QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR.

Seduta ta' nhar il-Gimgha 24 ta' Novembru 2017

tieghu nghad is-segwenti:

Rat ir-rikors guramentat tal-atturi tal-24 ta' Mejju, 2010, li permezz

Illi s-sekwestranti hargu l-mandat ta' Sekwestru ezekuttiv numru "1.

194/2010 (Dokument A) wara li rrendew ezekuttiv il-kuntratt tal-11 ta' Awwissu 1994 fl-atti tan-nutar Dottor Pierre Pace Seychell bejn il-partijiet f'dan il-mandat (Dokument B) permezz ta' Ittra Ufficjali tas-27 ta' Jannar 2010 (Dokument C), liema ittra kienet ikkontestata b'Ittra Ufficjali tat-3 ta' Frar 2010 (Dokument D).

Illi bl-imsemmi kuntratt tal-11 ta' Awwissu 1994 il-konvenuti kienu "2. krew stabbiliment ta' Laundry industrijali f' 1 & 2 Triq Santa Margerita fis-Siggiewi lill-atturi ghal zmien indefinit, oltre li bieghulhom il- makkinarju tal-istess Laundry ghall-prezz tal-Lm51,000 (klawsola 11), illum €118,798.04.

Illi fuq l-istess kuntratt il-konvenuti intrabtu li jdawru l-permessi tal- laundry fuq l-atturi fi zmien xahrejn – klawsola 4 – izda l-konvenuti dan qatt m'ghamluh, u dan bi ksur tal-istess ftehim.

Dan il-ksur gie anke rikonoxxut obiter f'kawza ohra li l-atturi ghamlu kontra l-konvenuti, kif ser jinghad aktar tard.

"4. atturi fis-sens:

Illi di piu`, fuq l-imsemmi kuntratt il-konvenuti intrabtu a favur l-

""Is-sid jew il-kumpanija li fiha ghandu shareholding bl-ebda mod ma jista' jiftah laundry business iehor fi kwalunkwe parti ta' Malta u Ghawdex u kemm-il darba jaghmel dan huwa jehel penali awtomatika u irriducibbli ta' ghoxrin elf lira Maltin bhala danni gia` likwidati liema klawsola tibqa' in vigore sakemm ikun ghadu validu dan il-kuntratt attwali." – Klawsola 9.

Illi fi ftit xhur wara l-kuntratt ta' Awwissu 1994, u cioe` malli l-atturi "5. hadu f'idejhom l-imsemmija Floriana u bdew joperaw, il-pulizija bdiet twaqqafhom milli jkomplu joperaw minhabba nuqqas tal-permessi kollha necessarji, u dan baqa' jsir sa ma l-atturi kienu kostretti jwaqqfu l-operat kollu tal-Laundry.

Illi l-atturi ghamlu kawza precedenti kontra l-konvenuti fejn huma talbu lill-Prim'Awla tal-Qorti Civili tiddikjara li l-kuntratt imsemmi tal-11 ta' Awwissu 1994 kien null u bla effett a bazi tal-fatt li l-kunsens tal- istess atturi kien vizjat minhabba ragunijiet (qerq) imputabbli lill-istess konvenuti, u konsegwentement jigu rifuzi l-flus imhallsa lill-konvenuti u jigu likwidati u mhallsa d-danni kkawzati minnhom.

Illi l-Prim'Awla tal-Qorti Civili kienet laqghet it-talba biex dak il- kuntratt jigi dikjarat null a bazi ta' ghemil doluz da parti tal-konvenuti u ordnat li l-flus kollha mhallsa mill-esponenti lill-konvenuti jigu rifuzi lilhom – sentenza Dokument E. Illi l-konvenuti appellaw minn din is-sentenza, fejn imbaghad il- "8.

Qorti tal-Appell iddecidiet (Dokument F) li tirrevoka l-ewwel sentenza stante li jekk l-esponenti ffirmaw taht zball ta' fatt, huma ma gabux provi sufficjenti biex juru li dak l-izball sehh minhabba qerq da parti tal- konventi.

L-atturi ittentaw ritrattazzjoni (Dokument G) izda din ma rnexxietx.

Illi ghalhekk il-kuntratt tal-11 ta' Awwissu 1994 ghadu validu sal-

lum, u di fatti l-konvenuti rrendewh ezekuttiv bl-imsemmija ittra ufficjali

tas-27 ta' Jannar 2010 u anke hargu l-mandat ta' sekwestru 194/2010 a

Illi kif inghad qabel, fis-sentenza tal-Prim'Awla gie stabbilit li

""Mhux kontestat lanqas illi l-permessi ma darux fuq l-istess atturi fiz- zmien stipulat fl-iskrittura cioe` fi zmien xahrejn li saret.

Irrizulta wkoll li ma jezistux il-permessi kollha necessarji fuq certu makkinarju indikat fl- istess skrittura."

"Dan hu kkonfermat mill-Qorti tal-Appell li madankollu kkunsidrat li r- rimedju ghal non-osservanza ta' obbligu kontrattwali mhuwiex l-annullar tal-kuntratt, u gialadarba ma kienx hemm talba ghal dikjarazzjoni ta' ksur tal-kuntratt l-esponenti ma setghux jinghataw rimedju.

Illi aktar minn hekk, fl-2007 il-konvenuti bdew joperaw huma stess l-istess stabbiliment bhala Laundry (Dokumenti H, I u J), u allura dan bi ksur ta' klawsola 9 (fuq citata) tal-kuntratt li a bazi tieghu inhareg il- mandat 194/2010.

Illi kif gia` gie indikat aktar 'il fuq, il-ksur ta' klawsola 9 iggib konsegwenza "awtomatika" u cioe` li minn Awwissu 2007 il-konvenuti rrendew ruhhom obbligati jhallsu lill-atturi s-somma ekwivalenti ghal Lm20,000, u cioe` €46,587.47, bhala danni prelikwidati, u minn l-istess data allura ghandhom jghaddu wkoll l-interessi legali.

Illi huwa jaf b'dawn il-fatti personalment u ghaldaqstant kellha ssir din il-kawza.

"Talbiet "1.

Tiddikjara li l-konvenuti kisru l-kondizzjonijiet tal-kuntratt iffirmat mill-partijiet f'din il-kawza datat 11 ta' Awwissu 1994 fl-atti tan-nutar Dottor Pierre Pace Seychell.

Tiddikjara li per konsegwenza l-atturi kellhom u ghandhom jigu mahlula mill-obbligu li jhallsu lill-konvenuti l-flejjes indikati fl-istess kuntratt.

Tiddikjara li l-flus gia` mhallsa mill-atturi lill-konvenuti a bazi tal- imsemmi kuntratt, jew parti minnhom, ghandhom jigu rifuzi lill-istess atturi.

Tordna lill-konvenuti jhallsu lura lill-atturi dawk il-flus mhallsa lilhom indebitament.

Tiddikjara li l-konvenuti kisru klawsola 9 tal-imsemmi kuntratt tal-

11 ta' Awwissu 1994, u ghalhekk huma obbligati jhallsu lill-atturi s-

somma ta' €46,587.47.

Tordna lill-konvenuti jhallsu lill-atturi din is-somma pre-likwidata,

Tiddikjara li l-mandat 194/2010 inhareg a bazi ta' kuntratt li inkiser mill-konvenuti, u ghalhekk tordna r-revoka tieghu.

Tillikwida kwalunkwe danni ohra kawzati mill-konvenuti lill-atturi, in addizzjoni ma' dawk prelikwidati u mitluba f'Talba numru 5, u tordna lill- istess konvenuti jhallsuhom lill-istess atturi.

"Bl-ispejjez, inkluzi dawk tal-ittra ufficjali tat-3 ta' Frar 2010, u bl- interessi skont il-ligi kontra l-konvenuti, li minn issa huma ingunti ghas- subizzjoni."

Rat ir-risposta guramentata tal-konvenuti pprezentata fis-16 ta' Gunju,

Preliminarjament ir-res judicata billi t-talbiet attrici f'din il-kawza diga` gew determinati b'mod definittiv mill-Qorti tal-Appell fil-kawza Joseph Pavia, Joseph Chetcuti Saydon u martu Victoria Chetcuti Saydon v. Ellul Lanfranco Boccato Calleja u martu Maryanne Boccato Calleja (Citaz.

Nru. 568/1996/2) deciza fis-7 ta' Dicembru 2007.

"2. fil-fatt u fil-ligi u ghandhom jigu michuda billi:

Illi f'kull kaz u minghajr pregudizzju, it-talbiet attrici huma infondati

terminata mill-atturi,

inkwantu riferibbli ghal-lokazzjoni tal-laundry 1 u 2, Triq lokazzjoni kienet giet l-istess terminazzjoni giet

Inkwantu riferibbli ghall-bejgh tal-attrezzi, dan in-negozju kien definittivament konkluz fuq il-kuntratt tal-11 ta' Awwissu 1994, u l-prezz taghhom sar dovut immedjatament bil-beneficcju tat-terminu stipulat fil-klawsola hdax (11) tal-istess kuntratt.

Illi t-talba ghar-revoka tal-mandat ta' sekwestru ezekuttiv numru "3.

194/2010 hija legalment insostenibbli,u ghandha tigi michuda, billi l- eccipjenti talbu l-hrug ta' dan il-mandat kontra l-atturi skont il-ligi, ghal kreditu cert, likwidu u skadut, oltre l-imghaxijiet, liema kreditu huwa dovut ghall-bejgh tal-attrezzi skont il-kuntratt fuq imsemmi li kien rez ezekuttiv bl-ittra ufficjali tas-27 ta' Jannar 2010 (Dok.

Illi l-pattijiet u l-kundizzjonijiet kollha tal-lokazzjoni (inkluz dik stipulate fil-klawsola disgha (9) tal-kuntratt tal-11 ta' Awwissu 1994) spiccaw max-xoljiment tal-lokazzjoni mill-atturi.

"5. ghandhom jigu michuda bl-ispejjez.

Illi f'kull kaz, it-talbiet attrici huma infondati fil-fatt u fil-ligi u

"Salvi eccezzjonijiet ulterjuri."

Rat is-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tad-29 ta' Lulju, 2013, li

permezz taghha u ghar-ragunijiet hemm imsemmija, qatghet u ddecidiet

il-kawza, billi filwaqt li cahdet l-ewwel eccezzjoni bl-ispejjez taghha

kontra l-konvenuti, laqghet l-eccezzjoni 2(i) u cahdet it-talbiet kollha tal-

atturi, gialadarba huma naqsu milli

inadempjenza kuntrattwali li lmentaw dwarha fir-rikors guramentat.

ghal dak li nghad fir-rigward tal-ispejjez tal-ewwel eccezzjoni li jkunu a

karigu tal-konvenuti, il-bqija tal-ispejjez jibqghu a karigu tal-atturi.

il-Qorti

is-sentenza

is-segwenti

konsiderazzjonijiet:

"Il-fatti huma s-segwenti:-

Fil-11 ta' Awissu 1994 il-partijiet iffirmaw skrittura ta' kera tal- laundry Maryanne's Laundry, garaxx numru 1, New Street Off Saint Margaret Street, Ħ' Attard.

Fl-20 ta' Frar 1996 l-atturi pprezentaw kawza (cit numru 568/96) ghar-rexxissjoni tal-kuntratt minhabba li allegaw li l- kunsens taghhom fuq l-iskrittura kien vizjat bi zball u b'eghmil doluz.

Fis-27 ta' Marzu 1996 pregudizzju ghall-kawza li kienu pprezentaw1.

B'sentenza tal-25 ta' Settembru 2006 il-Qorti tal- Appell irrevokat is-sentenza tal-ewwel qorti u filwaqt li laqghet l-ewwel eccezzjoni tal-konvenuti, cahdet it-talbiet tal-atturi.

Fis-27 ta' Jannar 2010 il-konvenuti pprezentaw ittra ufficjali sabiex jirrendu l-kuntratt ezegwibbli (fol.

il-kirja bla

54 tac-citazzjoni numru: 568/96.

Fid-9 ta' Frar 2010 il-konvenuti pprezentaw mandat ta' sekwestru ezekuttiv (numru 194/2010) ghas-somma ta' Ewro 62,024.23 sorte u Ewro 43,416.96 imghax.

"B'din l-azzjoni l-atturi qeghdin issa jfittxu ghal dikjarazzjoni li l- konvenuti kienu inadempjenti:-

fit-twettiq ta' dak pattwit fir-raba' klawzola tal-kuntratt, li taqra: "Il- ""i. permessi tal-laundry u insurances jridu iduru fuq l-inkwilin fi zmien xahrejn millum u jithallsu u jigu sopportati mill-istess inkwilin.".

Ghalhekk qeghdin jitolbu r-rifuzjoni tal-flus li s'issa hallsu u li m'ghandhomx l- obbligu li jhallsu l-bilanc. "ii. fl-obbligu li assumew fi klawzola numru disa' tal-kuntratt, li taqra: "Is-sid jew kumpannija li fiha ghandu shareholding bl-ebda mod ma jista' jiftah laundry business iehor fi kwalunkwe parti ta' Malta u Ghawdex u kemm-il darba jaghmel dan huwa jehel penali awtomatika u irriducibbli ta' ghoxrin elf lira maltin bhala danni gia likwidati liema klawsola tibqa' in vigore sakemm ikun ghadu validu dan il-kuntratt attwali.".

fuq

inadempjenza

"Filwaqt li fil-kawza 568/1996 l-azzjoni kienet ghar-rexxissjoni tal- kuntratt tal-11 ta' Awissu 1994 minhabba vizzju tal-kunsens, f'din il- kawza tal-obbligi l-azzjoni kuntrattwali min-naha tal-konvenuti.

"Hu veru li: "Il-gudikat jifforma ruhu mhux biss ghar-rigward ta' dak li gie diskuss espressament, imma anki ta' dak li messu gie diskuss, u ma giex diskuss, mill-parti li kellha tiddiskutih biex issostni d-domanda jew l-eccezzjonijiet taghha; u l-gudikat ma jigix nieqes minhabba d- diversita` tal-motivi tal-'causa petendi'" (Kontrollur tad-Dwana vs J.t.e.

Limited deciza mill-Qorti tal-Appell (Inferjuri)2 fis-17 ta' Frar 2003).

Pero' m'hemmx dubju li fl-ewwel kawza ma kienx possibbli ghall-atturi li jitolbu dikjarazzjonijiet simili ghat-talbiet numru 1 u 5, in kwantu dawn huma inkompatibbli mat-talba ghar-rexxissjoni tal-kuntratt minhabba vizju tal-kunsens.

Il-kwistjoni dwar jekk l-atturi kienux inadempjenti fit- twettiq tal-obbligi kuntrattwali taghhom qatt ma trattata u deciza fil- kawza 568/96.

"Il-principju ta' res judicata ma jippermettix li terga' tinfetah diskussjoni dwar is-sentenza, lanqas jekk jista' jkun li hi ingusta (ara Anna Saliba Magro vs Emmanuel Stevens nomine et deciza mill-Qorti tal-Appell fis-6 ta' Dicembru 2002).

"Min-naha l-ohra fatti li diga' gew stabbiliti u l-qorti esprimiet il-fehma taghha dwarhom ma jistghux jinbidlu billi jigi propost procediment gdid.

Il-Qorti tal-Appell ikkonkludiet li qabel iffirmaw il-ftehim, l-atturi kienu

nfurmati x'permessi kien hemm fuq il-laundry.

Konkluzjoni li din il-qorti m'ghandix l-awtorita' li terga' tindaga, ighidu x'ighidu l-atturi.

"L-atturi jsostnu li l-konvenuti naqsu milli jittrasferixxu l-permessi tal- laundry u ghalhekk kienu inadempjenti fit-twettiq ta' l-obbligazzjoni kuntrattwali.

F'dan ir-rigward il-qorti tosserva li:-

"i. Meta sar il-kuntratt, kien hemm zewg permessi3:-

il-partecipazzjoni

M'huwiex kontestat li l-permessi ma gewx trasferiti f'isem xi hadd mill-atturi.

Bla dubju t-trasferiment tal-permessi seta' jsir biss fir-rigward tal-laundry u tal-apparat li jissemma fil-permess fuq imsemmi.

Il-klawzola in ezami titratta dwar permessi li kienu jezistu fiz-zmien tan-negozju, u mhux permessi ohra li seta' kienu mehtiega fir-rigward ta' apparat iehor li kien hemm fil-laundry. "iii.

M'hemmx dubju wkoll li sabiex ikun jista' jsir trasferiment ta' It- permessi kellu trasferiment tal-permessi ma kenitx xi haga li tiddependi biss mill- konvenuti. "iv.

Hu evidenti li a bazi ta' dak li jallegaw l-atturi il-problema nqalghet mhux ghaliex ma nqalbux il-permessi li kien hemm izda ghaliex isostnu li l-konvenuti ma kellhomx il-permessi kollha li huma mehtiega biex tkun tista' topera l-laundry.

Tant hu hekk li l- kawza li ghamlu l-atturi ma kenitx sabiex igieghlu lill-konvenuti jittrasferixxu tal-kuntratt minhabba vizju tal-kunsens bazat fuq zball u eghmil doluz. "v. Il-Qorti tal-Appell iddikjarat li sa minn qabel gie ffirmat il- kuntratt l-atturi kienu jafu x'permessi hemm fir-rigward tal-laundry, u li rawhom4.

Dan minkejja li l-atturi ghadhom jinsistu li qatt ma

imma ghar-rexissjoni

l-permessi,

3 Kif konfermat mill-Qorti tal-Appell fis-sentenza tal-25 ta' Settembru 2006.

4 "Stabbilit illi, kif gia' inghad, qabel ma gie iffirmat il-kuntratt in kwistjoni il-konvenuti urew il- permessi vigenti lill-atturi, isegwi illi l-atturi – qabel l-iffirmar – kienu jafu liema makkinarju illi kienu ser jixtru kien kopert b'permess illi jista' jithaddem fil-laundry in kwistjoni.… Ghalhekk ma jistax jinghad illi, kwantu ghal xi makkinarju mibjugh illi ma kienx kopert b'permess, il- konvenuti qarrqu bl-atturi.

Huwa possibbli illi l-atturi ffirmaw il-kuntratt in kwistjoni ghaliex

ta' kumpannija

ntwerew il-permessi.

Pero' dan 'il fatt gie determinat b'mod defenittiv fis-sentenza tal-Qorti tal-Appell.

Din il-qorti ma tistax terga' tinvestiga din il-materja in kwantu jekk kellha twettaq xi ezercizzju simili ikun qieghed jigi meghlub il-principju li l-gudikati jservu biex jaghtu certezza.

Principju li bla dubju jrid japplika fejn hemm l-identita' tal-partijiet, kif hemm f'dan il-kaz. "vi.

L-attur xehed: "Mistoqsi mill-qorti x'kienet il-problema biex isir it-transfer minn isem Farrugia tal-permess ezistenti ghal fuq isem li Farrugia qatt ma taghna, nghid avvicinawna, biex isir dan l-ezercizzju.

Il-problema inqalghet, ma stajnix inkomplu ghax ma setax ikun hemm permessi ta' l-apparat kollu li kien hemm fil-laundry."5 (enfazi tal-qorti).

Kien fl-interess tal-atturi li jiehdu hsieb li jizguraw li dak li kien hemm bzonn, isir tal-permessi.

Pero' fl-istess deposizzjoni biex Zammit ikkonferma li kien mar fil-Kwartieri Generali tal-Pulizija sabiex jinqalbu l-permessi, akkumpanjat mill-konvenuta u ntalbu site plan u certifikat minghand inginier tal-elettriku.

Mela m'huwiex minnu li ma sar xejn.

Minn din id-deposizzjoni l-qorti tkompli ssahhah il-fehma li ghall-atturi l-problema nqalghet mhux ghaliex ma gewx trasferiti l-permessi li kien hemm fid-data tan-negozju, izda minhabba li jsostnu li mhux l-apparat kollu fil-laundry kien fir-rikors guramentat stess kopert minn permess.

Fil-fatt ikkonfermaw kif l-pulizija bdew il-problemi nqalghu meta iwaqqfuhom "… milli jkomplu joperaw minhabba nuqqas tal- permessi kollha necessarji, u dan baqa' jsir sa ma l-atturi kienu kostretti jwaqqfu l-operat kollu tal-Laundry." (paragrafu 5, fol.

F'dan ir-rigward issir riferenza wkoll ghall-affidavit li Chetcuti Saydon kien ipprezenta fil-kawza 568/1996 (ara paragrafi 15-18).

Kienu l-atturi li minn jeddhom qabdu u abbandunaw il-kirja

tal-laundry, minghajr ma hadu passi biex igieghlu lill-konvenuti

jittrasferixxu

minhabba li ma gewx trasferiti z-zewg permessi fuq imsemmija

fuq isem l-atturi imma ghaliex l-atturi jghidu li ma kienx hemm

permessi fuq il-makkinarju kollu u ma kienx possibbli ghalihom li

jkomplu joperaw.

Il-qorti ma tifhimx ir-ragunament tal-atturi, u

lanqas tista' tifhem kif issa qeghdin ighidu li l-kirja ghadha fis-

Huma hadu decizjoni li jirrinunzjaw ghall-kirja u jzommu l-

mobbli li xtraw u sahansitra jiddisponu minnhom.

Issa ma jistghux

jirrifjuta li jonoraw l-obbligu tal-hlas.

jittrasferixxu

permessi ghall-uzu ta' makkinarju li ma kienux koperti minn

Fil-kuntratt m'hemm l-ebda obbligazzjoni li l-konvenuti

jottjenu permess ghall-uzu ta' dak il-makkinarju li ma kienx kopert

l-konvenuti qatt ma setghu

l-permessi

hasbu (zball ta' fatt, art.

976, Kap. 16) illi l-makkinarju mibjugh kien kollu kopert bil-permess mehtieg.

Jekk gara hekk, pero', kienu l-atturi stess illi inducew lilhom infushom f'dan l-izball ghaliex ma ezaminawx sewwa id-dokument a fol.

5 Seduta tad-9 ta' Dicembru 2011

minn permess.

Gialdarba l-Qorti tal-Appell ikkonkludiet li "[...] qabel ma gie iffirmat il-kuntratt in kwistjoni il-konvenuti urew il- permessi vigenti lill-atturi, isegwi illi l-atturi – qabel l-iffirmar – kienu jafu liema makkinarju illi kienu ser jixtru kien kopert b'permess illi jista' jithaddem fil-laundry in kwistjoni.", l-obbligu kien tal-atturi li jottjenu l-permess. "ix.

Fl-affidavit l-attur Joseph Chetcuti Saydon xehed li: "Il-kuntratt tal-kiri tal-laundry sar ghal zmien indefenit, u fuq l-istess kuntratt Boccato Calleja bieghulna l-makkinarju ta' l-istess Laundry taghhom ghall-prezz ta' Lm51,000 (klawzola 11), illum 118,798.04, li ahna kellna nhallsu bin-nifs.".

Irrispettivament mill-osservazzjonijiet li saru hawn fuq, il-qorti ma tifhimx kif l-atturi jippretendu li ma jhallsu xejn meta huma stess ikkonfermaw li l-mobbli ddisponew minnhom.

"Ghal dawn ir-ragunijiet il-qorti tikkonkludi li l-atturi ma tawx prova ta' inadempjenza min-naha tal-konvenuti u f'kull kaz l-agir taghhom m'huwiex kompatibbli ma' dak li qeghdin jitolbu permezz ta' din il- kawza.

"Il-pretensjoni tal-atturi ghall-hlas a bazi ta' din il-klawzola hu minghajr bazi meta tqies li:-

"i. Hu evidenti li l-ghan tal-klawzola kien sabiex il-konvenuti ma jifthux laundry ohra li b'xi mod tkun qeghda tikkompeti ma' Maryanne's Laundry.

Irrizulta li l-atturi ghalqu l-laundry u bdew proceduri sabiex "ii. jigi ddikjarat li l-kunsens taghhom fuq il-kuntratt tal-11 ta' Awissu 1994, kien vizjat.

Il-fond gie ritornat lill-konvenuti u l-atturi ddisponew mill-mobbli li xtraw permezz tal-kuntratt6. "iii.

Ladarba jeddhom ghall-kirja, rrinunzjaw minn irrispettivament ghal liema raguni, allura l-klawzola ma baqghetx torbot. "iv.

Ghalkemm l-atturi jargumentaw li l-kirja ghadha valida, din it- tezi hi totalment bla bazi. "v. Kien biss zmien wara li l-fond inghata lura lill-konvenuti li rrizulta li l-atturi regghu fethu laundry mill-istess fond fejn qabel kien hemm Maryanne's Laundry.

Konferma ta' dan hemm ukoll fl- affidavit tal-attur Joseph Chetcuti Saydon (ara paragrafu ta' qabel tal- ahhar, fol.

6 Joseph Chetcuti Saydon xehed: "Qed naqbel li l-kirja kienet ghall-perjodu ta' 5 snin u li ahna temmejniha qabel iz-zmien.

Il-kirja giet terminata wara xi sena u nofs li bdiet." (seduta 1/11/2011, fol.

Gialadarba klawzola 9 "[...] tibqa' in vigore sakemm ikun ghadu validu dan il-kuntratt attwali.", hu ovvju li ma baqghetx torbot lill-partijiet meta l-atturi tterminaw il-kirja.

Terminazzjoni li giet accettata mill-konvenuti, kif ikkonferma l-konvenut fl-affidavit li pprezenta7.

"Ghal dawn ir-ragunijiet il-qorti tikkonkludi li l-atturi m'ghandhomx jedd jirreklamaw il-hlas kontemplat fi klawzola 9 tal-kuntratt tal-11 ta' Awissu 1994.

"Revoka mandat ta' sekwestru 194/2010.

"Gialadarba l-qorti ser tichad it-talbiet numru 1 u 5, is-seba' talba ser tigi michuda wkoll.

Talba li hi konsegwenzjali ghat-talbiet principali.

"Fl-ahharnett il-qorti m'hijex ser tqies is-sottomissjonijiet li ghamlu l- konvenuti dwar il-preskrizzjoni skond l-Artikolu 2156(f) in kwantu eccezzjoni m'ghandix tinghata f'nota ta' sottomissjonijiet wara li nghalaq il-gbir tal-provi8."

Rat ir-rikors tal-appell tal-atturi Joseph u Victoria konjugi Chetcuti Saydon, li

permezz tieghu, filwaqt li ghamlu referenza ghall-atti relattivi tal-kawza u

l-provi prodotti, u dawk producibbli skont il-ligi fl-istadju tal-appell, talbu li

din il-Qorti tvarja s-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tad-29 ta' Lulju,

2013, fl-ismijiet premessi u dan billi tikkonfermaha inkwantu cahdet l-

eccezzjoni tal-preskrizzjoni u cahdet l-eccezzjoni tar-res judicata, bl-

ispejjez relattivi kontra l-konvenuti, u tirrevokaha inkwantu laqghet l-

eccezzjoni 2(i) u cahdet it-talbiet kollha tal-atturi, bil-kumplament tal-

ispejjez kontra l-atturi, b'dan li tichad l-eccezzjonijiet kollha tal-konvenuti

u tilqa' t-talbiet attrici, bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra l-konvenuti

8 Ara sentenza tal-Qorti tal-Appell, Ronald Aguilar et v. Korporazzjoni ghas-Servizzi tal- Ilma deciza fil-31 ta' Mejju 2013.

Rat ir-risposta tal-appell tal-konvenuti appellati Ellul Lanfranco u Mary Anne

konjugi Boccato Calleja, li permezz tieghu talbu li din il-Qorti tichad l-appell tal-

atturi appellanti u tikkonferma s-sentenza fl-ismijiet premessi moghtija

mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili tad-29 ta' Lulju, 2013, bl-ispejjez taz-zewg

Rat il-verbal tas-seduta tal-10 ta' Ottubru, 2017, fejn l-avukat tal-

appellanti nforma lil din il-Qorti li fil-pendenza ta' dan l-appell, l-appellati

Boccato Calleja nfurzaw il-kuntratt mertu ta' din il-kawza, inkwantu huwa titolu

ezekuttiv u thallsu dak kollu pretiz minnhom skont l-istess kuntratt u

konsegwentement ir-rimedju mitlub taht uhud mit-talbiet attrici m'ghadux

jista' jinghata b'efficjenza, izda t-talba tar-rifuzjoni qeghda tinzamm

Filwaqt li d-difensur tal-appellati ddikjarat li jekk l-appellanti

qeghdin icedu t-tieni talba taghhom, huma jirrimettu ruhhom, basta ma

jbatux spejjez.

Wara li d-difensuri tal-partijiet itrattaw l-appell, dan baqa'

differit ghas-sentenza ghal-lum.

Rat l-atti kollha tal-kawza.

Ikkonsidrat:

Illi permezz tal-azzjoni attrici qieghed jintalab li l-Qorti tinforza penali

stipulata fil-kuntratt tal-11 ta' Awwissu, 1994, fl-atti tan-Nutar Pierre

Pace Seychell, li kien jikkontempla kirja, bejgh ta' mobbli u garanzija ipotekarja,

jinghad

l-konvenuti kisru

l-kondizzjonijiet

Konsegwentement l-atturi appellanti qeghdin ifittxu dikjarazzjoni ta'

zewg klawsoli partikolari tal-kuntratt: (i) dik fejn kellhom iduru l-permessi

tal-laundry fuq l-inkwilin fi zmien xahrejn ai termini tar-raba' klawsola tal-

kuntratt; u (ii) dik fejn is-sid obbliga ruhu ma jiftah ebda negozju assocjat

ma' laundry fi kwalunkwe parti ta' Malta u fin-nuqqas li jhallas penali ta'

klawsola disgha tal-kuntratt, liema klawsola kellha tibqa' in vigore

sakemm ikun ghadu validu l-istess kuntratt.

L-atturi appellanti hassewhom aggravati bis-sentenza tal-ewwel Qorti

ghal diversi ragunijiet, fosthom insibu l-ewwel wahda fejn jinghad li

ghalkemm l-ewwel Qorti cahdet l-ewwel eccezzjoni u laqghet l-

eccezzjoni 2(i), ma ddisponiet xejn dwar il-bqija tal-eccezzjonijiet.

Ghalkemm jikkoncedu li xorta jirrizulta x'kellha f'mohha l-ewwel Qorti,

jilmentaw li l-eccezzjoni li ntlaqghet bl-ebda mod ma tinnewtralizza l-

ilmenti principali tal-atturi appellanti li hu l-ksur tal-kuntratt da parti tal-

Jishqu li mhux car ghaliex l-ewwel Qorti adottat il-linja

difensjonali tal-konvenuti, inkwantu jinghad minnha li meta spiccat il-

kirja tal-laundry, il-kuntratt tal-11 ta' Awwissu 1994, ma baqax validu,

izda tghid ukoll li l-kuntratt ghadu validu sabiex il-konvenuti appellati

jithallsu l-bilanc tal-prezz tal-merkanzija trasferita.

Jinsistu li filwaqt li

mhumiex jargumentaw li l-kirja inkwistjoni ghadha valida, izda li l-

kuntratt tal-1994 ghadu validu.

Kwindi jispjegaw li huma mhumiex

qeghdin jezigu nfurzar tal-kuntratt sa fejn jirrigwarda l-kera, izda qeghdin

jesigu li jigi nfurzat l-principju ta' pacta sunt servanda u li jinghataw

rimedju ghall-ksur tal-kondizzjonijiet tal-kuntratt da parti tal-konvenuti

Ghalhekk

jinsistu li l-eccezzjoni 2(i) ma xxejjinx l-ewwel hames talbiet taghhom u

konsegwentement ma setghet qatt tintuza biex l-atturi appellanti

jkollhom it-talbiet taghhom michuda.

Ghandu jinghad mal-ewwel li din il-Qorti ma tqisx l-ewwel parti tal-

aggravju bhala gustifikata, peress li ghalkemm l-ewwel Qorti cahdet l-

ewwel eccezzjoni, laqghet l-eccezzjoni 2(i), u ma cahditx formalment l-

eccezzjonijiet l-ohra, kif rilevat mill-istess atturi appellanti, fis-sustanza

jinftiehem car x'inhi d-decizjoni tal-ewwel Qorti, dik li tichad it-talbiet

Inoltre jirrizulta li s-sentenza hija wahda li minnha jinstiltu sew r-

ragunijiet li fuqhom dik il-Qorti kienet qeghda tibbaza d-decizjoni taghha,

u dan kif jitlob l-Artikolu 218 tal-Kodici ta' Organizazzjoni u Procedura

Civili (Kap. 12 tal-Ligijiet ta' Malta).

Huwa ritenut pacifiku li l-pronuncja

tal-Qorti fuq talba jew eccezzjoni partikolari tista' tkun implicita – ara

f'dan is-sens sentenza ta' din il-Qorti (Sede Inferjuri) tas-27 ta' Gunju,

fuq

"Illi ssir riferenza għall-kawża deċiża mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili nhar l-4 ta' Ġunju 19469 fejn intqal is-segwenti: "Il-pronunċja tirrikjedix diversament-fuq eċċezzjoni proposta, tista' tkun impliċita.

U dan jiġri meta din il-pronunċja tkun konsegwenza neċessarja tal-pronunċja espressa.

F'dan il-każ ikun biżżejjed li mill-parti razzjonali tas-sentenza jkun jidher li tkun giet meħuda in konsiderazzjoni t-talba jew l- eċċezzjoni, impliċita milqugħa jew micħuda, ossija li jkun inżamm kont tagħhom, sabiex ma jkunx hemm vjolazzjoni tad-dispozizzjoni tal-liġi li tgħid li s-sentenza għandha qabel xejn ikun fiha r-raġunijiet li fuqhom il- Qorti tkun ibbazat il-pronunċja tagħha."

l-liġi ma

Imiss li jigi trattat l-argument tal-atturi appellanti fejn jilmentaw li l-

eccezzjoni 2(i) li ntlaqghet da parti tal-ewwel Qorti ma xxejjinx parti mit-

talbiet taghhom u konsegwentement ma setghet qatt tintuza sabiex

ikollhom it-talbiet taghhom michuda.

Minn qari akkurat tas-sentenza

appellata, ma jirrizultax li d-decizjoni hija bbazata unikament fuq l-

argument illi ladarba l-kirja ntemmet da parti tal-atturi, l-kundizzjonijiet

hemm stipulati m'ghadhomx jorbtu, minghajr ma dahlet fil-mertu tat-

talbiet attrici jew il-bqija tal-eccezzjonijiet tal-konvenuti, kif donnhom

jittantaw jghidu l-atturi appellanti.

Tajjeb li jigi pprecizat illi l-kuntratt tal-

11 ta' Awwissu, 1994, fl-atti tan-nutar Pierre Pace Seychell, kien jipprovdi ghal

zewg affarijiet principali: (i) il-kiri tal-laundry bil-kundizzjonijiet relattivi

hemm miftehma; u (ii) l-bejgh tal-attrezzaturi u mobbli bil-prezz ta'

wiehed u hamsin elf Lira Maltin (Lm51,000) li kellu jithallas f'pagamenti

9 Kollezz.

Fil-fehma ta' din il-Qorti, il-kundizzjonijiet li fuq il-bazi taghhom l-atturi

appellanti jfittxu lill-konvenuti appellati fuq il-premessa ta' inadempjenza

kuntrattwali, senjatament il-kwistjoni tal-permessi tal-laundry li kellhom

iduru fuq l-inkwilin fi zmien xahrejn ai termini tar-raba' klawsola tal-

kuntratt; u dik fejn is-sid obbliga ruhu ma jiftah ebda negozju assocjat

ma' laundry fi kwalunkwe parti ta' Malta u fin-nuqqas li jhallas penali ta'

klawsola disgha tal-kuntratt, liema klawsola kellha tibqa' in vigore

sakemm ikun ghadu validu l-istess kuntratt, jorbtu sewwa sew ma' dik il-

parti tal-kuntratt li kien jitratta l-kiri.

Gialadarba l-istess atturi appellanti

jikkoncedu li l-kirja spiccat terminata da parti taghhom, permezz tal-ittra

datata 27 ta' Marzu, 1996, mibghuta mill-konsulent legali taghhom f'dak

iz-zmien, u l-konvenuti appellati accettaw dik it-terminazzjoni, huwa

ritenut li kull kundizzjoni li kien hemm marbuta mal-kuntratt ta' kera

Issa tajjeb li jinghad ukoll li sa fejn il-kuntratt kien jipprovdi kundizzjoni li

kienet tistipula li kellhom iduru l-permessi tal-laundry fuq l-inkwilin, l-

ewwel Qorti xorta nvestiet il-pretensjonijiet attrici dwar dawn il-permessi,

izda sabet illi t-trasferiment tal-permessi ma kinitx xi haga li tiddependi

biss mill-konvenuti, anzi rrizultalha car li l-permessi ma darux b'nuqqas

tal-istess atturi appellanti u mhux bi htija tal-konvenuti appellati.

Ovvjament dawk il-fatti li kienu stabbiliti permezz ta' proceduri ohra bejn

il-kontendenti fil-kawza, li llum 'il gurnata jikkostitwixxu gudikat, baqghu

jorbtu, hekk illi, peress li din il-Qorti kienet stabbiliet (f'citazzjoni numru

568/1996) li l-atturi kienu nfurmati x'permessi kien hemm fuq il-laundry,

dan il-fatt ma setax jinbidel permezz tal-proceduri odjerni.

permezz tal-proceduri odjerni l-uniku punt li kien jonqos li jigi nvestit

huwa min kien responsabbli ghan-nuqqas li jduru l-permessi li kellhom

il-konvenuti appellati ghal fuq l-atturi appellanti.

Din il-Qorti, bhal ta' qabilha, tifhem illi sabiex ikun jista' jsir it-trasferiment

tal-permessi kien jehtieg li l-atturi appellanti jippartecipaw attivament

f'dan il-process.

Wara li ezaminat il-provi mressqa quddiem l-ewwel

Qorti, ghalkemm jirrizulta kunflitt fil-verzjonijiet moghtija mill-kontendenti

fil-kawza, din il-Qorti hija propensa li temmen li l-konvenuti appellati

ghamlu dak li talbuhom l-atturi, fis-sens li meta talbuhom imorru

jdawwru l-permess il-Kwartieri Generali tal-Pulizija dawn marru.

rrizulta li kien jonqos xi dokumenti sabiex il-permessi jduru fuq

kumpanija u l-atturi qatt ma talbuhom jergghu jmorru.

Dan jinghad

peress li meta l-attur Joseph Chetcuti Saydon xehed permezz tal-affidavit, hu qal

li kienu ghamlu zmien jitolbu lil Farrugia jghinuhom igibu l-permessi

f'isimhom, mentri meta kien mistoqsi mill-ewwel Qorti x'kienet il-

problema li jsir it-transfer tal-permessi, huwa wiegeb li Farrugia qatt ma

avvicinawhom, mentri ftit qabel kien qal li kienet marret il-konveuta

maghhom bl-iskop li tiffirma, izda dan ma setax isir, peress li kien

jonqoshom xi dokumenti bhal site plan tal-post u certifikat ta' inginier.

Din in-nuqqas ta' konsistenza ma taghti ebda farag lit-tezi tal-atturi

appellanti, li wara kollox kien jinkombi fuqhom jipprovaw dak li kienu

qeghdin jallegaw fis-sens ta' inadempjenza kontrattwali da parti tal-

Dan jinghad ukoll b'rispett ghall-principju assodat fil-gurisprudenza

Hekk

per ezempju fis-sentenza ta' din il-Qorti (Sede Inferjuri) tas-27 ta' Gunju,

1953, fil-kawza fl-ismijiet Joseph Chetcuti Saydon v. Joseph Rodo, insibu: "ma

hux dubitat li r-regola generali hi l-"onus probandi" hu fuq min jafferma

Kien jispetta lill-atturi appellanti jipprovaw dak li kienu qeghdin

jallegaw fil-konfront tal-konvenuti u hadd aktar.

Dwar konflitt ta'

verzjonijiet, fis-sentenza fil-kawza fl-ismijiet Frank Dolgopoliuk Spiteri Lucas

et v. William Gauci et deciza mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fit-28 ta'

"… … … jigi osservat li huwa principju assodat fil-gurisprudenza li f'kaz ta' zewg verzjonijiet diametrikalment opposti u li jkunu plawsibbli jew possibbli dan jiffavorixxi l-konvenuti in bazi ghal principju li onus probanti incumbit ei qui dicit non ei qui negat.10 Huwa l-attur li jrid jipprova l-fatti minnu premessi u allegati fic-citazzjoni.

Mill-banda l-ohra pero', il-grad ta' prova rikjest fil-kamp civili, b'differenza minn kawzi kriminali fejn il-ligi tesigi li l-prova tal-htija ghandha tirrizulta minghajr dubju rajonevoli, fil-kamp civili huwa bizzejjed li jkun hemm certezza morali f'mohh il-gudikant.

Din c-certezza morali rikjesta f'kawzi civili hija l-effett tal-bilanc tal-probabilitajiet.11 Mera possibilita' mhux sufficjenti biex tirradika r-responsabilita' civili."

Fil-fehma ta' din il-Qorti ma tressqetx prova sodisfacenti li l-konvenuti

appellati naqsu milli jwettqu l-obbligi kuntrattwali taghhom hekk kif

mahsuba fil-kuntratt.

Wara kollox kif gustament rilevat mill-ewwel Qorti,

li kieku tassew kien il-kaz li l-konvenuti kienu qeghdin jonqsu mill-

obbligu kontrattwali taghhom, l-atturi appellanti kellhom ghazla ohra, dik

li jiehdu passi legali sabiex igieghlu lill-konvenuti appellati jitrasferixxu l-

permessi kif mahsub fil-kuntratt.

Dan in-nuqqas jaghti lill-Qorti x'tifhem li

mhux il-kaz li l-konvenuti appellati kienu qeghdin jirrifjutaw li jdawwru l-

permessi li kellhom f'idejhom ghall-fuq l-atturi appellanti, izda l-problemi

Inkwantu l-atturi appellanti jinvokaw l-inadempjenza kuntrattwali tal-

konvenuti appellati fuq il-bazi tal-klawsola disgha tal-kuntratt, minn

ezami tal-klawsola inkwistjoni jirrizulta li s-sid obbliga ruhu li ma jiftahx

negozju iehor ta' laundry, kontra l-hlas ta' penali, sakemm ikun ghadu

validu l-kuntratt.

Fil-fehma ta' din il-Qorti huwa pjuttost car li hawnhekk

dan il-provvediment sar b'referenza ghall-validit tal-kuntratt ghal dik li

ghandha x'taqsam mal-kirja.

Dan peress li kif ritenut mill-ewwel Qorti,

klawsola bhal dik taghmel sens sabiex l-inkwilin ma jkollux konkorrenza

mis-sid fl-istess qasam tan-negozju.

jeddhom irrinunzjaw ghall-kirja, allura dik il-klawsola spiccat bla effett

bejn il-partijiet u din il-Qorti zzid li l-atturi appellanti ma jistghux issa

jippretendu li jinvokaw dik il-klawsola sabiex isejsu l-pretensjonijiet

Fuq kollox ta' min josserva wkoll illi ghalkemm l-atturi

appellanti tterminaw il-kirja f'Marzu, 1996, il-konvenuti regghu bdew

joperaw fil-qasam ta' laundry u dry cleaning numru ta' snin wara din id-

data u certament mhux waqt li kienet ghaddejja l-kirja favur l-atturi

Konsegwentement lanqas minn taht din il-perspettiva ma

jirrizulta l-inadempiment kuntrattwali vantat mill-atturi appellanti.

Isegwi li dan l-ewwel aggravju tal-atturi appellanti ma jimmeritax li

jintlaqa' u ser jigi michud.

It-tieni aggravju jorbot sew mal-ewwel wiehed inkwantu l-atturi appellanti

jilmentaw illi meta l-ewwel Qorti fid-decide taghha cahdet it-talbiet kollha

tal-atturi, gialadarba huma naqsu milli jipprovaw li kien hemm l-

inadempjenza kuntrattwali, dan jikkontradici dak li qalet l-istess Qorti

precedentement meta qalet li mhux kontestat li l-permessi ma gewx

trasferiti ghal fuq isem l-atturi.

Hawn ukoll huwa car li dan l-aggravju mhux gustifikat peress li wiehed

ma jridx jara biss jekk il-permessi darux ghal fuq l-atturi appellanti sic et

simpliciter, izda wiehed irid jara r-raguni ghala ma darux.

qabel, dan l-ezercizzju kien jehtieg l-involviment taz-zewg partijiet u

minn ezami tal-provi, din il-Qorti tinsab sodisfatta li meta l-konvenuti

l-permess, dawn qdew

taghhom u marru, izda kien hemm problemi ohra li mhumiex imputabbli

lill-konvenuti appellati, li wasslu ghall-fatt li l-permessi ezistenti f'isem l-

istess konvenuti spiccaw ma darux ghal fuq isem l-atturi appellanti.

Ghalhekk lanqas dan it-tieni aggravju ma jimmerita li jigi milqugh.

Imiss li jigi trattat it-tielet aggravju, fejn l-atturi appellanti jilmentaw dwar

ic-cahda tal-ewwel, it-tieni, it-tielet, ir-raba' u s-seba' talbiet attrici.

Huma jargumentaw li l-ewwel talba taghhom tikkonsisti li jigi dikjarat fatt

li fil-fehma taghhom jinsab ippruvat sew, u cioe`, li l-konvenuti ntrabtu li

jitrasferixxu l-permessi taghhhom tal-laundry lill-atturi, xi haga li baqghu

Ghalhekk jikkritikaw is-sentenza appellata fis-sens li

kkonkludiet li dan il-fatt ma giex ippruvat, meta l-istess Qorti qabel

rrimarkat mhux biss li dan il-fatt gie ppruvat, izda li lanqas biss kien

ikkontestat.

Ladarba kellu jirrizulta dan il-fatt, isegwi li l-ewwel Qorti

kellha tilqa' wkoll it-talbiet konsegwenzjali, jew uhud/wahda minnhom,

sabiex b'hekk jinghataw rimedju.

Jishqu li l-konvenuti appellati ma

kellhomx il-permessi kollha sabiex joperaw il-laundry u dan il-fatt wassal

ghall-problemi li rrinfaccaw l-atturi peress li ta' spiss kienu jmorru l-

L-atturi appellanti jikkontendu li fil-fehma taghhom jixirqilhom rimedju

bhal li ma jithallasx bilanc jew li jkun hemm rifuzjoni ta' hlas u dan bhala

likwidazzjoni ta' danni ghall-inadempjenza kuntrattwali, li wasslet ghal

telf ta' avvjament ghalihom, fost affarijiet ohra.

Jishqu li meta

ddisponew mill-makkinarju inkwistjoni, huma thallsu prezz irrizorju

peress li dan kien sar obsolete.

Fil-fehma taghhom l-ewwel Qorti ffukat

fuq dawk li setghu kienu n-nuqqasijiet taghhom fit-trasferiment tal-

permessi mehtiega u skartat ghal kollox in-nuqqasijiet tal-konvenuti.

Jghidu li huma ma jilmentawx li l-konvenuti m'ghamlu xejn, izda li ma

sarx il-process kollu biex il-permessi effettivament jigu rilaxxati minn fuq

isem il-konvenuti u jghaddu l-permessi ghal fuqhom.

jikkoncedu li n-nuqqas ta' permessi fuq il-bqija tal-makkinarju kienet

parti mill-problema, jinsistu li l-konvenuti lanqas ittrasferew il-permessi li

L-atturi appellanti jghidu wkoll li l-argument tal-ewwel Qorti li messhom

fethu kawza biex

lill-konvenuti

il-permessi,

minflok dik li ghamlu biex jinvalidaw il-kuntratt tal-1994, hija wahda

fallaci, altrimenti kien ikollhom jibqghu jhallsu l-kera ghal laundry li ma

Jaghmlu referenza wkoll ghas-sentenza deciza fuq

riferita u li ggib referenza numru 568/96, u ghalkemm jishqu li

id-decizjoni

finali u bl-ebda mod m'huma qeghdin

jikkontestawha, jibqghu jinsistu li bhala fatt, ma kienux jafu li certu

makkinarju tal-laundry ma kienx kopert bil-permess.

f'dik il-kawza gie deciz li l-konvenuti Boccato Calleja urewhom il-permessi qabel

il-kuntratt u allura messhom kienu

madankollu dik il-Qorti kkonkludiet ukoll li huwa possibli li l-istess atturi

ffirmaw il-kuntratt ghaliex hasbu (zball ta' fatt), li l-makkinarju mibjugh

kien kollu kopert bil-permess mehtieg, meta huma nducew lilhom

infushom f'tali zball ghaliex m'ezaminawx sew id-dokumenti, u ghalhekk

jilmentaw li l-ewwel Qorti nnegatilhom dak koncess mill-Qorti l-ohra,

cio li l-atturi appellanti verament ma kienux jafu li certu makkinarju ma

kienx kopert bil-permess.

Sa fejn dan l-aggravju huwa in parti repetizzjoni ta' dak li nghad qabel

taht l-ewwel zewg aggravji, din il-Qorti a skans ta' repetizzjoni tirreferi

ghall-kunsiderazzjonijiet taghha fir-rigward.

Ghandu jinghad ukoll li

safejn dan l-istess aggravju jissejjes fuq in-nuqqas ta' qbil tal-atturi

appellanti mal-apprezzament tal-provi maghmul mill-ewwel Qorti, jigi

ribadit li huwa llum principju ben stabbilit li f'dak li ghandu x'jaqsam mal-

apprezzament tal-provi, din il-Qorti, fil-kapacita` taghha ta' qorti ta'

revizjoni, ma tiddisturbax l-apprezzament tal-provi maghmula mill-ewwel

Qorti, sakemm ma jkunx hemm xi raguni li tiggustifika tali ri-ezami.

prassi ormai stabbilita li fin-nuqqas ta' provi li juru li tezisti raguni jew

ragunijiet serji u gravi bizzejjed li jiddettaw mod iehor, din il-Qorti tat-tieni

jista'

l-apprezzament u

evalwazzjoni tal-provi li jkunu saru mill-ewwel Qorti, u li, allura, tkun

qeghda fl-ahjar qaghda li tisma', tikkontrolla u tevalwa l-istess provi u

xhieda prodotta u mismugha quddiemha.

ta' din il-Qorti fil-kawza fl-ismijiet Laura Zidan et v. Francis Elnaib et

deciza fis-27 ta' April, 2001).

Meta tapplika dawn il-principji ghall-kaz in

ezami, u wara li rat il-provi in atti, din il-Qorti ma tirrizultalha ebda raguni

valida sabiex tiddisturba l-apprezzament tal-provi hekk kif maghmul mill-

Dan jinghad ukoll peress li, meta din il-Qorti ezaminat l-atti

tal-kawza, waslet ghall-istess konkluzjoni tal-ewwel Qorti u ma tarax li

fil-konsiderazzjonijiet taghha cahdet lill-atturi appellanti mir-rizultanzi tal-

proceduri l-ohra bejn il-kontendenti fil-kawza.

Issa fil-fehma ta' din il-Qorti jigi ribadit li r-raba' klawsola tal-kuntratt bejn

il-kontendenti fil-kawza dwar il-permessi kienet wahda bilaterali u

ladarba l-atturi appellanti qeghdin isejjsu l-azzjoni taghhom fuq l-allegat

nuqqas da parti tal-konvenuti appellati li jaqdu l-obbligi taghhom tal-

kuntratt kien jispetta lill-atturi appellanti jressqu provi konvincenti ta' tali

inadempjenza da parti tal-konvenuti.

Ma jiswa xejn l-ilment tal-atturi

appellanti li l-ewwel Qorti kkoncentrat fuq in-nuqqasijiet taghhom minflok

tal-konvenuti, peress li kien jispetta lill-appellanti jikkonvincu lill-Qorti

mod iehor bi provi univoci u inekwivokabbli.

Din il-Qorti, bhal ta'

qabilha, mhix konvinta sal-grad mehtieg li l-permessi li kellhom il-

konvenuti appellati ma darux bi htija taghhom ghal fuq l-atturi appellanti.

Hekk ukoll ma jiswa xejn l-ilment tal-atturi appellanti dwar it-telf li

ghamlu mill-bejgh tal-makkinarju li tieghu dahhlu somma rrizorja.

kienet konsegwenza wkoll tal-ghazla tat-tip ta' azzjoni li hadu l-istess

atturi appellanti li ppreferew jitterminaw il-kirja u jbieghu l-makkinarju

milli jittantaw xi tip ta' azzjoni ohra. vvjament l-atturi appellanti kellhom

kull dritt li jittantaw dik l-azzjoni li deheritilhom xierqa biex jikkontestaw il-

Izda lil hin minn dik l-azzjoni li ma rnexxietx, ladarba

accettaw il-konsenja tal-makkinarju u sussegwentement iddisponew

minnu, l-atturi appellanti ma jistghux issa jilmentaw dwar il-bilanc li

kellhom ihallsu fir-rigward tal-istess makkinarju, jew jippretendu li

jinhafrilhom jew li issa tigi ordnata rifuzjoni tal-hlas maghmul, peress li

ma jezistux ic-cirkostanzi mehtiega sabiex tigi ordnata tali rifuzjoni,

ladarba ma tirrizultax l-inadempjenza kuntrattwali bi htija tal-konvenuti

Ghalhekk lanqas dan it-tielet aggravju ma jimmerita li jintlaqa'.

Fl-ahhar aggravju, l-atturi appellanti jilmentaw mic-cahda tal-hames, is-

sitt u s-seba' talbiet taghhom.

Joggezzjonaw ghall-konsiderazzjoni

maghmula mill-ewwel Qorti fir-rigward tal-osservazzjoni taghha dwar ir-

fis-sens

li huma mhumiex qeghdin

jippretendu li l-kirja ghadha fis-sehh izda jsostnu li l-kuntratt tal-1994

ghadu validu, li mhix l-istess haga.

Jinsistu li l-klawsola numru disgha

rigwardanti l-penali ghadha fis-sehh, peress li fil-kuntratt jinghad li "tibqa'

in vigore sakemm ikun ghadu validu dan il-kuntratt attwali."

Jinsistu li,

ladarba permezz tal-kawza l-ohra ma rnexxietx l-azzjoni taghhom u

ghalhekk il-kuntratt baqa' validu, ifisser li anke l-klawsola numru disgha

baqghet valida, peress li wara kollox il-konvenuti appellati rrendew l-

istess kuntratt titolu ezekuttiv sabiex jirkupraw il-bilanc tal-prezz tal-

L-atturi appellanti

jargumentaw ukoll

l-prezz

makkinarju ma kienx wiehed reali, izda kien gholi peress li kien jahseb

ukoll ghal kumpens lill-konvenuti appellati, talli kienu qeghdin jiccahdu

mid-dritt li jifthu laundry ohra, kif ukoll ghall-avvjament tan-negozju.

Ghalhekk jargumentaw li d-danni prelikwidati fl-ammont ta' ghoxrin elf

lira Maltin (Lm20,000), huwa l-valur ta' dik ir-rabta u huwa mplicitament

inkluz fil-prezz ta' wiehed u hamsin elf Lira Maltin (Lm51,000) ghall-

makkinarju, hekk kif kien inkluz ukoll il-prezz tal-avvjament tal-laundry.

Jigi osservat li parti minn dan l-aggravju huwa repetizzjoni ta' dak

Fir-rigward ta' dan l-ahhar aggravju

jigu rilevati s-segwenti principji: "hija regola

fundamentali tal-ligi li l-kuntratti ghandhom jigu esegwiti in 'bona fede' u

li jobbligaw mhux biss dak li jinghad fihom, izda wkoll ghall-konsegwenzi

kollha li ggib maghha tali obbligazzjoni": ara sentenza ta' din il-Qorti tal-

25 ta' Gunju 1996, fil-kawza fl-ismijiet Joseph Francis Bihiga

Fuq din il-bazi tal-bona fede, huma

mibnija l-Artikoli 1002 et sequitur tal-Kodici Civili (Kap. 16 tal-Ligijiet ta'

Malta) dwar l-interpretazzjoni tal-kuntratti.

Partikolarment l-Artikolu

1002 jipprovdi li "Meta l-kliem ta' konvenzjoni mehud fis-sens li ghandu

interpretazzjoni."

Filwaqt li l-Artikolu 1003 jipprovdi illi: "Meta s-sens tal-

kelma ma jaqbilx ma dak li kellhom fi hsiebhom il-partijiet kollha, kif ikun

jidher car mill-pattijiet mehudin kollha flimkien, ghandha tghodd l-

intenzjoni tal-partjiet" (Ara wkoll sentenza ta' din il-Qorti deciza fil-15 ta'

Dicembru 1995, fil-kawza fl-ismijiet Stanislao EI Khabuli v. Chev Antonio

M'hemmx dubju wkoll li "l-obbligazzjonijiet iridu jiftehmu li

jaghmlu sens (jekk jista' jkun buon sens) u l-kuntratti ghandhom ikunu

interpretati in bona fede": ara sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili fit-

30 ta' April 1987, fil-kawza fl-ismijiet Carmelo Brahmi v. Joseph Papps Compagno

Applikati dawn il-principji ghall-kaz in ezami, jibda billi jigi osservat illi l-

atturi appellanti ma ressqu ebda prova dwar il-valur "reali" tal-

makkinarju meta dan kien mibjugh lilhom, kif lanqas ma ressqu prova

tal-prezz irkuprat minnhom meta ddisponew minnu wara li gie fi tmiem

il-kuntratt ta' kirja.

Filwaqt li huwa possibbli li l-prezz ta' wiehed u

hamsin elf Lira Maltin (Lm51,000) kien jinkludi fih il-prezz tal-avvjament

tal-laundry, madankollu l-kuntratt ma jghid xejn f'dan ir-rigward, kif

lanqas ma jindika ebda rabta bejn dan il-prezz tal-makkinarju u s-

somma ffissata bhala penali kontra s-sid li ma jiftahx negozju iehor ta'

laundry sakemm jibqa' validu l-kuntratt.

Huwa ritenut li l-kliem adoperat

fil-kuntratt huwa car u ghalhekk ma jaghti lok ghal ebda interpretazzjoni

ghajr dak li jirrizulta minnu.

Lanqas jirrizulta ppruvat li l-partijiet fuq il-

kuntratt kellhom xi intenzjoni differenti minn dak li jirrizulta minnu.

Jekk din il-Qorti tapplika l-principju tal-bon sens, tqis ghal kwantu ovvju li

ladarba kif inghad qabel ir-raba' u d-disa' klawsoli tal-kuntratt huma

ritenuti relattivi ghal dik il-parti tal-kuntratt li jipprovdi ghall-kirja, jigi

ribadit li hekk kif il-kirja giet fi tmiem, hekk ukoll il-klawsoli l-ohra relattivi,

inkluz dik tal-penali, ma baqghux fis-sehh.

Ma jistax jinghad li hemm

logika wara l-argument tal-atturi appellanti li, ladarba l-konvenuti

appellati fittxewhom ghall-hlas ta' bilanc tal-prezz tal-makkinarju, mela l-

parti tal-kuntratt li kienet tipprovdi ghal penali kontra s-sid sabiex ma

jiftahx negozju b'kompetizzjoni diretta mal-inkwilin ghandha tibqa' fis-

sehh, ladarba din ir-rabta ma tirrizultax minn qari tal-klawsoli tal-kuntratt.

Jigi ribadit li dik il-klawsola kienet taghmel sens sakemm l-inkwilin baqa'

jopera f'dak il-qasam.

Hekk kif giet fi tmiem il-kirja, huwa ritenut li dik il-

klawsola ma baqghetx fis-sehh u l-atturi appellanti ma jistghux jittantaw

jinvokaw dik il-klawsola sabiex jipprovaw ipacu d-djun taghhom, jew

jirkupraw dak li hallsu, peress li jirrizulta ampjament ippruvat li l-

konvenuti appellati regghu fethu negozju ta' laundry snin wara li l-atturi

appellanti tterminaw il-kirja inkwistjoni u ghalhekk ma hemm ebda jedd

ghall-imposizzjoni tal-penali kif jippretendu l-atturi appellanti.

Isegwi li lanqas dan l-ahhar aggravju ma jimmerita l-akkoljiment tieghu.

Ghaldaqstant, ghar-ragunijiet premessi, tiddisponi mill-appell interpost

mill-atturi appellanti konjugi Zammit billi tichad l-istess u tikkonferma fis-

shih is-sentenza appellata tad-29 ta' Lulju, 2013 fl-ismijiet premessi.

L-ispejjez tal-prim'istanza ghandhom jithallsu kif deciz mill-ewwel Qorti,

filwaqt li l-ispejjez ta' din l-istanza, jithallsu mill-istess atturi appellanti