QORTI TAL-MAĠISTRATI (GĦAWDEX) ĠURISDIZZJONI SUPERJURI SEZZJONI ĠENERALI MAĠISTRAT DOTTOR PAUL COPPINI LL.D. Illum it-Tlieta, 24 ta' Ottubru 2017 Rikors Ġuramentat Numru: 47/2016 PC Louis u Eucharistica konjuġi Refalo vs John u Jeanette konjuġi Grima sentenza in parte

Il-Qorti, Rat ir-Rikors Ġuramentat li permezz tiegħu l-atturi, wara li ppremettew: Illi permezz ta' skrittura ffirmata quddiem in-Nutar Dottor Josianne Alshlash fl-erbatax (14) ta' Settembru elfejn u ħamsa (2005) l-intimati rrikonoxxew li huma debituri tas-somma ta' ħamsa u għoxrin elf u ħames mitt Lira Maltin (Lm25,500), illum ekwivalenti għal disgħa u ħamsin elf tlett mija u disgħa u disgħin Euro u żewġ Euro ċenteżmi (€59,399.02ċ) li kienet lilhom mislufa, hekk kif jirriżulta mill-iskrittura mill-intimati hawn annessa u mmarkata bħala Dok.

A; Illi l-partijiet permezz ta' l-iskrittura privata hawn fuq riferita ftehmu li l- konvenuti għandhom jħallsu s-somma mislufa lura lill-atturi fi żmien ħames snin mid-data ta' dik l-iskrittura; Illi f'każ li l-ammont jintradd lura entru l-perijodu stabbilit ta' ħames snin, l- interessi ma kienux ikunu applikabbli;

Paġna 1 minn 4

L-atturi kienu qablu li jsellfu lill-konvenuti din is-somma press li l- konvenuta Jeanette Talbot hija bint l-atturi; Illi minkejja t-trapass taż-żmien il-konvenuti baqgħu ma rritornawx is- somma lilhom mislufa; Illi matul dan iż-żmien ir-relazzjoni bejn il-kontendenti sfortunatament marret għall-agħar; Ili f'laqa' miżmuma fl-uffiċċju ta' l-Avukat Dr. Deborah Cachia Barbara, wara April 2015, li fiha kien hemm preżenti kemm l-atturi u kif ukoll il-konvenuti u l- Avukat Dr. Carmelo Farrugia Gouder u l-Avukat Dr. Deborah Borg Pellicano, il-konvenuti ammettew li huma debituri tal-atturi għalkemm kien inqala' disgwid jekk u kif għandu jsir il-pagament tas-somma mislufa; Illi minkejja dan din l-ammissjoni da parti tal-atturi, u minkejja wkoll diversi interpellazzjonijiet magħmula kemm b'ittra bonarja datata sittax (16) ta' Frar elfejn u sittax (2016) u kemm b'ittra uffiċċjali numru 250/2016 tat-tnejn (2) ta' Ġunju elfejn u sittax (2016), dana l-ammont baqa' ma tħallasx mill-konvenuti u għalhekk kellha ssir din il-kawża.

Talbu lill-konvenuti jgħidu għaliex m'għandhiex din il-Qorti: 1.

Tiddikjara lill-konvenuti huma debituri ta' l-atturi għas-somma ta' disgħa u ħamsin elf tlett mija u disgħa u disgħin Euro u żewġ Euro ċenteżmi (€59,399.02ċ) rappreżentanti self brevi manu;

Tikkundanna lill-konvenuti sabiex iħallsu lill-atturi is-somma ta' disgħa u ħamsin elf tlett mija u disgħa u disgħin Euro u żewġ Euro ċenteżmi (€59,399.02ċ) għar-raġunijiet kif fuq dettaljati u l-imgħaxijiet kontra l- istess konvenuti mid-data ta' meta sar dovut il-pagament lura tas-somma mislufa sad-data tal-pagament effettiv.

Bl-ispejjeż kompriżi dawk tal-ittra uffiċċjali tat-tnejn (2) ta' Ġunju elfejn u sittax (2016) li minn issa inġunti in subizzjoni.

Rat ir-Risposta Ġuramentata tal-konvenuti li eċċepew: 1.

Illi fl-ewwel lok in linea preliminari, it-talbiet attriċi huma preskritti a

tenur tal-Artikolu 2156 (e) tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta;

Illi subordinatament u mingħajr preġudizzju għall-ewwel eċċezjoni, it- talba attriċi għall-ħlas tal-imgħax hija preskritta a tenur tal-Artikolu 2156 (d) tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta;

Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, fil-mertu l-esponenti qed jikkontestaw bil-qawwa kollha l-premessi u t-talbiet kollha tal-attriċi

Paġna 2 minn 4

bħala infondati fil-fatt u fid-dritt u għandhom jiġu miċħuda in toto bl- ispejjeż kontra l-istess atturi.

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri fil-fatt u fid-dritt jekk ikun il-każ.

Rat id-digriet tagħha tat-23 ta' Mejju 2017 fejn ħalliet il-kawża għal-lum għas-sentenza dwar l-eċċezzjonijiet preliminari tal-preskrizzjoni.

Rat in-Noti tal-Osservazzjonijiet rispettivi tal-kontendenti dwar dawn l- eċċezzjonijiet.

Rat l-atti l-oħra kollha tal-kawża, inklużi d-dokumenti esebiti.

Ikkunsidrat: Illi permezz ta' din il-kawża l-atturi qegħdin jittentaw jirkupraw mingħand il-konvenuti somma ta' flus li huma jgħidu li kienu selfuhom u li l-konvenuti qed jiċħdu li għandhom jagħtu.

Preliminarjament il-konvenuti eċċepew il-preskrizzjoni estintiva a tenur tal- attikolu 2156 (d) u (e) tal-Kap.

16, li jistipulaw li: "2156.

L-azzjonijiet hawn taħt imsemmija jaqgħu bi preskrizzjoni bl-egħluq ta' ħames snin: .… (d) l-azzjonijiet għall-ħlas ta' mgħaxijiet ta' somom meħuda b'self jew taħt titolu ieħor, u, in ġenerali, ta' dak kollu li jitħallas bis-sena jew kull tant żmien ieħor aqsar minn sena; (e) l-azzjonijiet għar-radd ta' flus mogħtija b'self, jekk is-self ma jirriżultax minn att pubbliku;" Fil-każ in eżami l-atturi qed ifittxu lill-konvenuti biex iħallsuhom flus li jgħidu li kienu sellfuhom bis-saħħa ta' skrittura privata,1 u l-imgħaxijiet relattivi.

Għalhekk huma tassew is-subinċiżi (d) u (e) tal-artikolu 2156 tal- Kap. 16 japplikaw għal każ in eżami.

Il-konvenuti nfatti jikkontendu, kif anke jsostnu inekwivokament fin-Nota ta' sottomissjonijiet tagħhom,2 li t- talba tal-atturi hija preskitta bil-perkors taż-żmien stipulat fil-liġi.

Imma fejn qabel l-emendi fil-liġi li daħlu fis-seħħ iżjed kmieni din is-sena, f'tali ċirkostanzi kien imbagħad jispetta lill-atturi biex jippuvaw li din il- preskrizzjoni ġiet b'xi mod interrotta bir-rikonoxxximent espress jew tacċtu

tal-konvenuti, illum il-ġurnata dan mhux biżżejjed.

Dan għaliex l-artikolu

2160 tal-Kodiċi Ċivili, kif emendat,3 issa jesiġi li:

A annessa mar-Rikors Ġuramentat a fol.

4 tal-proċess 2 Ara Nota tal-14.08.2017 a fol.

29 – 37 tal-proċess 3 Att Nru I u Att Nru. VIII tal-2017

Paġna 3 minn 4

(1) Il-preskrizzjonijiet imsemmija fl-artikoli 2147, 2148, 2149, 2156 u 2157, m'għandhomx effett jekk il-partijiet li jeċċepuhom, ma jagħtux ġurament minn jeddhom waqt il-kawża li mhumiex debituri, jew li ma jiftakrux jekk il-ħaġa ġietx imħallsa.

(2) Jekk il-ġurament jingħata mill-werrieta tal-persuna li tagħha l-attur jippretendi li kien kreditur, jew minn oħrajn li l-jeddijiet tagħhom ġejjin mingħand dik il-persuna, il-preskrizzjonijiet fuq imsemmija ma jkollhomx effett jekk huma ma jistqarrux li ma jafux li l-ħaġa għandha tingħata.

(3) Fil-proċeduri għall-ġbir ta' debiti li għalihom hemm referenza fil-proviso għall-artikolu 2156, meta parti tagħti ġurament li hija mhijiex debitur, din trid tagħti raġunijiet għaliex qed tqis lilha nnifisha li mhijiex debitur."

Fil-każ in eżami, pero', sakemm din il-kawża tħalliet għas-sentenza fuq dawn l-eċċezzjonijiet, kienet laħqet xehdet biss l-attriċi.4 Il-konvenuti baqgħu ma xehdux minn jeddhom waqt is-smiegħ tal-kawża li mhumiex debituri, jew li ma jiftakrux jekk il-ħaġa ġietx imħallsa, kif jesiġi s-sub-inċiż (1) tal- artikolu 2160 hawn ċitat, u wisq anqas ma taw ir-raġunijiet tagħhom għaliex iqisu lilhom infushom li mhumiex debituri, kif jesiġi is-sub-inċiż (3) tal-istess artikolu.

Anzi fl-udjenza tat-28 ta' Marzu 2017, il-legali tal-konvenuti ddikjara li m'għandux provi xi jressaq fuq l-eċċezzjonijiet tal-preskrizzjoni.5 Għalhekk f'dawn iċ-ċirkostanzi, l-Qorti ma jibqagħlha ebda għażla għajr li tiċħad iż-żewġ eċċezzjonijiet tal-preskrizzjoni mressqa mill-konvenuti, u tħalli l-kawża għall-kontinwazzjoni fuq il-mertu.

L-ispejjeż jibqgħu riservati għas-sentenza finali.

(ft) Paul Tonwuru Maġistrat

D/Reġistratur

Vera Calleja Montbello Għar-Reġistratur 24.10.2017 – Sup47.2016 – Louis Gove! et vs John Talbot et 1009

4 Ara affidavit tagħha ppresentat fit-23 ta' Novembru 2016 5 Ara verbal a fol.

Paġna 4 minn 4


Qorti tal-Magistrati (Malta) Bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali Magistrat Dr. Donatella M. Frendo Reva Abela Parnis LL.D., Mag.

Il- Pulizija (Spettur Arthur Williams:) (Spettur Carol Carabott Scicluna) -vs- Fernando Frendo Cumbo Delmar, detentur tal-karta tal-identità bin-numru 221679M

Kumpilazzjoni Nru. 502/2013 Il-Qorti, Rat l-imputazzjonijiet migjuba kontra l-imputat Fernando Frendo Cumbo Delmar u ċioè talli: F'Marzu 2013 u fix-xhur ta' qabel f'dawn il-gżejjer, b'diversi atti magħmulin fi żmienijiet differenti, iżda li jiksru l-istess dispożizzjoni tal-Liġi u li ġew magħmula b'riżoluzzjoni waħda:

Appropja billi dawwar bi profit għalih jew għal persuni oħra, is-somma ta' aktar minn €2,329.37 għad-dannu ta' Gasco Energy Ltd, liema somma ġiet fdata jew ikkunsinnata lilu taħt titolu li jġib miegħu l-obbligu tar-radd tal- ħaġa jew li jsir użu minnha speċifikat liema somma ġiet fdata jew kummerċ, ikkunsinnata amministrazzjoni, kariga jew servizz tiegħu għad-dannu tal-kumpanija Gasco Energy Ltd;

lilu minħabba

l-professjoni,

B'mezzi kontra l-ligi, jew billi ghamel uzu ta' ismijiet foloz, jew ta' kwalifiki foloz, jew billi inqeda b'qerq iehor, ingann, jew billi wera haga b'ohra sabiex jgieghel titwemmen l-ezistenza ta' intraprizi foloz, jew ta' hila, setgha fuq haddiehor, jew ta' krediti immaginarji, jew sabiex iqanqal tama jew biza' dwar xi grajja kimerika, ghamel qligh ta' aktar minn €2,329.37 ghad-dannu ta' Gasco Energy Ltd;

Għamel

falsifikazzjoni

f'att awtentiku u pubbliku,

fi skrittura kummerċjali jew ta' bank privat, falsifikazzjoni jew b'tibdil fl-iskrittura jew fil- firem, billi ħoloq pattijiet, dispożizzjonijiet jew obbligi foloz jew ħelsien falz minn obbligi, jew billi daħħal dawn il-pattijiet, dispożizzjonijiet, obbligi jew ħelsien minn obbligi f'dawn l-atti jew skritturi wara li jkunu ġew iffurmati, inkella billi żied jew biddel klawsoli, dikjarazzjonijiet jew fatti, illi dawk l-atti jew skritturi kellhom ikollhom fihom jew kellhom jippruvaw.

Ikkommetta serq ta' cilindri ghad-dannu ta' Gasco Energy Ltd, liema serq huwa kkwalifikat bil-valur il jeċċedi €2,390.24 u kkwalifikat bil-valur u bil- persuna.

Rat in-nota ta' l-Avukat Generali tat-2 t'Ottubru, 2013,1 permezz ta' liema baghat lill-imputat biex jigi gudikat minn din il-Qorti bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali kif mahsub fis-segwenti artikoli:

Fl-artikoli 18, 293, 294 u 310(1)(a) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta; Fl-artikoli 18, 308 u 310(1)(a) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta; Fl-artikoli 18 u 183 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta; u Fl-artikoli 18, 261(c)(d), 267, 268, 279(b) u 280(1) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta; Fl-artikoli 17, 31 u 533 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Rat li l-imputat ma kellux oggezzjoni li l-kaz jigi trattat bi procedura sommarja.

Rat l-atti u d-dokumenti kollha.

Semghet it-trattazzjoni finali.

Ikkunsidrat:

Illi Paul Rapa Parretti, CEO ta' Gasco Energy Limited, ta rendikont ta' dak li wassal sabiex isir rapport mal-pulizija: "bdejna noperaw minn impjant gdid minn Benghajsa f'Lulju tat-2012 u sa Dicembru tat-2012, l-istock report, il-monthly stock report tal-ahhar tax-xhar dejjem deher li kien normali.

F'Jannar deher li kien hemm xi diskrepanzi u ahna ovvjament bdejna nippruvaw naraw x'kienu dawn id-diskrepanzi… First time.

Ahna ovvjament bdejna ninvestigaw ghax ghall-ewwel tibda tghid x'inhi l-istorja u fi Ta' Sannat ergajna sibna diskrepanzi li kienu anki ikbar.

Filfatt imbaghad skoprejna li kien hemm serq u skoprejnieh dan fit-tmienja ta Marzu l-impjegat taghna jew l-ex impjegat taghna ghax issa m'ghadux jahdem maghna keccejnieh ammetta li kien in collusion ma dak li kien qed jghid hu u sitt disrtibuturi fejn kien itihom il-gas u ma kienx jirregistrhom fuq ic-chits jigifieri......F'dawn il-kazi li kien qed jigri kien qed jghabbi hamsa, jirrekordja tlieta u tnejn ovvjament jigu misruqin.".2 Ikompli jispjega kif wasslu sabiex jiddeterminaw li kien qed isir dan is- serq ta' cilindri "ahna ghandna s-sistema tac-CCTV li ghandna madwar is-site kollha u wara li skoprejna kien hemm jidhru diskrepanzi minn dak irregistrat fuq ic-chit ghal dak li hemm fisikament fuq il-vedio.… Dan il-film juri l-vetturi dehlin, u peress illi ovvjament ic-cilindri jkunu mghobbijin fuq barra tat-truck minn fuq wara tat-truck, wiehed jista jghoddhom anki minn fuq ic-CCTV.

Mbaghad hemm il-process kollu sakemm jinhatt u jitabba u jerga johrog."3 Ix- xhud esebixxa USB bil-footage4 u stills5 li jirrigwardaw l-imputat fil-granet tal-4 u l-5 ta' Marzu, 2013, li skond hu juru diskrepanza bejn dak li nhareg mill-impjant u dak li effettivament gie mghobbi fuq it-truck.6 Mill-audit li ghamlet il-kumpanija rrizulta li kien hemm diskrepanza ta' €179,570.7 Roderick Caruana Pisani kien sussegwentement ghadda nofs dan l- ammont rapprezentanti 50% tal-ammont misruq peress li skond hu kien jaqsam id-dhul mad-distributuri.

In kontro-ezami jikkonferma li hu kien pprezenta l-footage kollu relatat mal-imputat8 li kif inghad kienu biss ta' jumejn!

Isemmi li hemm mal-31 distributur u li dawn jistghu ikollhom aktar minn truck wiehed jew izjed minn xufier wiehed fejn ic-cilindri setghu jingabru mix-xufiera ta' distributur licenzjat; l-imputat kellu mieghu xufier lil huh Riccardo.9 Il-

verifikar dwar kemm kien hemm vojt u kemm ittiehed mimli kien "isir at the point of loading, ma kienx isir biex niftehmu double checking." 10 fejn ghalhekk kien jiddependi fuq l-operat tal-cylinder controllers fosthom Roderick Caruana Pisani li kien jaghmel "unloading, counting and reloading"11 anzi "Ic-cilinder controller li qed nirreferu ghalih bhala Roderick, ic-cilinder controller huwa wkoll il-forklift driver li qieghed ihott u jghabbi biex niftehmu."

Madanakollu jghid li d-distributur nnifsu wkoll ikun qed jghodd mal- operatur u jkun jaf x'qed jitghabba u jinhatt fuq it-truck tieghu.12Ix-xhud ikkonferma li wara dan il-kaz l-imputat baqa' jsegwi l-operat tieghu kif ukoll li minflok spot checks tramite is-CCTV bdew isiru 100% checking fejn min jidhol jigi mghoddi darbtejn in and out.

13 Illi Robert Schembri Mc Intyre, plant manager mal-Gasco Energy Ltd., xehed dwar kif saru jafu li kien qed issir serq ta' cilindri mill-kumpanija: "Jiena bhala manager fl-ahhar ta' kull xahar naghmel l-istock take u nara x'hareg u x'ma dahalx u x'hin ghamilna l-istock take ta' Jannar sibna diskrepanza ta' ammont ta' gas li ma nafux fejn mar.

U bdejna ninvestigaw biex naraw x'gara u nghidlek id-dritt f'Jannar ghalkemm isuspettajna li setgha kien hemm serq, l- ammont kien tant kbir li qisu skartajnieha l-affari.

Gie Ta' Sannat u d-diskrepanza rdupjat.

Ghamilna c-chekkijiet kollha u ndunajna li qeghdin johorgu c-cilindri mill-impjant mhux iddikjarati.

Bdejt naghmel naqa checking fuq id-distributuri u fuq il-haddiema tieghi u wara tliet ijiem indunajna, qbadna kaz fil-fatt, fejn distributur dahal b'ammont ta' cilindri, ghabba ammont u hareg u ddikjaraw kemm il-haddiem taghna u kemm id-distributur ddikjaraw ammont inqas.

Jiena ghidtilhom itellawli l-karti, mall-ewwel, sfortunatament il-haddiem taghna lahaq induna li kont indunajt u rranga l-karti imma ovvjament il-karta tad- distributur ma gietx irrangata.

Mort ghand id-distributur u gibt il-karta jiena u kkonfrontajthom u ndunajt li kien hemm id-diskrepanza. .....u bghatna l- haddiem taghna kien Roderick Caruana Pisani, bghatna ghalih fl-ufficcju, u bdejna nsaqsuh x'gara, u ghal bidu beda jinnega, qal dan kien zball u ma ndunajtx, urejnieh li ma kienx zball u ghandna diskrepanza kbira ta' cilindri u wara ftit mbaghad ammetta x'kien qieghed jigri li kien involut ma numru ta' sitt distibuturi li kien ftiehem maghhom li jtihom numru iktar ta cilindri, jiddikjaraw inqas mbaghad jaqsmu l-flus..… Minn naha tieghi li ghamilt jiena fuq l-impjant ghandna numru ta' cameras, x'hin kont naf id-distributuri liema

huma bdejt naqbad gurnata partikolari li jigu huma, mill-vedios nara kif dahlu,

jimtlew minn dawn il-kontrolluri u

kemm kellhom cilindri meta dahlu narhom jabbu, jhottu, huma u hergin u nqabbel mal-karta u bdejt insib id-diskrepanza fic-cilindri wkoll."14 Meta mar d-dar tieghu, Roderick Caruana Pisani kien anke rritorna madwar €62,000.

In kontro-ezami jsemmi li kien hemm 3 haddiema, cylinder controllers, li distributur seta' jiddilja maghhom u kienu huma biss li kellhom l- awtorita` ihottu truck tal-gas u jergghu jimluh bic-cilindri.

Il-formoli kienu jiffirmahom ukoll id- distributur partikolari.15 Ikkonferma li kien hemm drabi fejn kien ikun hemm diskrepanzi li jigu senjalati mid-distributur dwar l-ammont ta' kemm cilindri thattew u kemm tghabbew, u minkejja li d-distributur lura d-diskrepanza l-kumpanija kienet taghti ikun ffirma dovuta.16 Spjega li gagga titpogga fuq it-truck, li jista' jiehu tmien gaggeg, permezz ta' fork lifter u kull gagga tiehu 35 cilindru.

Ikkonferma ukoll li fejn issir il-loading hemm cameras ta' sorveljanza li mhumiex mohbija.17 Meta d-distributur jigi biex ihallas ghall-ammont ta' cilindri dan kien isir billi jaghti cheque intestat lill-kumpanija Bubaqra, Iż-Żurrieq u jkun l- impjegat ta' dik il-kumpanija li jindika fuqu l-ammont dovut skond l- invoice li tkun saret mill-ufficju isfel.

Ix-xhud ikompli jixhed kif hu ra il- video footage u seta' jikkonstata li fil-5 ta' Marzu, 2013, l-imputat kellu diskrepanza ta' 70 cilindru u cioe` "Zewg gaggeg.

Fil-jumejn ta qabel ghandu zewg kazi ohra ta' hamsa u tletin u hamsa u tletin, ma nahsibx li zball, ghandi l-vedio cameras..… Ta' numru ta' cameras minn fuq is-site taghna fejn turi d-diskrepanza x'dahal, x'tabba, u x'hareg."18 Izid "Ha nispjega kif issir is- sistema, t-truck jidhol, l-impjegat taghna bil-lifter jaqbad u jhottlu l-gaggeg, u jitfahom fl-art.

Hemmhekk huma obligati jghoddu l-vojt biex jikkonciljaw..… flimkien u jridu jiftemu li hemm ammont nkella c-cilindri iridu jibqghu hemmhekk.

X'hin nabbulu c-cilindri l-godda jerga jsir l-ghadd, jaqblu u x'hin jaqblu t-tnejn l- huma jiffirmaw it-tnejn l-huma....d-distributur jghid kemm ghandu bzonn cilindri u ahna nabbulu c-cilindri.".19 Itemm ix-xhieda tieghu billi jghid li hu seta' jiddetermina kemm il-gagga kien hemm fuq it-truck (u li ma kienitx indikata bhala ammont li ttiehed mill-imputat) peress li din hi gagga li fiha zewg metri b'zewg metri u ghalhekk vizzwalment wiehed

seta' jaraha facilment.20Bonavia esebixxa diversi stills minn footage li skond hu huma ta truck DAF-170.21 Madanakollu l-Qorti ma setghetx tikkonferma dawn il-fatti peress li n- numru tat-truck ma jidhrix u wisq inqas l-imputat!

Din id-diffikulta` tigi anke riskontrata mill-espert tal-Qorti Dr. White Grech Farrugia Bennett.22 Giet prezentata invoice datata l-5 ta' Marzu, 2013, li turi li kienu ttiehdu b'kollox 177 cilindru u gie rritornat l-istess ammont.23 Gew prezentati stills ukoll ghal jum tal-4 ta' Marzu, 2013, li hemm indikat li dawn ittiehdu minn hu l-imputat,24 kif ukoll invoice li turi li tiehdu 242 u gew rritornati 233 cilindru.25.

Set stills ohra jirrisalu ghall-istess jum tal-4 ta' Marzu, 2013, fejn hemm indikat li t-truck jidher diehel hu tal-imputat bil- pjanca GAS026.26 Invoice relatata ma dan il-vjagg turi li ttiehdu 231 u gew rritornati 236.27 Jinghad mill-ewwel li l-firem fuq l-invoices jidhru differenti l-wahda mill-ohra.

Illi Stephen Degiorgio, chief financial officer fi hdan il-Gasco Energy Ltd., spjega l-involviment tieghu wara li gie skopert li kien qed ikun hemm diskrepanzi fl-ammont ta' gass li qed jinbiegh u dak li qed jigi prodott "L-impjant beda jopera f'Lulju 2012 u wara ftit xhur li beda jopera l-impjant u kollox kien miexi sew, lejn l-ahhar tas-sena bdejna nindunaw li setgha kien hemm xi varjanzi fl-istock taghna kkalkulat bejn dak li nbieghu u dak li nipproducu.

F'jannar hrigna rapport formali tieghu dan u kien hemm din id- differenza, fi Ta' Sannat zdieded din id-differenza u bdejna naghmlu inspections..… Li ghamilt jiena rajt ir-rapporti tad-differenza jigifieri bejn dak li bihhejna dak li pproducejna u niehdu in consideration l-operning u l-closing stock biex jigi jaqbel pressa poco ghax ikun hemm xi differenzi zghar imma kien hemm differenzi kbar."28 Esebixxa il-kalkoli li ghamel29 u spjega kif dawn saru "Ahna hareg id-differenza tal-ammont ta kili ghax ahna nistokkjaw in metric tons or in kilos, jiena dan qsamtu bejn id-daqs tac-cilindri li nbieghu ahna, s-suq

taghna huwa qisu 85% huwa domestic li huwa cilindru ta tnax il-kilo nghidu ahna, u 15% huwa kummercjali cilindru li huwa ikbar tal-25 kilo.

Jien ghamilt proportion ta' dawn ic-cilindri u hrigt mbaghad il-cost ta kull xhar jigifieri kemm jinbiegh, kemm jinbiegh cilindru per kilo f'Jannar u fi Ta' Sannat u hrigt ammont ta' differenza ta' kili u ammont ta' differenza ta' flus."30 Mill-kalkoli tieghu l-ammont ta' bejgh mitluf kien dak ta' €179,57031 u jsemmi li Caruana Pisani kien ghadda circa €63,000 "qal li dan kien nofs l-ammont li hu ghadda lid-distributuri f'cilindri".32 Jigi sottolinejat li 50% tal-ammont kkalkolat mill-kumpanija stess jizboq bil-bosta is-€63,000 li Caruana Pisani rritorna lill-kumpanija u dan ser jassumi rilevanza fil-konsiderazzjonijiet li ser taghmel din il-Qorti meta tasal biex tiddetermina l-kredibilita` tax-xhud Caruana Pisani!!

Illi Roderick Caruana Pisani xehed kif kien jahdem ma GASCO Energy Ltd. bhala lifter/operator u xogholu kien iqassam ic-cilindri tal-gass lid- distributuri, fosthom lill-imputat.33 Iddikjara li hu kien instab hati talli flimkien ma xi distributuri kien jindika li ttiehdu anqas cilindri mimlija u l-flus mill-bejgh tal-istess kien jinqasam bejnu w id-distributur.

Dawn il- flus kienu jigu mghoddija lilu mill-imputat hdejn id-dar tieghu f'Haz- Zabbar.34 Ma kienx kapaci jindika kemm kien l-ammont li l-kumpanija soffriet f'telf u l-frekwenza dwar meta dan kien isehh ghaliex skond hu kienet okkorenza ta' kull gimgha.35 Meta rega'xehed ikkonferma li kien ircieva l-flus "fejn id-dar" tieghu minghand l-imputat u dawn kienu jaslu "kull gimgha hux"36.

Ghalkemm ix-xhud jixhed fit-30 ta' Lulju, 2013 – u ghalhekk vicin id-dati li l-akkuzat gie akkuzat li wettaq r-reati addebitati lilu - isib diffikulta jindika iz-zmien li fih kien qed jigu mghoddija lilu dawn il-flejjes "Forsi sitt xhur, hamsa, ezatt bl-amment ma nafx ghax issa ghadda z-zmien hux.....seba xhur".37 Il-Qorti ftit tifhem ghaliex isib daqshekk diffikulta Caruana Pisani meta fi kliem is-CEO Agius Briffa Raggio l-impjant beda jahdem f'Lulju, 2012, u hu,

30 Fol.58 31 Fol.61 32 Fol.59 33 Fol.14 34 Fol.15 u fol.66-67 35 Fol.16 36 Fol.67 37 Fol.68 38 Ara ukoll xhieda f'dan is-sens ta' Stephen Degiorgio, Chief Financial Officer

Caruana Pisani, kien tkecca ftit wara l-bidu ta' Marzu, 2013 meta sar maghruf dak li kien qed isehh!

Jekk ghandu jigi emnut Caruana Pisani, dan ifisser li malli beda jopera l-impjant mill-ewwel inghata bidu ghal din il- kolluzzjoni bejnu u, inter alia, l-imputat.

Meta mistoqsi mill-abbli prosekutur sabiex jispjega kif origina l-ftehim u fhiex kien jikkonsisti, ix- xhud hu xott ghall-ahhar, ma jsemmi xejn dwar kif nibet tali ftehim, ta' min kienet l-ideja, kif zvolga dan il-ftehim u fatti relatati bhal per ezempju xi prekawzzjonijiet setghu ittiehdu sabiex ma jinqabdu.

Jghid biss "Kien idahhal ix-xoghol, ezempju kien idahhal sitt gageg, kont inizzillu hamsa, u meta kien jghabbi lura kont nghabbilu l-istess.

Kont nghabbih sitta u nnizzillu hamsa.… fuq il-karta hux li kienu jtuna tax-xoghol fuq ic-chit book." li kien jiffirma ukoll l-imputat.39 Illi l-Ispettur Carol Carabott Scicluna spjegat li fit-8 ta' Marzu, 2013, id-dirigenti tal- Gasco Energy Ltd kienu marru l-ghassa jaghmlu rapport dwar serq ta' cilindri tal-gass; maghhom kien hemm Roderick Caruana Pisani "fejn hu ammetta mal-kumpannija kif ukoll mal-Pulizija li kienet ghadejja bejnu u bejn sitt distributuri tal-gas bicca xoghol interna billi jitghabbew iktar cilindi milli suppost jigu ffirmati fuq ic-chit.

Is-Sur Caruana Pisani dakinhar ukoll li hadtlu l- istqarrija ammetta li kellu xi flus fejn dak il-hin flimkien ma membri tal- kumpannija marru biex gabu l-kumplament tal-flus fejn l-ammont kien ta tnejn u sittin elf u xi haga li huma gew irritornati bhala flus mill-ewwel lil kumpannija.

Minn dakinhar Roderick tressaq il-Qorti u kien wehel sentenza wkoll.

Bdejna nghajtu lin-nies li huwa kien indika, gibna l-footage u morna wkoll fuq il-post naraw kif din l-azzjoni kollha kif jidhlu t-trukkijiet kif jitghabbew, rajna l-process kollu kif isir u tkellimna mas-Sur Ħal Farrug, Ħal Luqa li jien qed nara hawnhekk fl-awla li qieghed indikat hawnhekk.

Huwa gie mitkellem, meta urejnieh u ghidnielu ahna bhala pulizija xi provi ghandna, hu nnega dan kollu u qal li dawk setghu kienu cilindri li dahlu mimlija pero ovvjament in- numru li kien indikat mill-kumpannija kien hafna iktar minn dak stipulat fuq il- karta u fuq dak li kien qed jghid s-Sur Frendo Cumbo Delmar, filfatt darba minnhom minn dak li pproduca s-Sur Agius Delicata fid-5 ta Marzu kien hemm 59 cilindru zejjed.

Ghal dan innega s-Sur Frendo Cumbo Delmar, darb'ohra fil-4 ta' Marzu kien hemm 35 cilindru zejjed".40

Ghandu jigi sottolinejat li meta l-Ispettur Mercieca pprezenta tlett

stqarrijiet tal-imputat fl-original taghhom (dik tat-23 ta' Mejju, 2013, hija

doppja), hu ben evidenti li l-firma tal-imputat fuq it-tlett kopji hi

identika.41 Ferm rilevanti ukoll hu l-fatt li l-firma tal-imputat fuq l- istqarrijiet tieghu huma identici ghall-firma fuq l-invoice no. B68440 tal-4 ta' Marzu 2013.

Ghandu daqstant iehor jigi sottolinejat li invoice no. B68438 tirrigwarda lil hu l-imputat.

Dan jirrizulta mill- istills li skond Schembri Mc Intyre juru it-truck misjuq minn hu l-imputat (hu jindika "Brother of Fernando") fejn il-hin hemm indikat hu dak tal-13:00 pm xhin dahal l- impjant42 u hareg 14:02.43 Anke dan il-hin hu ta' rilevanza ghax 34 minuta wara skond l-istills esebiti mill-istess Schembri Mc Intyre jidher diehel l- imputat bi truck GAS026 fil-14:36pm.44 Ghalhekk jirrizulta sal-grad rikjest mill-ligi li l-firma tal-imputat tidher fuq l-invoice B68440, filwaqt li dik fuq l-invoice B68438 probabbilment tappartjeni lill-huh, distributur hu ukoll ghalkemm l-invoice hi intestata fuq l-imputat, id- distributur licenzjat.

Ma saret l-ebda prova li l-firma li tidher fuq invoice B68806 tappartjeni ukoll lill-imputat.

Illi PS5212 Mario Williams: ikkonferma il-Current Incident Report45 redatt minnu fejn jinghad li meta kkonfrontat bl-allegazzjoni ta' serq ta' cilindri, kien hemm numru ta' distrbuturi li ammettew l-involviment taghhom, hekk kif ghamel Roderick Caruana Pisani, l-imputat u persuna ohra baqghu isostnu li ma kienu ghamlu xejn hazin "ghax fil-fatt ic-cilindri li huma indikati bhala zejda mill-kumpanija, ma huma xejn hlief cilindri li huma dahlu bihom mimlija u ghalhekk tikkompensa d-diskrepanza li wiehed kien qieghed isostni li kien hemm.

Huma nnegaw ukoll li qatt taw xi flus lir-Roderick Caruana Pisani jew iltaqaw mieghu...".46 Illi Marisa Debono Caruana in rapprezentanza tal-Vodafone intalbet taghti lista ta' telefonati bejn in-numri 40936205 u 83159761, liema numri hi qalet li ma kienux registrati.47 Jidhru diversi sms u telefonati li saru bejn dawn iz- zewg numri ghalkemm ix-xhud ma gietx mistoqsija tispjega liema minn dawn it-telefonati jew sms originaw minn liema numri.

Kif jixhed id-

Stqarrijiet a fol.

dokument esebit minnha li numru konsiderevoli saru anke f'hinijiet filghaxija48 u f'jiem ta' festa fit-8 u fil-25 ta' Dicembru, 2012.49 Illi mill-istqarrija tal-imputat jirrizulta li n-numru tal-mobile tieghu hu 83159761.50 Baqa' qatt ma ngiebet prova mill-prosekuzzjoni lil min Mhemmx dubbju li kien hemm jappartjeni in-numru 83159761! frekwenza kbira, anke fl-istess jum u f'temp qasir bejn dawn iz-zewg numri.

Il-fatt li kienu jsiru f'jiem ta' festa u filghaxija wkoll jindika familjarita` kbira bejn iz-zewg utenti!

Illi Dr Stephen White Grech Hamilton ipprezenta r-relazzjoni tieghu minn fejn, kif anke kellha okkazzjoni tirrileva din il-Qorti aktar il-fuq, mill-filmati "ma kienx f'posizzjoni li jikkonferma {bhal numru tal-pjanci tal-vettura (fost affarijiet ohra)]."52 Mill-istess relazzjoni jirrizulta li l-filmati tal-5 ta' Marzu, 2013, li skond Schembri Mc Intyre u Agius Parretti juru lill-imputat diehel bit-truck DAF913,05 hemm indikat li dawn il-filmati/stills gew registrati bhala ta' "Fernando brother Tuesday 5th March.docx"54 u minn imkien ma jissemma' l-imputat kuntrarjament ghal jum tal-4 ta' Marzu, 2013, fejn hemm riferenza kemm ghal huh kif ukoll ghall-imputat "Fernando Frendo Cumbo Delmar Monday 4th March.docx".55 Ghalhekk jigi mghobbi b'responsabbilita` unikament l-imputat?

Semplicement ghax hu kien d- distributur licenzjat u ghalhekk l-prosekuzzjoni (u l-kumpanija) qed tassumi – minghajr ma tipproduci d-debita prova dwar dan – li kull ma ghamel huh, kien bil-komplicita` tieghu?

Issir riferenza ghas-sentenza tal-Qorti tal-Magistrati (Malta) fl-ismijiet Il-Pulizija vs Lisa Cortis, Omissis:56

il-proceduri

CF7 a fol.103 fejn hemm indikat fuq l- istess stills "Fernando Frendo Cumbo Delmar" u dawk esebiti minn Robert Schembri Mc Intyre Dok.

31 fejn fix-xhieda tieghu a fol.28 jindika li kien l-imputat li dahal fl-impjant fil-jum tal-5 ta' Marzu, 2013.

Jigi osservat ukoll li kif irrileva l-espert Farrugia Farrugia Bennett hemm anke parti mill- filmati nieqes.

56 Per Onor. Magistrat Dr. Doreen Sant Cassia, Deciza 9 ta' Jannar 2012.

Illi huwa sabbilit fl-gurisprudenza taghna li biex persuna tinstab hatja bhala komplici jrid jirrisulta sodisfacentement pruvat mill-prosekuzzjoni – cioe` pruvat lil hinn mid-dubbju dettat mir-raguni – li din il- persuna (i) kienet taf li l-awtur tad-delitt ser iwettaq dak id-delitt u (ii) li hi deliberatament ghinitha biex hekk iwettaq d-delitt billi ghamet xi haga li tinkwadra f'wiehed mill-paragrafi (a) sa (e) tal-artikolu 42 tal- Kodici Kriminali.

Is-semplici fatt li dik il-persuna marret ma'l-awtur tad-delitt, u anke kienet fuq il-post waqt il-kommissjoni tad-delitt, ma jfissirx necessarjament li hija kienet taf x'kellhu f'mohhu.

Huwa veru li l-presenza ta' persuna fuq il-post tad-delitt u waqt li jkun qed jigi kommess id-delitt tista' tammonta ghall-komplicita` f'dak id-delitt kemm-il darba jkun jirrisulta li bejn dik il-persuna u l-awtur tad-delitt kien hemm il-hsieb komuni li jsir dak id-delitt, u li l-presenza ta' dik il-persuna effettivament assistiet lill-awtur, anke jekk biss moralment, biex iwettaq dak id-delitt.57 Mhemmx dubbju li prova tal-komplicita` tal-imputat f'xi agir illegali ta' huh jew tal-lavrant tieghu, li lanqas ma gie pruvat minhabba l-istess ragunijiet li gja isemmew, baqghet mankanti minn dan il-process.

Illi l-imputat Fernando Frendo Cumbo Delmar ghazel li jixhed u spjega li bhala distributuri lkoll kellhom id-distrett taghhom.

Hu kien ix-shop steward tad-distributuri u kien jirraprezentahom fi kwistjonijiet li minn zmien ghal zmien jinqalghu mal-Gvern.

Jispjega kif kien isir ix-xoghol "kien hemm security fejn il-gate fejn ahna konna nieqfu u s-security kien jicekkja whatever idur mat-truck jaghmel l-affarijiet tieghu li kien obbligat li jaghmel u ahna nieqfu hdejh.

Kif itina l-go ahead biex ninzlu isfel ninzlu isfel, nieqfu fejn il-control room nistennew ghax ikun hemm zewg lifters biex jghabbu d- distributuri, biex ma ninqabdux kongestjoni kollha f'daqqa. ......inti gej minn fuq id-distrett jigifieri ha tohrog filghodu full, immur nigbor minghand in-nies il- vojt u ntihom il-mimli, sintendi ghandek il-mimli li ha jkun ghadu fuqhek u ha tibqa' niezel biex tghabbi biex tirriplaceja l-vojt li bihhejt.… kif naqbez is- security u nzilt isfel jien, jghajjatli kif johrog wiehed minn fejn il-forklifter, niehu hsieb li ha jhottli x-xoghol, jicekkjali x-xoghol u jhottli u jghabbili, irid jaghmel bazikament ix-xoghol kollu f'daqqa, le ma kienx hemm wiehed jistenna li jien irid joqghod ihottli c-cilindri u jimlili dawk u nergghu nistennew ghax kieku ma tispicca qatt, jigifieri kien ikun hemm stock available minn naha tal- kumpannija mimli, kif nasal nicekkja nivverifika li jekk jien ghal mod tal-kelma kelli mitejn cilindru ghandi mitejn cilindru, li huma hemm il-mitejn cilindru, ghandi tletin minnhom huma mimlijin u l-mija u sebghin l-ohra huma vojta.

Jivverifika, jivverifika mieghi u naqblu li x-xoghol huwa hekk, ihottu, jghabbi l-

L-imputat ikompli jaghti aktar dettal: "jien l-obbligu tieghi kien li ma

nicaqlaqx minn hdejn il-gabina tat-truck minhabba safety u minhabba affarijiet

Hu jhott mall-ewwel u jkun hemm iehor li jhottlu x-xoghol tieghi biex jitfghu biex jintela' whatever, u lili jghabbili l-mimli, jiddeductjali dak li kelli li kien fadalli fuqi u tohrog l-ewwel karta jimlieha bil-figuri kollha ta' dak li dhalt u hrigt kemm vojt u kemm mimli, issa biex infiehem ukoll biex tifhimni, jekk jiena dhalt b'mitejn cilindru gol-impjant u biex naghti spjegazzjoni kelli tletin cilindru li huma mimlijin fuqi, l-karta la ha jiktibli jiena lili mhix ha tkun turi li jiena dhalt b'mitejn cilindru u ha nerga nohrog b'mitejn cilindru, ghax it-tletin cilindru li jiena ghadu mimli fuqi ha jigu deducted kemm mill-vojt u kemm mill-mimli, jigifieri jien fuq il-karta ha jkolli verifikat meta dhalt bihom mija u sebghin u ghal mod tal-kelma meta nohrog ha nerga nohrog b'mija u sebghin.

Dik jigifieri l-process kollu.

Jien irrid naqbel mieghu sintendi ghax ticekkja l-karti dak il-hin u niffirmaha jiena, u nerga nitla' nohrog il'barra.

59 Dwar il-mod li bih kien isir il-hlas jghid li kienu jhallu cheques iffirmati diga' pagabbli lil Liquigas "dak il-bniedem li ghamel dik il-karta filghaxija kif inlesti mill-gurnata tax-xoghol [j]igbor ic-chits kollha ta' kull distributur li nizel, jghaddihom mill-accounts li ma nafx min jahdimhom dawn l-affarijiet, jahdmu l-kont ezempju jekk huwa 10Euro kull cilindru kemm ghabbejt u x'ghabbejt u whatever, u johrog il-kont tieghi.

Il-kont tieghi johrog, jintela' c-cekk."60 Ic-cheque kien jimtela' mill-accounts section.

Dwar Roderick Caruana Pisani jghid li kien operatur li jhott u jghabbi it- trukkijiet u li Caruana Pisani xehed kif xehed biex jaghmillu l-hsara wara xi diffikultajiet li nqalghu "Id-diffikultajiet jiena li kelli mieghu kif ghidt jien kont niehu hsieb id-distributuri kollha apparti dawn li qed nghidlek, kien ikun hemm hafna up and downs mieghu jigifieri jekk laqat it-truck ta' xi hadd ha jigu jghidu lili ghax laqat it-truck, ikun hemm fejn jien nikkomplajnja habba l- overtime jew ghax hadem il-break ghax ikun hemm hafna trukkijiet fix-Xitwa, mieghi ha joqghod jilmenta ghax jien kont qed naghmel dawn l-affarijiet ghad- distributuri biex tkun iktar efficjenti ghalina imma f'ghajnejh jien ma kontx qed inkun target tajba hux.

Plus hekk illum nifhem iktar affarijiet jigifieri x'setghu gabu li kien qed jarani ized iktar lili f'dawn l-affarijiet.… Kif taf inti xehed kontrija li jien kelli x'naqsam ma' tbghabis tac-cilindri u affarijiet minn dawn.

Illum nifhem ghalfejn ghamilha din il-bicca tax-xoghol jigifieri ghax jiena dejjem kont anki nitla' nilmenta mall-kumpannija fejn nghidilha isma ma jistax ikun, Enemalta kien ghad hemm zewg kontrollers biex jghaddu x-xoghol, biex

jicekkjaw u jivverifikaw mieghek li inti ghandek dak ix-xoghol, imbaghad kien

ikun hemm bniedem iehor fuq il-lifter li m'ghandu xejn x'jaqsam kemm jaqbad

ihott u ma jaghmel somom xejn.

Ma jistax ikun dan il-bniedem irid jaghmel

dawn l-affarijiet kollha f'daqqa fix-Xitwa meta jkollok sittin truck qeghdin jistennew hemmhekk hux.

Imma ghalih ma kinitx qed tkun tajba din il-bicca tax- xoghol ghax ghalih hu ried ikompli jahdimha ghax sintendi kien qed jaghmel gwadann minn fuq din is-sistema hux..… Il-gwadann kien qed jaghmlu bi ftehim ma' haddiehor fejn dawn jifhtemu fuq cilindri li jiddahhlu, jiftehmu bejniethom u sintendi jirrangaw bejniethom biex jiffrodaw lil Bubaqra, Iż-Żurrieq."61 Punt rilevanti li jaghmel l-imputat u li jolqot il-kreddibilita` ta' Caruana Pisani hu li meta wiehed jikkonsidra li b'kollox id-distributuri li maghhom kien hemm kolluzzjoni kienu xi 6 - fejn dawn spiccaw hallsu biss bejn €1,000- €2,000 kull wiehed, ghajr ghal distributur iehor li hallas xi €10,000 - meta wiehed iqis li l-ammont globali dovut mid-distributuri kien ta' €63,000 (il-50% l-iehor), "ma jammontawx ghal dawk il-flus.

Jien nemmen li kien hemm iktar fix-xibka taghha din il-bicca tax-xoghol li ma ssemmewx biex setgha zamm il-flus ghalih u gara li gara hux.".62 Dak li jghid l-imputat jigi kkorroborat minn Stephen Degiorgio meta jesebixxi dokument li juri li l- 5 distributuri l-ohra kull ma hallsu lura lil Iskander kien €18, 329.37.63 Illi tali konsiderazzjoni tassumi rilevanza akbar tenut kont kif gja inghad li l-ammont li l-kumpanija stamt bhala telf kien dak ta' l-fuq minn €179,500 fejn 50% kienu jfissru cifra ta' madwar €89,750!64 L-imputat jghid li r-relazzjoni mal-kumpanija baqaw tajbin tant li ghenuh meta huh marad minkejja li kien hemm dawn l-allegazzjonijiet u sahansitra talbuh imur jahdem maghhom bhala distributur ghalihom biss.

Cremona ghadda biex ipprezenta statistika li tkopri Gravino, 2012, sa Marzu, 2013, u cioe` is-7 xhur li fi kliem Caruana Pisani kien qed isir dan is- serq.

Jispjega li skond ic-chits/invoices li kien jiffirma hu u fejn Caruana Pisani kien il-controller minn Gravino sa Dicembru, 2012, hu nizel fl-impjant 12 mis-72 darba bil-kumplament jinzlu huh u lavrant minn taghhom.65 Minn Jannar sa Marzu, 2013, minn 34 il-darba hu nizel biss fi 12 il- okkazzjoni.

Jghid li kien jipprova jevita lil dan Caruana Pisani u jfittex li jinqeda minn kontrollur iehor "Ghax ma konniex immorru tajjeb x'hin jara lili jissupervja qisu raha skuzi x-Xitan, jissalvaggja biex jghabbili t-truck"66 u jattribwixxi r-relazzjoni hazina mieghu ghall-fatt li kien qed jiggieled

sabiex ikun hemm izjed kontrolluri u kien hu li gieli kien imur jirraporta li kien zbalji riskontrati minn distributuri ohra fl-ghadd li jkun sar minn Caruana Pisani.

Frendo Cumbo Delmar jkompli ixxejjen il-verzjoni ta' Caruana Pisani meta jixhed hekk: "It- tieni punt huwa li jekk dak li qed jghid huwa minnu u jien ghabbejt biss tnax il- darba minghandu 12 u 12, 24, biex jigu dak l-ammont kollu li qed jghid huwa li jien ghamilt xi elf Euro fil-gimgha ghal sebgha xhur, ridt litteralment ninzel inkun qisni fantasma u nerga nitla', hadd ma raghni xejn, nghabbi u nerga' nitlaq l'barra li huwa xi haga litteralment impossibli hux..… F'mitt darba bejn wiehed u iehor 72 u 34 jien 24 darba kelli x'naqsam mieghu.… Kieku kelli nteress minn 72 kont nipprova mmur 74 tigi ovvja."67 L-imputat esebixxa dawn ic-chits li fuqhom inhaddmu l-kalkoli tieghu fejn iddistingwa l- firma tieghu minn firem ohra maghmula minn huh u l-lavrant ikun qed taghhom.68 Anke Stephen Degiorgio jirraprezenta lid-distributur, f'dan il-kaz lil Fernando Frendo Cumbo Delmar, u jiehu il-konsenja ta' gass, kien jiffirma l-invoice.69 Fernando Frendo Cumbo Delmar izid jghid li bhala loadings jista' jaghti l-kaz li jkun hemm iktar minn 72 ghaliex ikunu nizlu b'iktar minn truck wiehed fl- istess gurnata u chits jinghataw lil kull truck, u ghalhekk ikun hemm aktar minn 72 chit.70 Jghid li hu s-soltu juza t-truck GAS-026 u fil-fatt kif gja gie kkonstatat il-Qorti din il-firma fuq l-invoice B68440 relatata mal-vjagg tal-4 ta' Marzu, 2013, bit-truck GAS 026 tidher identika ghall-dik fl-istqarrijiet tal-imputat!71 L-original ta' din l-invoice ukoll giet esebita mill-imputat u dan jispejga "l-accounts jahdem x'dahhalt vojt biex jiena dejjem jizdiedli mall-vojt tieghi li rritornajt ghax dak li ma nirritornax irid inhallas jien ukoll ghalih fl-ahhar tax-xhar, u sintendi x'ghabbejt irid jicchargjani ta' dak li ghabbejt."72 Kien hemm okazzjonijiet fejn zbalji li jigu nnutati wara li jkunu saru l-vjaggi jigu sanati meta jerga' jmur jghabbi73 u dan kien jigri minhabba l-mod mghaggel kif kien isir ix-xoghol li ma kienx jippermetti li jsiru verifiki fil-hin li jitghabbew ic-cilindri.

Cremona jghid li meta kien jinduna kien gieli jcempel lil Camilleri jgharrfu bl-

jikkonferma

izball u jinfurmah li jirrangaw id-diskrepanza meta jerga' jinzel l- impjant.

L-imputat ikompli bix-xhieda tieghu u jispjega li meta gie nterrogat hu mill-ewwel qal lill-pulizija li huma mhux fuq ic-cctv kellhom joqghodu imma fuq ic-chits "ghax inti jekk ghandek il-mimli hemmhekk irid jigi deducted. … jkunu fejn ikunu hux jghid isma mela ghandu ghaxra go din [il- gagga], hmistax go din [il-gagga], mela b'kollox mimli dan kellu tletin minn dik it-tip u ghaxra minn ta' dak it-tip, issa jrid inaqqas kemm mill-vojt u kemm mill-mimli, allura inti fuq il-karta ha juri kwazi kwazi l-karta mall-firma bazikament, jigifieri dak li ghandek deducted ha jkun qieghed nieqes hemm.

Jinnega li qatt mar hdejn id-dar tieghu "Mhux veru qatt ma mort, cempiltlu iva kemm il-darba meta jkolli problema cempiltlu jigifieri ghax problema problema.… Fejn id-dar tieghu qatt ma mort jien fejn joqghod ma nafx, l'unika darba li bazikament jiena kont niezel bil-familja bit-tfal jigifieri gejjin minn naha ta' Bulebel fit-triq jigifieri dik l-unika darba kelli zball u rajtu ghaddej fit-triq kien qieghed...Kien hemm il-mara mieghi u t-tfal, tfajt fil-genb ghidtlu isma u b'kumbinazzjoni kelli anki l-karta fuqi...Le jien fejn joqghod ma nafx."74Itemm ix-xhieda tieghu in ezami billi jkompli jinsisti fuq l-innocenza tieghu u li ghalkemm gie "pushjat biex nametti" mill-pulizija hu jiddikjara li ma seta' qatt jammetti ghal xi haga hazina li hu ma ghamilx.75 In kontro-ezami jikkonferma li d-distributuri l-ohra li ammettew l- involviment taghhom lkoll baqaw joperaw simili ghalih.76 Mistoqsi jispjega l-fatt li mill-footage jidher it-truck tieghu diehel b'ammont u hiereg b'ammont akbar Frendo Cumbo Delmar jispjega li kull gagga tiehu 35 cilindru "t-truck tieghi meta jkun qieghed full load tmin gageg jesgha mitejn u tmenin cilindru meta jkun qieghed mimli kollu....jekk jien ghandi l-mimli got-trukk meta jien gejt biex inizzilli fuq il-karta jekk jien ghandi minn mitejn u tmenin minnu ghandi hamsin cilindru li huwa mimli, jien fuq il-karta mhux ha jnizzilli li dhalt b'mitejn u tmenin, ha jnizzilli li dhalt b'mitejn u tletin u hrigt jekk nerga' nghabbi kollox l-istess mhux ha nerga nohrog b'mitejn u tmenin imma ha nohrog b'mitejn u tletin, jigifieri dak li inti qed tara fuq il-karta li kellek tikkonfermah mall-camera, mar-ritratt, li ghandu l-Ispettur ma jabilx, ghax inti l-karta ha taraha mitejn u tmenin imma minnhom hemm il- mimli li dan deducted kemm mill-vojt u kemm mill-mimli.

Jigifieri jekk inti kellek timxi fuq il-karta x'hemm miktub fuq il-karta trukk suppost

irid ikollu inqas gaggeg, jien b'kemm dhalt hrigt, infatti jien ghamilt statistika ohra jigifieri kemm huma c-cilindri li jiena dhalt u li jiena hrigt, jigifieri minn Awwissu sa Dicembru jekk dahhalt 2396 hrigt 2395 cilindri, jekk ha nohrog bin-nieqes jew hekk ha nhallas imma nipprova nzomm..vice versa minn Jannar sa Marzu dahhalt 2364 u hrigt 2757,77 jigifieri hrigt inqas milli dahhalt.

Imma kif qed nispjega r-ritratt ic-CCTV qatt m'hu ha jaqblu mall- karta, u filfatt ghalhekk biddlu l-procedura llum il-gurnata u gabu li jicekkjak is- security issa u jghoddok u jaqbel bil-karta mieghek u jaghmilha l-karta biex issa inti double check mhux bhal ma kien qabel, qabel kien jicekkja imma ma nafx xiex mit-tappijiet, jien u hija naraw li kollha bit-tappijiet ghax ma nistghu nergghu ndahhlu..jigifieri d-differenza kienet qabel kien jaqbad ihotthom minn fuq it-trukk, jghabbili l-mimli, jiddeductjali x'kelli mimli u nitlaq l'barra.

Qorti: Jigifieri minuta dak li jkollok mimli kien xorta jnizzlu?

Xhud: Jnizzlu u jibqa l-fabbrika.… imbaghad hu jitfaghhom fuq il-magna, l-vojt imur ghalih, il-mimli jmur ghalih, jergaw imorru gol-gaggeg u nerga nohrog bil-mimlijin.

Issa llum il-gurnata bidluha din il-procedura qed isir security fuq jaqbel mieghek dak li ghandek mimli u li ghandek kollox, l-istess haga trid terga taqbel mieghu isfel, dak li ghandek mimli trid terga tigbru mieghek, ma thalliehx hemmhekk, ghax jekk inti nizzilt tletin cilindru trid terga tiehu l-istess tletin cilindru li hadt inti....Jinhatt kompletament jinhatt kollu u jghaddilek ix-xoghol kollu gdid. .… Jista' jkun tibdel il-qies ukoll nizzilt tant issa rridhom mija differenti."78 Mitlub jispjega ghaliex Caruana Pisani, li mieghu qatt ma kellu problemi ghajr kwistjonijiet ta' xoghol, kellu jivvinta storja simili, Frendo Cumbo Delmar jghid li semma' lilu minflok nies ohra biex jghatti d-difetti tieghu ukoll.

Il-Qorti ftit tara sens f'dan ir-ragunament ghaliex Caruana Pisani spicca hallas in-nofs ta' dak l-ammont li kienet il-kumpanija stess li ddeterminat bhala l-ammont derubat lilha!79 Jigi osservat li Frendo Cumbo Delmar jghid li kemm il-darba kien icempel lill Caruana Pisani meta kien ikun hemm diskrepanzi.

Dan jista' jibda jispjega in-numru konsiderevoli ta' telefonati li saru mill-imputat lil De Battista izda l-

prosekuzzjoni naqset milli tipprova liema numru kien qed juza dan tal-

A a fol.294 bir-rendikont ta cilindri vojta u mimlija li ghamel l-imputat.

ahhar ghalkemm ipproduciet bhala xhud lil Vodafone bl-iskop li jingiebu l-kuntatti telefonici bejn zewg numri partikolari li l-Qorti tista' biss tispekula li wiehed minnhom jappartjeni lil Caruana Pisani galadarba mill- istqarrija jirrizulta li n-numru l-iehor 79928420 kien jappartjeni lill- imputat.

Caruana Pisani ma gie mistoqsi l-ebda domanda dwar il-kuntatti telefonici li seta' kellu mal-imputat tenut kont ta' dak esebit mir- rapprezentant tal-Vodafone!

Din il-prova setghet tghin sabiex tigi kkoroborata x-xhieda ta' Caruana Pisani fejn ma rrizultat minn imkien il- htiega li jkun hemm daqstant kuntatt bejn dawn iz-zewg persuni anke f'hinijiet ta' filghaxija meta l-impjant kien ikun maghluq u fil-jum tal- Kuncizzjoni u l-Milied!81 Anke rigward il-hinijiet li fihom saru t- telefonati, ma giex pruvat il-hin li ikun qed jopera l-impjant u ghalhekk tigi determinata jekk il-fatt li kienu qed isiru telefonati filghaxija u f'festi pubblici kienux okkorenzi li sehhew f'jum u hinijiet normali tal-operat tal-impjant!

Minn naha l-ohra, il-Qorti tosserva li fuq l-invoices esebiti ghall-perjodu Awissu – Dicembru, 2012, li skond l-imputat hemm fuqhom il-firma tieghu, dawk il-firem jidhru identici ghal dawk fuq l-istqarrijiet esebiti.

L-istess jinghad ghal firem fuq l-invoices ghall-perjodu Jannar- Marzu, 2013, ghajr ghal dik fuq invoice B90340 ghall-4 ta' Jannar, 2013, li ictu oculi tixbah hafna iktar dik il-firma li tidher fuq invoice B81624 li kienet indikata bhala invoice li tirrigwarda vjagg maghmul minn Riccardo, hu l-imputat.82 Dan il-fatt joffri korroborazzjoni ghall-verzjoni tal-imputat.

Ma jistax jintnesa ukoll dak li kkonkluda l-espert Farrugia Farrugia Bennett u cioe` li n-numri tal-pjanci tat-trukkijiet ma setghux jigu determinati, fir-rapport minn tieghu jirrizulta li vjagg tal-5 ta' Marzu, 2013, li saru hafna argumenti dwaru fejn gie allegat li sar mill-imputat, il-footage rilevanti ghal dak il-vjagg kien saved mill-kumpanija bhala li jappartjeni lil "Fernando brother Tuesday 5th March.docx".83 Il-Qorti tosserva li nofs dak l-ammont misruq stabilit bl-audit li ghamlet il-kumpanija (€179,570)84 hu ta' €89,750 u kien jirrigwarda biss l- produzzjoni bejn Jannar u Frar 2013, meta fi kliem Caruana Pisani is-serq kien

jistghux

fejn kuntrarjament ghall-records ma

beda minn xi seba xhur qabel, f'Marzu 2013.85 Ghalhekk hekk kif il- kumpanija accettat €63,000 minghand Caruana Pisani bhala 50% tal-ammont misruq, kienet qed tirrikonoxxi li l-ammont derubat seta' kien ferm inqas minn dak stabbilit bl-audit li kien ibbazzat fuq stock take tal-gas – fattur li jista' jigi accertat mir-records tal-kumpanija!

U allura tqum id-domanda: jista' jkun li l-kalkoli li saru biss vizzwalment minn fuq footages (meta jirrizultawx n-numri tat-trukkijiet kjarament) u jigu determinati b'certezza, kienu daqstant iehor erroneji?

Konsiderazzjoni ohra tal-Qorti tirrigwarda dak li xehed originarjament l- imputat meta stqarr li l-ammont globali li d-distributuri (li kienu f'kolluzzjoni u ammettew l-involviment taghhom ma Caruana Pisani) hallsu lura lil Gasco kien l-boghod mis-somma stmata li soffriet bhala telf l- istess kumpanija, u cioe` 50% ta' dik is-somma galadarba Caruana Pisani kien rrestitwixxa dak li skond hu kien 50% li ha hu stess - €63,000.

Fil-fatt Stephen Degiorgio esebixxa dokument li jikkonferma x-xhieda ta' Frendo Cumbo Delmar li juri li b'kollox dawn il-5 distributuri hallsu bejniethom €18,329.37.86 Fuq kollox l-ammont li l-kumpanija stamt bhala telf kien dak ta'l-fuq minn €179,500 fejn 50% kienu jissarfu f'cifra ta' madwar €89,75087 Tali diskrepanza ftit thalli lok ghall-interpretazzjoni!

Maghmula dawn l-osservazzjonijiet u mir-rizultanzi processwali, fejn ix- xhieda moghtija mill-imputat sabiex ixxejjen l-allegazzjoni ta' serq ta' cilindri - ghalkemm wahda li thalli certi dubbji dwar ir-raguni vera li Caruana Pisani kellu jigdeb fuqu u jesponi ruhu ghal proceduri inter alia fuq kalunnja meta kien gja nstab hati fuq reati konnessi ma dawn l- tibqa' waħda plawzibbli u tal-Qorti allegazzjonijiet komfortata mill-provi prodotti minnu.

Ghaldaqstant il-prosekuzzjoni ma rnexxiliex tipprova il-kaz taghha sal-grad rikjest bil-ligi.

Għal dawn il-motivi, il-Qorti qed tillibera lill-imputat minn kull

imputazzjoni u htija.

fil-fehma

F'Marzu hu kien safa mkecci, tant li r-rapport sar fit-8 ta' Marzu, 2013 kif jixhed il- Current Incident Report.

88 Vide verbal tal-20 ta' Mejju, 2016

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


QORTI TAL-MAĠISTRATI (GĦAWDEX) ĠURISDIZZJONI SUPERJURI SEZZJONI ĠENERALI MAĠISTRAT DOTTOR PAUL COPPINI LL.D. Illum it-Tlieta, 24 ta' Ottubru 2017 Rikors Ġuramentat Numru: 73/2016 PC

Il-Qorti, Rat ir-Rikors Guramentat li permezz tiegħu l-attur, wara li ppremetta: Illi kmieni fis-sena 2016 l-esponenti daħal f'kuntratt ta' kera mal-intimati li permezz tiegħu huwa kera mingħandhom tliet proprjetajiet separati ix-Xagħra, konsistenti minn garaxx Marsalforn limiti taż-Żebbuġ, Għawdex, l-appartament magħruf bħala "Flat 1, Blk, Bruka Flats, Triq il-Wied, L-Isla, u penthouse internament immarkata bin-numru sitta (6), Triq Torri Tinghi, Xlendi, Il-Munxar; Illi din il-kirja suppost li saret għal perijodu ta' tliet (3) snin, u dakinhar tal-ftehim, huwa ħallas il-kera ta' dawk it-tliet (3) snin sħaħ ammontanti għal tmienja u għoxrin elf u tmine mitt euro (€28,800) lill-intimati;

f' "Tal-Mielħa Court", Triq

Paġna 1 minn 6

Illi kontestwalment mal-ħlas, l-intimati għaddew lill-esponenti ċ-ċwievet ta' dawn it-tliet fondi u l-pussess tagħhom effettivament għadda f'idejh; Illi f'dak iż-żmien l-esponenti kien għaddej minn problemi mentali li jirrenduh temporanjament mhux kapaċi li jidħol f'kuntratti, u l-intimati intebħu b'din l-inabbilita' tal-esponenti u ħadu vantaġġ minnha, kif sejjer jirriżulta waqt it-trattazzjoni tal-kawża u konsegwentement il-kuntratt relattiv huwa vvizzjat b'nuqqas ta' kunsens validu u minħabba nkapaċita' mentali da parti tal-esponenti; Illi inoltre tnejn mill-proprjetajiet mikrija lill-esponenti ma humiex, jew almenu dakinhar tal-kuntrtt ma kienux, in konfromita' mal-permessi neċessarji mingħand l-Awtorita' ta' Malta tal-Ambjent u l-Ippjanar, illum l-Awtorita' tal-Ippjanar, sabiex tkun tista' tintuża għall-iskop li għaliha ġiet mikrija, kif sejjer jirriżulta dettaljatament waqt it-trattazzjoni tal- kawża; Illi għalhekk il-kuntratt konkluż bejn il-kontendenti għandu wkoll jiġi annullat minħabba inadempjenza kuntrattwali da parti tal-intimati, kif sejjer jirriżulta waqt it-trattazzjoni tal-kawża; Illi finalment, għalkemm l-esponenti għandu ideja vaga li dakinhar li ġie konkluż il-kuntratt ta' kera, ġiet iffirmata xi forma ta' skrittura f'dan is- sens, huwa ma ngħatax kopja ta' din l-iskrittura.

Barra minn hekk, meta beda jinsisti li jingħata kopoja ta' dak li ffirma, l-intimati bdew isostnu li qatt ma ġiet iffirmata xi tip ta' skrittura; Illi jekk huwa hekk, allura l-kuntratt ta' kera huwa null għaliex ma huwiex konformi ma' dak li jirrikjedu l-Artikoli 1531A et seq tal-Kodiċi Ċivili; Illi sussegwentement, meta beda jirkupra mill-fażi manika li kien għaddej minnha, u ntebaħ b'dak li kien ġara, l-esponenti ripetutatament talab lill- kontro parti sabiex jersqu sabiex jiġi rexiss il-kuntratt ta' bejniethom u jirrifondu lura lilu l-ħlas li kien sar minnu, imma l-intimati bdew kontinwament joffur verżjonijiet kontradittorji u konfliġġenti ta' dak li seħħ, u finalment irrifjutaw li jottemporaw ruħhom ma' dak mitlub

Paġna 2 minn 6

Illi sabiex jeżimi ruħu minn kull responsabbilita' fir-rigward tal-fondi mikrija lilu, l-esponenti qiegħed kontestwalment jiddeposita dawn iċ- ċwievet taħt l-awotrita' ta' din l-Onorabbli Qorti.

Talab lill-konvenuti jgħidu għaliex m'għandiex din il-Qorti: 1.

Tiddikjara li l-kuntratt ta' kera konluż bejn il-partijiet huwa null

minħabba inkapaċita' u vizzju fil-kunsens da parti tal-attur;

Tiddikjara wkoll li dak il-kuntratt għandu

jiġi wkoll annullat minħabba l-inadempjenza kuntrattwali da parti tagħkom, billi, kif sejjer jirriżulta waqt it-trattazzjoni tal-kawża intom inqastu milli tikkonsenjaw l-oġġett tal-kirja fi stat li seta' jintuża mill-attur għall- iskop li għalih kien ġie mikri;

Tiddikjara wkoll li, jekk huwa minnu kif qed issostnu intom stess, li qatt ma ġiet iffirmata skrittura li tirregola l-kundizzjonijiet tal-kirja, dak il-kuntratt huwa wkoll null minħabba li jonqos li jissodisfa r- rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 1531A tal-Kodiċi Ċivili;

Tiddikjara u tikkonstata li għalhekk l-attur huwa intitolat jitlob ir- rifużjoni tal-ammont ta' tmienja u għoxrin elf u tmien mitt ewro (€28,800) imħallsa minnu lilkom bħala kera minn quddiem għall- perjodu ta' tliet snin sħaħ li matulhom suppost kellha ddum fis-seħħ il-kirja;

Konsegwentement tikkundannakom sabiex tirriforndu lill-attur din l- istess somma bl-imgħaxx b'effett mid-data tan-notifika lilkom tal-ittra uffiċċjali tas-6 ta' Lulju 2016 – Ittra Nru. 299/2016.

ta'

tal-mandat

inklużi dawk

sekwestru ppreżentat

Bl-ispejjeż kontestwalment kontra tagħkom.

Bl-inġunzjoni għas-subizzjoni illi għaliha minn issa intom inġunti.

Rat ir-Risposta Ġuramentata tal-konvenuti li permezz tagħha eċċepew: 1.

Illi preliminarjament din l-Onorabbli Qorti ma hix kompetenti sabiex tisma' l-kawża odjerna stante li skont il-Liġi kull kwistjoni in konnessjoni ma' kirja hija kompetenza esklussiva tal-Bord li Jirregola

Paġna 3 minn 6

l-Kera u fil-fatt l-Artikolu 1525 tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta jagħti lill-Bord "kompetenza esklussiva li jiddeċidi kwistjonijiet konnessi ma' kuntratti ta' kiri ta' fond urban u ta' dar għall-abitazzjoni u ta' fond kummerċjali";

Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost,

it-talbiet attriċi huma infondati fil-fatt u fid-dritt stante li ma kien hemm l-ebda ftehim ta' kera kif qiegħed jallega l-attur, iżda kif ġia' ġie spjegat lill-attur kien hemm ftehim li permezz tiegħu l-attur kellu jikri l-proprjeta' lil terzi u jgħaddi parti mir-rikavat lill-esponenti;

Illi ma huwiex minnu dak li qiegħed jiġi allegat li l-attur kien qiegħed ibati minn xi tip ta' inkapaċita' mentali tant li l-attur kien dejjem luċidu u dan kif sejjer jiġi ppruvat matul il-kors tal-kawża;

Illi konsegwentement għalhekk, ma hemm l-ebda tip ta' ftehim jew kuntratt ta' kera li għandu jiġi rexiss hekk kif qiegħed jitlob l-attur;

Illi ma hux minnu li l-attur għadda xi flejjes fl-ammont li qiegħed jiġi allegat fir-rikors ġuramentat u għalhekk ir-raba' u l-ħames talba għar- rifużjoni u l-kundanna għall-ħlas tal-ammont imsemmi għandha tiġi konsegwentement miċħuda;

Salv eċċezzjonijiet oħra fil-fatt u fid-dritt.

Rat id-digriet tagħha tat-23 ta' Mejju 2017 fejn ħalliet il-kawża għal-lum għas-sentenza preliminari dwar l-eċċezzjoni tal-inkompetenza mqajjma mill-konvenuti.

Rat in-Nota ta' sottomissjonijiet tal-attur dwar din l-eċċezzjoni.

Rat l-atti l-oħra tal-kawża.

Ikkunsidrat: Illi permezz ta' din il-kawża l-attur qed jitlob li jiġi annullat kuntratt ta' kera li allegatament għamel mal-konvenuti, għad-divesi raġunijiet indikati fir-Rikors tiegħu.

Il-konvenuti eċċepew preliminarjament l- inkompetenza ta' din il-Qorti, ġialadarba hawn si tratta minn materja ta' kirja, u jiċċitaw l-artikolu 1525 tal-Kap.

16 f'dan ir-rigward.

Paġna 4 minn 6

Illi bl-emendi li saru għall-Kap.

16 bl-Att X tal-2009, l-artikolu 1525 ġie jaqra hekk: "Il-Bord li Jirregola l-Kera (hawn aktar 'il quddiem f'dan it-titolu msejjaħ ''il-Bord tal-Kera'') maħtur bis-saħħa tal-Ordinanza li Tirregola t-Tiġdid tal-Kiri ta' Bini għandu kompetenza esklussiva li jiddeċiedi kwistjonijiet konnessi ma' kuntratti ta' kiri ta' fond urban u ta' dar għall-abitazzjoni u ta' fond kummerċjali.

Kirjiet oħra jaqgħu taħt il-kompetenza tal-qrati ta' ġurisdizzjoni ċivili u fil-każ ta' raba' taħt il-Bord dwar il-Kontroll tal- Kiri tar-Raba' maħtur bid-disposizzjonijiet tal-Att dwar it-Tiġdid ta' Kiri ta' Raba."

Imma l-kwistjoni li trid tiġi deċiża f'din il-kawża hija n-natura vera tar- relazzjoni li hemm bejn il-kontendenti.

Minn naħa l-attur qed jikkontendi li l-ftehim ta' kera li għamel mal-konvenuti huwa null għax ma ġewx osservati l-formalitajiet rikjesti mil-liġi u għax allegatament kienet tonqos fih il-kapaċita' mentali meta daħal fl-istess ftehim.

Minn naħa l-oħra l- konvenuti qed isostnu li ma kien hemm ebda ftehim ta' kera bejn il- kontendenti, imma xi tip ta' ftehim ieħor.

Għalhekk sakemm ma jiġix stabilit li tassew kien hemm kirja valida bejn il-kontendenti, żgur li ma jistax ikun kompetenti l-Bord tal-Kera biex jiddeċidi l-kwistjoni presenti.

Dan il-Bord għandu kompetenza speċifika u limitata bil-liġi.

Jitratta kwistjonjiet rigward kirjiet ta' fondi urbani, djar ta' abitazzjoni u fondi kummerċjali, imma jrid ikun hemm kirja eżistenzi, ħaġa li fil-każ in eżami għadha nċerta u qed jintalab li tiġi appuntu determinata b'din il-kawża.

A tenur tal-artikolu 50(2)(b) tal-Kap.

12, din il-Qorti għandha: tagħha, bla ħsara għad- "attribuzzjoni dispożizzjonijiet tal-artikolu 46 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u tal-artikolu 4 tal-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea, tieħu konjizzjoni tal-kawżi kollha tax-xorta ta' dawk illi, skont l-artikolu 32, huma ta' kompetenza tal- Prim'Awla tal-Qorti Ċivili."

L-artikolu 32(2) tal-istes Kodiċi jistipula li:

"Il-Qorti Ċivili taqta' l-kawżi kollha ta' natura ċivili jew kummerċjali, u

dawk il-kawżi l-oħra kollha li l-liġi tgħid espressament li għandha tieħu

konjizzjoni tagħhom."

li bis-saħħa

superjuri,

Paġna 5 minn 6

Għalhekk għamel sew l-attur li ntavola l-kawża tiegħu quddiem din il- Qorti, li bħall-Prim'Awla għandha l-kompetenza titratta l-materji kollha, mhux ta' kompetenza ta' xi Qorti, tribunal jew Bord ieħor, speċifikament indikati mil-liġi.

Għal dawn il-motivi, filwaqt illi tikkonfema l-kompetenza tagħha li tkompli tisma l-kawża presenti, tiċħad l-ewwel eċċezzjoni tal-konvenuti, u tħalli l-kawża għall-kontinwazzjoni.

L-ispejjez jibqgħu riservati.

(ft) Paul Papps Compagno Maġistrat

D/Reġistratur

Vera Abela Cuschieri Għar-Reġistratur 24.10.2017 – Sup73.2016 – Robert Licari vs John Sciortino et 1289

Paġna 6 minn 6


PRIM'AWLA QORTI CIVILI ONOR IMHALLEF ANNA FELICE Illum 24 ta' Ottubru, 2017

Il-Qorti: Rat ir-rikors ġuramentat tas-soċjetà attriċi li permezz tiegħu wara li ġie premess illi: B'kuntratt datat 16 ta' Jannar 2003 (Dok.

A) il-partijiet ftehmu li s-socjetà attrici kellha tissupplixxi, tinstalla u tmantni key turn solution sabiex tipprovdi servizzi ta' internet u servizzi relatati ma' internet lis-socjetà intimata fil-proprjetà tal-istess socjetà intimata Kingsgate House, Apart Hotel, University Heights, Il-Fontana u dan bil-kundizzjonijiet u pattijiet stipulati fl- istess kuntratt.

Sabiex jiffunzjona dan is-servizz u din is-soluzzjoni is-socjetà attrici installat communication equipment, communication line u 5 computers bl-attrezzi taghhom.

Dan il-kuntratt kellu terminu ta' 5 snin u gie mgedded fid-9 ta' Frar 2009, fil-5 ta' Awwissu 2009, u fl-14 ta' Marzu 2011 gie mgedded ghal 5 snin mill-istess data (Dok.

B, C u D).

Skond il-kuntratt fuq imsemmi hemm stipulat illi jekk is-socjetà intimata ma tadderixxhiex ma' xi wahda mill-kundizzjonijiet tal- kuntratt, dan l-agir jigi konsiderat bhala rikjesta ghax-xiri tal- computer system u l-communications hardware u fi zmien 10 ijiem minn mindu isir rikjesta bil-miktub mis-socjetà attrici, is- socjetà intimata ghandha tixtrihom u dan bil-prezz ta' Lm1000 ekwivalenti ghal €2329.37 ghal communication system u bil- prezz ta' Lm850 ekwivalenti ghal €1979.96, ghal kull computer, monitor u networking installat fil-post tas-socjetà intimata.

Is- software u l-patents jibqghu proprjetà tas-socjetà attrici.

Bl-istess kuntratt gie miftiehem ukoll li jekk s-socjetà intimata tonqos li tixtri il-communication system u l-communication equipment konsistenti f'computers, monitors u networking fi zmien stipulat, hija tibda thallas is-somma ta' Lm10 ekwivalenti ghal €23.29 kuljum per computer system, sakemm il-prezz kollu tal-computer system u computer hardware jigi mhallas fl- intier tieghu.

Il-kuntratt fuq imsemmi jistipula wkoll illi jekk barra li jkun hemm inadempjenza tas-socjetà intimata ma' xi wahda mill- kundizzjonijiet tal-kuntratt, ikun hemm ukoll terminazzjoni tal- kuntratt mis-socjetà intimata qabel il-perjodu miftiehem, is- socjetà intimata wara li tigi rikjesta mis-socjetà attrici ghandha thallas ammont ta' flus sabiex tkopri t-telf ta' qligh soffert mis- socjetà attrici minhabba din it-terminazzjoni.

Skond il-kuntratt dan l-ammont ghandu jigi kalkolat billi jittiehed in-numru tal- computers li jkunu qeghdin ghand is-socjetà intimata, liema numru jigi multiplikat b'4 sieghat kull jum u dan l-ammont jerga jigi multiplikat bin-numru ta' granet li jkun fadallu l-

kuntratt biex jaghlaq u dan l-ammont jerga jigi multiplikat bil-

chargeable price per hour li jkun qieghed japplika meta issir it-

terminazzjoni.

Is-socjetà intimata qabdet u tfiet is-sistema u installat l- internet access points taghha u b'hekk kissret il-kundizzjonijiet stipulati fi-kuntratt.

Di più is-socjetà intimata qabdet u tfiet is-sistema u installat access points taghha, kif jigi ppruvat fit-trattazzjoni tal-kawza talbet lis-socjetà attrici biex tiehu lura l-equipment u ghalhekk b'dawn l-agiri itterminat il-kuntratt minghajr l-ebda raguni gusta u valida fil-ligi.

Is-socjetà attrici interpellat lis-socjetà intimata sabiex fi zmien 10 ijiem tixtri il-computer system u l-computer hardware bil- prezz ta' €11,879.80 kif ukoll sabiex thallas l-ammont ta' €22,681.15 bhala kumpens ghal telf ta' qligh u dan skond kif hemm stipulat fil-kuntratt, izda s-socjetà intimata baqghet inadempjenti (Dok.

Is-socjetà attrici qeghda tesebixxi prospett ta' dak li qeghda tippretendi b'din il-kawza (Dok.

Intalbet din il-Qorti sabiex: 1.

Tordna lis-socjetà intimata sabiex ai termini tal-kuntratt imsemmi tas-16 ta' Jannar 2003, tixtri il-computer system u l-communications hardware li hemm fil-post tas-socjetà intimata bil-prezz ta' €11,879.80 u tikkundanna lill-istess ta' socjetà €11,879.80 lis-socjetà attrici.

l-istess prezz

Tinnomina kuraturi deputati sabiex jidhru ghan-nom u in rapprezentanza tal-istess socjetà intimata fuq il-kuntratt ta' bejgh.

Tikkundanna lis-socjetà intimata sabiex thallas lis-socjetà attrici sabiex ai termini tal-kuntratt fuq imsemmi tas-16 ta' Jannar 2003 thallas bhala kumpens ghal telf ta' qligh skond il-kriterji u pattijiet stipulati u miftehma fl-istess

kuntratt l-ammont ta' €22,681.15 jew ammont iehor verjuri kif stabbilit minn din il-Qorti.

Bl-imghaxijiet kummercjali sad-data tal-pagament effettiv u bl- ispejjez inkluzi dawk tal-mandat ta' sekwestru Nru. 1112/12 kontra s-socjetà attrici li hija ingunta ghas-subizzjoni.

Rat id-dokumenti annessi.

Rat ir-risposta ġuramentata tas-soċjeta intimata li permezz tagħha eċċepiet illi: It-talbiet tas-socjetà attrici huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u ghandhom jigu michuda bl-ispejjez.

Il-kuntratt ta' servizzi datat 16 ta' Jannar 2003, anness mar- rikors guramentat tas-socjetà attrici bhala "Dok.

A", skada nhar is-16 ta' Jannar 2008 u qatt ma gie mgedded mill-partijiet.

L-allegat tigdid tal-14 ta' Marzu 2011 ("Dok.

L- istess japplika ghall-allegati tigdid tad-9 ta' Frar 2009 ("Dok.

B" mar-rikors promotorju) u tal-5 ta' Awwissu 2009 ("Dok.

C" mar-rikors promotorju). t-tigdid mhux awtomatiku u kwalunkwe tigdid kellu jsir entro t-terminu originali tal-kuntratt, ossia qabel is-16 ta' Jannar 2008.

Dan fil-fatt qatt ma sar u kien sta ghas-socjetà attrici li tigbor hwejjigha minn gol-proprjetà tas-socjetà intimata fl-ahhar tal- kuntratt, xi haga li s-socjetà intimata ex admissis tablet lis- socjetà attrici biex taghmel.

Minghajr pregudizzju ghas-sueccepit, anki li kieku tali allegat tigdid kien jaqa' entro t-terminu originali tal-kuntratt kif mitlub, l-allegat tigdid huwa iffirmat minn Manuel Bartolo Parnis fil-kapacità tieghu personali, tant li mkien fuq l-ebda dokument li allegatament igedded il-kuntrate tas-16 ta' Jannar 2003 ma

hemm referenza la ghall-kuntratt innifsu, u wisq anqas ghas- socjetà intimata.

Isegwi allura li l-kuntratt tas-16 ta' Jannar 2003 qatt ma gie mgedded mill-partijiet.

In vista ta' u minghajr pregudizzju ghas-sueccepit, kwalunkwe relazzjoni bejn il-partijiet wara s-16 ta' Jannar 2008 ma baqatx regolata mill-kuntratt tas-16 ta' Jannar 2003.

Minghajr ebda pregudizzju ghas-sueccepit, kwalunkwe allegat tigdid tal-kuntratt tas-16 ta' Jannar 2003 huwa monk u invalidu stante li l-kunsens tal-firmatarju Manuel Bartolo Parnis huwa vizzjat ai termini tal-artikolu 974 tal-Kodici Civili kif jigi ppruvat waqt il- kawza.

Din l-eccezzjoni qed titressaq fid-dawl tal-artikolu 1226 (1) tal-Kodici Civili.

Inoltre u kif ser jigi ppruvat waqt l-andament tal-kawza, kwalunkwe allegat tigdid tal-kuntratt originali huwa difettuz ghall-mankanza tal-bona fidi da parti tas-socjetà attrici kif rikjest mill-artikolu 993 tal-Kodici Civili u ghaldaqstant l-istess socjetà attrici ghandha ggarrab is-sanzjonijiet ghal ghemilha skont ma jidhrilha din l-Onorabbli Qorti.

Il-klawsola intitolata Non-Compliance tikkonstata kuntratt ta' bejgh li jiskatta meta u jekk is-socjetà konvenuta tikser l- obbligi taghha taht il-kuntratt, u ghaldaqstant ghandha tigi regolata bil-provizjonijiet dwar il-kuntratt ta' bejgh f'kaz illi s- socjetà attrici tipprova dan il-ksur.

F'dan il-kaz, tali eventwali bejgh, huwa vizzjat ai termini tal-artikolu 976 tal-Kodici Civili billi l- impressjoni li huma mudell partikolari ta' marka rinomata.

Dan il-mudell ta' din il-marka suppost ikun fih il-komponenti imnizzla fil-lista ta' specifikazzjonijiet hawn annessa bhala "Dok.

ESL1", mentri fil-fatt, id-diversi komponenti interni li jiffurmaw l-istess kompjuters huma ta' kwalità inferjuri minn dik miftehma, u dan kif jixhed ir-rapport/stima hawn anness bhala "Dok.

In oltre u minghajr pregudizzju ghas-sueccepit, is-socjetà

attrici kisret l-obbligi taghha taht il-kuntratt billi installat

software mhux licenzjat fuq il-kompjuters formanti parti mis-

suggett tal-kuntratt kif jixhed l-anness rapport (Dok.

formanti parti mill-kuntratt

l-kompjuters

kif jigi ppruvat f'aktar dettall waqt il-kawza.

Dan il-ksur lampanti tal-kuntratt da parti tas-socjetà attrici jipprekludiha milli titlob l-esekuzzjoni ta' jew danni emergenti mill-kuntratt skond il-principju inadimplenti non est adimplendum.

Minghajr pregudizzju ghall-eccezzjonijiet gia mressqa, l- ammont pretiz mis-socjetà attrici ghandu jigi rivedut minn din l-Onorabbli Qorti fid-dawl tal-artikolu 1122 tal-Kodici Civili stante illi l-klawsoli li qed tattenta tenforza s-socjetà attrici ghandhom min-natura ta' klawsola ta' penali fil-kaz tal-ewwel klawsola ("Non-Compliance"), u min-natura ta' likwidazzjoni ta' danni fil-kaz tat-tieni klawsola ("Termination prior to end of contract").

Din l-eccezzjoni qed titressaq fid-dawl tal-principju tal-bona fidi u tar-regola in omnibus quidem, maxime tamen in jure, aequitas spectanda sit li jippermettu ir-ridimensjonament tal-applikazzjoni u l-effett literali ta' klawsoli simili jekk jirrizulta illi dawn joffendu jew jiksru s-sens prattiku u morali jew tal-obbligazzjoni billi inaccettabli skond in-normi stabbiliti tas-socjetà u l-logika guridika.

Salv eccezzjonijiet ulterjuri li jistghu jingiebu skond il-ligi.

Rat id-dokumenti annessi.

Rat li l-kawza giet assenjata lil din il-Qorti kif presjeduta sabiex tkompli tinstema' u tinqata'.

Semgħet ix-xhieda prodotti.

Rat in-noti ta' sottomissjonijiet tal-partijiet.

Rat li l-kawża tħalliet għas-sentenza.

Rat l-atti kollha tal-kawża.

Ikkunsidrat illi permezz ta' din l-azzjoni, is-soċjetà attriċi

qiegħda titlob lill-Qorti ssib illi s-soċjetà intimata naqset milli

twettaq l-obbligi kuntrattwali tagħha għaliex unilateralment

itterminat il-kuntratt ta' servizz bejn il-partijiet u li allura

sproporzjonati

lill-klijenti tal-intimata

għandha tħallas id-danni u penali skont ma jipprovdi l-istess kuntratt.

Mill-provi prodotti jirriżulta li fis-16 ta' Jannar 2003 is-soċjetà attriċi daħlet sabiex ftehim mas-soċjetà tikkonsenjalha, tistallalha u żżommilha għaddejja sistema ta' 'turn-key solution' li biha kellu jingħata aċċess għall-internet u servizzi tal-internet fl-istabbiliment tagħha bl-isem ta' King's Gate House Aparthotel, University Heights, Paceville, San Ġiljan.

Skont dan il-ftehim, is-sistema kellha titħaddem b'erba' computers.

Il-ftehim kellu jkun għal ħames snin u kien jispeċifika wkoll illi l-kuntratt seta' jiġġedded qabel jiġi fi tmiemu.

L-attriċi kellha tibqa' s-sid tas-sistema stallata u l-intimata intrabtet fost affarijiet oħra li ma ddaħħal l-ebda sistema oħra ta' internet għall-klijenti tagħha sakemm ikun għadu fis-seħħ il-kuntratt.

Jirriżulta li l-imsemmi kuntratt ġie mġedded mill-partijiet tlett darbiet oħra għall-perjodu ta' ħames snin kull darba permezz ta' tlett kitbiet datati 9 ta' Frar 2009, 5 ta' Awwissu 2009 u 17 ta' Marzu 2011 rispettivament fejn Emanuel Bartolo Parnis ffirma wkoll għal sitt computers ġodda minflok dawk l-erbgħa kkonsenjati oriġinarjament.

Il-kuntratt kien jipprovdi wkoll illi kemm-il darba s-soċjetà intimata tikser xi waħda mill-kundizzjonijiet tal-ftehim, hija kienet titqies illi tkun għamlet rikjesta lill-attriċi sabiex tixtri l- hardware li kien jagħmel parti mis-sistema, b'dan illi s-software kellu dejjem jibqa' proprjetà tas-soċjetà attriċi, u li tħallas prezz stabbilit għal dan il-hardware skont ma jipprovdi l- kuntratt, fi żmien għaxart'ijiem mill-ittra li tiġi mibgħuta mis- soċjetà attriċi bħala pre-avviż.

B'żieda ma dan, il-klawsola sussegwenti kienet tipprovdi li f'każ li l-intimata ittemm il- kuntratt qabel iż-żmien, hija kellha tħallas lill-attriċi somma flus sabiex tagħmel tajjeb għat-telf ta' servizz li kien jkun għad fadal daqs li kieku l-kuntratt ma ġiex hekk itterminat qabel iż- żmien stipulat.

Is-sistema baqgħet titħaddem sa Lulju 2012 u ċioè sa meta l-

attriċi tgħid illi l-intimata tfiet is-sistema kollha u Emanuel

Bartolo Parnis, għan-nom tal-intimata, għamel talba lill-attriċi sabiex

tiġi tiġbor it-tagħmir tagħha għaliex l-intimata ma kienitx interessata li tkompli bis-servizz.

Permezz ta' ittra datata 20 ta' Lulju 2012, l-attriċi baghtet tinforma lill-intimata li wara li għamlet spezzjoni fil-post irriżultalha li s-sistema ma kienitx qiegħda titħaddem.

Għaldaqstant, fl-istess ittra, l-intimata ntalbet tħallas il-penali u danni skont l-imsemmija żewġ klawsoli tal-kuntratt tas-16 ta' Jannar 2003.

Jirriżulta li matul is-snin illi dam fis-seħħ il-ftehim bejn il- partijiet, is-soċjetà attriċi kienet sikwit tagħmel xogħol ta' manutenzjoni, upgrading u saħansitra anke tibdel il-computers u l-aċċessorji tagħhom skont il-bżonn.

Is-soċjetà intimata laqgħet għat-talbiet attriċi billi eċċepiet li l- kuntratt tas-16 ta' Jannar 2003 kien skada u qatt ma ġie mġedded mill-partijiet.

Sabiex tispjega l-eċċezzjoni tagħha, hija tkompli billi tgħid illi l-kuntratt ma setax jiġi mġedded skont il-kitbiet li saru sussegwentement għaliex dawn kienu ffirmati wara li skada l-kuntratt oriġinali, u dan meta l-kuntratt kien jipprovdi li t-tiġdid kellu jsir qabel ma jiskadi l-perjodu ta' validità tiegħu.

Il-Qorti tqis illi l-intimata m'għandhiex raġun f'din l-eċċezzjoni tagħha.

Ladarba Emanuel Bartolo Parnis ffirma dawn il-kitbiet, fejn hemm speċifikament indikat li huwa kien qiegħed jaċċetta li l-kuntratt jiġi mġedded, ma jistax jaħrab mill- obbligazzjonijiet kuntrattwali tiegħu billi jargumenta li l- estensjoni ġiet iffirmata wara l-iskadenza tal-kuntratt.

Stivala jiddefendi ruħu biss billi jgħid illi ma kienx jaf li qiegħed jiffirma għall-estensjoni tal-kuntratt għaliex ma jafx jaqra.

Din l- iskuża la hija verosimili u lanqas valida.

Il-Qorti ssibha diffiċli sabiex temmen li Stivala, li kien jiġġestixxi negozju konsistenti f'bar u kiri ta' akkomodazzjoni, ma kienx jaf għal xiex kien qiegħed jiffirma, u jekk veru ma jafx jaqra, huwa kien imissu talab parir qabel iffirma.

Persuna b'diliġenza ordinarja kellha tipprevedi li b'dak il-kliem kienet qiegħda tintrabat mill-ġdid skont it-termini u kundizzjonijiet tal-kuntratt oriġinali.

L-intimata eċċepiet wkoll illi fi kwalunkwe każ, il-kitbiet li

permezz tagħhom ġie estiż it-terminu tal-kuntratt oriġinali

kienu dejjem iffirmati minn Emanuel Bartolo Parnis f'ismu personali.

Din il-Qorti ssib illi lanqas din l-eċċezzjoni ma hija tajba.

B'żieda mal-fatt illi l-intimata ma ressqet l-ebda prova dwar din

l-eċċezzjoni, ladarba Bartolo Parnis kien qiegħed jagħti l-kunsens tiegħu sabiex il-kuntratt jiġi estiż, huwa altru milli ovvju li l- kuntratt li ssir referenza għalih huwa dak tas-16 ta' Jannar 2003.

Ma tressqet l-ebda prova li turi li kien hemm xi kuntratt ieħor bejn is-soċjetà woods: u Emanuel Bartolo Parnis personalment.

Isegwi għalhekk illi l-ħames eċċezzjoni wkoll għandha tiġi miċħuda.

Permezz ta' deċiżjoni datata 10 ta' Ġunju 2013, din il-Qorti diversament presjeduta ddikjarat illi s-sitt eċċezzjoni tal- intimata hija inammissibli in kwantu li kellha titressaq permezz ta' azzjoni ad hoc u mhux per via ta' eċċezzjoni.

Il-Qorti tikkonsidra fir-rigward tat-tmien eċċezzjoni.

Permezz ta' dawn iż-żewġ eċċezzjonijiet, l-intimata tikkontendi li l-kunsens tagħha kien vizzjat a tenur tal-artikoli 974 u 976 tal-Kapitolu 16 tal-Liġijiet ta' Malta li jaqraw hekk:

jingħad

jista'

Jekk il-kunsens ikun ġie mogħti bi żball, jew meħud bi vjolenza, jew b'egħmil doluż, ma jkunx jiswa.

(1) L-iżball dwar il-fatt ma jġibx in-nullità tal-kuntratt ħlief meta jaqa' fuq is-sustanza nfisha tal-ħaġa li tkun oġġett tal-ftehim.

(2) Il-ftehim ma jkunx null jekk l-iżball jaqa' fuq il-persuna li magħha jkun sar il-ftehim, ħlief meta l-għażla ta' dik il- persuna tkun il-kawża ewlenija ta' dak il-ftehim."

Fi kwalunkwe każ, din il-Qorti ma jirriżultaliex illi l-kunsens tal- intimata kien vizzjat skont ma jridu dawn iż-żewġ artikoli tal- liġi.

Jidher li Stivala jibbaża dawn l-eċċezzjonijiet tiegħu fuq l- iskuża li (i) huwa ma kienx jaf x'qiegħed jiffirma, li kif diġa in ntqal mhuwiex verosimili u (ii) għaliex kwistjoni, minkejja li ġew indikati fid-delivery note bħala tal- marka Toshiba, fil-fatt huma magħmula minn komponenti li mhumiex ta' din il-marka.

Skont in-Notes on Civil Law tal-Professur Caruana Spiteri Caminiti jingħad li:

il-computers

fuq

l-iżball huwa

fl-ismijiet Anthony Astarita vs Emmanuel Abela Parnis-sentenza Muscat, deċiża mill-Prim Awla tal-Qorti Ċivili fit-30 ta' April 1992, intqal illi jkun hemm żball ta' fatt meta dan l-iżball jaqa' fuq is-sostanza stess tal-ħaġa li hija l-oġġett tal-ftehim, u allura l-oġġett tal-ftehim u għalhekk jiddependi fuq dak li kellhom f'moħhom il-partijiet, b'dan li jkun żball determinanti fuq dak li kien mingħalihom qed jagħmlu l- partijiet jew parti, fis-sens li jekk dak li jiġi kontrattat jkun differenti minn dak li kien intenzjonat, b'mod li tali żball jkun determinanti, dan iwassal għall-vizzju ta' kunsens ta' fatt għaliex 'le parti non avreberro contrattato se avessero saputo che la cosa non aveva la qualita' che esse le supponevano; l' errore sara' sostanziale...'

(Vol.XXIX. i. 591 u Tonio Attard Biancardi et vs Albert Alkhatib et noe deċiża mill-Prim Awla tal-Qorti Ċivili fit-3 ta' April 1989).

Applikati dawn il-prinċipji għal każ tal-lum, din il-Qorti ssib illi bl-ebda mod ma ġie muri li Stivala ffirma l-estensjoni tal- kuntratt biss għaliex kien taħt l-impressjoni li l-computers kienu magħmula esklussivament minn komponenti tal-marka Toshiba, tant illi kien biss meta ġiet intavolata din il-kawża li l- intimata bdiet tilmenta dwar il-komponenti ta' dawn il- computers.

Isegwi għalhekk illi ċertament ma jistax jingħad illi dan l-allegat żball kien determinanti għall-kunsens tagħha.

B'żieda ma dan, mir-repair notes eżebiti mill-attriċi joħroġ biċ- ċar illi sikwit kienu jsiru upgrades fis-sistema u ma jirriżultax illi qatt ġie miftiehem illi l-komponenti kellhom dejjem ikunu tad- ditta Toshiba.

Is-sitt u tmien eċċezzjonijiet tal-intimata qegħdin għalhekk ukoll jiġu miċħuda.

Is-soċjetà intimata eċċepiet ukoll in-nuqqas ta' bona fede da parti tas-soċjetà attriċi a tenur tal-artikolu 993 tal-Kap.

16, li jipprovdi li l-kuntratti għandhom jiġu esegwiti bil-bona fede, u jobbligaw mhux biss għal dak li jingħad fihom, iżda wkoll għall- konsegwenzi kollha li ġġib magħha l-obbligazzjoni skont ix- xorta tagħha, bl-ekwità, bl-użu jew bil-liġi.

Madanakollu, l- intimata ma ressqet l-ebda prova dwar din l-eċċezzjoni.

In- nuqqas ta' bona fidi jrid jiġi ppruvat minn min jallegah u għaldaqstant, din l-eċċezzjoni wkoll qiegħda tiġi miċħuda.

L-intimata tikkontendi wkoll permezz tad-disa' eċċezzjoni tagħha li l-attriċi kisret l-obbligi tagħha għaliex istallat software mhux liċenzjat fuq il-computers mertu tal-ftehim bejn il- partijiet.

Ir-rekwiżiti tal-eċċezzjoni 'inademplendi non est adimplendum' huma tlieta: (i) l-inadempjenza tal-attur li tolqot xi obbligazzjoni tiegħu trid tkun parti integrali mill-ftehim; (ii) l- inadempjenza trid tkun verament imputabbli lill-attur; u (iii) irid ikun hemm proporzjonalità bejn l-inadempjenza tal-partijiet u ċioè li n-nuqqas tal-attur relattivament għall-prestazzjonijiet li huwa jesiġi mill-intimat tkun ta' ċerta gravità.

(Engineering Services Ltd vs Reuters Malta Ltd, deċiża mill-Qorti tal-Appell Inferjuri fl-20 Ottubru 2003).

Il-Qorti fliet id-dokumenti kollha li flimkien jirregolaw ir- relazzjoni kuntrattwali bejn il-partijiet u minn imkien ma jirriżultalha li l-attriċi kienet obbligata tistalla xi software jew ieħor kif donnha qiegħda tippretendi l-intimata.

Ma tistax l- intimata tixli lill-attriċi bi ksur ta' obbligu li ma jeżistix.

Għaldaqstant, din l-eċċezzjoni wkoll qiegħda tiġi miċħuda.

Il-Qorti tinnota li fis-sottomissjonijiet tagħha s-soċjetà intimata

tittanta tipproponi eċċezzjoni li ma ġietx sollevata fir-risposta

ġuramentata tagħha.

Senjatament, illi l-ebda waħda mit-

talbiet attriċi ma hija għal dikjarazzjoni li s-soċjetà intimata

kisret jew itterminat il-kuntratt qabel iż-żmien, u li allura t-

talbiet attriċi kif dedotti huma improponibbli.

Din il-Qorti tibda billi tgħid illi l-liġijiet tal-proċedura kif ukoll il-ġurisprudenza ma jippermettux li eċċezzjonijiet ġodda jitressqu f'dan l-istadju inoltrat tal-kawża.

Fi kwalunkwe każ, kif ingħad mill-Qorti tal- Appell Inferjuri fid-deċiżjoni tagħha fl-ismijiet Carmelo Elphick noe vs Victor Sobh tat-23 ta' Ġunju 2004:

"Kwantu ghall-aspett li ma ntalbetx dikjarazzjoni ghat- terminazzjoni illi, kif tajjeb pacifikament akkolt, id-dikjarazzjonijiet li talvolta jkunu mehtiega biex l-attur jasal ghal xi wahda mid-domandi tieghu m'hemmx bzonn li jsiru fic-citazzjoni taht forma ta' domandi (Kollez Vol.

Isegwi għalhekk illi l-ilment tal-intimata mhuwiex ġustifikat.

l-intimata tikkontendi

Meqjus dan kollu, il-Qorti hija sodisfatta li l-attriċi pprovat b'mod sodisfaċenti li l-intimata kisret l-obbligi kuntrattwali tagħha billi tfiet is-sistema u saħansitra talbet lill-attriċi tieħu t- tagħmir tagħha kollu lura qabel ma skada t-terminu tas-servizz kif miftiehem fl-aħħar skrittura tas-17 ta' Marzu 2011.

Fis- sottomissjonijiet tagħha, l-attriċi tistrieh fuq il-ksur tal-klawsola tal-kuntratt li permezz tagħha ġie stipulat li hija ma setgħetx tipprovdi servizz ta' internet ieħor tagħha ħlief dak provdut mill-attriċi.

Madanakollu, din il-Qorti ma jirriżultalhiex li dan huwa minnu in kwantu li l-azzjoni attriċi hija fil-fatt ibbażata fuq l-allegazzjoni li l-intimata kisret l-obbligi tagħha billi tfiet is-sistema, u allura tterminat il-kuntratt qabel il-waqt, liema allegazzjoni l-Qorti tqis illi ġiet ipprovata minnha fil-mori tal-kawża.

Emanuel Bartolo Parnis, għan-nom tal-intimata jipprova jaħrab mill- obbligi tiegħu billi jgħid illi l-prezz għall-użu mill-klijenti tiegħu kien għoli u jaħdmu.

Madanakollu, la ġab prova ta' dan kollu u lanqas jista jaħrab mill-obbligi tiegħu b'daqshekk, għaliex huwa baqa' jaċċetta s- servizz tant illi kif diġà ngħad baqa' jiffirma għall-estensjoni tal- kuntratt.

L-intimata ma kellha l-ebda dritt illi twaqqaf il- kuntratt meta jidhrilha hi, u għal dan il-ksur għandha tbati l- konsegwenzi skont ma tipprovdi l-liġi.

Imiss issa li jiġu kkunsidrati t-talbiet attriċi kif ukoll l-aħħar eċċezzjoni tal-intimata.

In linea ta' prinċipju ġenerali, il-Qorti

tibda billi tagħmel referenza għas-sentenza fl-ismijiet Tabone Computer Centre Limited vs Joe Astarita, deċiża minn din il- Qorti diversament presjeduta fl-10 ta' April 2008.

Din id- deċiżjoni kienet tirrigwarda ċirkostanzi simili in kwantu li kienet ibbażata fuq ksur tal-istess kuntratt ta' servizz ma terzi persuni:

iġġib

tista'

fis-seħħ

kuntrattwali

tal-obbligazzjoni)

tingħata s-setgħa

"Illi huwa prinċipju aċċettat li n-nuqqas ta' twettiq ta' obbligazzjoni l-effetti "sekondarji" tal-istess obbligazzjoni – jiġifieri l-effett li min jonqos li jwettaq dak li ntrabat għalih irid jagħmel tajjeb għad-danni li tkun ġarrbet il-parti li magħha kien intrabat.

Dan minbarra l-effett "primarju" li jista' jwassal għat- tħassir tal-obbligazzjoni jew kuntratt li jkun.

Illi meta parti tkun intrabtet li twettaq xi ħaġa u ma tagħmilhiex jew ma ttemmhiex, il-parti l-oħra (jiġifieri, l- kreditur li twettaqha hi bi spejjeż ta' min ikun naqasha (jiġifieri, d- debitur tal-obbligazzjoni).

Kreditur ta' obligazzjoni li ħaddieħor ikun intrabat miegħu li jwettaq, u dan jonqos li jwettaqha, għandu l-għażla li jew jinsisti mad-debitur tal- obbligazzjoni li jwettaq dak li ntrabat li jagħmel jew, f'każ li l-adempiment ma jkunx għadu jista' jsir aktar, li jitlob il- ħlas tad-danni mġarrba minħabba dak in-nuqqas.

Din ir- regola tgħodd ukoll f'kuntratt bħal dak tal-appalt, fejn appaltant l- jħoll inadempiment min-naħa tal-kuntrattur, ma jġibx fuqu l- effetti tal-artikolu 1640(2) tal-Kodiċi Ċivili.

Illi huwa stabilit ukoll li meta n-nuqqasijiet fit-twettiq ta' ħatra ma jkunux sostanzjali, l-appaltatur ma jistax jitqies inadempjenti, imma jibqa' obbligat li jagħmel tajjeb in- nuqqas jew jaċċetta tnaqqis f'dak li jistħoqqlu jitħallas.

Illi meta wieħed jintrabat li jwettaq obbligazzjoni huwa mistenni li jagħmel dan bl-għaqal ta' missier tajjeb tal- familja.

Dan għaliex, ukoll fejn id-debitur ma jkunx mexa b'mala fidi, huwa jrid jagħmel tajjeb għal kull dannu li jġarrab il-kreditur tal-obbligazzjoni kemm dwar in-nuqqas ta' twettiq tar-rabta u kif ukoll dwar id-dewmien fl-

eżekuzzjoni.

Biex jeħles minn dawn l-effetti, id-debitur irid

il-kuntratt minħabba

jagħżel

juri li n-nuqqas ta' twettiq tal-obbligazzjoni jew id-dewmien fit-twettiq tagħha fiż-żmien miftiehem kienu l-kawża ta' ħaġa barranija li huwa ma kienx jaħti għaliha, bħal fil-każ ta' aċċident jew forza maġġuri.

Illi d-danni maħsuba mil-liġi għan-nuqqas ta' twettiq ta' obbligazzjoni jew għat-twettiq tardiv tagħha huma t-telf imġarrab mill-kreditur u/jew il-qligħ imtellef, sakemm jintwera li tali telf jew tali qligħ imtellef ikunu l-effett immedjat u dirett tan-nuqqas tat-twettiq tal-obbligazzjoni.

Fejn in-nuqqas ta' twettiq ma jkunx ġej minn għamil doluż li huwa tad-debitur, obbligat jagħmel tajjeb għalihom huma dawk li basar jew wieħed sata' jobsor li jiġġarrbu fiż-żmien tat-twettiq tal- obbligazzjoni."

id-danni mġarrbin mill-kreditur

Fil-każ ta' Terence Farrugia Bennett vs James Papps Compagno sammut badidova minn din il-Qorti diversament presjeduta fil-31 ta' Jannar 2003 intqal li:

"In materja ta' kuntratti l-principju baziku jibqa' dak li "pacta sunt servanda".

Dan in kwantu l-kuntratt ghandu sahha ta' ligi ghal dawk li jaghmluh (Artikolu 992(1) tal- Kodici Civili) u ma jistax jigi mhassar hlief bil-kunsens ta' xulxin jew ghal ragunijiet mil-ligi maghrufa (Artikolu 992(2) tal-Kodici Civili).

Inoltre hu mistenni li dan jigi esegwit bil- bona fidi u in effetti jobbliga mhux biss ghal dak li jinghad fih izda ukoll ghal konsegwenzi kollha li ggib maghha l- obbligazzjoni skond ix-xorta taghha, bl-ekwita, bl-uzu jew bil-ligi (Artikolu 993 tal-Kap.

16).' … il-partijiet Issa bhala regola kontraenti hija meqjusa bhala klawsola li tirraprezenta d- danni preventivament likwidati minhabba non-ezekuzzjoni ta' l-obbligazzjoni ("Negte.

Joseph Schranz", Qorti tal-Kummerc, per Imhallef Dr. W. Delorenzo, 24 ta' Novembru 1950).

B'danakollu, kif jinghad f'din l-istess sentenza, il-partijiet jistghu jistipulaw b'mod esplicitu penali u danni."

l-penali stipulata bejn

Finalment, is-soċjetà intimata teċċepixxi li l-ammont pretiż għandu jiġi rivedut mill-Qorti a tenur tal-artikolu 1122 tal-Kap.

16 stante li l-klawsoli li qiegħda tfittex sabiex tenforza l-attriċi għandhom il-waħda min natura ta' penali u l-oħra min natura ta' danni.

Tkompli billi tispjega li din l-eċċezzjoni qiegħda titressaq fid-dawl tal-bona fidi u tal-prinċipju in omnibus quidem, maxime tamen in jure, aequitas spectanda sit li tippermetti r-ridimensjoni u ta' klawżoli simili f'każ illi dawn joffendu jew jiksru s-sens prattiku u morali tal-obbligazzjoni għaliex ikunu sproporzjonati jew inaċċetabbli skont in-normi stabbiliti tas-soċjetà u l-loġika ġuridika.

Dwar il-penali, l-artikolu 1120 tal-Kap.

16 jiddisponi hekk:

l-applikazzjoni

tal-esekuzzjoni

"(1) Il-penali hija l-kumpens tal-ħsara li jbati l-kreditur minħabba n-nuqqas tal-obbligazzjoni prinċipali.

(2) tal- obbligazzjoni prinċipali minflok ma jitlob il-penali li fiha jkun waqa' d-debitur.

(3) Hu ma jistax jitlob il-ħaġa prinċipali u l-penali flimkien, ħlief meta l-penali tkun ġiet miftiehma għad-dewmien biss."

jaġixxi għall-esekuzzjoni

jista'

L-artikolu 1122 jaqra hekk:

"(1) Il-qorti ma tistax tnaqqas jew ittaffi l-penali ħlief f'dawn il-każijiet: (a) jekk id-debitur ikun esegwixxa parti mill- obbligazzjoni, u l-kreditur ikun aċċetta espressament il- biċċa li ġiet esegwita; (b) jekk id-debitur ikun esegwixxa parti mill- obbligazzjoni, u l-parti hekk esegwita, meta jitqiesu ċ- ċirkostanzi partikolari tal-kreditur, tkun biċ-ċar tiswielu. lżda, f' dan il-każ, ebda tnaqqis ta' penali ma jista' jsir, jekk id-debitur, meta ntrabat għall-penali, ikun irrinunzja

espressament għal kull tnaqqis jew jekk il-penali tkun ġiet miftiehma għad-dewmien biss. l-penali għandha tiġi l-artikolu (2) Meta skont dan mnaqqsa, it-tnaqqis għandu jsir fil-proporzjon tal-parti tal- obbligazzjoni li tkun baqgħet mhux esegwita."

L-artikolu 1138 imbagħad jipprovdi hekk dwar danni:

"Meta l-ftehim jistabbilixxi illi l-parti li tonqos mill- esekuzzjoni tiegħu għandha tħallas somma determinata bħala danni, ma tistax tiġi mogħtija lill-parti l-oħra somma akbar jew iżgħar."

f'sentenza oħra ta' din

il-Qorti diversament Kif ritenut presjeduta fl-ismijiet Hector Fidicaro noe vs Chiara Jankovic noe, deċiza fl-20 ta' Ġunju, 2002:

"Dan huwa principju assodat fis-sistema guridiku Malti.

Meta zewg partijiet jiftehmu minn qabel x'ghandhom ikunu d-danni f'kaz ta' nuqqas, dik il-konvenzjoni torbot lill- partijiet bhala espressjoni tal-volonta' libera taghhom.

Gie dejjem ritenut l-Qorti ma tistax tissostitwixxi d- diskrezzjoni soggettiva taghha ghar-rieda tal-partijiet li digà stabbilew bejniethom il-quantum tad-danni li l-attur isofri minhabba l-inadempjenza tal-konvenut fl-esekuzzjoni ta' l-obbligazzjoni assunta minnu.

Meta l-partijiet jiftiehmu minn qabel l-ammont ta' danni, ma tistax ikun hemm temperament fil-quantum, liberament miftehma u assunta (ara "Mifsud vs Stivala" deciza minn din il-Qorti fit-3 ta' Ottubru, 1991)."

Madanakollu, kif intqal ukoll fil-każ ta' Mary Rose Albako Chaffey vs Mario Coutts sammut badidova minn din il-Qorti diversament presjeduta fit-8 ta' Marzu 2005:

"Illi l-liġi tagħti s-setgħa lill-Qorti li tnaqqas jew ittaffi l- penali f'żewġ każijiet biss: jiġifieri, (a) meta d-debitur ikun esegwixxa parti mill-obbligazzjoni, u l-kreditur ikun aċċetta espressament il-biċċa li ġiet esegwita; jew (b) jekk id- debitur ikun esegwixxa parti mill-obbligazzjoni, u dik il-

parti mill-esekuzzjoni tkun, fiċ-ċirkostanzi, biċ-ċar swiet lill- kreditur.

Iżda f'dan l-aħħar każ, il-penali tkun dovuta jekk tkun ġiet miftehma għad-dewmien tal- obbligazzjoni.

Illi l-applikazzjoni riġida ta' din id-dispożizzjoni tal-liġi, minkejja l-konsegwenzi iebsa li jistgħu jinstiltu minnha fil- prattika, ġejja mir-rispett li jrid jingħata lill-prinċipju li ftehim validu bejn il-partijiet għandu s-saħħa ta' liġi bejniethom u l-ebda qorti m'għandha tindaħal fi ftehim bħal dan jekk ma jkunx milqut b'xi difett li ġġibu ma jiswiex.

Madankollu, illum il-ġurnata huwa aċċettat li l- applikazzjoni tar-regola maħsuba fl-artikolu 1122 tal-Kodiċi Ċivili trid titfisser ukoll fid-dawl ta' prinċipju ieħor ewlieni tad-dritt, jiġifieri dak li jrid li l-kuntratti jiġu esegwiti b'bona fidi u jobbligaw, mhux biss għal dak li jingħad fihom, imma wkoll għall-konsegwenzi li ġġib magħhom l-obbligazzjoni, skond l-għamla tagħha, b'ekwita', bl-użu jew bil-liġi.

Dan ifisser li b'applikazzjoni tal-massima in omnibus quidem, maxime tamen in jure, aequitas spectanda sit, huwa possibbli li l-effett u l-applikazzjoni litterali ta' klawsola penali jiġu "ridimensjonati" jekk jirriżulta li dawn joffendu jew jiksru s-sens prattiku u morali tal-obbligazzjoni billi jkunu jidhru sproporzjonati jew inaċċettabbli "skond in- normi stabiliti tas-soċjeta' u l-loġika ġuridika"."

Fis-sentenza tagħha fl-ismijiet Dr Malcolm Yarovoy vs Karl Spiteri Cornish pro et noe tal-14 ta' Ottubru 2014, din il-Qorti diversament presjeduta qalet hekk fir-rigward ta' talba għal danni pre-likwidati minħabba nuqqas ta' ottemperanza mal- kundizzjonijiet ta' ftehim:

"...din il-Qorti tqis illi l-applikazzjoni tal-klawsola ta' penali fl-ammont imsemmi fil-klawsola sad-data tal-esekuzzjoni tal-obbligazzjoni senjatament tal- management fee tmur kontra l-principju 'in omnibus quidem, tamen maxima in jure, aequitas spectandi sit' applikat b'success fil-kawza precitata Yarovoy vs Abel (App Civ 15/12/2004) u ricentement fl-Appell Civili Stojanovic nomine vs Francis Camilleri Podesta (30/09/2011)."

il-kaz

Dwar dak li jgħid l-artikolu 1120 tal-Kodiċi Ċivili, fl-istess sentenza ingħad hekk:

"Pero tali dispost ghandu jinqara flimkien mal-artikolu 993 tal-Kap.

16 fejn il-kuntratti ghandhom jigu ezegwiti in bona fede u jobbligaw mhux biss ghal dak li jinghad fihom izda ukoll ghal konsegwenzi kollha l- obbligazzjoni skond ix-xorta taghha, bl-ekwita, bl-uzu jew bil-ligi.

Kif qalet il-Qorti tal-Appell Yarovoy vs Abel (15/12/2004): "Din il-Qorti tifhem li fil-kuncett tal-bona fidi jidhol ukoll certu element ta' ekwita' kif ukoll ta' sens prattiku u morali li jigi vjolat mhux biss meta konfrontat b'agir specifiku doluz biex il- il-hsara, komportament li jkun ghal kollox spoporzjonat u li ma jkunx accettabbli skond in-normi stabbiliti tas-socjeta u tal- logika guridika."

Ovvjament kull kaz hu differenti u c-cirkostanzi jridu jittiehdu in kunsiderazzjoni skond in-natura tal-kaz.

Il-Qorti tqis illi hemm spoporzjon kbir bejn l-ammont ta' penali u l- management fee pattwita.

In oltre l-Qorti hi ferm riluttanti li taccetta ottemperanza ma tali impozizzjoni ta' penali meta l-attur dam disa' snin biex ressaq talba ghal non osservanza tal-hlasijiet dovuti meta bhala kreditur hu fid- dover li jimminimizza d-danni.

Fil-fehma tal-Qorti jekk dato non concesso l-penali kienet applikabbli, il-penali imposta taghha mill-attur hi wisq eccessiva u tirrasenta l-arrikiment indebitu."

izda wkoll b'dak

l-pretensjoni

Is-soċjetà attriċi qiegħda titlob ħlas abbażi taż-żewġ klawsoli msejħa 'non-compliance' u 'termination prior to end of contract'.

L-ewwel klawsola tipprovdi li jekk kemm-il darba l- intimata tonqos milli tonora xi waħda mill-klawsoli tal-ftehim, hija titqies li tkun talbet li tixtri t-tagħmir fornit lilha.

Din il- klawsola, li imbagħad tkompli billi tillikwida l-prezz tat-tagħmir, għandha l-forma ta' penali għan-nuqqas ta' twettiq f'waqtu ta' xi obbligazzjoni.

It-tieni klawsola tistabbilixxi l-kriterju għad-danni li l-attriċi tkun meqjusa li tkun ġarrbet talli l-kuntratt ikun ġie tterminat qabel iż-żmien.

Dawn id-danni għandhom jinħadmu fuq formola li tqis l-ogħla għadd ta' computers użati mill-intimata f'kull żmien tal-kuntratt multiplikat b'erba' siegħat u għadd ta' jiem li l-kuntratt kien ikun għad fadallu biex jiġi fi tmiemu.

Is- somma li tirriżulta minn din il-formola imbagħad għandha tinqasam fit-tnejn.

Din il-klawsola għandha min natura ta' likwidazzjoni ta' danni.

Il-Qorti tibda billi tirrileva li huwa stabbilit fil-ġurisprudenza tal- Qrati tagħna li huwa permess illi l-kreditur jitlob kemm il-penali kif ukoll il-likwidazzjoni ta' danni.

Mill-atti tal-kawża ma tirriżultax id-data preċiża meta ntfiet is-sistema.

Il-Qorti sejra għalhekk tikkunsidra li s-sistema ntfiet fis-17 ta' Lulju 2012 u ċioè d-data meta skont il-provi jirriżulta li Stivala għamel kuntatt mal-attriċi u talabha tieħu lura t-tagħmir tagħha.

Is-soċjetà attriċi ppreżentat prospett tal-penali u danni likwidati minnha maħduma skont l-imsemmija żewġ klawsoli, minn fejn jirriżulta li qiegħda titlob l-ammont ta' €11,879.80 għax-xiri tat-tagħmir skont il-klawsola msejħa 'non-compliance' u l- ammont ta' €22,681.15 bħala danni maħduma skont il- klawsola msejħa 'termination prior to end of contract'.

Filwaqt li l-Qorti ma tistax tinjora li dawn iż-żewġ klawsoli jagħmlu parti mill-ftehim u li l-intimata qablet magħhom tant li ffirmat tal- ġurisprudenza kwotata u għas-segwenti raġunijiet, dawn il- penali u danni għandhom jiġu mnaqqsa kif ser jingħad.

Fir-rigward tal-klawsola 'non-compliance', kif diġà ngħad, il- Qorti sejra tieħu s-17 ta' Lulju 2012 bħala d-data meta l- intimata tfiet is-sistema u allura, kien minn dak inhar illi hija kissret l-obbligi tagħha taħt il-kuntratt.

L-imsemmi kuntratt,

kif estiż, kellu jkopri l-perjodu mis-17 ta' Marzu 2011 sas-16 ta'

In kwantu li l-intimata esegwiet il-kuntratt għall-

199 minn 1827 ġurnata u ċioè 11% mill-perjodu miftihem, il-

penali għandhom jiġu riveduti sabiex isir tnaqqis skont dan il-

perċentwali biex jirriflettu l-parti mill-kuntratt esegwit, b'dan illi

tagħha għalihom, b'applikazzjoni

il-kunsens

għax-xiri tas-sistema l-intimata għandha tħallas 89% tal- ammont mitlub li jammonta għal €10,573.02.

F'dan il-kuntest il-Qorti tirreferi ghas-sentenza ċitata ta' Tabone Computer Centre Limited vs Joe Astarita li kif diġà ntqal kienet tirrigwarda ċirkostanzi simili.

Għar-rigward tal-klawsola sussegwenti, u ċioè dik li tistabbilixxi d-danni għat-terminazzjoni qabel tmien il-kuntratt, il-Qorti tinnota li l-likwidazzjoni tad-danni għandha tinħadem abbażi tan-numru ta' computers immultiplikat b'erba siegħat kuljum għan-numru ta' ġranet li kien ikun għad-fadallu l-kuntratt sabiex jiskadi.

Din il-formola allura tippresupponi li dawn is-sitt computers kienu ser jitħaddmu kuljum għal erba' siegħat kull wieħed.

Madanakollu, l-attriċi ma ressqet l-ebda prova li turi li qabel ġiet mitfija s-sistema, dawn il-computers kienu qegħdin jitħaddmu kollha kuljum għall-erba' siegħat.

B'żieda ma dan, fl-aħħar snin, id-disponibiltà tas-servizzi għall- aċċess tal-internet żdied, u ħafna huma dawk li jagħmlu użu l-internet. mill-ismartphone Għalhekk, il-Qorti ssibha diffiċli sabiex temmen illi li kieku l- intimata ma tterminatx il-kuntratt qabel waqtu, l-attriċi kienet ser tagħmel il-qligh li qiegħda tirriklama bħala danni.

Din il- klawsola kienet parti minn kuntratt li ġie ffirmat fl-2003, meta s-servizz relatat mal-aċċess għall-internet kien aktar limitat u inqas mifrux, u allura, id-domanda għall-użu tal-computers in kwistjoni mill-klijenti tal-intimata ċertament kien tali li l-qligħ tal-attriċi kien ser ikun ferm aktar minn dak li kienet ser tipperċepixxi f'dawn l-aħħar ħames jew sitt snin li kieku l- intimata ma tterminatx il-kuntratt.

Ladarba d-danni jirrisalu għall-perjodu mill-2012 sal-2016, il-formola li fuqha qiegħda tippretendi l-likwidazzjoni tad-danni l-intimata, fil-fehma tal- Qorti, mhijiex ġusta għaliex ma tirriflettix ir-realtà u d-danni li verament sofriet l-attriċi minħabba l-aġir tal-intimata.

Għaldaqstant, il-Qorti tqis illi fiċ-ċirkostanzi tal-każ, id-danni

dovuti lill-attriċi għandhom jiġu mnaqqsa bin-nofs ta' dak li

qiegħda tirreklama, għalhekk qegħdin jiġu likwidati fl-ammont

ta' €11,340.58.

jaċċessaw

tagħhom

Għaldaqstant, din il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-kawza billi: 1.

Tilqa' l-ewwel talba u tordna lis-soċjetà intimata sabiex ai termini tal-kuntratt tas-16 ta' Jannar 2013 tixtri l- computer system u l-communication hardware li hemm fil- fond tas-soċjetà intimata bil-prezz ta' għaxart elef, ħames mija u tlieta u sebgħin Ewro u żewġ Ċenteżmi (€10,573.02) u tikkundanna lis-soċjetà intimata tħallas lill-attrici l-imsemmija somma ta' għaxart elef, ħames mija u tlieta u sebgħin Ewro u żewġ Ċenteżmi (€10,573.02) bl- imgħax mid-data tas-sentenza;

Tilqa' t-tieni talba u tahtar lil Dr. Josette Gollcher biex tirrappreżenta lill-eventwali kontumaċi fuq il-kuntratt ta' bejgħ;

Tilqa' t-tielet talba billi tikkundanna lis-soċjetà intimata sabiex tħallas ukoll lis-soċjetà attriċi għat-telf ta' qligħ l- ammont ta' ħdax-il elf, tlett mija u erbgħin Ewro u tmienja u ħamsin Ċenteżmu (€11,340.58) bl-imgħax mid-data tas-sentenza.

L-ispejjeż jitħallsu kwantu għall-terz mis-soċjetà attriċi u żewġ terzi mis-soċjetà intimata.