QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR.

Seduta ta' nhar il-Gimgha 24 ta' Novembru 2017

Numru 10 Citazzjoni numru 791/04 LSO

Rat is-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili moghtija fit-30 ta' April 2013

li permezz taghha l-Qorti laqghet l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni ai termini

tal-Artikolu 2156 (f) tal-Kodici Civili u allura cahdet it-talbiet attrici.

Ghall-ahjar intendementi qed jigu riprodotti l-brani saljenti ta' dik is-

"Rat ic-citazzjoni attrici datata 19 ta' Ottubru 2004 fejn esponiet: - "Illi b'citazzjoni prezentata quddiem il-Prim Awla tal-Qorti Civili l-attur ippremetta illi b'kuntratt tal-20 ta' Awwissu 1949 pubblikat min-Nutar John Gaffarena Purkiss Chetcuti Thompson, Anna Spiteri k/a Spiteri Shaw l-awtrici tal-istanti, ikkoncendiet b'titolu ta' sullokazzjoni lil Crispino Zarb Bezzina il-fond numru 76/77 South Street, San Ġwann flimkien mal-avvjament, permessi u attrezzaturi ezistenti fl-istess fond kif deskritti fl-inventarju anness mal-istess Att; "Illi din is-sullokazzjoni saret ghal-periodu ta' erba' snin mis-17 ta' Awwissu 1949 rinnovabili dan it-terminu minn erba' snin ghal erba' snin; peress li l-kontraenti ftehmu illi jirrinovaw dawn il-perijodi kollha ta' erba' snin li jibdew meta l-komparenti Spiteri k/a Spiteri Shaw tkun ghadha hajja u fl- istess hin ikkkontrattw li jestendu z-zmien ta' dan it-terminu (originali jew rinnovat) li matul il-kors tieghu l-komparenti lokatrici Spiteri k/a Spiteri Shaw tmut, ghal tliet snin u nofs ohra dekoribili mid-data tal-mewt taghha; peress li Anna Spiteri k/a Spiteri Shaw mietet fl-1 ta' Dicembru 1975 u b'testment taghha innominat lill-attur bhala uniku eredi universali taghha; "Illi skont l-imsemmi kuntratt il-lokazzjoni imsemmija skadiet fl-1 ta' Gunju 1979; u peress illi l-attur interpella lill-konvenut biex jizgombra mill-istess fond u jirrilaxxjah favur tieghu bhala 'running concern' flimkien mal-attrezzaturi kollha pero' dan irrifjuta; "Illi b'sentenza moghtija minn din l-Qorti fis-26 ta' April 1983 il- konvenut gie kundannat jizgombra mill-fond fuq imsemmi u jirrilaxxja l- pussess tieghu favur l-istanti fi zmien erba' xhur mid-data tal-istess sentenza.

"Illi nonostante din is-sentenza l-imsemmi fond ma giex rilaxxjat favur l-istanti u b'hekk huwa qieghed isofri danni konsiderevoli billi qieghed jitlef introjtu billi ma jistax juzah u lanqas jikrieh kif ghandu kull dritt, l- istess attur talab illi l-Qorti tiddikjara lill-konvenut responsabbli ghad- danni sofferti minnu minhabba li l-istess konvenut baqa' jipposjedi u naqas li jikkonsenja l-pussess tal-fond nru 76/77 South Street, San Ġwann lill-attur, liema danni jigu likwidati u l-istess konvenut kundannat

"Illi b'sentenza moghtija minn din il-Qorti fis-26 ta' April 1983 il-

konvenut Crispino Zarb Bezzina awtur tal-konvenuti gie kkundannat li

jizgombra mill-fond" imsemmi; u peress li fil-frattemp kien issulloka l-

fond lill-terzi billi dan gie maqsum f' zewg fondi separati numerati

numri 76 u 77 u mikrija separatament lil zewg inkwilini b'kera u kondizzjonijiet indipendenti minn xulxin.

"Illi l-fond nru.

76 South Street, San Ġwann gie vvakat mill-inkwilin fis-26 ta' Mejju 1988 fil-waqt li l-fond numru 77 fl-istess triq gie rilaxxjat fit-30 ta' Settembru 1998 ghat-tenur u esekuzzjoni tas-sentenza tad-9 ta' Gunju 1998.

"Illi l-istanti thallas tad-danni mitluba in konnessjoni mal-fond numru 76 pero' ghadu sallum ma thallas kumpens ghal okkupazzjoni illegali tal-fond numru 77; "Illi b'sentenza moghtija minn din il-Qorti fl-20 ta' Frar 1990 fl-ismijiet "George Etarhuni vs Crispino Zarb Bezzina" (Citaz nru 547/88MB) dik il- Qorti illikwidat id-danni dovuti lir-rikorrent ghal okkupazzjoni indebita ta' dan l-ahhar fond bil-mod segwenti cioe' bir-rata ta' Lm1,003 fis- sena mis-26 ta' Mejju 1988 sad-data li effettivament l-attur jiehu pussess ta' dan il-fond; "Illi kif inghad l-istanti ha pussess tal-fond fit-30 ta' Settembru 1998 u ghalhekk l-ammont dovut lilu bhala kumpens ikopri l-periodu 26 ta' Mejju 1988 - 30 ta' Settmebru 1998; "Illi ghaddew aktar minn hames snin minn meta dik is-sentenza setghet tigi esegwita l-attur, ipprezenta rikors fl-11 ta' Frar 1999 quddiem din il-Qorti fl-ismijiet "George Etarhuni vs Josephine Gaffarena Purkiss et" (Rik numru 320/99) biex l-istess sentenza tigi reza esekutiva skont il-ligi; "Illi dik il-Qorti b'decizjoni moghtija 2 ta' Frar 2000 cahdet dan ir-rikors; u "Illi l-istanti appella minn din is-sentenza u l-Qorti tal-Appell b'sentenza moghtija fl-24 ta' Settembru 2004 ikkonfermat is-sentenza appellata u cahdet l-appell tar-rikorrent; "Illi l-istanti ghadu sallum ma thallax il-kumpens dovut lilu kif huwa

ntitolat ghalih skont is-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tal-20 ta'

Frar 1990 li ghaddiet in gudikat, huwa qieghed jistitwixxi din il-kawza

"Jghidu l-konvenuti ghaliex din il-Qorti ma ghandhiex:

Tiddikjara illi l-konvenuti huma responsabbli ghal hlas ta'

kumpens ghal okkupazzjoni indebita tal-fond numru 77, South Street

Valletta kif fuq spjegata ghal periodu 26 ta' Mejju 1988 sat-30 ta'

Tillikwida d-danni dovuti ghall-istess periodu skont

stabbilita bis-sentenza ta' din il-Qorti tal-20 ta' Frar 1990.

ir-rata

il-kawza giet appuntata ghas-smigh mill-Qorti kif

Illi t-talba ghall-hlas hija preskritta ghat-tenur tal-Artikolu 2153

Illi minghajr pregudizzju t-talbiet tal-attur huma nfondati fil-fatt u

Tikkundanna lill-istess konvenuti ihallsu l-ammont li jigi hekk likwidat bl-imghax legali skont il-ligi.

"Il-konvenuti huma ngunti ghas-subizzjoni.

"Rat diversament presjeduta ghas-seduta tal-14 ta' Dicembru 2004.

"Rat in-nota tal-eccezzjonijiet tal-konvenuti datata 23 ta' Novembru 2004 (fol 10) fejn esponew: - "1. jew 2156(f) tal-Kodici Civili.

Illi minghajr pregudizzju ghall-premess l-eccipjenti m'humiex il- legittimi kontraditturi stante li huma, u l-awtur taghhom, ma kienux qeghdin jokkupaw il-fond numru 77, Triq Nofsinhar, San Ġwann fil-perjodu bejn is-26 ta' Mejju 1988 sat-30 ta' Settembru 1998.

Illi b'riferenza ghat-tieni eccezzjoni, ghandha tigi msejha fil- kawza l-persuna li effettivament kienet qieghda tokkupa l-fond in kwistjoni, u cjoe' Gulab Benedetti.

Bl-ispejjez kontra l-attur li huwa minn issa ngunt in subizzjoni "ommisis "II.

KONSIDERAZZJONIJIET "Talba tal-atturi jitlob kumpens ghall- "Permezz okkupazzjoni indebita tal-fond bin-numru 77, South Street San Ġwann ghal perjodu mis-26 ta' Mejju 1988 sat-30 ta' Settembru 1988.

Din il- kawza tirraprezenta l-ahhar stadju f'iter procedurali twil ghar-ripresa pussess ta' kumpens ghall-

okkupazzjoni illegali.

Fil-fatt dan il-fond, wara diversi sentenzi, u anke

mandati ghall-izgumbrament kontra terz, eventwalment gie rilaxxjat fil-

pussess tal-attur.

"Il-fatti li taw lok ghal din il-kawza mhumiex ikkontestati.

atti tan-Nutar John Gaffarena Purkiss Chetcuti Thompson, tal-20 ta' Awwissu 1949, Anna

Spiteri k/a Spiteri Shaw, l-awtrici tal-attur, ikkoncediet b'titolu ta' sullokazzjoni lil Crispino

Zarb Bezzina, l-awtur tal-konvenuti, il-fond numru 76/77, fi Triq Nofsinhar,

Marsaskala, flimkien mal-avvjament, permessi u attrezzaturi, ghall-perjodu

stabbilit.

Meta spicca t-terminu lokatizju, fl-1 ta' Gunju 1979, l-inkwilin

irrifjuta li jikkonsenja l-pussess vakanti u l-esponent ottjena sentenza

ta' zgumbrament kontra l-imsemmi Crispino Zarb Bezzina fis-26 ta' April

in kwistjoni u ghall-hlas

l-attur qed

1983 fejn il-Qorti tatu zmien erba' xhur biex jizgombra mill-istess fond.

Izda Zarb Bezzina kien qasam il-fond f'zewg entitajiet bin-numri 76 u 77, u issullokahom separatament, rispettivament lil certu Fletcher u lil Gulab Benedetti.

"Filwaqt li l-attur irnexxielu jottjeni r-rilaxx tal-fond numru 76 fis-26 ta' Mejju 1988, u anke thallas kumpens ghall-okkupazzjoni indebita, il- fond numru 77 gie rilaxxjat fit-30 ta' Settembru 19981 u dan in segwitu ta' sentenza ohra tad-9 ta' Gunju 1998, izda ma thallas ebda kumpens ghall-okkupazzjoni illegali tal-fond.

"Fil-frattemp ukoll Zarb Bezzina kien gie kkundannat ihallas lill-attur danni likwidati b'sentenza ohra tal-20 ta' Frar 1990 fl-ismijiet "George Etarhuni vs Crispino Zarb Bezzina" (Citazz.

Nru. 547/88) deciza fl-20 ta' Frar 1990 u dan fl-ammont ta' Lm2,385, ikkalkolat ghall-perjodu mis-17 ta ' Frar 1984 sas-17 ta' Frar 1988 u Lm140 mis-17 ta' Frar 1988 sas-26 ta' Mejju 1988.

Din is-sentenza ghaddiet in gudikat.

"L-attur izda, baqa' ma pprocediex u s-sentenza tilfet l-effett ezekuttiv taghha.

L-attur ipprezenta rikors fl-istess ismijiet (Rik.320/99) sabiex jirrendi s-sentenza esegwibbli, izda t-talba tieghu, kif dedotta, giet michuda kif ser jigi spjegat izjed 'il quddiem.

"F'din il-kawza ma tressqux xhieda imma saret riferenza ghas- sentenzi fuq citati bl-ismijiet "George Etarhuni vs Josephine Gaffarena Purkiss "(320/99) u "Etarhuni vs Zarb Bezzina" (457/88) u l-atti taghhom gew allegati mal-atti tal-kawza odjerna skont verbal tal-1 ta Frar 20052.

"Ikkonsidrat fil-kawza "George Etarhuni vs Josephine Gaffarena Purkiss et." (deciz fl-24 ta' Settembru 2004)3 qiset li l- Qorti, fis-sentenza tal-20 ta' Frar 1990 (Citazz.

547/88) illikwidat id- danni "mis-26 ta' Mejju 1988 sad-data li effettivament l-attur jiehu pussess tal-fond numru 77 bir-rata ta' Lm1,003 fis-sena - cioe Lm2.74 kuljum, kurrenti - li pero' peress li l-kawza giet ipprezentata fis-27 ta' Mejju 1988 u kienet ghaddiet gurnata wahda biss - ta' dik il-gurnata

Ghalhekk ghalkemm hu minnu li dik il-Qorti iffissat id-danni

fuq rata ikkalkolata per diem, xorta jibqa' il-fatt li l-Qorti ma kenitx

imsemmi Zarb Bezzina peress li din kienet ghadha ma avveratx ruhha ad

eccezzjoni ta' dik gurnata wahda (li giet effettivament likwidata mill-

Qorti tal-Kummerc).

Ghalhekk kemm l-ewwel Qorti kif ukoll il-Qorti tal-

Appell qablu li kellhom jigu intavolati proceduri ex novo ghal-

likwidazzjoni tad-danni li sehhew wara l-ghoti tas-sentenza moghtija fl-

20 ta' Frar 1990 in konnessjoni mal-izgumbrament tal-fond numru 77,

Triq Nofsinhar, Marsaskala, kif hekk ghamel l-attur permezz tal-proceduri

1 In segwitu ghall-sentenza ohra moghtija fil-kawza "Chatlani vs Grixti" deciza fid-9 ta' Gunju 1998.

13 tal-process.

3 Citazz.

il-konvenuti ressqu zewg eccezzjonijiet

"Ghalhekk kellha ssir din il-kawza fejn l-attur qed jitlob li d-danni dovuti ghall-perjodu msemmi fic-citazzjoni, jigu likwidati bir-rata stabbilita gja mill-Qorti ta' Lm2.74 ossia €6.38 kuljum, ammontanti b'kollox ghal Lm10,357 (26/5/88-30/9/88).

"Fl-ewwel lok eccepew il-preskrizzjoni a tenur tal-Artikolu 2153 jew 2156(f) tal-Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta.

"Inoltre eccepew li mhumiex il-legittimi kontraditturi peress li la huma u lanqas l-awtur taghhom kienu qed jokkupaw il-fond fil-perjodu in ezami.

Jirrizulta mill-atti li l-partijiet qablu li, f'dan il-perjodu, il-fond kien okkupat minn Gulab Benedetti.4 Jigi rilevat ukoll li t-talba sabiex jigi kjamat fil-kawza Gulab Benedetti giet michuda minn din il-Qorti kif diversament 5presjeduta, stante li "ma intweriex l-interess guridiku xieraq."

"Rigward it-tieni eccezzjoni, jirrizulta mhux ikkontrastat li, fil-perjodu in kwistjoni, kien Gulab Benedetti li kien qed jokkupa l-fond 77 fi Triq Nofsinhar il-Belt.

Madanakollu kien l-awtur tal-konvenuti li kien gie ordnat li jizgombra l-fond permezz ta' sentenza ta' din il-Qorti diversament presjeduta tas-26 ta' April 1983 kif fuq premess u li ghalhekk kien fl-obbligu li jirrilaxxja l-fond a favur tal-attur entro t- terminu lilu prefiss minnkejja u nonostante li l-fond kien gie okkupat minn tal-konvenuti, u per li konsegwenza, il-konvenuti odjerni li huma l-unici eredi tieghu, kien responsabbli ghad-danni kollha subiti mill-attur minnhabba n-nuqqas ta' konsenja tal-pussess tal-fond skont kif gie lilu ordnat.

Kif inhu risaput, mat-terminazzjoni tal-lokazzjoni, jispiccaw awtomatikament is- sullokazzjonijiet li kienu dipendenti fuqha u li ma kienux rikonoxxuti mil-lokatur jew is-sid.

"Ghaldaqstant it-tieni eccezzjoni ssollevata mill-konvenuti ma tistax tigi milqugha.

"Illi din il-Qorti ghandha issa tiddeciedi jekk l-azzjoni odjerna hija

preskritta skont id-dispozizzjonijiet tal-artikolu 2153 jew 2156(f) tal-

Kap.16 tal-Ligijiet ta' Malta.

"L-Artikolu 2153 tal-Kap.16 tal-Ligijiet ta' Malta jiddisponi li "L-azzjoni

għall-ħlas tal-ħsarat mhux ikkaġunati b'reat taqa' bi preskrizzjoni bl-

egħluq ta' sentejn"

"Illi hu pacifiku li dwar l-eccezzjoni ta' preskrizzjoni abbazi tal-artikolu

2153 tal-Kap.

16, din tapplika ghall-azzjoni ta' danni ex delicto vel

Isegwi ghalhekk

14 tal-process.

13 tal-process.

quasi mhux ikkagunati b'reat u mhux ghal danni allegatament ikkagunati minhabba nuqqas kuntrattwali.

P.A. (JRM) 1 ta' Jannar 2003.

"Illi ghall-finijiet ta' preskrizzjoni, il-ligi taghraf tliet ghamliet ta' azzjoni ghad-danni, u jigifieri: (a) azzjoni dwar hsarat imnissla minn ghemil li jikkostitwixxi reat, f'liema kaz iz-zmien tal-preskrizzjoni huwa dak imfisser mil-ligi biex issir l-azzjoni kriminali dwar l-istess reat (regolat bl-art.2154(1) tal-Kap.16); (b) azzjoni ghall-hsarat imnisslin minn delitt jew kwazi-delitt ('l hekk imsejha culpa aquiliana), f'liema kaz il- preskrizzjoni hija ta' sentejn - principju rifless fl-artikolu 2153 tal- Kodici Civili; u (c) azzjoni ghall-hsarat imnissla minn nuqqas ta' twettieq ta' kuntratt li mhux imfisser f'att pubbliku, f'liema kaz il- preskrizzjoni hija dik ta' hames snin; "Illi, ghalhekk, il-preskrizzjoni ta' sentejn imsemmija fl-artikolu 2153 tal-Kodici Civili, minbarra li ma tapplikax ghall-hsara mahluqa minn ghemil li jikkostitwixxi reat, lanqas ma tapplika fejn l- allegata hsara titnissel minn ksur ta' patt kuntrattwali; "Kif gie deciz mill-Qorti tal-Appell fil-kaz Giuseppa Carabez et. vs Dr. Francesco Nicholls 6"sarebbe un interpretazione estensiva, non giustificabile ne' con leggi positive, ne' con principii razionali, di estendere l'applicazione di quell'articolo a ogni caso di domanda di indennita' per violazione o inadempimento di contratto."

"Illi, madankollu, mhux kull hsara li ggarrab persuna minn ghemil jew nuqqas ta' haddiehor waqt it-twettieq ta' kuntratt tikkostitwixxi htija kuntrattwali:7 izda biex tkun htija akwiljana, kif imfisser hawn fuq, jehtieg jintwera li l-ghemil li minhabba fih issir il-hsara jkun ghal kollox miftum u awtonomu mir-rabta mnissla mill-kuntratt; "Il-Qorti jidhrilha li l-preskrizzjoni ai termini tal-artikolu 2153 ma hija applikabbli ghall-kaz odjern u f'dan ir-rigward taghmel referenza ghas- sentenza ta' din il-Qorti kif diversament presjeduta tat-3 ta' Ottubru

2002 fil-kawza fl-ismijiet 'Patrick Facciol noe vs Charles u Emanuel

Gonzi noe' (Citazz.

preskrizzjoni ta' sentejn m'hijiex applikabbli ghall-azzjonijiet fejn ikun

qed tintalab hlas ghall-okkupazzjoni illegali.

Inoltre ssir referenza wkoll

ghal sentenza ta' din il-Qorti diversament presjeduta, tal-31 ta' Ottubru

Joseph Pirrone et' (Citazzjoni Numru 1357/1999) fejn gie stabbilit li l-

talbiet ghall-hlas ghall-okupazzjoni

preskrizzjoni applikabbli ghal

illegali hija dik stipulata fis-subinciz (f) tal-Artikolu 2156.

sentenza gie stabbilit ukoll li l-preskrizzjoni tibda tiddekorri minn

dakinhar li l-azzjoni tista' tigi ezercitata.

L-Artikolu 2137 tal-Kap.

Dec. fit-22 ta' Frar 1989 presjeduta minn Sir.

7 "Busuttil -v- Schembri dec. fid-19 ta' Frar 1954, ( App.Civ.

tal-Ligijiet ta' Malta jistabilixxi li l-perijodu ta' preskrizzjoni ma jibdiex jiddekorri hlief minn dakinhar li l-azzjoni relattiva tkun tista' tigi ezercitata (ara Laurent "Diritto Civile" Vol.

"Skont kwinkennali jipprovdi li:

l-preskrizzjoni

japplika

l-azzjonijiet għall-ħlas

li ġej minn "(f) operazzjonijiet kummerċjali jew minn ħwejjeġ oħra, meta l-kreditu ma jkunx jaqa', skont din il-liġi jew liġijiet oħra, taħt preskrizzjoni aqsar, jew ma jkunx jirriżulta minn att pubbliku;

ta' kull kreditu

ieħor

"Hu risaput li l-preskrizzjonijiet qosra huma kollha eccezzjonijiet ghar- regola generali tal-preskrizzjoni li nsibu fl-artikolu 2143 tal-Kodici Civili.

Ghalhekk, bhal kull eccezzjoni ohra, il-preskrizzjonijiet qosra ghandhom jinghataw interpretazzjoni restrittiva.

(Ara kawza fl-ismijiet Ralph Gulic' Hammett, Francis Gaffarena Purkiss u William Spiteri Colombo vs Maltacom p.l.c.

PA 9-Nov-2001, u Alf.

Mizzi & Sons (Marketing) Ltd vs Dismar Co. Ltd.

"Fil-kawza, Giovanni De Trafford et vs Angelo Zaffarese deciza mill-Qorti tal-Appell fis-7 ta' Frar 1949, inghad li: "fejn fl-artikolu 2156(f) jinghad 'ghall-hlas ta' kull kreditu iehor......' dik il-kelma 'iehor' turi bic-car illi l- legislatur qieghed jikkommetti din id-dispozizzjoni mas-sezzjonijiet precedenti, fejn huma ndikati krediti specifici u ghalhekk dak il-kreditu ghandu jkun eiusdem generis skont ir-regola komunament accettata fil-gurisprudenza."

U f'din il-kawza saret referenza wkoll ghal Teksen vs Sammut Jurcik et deciza mill-Qorti tal-Kummerc fid-9 ta' Jannar 1919.

"Huwa ghalhekk principju stabbilit fil-gurisprudenza li l-preskrizzjoni taht l-artikolu 2156(f) hija soggetta ghal interpretazzjoni eiusdem generis.

Ghaldaqstant, il-kelma "kreditu" minhabba fir-restrizzjoni tar- regola ta' interpretazzjoni ta' eiusdem generis, tigbor fiha biss jeddijiet li huma tal-istess natura bhal jeddijiet l-ohra msemmija fl- artikolu 2156.

F'dan il-kuntest, ta' min jghid li l-ebda wiehed mill-krediti msemmija fl-artikolu 2156 ma huwa kreditu ta' obbligazione di fare, imma huma kollha obbligazzjonijiet ghall-hlas ta' flus.

Dan igib mieghu l-effett li l-obligazzjoni li kontra taghha titressaq eccezzjoni bhal din trid tkun wahda ghall-hlas ta' flus.

"Fil-fatt, fil-kawza Giovanni Brimmer vs Giuseppe Saguna deciza mill-Prim' Awla Qorti Civili fid-19 ta' Ottubru 1954, inghad li:

"....jidher illi l-krediti msemmija fid-dispozizzjoni tal-ligi 'l fuq indikata jirrigwardaw bhala regola dawk li jkollhom bhala oggett flus; jigifieri dawk tal-prestazzjonijiet accessorji, jirrigwardaw dejjem oggett li jkun flus, u dawk tal-prestazzjonijiet principali jirrigwardaw oggett li jkun jew flus jew haga fungibbli bhal ma huma l-flus."

"Kull kreditu iehor, hemm imsemmi ma ghandux jiftiehem illi jista' jkun kwalunkwe kreditu jkun li jkun, imma dak biss li mhux imsemmi espressament fl-istess dispozizzjoni u li jkollu l-istess natura bhal flus...."

"Dan ifisser li din il-preskrizzjoni tapplika ghal zewg ordni ta' krediti: jigifieri l-prestazzjonijiet accessorji jkunu liema jkunu, u whud mill- prestazzjonijiet ewlenin jew principali.

"Tal-ewwel jirrigwardaw dejjem oggett li jkun flus, filwaqt li tat-tieni jirrigwardaw flus jew haga fungibbli bhalma huma l-flus.

(Ara wkoll Alf.

Mizzi & Sons (Marketing) Ltd.

"Il-preskrizzjoni itwal regolata bl-artikolu 2156(f) tapplika ghalhekk ghal kaz in ezami billi d-danni reklamati mill-attur m'humiex dawk ta' natura akwiljana.

"Illi hu stabbilit ukoll li f'kaz fejn jigi allegat li l-hsara tnisslet minn nuqqas ta' xi parti li twettaq l-obbligazzjonijiet taghha fuq kuntratt, iz- zmien tal-preskrizzjoni ta' hames snin jibda ghaddej minn dak inhar li ssehh il-hsara, izda mhux minn dak inhar li l-imgarrab intebah bil- hsara li gratlu; "Infatti fis-sentenza "John Xi vs Joseph Stella" (P.A. (JRM) – 28 ta' Novembru 2002 - Cit Nru: 1603/01/JRM) intqal li:- " Dan il- principju huwa mibni fuq il-massima li 'actioni non natae non praescribitur'.

(PS) – 12 ta' Mejju 2003) inghad li:-

""Kif jinsab ritenut fid-decizjoni fl-ismijiet "Diego Busuttil Risiott et noe vs Angelo Bouhlel", Appell Kummercjali, 15 'l- impossibbilta' li wiehed jagixxi trid tkun impossibbilta' ndipendenti mill-

ta' Frar

volonta' tieghu, dovuta ghal kawza estranea, li huwa ma setax jirrimwovi.

Is-semplici injoranza tad-dritt, fiha nfisha, mhix impediment ta' din ix-xorta".

ta'

"Fl-istess sens vide id-decizjoni fl-ismijiet "Paolo Galea Curmi vs Carmelo Borg Inguanez", Appell Kummercjali, 1 ta' Gunju 1959, u "Joseph De Santis et vs Salvatore Borg Inguanez noe", Appell, 28 ta' April 2000".

"Fil-kaz "Albert Fenech Seguna noe vs Anthony u Victoria mizzewgin Galea Bason" (PA 31.5.2007) surriferit, il-Qorti rriteniet li "l-principju ta' preskrizzjoni u l-applikabbilta` tieghu huwa mibni fuq "inerzia del titolare del diritto soggettiva" Manuale di Diritto Privato – Andrea Bouvett Piero Muscat Zarb – para 86) u illi ghalhekk "il-preskrizzjoni kellha u ghandha l-allegata inadempjenza."

"Illi, hu x'inhu l-ghan tal-preskrizzjoni invokata jaqa' dejjem fuq il- Qorti li tqis minn liema data tali preskrizzjoni bdiet ghaddejja, u l- eccezzjoni ghandha tigi michuda jekk mill-provi mressqin jew mill- atti tal- process dik id-data ma tkunx tista' tigi stabbilita.

"Ikkonsidrat li l-kawza odjerna giet ipprezentata fid-19 ta' Ottubru 2004 filwaqt li Crispino Zarb Bezzina, l-awtur tal-konvenuti, gie kkundannat li jizgombra mill-fond 77 fi Triq Nofsinhar il-Belt, San Ġwann fl-26 ta' April 1983.

Meta gie hekk ordnat, u allura gie rikonoxxut lill-attur il-jedd tieghu tas- subinkwilin li jhallas id-danni ossia kumpens ghall-okkupazzjoni illegali tieghu.

Twieled ukoll ir-relattiv dritt ta' l-attur biex jagixxi kontra tieghu fuq din il-kawzali.

Fil-fatt sussegwentement adixxa lill-Qrati taghna sabiex jigu likwidati d-danni sofferti b'kawza fl-ismijiet George Etarhuni - v- Crispino Zarb Bezzina (Cit.547/88) deciza fl-20 ta' Frar 1990.

"Il-kawzali odjerna hija wahda ta' dikjarazzjoni ta' responsabbilta` u likwidazzjoni ta' danni ghall-perijodu mis-26 ta' Mejju 1988 sat-30 ta' Settembru 1998.

Ma hemm ebda dubju li l-perjodu preskrittiv rigward din il-kawzali kien gja skada qabel ma gew ipprezentati dawn il- proceduri u ghalhekk l-eccezzjoni ta' preskrizzjoni a bazi tal-artikolu 2156(f) ghandha tigi milqugha.

"Illi ghalhekk ghal dawn il-motivi, din il-Qorti, taqta' u tiddeciedi, billi

filwaqt li tilqa' l-ewwel eccezzjoni tal-konvenut, tichad it-talbiet attrici

in kwantu preskritti a tenur tal-artikolu 2156(f) tal-Kodici CIvili ta'

"L-ispejjez jithallsu mill-attur".

l-obbligazzjoni

Minn din is-sentenza appella allura l-attur li talab ir-revoka taghha u li l-

Qorti tilqa' t-talbiet tieghu; l-appellati talbu l-konferma tas-sentenza izda

interponew appell incidentali fejn talbu r-revoka tal-parti tas-sentenza li

permezz taghha l-Qorti cahdet it-tieni eccezzjoni taghhom u cioe` li

mhumiex il-legittimi kontraditturi.

Il-Qorti se tiddisponi l-ewwel mill-appell incidentali peress li ovvjament

jekk tilqa' dan l-appell, ma jkunx hemm lok ghal deliberazzjoni ulterjuri.

Din il-Qorti wara li ezaminat l-atti, taqbel mar-ragunament tal-ewwel

Qorti fir-rigward.

L-appellanti kellhom relazzjoni guridika diretta biss

Infatti kien l-awtur ta' dawn

tal-ahhar li dahhal lil terz fil-fond inkwistjoni u kien minhabba r-rifjut tal-

istess terz li jirrilaxxah meta t-titolu tal-awtur tal-appellanti incidentali

skada li wassal ghal dawn il-kawzi kollha.

Oltre dan, il-kawzi li wasslu

ghal din il-kawza kienu kollha appuntu bejn l-appellant u Crispino

Rourke ghall-appell principali l-appellant mhux qed jikkontesta li f'dan il-

kaz tapplika l-preskrizzjoni ta' hames snin imsemmija (ara fir-rigward is-

sentenza Livori v. Bondin, Prim'Awla, 29 ta' April 2005 u r-riferenzi li

hemm fiha) izda qed jibbaza l-appell tieghu fuq il-fatt li skont hu, ma

setax jipproponi din il-kawza qabel ma giet deciza l-kawza li kienet giet

deciza fl-2004 u cioe` biex jesegwixxi sentenza precedenti li kienet giet

fil-kuntest

ta'

talba ghal dikjarazzjoni

ta'

responsabbilità ta' danni li sofra minhabba l-okkupazzjoni illegali tal-

F'dan il-kuntest l-Artikolu 2137 tal-Kap 16 kjarament jiddisponi illi "l-

preskrizzjoni ta' azzjoni tibda minn dakinhar li din l-azzjoni tista' tigi

ezercitata, minghajr ma jittiehed qies ta' l-istat jew tal-kondizzjoni tal-

persuna li lilha din l-azzjoni tmiss".

Kif jinsab ritenut fid-decizjoni fl-ismijiet Diego Busuttil Risiott et nomine v.

wiehed jagixxi trid tkun impossibilita` indipendenti mill-volonta` tieghu,

dovuta ghal kawza estranea, li huwa ma setax jirrimwovi.

injoranza tad-dritt, fiha nfisiha, mhiex impediment ta' din ix-xorta".

Fl-istess sens id-decizjoni fl-ismijiet Paolo Damato v. Carmelo

Borg Inguanez, Appell Kummercjali, 1 ta' Gunju 1959 u Joseph De Santis et v.

Salvatore Borg Inguanez noe, Appell, 28 ta' April 2000.

Dawn il-hsibijiet kollha wiehed isibhom fis-sentenza fl-ismijiet Mario

Hazouri v. Alfred Baldacchino et (Appell Inferjuri, 12 ta' Mejju 2003).

L-appellant fir-rikors tal-appell isostni li peress li l-kawza li huwa fetah fl-

11 ta' Frar 1999 (wara li Benedetti ivvaka l-fond f'Settembru 1998) giet

deciza mill-Qorti tal-Appell f'Settembru 2004, (u dan bic-cahda finali tat-

talba tieghu biex jesegwixxi s-sentenza tal-1990), allura ma kienux

ghaddew hames snin minn dakinhar u cioe` Settembru 2004.

L-

argument tieghu allura huwa li l-kawza fetahha xahar biss wara li giet

deciza b mod definittiv dik il-kawza.

Din il-Qorti ma taqbilx ma' dan.

Anke jekk wiehed jiehu d-data ta'

Settembru 1998 u cioe` meta d-danni waqfu ghaliex il-fond gie vakat,

kienu ghaddew aktar minn hames snin meta l-appellant istitwixxa dawn

il-proceduri u l-appellant ma gab l-ebda raguni valevoli ta' xi sospensjoni

tal-preskrizzjoni jew ta' att interuttiv taghha.

Lanqas ta' xi rinunzja ghall-

istess preskrizzjoni eccepita.

Kif lanqas ma jista' fil-kaz konkret jistrieh

li kif akkolt mill-gurisprudenza

konservazzjoni

l-estinzjoni

tal-azzjoni

fil-kaz

ta'

impediment ta' dritt.

cjoe minn meta l-kreditu jibda jsir esigibbli.

Hekk per ezempju jissucciedi fil-kaz fejn l-azzjoni gudizzjarja li tkun qed

tigi ezaminata biex jigi stabbilit jekk hemmx preskrizzjoni jew le, tkun

necessarjament tiddependi minn pronunzjament gudizzjarju iehor, li

sakemm ma jigix pronunzjat, ma jippermettix li l-perkors tal-perijodu

preskrittiv jibda u jibqa' miexi.

Ara fir-rigward sentenzi fl-ismijiet

Kummercjali, 9 ta' Marzu 1994 u P.L. John Ventrone nomine v. P.L.

Ivo Bell et, Appell, 1 ta' Dicembru, 2000.

Dan mhux il-kaz fil-kawza

odjerna ghaliex l-appellant seta' jipprocedi ghad-danni minn Settembru

1998 u din il-kawza istitwiha f'Ottubru 2004 u kwindi sitt snin wara.

fatt li beda proceduri ohra illi rrizultaw zbaljati mhumiex ta' ghajnuna

Fil-kaz prezenti ghalhekk ma niltaqghu ma l-ebda kawza

oggettiva ta' sospensjoni tal-preskrizzjoni bhal dawk fuq ezemplifikati.

Id-decizjoni fil-kawza msemmija deciza fl-2004 ma ghandha l-ebda

rilevanza ghal meta l-appellant kreditur seta' jintavola l-azzjoni tieghu, u

konsegwentement ghad-data li minnha bdiet tiddekorri l-preskrizzjoni.

Ghal dawn il-motivi l-Qorti tiddeciedi l-appell principali billi tichdu u

tichad ukoll l-appell incidentali – kwindi tikkonferma interament is-

L-ispejjez tal-appell principali a kariku tal-appellant

Deputat Registratur mb


QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR.

Seduta ta' nhar il-Gimgha 24 ta' Novembru 2017

sentenza moghtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili [l-ewwel Qorti] fis-17 ta'

Settembru 2013 [is-sentenza appellata] li permezz taghha dik il-Qorti

filwaqt li laqghet l-ewwel eccezzjoni tal-bastiment konvenut, cahdet it-

talbiet kollha tal-attur u ordnat lill-istess attur sabiex ihallas l-ispejjez

kollha tal-kawza.

Permezz ta' din il-kawza, l-attur qed ifittex dikjarazzjoni illi l-

bastiment konvenut jahti ghall-incident li sehh fl-14 ta' Dicembru 2005 u

li fih tkisser il-jott bl-isem Ocean Lady waqt li kienet sorguta fuq berth

gewwa l-bajja ta' St Peter's, Ħaż-Żabbar.

Skont l-attur, il-bastiment konvenut

nqataghlu c-cimi tieghu, tkaxkar ghal fuq il-bastiment Capitan San

Marco u dawn iz-zewg bastimenti habtu fl-Ocean Lady bil-konsegwenza

illi din id-dghajsa saret a total loss.

L-attur jitlob il-likwidazzjoni u l-hlas

fil-konfront tal-konvenut, tad-danni sofferti rizultat ta' din il-kollizzjoni,

liema danni l-attur kwantifikahom fis-somma li tirrapprezenta l-pre

Il-bastiment konvenut fir-risposta guramentata tieghu cahad li

kellu xi tort jew responsabbilita` ghal din il-kollizzjoni u ghad-danni

reklamati mill-attur, u sostna illi l-htija ghall-akkadut ghandha tinsab

unikament fil-Kaptan Alfred Alkurt li huwa s-sid tal-Capitan San Marco

u fl-istess bastiment tieghu stante illi waqt il-maltempata li ghamlet fil-lejl

bejn it-13 u l-14 ta' Dicembru 2005, dan il-bastiment inqata' mill-hbula

tal-irmigg tieghu, liema rbit ma kienx idoneju biex jiflah ghall-bastiment,

u kien il-kagun ghall-kollizzjoni mal-Ocean Lady tant illi dawn iz-zewg

bastimenti inkaljaw f'xulxin u spiccaw max-xatt tal-bajja ta' St Peter's, Ħaż-Żabbar.

Hija opportuna l-osservazzjoni li, ghalkemm il-konvenut eccepixxa

wkoll li hemm lok ghall-kjamata fil-kawza tal-Kaptan Alfred Alkurt u tal-

bastiment Capitan San Marco, ebda parti ohra ma giet fil-fatt imsejjha

fil-kawza liema kawza baqghet tissokta biss kontra l-bastiment Gran

Tajjeb li jinghad ukoll illi s-sidien u operaturi tal-bastiment Gran

Michelangelo pprocedew f'gudizzju separat kontra l-Kaptan Alfred

Alkurt bhala sid il-bastiment Capitan San Marco u kontra l-istess

bastiment ghad-danni li soffrew bhala rizultat tal-istess akkadut (Fish

7/2007), filwaqt illi l-Kaptan Alfred Alkurt bhala sid il-bastiment Capitan

San Marco intavola wkoll azzjoni separata kontra s-sidien u operaturi

huwa wkoll il-konvenut fil-proceduri odjerni (Avukat Ann Dam noe et

istess kollizzjoni, liema tliet kawzi huma kollha konnessi u nstemghu

Inoltre, permezz ta' verbal Ii sar fl-udjenza tat-22 ta' April 2010

quddiem l-ewwel Qorti, il-partijiet qablu li kull prova li nstemghet jew ser

tinstema' fl-imsemmija kawzi bin-numri 1084/06 u 7/07, ikunu jghoddu u

jikkostitwixxu prova ghall-fini ta' din il-kawza.

segwenti osservazzjonijiet:

L-ewwel Qorti waslet ghad-decizjoni taghha wara li ghamlet is-

Generali "Konsiderevoli fl-ghadd kienu provi li nstemghu fit-tliet kawzi.

Kienu karatterizzati mhux biss minn xhieda dettaljati u kontroezamijiet serrati izda anke mill-produzzjoni ta` kwantita` ta` ritratti u dokumenti ohra.

Ma tressaq l-ebda xhud li ra l-habta bejn id-dghajjes in kwistjoni.

L-unici xhieda li bir-rakkont taghhom qarrbu l-aktar ghall-hin tal-incident kienu Raymond Cassar Abela u l-attur, sid tal-Ocean Lady.

Diversi kienu l- persuni li xehdu dwar dak li gara wara l-incident.

Xehdu wkoll persuni esperti fil-qasam taghhom.

Ghal dawn il-provi, saret ampja referenza fin-noti ta` sottomissjonijiet.

A skans ta` ripetizzjoni, din il-Qorti taghmel referenza ghall-provi fl-assjem taghhom.

Fatti "L-attur huwa s-sid tad-dghajsa Ocean Lady ("Ocean Lady").

Fl- incident kienu nvoluti wkoll zewg bcejjec tal-bahar ohra : il-bastiment Capitan Novak Camilleri Mayo ("Galea Curmi Novak Camilleri Mayo") propjeta` ta` Alfred Alkurt, li mhuwiex parti fil-kawza tal-lum, u l-bastiment Gran Michelangelo ("Gran Michelangelo") propjeta` tas-socjeta` estera G & C srl ; dan il- bastiment huwa konvenut fil-kawza tal-lum.

"Il-Qorti taghmel referenza ghal Dok AV1 u Dok JC1 li huma nseriti fl- atti tal-kawza bin-Nru 1084/2006.

Dok JC1 juri kif kienu posizzjonati t- tliet dghajjes qabel l-incident.

Kien f`nofs il-bajja ta` St Peter's, Ħaż-Żabbar.

Skond Alfred Alkurt, kien marbut mal-baga tieghu fuq erbat ihbula (mooring ropes).

It-tul ta` bejn il-hbula u l- bastiment kien ta` circa 17-il metru.

Tnejn mill-hbula kienu ta` 36 mm kull wiehed u kienu marbuta fuq kull naha tal-pruwa (i.e. fuq quddiem), habel iehor ta` 42 mm kien marbut fuq il-port side (i.e. fuq il-genb tal- bastiment li jigi fuq ix-xellug meta thares lejn il-pruwa) u habel iehor ta` 100 mm fuq l-starboard side (i.e. fuq il-genb tal-bastiment li jigi fuq il- lemin meta thares lejn il-pruwa).

L-erbat ihbula kienu marbuta ma` katina li kienet mwahhla ma` blokka tal-konkos li kienet f`qiegh il-bahar.

Il-katina kienet qeghda tinzamm `il fuq permezz ta` baga.

Kien hemm ukoll preventor rope li jintuza biex taqbad il-baga qabel torbot maghha.

Kien hemm ukoll qafla li torbot il-hbula fuq il-port side mal-baga halli l- hbula ma jithabblux mal-katina meta d-dghajsa ddur effett tar-rih.

"Aktar `il barra mill-Capitan San Marco, fuq quddiem lejn ix-xellug, madwar 180 metru boghod, kien hemm il-Gran Michelangelo marbut mill-pruwa ma` baga safra.

Il-GM ghandu stazza ta` 75 tunellata.

Il- baga kienet marbuta ma` qiegh il-bahar permezz ta` katina ohra.

"L-Ocean Lady kienet ormeggjata lura mill-Capitan San Marco fuq ix- xellug.

"Skond ir-rapport tat-temp ghal dak il-lejl, ir-rih sal-10.45 p.m. tat-13 ta` Dicembru 2005 kien mill-Grigal.

U bejn l-4.15 a.m. u l-5.15 a.m., ir-rih kien Nofsinhar / Xlokk.

Bejn il-10.45 p.m. u s- 1.15 a.m. ir-rih lahaq l-40 kmfs b`gusting speeds ta` 55 kmfs.

Bejn s- 1.45 a.m. u l-4.15 am is-sahha tar-rih varjat minn 15 kmfs fis-1.15 a.m. ghal 25 kmfs fl-4.15 a.m.

"Billi ma tressaq l-ebda xhud tal-incident, id-dinamika tista` tigi stabbilita minn numru ta` fatturi fosthom (izda mhux biss) id-direzzjoni tar-rih, is- sahha tar-rih, fejn instabu t-tliet bcejjec tal-bahar wara l-incident, il- hsara li kellhom u l-qaghda tal-hbula, bagi, ktajjen u attrezzi ohra taghhom.

"Id-Dok JC2 li jaghmel parti mill-atti tal-kawza Nru 1084/2006 juri kif spiccaw it-tliet bcejjec tal-bahar wara l-incident.

"Wara l-incident, il-Capitan San Marco u l-Gran De Roemer instabu fil-parti l-baxxa tal-bajja ta` St Peter's, Ħaż-Żabbar maghrufa bhala Il-Maghluq mwahhlin ma` xulxin u bejniethom l-Ocean Lady.

Il-wires li kienu qeghdin jorbtu l-arblu ta` quddiem tal-Capitan San Marco mal-pupress (bowsprit) li johrog `il barra mill-pruwa spiccaw mhabbla mal-katina tal- baga tal-Gran Michelangelo.

Kif il-wires inqatghu, il-Gran Michelangelo nhall minn mal- parti ta` quddiem tal-Capitan San Marco.

marbut mill-pruwa mal-baga tieghu li maghha kien hemm parti mill-

katina li qabel l-incident kienet qed izzomm il-baga ma` qiegh il-bahar.

Nota ta` sottomissjonijiet tal-attur

"A fol 152, l-attur, wara li fin-nota tieghu ttratta d-dinamika tal-incident (li

l-Qorti sejra tqis `il quddiem), ghadda biex jikkunsidra dak li sejjah

obbligi ta` rbit u irmigg xieraq u qal hekk –

""Stabbilita d-dinamika ta` l-incident wiehed irid jistabilixxi jekk il-GM inqala` minn fuq ic-cimi kawza ta` nuqqas min-naha tal-konvenut (Artiklu

1032 u 1033 ta` Kap 16) jew inkella minhabba kwistjoni ta` forza magguri illi ghaliha ma kienx jahti l-konvenut (Artiklu 1029 ta` Kap 16).

"F`dan ir-rigward fl-ewwel lok ghandu jinghad illi fil-bajja fejn gara l- incident kien hemm bosta bastimenti ohra illi kienu ta` l-istess stazza jew piz ta` GM jew ikbar.

Infatti l-esponent kien abbord bastiment illi kien ta` piz simili ghal dak ta` GM.

L-ebda bastiment iehor ma nqala` mic-cimi dakinhar.

Huwa mistenni illi jekk tkun gejja maltempata in-nies l-bastimenti huma jaccertaw ruhhom responsabbli ghandhom marbutin b`tali mod illi jifilhu ghal dan it-tip ta` maltemp illi jista` jahkem din il-bajja.

Dan huwa grad ta` diligenza li trid il-ligi.

Illi wiehed ghaldaqstant jaccerta illi l-irbit (mhux biss ta` fuq il-bahar izda anke il- ktajjen ta` taht) ikunu dejjem idoneji ghal dan it-tip ta` maltemp.

Il- maltemp ma kienx imprevist, anzi kull min huwa midhla tal-bahar ghandu jizgura li jkun lest ghal dit-tip ta` eventwalita`.

Maltemp previst "imprevist" imma huwa eventwalita` illi bahhar irid jipprepara ghaliha.

"Huwa evidenti mill-assjkem ta` xhieda f`din il-kawza (ara xhieda ta` Achtelstetter u xhieda tal-Kaptan Buhagiar dan tal-ahhar prodott mill- konvenut) illi l-katina ta` taht il-bahar ta` GM kienet immermra u mittiekla ..."

Dritt "Fin-nota tieghu, l-attur jirreferi ghall-Art 1031 tal-Kap 16.

"Huwa evidenti mill-mod kif tfasslu l-kawzali u t-talbiet illi dik attrici hija kawza fejn l-attur qed jimputa culpa aquiliana lill-Gran Michelangelo ghad-danni li jallega li sofra bhala konsegwenza tal-hsara li l-Ocean Lady garrbet fil-Bajja taSan Pawl il-Baħar St Peter's, Ħaż-Żabbar fil-lejl ta` bejn it-13 u l-14 ta` Dicembru 2005.

"L-Art 1031 tal-Kap 16 jistabilixxi illi "kull wiehed iwiegeb ghall-hsara li tigri bi htija tieghu".

Din in-norma tal-ligi fil-kamp tar-responsabilita` akwiljana tiskatta l-principju illi min ikun l-awtur tal-hsara huwa obbligat jaghmel tajjeb ghall-konsegwenzi negattivi li l-att igib mieghu.

"Il-ligi taghna ma taghtix tifsira ta` culpa izda bhala effett tal-Art 1032(1) tal-Kap 16 ta' tidentifikaha bhala mgieba fejn tal-bonus ta' diligenza u nuqqas prudenza, nuqqas paterfamilias.

Din id-disposizzjoni tikkorrispondi fil-kamp penali mal-Art 225 tal-Kap 9 li jitkellem dwar imgieba gejja minn nuqqas ta' hsieb, minn traskuragni, jew minn nuqqas ta' hila fl-arti jew professjoni, jew minn nuqqas ta' tharis tar-regolamenti.

"Huwa pacifiku fil-gurisprudenza taghna illi "min ifittex ghad-danni jrid jipprova mhux biss l-att jew ommissjoni kolpuza izda li dak l-istess att jew ommissjoni ghandhom konnessjoni ta' kawza u effett mad-danni sofferti" (ara - Kollez.

jirrizulta nuqqas ta' hsieb

"Huwa wkoll accettat fil-gurisprudenza taghna illi "l-kolpa fil-kaz ta' fatt dannuz li minnu torigina l-azzjoni akwiljana tavvera ruhha filli wiehed jaghmel att volontarjament u jonqos li jipprevedi l-effett dannuz ta' dak il-fatt meta seta' jipprevedi dak l-effett" (ara - Kollez.

Dan ifisser illi wiehed jehtieg jorbot l-att kolpuz minhabba imprudenza jew nuqqas ta' diligenza mal-prevedibilita` ta' l-event dannuz ; "prevedibilita` din li trid tkun ta' probabilitajiet ragjonevoli u mhux ta' possibilitajiet remotissimi u inverosimili" (ara – Kollez.

Ikompli jinghad fis-sentenza riportata fil-Kollez.

In partikolari dwar culpa aquiliana rrilevat illi "il colpa aquiliana tikkorri meta d-dannu jigi kagonat f'rapport extra-kontrattwali, cioè tillimita ruhha ghal fatt tal- bniedem bhala ksur tad-dover ta' protezzjoni jew ta' dover in generali tan-"neminem laedere" kombinat man-negligenza taht l-art.

1075, 1076 tal-Kodici … Dwar il-grad ta` culpa, il-Qorti fissritu bhala `dak il-grad ta' colpa li jonqos mill- "istandard" ta' diligenza tal-"bonus pater familias".

Oneru tal-prova "Hu kompitu tal-Qorti li mill-indagini u ezami tal-provi akkwiziti tasal biex tistabilixxi l-fondatezza tat-talbiet attrici, wara li tkun qieset il- linja difensjonali li jkunu hadu l-konvenuti.

Huwa principju fondamentali tal-ligi rikonoxxjut bl-Art 561 tal-Kap 12 illi l-obbligu tal-prova ta` l-fatt imiss dejjem lil min jaghmel l-allegazzjoni ta` dak il-fatt.

"Fil-kawza ikkaratterizzat minn

verzjonijiet kontrastanti dwar l-akkadut li taw il-partijiet.

Fuq spallejn il-

Qorti huwa ripost il-kompitu li ssib tarf tal-kobba.

dawn u cioe` meta l-Qorti tkun rinfaccjata b`verzjonijiet konfliggenti, il-

ta' kredibilità u

verosomiljanza tal-versjonijiet.

"Fis-sentenza ta` din il-Qorti fil-kawza "Cassar Abela vs Lo Presti Buttigieg" (PA/TM)

deciza fit-30 ta` Ottubru 2003 kien citat bran mis-sentenza li l-istess

Qorti (PA/MCC) kienet tat fl-24 ta' Novembru 1966 fil-kawza "Farrugia

Hemm kien riaffermat il-principju illi l-konflitt tal-provi

huwa fatt li l-Qrati jridu minn dejjem ikunu lesti ghalih.

F`sitwazzjoni ta`

dik ix-xorta, li l-Qorti trid taghmel huwa illi tezamina jekk xi wahda miz-

zewg versjonijiet fid-dawl tas-soliti kriterji tal-kredibilità u specjalment

dawk tal-konsistenza u verosimiljanza, ghandhiex teskludi lill-ohra,

anke fuq il-bilanc tal-probabilitajiet u tal-preponderanza tal-provi ghax

tal-provi kien

il-kumpless

dawn, f'kawzi civili, huma generalment sufficjenti ghall-konvinciment tal-gudikant.

"Din il-Qorti trid tghid illi fil-kaz tal-lum, hemm cirkostanzi partikolari relatati mal-ubikazzjoni tal-bastimenti fil-Bajja ta` Marsaxlokk fil-waqt tal-incident, u ma` l-kondizzjonijiet tat-temp (specjalment tar-rih), u allura fatti oggettivi li, fil-fehma tal-Qorti, se jiswew sabiex tkun tista` tizen l-assjem tal-provi, `il hinn minn apprezzament riduttiv ta` stqarrijiet kontrastanti.

Konkluzjonijiet "L-assjem tal-provi jeskludi li l-attur kellu xi htija anke kontributorja ghall-incident u ghall-konsegwenzi tieghu.

Infatti lanqas il-konvenut ma jiddefendi ruhu mill-azzjoni attrici billi jimputa htija lill-attur.

"It-tesi ta` Alfred Alkurt hija fil-lejl ta` bejn it-13 u l-14 ta` Dicembru 2005, inqatghet il-katina tal-hadid li kienet tghaqqad il-baga tal-Gran Michelangelo ma` qiegh il-bahar.

Wara l- Gran Michelangelo mar fuq il-Capitan San Marco, li ma felahx fuqu t- toqol tad-dghajsa l-ohra, bil-konsegwenza li nqatghu l-hbula tal-Capitan San Marco.

Dan tal-ahhar inqabad mal-Gran Michelangelo u t-tnejn spiccaw qabdu bejniethom lill-Ocean Lady.

"It-tesi l-ohra hija fil-maltemp li nqala` matul dak il-lejl partikolari, il-Gran Michelangelo u l-Capitan San Marco, it-tnejn li huma, nhallu mill-irmiggi taghhom u spiccaw inkaljaw f`xulxin, bid-differenza illi, skond il- konvenut, il-Gran Michelangelo "ccaqlaq" mill-parti tal-irmigg ta` qiegh il-bahar minghajr htija tal-konvenut, waqt li l-Capitan San Marco nhall ghaliex qata` c-cimi billi, skond il-konvenut, ma kienux idoneiji, u kwindi bi htija tal-attur.

Sa ma spiccaw fil-Maghluq, l-Ocean Lady inqabad bejn il-Gran Michelangelo u l-Capitan San Marco.

"Biex tasal ghal l-aktar verosimili u probabbli, il-Qorti trid tqis l-assjem tal-provi.

Qalb stqarrijiet kontrastanti, trid tfittex dak illi huwa l-aktar attendibbli.

Ma tasalx

ghal accertament tajjeb, jekk toqghod tfittex id-dettall u l-irqaqat.

Id-dinamika ta` incident, imbaghad incident fuq il-bahar, bejn tliet

dghajjes minghajr nies fuqhom, ghax kienu ormeggjati, tiehu xejra

Il-posizzjoni tal-impatti – pruvati jew presunti –

ghandha importanza relattiva ghaliex dak il-hin, taht rih qawwi, u

bl-imbatt, l-andatura tad-dghajjes tista` tiehu xejra differenti minn

dak li wiehed jista` janalizza, jifhem, jirraguna jew jissupponi.

huwa fatt illi l-bahar huwa mprevedibbli.

Bidla fis-sahha tar-rih

jew fid-direzzjoni tieghu taghmel id-differenza – kif gara fil-kaz tal-

U man-natura ma hemmx logika ; ghandu jkun hemm biss

Il-provi jrid

jitqiesu fil-kuntest taghhom.

Fehmiet abbazi tal-provi jridu jigu

Pero` r-responsabilita` ma tigix determinata fuq

liema mit-tesijiet hija

jirrendu d-determinazzjoni

supposizzjoni, ipotesi jew possibilita`.

Tigi stabbilita fuq provi verosimili u attendibbli tar- responsabilita` probabbli – naha jew ohra – specjalment meta tkun sorretta minn element qawwi ta` oggettivita`.

Kien l-ahhar xhud li ra d-dghajjes qabel l-incident.

U l-ewwel xhud li ma lemahx aktar id-dghajjes fejn kien rahom l-ahhar.

Bugeja jsemmi tliet time frames : l-10.00 p.m. : sa dak il-hin, id-dghajjes kienu fil-posizzjoni li hallewhom il-partijiet ; is-1.00 a.m. : dak il-hin osserva illi l-Gran Michelangelo kien iccaqlaq mill-posizzjoni tieghu waqt li l-Capitan San Marco kien ghadu f`postu ; u l-5.00 a.m. meta ma rax aktar id-dghajjes fejn kien halliehom l-ahhar.

L-osservazzjonijiet ta` Bugeja ma sarux b`kumbinazzjoni jew b`kapricc izda ghax kellu interess dirett mhux daqstant fil-Capitan San Marco izda fid-dghajsa tieghu Ta` Berger li kienet ormeggjata fil-prossimita` tad-dghajjes l-ohra.

Mela kien fl- interess tieghu li josserva kollox bl-akbar cirkospezzjoni.

Dak kollu li Bugeja rrelata illi ra ma kenitx xi illuzjoni ottika izda accertament fattwali mhux ta` persuna kwalunkwe izda ta` sajjied ta` esperjenza.

Minn Bugeja nafu li fis-1.00 a.m., il-Gran Michelangelo kien iccaqlaq.

Skond ir-rapport tat-temp, nafu wkoll li sas-12.45 a.m. kien hemm rih qawwi gej mil-Lvant u li dar Xlokk sas-1.45 a.m. Li kieku l-ormeggi tal-Gran Michelangelo u tal-Capitan San Marco inqatghu flimkien jew fl-istess waqt, bir-rih kif kien dak il-hin li Bugeja rrelata dak li kien ra, it-tnejn kienu ta` St Peter's, Ħaż-Żabbar.

Din il-Qorti hija konvinta li l-qtugh tac-cimi taz-zewg dghajjes ma sehhx fl-istess waqt, izda fi zminijiet differenti, bil-Gran Michelangelo jaqta` l-ewwel.

Ma marx pero` lejn il-pitch tal-waterpolo izda qorob lejn il-Capitan San Marco.

Nafu li l-Gran Michelangelo kien qieghed jiddriftja bil-maga marbuta mal-irbit tal-pruwa u mal-baga bicca sewwa mill-katina li kienet inqatghet.

Hekk kif dar ir-rih ghal Nofsinhar – nafu li dan kien wara s- 1.45 a.m. u allura mhux wisq wara li l-Gran Michelangelo qata` c-cimi – sab l-ostakolu kostitwit mill-Capitan San Marco.

Mela filwaqt illi din il- Qorti teskludi li z-zewg dghajjes qatghu c-cimi fl-istess waqt, filwaqt illi

rih kien Lvant / Xlokk, tghid illi l-iskontru mal-Capitan San Marco sehh

"Huwa accertat illi d-dghajjes ma spiccawx hdejn il-pitch tal-waterpolo

ta` St Peter's, Ħaż-Żabbar izda fil-Maghluq.

Ghalkemm kollox possibbli, il-

probabilita` hi li d-dghajjes kienu jispiccaw hdejn il-pitch tal-waterpolo

ta` St Peter's, Ħaż-Żabbar li kieku fil-hin tal-iskontru, ir-rih kien gej mix-Xlokk /

Biex id-dghajjes spiccaw fil-Maghluq il-probabilita` hi li meta l-

incident gara meta r-rih qawwi kien gej min-Nofsinhar.

Hemm ix-xhieda

tal-attur li jaghti l-hin approssimattiv li fih sema` d-daqqa f`nofs il-bajja

jispiccaw mhux

fil-Maghluq

il-Qorti

il-posizzjoni

Id-daqqa u d-direzzjoni tar-rih huma fatti mhux illuzjoni.

"Din il-Qorti taccerta lill-partijiet illi hasbet fit-tul dwar dan l-aspett importanti tad-dinamika tal-incident u tghid b`konvinzjoni illi l-verzjoni tal-fatti kif prospettata minn Alfred Alkurt hija aktar versosimili.

Li kieku z-zewg dghajjes telqu flimkien minn fuq l-irmigg taghhom, bir-rih jonfoh qawwi mil-Lvant / Xlokk kienu jispiccaw hdejn il-pitch tal- waterpolo ta` St Peter's, Ħaż-Żabbar.

Mhux hekk kien il-kaz.

Li kieku t-tnejn flimkien qatghu c-cimi meta r-rih kien min-Nofsinhar, il-probabilita` hija li ma kienx ikun hemm habta – lanqas mal-Ocean Lady.

Il-Qorti terga` taghmel referenza ghall-posizzjoni li kienu d-dghajjes fil-bajja qabel l- incident.

Bil-Gran De Roemer posizzjonat `il quddiem mill-Capitano San Mayo, u bit-tnejn mhux marbuta, il-probabilita` kienet tkun, bir-rih min-Nofsinhar, li kienu jevitaw lil xulxin ghax ir-rih kien qed jonfoh minn fuq il-bokka tal-bajja lejn il-Maghluq.

Il-Capitano San Mayo kien jitlaq `il quddiem u se mai il-Gran De Roemer kien jaghmel l-istess pero` kien jibqa` wara.

Din il-Qorti terga` tghid kollox huwa possibbli pero` hi trid tiddeciedi fuq il-probabbli.

"Dwar il- kondizzjonijiet tat-temp hazin li kienu dakinhar huwa prattikament difficli tghid fejn habat ma` xiex.

Nafu zgur fic-cert – ghax dan ikkostatatu l- Qorti stess de visu waqt l-access – illi l-hsarat – specjalment tal- Capitan San Marco – kienu estensivi.

Wiehed jista` jaghmel lista ta` ipotesijiet pero` dawk mhumiex provi.

Il-Gran Michelangelo fuq quddiem, wara li nqatghet il-katina tal-irmigg tieghu, mar fuq l-irmigg tal-Capitan San Marco.

Billi r-rih lahaq dar ghal Nofsinhar, l-uniku direzzjoni li seta` jiehu l-Gran Michelangelo, b`li jsib quddiemu, kien li jmur lejn il-Maghluq.

Il-Gran Michelangelo garr mieghu l-irbit li kellu mill-pruwa mal-baga u dak li fadal marbut mill- katina mal-baga tieghu.

L-assjem tal-provi juri illi fil-hin li l-Gran Michelangelo beda sejjer lejn Nofsinhar, wara li r-rih bidel id-direzzjoni, il-Capitan San Marco kien ghadu mal-irmigg tieghu.

L-impatt kien qawwi, anzi qawwi hafna, u cioe` tal-Gran Michelangelo jidhol fuq il-

Minn hemm `il quddiem il-konsegwenzi huma ben

Il-hbula li kienu marbuta mal-pruwa tal-Capitan San Marco nstabu

fuq il-Gran Michelangelo wara l-incident aktar tard fil-jum qalb debris ta`

Ir-ritratti esebiti juru kjarament l-effetti tal-iskontru u

"Stabbilita u accertata d-dinamika probabbli, il-Qorti sejra tghaddi issa

"Il-konvenut ma ddefendiex ruhu mill-azzjoni attrici billi nvoka l-force

majeur u kwindi l-Qorti sejra tiddeciedi jekk l-incident u l-konsegwenzi

"Id-difiza tal-konvenut ddur mal-imputazzjoni ta` htija shiha ghall- akkadut lil Alfred Alkurt meta jigi allegat illi l-hbula li ghazel biex jorbot bihom il-Capitan San Marco mal-baga tieghu kienu rqaq, mhux tajbin ghal dak l-uzu, minghajr protezzjoni u f`qaghda skadenti.

Jekk wiehed iwarrab fil-genb dak li xehdu persuni – direttament jew indirettament – relatati mal-partijiet, mhux hekk qalu l-esperti.

Il-habel irqieq li dwaru saret insistenza mill-konvenuti kien il-preventor rope mhux il- mooring ropes.

L-Ing Boyce Cuthbert sab illi wiehed mill-hbula tal-Capitan San Marco li kien ta` 100 mm kien f`kondizzjoni tajba bizzejjed biex jiflah ghall-kondizzjonijiet tar-rih u tal-bahar.

Il-Kaptan Jimmy Buhagiar esprima fehma diversa.

Din il-Qorti tirrileva biss li l-Kaptan Buhagiar fassal l-opinjoni tieghu fuq ritratti mhux fuq kostatazzjoni de visu.

Il-hbula ta` l-Capitan San Marco kienu ghadhom kollha fuq il-bastiment meta sar l-access.

"Din il-Qorti ma ssib l-ebda responsabilita` ta` Alfred Alkurt ghall- incident u ghall-konsegwenzi tieghu.

"Ghal din il-Qorti huwa ppruvat illi kienet il-katina tal-irmigg tal-Gran De Roemer li gave way ghax wahda (jew aktar mill-holoq) cediet.

A fol 841 tal-kawza Nru 1084/2006 huwa accettat mill-konvenuti f`dik il- kawza li l-Gran De Roemer baqa` marbut mal-irmigg tieghu, u ccaqlaq biss ghaliex il-katina tieghu cediet minn holqa partikolari madwar 30 metru katina `l isfel fl-irmigg ta` qiegh il-bahar.

"Il-kwistjoni determinanti, li hija l-pern ta` din il-kawza, hija li l- qtugh tal-katina tal-irmigg tal-Gran De Roemer ma jirrendix lill- Gran De Roemer responsabbli ta` bilfors ghall-incident u ghall- konsegwenzi tieghu.

Ladarba din hija kawza dwar culpa aquiliana, kif jirrikonoxxi l-attur stess meta jirreferi ghall-Art 1031 u l-Art 1032(1) tal-Kap 16, ma tista` tinsorgi l-ebda kwistjoni ta` strict liability.

Lanqas ma jistghu jigu nvokati presunzjonijiet – juris tantum jew de jure.

Li jfisser allura li l-attur irid jaghmel il-prova tal-htija tal-bastiment fuq bilanc ta` probabilitajiet.

"Anke ghall-finijiet ta` din il-kawza, il-Qorti taghmel taghha mutatis

""...illi kieku tassew kien hemm previdenza mwettqa fil-prattika wiehed kien isib illi dik il-katina ma kenitx fi stat tajjeb.

Din il-Qorti ghandha quddiemha r-ritratti tal-katina maqtugha u l-fehmiet tal- esperti.

U din il-Qorti in piena autonomia tghid illi dik il-katina fl- istat li rrizultat kienet qeghda tistieden l-inkwiet u dak l-inkwiet wasal – b`xorti hazina ghal kulhadd specjalment ghall-partijiet.

Pero` holoq miksura huwa inaccettabbli – bl-akbar rispett ghall-fehma tal-esperti tal- konvenuti.

U kienu l-holoq difettuzi jew miksura li gabu fix-xejn is- sahha tal-katina kontra l-forza tan-Natura – mhux bil-maqlub !

"In kwantu ghar-responsabilita` tal-konvenuti, din il-Qorti teskludi li jista` jkun hemm responsabilita` solidali stante li fil-kaz tal-lum ma jirrizultawx il-parametri stabbiliti mil-ligi ghal responsabilita` ta` dak it-tip.

In aggunta, din il-Qorti ghandha rasha mistrieha ghal kollox illi ma tistax issib responsabilita` ghall-akkadut la fil- bastiment Gran Michelangelo u lanqas fis-sidien tieghu propju ghaliex irrizulta bl-aktar mod car u inekwivoku illi kull ma gara dak il-lejl ta` bejn it-13 u l-14 ta` Dicembru 2005 ma kienx dovut ghal xi nuqqas da parti tal-bastiment jew tas-sidien tieghu, izda li kull ma gara kien dovut unikament ghal nuqqas ta` l-konvenuta Fish and Fish Limited, li rrizulta li kienet l-operatur tal-Gran Michelangelo u kellha l-kontroll effettiv (bin-nies taghha) ta` dak il-bastiment.

Mhux biss izda Fish and Fish Limited kellha wkoll il-kontroll effettiv u il-Gran Michelangelo.

Tant hekk huma l-fatti accertati illi Fish and Fish Limited taccetta (ara fol 843) li meta n-nies taghha ezaminaw l- irmigg sabu li kien tajjeb ; fir-realta` mhux hekk kien il-kaz ghaliex sehh l-incident de quo.

Irrizulta li l-katina li kienet qeghda tghaqqad il-baga ma` qiegh il-bahar kienet difettuza.

U matul dak il-lejl il-katina nqatghet mhux bi sfortuna jew minhabba l-maltemp izda ghaliex ma kenitx mizmuma tajjeb kif seta` jigi kostatat.

Huwa ghal kollox inutili li Fish and Fish Limited twahhal fl-ghaddasa li kellhom tibqa` hi responsabbli – kollha kemm hi – ghal dak kollu illi l-haddiema taghha naqsu milli jaccertaw u jirrimedjaw."

l-piena responsabilita` tal-irmigg

l-ovvju ghaliex

il-kompitu

"In vista tal-premess, il-Qorti jkollha tichad l-ewwel talba tal-attur stante li mhijiex tal-fehma li l-incident li fih tkissret l-Ocean Lady sehh unikament b`tort u ta` M/V Gran Michelangelo.

Ladarba l-ewwel talba qeghda tkun respinta, it-tieni u t-tielet talbiet sejrin jigu rigettati wkoll ghaliex ma hemmx danni x`jigu likwidati favur l-attur fil-konfront tal-Gran Michelangelo."

L-attur ipprezenta l-appell tieghu fis-7 ta' Ottubru 2013 u talab lil

din il-Qorti thassar u tirrevoka s-sentenza appellata tas-17 ta' Settembru

2013 u minflok tilqa' t-talbiet tieghu bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra l-

Iz-zewg aggravji tal-attur jikkonsistu fil-qosor, fis-segwenti: (i) l-

ewwel Qorti ghamlet decizjoni errata meta qalet li ma setghet tigi

attribwita ebda responsabbilita` lill-bastiment konvenut ghall-incident

mertu tal-kawza.

Skont l-attur, ghalkemm id-decizjoni fis-sentenza

appellata dwar id-dinamika tal-akkadut hija korretta, l-ewwel Qorti

naqset milli tapprezza illi l-azzjoni de quo hija wahda in rem; u (ii) is-

akkadut, ma hijiex parti minn din il-kawza u ghalhekk l-ewwel Qorti ma

parti ta' persuna li mhux biss m'hijiex parti fil-kawza izda ma ssemmiet

qatt mill-bastiment konvenut bhala

l-persuna responsabbli ghall-

Il-bastiment konvenut, permezz ta' risposta tal-appell minnu

pprezentat fis-27 ta' Frar 2014, wiegeb ghall-appell tal-attur billi, filwaqt

li jikkontesta d-decizjoni fis-sentenza appellata li sabet responsabbilita`

fis-socjeta` Fish and Fish Limited ghaliex skont hu, il-htija ghall-akkadut

kienet biss tal-Kaptan Alfred Alkurt u l-bastiment tieghu Capitan San

Marco, jghid illi l-attur seta' jipprocedi b'azzjoni in rem biss meta l-Qorti

tiddeciedi li l-bastiment huwa responsabbli ghad-danni reklamati.

Skond il-konvenut, galadarba l-ewwel Qorti ma sabet ebda htija fil-

bastiment u fis-sidien taghha, li gew liberati minn kull htija, ma jezisti

Skont il-konvenut, billi l-bastiment

gie skolpat minn kull htija, ma jezisti ebda ness guridiku ai termini ta' l-

gurisdizzjoni fil-Qorti.

Artikolu 742B tal-Kodici ta' Organizzazzjoni u Procedura Civili, li jiskatta

Fir-rigward tat-tieni aggravju, il-konvenut jghid illi huwa nuqqas

tal-attur li huwa qatt ma talab is-sejha fil-kawza tal-partijiet l-ohra

kontendenti fil-kawza numru 1084/2006 u l-kawza numru 7/2007 li huma

accettat li huma l-operaturi tal-bastiment Gran Michelangelo u lanqas li

l-bastiment kien fil-pussess taghhom taht bare boat charter mis-sidien

L-Aggravji

osservazzjonijiet.

Billi z-zewg aggravji tal-appellant huma konnessi, dawn ser jigu

il-Qorti

is-segwenti

responsabbli ghall-akkadut jiddefendi ruhu billi jeccepixxi li ghall-

akkadut huma responsabbli Alfred Alkurt u l-bastiment tieghu Capitan

Fenech Taylor il-Qorti tosserva wkoll illi s-socjeta` Fish and Fish Limited u s-

humiex parti f'din il-kawza ghaliex ma gewx imharrkin mill-attur odjern,

bhalma kienu gew imharrkin minn Alfred Alkurt fl-azzjoni li ppromwova

Jinghad ukoll illi l-kawza tal-lum u l-kawzi 1084/2006 u 7/2007,

ghalkemm jittrattaw l-istess akkadut, cioe` l-kollizzjonijiet li saru fil-lejl

bejn it-13 u l-14 ta' Dicembru 2005 fil-bajja ta' St Peter's, Ħaż-Żabbar bejn it-tliet

dghajjes involuti, cioe` l-Gran Michelangelo, il-Capitan San Marco u l-

Ocean Lady u, ghalkemm gie maqbul li dawn il-kawzi jinstemghu

flimkien u li l-provi migjuba f'kull wahda jkunu jghoddu ghall-kawzi l-ohra

wkoll, il-proceduri f'dawn il-kawzi jibqghu separati u distinti minn xulxin

u ghalhekk ghandhom jigu decizi strettament entro l-parametri tat-talbiet

kif imfasslin u dedotti, u l-eccezzjonijiet sollevati, u skont in-natura tal-

azzjoni relattiva.

Ferm il-premess, din il-Qorti tqis illi l-fatt li l-ewwel Qorti sabet htija

biss fis-socjeta` Fish and Fish Limited fil-kawza 1084/2006 ma huwa ta'

ebda konsegwenza ghall-attur fil-kawza odjerna.

Oltre dan, il-fatt illi s-

socjeta` Fish and Fish Limited ma appellatx minn dak il-kap tas-

sentenza ta' l-ewwel Qorti (fl-istess kawza 1084/2006) fejn dik il-Qorti

odjerna) u s-sidien tieghu mill-osservanza tal-gudizzju ghaliex sabet

htija ghall-akkadut u ghad-danni subiti mill-attur fl-istess kawza fl-istess

operatrici tal-bastiment biss, ma jaghmlix stat fil-konfront tal-attur.

L-

attur f'din il-kawza ma jistax jigi ppregudikat minhabba kif imxew il-

partijiet fi proceduri separati li l-attur ma ghandu ebda kontroll fuqhom u

ma huwiex partecipi fihom.

Fl-istess vena jigi osservat li d-decizjoni fil-

kawza numru 1984/06 li ma sabitx htija fil-bastiment, konvenut f'din il-

kawza, ma tolqotx u ma taghmilx stat fil-konfront tal-attur, stante li dan

ma kienx parti f'dawk il-proceduri li allura ghalih kienet res inter alios

Jirrizulta illi l-ewwel Qorti fis-sentenza appellata cahdet it-talbiet

tal-attur ghaliex qalet Ii fil-kawzi konnessi 1084/2006 u 7/2007 hija sabet

tas-sid taghha) izda gara unikament minhabba nuqqas ossia negligenza

da parti tas-socjeta` Fish and Fish Limited li kellha l-pussess u kontroll

effettiv tal-bastiment konvenut.

Evidentement, fl-appell tieghu, l-attur ma jikkontestax id-decizjoni

Limited ghall-akkadut, izda jikkontendi li l-bastiment konvenut, ta' lanqas

fil-kawza tieghu li hija ta' indoli differenti miz-zewg kawzi l-ohra, ma

kellux jinheles mir-responsabbilita`.

Infatti, fir-rikors tal-appell ma

jirrizultax li l-attur ressaq xi aggravju dwar kif il-Qorti stabbiliet id-

dinamika tal-akkadut, anzi jsostni espressament fir-rikors tal-appell

tieghu illi d-determinazzjoni tal-ewwel Qorti dwar ir-responsabbilita`

"fattwali" tal-incidenti, hija tajba u korretta.

Billi ma sar ebda appell f'din il-kawza mid-decizjoni dwar id-

dinamika tal-incident u kif giet involuta d-dghajsa tal-attur, u billi din il-

Qorti affermat, fiz-zewg sentenzi l-ohra taghha li qed jigu moghtija

kontestwalment fil-kawzi 1084/2006 u 7/2007 li kien il-bastiment

konvenut Gran De Roemer li habat fil-Capitan San Marco u qatghalha

l-hbula tal-irmigg u flimkien dawn baqghu dehlin u kaxkru maghhom l-

Ocean Lady sakemm inqabdu fil-bahar baxx tal-Maghluq, din il-Qorti

hija tal-fehma li l-kapitolu tad-dinamika tal-akkadut huwa maghluq u li

kulma hija imsejjha taghmel f'dan l-appell huwa li tqis jekk l-ewwel Qorti

kinitx zbaljata meta, f'din l-azzjoni odjerna, cahdet it-talbiet attrici fil-

Huwa sinjifikanti in propositu illi din il-Qorti, fis-sentenzi taghha fil-

kawzi 1084/2006 u 7/2007, ikkonfermat ukoll, ghar-ragunijiet hemm

premessi, id-decizjoni tal-ewwel Qorti fl-istess kawzi illi l-kagun tal-

kollizzjoni bejn il-bastiment konvenut Gran Michelangelo u l-Capitan

San Marco, u sussegwentement, mal-Ocean Lady, kien il-qtugh tal-

istess bastiment konvenut mill-irmigg tieghu wara li cediet il-katina

mittiekla li kienet izzomm il-baga li maghha kien marbut.

Ikkonfermat

ukoll id-decizjoni tal-ewwel Qorti fl-imsemmija kawzi li tehles minn kull

responsabbilita` ghall-akkadut, il-bastiment Capitan San Marco u sidu,

Skont l-attur, id-decizjoni fis-sentenza appellata li l-bastiment

konvenut ghandu jinheles mill-htija tal-akkadut, hija errata ghaliex l-

ewwel Qorti applikat sfiq id-decizjoni taghha fil-kawzi 1084/2006 u

7/2007 ghad-determinazzjoni tal-kawza tieghu, minghajr ma qieset l-

indoli differenti tal-azzjonijiet.

Din il-Qorti tifhem ghalhekk li l-ilment ta'

attur ma huwiex tant li l-ewwel Qorti kellha ssib, fil-kawzi l-ohrajn, li kien

il-bastiment konvenut li kien negligenti, izda li ma kellhiex tapplika l-

istess decizjoni fil-kawza tieghu.

Dan ghaliex, skont l-attur addebiti in

personam lis-sidien u operaturi tal-bastiment, ma jikkonfigurawx fl-

azzjoni tieghu li hija wahda in rem proposta biss kontra l-bastiment

Huwa pacifiku li l-azzjoni in rem trid tigi intavolata u indirizzata

kontra l-bastiment, li hu konvenut fil-kawza, minghajr in-necessita` li

jissemmew is-sidien tal-bastiment.

Din l-azzjoni hija separata mill-

azzjoni in personam.

Wara kollox, huwa risaput illi l-istitut tal-azzjoni in

rem gie originarjament zviluppat mill-qrati appuntu bhala mezz prattiku u

procedurali biex jigu sorvolati d-diffikultajiet spiss riskontrati fin-notifika

personali tas-sid tal-bastiment u biex b'hekk issir gustizzja sostantiva fi

pretensjonijiet naxxenti minn relazzjonijiet kuntrattwali jew delittwali fil-

qasam marittimu.

Dan ghaliex bil-holqien ta' personalita` ghar-res

innifsu li tippermetti li l-bastiment jigi mharrek bhala l-konvenut, is-sid

jew l-operatur jista' jigi kostrett, f'certu kazijiet, jidher fil-gudizzju biex

jipprovdi garanzija ghar-rilaxx tal-bastiment, jew altrimenti jkollu jaccetta

Fil-meritu jigi osservat li jirrizulta mhux kontestat illi l-azzjoni tal-

attur hija azzjoni in rem kontra l-bastiment Gran Michelangelo, liema

azzjoni, illum, tista' ssir biss quddiem il-qrati Maltin a tenur tad-

dispozizzjonijiet tal-Artikolu 742B tal-imsemmi kodici Qabel ma gie

promulgat l-Att XIV tal-2006 li emenda l-Kodici ta' Organizzazzjoni u

Procedura Civili, il-gurisdizzjoni in rem kienet tkun radikata f'azzjoni ta'

dan it-tip fil-kazijiet meta kienu jinkonkorru diversi fatturi li gew diversi

drabi affermati fil-gurisprudenza tal-qrati taghna1, fosthom illi l-azzjoni

titressaq kontra l-vapur bhala konvenut fil-kawza u l-vapur ikun fl-ibhra

Illi bil-promulgazzjoni tal-Att XIV tal-20062 gew introdotti dawk il-

kodici l-Artikoli 742B, 742C u 742D dwar il-gurisdizzjoni in rem tal-Qrati

taghna u dwar l-azzjoni in rem.

L-Artikolu 742B jispecifika l-istanzi fejn

2 Din il-ligi dahlet fis-sehh qabel giet intavolata din il-kawza.

il-qrati civili f'Malta ghandhom gurisdizzjoni in rem kontra vapuri jew

bastimenti fit-talbiet marittimi u, fost dawn l-istanzi, li huma ta' rilevanza

diretta ghall-kawza odjerna hemm is-segwenti zewg sub-paragrafi:-

kull pretensjoni għal ħsara li tkun saret lil vapur;

"(e) "(f) vapur, kemm f'kolliżjoni kif ukoll xort'oħra;"

kull pretensjoni dwar ħsara magħmula jew ikkawżata minn

Irid jinghad ukoll illi fost l-istanzi msemmijin fl-Artikolu 50 tal-Att

dwar il-bastimenti Merkantili, li jittratta l-krediti li jigu garantiti permezz ta'

privilegg specjali fuq il-bastiment, hemm is-segwenti kreditu:-

id-danni u l-imgħaxijiet li għandhom jitħallsu lil bastiment ieħor

"(o) jew lit-tagħbija tiegħu fil-każijiet ta' kolliżjoni ta' bastimenti;"

Billi dan il-kreditu jorbot sfiq mal-kreditu pretiz mill-attur fl-azzjoni

odjerna, din il-Qorti tqis illi l-attur kellu kull jedd illi jmexxi b'azzjoni in

rem kontra l-bastiment li, skont hu, jahti ghall-akkadut li fih garrbet

Inoltre, billi l-kreditu

pretiz mill-attur huwa wiehed kontemplat fl-Artikolu 50 tal-imsemmi Att,

il-gurisdizzjoni in rem tal-qrati civili Maltin kontra l-bastiment konvenut

hija radikata rrispettivament mid-dispozizzjonijiet tal-Artikolu 742D(a) u

ghalhekk minghajr ma l-attur kellu jaghmel ebda prova mehtiega skont l-

Din il-Qorti hasset opportun li taghmel din ir-rassenja tal-ligi in

materja ghaliex jidher illi l-ewwel Qorti naqset kompletament milli tqis illi

n-natura tal-azzjoni odjerna tal-attur hija diversa mill-azzjoni proposta

mill-atturi fil-kawzi 1084/2006 u 7/2007.

Huwa evidenti li l-azzjoni

odjerna hija wahda purament in rem filwaqt li l-azzjonijiet l-ohra saru

wkoll in personam kontra s-sidien u/jew operaturi tal-bastimenti rispettivi

li kienu involuti fl-akkadut mertu tal-kawzi kollha mismughin flimkien.

Din il-Qorti tqis ghalhekk illi l-argument tal-bastiment appellat li ma

ssejhux fil-kawza s-sidien jew l-operaturi tal-bastiment bhala rrelevanti

ghaliex jekk l-azzjoni saret kontra l-bastiment in rem abbazi tal-Artikolu

742B, huwa l-istess bastiment li huwa tenut li jwiegeb ghal dawk il-

pretensjonijiet, irrispettivament mill-presenza in gudizzju tas-sidien,

noleggjaturi jew persuni ohrajn fil-kontroll jew pussess tal-bastiment.

pju`, din il-Qorti hija tal-fehma illi l-attur f'din il-kawza ma ghandux jigi

pregudikat bil-fatt biss li fil-kawzi l-ohra konnessi gew imharrkin ukoll is-

sidien u l-operaturi tal-bastimenti rispettivi, u taghraf illi in effetti l-attur

odjern kien l-ewwel wiehed li intavola proceduri gudizzjarji rigward l-

Certament ghalhekk ma jistax jigi zvantaggjat bil-fatt illi

sussegwentement saru azzjonijiet in personam minn kredituri ohrajn

Din il-Qorti taqbel illi fl-azzjonijiet li saru in personam (1084/2006

u 7/2007) kien doveruz fuq l-ewwel Qorti li tinvestiga, kif effettivament

Limited u kontra s-sidien tal-bastiment is-socjeta` G&C S.r.l. Din il-

Qorti tikkonsidra illi ma hemm xejn hazin fil-ko-ezistenza, fil-kawzi

numru 1084/2006 u 7/2007, ta' azzjoni in rem ma' wahda in personam

ghaliex il-konvenuti huma kollha persuni kapaci li joqghodu in gudizzju.

Ghalhekk, id-decizjoni tal-ewwel Qorti f'dawk il-kawzi li talloka r-

teskludix fiha nnifisha r-responsabbilita` tal-bastiment f'azzjoni in rem

Il-Qorti tosserva li s-sejbien ta' htija fl-operatur tal-bastiment jew

fis-sid jew f'min kellu l-kontroll u pussess effettiv tieghu f'azzjoni in

personam, ma jistax jeskludi a priori r-responsabbilita` tal-bastiment

innifsu f'azzjoni separata in rem kontra l-istess bastiment minn kreditur

iehor li d-dritt tieghu jinsorgi mill-istess akkadut.

Fil-kaz tal-lum jirrizulta li l-bastiment konvenut ma ddefendiex

ruhu kontra l-azzjoni attrici billi invoka responsabbilita` in personam tas-

sidien tal-bastiment jew ta' min kellu l-kontroll effettiv tieghu, wisq inqas

sejjahhom fil-kawza, izda llimita ruhu billi jichad li huwa kien negligenti

jew kellu xi responsabbilita` ghall-akkadut u d-danni kkagunati fid-

dghajsa tal-attur, u jwahhal f'terzi.

Fir-rigward, din il-Qorti tqis li ma

kienx hemm limitazzjoni fuq il-jedd ta' difiza tal-istess bastiment, u dan

seta'

jiddefendi ruhu bil-mezzi kollha possibbli,

jinvoka

responsabblita` in personam ta' min kien, skont hu, ingustament qed

Stabbilit ghalhekk illi l-attur seta' jindirizza l-pretensjonijiet tieghu u

jipprocedi direttament u esklussivament kontra l-bastiment konvenut in

rem a tenur tal-Artikolu 742B, u stabbilit ukoll li l-bastiment konvenut ma

ddefendiex ruhu kontra l-azzjoni in rem b'eccezzjoni dwar in-nuqqas ta'

gurisdizzjoni tal-qrati Maltin u lanqas attribwixxa htija in personam ghall-

akkadut li ta lok ghad-danni, lil sid l-istess bastiment, lill-attur innifsu jew

lil terzi, din il-Qorti hija tal-fehma li l-ewwel Qorti - diversament mill-kawzi

l-ohrajn mexjin maghha – ma messitx f'din il-kawza ghamlet addebiti

dwar htija in personam ghall-akkadut.

Kellha, minflok, toqghod

rigorozament fil-parametri differenti u eccezzjonali tal-azzjoni proposta

mill-attur, u

tal-eccezzjonijiet sollevati u

determinazzjoni taghha ghall-kagun tal-kollizzjoni u jekk, f'din l-azzjoni

in rem, il-htija ghall-akkadut tistax tinsab fil-bastiment konvenut.

Kellha ghalhekk l-ewwel Qorti tapplika d-decizjoni taghha in

materja fis-sentenzi tal-kawzi 1084/2006 u 7/2007, u tikkonkludi ghall-

istess ragunijiet imfissrin fis-sentenza appellata, illi l-kagun tal-kollizzjoni

mill-irmigg tieghu wara li cediet il-katina mittiekla li kienet izzomm il-

fir-

responsabbilita` in personam ta' terzi mhux imharrkin f'din il-kawza, li

setghu ormeggjaw il-bastiment ma' dak l-irmigg.

Jigi ribadit li l-

konkluzjonijiet tal-ewwel Qorti dwar id-dinamika tal-akkadut mhux

kontestati f'dan l-appell u illi din il-Qorti affermat din id-decizjoni fis-

sentenzi taghha li qed jigu moghtija kontestwalment f'dawk il-kawzi.

huwa evidenti li l-ewwel Qorti warrbet l-unika konkluzjoni rilevanti

taghha ghal dan il-kaz, cioe` l-konkluzjoni li l-hsarat fid-dghajsa tal-attur

saru b'rizultat tal-qtugh tal-katina mgherrija li maghha kienet marbuta l-

Kellha ghalhekk tiddikjara, f'din il-kawza,

responsabbilita` tal-MV Gran Michelangelo u li l-istess bastiment

ghandu jwiegeb ghad-danni konsegwenzjali.

Ghal dawn ir-ragunijiet, din il-Qorti hija tal-fehma li l-aggravji tal-

attur huma gustifikati u jimmeritaw li jigu milqugha.

Fir-rigawrd, tal-likwidazzjoni tad-danni reklamati mill-attur f'din il-

kawza, il-Qorti taghmel is-segwenti konsiderazzjonijiet:- billi jirrizulta li d-

danni reklamati mill-attur gew deskritti u kwantifikati fil-premessi tar-

rikors promotur tieghu u fid-dokument [survey report] anness mieghu, il-

provi li tressqu in materja tad-danni subiti mid-dghajsa tieghu gew

ezawriti, kif ukoll li l-konvenut ma kkontestax in-natura u l-entita` ta'

dawn il-hsarat u l-quantum tad-danni pretiz mill-attur.

Ferm il-premess,

kif ukoll id-dewmien inordinat f'dawn il-proceduri, din il-Qorti tqis illi

ghandha, permezz ta' din is-sentenza, tghaddi biex tiddetermina wkoll,

in segwitu ghad-decizjoni dwar responsabbilita` ghall-akkadut, it-talba

ghal-likwidazzjoni u hlas tad-danni pretizi mill-attur fit-tieni u t-tielet talba

tieghu tar-rikors promotur.

L-attur ippremetta fir-rikors promtur illi bhala rizultat tal-kollizzjoni,

id-dghajsa tieghu giet meqjusa bhala a total loss u dan minhabba li l-

valur tat-tiswijiet mehtiega jeccedi l-valur taghha fuq is-suq.

ta' din il-pretensjoni, l-attur ressaq survey report imhejji mill-Ing.

Grima fil-25 ta' Lulju 2006 (Dok.

jikkonstata inter alia l-hsarat subiti, il-kompatibbilta` bejn id-danni u d-

deskrizzjoni moghtija lilu mill-attur dwar il-mekkanizmu tal-incident u l-

impatt li garbet id-dghajsa b'din il-kollizzjoni maz-zewg dghajjes l-ohra,

kif ukoll il-fatt li d-dghajsa hija beyond economical repair.

Dan ir-rapport

gie kkonfermat ukoll bil-gurament tal-Ing.

quddiem l-ewwel Qorti dwar il-konkluzjonijiet minnu raggunti.

ressaq ebda provi

jikkontradicu

konkluzjonijiet tar-rapport u senjatament l-istima tal-pre-accident value

tad-dghajsa fil-prezz ta' bejn Lm10,000 u Lm12,000.

Mizmumin fermi l-konsiderazzjonijiet appena maghmula, kif ukoll

il-fatt li ma jirrizultax mill-ftit provi li tressqu l-valur preciz tad-dghajsa tal-

attur fiz-zmien tal-akkadut, din il-Qorti ma tistax tillikwida bi precizjoni d-

danni sofferti mill-attur.

Ghalhekk fic-cirkostanzi tqis li ghandha tuza' s-

setgha diskrezzjonali taghha sabiex tillikwida somma rapprezentati d-

danni subiti mill-attur arbitrio boni viri.

Il-principji li jirregolaw l-

applikazzjoni

ta' dan

l-istitut ekwitattiv, huma ben pacifici

fil-

gurisprudenza tal-qrati taghna: il-likwidazzjoni ekwitattiva ghandha tigi

applikata meta jkun difficli li wiehed jistabilixxi precizament dak li huwa

dovut bazat fuq fatturi identifikati fl-imsemmi dokumenti.

F'dan ir-rigward, issir referenza ghal dak deciz minn din il-Qorti fil-

kawza fl-ismijiet Mark Schembri & Associates Limited v. Tarkett

Holding GmbH (deciza 25 ta' Frar, 2015), fejn ghamlet riassunt car u

dettaljat tal-principji applikabbli f'din il-materja:-

"Jinghad ghalhekk li l-kuncett tal-arbitrio boni viri huwa spjegat mill- Qrati taghna fil-kawza fl-ismijiet 'Margaret Rowe, Caroline Gove! u Monica Morgan-Busher vs The Cargo Handling Co Ltd' deciza fit-13 ta' Ottubru, 2004 fejn intqal s-segwenti:-

l-effett tad-diversi konkawzi tal-likwidazzjoni specifika certa u

""In vista tad-divergenza ta' veduti mill-kontendenti fuq il-materja, kombacjat ukoll ma' l-aspetti aktar 'il fuq accennati, ma jidherx li hu possibbli, fl-isfond tar-rizultanzi processwali, illi tigi stabbilita stima awtentika u preciza ta' l-entita` tat-telf.

Jew ghall-anqas jista' jinghad li jezistu diffikoltajiet ghall- minhabba otteniment tad-determinazzjoni preciza tat-telf.

Meta hekk tirrizulta li hi s-sitwazzjoni forsi l-uniku parametru suggeribbli hu dak ekwitattiv.

Logikament, pero`, il- likwidazzjoni ekwitattiva trid dejjem tinzamm fil-qafas tas-sistema kodicistika tar-rizarciment kif espress fl-Artikolu 1135 fuq riferit; Ma jistax ikun dubitat illi hu rikonoxxut lill-gudikant anke fis-sistema tal-ligi taghna l-poter diskrezzjonali li jillikwida t-telf u l-qligh bl-adoperu tal- kriterju sussidjarju tal-valutazzjoni ekwitattiva."

Il-Qorti tirribadixxi illi l-valuri rapportati mill-Ing.

gewx kontestati mill-konvenut u ma giex muri li dawn kienu esagerati

jew mhux skont il-valuri tas-suq ta' dak iz-zmien.

arbitrio boni viri l-valur tad-dghajsa tal-attur kif kienet qabel saret il-

kollizzjoni de quo, fis-somma ta' hamsa u ghoxrin elf, sitt mija u tlieta u

Din il-Qorti tosserva li dan l-

ammont huwa l-medja bejn iz-zewg valuri moghtija mix-xhud4 espert

prodott ex parte mill-attur u din il-Qorti hi tal-fehma li jkun kumpens

ekwu in linea ta' rizarciment ghad-danni sofferti mill-attur fid-dghajsa

tieghu bhala rizultat tal-impatt ikkagunat mill-bastiment konvenut.

Fil-

likwidazzjoni ta' dan l-ammont, din il-Qorti hadet in kunsiderazzjoni wkoll

il-fatt illi mill-atti ma jirrizultax x'inhu l-valur tad-dghajsa fl-istat li

attwalment tinsab fiha (wreck), jew jekk din ghadhiex tal-attur jew jekk

iddisponiex minnha.

Ghal dawn il-motivi, din il-Qorti tiddisponi mill-appell tal-attur appellant

billi tilqa' l-istess u kwindi tirrevoka s-sentenza appellata tas-17 ta'

Tilqa' wkoll it-tieni u t-tielet talba tal-attur fir-rikors

promotur u ghall-finijiet ta' dawn it-talbiet tillikwida arbitrio boni viri in

linea ta' danni sofferti mill-attur, fis-somma ta' hamsa u ghoxrin elf, sitt

mija u tlieta u ghoxrin Euro (€25,623) u tordna lill-konvenut ihallas din is-

somma lill-attur appellanti, bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra l-istess

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


QORTI ĊIVILI PRIM' AWLA ONOR IMĦALLEF DR FRANCESCO DEPASQUALE LL.D. LL.M. (IMLI) Seduta ta' nhar it-Tlieta Erbgħa u għoxrin (24) ta' Novembru 2020 Rikors Numru 1167/2011 FDP Fl-ismijiet Cardona John vs Grace Debono Stanmore u Lourdes Fiorini

segwenti:

Rat ir-rikors datat 24 ta' Novembru 2011, li permezz tiegħu r-rikorrent talab is-

Illi r-rikorrenti ngaħħa s-servizzi tal-intimati fil-kapaċita` tagħhom ta'

nvestigaturi privati;

Illi r-rikorrenti jallega li l-intimati pero` ngannawh peress li jirriżultalu li r-rappreżentazzjonijiet tagħhom kienu foloz u nveritieri;

Illi riżultat tal-istess, ir-rikorrenti ħallashom is-somma ta' ħdax–il elf, tlett mija u erbgħin Lira Maltin, (LM 11,340.00), ekwivalenti għal sitta u għoxrin elf, erba' mija u ħmistax–il Ewro (€26,415.00);

Illi in oltre r-rikorrenti wkoll jallega li l-intimati ħadulu b'ingann, bi frodi u b'malafede, s-somma ta' sebgħa u għoxrin elf u ħames mitt Lira Maltin, (LM27,500.00), ekwivalenti għal erbgħa u sittin elf u ħamsa u sebgħin Ewro u sebgħa u sebgħin ċenteżmu, (€64,075.77);

Illi di piu`, l-intimati ħadu wkoll mingħand ir-rikorrenti s-somma addizzjonali ta' sittin elf Lira Maltin, (LM60,000.00), ekwivalenti għal mija, disgħa u tletin elf seba' mija u tnejn u sittin Ewro u erbgħin ċenteżmu, (€139,762.40);

Illi l-ammont totali hekk karpit hu allura ta' mitejn u tletin elf, mitejn u ħamsa u tletin Ewro u sebgħa u għoxrin ċenteżmu, (€230,235.27);

Illi konsegwenza tal-istess l-intimat qed jaderixxi din il-qorti biex: 1.

Tordna u tikkundanna lill-intimati in solidum jew min minnhom biex jirrifondu lir-rikorrenti l-ammont ta' mitejn u tletin elf, mitejn u ħamsa u tletin Ewro, u sebgħa u għoxrin ċenteżmu, (€230,235.27), jew somma oħra verjuri karpit b'ingann, frodi jew pretenzjonijiet foloz;

Tikkundanna lill-intimati in solidum jew min minnhom iħallsu lir- rikorrenti s-somma ta' disgħin elf, erba' mija u tnejn u sebgħin Ewro u sitta u tmenin ċenteżmu, (€90,472.86), ammont minnhom karpit mir- rikorrenti b'ingann, messa in scena u frodi;

Tikkundanna lill-intimata Lourdes Fiorini tħallas lir-rikorrenti s- somma ta' mija u disgħa u tletin elf, seba' mija u tnejn u sittin Ewro u erbgħin ċenteżmu, (€139,762.40), minnha karpit mir-rikorrenti taħt pretensjonijiet foloz, fabbrikati u b'ingann;

Rat illi fit-19 ta' Diċembru 2011 l-konvenuti Grace Debono Stanmore u Lourdes Fiorini

irrispondew għal dak mitlub billi qajmu s-segwenti difiżi:

Illi t-talbiet huma preskritti skont l-artikolu 1222 tal-Kap 16;

Illi ma kien hemm l-ebda messa in scena jew qerq ieħor kif allegat;

Illi bla preġudizzju għall-ewwel eċċezzjoni, it-talbiet tar-rikorrenti huma nfondati fil-fatt u fid-dritt peress li l-fatti dikjarati mir-rikorrenti huma inveritieri jew komodament maħluqa;

Rat li fil-5 ta' Lulju 2012 ngħatat sentenza preliminari dwar l-ewwel eċċezzjoni tal- preskrizzjoni, minn din il-Qorti kif diversament ippreseduta, fejn l-eċċezzjoni ta' preskrizzjoni ġiet miċħuda.

Rat ix-xhieda viva voce ta' PC 443 Vincent Rota mogħtija fis-7 ta' Frar 2013

Rat ix-xhieda viva voce ta' Maria Scalpello Hammett mogħtija fis-7 ta' Frar 2013 (fol 43).

Rat li ġiet eżebita kopja tal-proċess tal-kawża Kriminali fil-ismijiet Il-Pulizija vs

Rat ix-xhieda viva voce ta' John Cardona mogħtija fid-9 ta' Jannar 2014 (fol 370).

Rat ix-xhieda viva voce ta' John Cardona riprodott u mogħtija fis-6 ta' Marzu 2014

Rat ix-xhieda viva voce ta' Lourdes Fiorini mogħtija fid-9 ta' Frar 2016 (fol

Rat li ġiet eżebita kopja legali tas-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar l-10 ta' Jannar 2014 fl-ismijiet 'Il-Pulizija vs Lourdes Fiorini' (fol 394).

Rat li ġew eżebiti transcripts ta' xhieda mogħtija minn Lourdes Fiorini fit-2 ta' April 2014 quddiem il-Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti Istruttorja (fol 424).

Rat li ġiet eżebita kopja legali ta' sentenza datata 19 ta' Ottubru 2017 'Il-Pulizija

Rat l-affidavit ta' Grace Debono Stanmore (a fol 476).

Semgħet ix-xhieda ta' Grace Debono Stanmore mogħtija fit-13 ta' Novembru 2019 (a fol 504-

Semgħet il-kontro ezami ta' Grace Debono Stanmore moghtija fil-5 ta' Frar 2020.

Rat in-nota ta' sottomissjonijiet ta' John Cardona ippreżentata fil-21 ta' Mejju 2020

Rat in-nota ta' sottomissjonijiet ta' Grace Debono Stanmore ippreżentata fil-25 ta' Settembru

Rat illi fil-25 ta' Settembru 2020 il-kawża tħalliet għas-sentenza.

Fatti tal-każ

Jirriżulta, mill-provi prodotti quddiem dina l-Qorti, illi r-rikorrent John Debono Stanmore, wara li ra riklam f'ġurnal lokali fl-2004, kien avviċina lill-intimati sabiex jaġixxu ta'

investigaturi privati in konnessjoni ma' mara, ossija Maria Scalpello Hammett, li fiha huwa kien interessat, u li kienet taħdem miegħu.

Jirriżulta illi l-intimati kienu taw l-impressjoni u ppreżentaw ruħhom bħala li awtorizzati jaġixxu ta' investigaturi privati, meta attwalment irriżulta, fil-mori tal- proċeduri odjerni, li dan ma kienx minnu.

Fil-fatt, jirriżulta mix-xhieda ta' PC 443 Vincent Rota ikkonferma li l-intimati ma kellhomx liċenzja u ma kinux awtorizzati jaġixxu bħala investigaturi privati.

Jirriżulta wkoll, mill-provi prodotti quddiem il-Qorti, illi r-rikorrent ħallas somom ta' flus lill-intimati għal servizzi investigattivi illi l-intimati kienu jistqarru li għamlu, meta attwalment ma għamlu ebda servizzi investigattivi u kienu biss inventaturi u messi in xena.

Jirriżulta illi, apparti l-proċeduri odjerni, nbdew proċeduri kriminali fil-konfront ta'

Jirriżulta, di fatti, illi l-Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti tal-Ġudikatura Kriminali, tat żewġ sentenzi fil-konfront ta' Lourdes Fiorini u Grace Debono Stanmore rispettivament, li ġew deċiżi fid-19 ta' Settembru 2012 mill-Maġistrat (illum Camilleri Despott) Edwina Frendo Reva u fid-19 ta' Ottubru 2017 mill-Maġistrat Doreen ElHusseini (Pg 456) .

Fiż-żewġ sentenzi, l-intimati nstabu ħatja li kkommettew ir-reat ta' truffa fil-konfront ta' John Cardona, u dana ai termini ta' l-Artikolu 308 tal-Kap 9.

Jirriżulta li ż-żewġ sentenzi ġew appellati.

L-ewwel sentenza appellata illi kienet ingħatat fil-konfront ta' Lourdes Fiorini ġiet ikkonfermata mill-Qorti tal-Appell, fejn ikkonfermat li jeżistu biżżejjed provi dwar ir-reat tat-truffa.

Iżda s-sentenza ġiet riformata biss dwar l-applikazzjoni ta' l-Artikolu 28H tal-Kap 9 għal dak li jirrigwarda restirtuzzjoni ta' dak akkwistat bi frodi, fejn l-ammont ta' Lm40,000 (€93,000) oriġinalment likwidat tnaqqas għal Lm35,000 (€81,528) (Pg 412).

Jirriżulta li l-każ l-ieħor li ġie appellat fil-konfront ta' Grace Debono Stanmore għadu sub judice.

Ikkunsidrat

Jirriżulta, mill-provi prodotti, illi r-rikorrent qiegħed, permezz tal-azzjoni preżenti, jilmenta li sofra ngann permezz ta' messa in xena u frodi da parti tal-konvenuti, fejn taħt pretensjonijiet foloz huwa ħallas lilhom l-ammont ta' LM 98,840 llum ekwivalenti f' € 230,235.27.

Għalhekk, permezz tal-proċeduri odjerni, r-rikorrent qed jitlob li l-intimati, in solidum jew min minnhom, jiġu kkundannati jħallsu l- ammont ta' € 230, 235.27.

Di piu`, talab ukoll tramite t-tieni u t-tielet talba, li l- konvenuti jħallsu lura s-somom ta' LM 11,340 flimkien ma' LM 27,500, ekwivalenti għal € 90,472.86, kif ukoll l-ammont ta' LM 60,000 ekwivalenti għal (€ 139,762.40), rappreżentanti l-ammonti karpiti taħt fabbrikazzjonijiet foloz u b'ingann.

Jirriżulta, mill-banda l-oħra, illi l-konvenuti qajmu bħala difiża l-argument li ma kien hemm l-ebda messa in xena jew qerq ieħor kif qed jiġi allegat mir-rikorrent filwaqt illi nsistew illi t-talbiet odjerni huma nfondati fil-fatt u fid-dritt peress li fatti dikjarati mir-rikorrent huma inveritjeri jew komodament maħluqa.

Ebda referenza ma qatt saret għas-sentenzi kriminali fuq imsemmija u dak fihom ordnat, la' waqt l-andament tal-proċess u wisq anqas fis-sottomissjonijiet finali, u dana sad-data tas- sentenza.

Meritu tal-każ

Jirriżulta, mill-provi prodotti, illi r-rikorrenti qabbad lill-intimati jagħmlulu investigazzjoni dwar persuna wara illi ngħata x'jifhem illi l-intimati kienu jipprovdu servizzi ta' investigaturi.

Jirriżulta, madanakollu, li PC639 Vincent Rota xehed f'dan il-każ u kkonferma l-intimati ma kellhomx licenzja ta' investigaturi privati.

Ir-rikorrent qed isostni li l-ingann ta' l-intimati seħħ fi tlett istanzi differenti:

a. L-intimati ppreżentaw lilhom infushom bħala persuni awtorizzati li jaqdu l- funzjonijiet ta' investigaturi privati meta ma kinux awtorizzati jagħmlu dan u ħadu l-ammont ta' Lm 11,340 ekwivalenti għal € 26,415 għal servizz illi huma qatt ma rrendew u qatt ma setgħu jipprovdu legalment.

b. L-intimati ffabrikaw storja illi omm ċertu Cassandra Farrugia Bellizzi kienet qed thedded li jekk ir-rikorrent ma jtihiex somma flus, kienet ser tagħmel kwerela kontra tiegħu talli hu kien qed jibgħat messaġġi provokattivi lil bintha Cassandra Farrugia Bellizzi, li dak iż-żmien kienet għadha minuri.

Permezz ta' din il-messa in xena b'ingann u frodi u mala fede ħadu is-somma ta' Lm 27,500 ekwivalenti għal € 64,057.77 fi flejjes illi huma qalulu li kienu qed jingħaddew biex il-kwistjoni tinżamm mistura.

c. L-intimati vvintaw storja fittizja li ċerta Joseph Fenech Grima, li kien jaħdem fid- Dipartiment ta' l-Edukazzjoni, kien ser iħallas somma lil Ministru ta' l- Edukazzjoni ta' dak iż-żmien, Dr Louis Bilardo, sabiex ikeċċu lir-rikorrent mix-xogħol.

Konsegwenza ta' din l-istorja fittizja induċew lir-rikorrent jgħaddilhom l-ammont ta' Lm 60,000 ekwivalenti għal € 139,762.40 .

Jirriżulta illi, b'sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati "Il-Pulizija vs Lourdes Fiorini" mogħtija waqt il-mori tal-proċeduri odjerni, l-intimata Lourdes Fiorini instabet ħatja ta' truffa ai termini tal-artikolu 308 tal-Kap 9 u ta' rikatt ai termini tal-artikolu tal-Kap 9.

Il-Qorti ta l-Appell Kriminali, permezz ta' sentenza datata 10 ta' Jannar 2014, ikkonfermat il-ħtija ta' Lourdes Fiorini filwaqt illi rriduċiet l-ammont pagabbli a tenur tal-Artikolu 28H tal-Kap 9 minn Lm 40,000 għal Lm 35,000 u dana li kkonkludiet, bħall-Ewwel Qorti, li fil-proċess jissussistu provi biżżejjed dwar it-truffa.

Jirriżulta wkoll illi b'sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati "Il-Pulizija vs Grace Debono Stanmore" datata 19 ta' Ottubru 2017 l-intimata Grace Debono Stanmore nstabet ħatja ta' reat ta' truffa ai termini ta l-artikolu 308 tal-Kap 9, u ai termini ta l-artikolu 28H ġiet ordnata tħallas lil John Cardona is-somma ta' € 102,492 ekwivalenti ghal LM 44,000.

Din is- sentenza għada sub judice.

Jiġi osservat illi min eżami akkurat tas-sentenzi eżebiti kif ukoll provi prodotti, jirriżulta ċar u mingħajr dubju li ngħaddew flus mir-rikrorent lill-intimati fuq il-każ fejn kienet involuta l-minuri Cassandra Farrugia Bellizzi u kif ukoll li għaddew il-flus fuq il-kwistjoni tal-messa in xena dwar it-tkeċċija mill-post tax-xogħol ta' John Cardona.

Għalhekk jidher mingħajr ebda dubju li s-somom ta' flus imsemmija fiż-żewġ istanzi (b) u (c) hawn fuq imsemmija evidentament għaddew lill-intimati u dana taħt pretiżi foloz u qarrieqa ta' l-intimati.

Il-Qorti tosserva illi minn eżami tal-provi, l-verżjonijet mogħtija mir-rikorrent u

mill-intimati huma kunfliġġenti.

Hawnhekk, il-Qorti tagħmel referenza għas-sentenza Sank et vs Sanchez Sosa et deċiża mil-Qorti ta l-Appell Inferjuri fl-24 ta Marzu 2004 fejn il-kwistjoni ta' kunflitt ta' provi fil-kamp ċivili ġie diskuss u ntqal is-segwenti:

"Huwa paċifiku f'materja ta' kunflitt ta' verżjonijiet illi l-Qorti kellha tkun gwidata minn żewġ prinċipji fl-evalwazzjoni tal-provi quddiemha: 1) Li tagħraf tislet minn dawn il-provi korroborazzjoni li tista' tikkonforta xi waħda miż-żewġ verżjonijiet bħala li tkun aktar kredibbli u attendibbli minn oħra: 2) fin-nuqqas, li tiġi applikata il-massima "actore non probante reus absolvitor."

Fil-każ George Quintano vs Joseph Esposito deċiża mil-Prim Awla Qorti Ċivili fil-

Prim' Awla fit-30 ta' Ottubru 2003, intqal is-segwenti:

"Fil-kamp Ċivili, għal dak li hu apprezzament tal-provi, il-kriterju mhuwiex dak jekk il-ġudikant assolutament jemminx l-ispjegazzjonijiet forniti lilu, imma jekk dawn l-istess spjegazzjonijiet humiex, fiċ-ċirkostanzi żvarjati tal-ħajja, verosimili.

Dan fuq il-bilanċ tal-probabbilitajiet, sostrat bażiku flimkien mal- proponderanza tal-provi, ġeneralment bastanti għal konvinċiment.

Għax kif inhu paċifikament akkolt, iċ-ċertezza morali hi indotta mill- proponderanza tal-probabbilitajiet.

Dan għad-differenza ta' dak li japplika fil-Kamp Kriminali fejn il-ħtija trid tirriżulta mingħajr ma tħalli dubju raġonevoli."

inkwantu u ma' dawn,

ta' azzjoni ċivili,

Huwa ċar, għalhekk, illi fil-każ odjern, ladarba ninsabu fil-kamp Ċivili, il-Qorti trid tiddeċiedi appuntu fuq il-proponderanza tal-probabbilitajiet, u dana billi tara jekk verżjoni waħda teskludix lill-oħra, u dana fuq bilanċ ta' probabbilitajiet, sabiex b'hekk jiġi evitat ir-riskju li l-Qorti taqa' fuq l-iskappatorja tad-dubju u ssib refuġju

(Enrico Bundy vs Martin Borg Kandeh, Appell Inferjuri deċiż fis-17 ta Marzu 2003: ara wkoll Catherine Cassar Azzopardi Albani vs Stephen Cassar Azzopardi deċiża mil-Qorti ta' l-Appell fit-2 ta' Marzu 2018.)

Fil-fatt fil-każ Ciantar vs Curmi noe deċiż fit-28 ta' April 2003 ġie affermat:

"Huwa ben magħruf materja konsimili illi mhux kwalunkwe konflitt, kontradizzjonijiet jew ineżattezzi fil-provi għandhom iħallu l-Qorti f'dak l- stat ta' perplessita li minħabba fihom ma tkunx tista' tiddeċiedi kuxjenza kwieta jew ikollha b'konsegwenza taqa' fuq ir-regola ta' in dubio pro reo."

Il-Qorti tosserva li, fil-każ in eżami hemm provi kontrastanti, u dana anke kif

jirriżulta fl-atti tal-Qorti Kriminali.

Fir-rigward ta' l-ewwel istanza ta' ingann imsemmi mir-rikorrenti, ir-rikorrent sostna li huwa għadda l-ammont ta' Lm 11,340 għal investigazzjoni filwaqt li minn naħa l-oħra Grace Debono Stanmore sostniet li rrifondiet lura dawn il-flus lil John Cardona.

Madanakollu, minn qari akkurat tal-fatti kif deskritti, l-verżjoni ta' John Cardona hija ferm aktar verosimili minn ta' Grace Debono Stanmore, anke in vista tal-fatt illi l-istess Debono Stanmore ma pprovdiet xejn fl-atti li jissostanzja ir-rifużjoni ta' din is-somma.

Fir-rigward tat-tieni istanza ta' ingann, Grace Debono Stanmore ċaħdet li qatt ħadet flus għall- messa in xena tal-minuri Cassandra Farrugia Bellizzi fix-xhieda tagħha tal-Qorti tal- Maġistrati (fol 123).

Minn naħa l-oħra Lourdes Fiorini, fl-istqarrija li tat lill- iSpettur, illum Kummissarju tal-Pulizija, Angelo Cassar Azzopardi, sostniet li Grace Debono Stanmore kienet qalet li John Cardona issellef flus mingħand diversi nies fosthom mingħand ċertu Scerti Seychell tal-karozzi (fol 112).

Fl-istqarrija tagħha lil Angelo Cassar Azzopardi, Lourdes Fiorini ikkontradixxiet il-verżjoni tagħha tax-xhieda f'dan il-każ stante li fl-istqarrija lil Cassar Azzopardi kienet ammettiet li John Cardona ħallas il-flus għal din l-istorja wara li l-stess Cardona kien bagħat messaġġi provokattivi lil Cassandra Farrugia Bellizzi.

Fir-rigward it-tielet istanza ta' ngann, hemm ukoll jeżistu wkoll provi konfliġġjenti.

Dwar din il-messa in xena li tikkonċerna il-kollega tar-rikorrent, John Fenech Grima, ix- xhieda tal-Ministru Louis Bilardo u x-xufiera Mario Woolley u Mario Borg Barthet fil- proċeduri Kriminali jiskreditaw il-verżjoni ta' Grace Debono Stanmore.

Jirriżulta wkoll li fuq din il-kwistjoni kemm Grace Debono Stanmore u Lourdes Fiorini jagħtu xhieda dijametrikament opposta għall-istess xhieda tagħhom li kienu taw preċedentement lill-Ispettur Angelo Cassar Azzopardi.

Saħansitra tinnega s-sehem tagħha f'din il-messa in xena.

Is-sehem ta' Lourdes Fiorini joħroġ ukoll mit-traskrizzjonijiet telefoniċi fejn jidher li Fiorini kienet qed tinstiga lil John Cardona joħroġ aktar flus sabiex jilħaq l-ammont ta' Lm 60,000.

Għalhekk jidher ċar illi, a differenza ta' dak li qed jistqarru l-intimati, r-rikorrent safa vittma ta' messa in xena evidentement kommessa miż-żewġ intimati in segwitu għal messa in xena fejn kienet involuta l-minuri Cassandra Farrugia Bellizzi.

Illi anke kif ritenut fis-sentenza ta' l-Appell Kriminali fir-rigward ta' Lourdes Fiorini, kif deċiża fl-10 ta' Jannar 2014: "din il-Qorti taqbel għal kollox ma' l-Ewwel Qorti

fejn din qalet li l-provi prodotti … ix-xufier, is-security guard u l-eks Ministru nnifsu kollha jgħidu li lanqas biss jafu lil appellanti."

Mis-suespost jidher ċar li l-verżjoni ta' John Cardona hija korraborata u aktar verosimili mill-verżjoni ta' l-intimati.

Bla ebda dubju jidher ukoll li l-intimati bdew jikkontradixxu lilhom infushom matul l-andament tal-provi.

Kemm Grace Debono Stanmore u kif ukoll Castillo jippruvaw jiddisassoċjaw ruħhom mid-diversi istanzi ta' ingann.

In oltre, meta ġew ingaġġati minn John Cardona oriġinarjament huma assigurawh li l-funzjoni tagħhom kienet ta' investigaturi privati meta fil-fatt huma ma kinux awtorizzati u liċenzjati biex jaħdmu bħala investigaturi privati.

Għalhekk, din il-Qorti tqis li l-ingann da parti ta' l-intimati beda sa minn meta ltaqgħu l-ewwel darba mar-rikorrent.

Dwar in-nuqqas ta' kredibilita`, anke l-Qorti tal-Maġistrati, fil-każ 'Il-Pulizija vs Grace Debono Stanmore', kellha xi tgħid, fejn osservat is- segwenti:

"Illi fil-fatt hemm kunflitti fil-verżjonijiet mogħtija minn Cardona u l- imputata pero' fil-fehma tal-Qorti dan il-kunflitt huwa riżolvibbli u l-Qorti hija konvinta li tista' tagħti kredibilita lil John Cardona.

Dan mhux sempliċiment għax huwa kien bejn wieħed u ieħor konsistenti fil-verżjoni tiegħu mogħtija minn żmien għal żmien imma aktar u aktar meta wieħed iqis li huwa ġie korroborat kważi fl-asserzjonijiet kollha li għamel mill- persuni konċernati.

L-ewwel u qabel kollox żgur għandha ssir referenza għad-depożizzjoni ta' Lourdes Fiorini li mhux biss ikkonfermat dak li qal Cardona imma anke kkonfermat l-involviment ta' l-imputata partikolarment fil-fatti li kienu jirrigwardjaw il-kwistjoni fuq il-post tax-xogħol ta' Cardona."

Fis-sottomissjonijiet tar-rikorrent issir riferenza ta' l-Artikolu 1044, 1049 tal- Kodici Ċivili fejn qed jiġi sottomess li l-ħsara bejn l-intimati hija in solidum.

F'dan is-sens saret riferenza għall-każ BOV Plc vs Josette Cristiano Mifsud u Alfred Alakkad 584/2004 deċiża fis-16 ta' Jannar 2009.

Il-Qorti tosserva li l-Artikolu 1049 (1) tal-Kodici Ċivili jipprovdi: "Meta żewġ persuni jew iżjed ikunu dolożament għamlu ħsara, l-obligazzjoni tagħhom għall- ħlas ta din il-ħsara hija in solidum."

Fil-każ Martin Eltramsy vs Joseph Serpina et deċiża mil-Qorti ta' l-Appell 2013

ingħad hekk:

"Il-konvenut Carmelo Serpina jgħid is-solidarjeta` toħroġ mhux mill- kompliċita` fl-inċident iżda minn kompliċita` fl-att li jagħmel il-ħsara, u minn hekk jislet argument illi la darba huwa ma' kellux sehem fid-daqqa ta' brick li għamiet lill-attur, mela ma' jweġibx dik id-daqqa.

Dan l- argument ta' l-attur huwa ħażin.

L-Artikolu 1049 (2) jgħid ċar li huwa biss min ma jkunx mexa dolożament illi jwieġeb biss għal dik il-biċċa tal-ħsara li huwa nnifsu ikun ikkaġuna, u li għalhekk għar-responsabbilta' tiegħu

tkun meħtieġa l-prova tal-kawża li ta, i.e. illi il-ħsara jkun ikkaġunaha hu.

Min iżda jkun mexa dolożament iwieġeb ukoll għall-ħsara ikkaġunata minn min ikun mexa bl-istess ħsieb doluż tiegħu.

Ma hemmx dubju illi ż- żewġ konvenuti mxew dolożament."

Ara wkoll John Ruscio Debattista u Shirley Sanchez Sosa vs l-Avukat Anthony Borg Irimia Giappone noe deċiża mil-Prim' Awla Qorti Ċivili fit-18 ta' Ottubru 2013 (790/2004).

Għalhekk, il-Qorti tosserva li ladarba saret il-prova tal-ħsara doluża, hekk kif stabbilita fis-sentenzi tal-Qorti Kriminali, teżisti s-solidarjeta' u għaldaqstant l- intimati għandhom iħallsu solidarjament bejniethom.

Ikkunsidrati dawna l-argumenti, l-Qorti tikkonkludi li, wara eżami tar-riżultanzi fattwali u ta' l-atti tal-każ, u wara li ġie osservat li ħadd ma ssolleva l-ebda punt dwar l-effetti tas-sentenzi tal-Qorti tal-Maġistrati fil-Ġudikatura Kriminali u s- sentenza ta' l-Appell Kriminali, tiddikjara li dak li ġie mħallas mir-rikorrent lil intimati għandu jiġi rifuż.

Tosserva wkoll illi, minn eżami tat-tlett talbiet tar-rikorrent, jiġi nnutat li fl-ewwel talba qed jintalbu r-radd lura tat-tlett somom imħallsa mir-rikorrent fi tlett episodji distinti ta' ngann kif imsemmi fil-premessi, filwaqt illi fit-tieni u tielet talba, qed jintalbu l-ħlas ta' l-istess flejjes, iżda separatament.

Għalhekk, din il-Qorti se tilqa' l-ewwel talba u tiddikjara li l-intimati għandhom iħallsu l-ammont ta' € 230,235.27 lil John Cardona filwaqt illi ser tastjeni milli tieħu konsiderazzjoni tal-kumplament tat-talbiet.

Konklużjoni Il-Qorti; Wara illi rat l-atti kollha proċesswali kollha ppreżentati quddiemha, Wara illi rat is-sottomissjonijiet tal-abbli difensuri tar-rikorrent u tal-intimati; Tgħaddi biex taqta' u tiddeċiedi l-vertenza odjerna billi: Tiċħad l-eċċezzjonijiet tal-intimati, u dana għar-raġunijiet fuq spjegati.

Tilqa' l-ewwel talba u tordna u tikkundanna lil intimati Grace Debono Stanmore u Lourdes Fiorini, in solidum bejniethom, sabiex iħallsu lir-rikorrent is-somma ta' mitejn, tletin elf, mitejn u ħamsa u tletin ewro u sebgħa u għoxrin ċenteżmu (€ 230,235.27) (ekwivalenti għal Lm

98,840) liema ammont kien minnhom karpit mingħand l-attur b'ingann, u bi frodi kif ukoll taħt pretensjonijiet foloz.

Tastjeni milli tieħu konjizzjoni tat-tieni u t-tielet talba.

L-ispejjeż, inklużi dawk ta' l-ittra uffiċjali datata 2 ta' Awissu 2007, għandhom ikunu a kariku ta' l-intimati solidarjament bejniethom.

Francesco Lanfranco LL.D. LL.M. (IMLI) Imħallef Rita Tombion Deputat Reġistratur