawza giet imhollija ghal-lum ghas-sentenza.

Ikkunsidrat : Illi permezz ta' din il-kawza l-attur qieghed jitlob hlas ta' bilanc ghal xogholijiet u materjal li saru fuq inkarigu tal- konvenuta.

Da parti taghha l-konvenuta tishaq illi hija m'ghandha taghti xejn lill-attur peress li l-hlas li ghamlet kien a saldu u li bla pregudizzju x-xogholijiet ma kinux

awtorizzati minnha u li l-istess xogholijiet ma sarux skont

l-arti u s-sengha.

Biex issostni d-difiza taghha illi x-

xogholijiet ma sarux skont l-arti u s-sengha hija pprezentat

rapport ta' Jorg Munoz Jean Baptiste Abela, project manager, inkarigat minnha

dwar dan il-progett.

Illi mill-atti jirrizulta illi r-relazzjoni kuntrattwali bejn iz- zewg partijiet hija regolati b'zewg skritturi u cioe` dawk esebiti a fol.

174 u 175 tal-process li huma ffirmati minn Jason Fauzza u certu « T. Attard Sciortino » ghan-nom ta' Luisa Attard Sciortino.

Mix-xhieda ta' Luisa Attard Sciortino irrizulta illi missierha Carbone u ommha Tania, gieli ffirmaw xi ftehim ghan-nom taghha peress li hija kienet tkun imsiefra.

Illi l-iskrittura a fol.

174 tghid hekk : Stima: 60A Santa Liena Cospicua, Bubaqra, Iż-Żurrieq 20/08/2017 Lil Luisa Attard Sciortino Stima ta' kisi Xoghol ta' kisi minn gewwa u nkluz iz-zebgha u nkluz it-toilets u l- madum ta' terrazzin il-kbira ta' fuq barra.

Dan ix-xoghol ha jigi jiswa €19,000 (dsatax-il elf) bil-materjal b'kollox.

Il-prezz ta' dan il-madum ma jridx ikun parquet jew size zghir ghax jigi jiswa aktar.

Dan l-ammont huwa minghajr il-VAT.

175 tghid hekk : Stima: 60A Santa Liena Cospicua, Bubaqra, Iż-Żurrieq 20/08/2017 Lil Luisa Attard Sciortino Xoghol tal-liquid membrane qabel ma jinqalghu s-soqfa, dan ix- xoghol ha jigi jiswa €600. (sitt mija) Qlugh ta' hajt fuq in-naha ta' wara biex jidhlu l-ingenji u naghmel platform fejn jitpogga t-tower crane u xhin jitlesta x-xoghol jerga'

ntella' l-hajt kif kien.

Dan ha jigi jiswa €1,300. (tlettax-il mija)

Qlugh ta' bjut u jergghu isiru bil-konkos, qlugh ta' bibien u ftuh ta'

twiequ, u bini mill-gdid.

Ix-xoghol ha jsir skont kif hawn fil-pjanta.

Dan ix-xoghol ha jigi jiswa €35,900 (hamsa u tletin elf u disa' mija)

Dan ix-xoghol mhux indahhal VAT mieghu.

Ix-xoghol tal-ingenji u tal-materjal mhumiex imdahhlin ma' din l-

Illi kopja identika tal-iskrittura a fol.

79, pero` din id-darba ffirmata mill-konvenuta nnifisha.

Ma ngabet l-ebda raguni ghala hemm zewg skritturi identici ffirmati wahda mill-konvenuta u ohra minn ommha.

Kwindi minn dawn l-iskritturi jirrizulta illi l-attur kien inkarigat kemm biex jaghmel tibdil strutturali fid-dar in kwistjoni u kif ukoll biex jaghmel xoghol ta' kisi u twahhil madum ta' terrazzin.

Ghalhekk ir-relazzjoni ta' bejn il-partijiet kienet wahda ta' appalt regolata bl-artikoli 1633 sa 1643 tal-Kodici Civili.

Kunsiderazzjonijiet legali Illi ai termini tal-artikolu 1639 tal-Kodici Civili "L- appaltatur illi ntrabat li jtella' bini, jew xogħol ieħor kbir, skont pjanta stabbilita u miftiehma ma' min tah ix-xogħol, ma jista' jitlob ebda żjieda ta' prezz, minħabba li jkun żdied il-prezz tal-ħaddiema jew tal-materjali, jew minħabba li fil- pjanta jkun sarxi tibdil jew żjieda, li ma jkunux gravużi għalih."

L-artikolu 1640 tal-istess Kodici jistipula illi "min jaghti x- xoghol jista' jholl, meta jrid il-kuntratt, ghalkemm ix- xoghol jigi mahlul immedjatament malli min ikun ta x-xoghol jinforma lill- appaltatur, b'kull mezz li jkun, bid-decizjoni tieghu li jholl il-kuntratt.

Illi bhala principju generali, huwa dottrinalment u gurisprudenzjalment ricevut illi l-appaltatur ghandu l- obbligu li jezegwixxi x-xoghol lilu kommess fis-sens li huwa ghandu l-obbligu wkoll li jara li dan ix-xoghol ikun sejjer isir utilment u mhux b'mod li 'l quddiem juri difetti.

L-

appaltatur huwa meqjus fi htija ghax-xogholijiet esegwiti

mhux skont is-sengha u l-arti, jekk jinstabu vizzji u difetti

f'dawn l-istess xogholijiet.

Illi pero` jekk jigu allegati xi difetti, bhal ma hu fil-kaz in

kwistjoni, jekk dawn id-difetti ikunu ta' certa gravita`, l-

L-appalt

kommittent ikollu d-dritt jopponi l-exceptio non rite adempleti contractio ghad-domanda li ssirlu ghall-hlas.1 Jekk min-naha l-ohra d-difetti ma jkunux sostanzjali jew essenzjali, l-appaltatur ikollu d-dritt li jitlob li dawk id- difetti jigu riparati jew jaccetta riduzzjoni tal-prezz miftiehem.2 Huwa opportun f'dan il-punt li jigu puntwalizzati d-doveri li bil-ligi huma imposti kemm fuq il-kuntrattur, kif ukoll fuq l-Arkitett, inkarigati mill-ezekuzzjoni ta' xoghol ta' kostruzzjoni, anke ghaliex dawn bhal kull haddiehor iwiegbu ghall-hsara li tigri bl-ghemil taghhom jekk ma juzawx id-diligenza, prudenza jew hsieb ta' missier tajjeb tal-familja.

Di fatti, fil-kawza fl-ismijiet Marianna Serra pro et noe vs Paolo Attard Sciortino et, Appell Civili 27 ta' Ottubru 1958 intqal illi "ma jistghax ikun hemm dubju li perit li jigi nkarigat mill-kostruzzjoni ta' fond ghandu d-dmir li jassigura ruhu illi l-kostruzzjoni tal-bini lilu fdata, specjalment ghal dak li hi solidita` issir sewwa u skont is-sengha; anzi principalment, skont il-ligi, dan id-dover jaqa' fuqu aktar milli fuq il-bennej; u huwa l-perit dak li jassumi quddiem l-awtorita` kompetenti r-responsabbilita` tax-xoghol li tieghu jkun ser jiehu d-direzzjoni.

Dover ghalhekk, formalment assunt u mpost mil-ligi, tal-perit, hu dak li juza l-abilita` u d-diligenza mehtiega biex fl-ezekuzzjoni ta' dak il-bini xejn ma jsir li jista' jikkaguna perikolu jew hsara; huwa dmiru li jara li l-bennejja li jkunu ser jahdmu tahtu jkunu licenzjati, u anke jekk licenzjati, ghandu jidderigi huwa nnifsu u jissorvelja x-xoghol, b'mod li ma jhallix isiru operazzjonijiet kontra s-sengha u li jikkrejaw perikolu.

Mhux bizzejjed ghall-perit li jistaqsi lill-bennej x'inhu jaghmel, imma ghandu jaccerta ruhu personalment u direttament x'ikun qed isir, u huwa responsabbli ghad- danni jekk l-ghemil tieghu juri negligenza."

l-appaltatur mhux eskluz mir- Min-naha responsabbilita` minhabba li jkun qaghad ghal dak li ried il-kommittent.

Jinkombi fuqu b'dover li jirrezisti ordnijiet li jkunu ta' pregudizzju ghall-esekuzzjoni ta' xoghol skont is-sengha u l-arti.

Jinsab fil-fatt dettat illi l-appaltatur "m'ghandux japprofitta ruhu min-negligenza tal-arkitett u jittrasgredixxi d-dettami tal-arti edilizja."3 Illi tajjeb li jigi pprecizat illi fejn jigu allegati difetti mill- kommittent, l-ezistenza ta' tali difetti ma tiddipendix mill- apprezzament soggettiv tal-istess kommittent, izda l- gharfien tiddependi oggettivament minn rizultanzi ta' espert in materja.4 Ir-rizultat tal-verifiki kondotti minn perit ex parte jirraprezenta accertament tekniku unilaterali li minnu nnifsu ma jivvinkolax lil min esegwixxa x-xoghol u lanqas ma jikkostitwixxi ghall- gudikant fonti objettiva ta' accertament ta' htija f'min kien inkarigat mill-istess xoghol.5 Illi finalment jinghad illi l-prova tan-nuqqas tal-impenn tad- mill-appaltatur diligenza u ghar-rizultat objettivament konformi ghall- aspettattivi tal-kommittent taggrava fuq dan tal-ahhar.

Huwa jehtieglu juri ghas-sodisfazzjon tal-Qorti illi l- appaltatur ma hax hsieb jirrispetta r-regoli tas-sengha u tal-arti in kwantu ghar-riskontru tal-vizzji fix-xogholijiet realizzati.6 Ikkunsidrat: Illi m'hemmx kwistjoni illi f'Dicembru tal-2018 l-attur gie mwaqqaf mill-konvenuta milli jikkompleta l-appalt u dan skont kif jirrizulta minn emejl mibghuta mill-istess konvenuta lill-attur.7 Il-konvenuta tispjega illi hija u l-

ghall-kanoni komportamentali

3 Raphael Amato Gauci vs Anthony Arcicovich, Prim'Awla Qorti Civili 9 ta' Gunju 2004 4 Sapienza Messina Ferrante vs Anthony Attard Sciortino, Prim'Awla Qorti Civili 12 ta' Mejju 2004 5 Joseph Testone vs Marquita Saleeb, Prim'Awla Qorti Civili 27 ta' April 2005 6 Alfred Messina Ferrante vs Silvio Portanier, Appell Inferjuri 7 ta' Mejju 2010 7 Esebita bhala Dokument LG9 a fol.

Perit taghha kemm-il darba gibdu l-attenzjoni tal-attur li x-xoghol ma kienx gej kif suppost.

Madankollu hi spjegat li ma waqqfitux sabiex ma jhallihiex nofs lehja stante li haddiema ohra ma jihdux gost li jidhlu fuq xoghol mibdi minn haddiehor.

Illi ma jirrizultax illi l-attur kompla bix- xoghol wara li hija waqqfitu f'Dicembru 2018.

Illi l-konvenuta esebiet ukoll rapport tal-project manager Jorg Munoz Jean Baptiste Abela, liema rapport jelenka numru ta' xogholijiet li skont l-istess Munoz Jean Baptiste Abela saru mhux skont l-arti u s-sengha u li allura kien hemm bzonn li dawn jigu rimedjati.

Huwa kkalkola li dawn ix-xogholijiet rimedjali jammontaw ghal madwar tletin elf ewro (€30,000).

Ghalkemm gie mitlub breakdown ta' din is-somma, l-istess xhud qatt ma esebixxa tali breakdown.

L-istess xhud gie wkoll mitlub jesebixxi l- kuntratt ta' ngagg li huwa kellu ma' Luisa Attard Sciortino.

Madankollu lanqas dan ma gie esebiti fl-atti ta' dawn il- proceduri.8 Illi mill-provi rrizulta wkoll illi l-Perit inkarigata minn dan l-progett kienet il-Perit Eve Plum.

Ghalkemm Jorg Munoz Jean Baptiste Abela jaghmel referenza diversi drabi ghal komunikazzjoni li seta' kellu mal-imsemmija Perit, l-istess Perit ma gietx prodotta bhala xhud f'dawn il-proceduri.

Illi ghalkemm Jorg Munoz Jean Baptiste Abela jistqarr illi huwa arkitett gewwa l-Germanja, pero` huwa ma' ghandux warrant biex jezercita l-istess professjoni gewwa Malta.

Ghaldaqstant ir-rapport tieghu se il-Qorti b'cirkospezzjoni, anke ghaliex fih jallega li xi xogholijiet ma sarux skont il-pjanta, liema pjanta pero` qatt ma giet esebita f'dawn il-proceduri.

Illi in oltre, il-konvenuta, minkejja d-diversi difetti allegati minnha, m'ghamlet l-ebda talba ghall-hatra ta' Perit Tekniku fil-mori ta' dawn il-proceduri.

il-Qorti tqis illi ghandha prova serja teknika mankanti.

Qorti lanqas ma hi konfortata bix-xhieda tal-Perit Eve

Plum li forsi setghet titfa' iktar dawl dwar xi

divergenzi li seta' kien hemm fil-kors tax-xogholijiet.

jigi valutat minn din

jkun qieghed

ghalkemm gew elenkati numru ta' nuqqasijiet fir-rapport ta' Jorg Munoz Jean Baptiste Abela, din il-Qorti ma ghandhiex prova ta' xi struzzjonijiet setghet tat lill-attur il-Perit Eve Plum.

Lanqas ma l-Qorti ghandha l-konfort ta' xhieda ta' haddiema li setghu ghamlu xi xogholijiet rimedjali mill- 2018 'l hawn biex jispjegaw fhiex kienu jikkonsistu dawn ix-xogholijiet.

Kwindi l-eccezzjoni illi x-xoghol ma kienx skont is-sengha u l-arti qieghda tigi michuda.

Illi l-konvenuta eccepiet ukoll illi x-xogholijiet li ghalihom qieghed jitlob hlas l-attur ma gewx awtorizzati minnha, tant illi tatu struzzjonijiet cari diversi drabi biex jieqaf kompletament u li huwa rrifjuta jaghmel dan.

Illi mill-atti jirrizulta illi l-uniku struzzjoni cara li taghtu biex jieqaf kien permezz ta' emejl datata 10 ta' Dicembru 2018.

Illi ma jirrizultax illi wara din id-data l-attur kompla xi xogholijiet fil-fond in kwistjoni, anzi proprja meta gie hekk infurmat l-attur mar biex jigbor l-armar u l-ghodda li kellu fuq il-post.

Illi ghalhekk din l-eccezzjoni qieghda tigi wkoll michuda.

Illi l-konvenuta eccepiet ukoll illi l-ebda bilanc m'hu dovut lill-attur stante li gie mhallas.

Illi l-konvenuta pprezentat zewg ricevuti mahruga mill-attur, wahda ta' sbatax-il elf u seba' mitt ewro (€17,700)9 u ohra ta' sbatax-il elf ewro (€17,000)10.

Illi skont il-kuntratt tax-xogholijiet esebit a fol.175 il-valur tax-xoghol miftiehem kellu jkun hamsa u tletin elf u disa' mitt ewro (€35,900) eskluza t-Taxxa Fuq il-Valur Mizjud u li ghalhekk il-valur totali tal-ftehim huwa ta' tnejn u erbghin elf, tliet mija u tnejn u sittin ewro (€42,362).

Illi fix-xhieda tieghu l-attur jghid illi l-bilanc pretiz minnu jikkonsisti f'hamest elef u tmien mija (€5800) bilanc mill- ftehim hawn fuq imsemmi, seba' mitt ewro (€700) « pendenti ta' qabel » u ghadd ta' extras li ma kinux mal- kuntratt, u cioe` s-segwenti :-

86 – Din l-ircevuta ghandha total ta' €17,000 imma fil-fatt l-addizzjoni hija zbaljata ghax l-ammont maghdud huwa ta' €17,700

Kont 12/10/18 L-ammont ta' €5,900 li ghandu irid jithallas li kien jonqos mill- kuntratt, u €700 pendenti ta' qabel.

Il-kontrabejt li ma nhadimx li jiswa €800.

L-ammont dovut mill-kont huwa €5800 bil-kontrabejt imnaqqas.

Extras li ma kinux mal-kuntratt Toqba gol-pool ta' 3 pulzieri biex jghaddu pipe Pilastru tal-gebel ta' 7 pulzieri Qlugh ta' gebel qadim u ghamiltu mill-gdid 4 toqbiet tal-ilma ghad-drian tax-xita Qlugh ta' kamra tal-banju mill-madum Qlugh ta' madum tal-art Brix fil-hitan f'diversi fejn kien mizbugh U fejn hemm il-lavur mal-bibien Ghalaqna t-twieqi bil-plastik Kisi fit-tarag u diversi partijiet imlejthom u anke Ghamilna ohra mill-gdid.

2 xkejjer kolla u 4 folji kartun Tal-crane 5 jardi cemen C25 li kellu jigi mhallas minn Luisa u hallastu jien Tibdil ta' xorok miksurin minflok €700 inqasmu bejnek u bejn Jason li jigu €35011 Illi fl-istess kont jidher ukoll li l-attur naqqas tmien mitt ewro (€800) ta' kontra bejt li ma nhadimx u mitejn ewro ta' hsara li saret fi tliet (3) targiet.

Illi minn ezami tal-affarijiet extra li jinsabu elenkati fil-

kont, dawn kollu jirrigwardaw xogholijiet u materjal

ancillari ghax-xoghol miftiehem fil-kuntratt li pero` ma

kinux inkluzi fl-istess kuntratt.

Del resto, il-konvenuta

qatt ma qalet illi fil-fatt dawn ix-xogholijiet u materjal fil-

Illi ghalkemm il-

konvenuta esebiet xi mammi ta' cekkijiet12 dawn ma

jirrelatawx mal-materjal li ghalih l-attur qieghed jitlob il-

Illi ghaldaqstant din il-Qorti hija tal-fehma illi l-

ammont pretiz mill-attur huwa dovut.

Illi finalment il-konvenuta ssottomettiet illi l-attur kien

qieghed jopera minghajr licenzja.

Illi hija esebiet certifikat

Hija spjegat illi meta ccekkjat mal-Buildings Regulations Office, wara li nqalghu il-kwisjtonijiet bejniethom, skopriet li ma kellux licenzja ta' bennej.

Illi, pero`, kif issottometta d-difensur tal-attur, il-konvenuta kellha f'idejha l-licenzja li kellu l- attur fiz-zmien tal-iffirmar tal-kuntratt.

Minkejja dan hija liberment tat il-kuntratt ta' appalt lill- attur u kwindi ma tistghax issa teccepixxi illi m'ghandha taghti xejn lill-attur ghaliex ma kellux licenzja valida.

DECIDE Ghal dawn il-motivi, il-Qorti taqta' u tiddeciedi billi filwaqt li tichad l-eccezzjonijiet kollha tal-konvenuta, tilqa' t- talbiet tal-attur u : 1. tiddikjara lill-konvenuta debitriċi ta' l-attur fl-ammont ta' għaxart'elef, tlett mija u sittin Euro u erbgħin ċenteżmu (€10,360.40) rappreżentanti ammont dovut għal materjal fornit u xogħolijiet illi huwa għamel fuq inkarigu tagħha stess ġewwa l-fond 60A, Triq Santa Liena, Cospicua; u 2. tikkundanna lill-konvenuta tħallas lill-attur is-somma ta' għaxart'elef tlett mija u sittin Euro u erbgħin ċenteżmu (€10,360.40) bl-imgħaxijiet legali mit-12 ta' Dicembru 2018, data tal-kont relattiv, kontra l-konvenuta.

Bl-ispejjeż kif mitluba kontra l-konvenuta.