QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA S.T.O. PRIM IMĦALLEF JOSEPH WHITEHEAD Illum il-Ġimgħa, 14 ta' Diċembru 2018

Rik Ġur Nru: 904/11 JA

Il-Qorti, Rat ir-rikors ġuramentat tal-attur Carmel sive Charles Borg Baldacchino preżentat fil-15 ta' Settembru 2011fejn ġie premess: Illi l-partijiet kontendenti huma lkoll aħwa, ulied id-defunti Paul Borg Baldacchino, li ġie nieqes fil-21 ta' Frar 2007 u Josephine Borg Baldacchino li ġiet nieqsa fit-13 ta' Ottubru 2001; u Illi mir-riċerki testamentarji rriżulta illi l-ġenituri tal-partijiet, Paul u Josephine konjuġi Borg Baldacchino, għamlu testment unica charta datat 19 ta' Ottubru 2000, in atti Nutar Dr Mario Pecorella, filwaqt illi d-defunt Paul Borg Baldacchino għamel ukoll testment ieħor wara l-mewt ta' martu, liema testment huwa datat 9 ta' Jannar 2003 in atti Nutar Dr John Grech Sciberras; u

Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali

Paġna 2

Illi in forza tat-testment unica charta imsemmi, il-ġenituri ddisponew illi jħallu d-dar numru tnejn u disgħin (92), magħrufa bl-isem Sinai, fi Triq Joe Sciberras, Paceville, San Ġiljan b'titolu ta' prelegat lill-konvenuti intimati, stante illi ai termini tal-istess testment, u aktar speċifikament Artikolu erbgħa (4) tal-istess testament, huma ddikjaraw illi "… huma ħallew id- dar fejn joqogħdu lil tlieta biss minn uliedhom, peress illi fl-1989 huma kienu diġa' għaddew il-garage li kellhom fi Triq Pietru Xuereb, Gwardamangia, lil binhom l-ieħor Carmel-Paul magħruf Charles Borg Baldacchino; u għalhekk dan tal-aħħar diġa' bbenifika sostanzjalment minn proprjeta' immobbli li kienet tappartjeni lit-testaturi"; u Illi għalkemm huwa minnu illi l-attur rikorrenti akkwista l-imsemmi fond, ossia garage, mingħand il-ġenitur tiegħu permezz ta' kuntratt datat 2 ta' Jannar 1989, in atti Nutar Dr Mario Louis Pecorella, tali trasferiment kien permezz ta' bejgħ, u l-esponenti ħallas lill-ġenituri tiegħu l-prezz hemm dikjarat, u ċjoe' l-ammont ta' Lm 3,500, ekwivalenti għal € 8,152.81: u Illi l-prezz imħallas mill-attur lid-defunti ġenituri tiegħu kien b'rata kummerċjali, meħud tal-fatturi rilevanti għal din il-proprjeta', inkluż illi tali proprjeta' kienet mikrija lil terzi, u dan kif ser jirriżulta waqt it- trattazzjoni tal-kawża: u Illi għalhekk id-dikjarazzjoni li a bażi tagħha saret l-assenjazzjoni mill- ġenituri tal-partijiet permezz tat-testment tagħhom unica charta tal-assi ereditarji tagħhom, kienet waħda erroneja u mhux sostnuta mill-fatti, u liema dikjarazzjoni żbaljata hija ta' preġudizzju għall-esponenti, in kwantu ġie mċaħħad mis-sehem tiegħu mid-dar ġewwa il-ħamrun-Paceville, San Ġiljan, u dan dejjem in bażi ta' tali dikjarazzjoni żbaljata; u Illi konsegwentement u ġialadarba l-esponenti, flimkien mal-konvenut intimati, ġie nominat mill-ġenituri tiegħu – in forza tas-sitt (6) artikolu tal-istess testament unica charta – bħala eredi universali tagħhom, hu għandu jgawdi sehem indaqs flimkien mall-konvenuti intimati mis- jikkostitwixxi d-dar sehem

tal-omm mill-fond

S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018

Paġna 3

intimati mill-assi ereditarji kollha

matrimonjali tal-ġenituri tal-kontendenti; u Illi oltre dan, l-espomemti fil-kwalita' tiegħu ta' eredi universali tad- defunta ommu, Josephine Borg Baldacchino, għandu wkoll sehem indaqs tal- flimkien mal-konvenuti imsemmija Josephine Borg Baldacchino, inkluż l-oġetti mobbli li kienu jinsabu ġewwa l-fond tal-Ħamrun; u Illi għalkemm il-konvenuti intimati ġew interpellati sabiex jersqu għall- likwidazzjoni tas-sehem spettanti lill-esponenti mill-assi tad-defunta Josephine Borg Baldacchino, inkluż mis-sehem tagħha tad-dar ġewwa l-Ħamrun baqgħu inadempjenti; Għaldaqstant, l-esponenti umilment jitlob lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha: 1.

Tiddikjara illi l-prelegat in piena proprjeta' li ġie kostitwit mid- defunti Paul u Josephine konjuġi Borg Baldacchino, a favur tal-konvenuti intimati in forza tat-tielet (3) artikolu kontenut fit-testment tagħhom unica charta datat 19 ta' Ottubru in atti Nutar Dr Marion Pecorella, sar fuq premessa żbaljata kif kontenuta fir-raba' (4) artikolu tal-istess testment, u dan għar-raġunijiet premessi hawn fuq.

Illi konsegwnetement, tiddikjara illi tali fond, u ċjoe' l-fond numru 92, Sinai, Triq Joe Sciberras, Paceville, San Ġiljan, u aktar preċiżament in-nofs sehem indiviż minn tali fond li kien appartenenti lid-defunta Josephine Borg Baldacchino, għandu jiġi nkluż fil-massa ereditarja u jittieħed in konsiderazzjoni għall-finijiet ta' komputazzjoni tas- sehem spettanti lill-attur rikorrenti mill-istess assi ereditarji tad- defunta Josephine Borg Baldacchino.

Illi konsegwentement, tillikwida l-assi tad-defunta Josephine Borg Baldacchino, okkorrendo bl-opera ta' periti nominandi, u tassenja a favur l-attur rikorrenti s-sehem spettanti lilu, skond il-Liġi, minn tali assi ereditarji.

Paġna 4

Bl-ispejjeż, inkluż tal-ittra uffiċjali datata 22 ta' Mejju 2007, kontra l- konvenuti intimati nġunti għas-subizzjoni.

Rat id-dikjarazzjoni maħlufa tal-attur u l-lista tax-xhieda.

Rat ir-risposta ġuramentata tal-konvenuti Anthony Borg Baldacchino, Marlene Attard Pace u Juliette Arab ippreżentata fl-4 ta' Novembru 2011 fejn ġie eċċepit: 1.

Illi l-azzjoni attriċi ma tistax tirnexxi stante illi l-prelegat mertu tal- azzjoni odjerna huwa in linea mad-dispost tal-artikoli 683 u 685 tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta u konsegwentement ma jistax jiġi annullat; Illi l-esponenti ma għandhom l-ebda oġġezzjoni illi r-rikorrenti jingħata sehmu mir-rimanenti massa ereditarja wara li jitneħħa l- prelegat;

Illi kosegwentement it-talbiet attriċi kwantu rigwardanti għal annullament ta' dispożizzjoni testamentarja huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż.

Rat id-dikjarazzjoni maħlufa tal-konvenuti u l-lista tax-xhieda.

Semgħet ix-xhieda prodotta; Rat id-dokumenti esebiti; Rat ir-rapport tal-espert kalligrafiku Joseph Abela Wilson nominat minn din il-Qorti sabiex jirrelata dwar jekk il-kitba u firem li jidhru fuq il-librett tal- kera esebit mill-konvenut humiex tad-defunt Paul Borg Baldacchino; u wkoll ir-rapport ulterjuri tiegħu2 li huwa ppreżenta wara li kien intalab jirrelata dwar jekk ir-riċevuti sarux kollha f'kolp wieħed, jew sarux kull waħda fi żmienha.

Paġna 5

Rat in-noti tas-sottomissjonijiet taż-żewġ partijiet; Semgħet it-trattattazzjoni tad-difensuri; Sfond: Il-partijiet f'din il-kawża huma lkoll aħwa, ulied Josephine Borg Baldacchino nee Vella Wright (li mietet fit-13 ta' Ottubru 2001) u Paul Borg Baldacchino (li miet fil-21 ta' Frar 2007).

Fid-19 ta' Ottubru 2000, il-konjuġi Josephine u Paul Borg Baldacchino kienu għamlu testment unica charta fl-atti tan-Nutar Dr Mario Pecorella, li permezz tiegħu ħatru bħala eredi universali tagħhom l-erba' wliedhom (ċjoe' l-partijiet kollha f'din il-kawża).

In forza tat-Tielet Artikolu pero', ħallew id-dar li fiha kienu joqogħdu bħala prelegat lil uliedhom il- konvenuti biss, ad esklużjoni ta' binhom l-attur.

Fir-Raba' Artikolu spjegaw illi r-raġuni għaliex ħallewha lil tlieta minn uliedhom biss kienet għaliex huma kienu "diġa' għaddew" garaxx lil binhom l-attur.

"It-Tielet Artikolu: Mingħajr ħsara għad-dispożizzjonijiet tat-Tieni Artikolu ta' dan it- testment, it-testaturi jħallu b'titolu ta' prelegat in piena proprjeta', konsegwibbli fil-ġurnata tal-mewt tas-superstiti fost it-testaturi, id-dar tagħhom fejn joqogħdu bħalissa numru tnejn u disgħin (92) jisimha "Sinai" u fi Triq John Sciberras (fl-imgħoddi Mountbatten Street) il- Paceville, San Ġiljan, libera u franka, bid-drittijiet u l-pertinenzi kollha tagħha, u dina favur it-tliet uliedhom Anthony Borg Baldacchino, Juliette Arab u Marlene Attard Pace, it-tlieta f'sehem indaqs bejniethom, u f'kull każ bid-dritt tar- rappreżentanza favur id-dixxendenti rispettivi tagħhom skont il-liġi.

Ir-Raba' Artikolu: Għal kull buon fini t-testaturi jiddikjaraw li huma ħallew id-dar fejn joqogħdu lil tlieta biss minn uliedhom peress li fl-elf, disa' mija, disgħa u tmenin (1989) huma kienu diġa' għaddew il-garage li kellhom fi Triq Pietru Pawl Xuereb, Guardamangia, lil binhom l-ieħor Carmel-Paul magħruf bħala Charles Borg Baldacchino u għalhekk dan tal-aħħar diġa'

S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018

Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali

Paġna 6

bbenefika sostanzjalment minn proprjeta' immobbli li kienet tappartjeni lit-testaturi."

Wara l-mewt tal-omm, il-missier għamel testment ieħor fid-9 ta' Jannar 2003, fl-atti tan-Nutar Dr John Grech Sciberras.

L-attur jikkontendi li d-dikjarazzjoni li saret fit-Raba' Artikolu tat- testment unica charta kienet erronja u mhux sostnuta mill-fatti għaliex għalkemm huwa minnu l-imsemmi garaxx f'Gwardamangia mingħand il-ġenituri tiegħu (permezz ta' kuntratt datat 2 ta' Jannar 1989 fl-atti tan-Nutar Dr Mario Pecorella) tali trasferiment kien wieħed oneruż, ossia bejgħ, tant li huwa kien ħallas Lm3,500 lill- ġenituri tiegħu.

Għaldaqstant huwa jsostni li huwa għandu jieħu sehem daqs hutu l-oħra mis-sehem indiviż li l-omm kellha mill-fond tal- Ħamrun.

Kronoloġija ta' dokumenti: Għall-aħjar intendiment tal-vertenza din il-Qorti qegħda telenka b'mod kronoloġiku d-dokumenti rilevanti: 02.04.1970

Skrittura ta' kera li permezz tagħha Paul Borg Baldacchino ttrasferixxa b'titolu ta' lokazzjoni lil Paul Manche’ fond f' St Luke's Road, Guardamangia, għal skop ta' garage hire

Kuntratt ta' bejgħ (atti Nutar Mario Pecorella) li permezz tiegħu Paul Borg Baldacchino biegħ lil Anthony Borg Baldacchino għan-nom ta' ħuh Carmel Borg Baldacchino (debitament awtorizzat permezz ta' prokura) il- garaxx fi Triq Pietru Pawl Xuereb, (fl-imgħoddi St Luke's Road) Guardamangia għall-prezz ta' Lm3,500.

Ġie dikjarat li Paul Borg Baldacchino kien diġa' rċieva tali somma mingħand Anthony Borg Baldacchino nomine.

Ġie dikjarat ukoll li l-garaxx kien "bħalissa msemmi mill-inkwilin bħala 'Budget Rent-a-Car'".

Paġna 7

Terminazzjoni ta' lokazzjoni (atti Nutar Mario Pecorella) li permezz tagħha Anthony Borg Baldacchino f'isem ħuh Carmel Borg Baldacchino (issa sid il-garaxx) u Paul tiġi tal-garaxx) Manche’ terminata l-lokazzjoni tal-garaxx.

Bħala kumpens talli Paul Manche’ assuma l-obbligu li jiżgombra mill- garaxx u jikkonsenja ċ-ċwievet lil Anthony Borg Baldacchino f'isem ħuh Carmel Borg Baldacchino, dan tal-aħħar obbliga ruħu li jħallas is-somma ta' Lm3,900.

Ġie dikjarat li Lm900 għaddihom dakinhar, u li l-bilanċ ta' Lm3000 kellu jitħallas permezz ta' sitt rati mensili ta' Lm500

Kunsens għal kanċellament ta' ipoteka (atti Nutar Mario Pecorella) Permezz ta' dan l-att Paul Manche’ ddikjara li kien irċieva l-bilanċ ta' Lm3,000 mingħand Carmel Borg Baldacchino u li għalhekk kien qed jagħti l-kunsens tiegħu għall-kanċellament totali tal- ipoteka 4018/1991

Diversi riċevuti tal-kera rigwardanti kera ta' Lm70 mħallsa mill-attur lil missieru kull tliet xhur fir- rigward tal-garaxx fi Guardamangia

Testment unica charta (atti Nutar Mario Pecorella) tal- konjuġi Borg Baldacchino, ġenituri tal-kontendenti

Ittra mibgħuta mill-attur lill-missier (wara l-mewt tal-omm f'Ottubru 2001) fejn infurmah li kien qabbad avukat biex iwaqqaf il-prokuri kollha li kellu Malta; irringrazzjah ta' żewġ ċrieket li kien bagħtlu man-Nutar Felice; u b'riferenza għall-kopja tat- testment unica charta li annetta mal-ittra, u senjatament għas-Sitt Artikolu fejn huwa ġie indikat bħala wieħed mill-erba' eredi universali, talbu

S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018

Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali

jispjegalu:

Paġna 8

"x'ħalliet eżatt ommi, eżempju kontijiet il-bank, flus, dehbijiet, ħwejjeġ etċ u meta ser jinqasam dan il- ġid."

Testment tal-missier, Paul Borg Baldacchino (Atti Nutar John Grech Sciberras) – mhux fl-atti

Affidavit ta' Paul Borg Baldacchino (quddiem in-Nutar John Grech Sciberras) fejn b'riferenza għall-kuntratt ta' bejgħ tal-1989 li permezz tiegħu huwa kien biegħ il-garaxx lill-attur, iddikjara li:

"għalkemm dan il-kuntratt huwa ta' bejgħ, fil-fatt l- intenzjoni kien li jiena l-garage qed intih lit-tifel tiegħi b'donazzjoni.

Jiena ma ħadt xejn mis-somma ta' Lm3500 msemmija fil-kuntratt li ħariġhom l- istess Carmel Borg Baldacchino, peress li dawn ingħataw bħala rigal lil ċertu Paul Manche’ li kien inkwilin fil- garage, sabiex joħroġ mill-istess garage.

Jidhrili li dan il-pagament kien sar f'rati mensili ta' elf lira Maltin.

Ngħid ukoll li parti mill-ftehim mat-tifel tiegħi Carmel Borg Baldacchino kien li dan il-post jinqaleb fuq ismu bil-lest bħala sehem tiegħu mill-wirt li eventwalment it-tfal tiegħi ser ikunu intitolati għalih.

Fil-fatt konna ftehemna li tul ħajti kollha, Carmel Borg Baldacchino għandu jħallas lili kera ta' sebgħin liri Maltin kull tliet xhur.

Ta' dawn il-pagamenti jiena għandi ktieb tal-kera.

L-aħħar pagament sar f'April 2002 u minn dakinhar 'l hawn qatt ma għamel pagament ieħor.

Niddikjara wkoll li preżentement ninsab f'Villa Parti min-Naxxar u fid-dar fejn kont ngħix, u ċjoe' 92, Sinai,

Paġna 9

Triq Joe Sciberras, Paceville, San Ġiljan m'hemm xejn ta' valur, peress li l-affarijiet ta' ċertu valur kienu tqassmu l- biċċa l-kbira minn marti waqt li kienet għadha ħajja, u l-kumplament minni wara mewtha lill-erba' wliedna b'mod ugwali bejnietna."

Xhieda: L-attur Carmel Borg Baldacchino fix-xhieda tiegħu tat-22 ta' Frar 20123 spjega li hu jgħix l-Ingilterra iżda ġej u sejjer Malta.

Qal li fil-mument meta ġiet nieqsa l-omm, l-unika proprjeta' immobbli li kien għad baqagħlhom il-ġenituri tiegħu kienet biss id-dar matrimonjali tal-Ħamrun.

Dwar il- garaxx (li oriġinarjament kien mikri minn missieru Paul Borg Baldacchino lil ċertu Paul Manche’, u li kien qed jintuża bħala negozju ta' car hire) l- attur spjega li darba minnhom missieru kien qallu li l-inkwilin Paul Manche’ ried iżarma min-negozju li kellu iżda minħabba li skont l- iskrittura tal-kera seta' jwellih kien talbu elf lira biex jiżgombra minnu.

Kompla jispjega li missieru għalhekk staqsih jekk riedx iħallas l-elf lira hu, u jieħu l-garaxx hu.

Spjega li hu kien aċċetta u għalhekk kien sar kuntratt bejnu u bejn missieru u huwa kien għadda l-ammont ta' Lm3,500 lil missieru.

Ippreċiża li fil-fatt kien ħuh il-konvenut Anthony Borg Baldacchino li kien għadda s-somma ta' Lm3,500 lil missieru f'ismu.

Qal li hu kien għamel prokura kemm lil missieru kif ukoll lil ħuh, u qal ukoll li kellu flus f'safe deposit box.

Qal li "naħseb kienu ġos-safe deposit box dawn il-flus jekk ma kinux f'idejh".

Kompla jgħid li meta mar ikellem lill-inkwilin dan talbu Lm5,000 biex jiżgombra mill-garaxx iżda imbagħad kienu ftehmu fuq Lm3,900.

Enfasizza li allura hu ħallas mhux biss l-Lm3,500 lil missieru (biex akkwista l-garaxx) iżda wkoll l- Lm3,900 lill-inkwilin (biex jieħu l-pussess vakanti).

Enfasizza wkoll li dawn il-flus għalkemm tħallsu minn ħuh Anthony Borg Baldacchino, kienu ġew mingħandu.

Qal li huwa imbagħad biegħ il-garaxx fl-2004 għall-prezz ta' Lm12,000.

Muri r-riċevuti tal-kera (fuq imsemmija) fejn jirriżulta li hu kien iħallas lil missieru Lm70 kull tliet xhur mill-1989 sal-2002 fir-rigward tal-

S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018

Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali

Paġna 10

jekk

il-prezz

tal-bejgħ

indikat fil-kuntratt

garaxx, huwa qal li qatt ma rahom b'għajnejh.

Qatt ma ħallast… jien qatt ma rajthom b'għajnejja."

Sostna li qatt ma ħallas kera lil missieru għall-garaxx.

F'xhieda sussegwenti, fl-20 ta' April 20164, qal li missieru u ħuh il- konvenut kellhom prokura ġenerali, u l-unika ħaġa li ma setgħux jagħmlu kien li jisselfu flus fuq ismu.

Qal li bħala stat ta' fatt kien tal-garaxx ivverifika (Lm3,500) tħallasx, u rriżultalu li "tħallas għax il-flus naqsu."

Ikkonferma li anke fir-rigward tar-rigal ta' Lm3,900 kien ħuh il- konvenut li għadda l-flus lill-inkwilin.

Dwar il-ktieb tal-kera reġa sostna li dawn qatt ma rahom b'għajnejh.

Jistaqsi: "għalfejn se mmur nikrih mingħand missieri biex inħallih vojt?"

Qal ukoll li ħadd ma ħarġu ammonti ta' Lm70 kull tliet xhur mill-kontijiet bankarji tiegħu f'Malta.

F'xhieda ulterjuri tat-23 ta' Ġunju 20175 l-attur spjega li ħuh il-konvenut Anthony Borg Baldacchino (bħala amministratur tal-affarijiet tiegħu f'Malta) kien ikollu ammonti kbar ta' flus tiegħu f'idejh, "ġieli kellu tletin u erbgħin elf f'idejh".

Reġa' tenna li dawn kienu jinżammu f'safe deposit jew il-bank, fejn kellu kontijiet b'sitt figuri.

Qal li lil ħuh il-konvenut u lil missieru kien jafdaħ b'ħajtu u qatt ma kellhom problemi.

Dwar il- garaxx qal li barra l-Lm3,500 li ħallas lil missieru, kellu jħallas Lm3,900 lil Manche’ biex dan joħroġlu minn hemm.

Huwa nnega li qatt kien iħallas lil missieru Lm70 bħala kera tal-garaxx kull tliet xhur.

Enfasizza li l- kuntratt li sar kien tal-bejgħ tal-garaxx u mhux tal-kiri tal-garaxx.

Mistoqsi dwar ċekk ta' Lm70 intestat f'isem missieru u esebit fl-atti qalli jaħseb li kien jirrigwarda xi kontijiet u mhux l-aħħar kirja li tidher fil- ktieb tal-kera.

Il-konvenut Anthony Borg Baldacchino fix-xhieda tiegħu tat-2 ta' Mejju 20126 xehed li l-ktieb (librett) tal-kera kien ġie f'idejh propju għaliex kien

S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018

Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali

Paġna 11

għaddihulu missieru.

Qal li missieru kien beda jħoss li l-attur "ġej bl- inkwiet" u allura beda jaħseb għal ħafna affarijiet biex jevita l-inkwiet bejn l-aħwa.

Xehed li l-attur ħuh Carmel Borg Baldacchino: "Beda jmur jgħid lil missieri li l-garaxx xtrah meta fil-fatt mhux veru xtrah, u beda jipprova jdaħħallu f'rasu li għax ħallas rigal tal-garaxx ried jgħid li dak il-flus xtrah meta missieri qallu 'Lili qatt ma tajtni flus' u fil-fatt veru qatt ma taħ għax jien kont niddijlja kollox… Imbagħad meta beda jħossu qed jgħajja beda jtini ċertu dokumenti, imur għand in- Nutar, għamel skrittura, biddel it-testment, qed tifhem, biex l-affarijiet kemm jista' jkun ma jħallix u jekk jinqala' l-inkwiet ikun hemm x'nuru" Dwar il-kuntratt tal-1989, fejn huwa deher f'isem ħuh l-attur u xtara l- garaxx mingħand missierhom f'isem ħuh l-attur, huwa spjega fid-dettall ir-retroxena.

Qal li l-attur kien qallu li xtaq iħallas ir-rigal li kien qed jippretendi l-inkwilin sabiex jieħu l-garaxx hu.

Spjega li hu kien qisu l- "middleman" ta' bejn ħuh l-attur (li jgħix l-Ingilterra) u l-missier, u allura kien avviċina lil missierhom u qallu bix-xewqa tal-attur li jieħu l- garaxx hu.

Qal li l-missieru kien qallu "joħroġ ir-rigal, jibqa' (recte: jibda) jtini Lm70 kull tliet xhur sakemm immut u imbagħad il-garaxx jieħdu hu."

Ikkonferma li fil-fatt hekk sar.

Qal li s-somma ta' Lm3,900 bħala rigal kien ħallasha hu mill-flus ta' ħuh l-attur.

Qal li l-kera ta' Lm70 kien iħallashom lill-missier hu wkoll, u dan mill-flus li l-attur kien iħallilu.

Qal li r-riċevuti tal-kera kien jiktibhom il-missier.

Ippreċiża li l- attur dejjem kien iħallilu flus f'idejh sabiex ikun jista' jamministralu l- affarijiet tiegħu f'Malta.

Fix-xhieda tiegħu tal-14 ta' Novembru 20147 reġa' kkonferma li kien hu li kien imur iħallas il-kera lil missieru għan-nom ta' ħuh l-attur.

Qal li l- ktieb kien iżommu missieru iżda wara li kien mar joqgħod Villa Messina kien għaddielu ħafna affarijiet, fosthom il-ktieb tal-kera.

Dwar il- kuntratt tat-trasferiment tal-garaxx tal-1989 (u li fuqu deher hu għan- nom ta' ħuh l-attur) qal li kien jaf li l-kuntratt kien wieħed ta' bejgħ u mhux ta' donazzjoni.

Spjega li hu u l-attur kienu "close ħafna" u darba

Paġna 12

minnhom l-attur kien avviċinah fir-rigward tal-garaxx u qallu: "… isma' jekk jiġi nieqes missieri qalli jaqbżu fuqi ħuti u ma jkunx nista' nieħdu jien dan.

Għidtlu jien jekk kuntent missieri kuntent jiena, jiena happy u għamilna kuntratt kif ried hu, għax dan il-garaxx tahulu, happy hu, happy jien, happy kulħadd kien, qed tifhem."

Fl-10 ta Ġunju 2016 il-konvenut Anthony Borg Baldacchino ippreżenta affidavit8.

Dwar il-prezz tal-garaxx ta' Lm3,500 indikat fil-kuntratt tal-1989 fejn ġie dikjarat li l-missier kien diġa' rċieva tali ammont mingħandu (Anthony Borg Baldacchino) f'isem l-attur, huwa enfasizza li tali somma flus effettivament qatt ma għaddiet.

"Essenzjalment il-ħsieb kien li Carmel kien ser jieħu r-responsabbilta' li jħallas l-ammont li Manche’ kien qed jippretendi.

IL-flus għaddew minn idejja għan-nom ta' ħija Carmel lil Paul Manche’.

Hija kien jaf b'dan kollu li kien qed isir.

Il-flus li jien kont tajt lil Manche’ kienu ingħataw lili mingħand hija.

Jien qatt ma ħriġt flus minn tiegħi sabiex inħallas lil Manche’ u kull pagament li jien għamilt lil Manche’ għan-nom ta' ħija sar bi flus ta' ħija u bl-approvazzjoni ta' ħija."

Kompla jgħid li peress li ħuh l-attur kien joqgħod barra kien jeħodlu ħsieb ħafna affarijiet tiegħu, fosthom li jħallaslu l-kera ta' Lm70 fir- rigward tal-garaxx lil missieru.

Xehed li wara l-mewt tal-omm f'Ottubru 2001, l-attur kien akkwista kopja tat-testment unica charta u minn hemm kien beda l-inkwiet.

Qal li l-attur kien irid li jiġi inkluż fl-qsim tad-dar tal-Ħamrun iżda missierhom "kien dejjem jirrispondih li Carmel kien gia ħa sehmu permezz tal-garaxx."

Qal li l-attur kien jagħmillu pressjoni biex ibiddel it-testment u missieru rrifjuta, u allura l-attur kien qallu li ma kienx iktar ibnu.

Qal li missieru kien ċempillu biex jgħidlu b'kollox.

Kompla jgħid li l-attur imbagħad ma kompliex iħallas il-kera: fil-fatt xehed li l-aħħar pagament kien għamlu fl-1 ta' April 2002 permezz ta' ċekk bil-posta

8 Affidavit tal-konvenut Anthony Borg Baldacchino, ippreżentat 10.06.2016, fol 171 et seq

S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018

Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali

Paġna 13

(reġistrata)9 u sakemm miet missieru ma ħallasx iktar kera.

(Huwa spjega li l-aħħar ftit pagamenti ma kienx baqa' jagħmilhom hu f'isem l- attur, iżda kien jagħmilhom l-attur stess meta jkun Malta jew jibagħthom mal-partner li kellu dak iż-żmien Antoinette Calaio’.)

Mistoqsi jispjega kif ġew f'idejh iċ-ċekk u l-envelope relattiv, spjega li huwa kien isarraf iċ-ċekkijiet ta' missieru u missieru kien qallu biex isarraflu dan iċ-ċekk partikolari.

Qal li l-missier, li dak iż-żmien kellu fuq it-tmenin sena, kien diżappuntat ħafna meta ma baqax iħallsu kera għaliex bil-kera kien ikollu xi ħaġa xi jżid mal-pensjoni.

Qal li minħabba tali ċirkostanzi l- missier biddel it-testment fid-9 ta' Jannar 2003 għand in-Nutar John Grech Sciberras, u iddiżeredita lill-attur.

Fix-xhieda tiegħu tat-8 ta Novembru 201710 ikkonferma li l-attur kien iħallas lill-missieru Lm70 kull tliet xhur skont ftehim verbali li kellhom.

Dwar il-prezz tal-garaxx, indikat fil-kuntratt ta' bejgħ relattiv fis-somma ta' Lm3500, huwa reġa' sostna li huwa qatt ma għadda tali somma flus lil missieru (f'isem ħuh).

Mistoqsi għaliex allura t-trasferiment tniżżel bħala bejgħ, huwa reġa' kkonferma li r-raġuni kienet għaliex l-attur kien qed jibża' li ħutu (ċjoe' l-konvenuti bniet) jaqbżu fuqu wara l-mewt tal- missier.

"Hu qalli, qalli mhux aħjar nagħmluh li xtrajtu l-garaxx ħalli ħuti ma jkunux jistgħu jaqbżu fuqi?"

Fix-xhieda tiegħu tal-1 ta' Diċembru 201711 qal li peress li kien jieħu ħsieb l-affarijiet ta' ħuh l-attur, huwa kien iħallilu flus kontanti f'idejh. qal li wara li ħuh l-attur neħħielu l-prokura huwa ma baqax jagħmel ħlasijiet f'ismu.

Fix-xhieda tiegħu tal-21 ta' Frar 201812 qal li sakemm kellu l-prokura ta' ħuh, kull tliet xhur kien imur iħallas il-kera tal-garaxx lil missieru.

Qal li l-aħħar pagamenti ta' kera imbagħad ma kienx baqa' jagħmilhom hu f'isem ħuh l-attur lil missieru, iżda kien beda jagħmilhom ħuh l-attur stess jew il-partner tiegħu.

Qal li kien ikun jaf għaliex meta kien imur

9 Kopja taċ-ċekk, fol 188; u l-envelope oriġinali li fih intbagħat iċ-ċekk a fol 194 (kif konfermat bil-ġurament tal-konvenut Anthony Borg Baldacchino fit-8 ta' Frar 2017) fol 195 et seq 10 Xhieda ta' Anthony Borg Baldacchino, 08.11.2017, fol 258 et seq 11 Xhieda ta' Anthony Borg Baldacchino, 01.12.2017, fol 292 et seq 12 Xhieda ta' Anthony Borg Baldacchino, 21.02.2018, fol 313 et seq

Paġna 14

għad missieru kien jgħidlu li kien ħallsu l-attur.

"Missier kien jgħidli li ħallsu għax kont immur għandu jien, kien jgħidli, ġabli l-kera.

Ġabuli l- kera."

Jikkonferma li l-aħħar pagament ta' kera li għamel l-attur kien għamlu permezz ta' ċekk.

Muri d-dokument Dok CA313, li huwa statement tal-HSBC datat 3 ta' Settembru 2000, fejn jidher indikat il- kera ta' locker fuq ismu (A. Borg Baldacchino), qal li jista' jkun li ħuh l-attur kien għamillu kaxxa fuq ismu.

Qal li kienu jingwalawha ħafna dak iż-żmien.

Alison Aguru Cassar Busuttil Dougal rappreżentanta tal-Bank HSBC fix-xhieda tagħha tas-7 ta' April 201714 qalet li ċ-ċekk ġie tal-1 ta' April 2002 ġie ġirat favur United Acceptance Finance Ltd (kif jidher mill-firma ta' Paul Borg Baldacchino fuq in-naħa ta' wara taċ-ċekk, fol 204).

In-nutar Mario Pecorella fix-xhieda tiegħu tal-4 ta' Novembru 201515 xehed illi huwa preċiż ħafna fid-diskors li jikteb fuq l-atti.

Enfasizza li huwa ma jniżżilx affarijiet minn jeddu iżda affarijiet li jkunu jirriflettu diskors li jkun intqal lilu mill-partijiet preżenti quddiemu.

Dwar il- kuntratt tal-1989 li permezz tiegħu il-missier "biegħ" il-garaxx lill-attur, mistoqsi jekk quddiemu kienx sar xi diskors dwar ħlas ta' kirja lill- venditur wieġeb li ma setax jgħid.

Dwar it-testment unica charta, u senjatament ir-Raba' Artikolu fejn jingħad li l-ġenituri "diġa' għaddew il-garaxx" lill-attur, qal li d-diskors tat-testaturi huwa "vag".

Fuq suġġeriment li r-Raba' Artikolu jinftiehem li d-dar kienet qed titħalla lil tlieta mill-ulied biss, ad esklużjoni tal-attur minħabba li t-testaturi kienu diġa tawh il-garaxx, in-Nutar irrisponda: "Le, le.

Almenu d-diskors li dejjem intqal quddiemi minn Paul u Josephine Borg Baldacchino ma kinitx li tawhielu b'donazzjoni.

Illi dana l-patrimonju tiegħu mill-immobbli tagħhom ibbenefika għaliex dana xi ħaġa li dak iż-żmien kienet ta' valur ristretta.

Dina dejjem il-forma mentis tiegħi.

Minħabba li kien hemm l-inkwilinat dak iż-żmien, u naħseb jiena l-impressjoni tiegħi li sat-2000 dana ma baqax bl-inkwilin, dan il-valur tiegħu akkrexxa.

Issa jiena b'mod tekniku

S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018

Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali

Paġna 15

ngħid akkrexxa favur l-owner.

Dawna kienu jgħidu, hey, minn xi ħaġa, minn żerriegħa li tajtu, dana bbenefika.

Jiena r-Raba' Artikolu, dak kien is-sens li jiena ħadt.

Jiġifieri jiena tajtu żerriegħa, tajtu.

Biegħtlu żerriegħa, jiġifieri, imma qatt ma qalu li ma rċevewx flus."

In-Nutar John Grech Sciberras, fix-xhieda tiegħu tal-1 ta' Diċembru 201716 ikkonferma li d-dikjarazzjoni li għamel Paul Borg Baldacchino fid-9 ta' Jannar 2003 saret quddiemu u ġiet iffirmata quddiemu.

Rapporti tal-perit kalligrafiku Joseph Mifsud Bonnici: L-ewwel rapport: Wara li l-espert kalligrafiku nominat mill-Qorti eżamina l-firem ta' missier il-kontendenti (Paul Borg Baldacchino) li jidhru fuq l-identity cards u l-passaporti mgħoddija lilu u qabbilhom mal-firem li jidhru fuq il-ktieb tal-kera, huwa kkonkluda li: "m'għandi assolutament ebda dubju li huma kollha ġenwini u mitkuba minn id waħda – f'dan il-każ, dik ta' Paul Borg Baldacchino."

Rapport ulterjuri: Wara li l-espert kalligrafiku intalab jerġa' jeżamina r- riċevuti tal-kera biex jara jekk kienx hemm il-possibbilta' li dawn inkitbu f'kolp wieħed, jew sarux kull waħda fi żmienha, huwa kkonkluda li: "Ir-riċevuti ngħid li saru fi żmienhom waħda waħda fil jew viċin il-jum tal-għeluq tad-data tal-kera, meta ibnu Carmel imur iħallsu."

Kunsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti: Il-kwistjoni odjerna bażikament tippernja fuq ir-Raba' Artikolu tat- testment unica charta tal-ġenituri tal-kontendenti, fejn l-istess ġenituri tal-kontendenti jispjegaw għaliex fit-Tielet Artikolu ħallew id-dar matrimonjali tagħhom lil tlieta minn uliedhom biss (il-konvenuti f'din il-kawża) u mhux ukoll lil binhom Carmel Borg Baldacchino (l-attur f'din il- kawża):

Paġna 16

"peress li fl-1989 huma kienu diġa għaddew il-garage li kellhom fi Triq Pietru Xuereb, Guardamangia lil binhom l-ieħor Carmel-Paul magħruf tal-aħħar diġa' bbenefika Charles Borg Baldacchino, u għalhekk dan sostanzjalment minn proprjeta' immobbli li kienet tappartjeni lit- testaturi."

Illi l-attur Carmel Borg Baldacchino jargumenta illi ġie eskluż mill-prelegat tad- dar fuq "premessa żbaljata", għaliex il-garaxx li jissemma' fit-Raba' Artikolu ma ġiex mgħoddi lilu grawtitament iżda kien xtrah mingħand missieru fl-1989 għall-prezz kummerċjali ta' Lm3,500, u in oltre kellu jħallas lill-inkwilin Lm3,900 sabiex jiżgombra minnu.

Il-konvenuti pero' jsostnu li l-prelegat huwa invece in linea mad-dispost tal-Artikoli 66223 u 85108 tal-Kodiċi Ċivili u konsegwentement ma jistax jiġi annullat.

Il-konvenut Anthony Borg Baldacchino (li għal żmien twil kien jamministra l- affarijiet tal-attur f'Malta) xehed li m'hu veru xejn li l-attur kien ħallas Lm3,500 lil missieru għall-garaxx.

Il-verżjoni tiegħu hi li l-attur u missieru kienu ftehmu li l-garaxx jieħdu hu, iħallas ir-rigal mitlub mill- inkwilin sabiex dan jiżgombra minnu, u jibda jagħti lil missieru Lm70 kera tiegħu kull tliet xhur tul ħajtu.

Jispjega li l-kuntratt ta' "bejgħ" tal- 1989 li permezz tiegħu l-attur "xtara" l-garaxx mingħand missieru ma kien bejgħ xejn għaliex kuntarjament għal dak li ġie dikjarat fl-istess kuntratt, ma kien għadda l-ebda flus lil missieru; u li r-raġuni għalfejn kien ġie dikjarat hekk kien sabiex ħutu l-bniet ma jaqbżux fuqu 'il quddiem.

Kull dispożizzjoni ta' testment, sew jekk tkun saret taħt lisem ta' istituzzjoni ta' werriet, sew taħt l- isem ta' legat, kemm ukoll taħt kull isem ieħor, għandha effett, basta li tkun imfissra b'mod li l- volontà tat-testatur tista' tiġi magħrufa, u ma tkunx kuntrarja għad-dispożizzjonijiet ta' dan il- Kodiċi.

(1) Kull dispożizzjoni ta' testment ibbażata fuq raġuni li waħidha tkun ġiegħlet lit-testatur

jagħmilha, u li tkun falza, m'għandha ebda effett.

(2) Jekk it-testatur isemmi raġuni, iżda ma jkunx jidher mit-testment li dik ir-raġuni kienet hija waħidha li ġegħlitu, id-disposizzjoni tat-testment, ukoll jekk dik ir-raġuni tinsab falza, għandha effett, kemm-il darba ma jiġix ippruvat illi t-testatur kien imġiegħel biss mir-raġuni.

S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018

Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali

Paġna 17

In-Nutar Mario Felice, li irredieġa t-testment unica charta tal-2000 għamilha ċara li d-diskors tal-ġenituri fir-rigward tar-Raba' Artikolu kien "vag".

Qal li ma speċifikawx jekk kinux "għaddew" il-garaxx lill- attur b'mod gratwitu jew b'mod oneruż.

Madanakollu qal li kif jaraha hu, anke jekk l-attur kien għadda xi flus għall-akkwist tal-garaxx, il- ġenituri kienu qed jirrikonoxxu li l-benefiċċju li ħa mill-akkwist kien wieħed sostanzjali.

Din il-Qorti wara li fliet bir-reqqa l-provi kollha, jirriżultalha li dawn jimmilitaw ferm favur it-teżi tal-konvenuti u kontra t-teżi tal-attur Carmel Borg Baldacchino.

Is-segwenti fatturi jissostanzjaw il-verżjoni tal- konvenuti:

- L-affidavit tal-missier stess, fejn jgħid li l-attur qatt ma taħ xi flus tal-

garaxx, iżda ftehmu li kellu jħallsu Lm70 kull tliet xhur; Ir-riċevuti mill-1989 sal-2002, li l-perit kalligrafu ikkonferma li huma ġenwini in kwantu mhux biss saru mill-missier, iżda saru kull waħda fi żmienha u mhux f'kolp wieħed;

Iċ-ċekk ta' Lm70 datat 1 ta' April 2002 li l-attur bagħat lil missieru;

- - L-ittra tat-30 ta' Lulju 2002 li l-attur bagħat li missieru (wara l-mewt tal-omm) b'kopja tat-testment unica charta annessa, fejn talbu biex jinfurmah fiex kienu jikkonsistu l-beni immobbli tal-omm (li tagħhom kellu sehem ta' 1⁄4 flimkien ma' ħutu, bħala eredi universali).

Ta' importanza partikolari huwa l-fatt li ma jikkummenta xejn dwar il-fatt li ġie eskluż mill-prelegat tad-dar minħabba li kien ġie mgħoddi lilu l-garaxx.

Iqum pero' l-argument illi anke kieku wieħed kellu joqgħod fuq il- verżjoni tal-konvenuti, u ċjoe' li biex l-attur akkwista l-garaxx mingħand missieru ma għaddhielu l-ebda somma flus in linea ta' prezz, iżda kien minflok jgħaddilu Lm70 kull tliet xhur tul ħajtu, jiġi li l-garaxx f'kwalunkwe każ xorta ma kienx qed

S.T.O. Prim Cauchi Jones Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018

Paġna 18

Fil-fatt din il-qorti tosserva li sad-data li fih sar it- testment unica charta jiġi li diġa kien ħallas 48-il pagament ta' Lm70 il- wieħed (u ċjoe' Lm3,360) in linea ta' kera.

Madanakollu huwa evidenti li l-ġenituri tiegħu kienu qiesu li minkejja l-flus tal-kera li kien qed joħroġ l-attur in konnessjoni mal-akkwist tal-ġaraxx, xorta ġie li huwa "ibbenefika sostanzjalment".

(Ovvjament dan għaliex tul is-snin il-valur tas-Lm70 kull tliet xhur dejjem ikun qed jonqos, filwaqt li l-valur tal- garaxx dejjem ikun qed jiżdied, speċjalment wara li ġie ivvakat mill- inkwilin, anke jekk l-istess attur kellu jħallas rigal għal dan l-iskop.)

Jidher li kien għalhekk allura li l-konjuġi Borg Baldacchino qiesu li kien diġa ħa s-sehem tiegħu mill-proprjeta' immobbli li kellhom, u li allura ma kellux ukoll ikollu sehem mid-dar matrimonjali, li kienet l-unika proprjeta' immobbli li kien għad fadlilhom.

Għaldaqstant din il-Qorti ma jirriżultalhiex li l-esklużjoni tal-attur mill- prelegat tad-dar matrimonjali saret fuq "premessa żbaljata".

Isegwi allura li l-ewwel u t-tielet talbiet huma nfondati.

Fir-rigward tat-tielet talba, u ċjoe' biex jiġu likwidati l-assi ereditarji ta' Josephine Borg Baldacchino, u biex jiġi assenjat is-sehem spettanti lilu, ma tressqet l-ebda prova dwar il-beni mobbli li setgħet ħalliet l-istess Josephine Borg Baldacchino, anzi il- missier fl-affidavit tiegħu qal li fid-dar matrimonjali ma kien hemm xejn ta' valur peress li l-affarijiet ta' valur kienu tqassmu l-biċċa kbira minn martu, u l-kumplament minnu wara mewtha, lill-erba' uliedhom b'mod ugwali.

DEĊIŻJONI Għal dawn il-motivi din il-Qorti tilqa' l-eċċezzjonijiet tal-konvenuti u tiċħad it-talbiet tal-attur.

L-ispejjeż għandhom jitħallsu mill-istess attur.

Joseph Cassar Ruggier S.T.O. Prim Imħallef


QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM BORG ALAMANGO MEILAK BORG ONOR.

Seduta ta' nhar il-Gimgha, 14 ta' Dicembru, 2018

Salkath Limited (C2173) v. Victor Naudi

Rat ir-rikors promotur ipprezentat mis-socjetà attrici fl-4 ta' Novembru,

2014, li permezz tieghu nghad:

"Illi d-ditta attrici tipposjedi l-art, ossija ghalqa msejha 'Tal-Qasbi' f' Salib it-Toroq, fil-limiti ta' Marsaskala.

"Illi dan ir-raba' kien koncess bi qbiela lil certa Salvina Micallef Zarafa, li llum hija mejta, u billi hija kienet xebba u ma kellhiex tfal il-kirja taghha spiccat.

"Illi l-intimat, Victor Naudi, illum qed jippretendi li ghandu l-qbiela tal-istess ghalqa tant li ddepozita l-qbiela taht I-awtorita` tal-Qorti.

"Illi huwa car u manifest li l-intimat ma ghandu l-ebda titolu legali fuq l- istess raba' u dan jafu sewwa l-intimat.

"Illi ghaldaqstant l-intimat ghandu johrog minn dan ir-raba'.

"Ghaldaqstant jghid l-intimat 'il ghaliex ma ghandhiex dina l-Onorabbli Qorti : "1.

Tiddikjara li l-intimat ma jipposjedi l-ebda titolu validu fil-ligi fuq l- ghalqa msemmija u; "2.

Tikkundanna lill-intimat sabiex jizgombra mill-istess ghalqa fuq indikata fi zmien qasir u perentorju.

Bl-ispejjez".

ir-risposta

tal-konvenut Victor Naudi

li permezz

"L-inkompetenza ta' dina l-Onorabbli Qorti billi t-tribunal kompetenti huwa l-Bord adibit dwar kwistjonijiet ta' kiri ta' raba'; "Illi in realta` din ir-raba` kienet mikrija lin-nannu tal-intimat u baqghet fil-familja u kienet tinhadem minnu bhala membru tal-familja ta' Salvina Micallef Zarafa billi huwa dejjem ghex maghha qisu binha u fil-fatt gie nominat minnha bhala werriet u hallietlu din ir-raba' fit-testment taghha.

"Illi dwar l-ewwel paragrafu tar-rikors originali r-rikorrent irid jipprova t- titolu tieghu; "Dwar it-tieni paragrafu huwa minnu li Salvina Micallef Zarafa kienet mietet minnghajr tfal, imma l-kirja kienet tappartjeni lin-nannu tal-intimat u l- intimat kien meqjus minn zitu daqs li kien binha, kien membru tal- familja taghha, kien eredi taghha kif ukoll legatarju ta' dina l-kirja.

Ghalhekk mhux minnu li l-kirja spiccat mal-mewt ta' Salvina Micallef Zarafa.

"Illi dwar dak dikjarat fit-tielet paragrafu tar-rikors u l-paragrafi sussegwenti huwa minnu li l-intimat qieghed jippretendi li huwa ghandu l-qbiela ta' din ir-raba'; din il-qbiela kienet fil-familja tieghu, kien originarjament tispetta lil nannuh u finalment ghaddhiet fuqu, kif jidher mid-dokument anness u mmarkat Dok A; "Illi inoltre l-intimat ghamel diversi benefikati fir-raba' in kwistjoni u qabel ma jigi zgumbrat huwa ghandu jigi kumpensat tal-benefikati minnu maghmula f' din ir-raba'."

osservazzjonijiet:

Rat is-sentenza preliminari tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tas-27 t'April,

2017, li permezz taghha gie deciz illi, filwaqt li cahdet l-ewwel

eccezzjoni

tal-intimat, dwar

in-nuqqas

ta' kompetenza

materiae, ordnat il-prosegwiment tal-kawza fil-mertu.

Bl-ispejjez jigu

il-Qorti

is-sentenza

is-segwenti

ta'

in-nuqqas

"Illi din hija kawza ghall-izgumbrament tal-intimat mill-ghalqa msejha "Tal-Qasbi" f'Tas-Salib it-Toroq, fil-limiti ta' Marsaskala.

Illi s-socjeta` rikorrenti qed issostni li l-intimat qed jokkupa l-imsemmija ghalqa minghajr titolu validu, kwindi qed tipprocedi b'dan il-kaz ghar-ripreza tal-imsemmija ghalqa.

"L-intimat oppona billi ssolleva preliminarjament kompetenza rationae materiae fil-kaz in ezami.

"Il-fatti fil-qosor huma s-segwenti.

Jirrizulta li l-ghalqa in kwistjoni kienet imqabbla ghand Guzeppi Micallef Zarafa, li kien in-nannu tal-intimat.

Mid- dokument esebit JB1 jirrizulta li Guzeppi Micallef Zarafa miet fil-25 ta' Jannar 1967 u halla warajh lil martu Mari Micallef Zarafa, u lil uliedu Salvina, Karmena, Indri, Cettina u Vittoria.

Sussegwentement jidher li l-ghalqa kienet koncessa wkoll f'idejn Salvina Micallef Zarafa, bint Guzeppi Micallef Zarafa.

Wara l-mewt ta' Salvina Micallef Zarafa fil-11 ta' Ottubru 2013 (fol 21), li ma kinitx mizzewga u ma kellhiex tfal, jirrizulta li baqa' jahdem din l-ghalqa l-intimat li hekk kif sostna hu, kien trabba minn Salvina Micallef Zarafa u kien joqghod maghha sa ma zzewweg, meta kien baqa' joqghod fil-vicinanzi taghha.

Illi l- intimat qed jikkontendi li Salvina Micallef Zarafa hallietlu l-qbiela ta' l-ghalqa de quo permezz tat-testment taghha esebit a fol 12 u 13 tal-process.

"Provi: "Catherine Schirò xehdet permezz ta' affidavit (fol 18) fejn qalet li l-art in kwistjoni ilha zmien twil ghand il-familja taghha billi missierha kien xtara l-art minghand terzi fit-3 ta' Jannar 1925 permezz ta' kuntratt fl- atti tan-Nutar Paolo Mifsud Buhagiar.

L-art inxtrat mis-socjeta` rikorrenti mill-poter ta' missierha Emanuel ‘Amodio b'kuntratt in atti Nutar

Antonio Mifsud Buhagiar ppubblikat fil-15 ta' Gunju 1970.

L-azzjonisti tas- socjeta' attrici huma hi u l-erba' wliedha.

Semmiet li din l-art kienet imqabbla lil Salvina Micallef Zarafa bir-rata ta' €9.32 fis-sena, izda s-socjeta' rikorrenti qatt ma accettat il-qbiela minghandha u ghalhekk, hi kienet tiddepozitaha l-Qorti.

Qalet li Salvina Micallef Zarafa mietet fil-11 ta' Ottubru 2013 u ma kellhiex tfal.

"Victor Naudi xehed permezz ta' affidavit (fol 24) fejn qal li mindu kien zghir rabbietu z-zija tieghu Salvina Micallef Zarafa.

Qal li l-ghalqa kienet imqabbla f'Dicembru 1964, u sussegwentement ghall-mewt tieghu, sid il-ghalqa pproceda b'kaz kontra Salvina Micallef Zarafa, li kienet bint Guzeppi Micallef Zarafa biex jiehu l-ghalqa lura.

Qal li minkejja li l-kaz intrebah minn Salvina Micallef Zarafa, qatt ma giet accettata qbiela minghandha u ghalhekk, hi kienet tiddepozitaha l- Qorti.

Xehed ukoll li Salvina Micallef Zarafa rabbietu minn mindu kien tarbija.

Kien jghix maghha sakemm izzewweg, wara liema data mar jghix bieb ma' bieb maghha.

Hu u Salvina kienu jghixu man-nannu tieghu Rocco Micallef Zarafa li jigi missier ommu u missier Salvina Micallef Zarafa u kien imur l- ghalqa man-nannu minn mindu kellu sitt snin.

Xehed li l-ghalqa kienet imqabbla ghand nannuh Guzeppi ghal Lm4 fis-sena.

Qal li s-sid qatt ma accetta l-hlas minghand Salvina Micallef Zarafa u hi kienet tiddepozita l- qbiela l-Qorti.

Ukoll l-ghalqa dejjem baqghet miktuba fl-Ghammieri u fil-kotba tar-raba' f'isem nannuh Rocco Micallef Zarafa.

Xehed li wara li ntemmet il-kawza kontra Salvina Micallef Zarafa kien beda jiehu hsieb l-ghalqa hu.

"In kontro-ezami qal (fol 50)1 li ommu jisimha Maria Naudi u Salvina Micallef Zarafa kienet zitu.

"Charmaine Naudi xehdet (fol 26-30)2 u qalet li hi bint l-intimat, ghandha disgha u tletin sena, u l-ghalqa in kwistjoni kienet imqabbla ghand il-buznannu taghha Guzeppi Micallef Zarafa.

Qalet ukoll li z-zija ta' missierha Salvina Micallef Zarafa kienet qisha ommu, fil-fatt meta zzewweg, ghal hafna snin, baqa' joqghod bieb ma' bieb maghha.

Qalet li minn sakemm ittiha l-memorja dejjem tiftakar lil missierha jahdem din ir-

Fir-rigward tal-qbiela qalet li Salvina Micallef Zarafa kienet tiddepozita l-

qbiela l-Qorti, u wara mewtha, missierha baqa' jhallas il-qbiela l-Qorti

"Maria Concetta Naudi, mart il-konvenut, xehdet permezz ta'

affidavit (fol 33) fejn qalet li mindu ltaqghet ma' zewgha dejjem tiftakru

Semmiet li zitu Salvina Micallef Zarafa kienet tfakkru kull sena

biex jiddepozita l-qbiela l-Qorti stante li sid il-ghalqa ma riedx jaccetta

l-qbiela.

xehed (fol 47-49)3 li esebixxa Dok JB1 sa JB3, pjanta dwar l-area tal-

1 Seduta tat-18 ta' Frar 2016.

2 Seduta tat-23 ta' April 2015.

3 Seduta tat-18 ta' Frar 2016.

art u estratt mir-Registru tal-Agrikoltura.

Tliet parcels enumerati 1486,1488 u 1489, fuq ir-registru miktubin bhala 1486 biss, kienu registrati f'isem Guzeppi Micallef Zarafa.

Dar fuq bintu Victoria u regghu dar lura fuq Guseppi Micallef Zarafa fl-istess gurnata (DOK JB3).

Ma setax jikkonferma jekk il-parcel muri bhala 1487 ukoll kien parti mill-parcel 1486 ghall-fini tar-registrazzjoni imsemmija.

"Semma wkoll nies imnizzlin li huma l-qraba tal-bidwi li qed jahdem l- ghalqa, fosthom Salvina Micallef Zarafa.

Qal li hu ghandu records sal- 2007,imbaghad hemm Direttorat iehor - il-paying agency.

"Keith Vassallo Ciliberti in rapprezentanza tal-Paying Agency tad-Direttorat tal- Agrikoltura xehed (fol 55-57)4 li esebixxa Dok KM1, spjega li l- Agenzija topera sistema ta' dikjarazzjoni min-naha tal-bidwi li jkun jahdem l-ghalqa u din is-sistema bdiet tithaddem mill-2003 l'hawn, u jirrizulta li minn dik id-data, Victor Naudi hu mnizzel bhala l- persuna li jahdem l-ghalqa sa mill-21 ta' Lulju 2003.

Semma li huma joqghodu fuq id-dikjarazzjoni unilaterali tal-bidwi.

Il-bidwi jaghmel self declaration biex jiehu s-sussidju.

"Dritt: ta' zgumbrament stante allegat "It-talba odjerna hija wahda okkupazzjoni bla titolu tal-intimat.

Il-Qorti ser tghaddi biex tezamina biss il-kwistjoni ta' kompetenza sollevata fl-ewwel eccezzjoni tar- risposta guramentata.

"Illi ghalhekk il-Qorti ghandha tikkonsidra l-kwestjoni jekk il-kawza odjerna ghandhiex tkun imhollija ghall-gudizzju tat-tribunal specjali li ghandu kompetenza specjali fil-parametri tal-Att Dwar it-tigdid tal-Kiri tar-Raba' (Kap 199 tal-Ligijiet ta' Malta).

"Hu pacifiku u accettat li l-kompetenza hija determinata fuq kollox u qabel kull konsderazzjoni tal-eccezzjoni moghtija mit-termini tal- azzjoni attrici.

Hu l-att promotur kif intavolat, it-talbiet u l-premessi

taghhom li jiffurmaw il-parametri li fihom il-Qorti kellha tezercita l-

gudizzju taghha u li allura jiddeterminaw il-kompetenza taghha.

"Illi din il-Qorti hi tal-fehma li l-kompetenza tal-Qorti ordinarja tieqaf

biss jekk tasal ghall-konkluzjoni li l-intimat ghandu titolu ta' lokazzjoni.

Fis-sentenza fl-ismijiet Peter Gauci Hill Meryami et vs Maria Dolores

Anastasi et, Appell Civili 231/99 deciza fis-17 ta' Ottubru 2002, gie

"....din il-Qorti ma taqbilx li l-qrati ta' gurisdizzjoni ordinarja ma

ghandhomx il-kompetenza biex jaqtghu din il-kwistjoni ghax hija

mhollija fil-kompetenza tat-tribunal specjali.

4 Seduta tal-21 ta' April 2016.

kompetenza limitata: ghandu biss is-setgha li jara ghandux jaghti permess lil sid il-kera ta' raba' li jrid jibdel il-kondizzjonijiet tal-kiri jew irid illi ma jgeddidx il-kiri favur kerrej meta jintemm.

Dan ma jfissirx illi kull meta tissemma l-kelma "kera" l-qrati ta' gurisdizzjoni ordinarja jitilfu l-kompetenza.

Jekk ghad-determinazzjoni ta' kwistjoni quddiem qorti ta' gurisdizzjoni ordinarja ikun mehtieg illi qabel xejn tinghata twegiba ghall-kwistjoni incidentali jekk il-konvenut huwiex kerrej jew le, ghandha wkoll is-setgha li taqta' dik il-kwistjoni incidentali.

Din il- qorti ma taqbilx illi interpretazzjoni tal-ligi specjali tal-kera jista' jaghtiha biss it-tribunal specjali mwaqqaf taht dik il-ligi; is-setgha tal- qorti ta' gurisdizzjoni ordinarja tieqaf biss meta l-kwistjoni tkun dwar jekk sid il-kera jistax jibdel il-kondizzjonijiet tal-kiri jew jistax ma jgeddidx il-kiri favur "kerrej" meta jintemm."

"Fil-kaz odjern hu pacifiku bejn il-kontendenti li Salvina Micallef Zarafa kienet rikonoxxuta bhala l-inkwilina ghall-fini tal-qbiela wara li miet missierha Guzeppi Micallef Zarafa.

Hawnhekk huwa minnu li, skont ix-xhieda tal-ufficjal Joseph Micallef Zarafa, rapprezentant tad-Direttorat tal-Agrikoltura, l-art mertu tal-vertenza odjerna, baqghet registrata fuq Guzeppi Micallef Zarafa (fol 47 a tergo).

Madanakollu jirrizulta mhux ikkontestat ukoll li s-sidien istitwew proceduri minghajr success biex jirriprendu l-ghalqa minghand Salvina Micallef Zarafa u qatt ma accettaw il-qbiela minghandha.

"Illi ghal dak li jirrigwarda r-registri tad-Dipartiment tal-Agrikoltura, huwa maghruf li dawn huma jsiru abbazi ta' dikjarazzjonijiet li jsiru unilateralment mill-bdiewa ikkoncernati.

Hekk kif gie osservat fil-kaz Olive Gardens Investments Limited v Salvu Bonnici Pace et (PA (RCP) - 30/10/2010): tal- "hekk per ezempju d-dokumenti esebiti mir-rapprezentanti Marmara ma jikkrejaw u lanqas jindikaw l-ebda titolu ta' qbiela jew xi titolu iehor, izda tali registrazzjoni kienet issir u ghadha issir biss a skop ta' registrazzjoni ta' raba'."

"Illi l-intimat issottometta li l-art baqghet tghajjat lill-Guzeppi Micallef Zarafa, u

awtur fit-titlu tar-rikorrenti fil-kawza istitwita kontra Salvina Micallef Zarafa.

is-sentenza mhix esebita u lanqas ix-xhieda ghalkemm il-konvenut

jghid li kopja tax-xhieda giet ipprezentata.

Madanakollu jirrizulta mhux

ikkontestat, li l-qbiela kienet tithallas biss minn Salvina Micallef Zarafa, li kienet

tiddepozitah b'cedola taht l-awtorita' tal-Qorti, u di piu', l-istess Maria

Concetta Naudi, mart l-intimat, xehdet li hu kien dejjem jirreferi

"Ghaldaqstant din il-Qorti hija soddisfatta li wara l-mewt ta' Guzeppi

Micallef Zarafa, il-qbiela daret fuq Salvina Micallef Zarafa li kienet xebba u mietet improle.

Konsegwentement ma tistax taccetta t-tezi tal-intimat li l-qbiela f'dan

il-kaz m'ghaddietx f'isem Salvina Micallef Zarafa kif indikat fil-premessi tar-rikors

"Illi ghalhekk il-qorti ghandha tiddetermina, ghall-fini tal-kompetenza taghha jekk l-intimat jidhol fid-definizzjoni ta' inkwilin ghall-fini tal-Kap 199 tal-Ligijiet ta' Malta.

"Skont id-dispozizzjonijiet tal-artikolu 2 tal-Att Dwar it-Tigdid tal-Kiri tar-Raba' (Kap 199): "Kerrej tinkludi kull membru tal-familja li jkun cessjonarju tal-kirja, u wara l-mewt tal-kerrej, meta ma jkun hemm ebda membru bhal dak, tinkludi f'ordni ta' preferenza kull membru tal- familja li jkun legatarju tal-kirja jew li, matul l-ahhar sena minnufih qabel il-mewt tal-kerrej, kien jghix mal-kerrej jew kien qed jahdem ir- raba' mieghu jew ghalih jew ikun il-werriet tal-kerrej."

"Inoltre "Cessjonarju tal-kirja" tinkludi sub-konduttur u meta ma hemm la sub-kunduttur, jew persuna li lilha tkun ceduta l-kirja, il-persuna li tkun attwalment tgawdi l-kirja bil-kunsens espress jew tacitu tal- kerrej."

"Ikkonsidrat li l-kwalifiki necessarji sabiex xi hadd jitqies li hu "kerrej" wara l-mewt tal-inkwilin originali huma: (a) li jkun cessjonarju tal-kirja jew (b) li jkun legatarju tal-kirja jew (c) li matul l-ahhar sena minnufih qabel il-mewt tal-kerrej kien jghix mal-kerrej jew (d) kien jahdem ir- raba' mieghu jew ghalih jew (e) ikun il-werriet tal-kerrej.

"Il-ligi, pero`, izzid taghmel abbinament importanti hafna ghas-success ta' wahda minn dawn ir-rekwiziti u cioe` - dik li l-persuna hekk intitolata tkun "membru tal-familja" tal-kerrej."

("Elsa armla ta' Victor Tanti Gregoraci et vs Joseph Meryami (gja Rizzo)" (A.C.(Inf.) – 24 ta' Novembru 2003) Skont il-ligi "membru tal-familja" tfisser "axxendent lineari, dixxendent lineari, armla jew armel, ragel tat-tifla u l-armla tat-tifel sakem ma tergax tizzewweg, tal-kerrej."

"Kif akkolt mid-decizjoni fl-ismijiet "Frendo Cumbo u George ahwa Salerno -vs- Briffa Wilson u Alfred ahwa Mifsud", Appell, Sede Inferjuri, 29 ta' Jannar 1999, "il-ligi specjali li tirregola t-tigdid ta' kiri tar-raba' tipprovdi regoli definiti li jirrestringu r-rilokazzjoni ghal dawk il-membri tal-familja li hi tispecifika fid-definizzjoni fl-artikolu 2.

Kien biss f'dawn ic-cirkostanzi li l-legislatur ried li l-qbiela tghaddi u tkompli 'ex lege' fil-persuna ta' "membri tal-familja" ta' l-inkwilin."

"Illi huwa manifest li l-intimat mhuwiex iben l-inkwilina li mietet improle.

Il-fatt li kienet tittrattah daqs binha u kien hemm relazzjonijiet affettivi

strettissimi ma jibbastax biex jissubentra fid-definizzjoni ta' inkwilin,

liema terminu huwa ristrett ghad-dixxendenza lineari.

jirrizulta li thalla b'titolu ta' prelegat, it-twellija porzjoni art in mertu izda

xorta jibqa' l-fatt li ma jikkwalifikax bhala membru tal-familja fit-termini

(Qorti tal-App (Sede Inf) - 19 ta' Mejju 1997) billi l-konvenut ma kienx

jissubentra fid-definizzjoni ta' kerrej ai fini tal-artiklu 2 tal-Kap.199 u l-

uniku kerrej kien miet, "il-qbiela ntemmet, u allura, non si trattava aktar ta' rilokazzjoni tacita, jew awtomatika jew causa mortis."

"Illi dan ifisser li la darba l-konvenut ma jistax jigi kkunsidrat bhala "membru tal-familja" jsegwi li ma hemm ebda kerrej skont id- definizzjoni tal-Kap 199 tal-Ligijiet ta' Malta billi l-kirja intemmet bil- mewt ta' Salvina Micallef Zarafa.

"Ghaldaqstant il-Qorti hi tal-fehma li ghandha tasserixxi l-kompetenza taghha sabiex tiddetermina t-talbiet fil-mertu."

Rat ir-rikors tal-appell tal-konvenut Victor Naudi, li permezz tieghu u

ghar-ragunijiet hemm premessi, talab li din il-Qorti tirrevoka s-sentenza

tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tas-27 t'April, 2017, u minflok tiddeciedi li

dik il-Qorti ma kellhiex il-kompetenza in materja u b'hekk tillibera lill-

konvenut mill-osservanza tal-gudizzju u in mankanza tirrinvija l-atti lit-

Tribunal kompetenti, skont il-ligi.

Rat ir-risposta tas-socjetà appellata Salkath Limited, li permezz taghha

u ghar-ragunijiet hemm imsemmija talbet li, din il-Qorti tichad l-appell

tal-konvenut mis-sentenza preliminari u tibghat il-process lura lill-

Prim'Awla ghad-decizjoni finali, bl-ispejjez kontra l-appellanti.

Rat l-atti tal-kawza u semghet lid-difensuri tal-partijiet jitrattaw l-appell in

Ikkonsidrat:

l-azzjoni attrici

f'Birkirkara, fuq il-premessa li l-konvenut qieghed jokkupaha minghajr

Permezz tal-ewwel eccezzjoni tieghu, l-konvenut

appellant jikkontendi li l-Prim'Awla m'ghandhiex il-kompetenza mehtiega

sabiex tiddeciedi l-kaz, peress li huwa jiddetjeni r-raba' in kwistjoni

b'titolu ta' qbiela.

Dan ifisser li fil-fehma tal-appellant, huwa l-Bord dwar il-Kontroll ta' Kiri

ta' Raba' li ghandu l-kompetenza esklussiva li jisma' l-kawza u dan ai

termini tal-Att dwar it-Tigdid ta' Kiri ta' Raba' (Kap. 199 tal-Ligijiet ta'

L-ewwel Qorti ma qablitx mal-argument maghmul mill-konvenut

appellant u ddecidiet li ghandha l-kompetenza mehtiega li tiddeciedi l-

L-appell tal-konvenut appellant huwa msejjes fuq zewg aggravji:

(i) li bid-decizjoni taghha l-ewwel Qorti ma ddecidietx biss il-kwistjoni ta'

nuqqas ta' gurisdizzjoni, izda ddeterminat ukoll il-mertu tal-kawza,

ladarba stabbiliet li ma kienx hemm kirja favur il-konvenut appellant;

(ii) li d-decizjoni li ma kienx hemm kirja favur l-appellant kienet wahda

Dana peress li l-kirja originali kienet fuq in-nannu tal-konvenut

appellant, li wara l-mewt tieghu ddevolviet fuq uliedu kollha, peress li ma

kien hemm ebda novazzjoni favur iz-zija tal-appellant, kwindi meta l-

ulied tal-persuna ntitolata ghall-kirja gew neqsin, il-kirja ddevolviet fuqu,

bhala wiehed mill-ulied intitolati ghall-kirja.

L-appellant jikkontendi li

ladarba s-socjetà appellata naqset milli tipprova li kien hemm novazzjoni

tal-kirja favur iz-zija tal-appellant wara l-mewt tan-nannu tieghu, il-

konkluzjoni tal-ewwel Qorti kienet skorretta.

Jibda billi jigi trattat l-ewwel aggravju, dak fejn jinghad li meta l-ewwel

Qorti ddecidiet li kellha l-kompetenza mehtiega sabiex tiddeciedi l-

kawza, bid-decizjoni taghha li ma kienx hemm kirja agrikola favur il-

konvenut appellant, iddecidiet ukoll il-punt tal-mertu tal-kawza, li kellu

jigi deciz separatament u mhux semplicement dak il-punt preliminari

dwar il-kompetenza taghha li kellu jigi deciz.

Ghandu jinghad mal-ewwel li, fil-fehma ta' din il-Qorti, ghall-finijiet ta'

gurisdizzjoni, huma l-premessi u t-talbiet attrici kif rizultanti mill-atti li

tinvesti jew tisvesti Qorti mill-gurisdizzjoni fuq il-materja.

sens is-sentenza ta' din il-Qorti fis-Sede Inferjuri tal-4 ta' Dicembru,

2013, fil-kawza fl-ismijiet Enriketta ‘Amodio v. Gordon Micallef Zarafa).

Hekk

ukoll, huwa principju fundamentali li meta titressaq kontestazzjoni dwar

jekk il-Qorti ghandhiex il-kompetenza li tisma' kawza, dik il-Qorti

ghandha tistharreg u tiddeciedi dwar eccezzjoni bhal dik fl-aspetti kollha

Daqstant iehor huwa principju accettat li, il-Qrati ta'

kompetenza ordinarja, ghandhom is-setgha li jisimghu u jaqtghu kull

kwestjoni ta' ghamla civili sakemm is-setgha dwar kwestjoni bhal dik ma

tkunx giet moghtija lil tribunal specjali b'ligi apposta.

(Ara sentenza tal-

Prim'Awla tal-Qorti Civili tal-14 ta' April, 2015 fil-kawza fl-ismijiet John

Stapley-Cimen huma tribunali ta' gurisdizzjoni specjali b'poteri li jridu

jintuzaw fil-limiti ta' dak li tghid il-ligi, kwindi s-setghat moghtija lill-

Bordijiet ghandhom jitfissru b'mod ristrett.

Kwistjonijiet li ma jaqghux taht

il-provvedimenti tal-ligijiet specjali li jirregolaw il-kiri, jridu per forza

jaqghu fil-kompetenza tal-qrati ordinarji peress li l-Prim'Awla tibqa' ta'

gurisdizzjoni generali.

sedenti jaqbel ma' dan il-principju, u jzid li l-gurisdizzjoni tal-Bord

statutorjament limitat ghal kazijiet espressi fil-ligi specjali, u zgur

eccezzjonali, ma ghandhiex tigi estiza b'mod li tinvadi l-isfera tal-

gurisdizzjoni ta' tribunali ta' gurisdizzjoni generali u ordinarja, kontra

kwalunkwe principju li ghandu jirregola l-organizzazzjoni gudizzjarja"

(Ara f'dan is-sens is-sentenza ta' din il-Qorti, Sede Inferjuri, tal-10 ta'

Mejju 1952, fil-kawza fl-ismijiet George Gauci Hill v. Joseph Sicali Mallia et,

Jigi osservat ukoll li l-ligi stess tipprovdi, taht l-artikolu 47(3) tal-Kodici ta'

Organizzazzjoni u Procedura Civili (Kap. 12 tal-Ligijiet ta' Malta), illi:

"Iżda l-kawżi li fihom jidħlu kwistjonijiet dwar il-proprjetà ta' beni immobbli, … inkluża kull talba għal żgumbrament jew tkeċċija minn beni immobbli kemm urbani u kif ukoll rurali, mikrija jew okkupati minn persuni li joqogħdu jew li għandhom l-abitazzjoni ordinarja tagħhom fil-

limiti tal-ġurisdizzjoni ta' dik il-Qorti ma jidħlux fil-kompetenza tal-Qorti tal-Maġistrati...".

F'materja ta' kompetenza bejn il-Bord

li Jirregola l-Kera u l-qrati

ordinarji, gie affermat bosta drabi li l-qrati ordinarji huma kompetenti

sabiex jiehdu konjizzjoni ta' talba ghall-izgumbrament ta' inkwilin fuq il-

bazi li dan qieghed jiddetjeni fond bla titolu.

Fis-sentenza ta' din il-Qorti

tal-5 ta' Ottubru, 1998 fil-kawza fl-ismijiet Gloria James et. v. AIC

"Hi ormai gurisprudenza kostanti li l-qrati ordinarji huma kompetenti biex jindagaw fl-ewwel lok jekk l-inkwilin kellux jew le titolu biex jiddetjeni l-fond.

Jekk tigi stabbilita l-ezistenza ta' dak it-titolu tqum imbaghad il-kwistjoni tal-kompetenza tal-qrati ordinarji fir-rigward tat- tribunal specjali.

Tigi indikata s-segwenti kazistika: Reverendu Henry Santucci v Joseph Boland, Appell Inferjuri 20 ta' Jannar 1993; Francis Hyrszko et v John Lupi, Appell Inferjuri 11 ta' Jannar 1993; Carmelina sive Nina Tanti Gregoraci et v. Paul Konate et, Appell Inferjuri 12 ta' Awwissu 1994; u Lupi v Zampa, Appell Inferjuri 2 ta' Awwissu 1994)".

Applikati dawn il-principji ghall-kaz in ezami, jirrizulta li tabilhaqq is-

socjetà attrici appellata qeghda permezz tal-proceduri odjerni, titlob li l-

konvenut appellant jigi zgumbrat mill-ghalqa in kwistjoni, peress li

ssostni li huwa qieghed jiddetjeni l-ghalqa bla ebda titolu legali fuq l-

Permezz tal-eccezzjonijiet tieghu, l-konvenut jikkontendi li

ghandu titolu ta' qbiela fuq l-imsemmija raba'.

Isegwi li kien jispetta lill-

konvenut appellant li jipprova li ghandu titolu validu ta' qbiela.

ewwel Qorti bilfors kellha tezamina l-provi mressqa in atti sabiex

tistharreg jekk din il-pretensjoni kenitx fondata jew le, sabiex tasal ghall-

konkluzjoni dwar il-kompetenza taghha o meno li tisma' u tiddeciedi l-

Kien ikun mod iehor li kieku l-ewwel Qorti rrizultalha li t-titolu

vantat mill-konvenut appellant kien wiehed validu, peress li f'dak il-kaz

kien ikollha bilfors tiddikjara ruhha inkompetenti.

Ghalhekk jista' jinghad

li, l-ewwel Qorti ghamlet sew meta wara li qieset in-natura tal-azzjoni

attrici, gialadarba ddeterminat l-inezistenza tat-titolu ta' qbiela vantat

mill-konvenut, ddecidiet li ghandha l-kompetenza mehtiega li tisma' u

Dan iwassal ghat-tieni aggravju tal-appellant, dak fejn jattakka d-

decizjoni tal-ewwel Qorti, fejn iddecidiet li l-konvenut ma kellux titolu ta'

L-appellant iressaq l-argument li l-kirja originali kienet f'isem

nannuh, Giuseppi Micallef Zarafa, li meta gie nieqes ghaddiet fuq uliedu u wara li

Jikkontendi li jekk kemm-il darba s-

socjetà attrici kienet tikkontendi li l-kirja ghaddiet fuq iz-zija tieghu, kien

jehtieg li hija tipprova li kien hemm novazzjoni tal-kirja favur zitu, Salvina

Ruscica li ladarba ma saritx tali prova, wara l-mewt ta' Giuseppi

Micallef Zarafa, l-kirja ntirtet minn uliedu kollha, fosthom missieru (recte. ommu -

skont l-affidavit tal-konvenut in-nannu Guzeppi kien missier ommu u

missier iz-zija Salvina), kwindi huwa kellu kirja protetta skont il-ligi

specjali tal-qbiela, peress li huwa kien wiehed mill-inkwilini f'dik il-kirja.

Filwaqt li din il-Qorti taqbel mal-appellant limitatament sa fejn jinghad

minnu li ma tressqet ebda prova ta' novazzjoni tal-kirja favur Salvina

Micallef Zarafa, hija tinsab konvinta bhall-ewwel Qorti, li nholqot relazzjoni ta' kirja

Dan jinghad peress li kif rilevat fis-sentenza

appellata t-tifsira ta' "membru tal-familja" skont l-artikolu 2 tal-imsemmi

Kap 199 tal-Ligijiet ta' Malta, tfisser "axxendent lineari, dixxendenti

lineari, armla jew armel, ragel tat-tifla u l-armla tat-tifel, sakemm ma

tergax tizzewweg, tal-kerrej".

L-istess artikolu 2, kif osservat mill-ewwel

Qorti, ifisser ukoll li l-kelma "kerrej" tinkludi "...kull membru tal-familja li

jkun cessjonarju tal-kirja u, wara l-mewt tal-kerrej, meta ma jkun hemm

ebda membru bhal dak, tinkludi f'ordni ta' preferenza kull membru tal-

familja li jkun legatarju tal-kirja jew li, matul l-ahhar sena minnufih qabel

il-mewt tal-kerrej, kien jghix mal-kerrej jew kien qed jahdem ir-raba'

il-werriet

tinkludi wkoll

relattivament ghal-sullokatur, sub-konduttur, liema kelma ghandha

titqies f'dik ir-relazzjoni bhala li jkollha l-istess tifsir bhal kerrej fl-

estensjoni shiha tieghu;"

Issa mill-provi jirrizulta nkontestat li kemm tul hajjet Giuseppi Micallef Zarafa, kif

ukoll wara l-mewt tieghu, kienet bintu Salvina Micallef Zarafa fost uliedu, li

baqghet tahdem ir-raba' u tiddepozita l-hlas tal-qbiela l-Qorti.

f'dan is-sens, huwa l-istess affidavit tal-konvenut appellant.

ghalkemm mir-registru tad-Dipartiment tal-Agrikoltura tnizzlu l-ismijiet ta'

mart u ulied Giuseppi Micallef Zarafa, dan m'ghandu ebda piz ghall-fini ta' titolu ta'

qbiela kif titlob il-ligi.

Hekk ukoll, ghalkemm ma jirrizultawx esebiti in atti,

jinsab inkontestat ukoll li l-awtur fit-titolu tas-socjetà attrici, Emanuel

‘Amodio, ressaq kawza kontra Salvina Micallef Zarafa, sabiex jiehu l-ghalqa lura,

Kwindi jinsab

assodat ukoll li l-imsemmija Salvina Micallef Zarafa kienet qeghda tgawdi il-kirja

Tant hu hekk, li kemm mart, kif ukoll bint

il-konvenut jirreferu ghall-ghalqa bhala "taz-zija Salvina" jew l-ghalqa li

kienet imqabbla lilha.

mietet, Salvina kienet thallas il-kera f'isimha billi "tpoggihom il-qorti".

Kunsidrati l-provi mressqa mill-konvenut appellant, din il-Qorti tinsab

konvinta li wara l-mewt tal-inkwilin originali Giuseppi Micallef Zarafa, l-inkwilinat

Ghalkemm din il-Qorti m'ghandhiex

raguni ghala tiddubita lill-konvenut appellant, meta jghid li kien jahdem

ir-raba' ma' zitu Salvina Micallef Zarafa u li din kienet tittrattah daqslikieku kien

binha, tant li hallietlu wkoll b'titolu ta' prelegat it-twellija tal-ghalqa in

kwistjoni (ara t-testment anness mar-risposta tal-konvenut), jibqa' l-fatt li

Salvina Micallef Zarafa mietet, minghajr ma halliet tfal dixxendenti taghha.

konvenut appellant ma' jista' qatt jigi kkonsidrat bhala membru tal-

familja ta' Salvina Micallef Zarafa, ai termini tal-ligi in kwistjoni, skont id-

definizzjoni hawn qabel citata, peress li mhux dixxendent lineari ta'

(Ara f'dan is-sens ukoll, l-interpretazzjoni moghtija mill-

Qorti tal-Appell, Sede Inferjuri, fis-sentenza taghha tal-4 ta' Ottubru,

fil-kawza

Lawrence Abela Tabone, liema kaz kien jitratta l-ahwa).

korretta l-ewwel Qorti fl-analizi taghha, meta kkonkludiet li l-kirja

ntemmet mal-mewt ta' Salvina Micallef Zarafa u li ghalhekk il-konvenut ma setax

jinvoka titolu ta' kera fuq ir-raba' in kwistjoni, fit-termini tal-Kap.

199 tal-

Ligijiet ta' Malta.

Isegwi li lanqas it-tieni aggravju ma jimmerita li jintlaqa'

u ser jigi michud.

Ghaldaqstant, ghar-ragunijiet premessi, filwaqt li din il-Qorti tichad l-

interpost mill-konvenut appellant,

tikkonferma s-sentenza

appellata tas-27 ta' April, 2017, fl-ismijiet premessi, bl-ispejjez kollha tal-

kawza sa issa jithallsu mill-konvenut appellant.

Tirrinvija l-atti lura lill-ewwel Qorti ghall-kontinwazzjoni.

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


BORD LI JIRREGOLA L-KERA

AH9719718) u b'digriet tal-

11 ta' Jannar 2016 l-Avukat

Pierre Teffahi ġew maħtura

bħala kuraturi deputati u

b'digriet tas-16 ta' Marzu

Illum, 14 ta' Diċembru, 2018

Ra r-rikors promutur li jghid hekk:

Illi s-soċjeta'

rikorrenti hija sid

il-fond

residenzjali

internament numerat 13, sitwat fi blokk bini magħruf bħala

'D13 Caravaggio T5B', li jifforma parti minn kumpless akbar

ta' bini bl-isem Tigne' Point, Tigne' u kif ukoll sid l-ispazji ta'

karozza bin-numru A923 u A638, li jifforma parti mill-

Illi dawn il-fondi kienu koncessi lill-intimati mis-soċjeta'

rikorrenti fuq titolu ta' lokazzjoni versu l-kera annwali ta'

erbgħa u għoxrin elf Ewro (€24,000), liema kera kienet

titħallas inkwantu għal erbat elef Ewro (€4,000) kull xahrejn

bil-quddiem, u dan ai termini tal-ftehim datat l-ewwel (1) t'

April 2009 hawn anness u markat Dokument 'A';

Illi l-intimati waqfu jħarsu l-obbligu tagħhom li jħallsu l-

imsemmija kera kull xahrejn bil-quddiem u dan minn Mejju

Illi għalhekk a tenur tal-iskrittura ta' lokazzjoni suriferita l-

kirja premessa ġiet terminata ipso iure;

Illi per di piu' kien ġie ukoll milħuq ftehim verbali fejn il-

partijiet fl-ismijiet premessi qablu data fejn l-intimati kellhom

jivvakaw mill-fond mertu ta' din il-kawża, u li in tutela ta' dan

il-ftehim, is-soċjeta rikorrenti konsegwentement interpellat

lill-intimati tramite ittra bonarja datata 26 ta' Frar 2014 sabiex

iħallsu s-somma pendenti w kif ukoll jirritornaw lura lilha l-

pussess battal tal-fond in kwistjoni, kopja ta' liema hija hawn

annessa u mmarkata bħala Dokument 'B';

Illi l-intimati baqgħu jokkupaw l-fondi in kwistjoni minkejja

interpellati sabiex jivvakaw mill-istess bl-ittra surriferita, u

għalhekk

is-soċjeta rikorrenti

ippreżentat

ittra uffiċjali

quddiem il-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili nhar id-19 ta' Mejju,

2014 tramite liema l-intimati ġew uffiċjalment interpellati

sabiex jilliberaw il-fond u jħallsu s-somma globali ta' disgħa u

għoxrin elf, mija u sbatax il-Ewro u sebgħa u tletin ċenteżmu

(€29,117.37) rapprezentanti arretrati ta' kera w kif ukoll danni

tal-okkupazzjoni abużiva, u spejjez ta' dawl u ilma;

Illi minkejja interpellati, għal darb' oħra l-intimati baqgħu

inadempjenti;

Illi għaldaqstant il-konvenuti qegħdin jokkupaw il-fond fuq

imsemmija abbuzivament u mingħajr ebda titolu validu fil-liġi

u in oltre huma debituri tas-soċjeta' rikorrenti fis-somma

globali ta' tlieta u erbgħin elf tmien mija erbgħa u erbgħin

Ewro u ħames centeżmi (€43,844.05) li jirraprezentaw in

kwantu għal erbgħin elf (€40,000) bħala ammont dovut lis-

soċjeta' rikorrenti tal-okkupazzjoni tal-fond in linea ta'

arretrati ta' kera u wara t-terminazzjoni tal-kirja, kumpens

għall-kontinwata okkupazzjoni mill-intimati, taħt l-istess rata

ta' kera u l-bilanċ ta' tlett elef tmien mija u erbgħa u erbgħin

Ewro u ħames centeżmi (€3,844.05) rapprezentanti spejjeż

relattivi għas-servizzi tad-dawl u ilma provduri fil-fond fuq

imsemmija, u dan kif jirriżulta mill-prospett ta' ta' spejjeż

hawn anness u mmarkat bħala Dokument 'C';

s-soċjeta'

m'għandhomx eċċezzjonijiet x'jagħtu għat-talbiet tagħha u

għalhekk l-kawża tista' tiġi deċiża ai termini tal-artikolu 16A

tal-Kapitolu 69 tal-Liġijiet ta' Malta bid-dispensa tas-smigħ.

Għaldaqstant, is-soċjeta rikorrenti umilment titlob li dan l-

Onorabbli Bord jogħoġbu:

Jgaħddi sabiex jaqta' u jiddeċiedi l-kawża ai termini tal-

Artikolu 16A tal-Kapitolu 69 tal-Liġijiet ta' Malta u cioe' bid-

dispensa tas-smigħ tal-kawża;

Jiddikjara li l-intimati qegħdin jokkupaw il-fond residenzjali

internament numerat 13, sitwat fi blokk bini magħruf bħala

'D13 Caravaggio T5B' li jifforma parti minn kumpless akbar

ta' bini bl-isem Tigne' Point, Tigne' u kif ukoll l-ispazji ta'

karozza bin-numri A103 u A168, li jifforma parti minn

kumpless ta' garaxxijiet li dan parti tiegħu jifforma parti mill-

imsemmi Tigne' Point mingħajr ebda titolu validu fil-liġi

stante t-terminazzjoni tal-kirja għar-raġunijiet premessi;

Tordna lill-intimati jiżġumbraw mill-fond indikati fit-tieni

talba, fi żmien qasir u perentorju li jiġi prefiss lilhom għal dan

l-iskop minn dan l-Onorabbli Bord;

Jiddikjara li l-intimati huma debituri tas-soċjeta' rikorrenti fis-

somma globali ta' tlieta u erbgħin elf, tmien mija u erbgħin

Ewro u ħames ċenteżmi (€43,844.05) jew somma oħra verjuri

li dan l-Onorabbli Bord jogħoġbu jillikwida in linea tal-

arretrati tal-kera u wara t-terminazzjoni tal-kera, kumpens għal

kontinwata okkupazzjoni mill-intimati taħt l-istess rata tal-

kera u kif ukoll għall-ispejjeż relattivi tas-servizzi tad-dawl u

Tordna lill-intimati jħallsu s-somma hekk likwidata.

Bl-imgħax mid-data ta' kull skadenza sal-effettiv pagament u bl-

ispejjeż inklużi dawk tal-ittra uffiċjali bin-numru 1528/14, kontra l-

intimati li huma minn issa nġunti in subizzjoni."

Ra illi l-intimat preżenta risposta fejn qal hekk:

Illi preliminarjament huma jissollevaw l-eċċezzjoni tan-

nuqqas ta' kompetenza ta' dan l-Onorabbli Bord sabiex jisma'

u jiddeċiedi l-kawża odjerna, stante li t-talbiet tas-soċjeta'

attriċi huma lkoll bbażati fuq kirja li, fi kliemha stess, ilha li

Illi preliminarjament ukoll u in ogni każ bla preġudizzju għas-

suespost, dan l-Onorabbli Bord għandu jiċħad l-ewwel talba

attriċi stante illi l-intimati wrew permezz tan-nota ta'

oġġezzjoni tagħhom illi għandhom diversi eċċezzjonijiet

x'iressqu fil-kawża odjerna;

Illi bla preċudizzju għas-suespost, it-tieni u t-tielet talbiet tas-

soċjeta' attriċi huma nfondati u ma jistgħux jiġu milqugħa

stante li l-intimati ma għadhomx jabitaw fil-fond residenzjali

mertu tal-kawża odjerna u dan minn ferm qabel ma ġiet

intavolata l-kawża odjerna, u dan kif ikkonfermat fid-

dikjarazzjoni ġuramentata tal-intimati (DOK A) u kif ser jiġi

ppruvat fil-mori tal-kawża.

Għalhekk, dan l-Onorabbli Bord

għandu jastjeni milli jieħu konjizzjoni tat-tieni u t-tielet talbiet

attriċi;

Illi bla preġudizzju għas-suespost, fil-mertu, ir-raba' u l-ħames

talbiet attriċi huma nfondati fil-fatt u fid-dritt stante illi l-

intimati ssaldaw kwalunkwe ammont dovut lis-soċjeta' attriċi

qabel ma vvakaw il-fond surreferit, u dan kif ikkonfermat fid-

dikjarazzjoni ġuramentata tal-intimati u kif ser jiġu ppruvat fil-

mori tal-kawża;

Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost u fi kwalunkwe każ, l-

ammont pretiż mis-soċjeta' attriċi huwa eċċessiv u hemm lok

għal tpaċija mal-ispejjeż li sofrew l-intimati għall-perjodu taż-

żmien li huma ma setgħux jabitaw fil-fond in kwistjoni;

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

Bl-ispejjeż kontra s-soċjeta' attriċi li qiegħda minn issa tiġi nġunta

in subizzjoni."

Ra l-atti kollha tal-kawza.

Sema' l-provi.

Sema' s-sottomissjonijiet orali ghan-nom tar-rikorrenti.

Ra illi l-kawza thalliet ghal-lum ghas-sentenza.

Ra u qies id-dokumenti u provi kollha prodotti.

Ikkunsidra:

It-talbiet u l-eccezzjonijiet fil-qosor

Illi f'din il-kawza r-rikorrenti talbet (a) li l-kawza tinstema' bid-dispensa

tas-smigħ tal-kawża, (b) dikjarazzjoni li l-intimati qed jokkupaw il-fond

minghajr ebda titolu validu fil-liġi, (c) l-izgumbrament tal-intimati, (d)

dikjarazzjoni li l-intimati huma debituri tas-soċjeta' rikorrenti fis-somma

globali ta' tlieta u erbgħin elf, tmien mija, erbgha u erbgħin Ewro u ħames

ċenteżmi (€43,844.05) jew somma oħra verjuri rapprezentanti arretrati

tal-kera u wara t-terminazzjoni tal-kera, kumpens għal kontinwata

okkupazzjoni mill-intimati taħt l-istess rata tal-kera u l-ispejjeż relattivi

tas-servizzi tad-dawl u ilma u (e) kundanna ghall-hlas.

li ghandhom eccezzjonijiet validi x'iressqu u ghalhekk it-talba ghad-

dispensa tas-smiegh ghandha tigi michuda, (c) l-intimati ilhom ma

jabitaw fl-imsemmi fond minn zmien qabel giet intavolata l-kawza, (d)

illi huma ssaldaw kwalunkwe ammont dovut, u (e) l-ammont pretiz huwa

eccessiv u hemm lok ghal tpacija ma' l-ispejjez sofferti mill-intimata

ghaz-zmien meta ma setghux jabitaw fil-fond.

L-ewwel talba

Illi fir-rigward tat-talba ghad-dispensa tas-smiegh din giet sorvolata bid-

digriet tal-Bord tal-04 t'April 2016, fejn il-Bord laqa' l-oggezzjonijiet tal-

intimati sabiex jikkontestaw it-talba, u l-kawza ghalhekk hadet il-kors

normal taghha.

Illi l-ewwel eccezzjoni giet deciza bis-sentenza preliminari tal-Bord tal-

20 ta' Frar 2017 u ghalhekk il-Bord sejjer issa jghaddi biex jezamina t-

talbiet tar-rikorrenti fil-mertu.

L-ewwel eccezzjoni

Illi skont il-kuntratt tal-kera esebit mar-rikors promotur a folio 5 tal-

process, il-kera dovuta kienet ta' elfejn Ewro fix-xahar.

Illi skond l-ittra ufficjali esebita mis-socjeta' rikorrenti a folio 127 tal-

process, l-intimati kien ilhom ma jhallsu l-kera sa mill-01 ta' Mejju 2013.

Fuq l-istess kuntratt ta' kera mill-paragrafu 3 jirrizulta li l-intimati hallsu

depozitu ta' elfejn Ewro li kellu jigu rifuz fi tmiem il-kirja.

sa 121 tal-process, u ddikjara lil-intimati baqghu jghixu fil-fond u s-

socjeta' rikorrenti baqghet ticcargja l-kirja sa l-ahhar ta' Dicembru 2014.

Xehed li l-hlas tal-kera mill-intimati gieli sar b'cekkijiet li bbownsjaw.

L-

attrici prezentat il-kawza fl-10 ta' Dicembru 2014.

In sostenn ta' dan

esebiet diversi ittri kemm legali kif ukoll ufficjali, kif ukoll kopji ta'

rikorrenti esebiet ukoll kopja tal-kont tad-dawl u l-ilma a folio 124 tal-

process f'isem Diana Clangura, kif ukoll rendikont tal-ammont pretiz minn

jiddikjara illi hu u martu baqghu jghixu fil-fond sa Ottubru 2014.

c-cwievet irritornawhom lura lil Diana Clangura in rapprezentanza tas-

socjeta rikorrenti, u li din marret fuq il-post u kkonfermat li fil-fatt l-

intimati vvakaw il-fond.

Dan ma gie kontradett bl-ebda mod mis-socjeta'

rikorrenti, li setghet ittella' lil din il-persuna bhala xhud.

Xehed ukoll illi

huma dejjem kienu puntwali fil-hlas u ma ghandhom xejn xi jhallsu.

pero' ma giex sostnut bl-ebda prova ta' hlas.

Din il-verzjoni giet ukoll

kontradetta mis-socjeta' attrici li in sostenn ta' dan esebiet diversi ittri

kemm legali kif ukoll ufficcjali, kif ukoll kopji ta' cekkijiet refer to drawer

Illi ghalhekk minn dan kollu jirrizulta illi:

l-intimati vvakaw mill-fond fl-ahhar ta' Ottubru 2014;

l-intimati ghalhekk ghandhom ihallsu l-kera mil-01 ta' Mejju 2013

sal-31 t'Ottubru 2014;

l-intimati ghandhom ihallsu s-somma ghas-servizzi tad-dawl u l-

ilma fl-ammont ta' tlett elef u tmien mija u erbgha u erbghin Ewro

 mill-ammont hekk dovut ghandu jitnaqqas id-depozitu ta' elfejn

Ewro imhallas fuq il-kuntratt ta' kera u li kellu jigi rifuz fi tmiem

il-kirja;

 stante li l-intimati vvakaw mill-fond fl-ahhar t'Ottubru kif

dikjarazzjoni ta' okkupazzjoni bla titlu tal-imsemmi fond u

zgumbrament mill-imsemmi fond.

Konsegwentament l-intimati ghandhom ihallsu lis-socjeta' rikorrenti s-

somma ta' sitta u tletin elf Ewro (€36,000) rapprezentanti il-hlas tal-

arretrati tal-kera dovuti mill-01 ta' Mejju 2013 sal-ahhar ta' Ottubru 2014

kif ukoll is-somma ta' tlett elef u tmien mija u erbgha u erbghin Ewro u

hames centezmi (€3,844.05) rapprezentanti hlasijiet dovuti ghas-servizz

tad-dawl u l-ilma u minn liema total ghandu jitnaqqas id-depozitu ta'

elfejn Ewro (€2,000), bil-bilanc dovut ghalhekk jammonta ghal sebgha u

tletin elf Ewro u tmien mija u erbgha u erbghin Ewro u hames centezmi

Ghal dawn ir-ragunijiet il-Bord qieghed jichad l-ewwel, it-tieni u t-tielet

talba tas-socjeta' rikorrenti filwaqt illi jilqa' r-raba talba u l-hames talba

tas-socjeta' rikorrenti limitatament kif fuq spjegat u jikkundanna lill-

intimati jhallsu lis-socjeta' rikorrenti s-somma ta' sebgha u tletin elf u

tmien mija u erbgha u erbghin Ewro u hames centezmi (€37,884.05), bl-

imghax mid-data ta' din is-sentenza sad-data tal-effettiv pagament, u bl-

ispejjez tal-prezenti procedura u tal-ittra uffiċjali bin-numru 1528/14, a

karigu tal-intimati.

Deputat Reġistratur


QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR.

IMĦALLEF TONIO MALLIA

Seduta ta' nhar il-Ġimgħa 14 ta' Diċembru 2018

Kawża Numru 6 Appell Numru 998/12SM

Rita Puglisevich vs Licia armla ta' Filippo Teuma

Dan huwa appell imressaq mill-attriċi minn sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fl-20 ta' Novembru, 2013, li biha u għar-raġunijiet hemm imsemmija, ċaħdet it-talba tagħha biex tordna lill- intimata appellata tiddikjara l-konsistenza tal-assi kollha li kellu l-mejjet Filippo Teuma, jekk meħtieġ billi tipproduċi prospett dettaljat u sħiħ tal-ġid tal-wirt tiegħu, magħdud dak il-ġid li kien jagħmel parti integrali tal- komunjoni tal-akkwisti; 2.

L-ewwel Qorti iddeċidiet li "tilqa' t-tielet (3) eċċezzjoni preliminari sollevata mill-intimata Licia Teuma, u konsegwentement

tirrespinġi t-talbiet tar-rikorrenti Rita Puglisevich, bl-ispejjeż ta' din it-tielet eċċezzjoni preliminari kontra r-rikorrenti fuq indikata;

L-ewwel Qorti waslet għad-deċiżjoni tagħha wara li

qieset kif ġej: "1.1 Illi fis-17 ta' Frar, 2011, miet missier ir-rikorrenti Filippo Robinson li jiġi żewġt l-intimata; "1.2 Illi jirriżulta li l-imsemmi Filippo Robinson miet b'testment unica charta datat it-23 ta' Settembru, 1996, in atti tan-Nutar Dottor Nicola Wilkes; "1.3 Illi r-rikorrenti għandha interess li tkun iffissata l-konsistenza tal-'massa ereditaria' tal-imsemmi Filippo Robinson fid-data tal-mewt tiegħu; "1.4 Illi għalhekk aderiet din il-qorti biex l-intimata tgħid għaliex din il-qorti m'għandhiex: "1.4.1 Tordna lill-intimata tiddikjara l-konsistenza tal-assi kollha li kellu l-mejjet Filippo Robinson, okkorrendo billi tipproduċi prospett dettaljat u komplet tal-massa ereditarja tiegħu, kompriżi dawk il- beni li kienu jifformaw parti integrali tal-komunjoni tal-akkwisti; "1.4.2 Bl-ispejjeż kif dedotti fl-istess rikors ġuramentat promotur kontra l-intimata; "2.0 Rat ir-risposta ġuramentata tal-intimata datata t-22 ta' Novembru, 2012, li permezz tagħha sintetikament irrispondiet bil-mod segwenti: "2.1 Illi preliminarjament ir-rikorrenti għandha tgħid fuq liema artikoli tal-liġi qed tibbaża t-talba tagħha; "2.2 Illi di piu`, il-kawża kif imposta la hi ibbażata fuq xi artikolu tal-liġi u lanqas fuq xi prinċipju legali, u għalhekk m'għandha l- ebda fl-istadju preliminari; "2.3 Illi r-rikorrenti hi werrieta universali ta' missierha flimkien ma' ħutha, u għalhekk, kif proposta, il-kawża hi improponibbli;

"2.4 Illi bla preġudizzju għas-suespost fuq il-mertu jiġi rilevat li t-

talbiet attriċi huma nfondati u dan, għas-segwenti raġunijiet:

"2.4.1 Illi mir-riċerki testamentarji li saru wara l-mewt ta' Filippo

Robinson jirriżulta li t-testment li jirregola s-suċċessjoni tiegħu hu dak

legali u għandha

tiġi miċħuda

'unica charta' datat it-23 ta' Settembru, 1996, in atti tan-Nutar Dottor Nicola Wilkes; "2.4.2 Illi fl-imsemmi testament l-imsemmi Filippo Robinson u martu l- intimata Licia Robinson "ħallew lil xulxin, ċioe` dak li jmut l-ewwel lil dak li jibqa' ħaj u għal tul ħajtu kollha, l-użu u l-użufrutt in ġenerali, ossia d-dgawdija tal-beni tagħhom kollha mobbli u immobbli, korporali u inkorporali, preżenti u futuri, eżenti minn kull obbligu legali tal-inventarju u tal-kawzjoni; bil-fakolta` fit- testatur li jibqa' haj l-aħħar li jkun jista' jirtira u jinkassa min għand kull persuna, Bank u Awtorita` oħra kull somma ta' flus, kapitali u titoli ta' fondi pubbliċi soġġetti għall-imsemmi użufrutt"; "2.4.3 fil-paragrafu testamentarja preċedenti tagħti d-dritt lill-intimata li tul ħajjitha kollha tagħmel użu mill-beni kollha appartenenti lil żewġha u lilha; "2.4.4 Illi r-rikorrenti m'għandha l-ebda dritt twaqqaf lill-esponenti milli teżerċita d-drittijiet tagħha u wisq anqas li ttiha rendikont tal- effetti involuti stante li l-intimata hi użufruttwarja tal-istess u għandha d-dritt li tiddisponi minnhom kif trid u kif provdut fl-istess testament; "2.4.5 Illi għalhekk ir-rikorrenti ma tistax tippretendi li għandha tingħata rendikont fir-rigward; "2.5 Illi inoltre r-rikorrenti ġia` ħadet ħafna minn dak li seta' jifforma parti mill-'massa ereditaria' billi ħadet fejn preżentement tgħix, diversi vetturi, flejjes, dehebijiet u ħafna aktar ġid; "2.6 Salv risposti ġuramentati ulterjuri; "2.7.Illi l-intimata m'għandhiex tbati spejjeż;

"3 Rat id-digriet tagħha datat id-29 ta' Novembru, 2012, li

permezz tiegħu, fuq talba tal-abbli rappreżentant legali tal-

intimata, awtoriżżat lill-partijiet biex jindirizzaw l-ewwel tlett

eċċezzjonijiet preliminari bil-modalita` hemm indikata, (ara fol

"4 Rat id-digriet tagħha datat it-12 ta' Marzu, 2013, li permezz

tiegħu awtoriżżat il-preżentazzjoni tan-noti tal-partijiet skont il-

modalita` hemm indikata, (ara fol 40);

"5 Rat is-sottomissjonijiet skritti u dokumenti kollha tal-partijiet;

"6 Semgħet it-trattazzjoni orali tal-abbli rappreżentanti legali tal-

partijiet rigwardanti l-ewwel tlett (3) eċċezzjonijiet preliminari

sollevati mill-intimata;

il-post

"Ikkunsidrat: "7.0.

Illi din is-sentenza hi waħda parzjali limitata għall-ewwel tlett (3) eċċezzjonijiet ta' natura preliminari kif sollevati mill- intimata senjatament: "7.1.

Illi r-rikorrenti ma ndikatx fuq liema artikli tal-liġi qed tibbaża t-talba tagħha; "7.2.

Illi l-istess rikorrenti ma ndikatx fuq liema prinċipju legali qed tibbaża t-talba tagħha; "7.3.

Illi r-rikorrenti hi werrieta universali flimkien ma' ħutha u għalhekk il-kawża hi improponibbli; "Ikkunsidrat: "8 Illi attwalment għandu jkun paċifiku li din hi azzjoni odjuża fejn il-bint qed teħodha kontra l-omm b'disprezz assolut lejn il- memorja ta' missierha u lejn l-idea u l-valur ta' familja – li xorta għadha meqjusa bħala s-sisien l-aktar importanti li fuqha tinbena soċjeta` verament serja u matura, oltre anke b'disprezz lejn ħutha u ovvjament lejn ommha fejn għandu jkun paċifiku li l- azzjoni odjerna mhix l-aħjar metodu li tirriżolvi l-vertenza in diżamina; "Ikkunsidrat: "9 Illi dwar l-ewwel eċċezzjoni preliminari għandu jingħad li dan mhux neċessarjament dejjem hu l-każ stante li l-liġi ċivili ma taħsibx għall-okkażjonijiet li fihom jista' jiġi pretiż xi dritt; "10 Illi l-kamp ċivili hu ferm differenti minn dak kriminali fejn ovvjament japplikaw il-prinċipji pożittivisti "nullum crimen sine lege" u "nulla poena sine lege"; "11 Illi fil-kamp ċivili differenti, stante li hawn hu l-kamp tad- drittijiet li jistgħu ma jkunux debitament indirizzati statutorjament għalkemm effettivament eżistenti u jimmeritaw it-tutela u l- protezzjoni ġudizzjarja;

"Ikkunsidrat:

"12 Illi pero` fil-vertenza odjerna, is-sitwazzjoni hi differenti

għaliex id-drittijiet indirizzati mir-rikorrenti jirrigwardaw xi ħaġa li

tiskatta biss fil-futur indeterminat meta l-intimata, omm ir-

rikorrenti, tgħaddi għal ħajja aħjar;

"13 Illi għalkemm ir-rikorrenti hi eredi universali tal-proprjeta`

mħollija minn missierha, pero` din qiegħda fl-isfera tal-intimata

jkun paċifiku

Illi għalhekk għandu

bħala użufruttwarja tal-istess u allura, tippreċedi d-drittijiet tar- rikorrenti li għadhom ma skattawx; "14 l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet preliminari sollevati mill-intimata ma jreġġux u qiegħdin għalhekk jiġu respinti bl-ispejjeż; "Ikkonsidrat: "15 Illi pero` fid-dawl tas-suespost, it-tielet eċċezzjoni timponi ostakolu insuperabbli għar-rikorrenti stante li peress li l-intimata hi effettivament l-użufruttwarja tal-beni kollha involuti, l-interess ġuridiku tar-rikorrenti mhux tali li jagħtiha xi drittijiet li permezz tagħhom timponi lilha innifisha fuq l-intimata ommha; "16 Illi sakemm l-intimata hi 'compos mentes' m'hemm xejn x'jimpediha milli taġixxi kif jidhrilha u tagħmel li trid bil-proprjeta` tagħha"; 4.

L-attriċi appellat mill-imsemmija sentenza b'Rikors tal-Appell imressaq minnha fis-26 ta' Novembru, 2013, u li bih u għar- raġunijiet fih imfissra, talbet li din il-Qorti jogħġobha tirriforma s- sentenza appellata billi (i) tikkonfermaha safejn ċaħdet l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet tal-intimata, iżda (ii) tirrevokaha u tħassarha fejn l-Ewwel Qorti qalet li qed tilqa' t-tielet eċċezzjoni tal-intmata, u għalhekk jew tiddeċiedi hija stess dwar din it-tielet eċċezzjoni jew tibgħat lura l-atti quddiem l-Ewwel Qorti għal deċiżjoni dwar it-tielet eċċezzjoniu għall- prosegwiment tas-smigħ tal-kawża skond il-każ, bl-ispejjeż tal-appell u tas-sentenza tal-Ewwel Qorti relattivi għat-tielet eċċezzjoni jkunu a kariku tal-appellata;

Minkejja li l-appellata laqgħet in-notifika tal-atti tal- appell, ma ressqet l-ebda Tweġiba għar-Rikors.

Madankollu, waqt it- trattazzjoni tal-appell dehret għaliha l-avukat tagħha u ittrattat l-appell bil-fomm quddiem din il-Qorti;

Semgħet it-trattazzjoni tal-avukati tal-partijiet;

Rat l-atti kollha tal-kawża;

ħalliet il-kawża għal-lum għas-sentenza;

Rat id-degriet tagħha tat-2 ta' Ottubru, 2018, li bih

Ikkunsidrat:

Illi din hija azzjoni ta' aċċertament.

Bis-saħħa tagħha, l-attriċi appellanti, li tiġi bint l-intimata appellata, trid li ommha tagħtiha tagħrif sħiħ dwar il-ġid li missier l-attriċi kellu dakinhar li miet ħalli tkun f'qagħda li tiddeċiedi jekk taċċettax li tkun werrieta, jew jekk għandhiex taċċetta l-wirt imħolli lilha bil-benefiċċju tal-inventarju, jew jekk għandhiex tirrinunzja għall-wirt u titlob li tingħata s-sehem riżervat.

Hija tgħid li kien ilha żmien twil titlob 'l ommha tagħtiha tagħrif dwar x'ħalla missierha meta miet u li t-tagħrif li titlob li tingħata f'din il-kawża tista' tagħtih biss ommha l-appellata;

Bħala fatti li joħorġu mill-atti tal-kawża, jirriżulta li missier l-attriċi miet testat fis-17 ta' Frar, 2011, u l-wirt tiegħu huwa regolat bis-saħħa ta' testment 'unica charta' tat-23 ta' Settembru, 1996, fl-atti tan-Nutar Nicola Wilkes.

Fl-imsemmi testment, fost l-oħrajn, l-attriċi appellata u ż-żewġ ħutha l-oħrajn inħatru bħala werrieta universali ta' missierhom f'ishma ndaqs bejniethom.

Fl-istess testment, l-intimta appellata, bħala mart żewġha t-testatur, tħalliet l-użu u l-użufrutt tal-ġid kollu ta' żewġha, u nħelset minn kull obbligu tal-formazzjoni tal- inventarju u tal-għoti tal-kawzjoni;

tal-attriċi għas-sentenza

li minnha tappella jikkonsistu f'ilment dwar xi rimarki magħmula mill-ewwel Qorti li hija tgħid li ma kienx posthom fis-sentenza u li jitfgħuha f'dawl ikrah u jweġġgħuha għaliex hija tqis li kellha tirrikorri għall-azzjoni tagħha minkejja fiha u biex tħares il-jeddijiet tagħha, qabel ma l-partijiet kienu bdew imqar iressqu provi dwar iċ-ċirkostanzi tal-każ.

It-tieni aggravju tagħha jgħid li s-sentenza appellata iddeċidiet ħwejjeġ oħra minn dak li kellha tiddeċiedi.

B'mod partikolari, filwaqt li l-ewwel Qorti kienet ħalliet il-kawża għs-sentenza fuq l-ewwel tliet eċċezzjonijiet preliminari tal- intimata appellata, qatgħet l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet preliminari u, minflok li qatgħet it-tielet eċċezzjoni preliminari ukoll, iddeċidiet it-tielet paragrafu tar-raba' eċċezzjoni, li hija eċċezzjoni fil-mertu;

Illi billi ma hemm l-ebda aggravju dwar dik il-parti tas- sentenza appellata li ċaħdet l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet preliminari tal- intimata, u billi l-istess intimata ma appellatx kontra s-sentenza, jiġi li safejn l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet preliminari, dik is-sentenza saret ġudikat;

is-sentenza appellata ċaħdet

Illi dwar dak li l-appellanti ssejjaħlu l-ewwel aggravju tagħha, din il-Qorti ma tarax kif tista' tipprovdi dwaru.

Jista' jkun minnu li l-appellanti tħossha diżappuntata b'xi kliem li ntuża dwarha fis-sentenza appellata, imma hija ma talbet l-ebda provvediment fir-rikors tagħha dwar dak il-kliem iebes.

Din il-Qorti jista' jkollha l-fehmiet tagħha dwar

il-mod li bih qorti tista' tfisser ruħha hija u tikkunsidra l-każ li jkollha quddiemha, imma ma tarax li l-liġi tagħti lil din il-Qorti setgħat ta' sanzjoni jew rimedju bħalma tagħtiha (u tagħti lil kull qorti oħra) fir- rigward ta' atti ġudizzjarji li jitressqu quddiemha hi u tkun għadha miexja l-kawża1;

It-tieni aggravju tal-appellanti jirrigwarda dik il-parti tas-sentenza appellata li laqgħet it-tielet eċċezzjoni preliminari mqajma mill-appellata.

It-tielet eċċezzjoni preliminari kienet tgħid testwalment: "Illi inoltre u bla preġudizzju għal premess, l-attriċi hija werrieta universali ta' missierha flimkien ma' ħutha u għalhekk l-kawża kif proposta hija improponibbli."

It-tielet paragrafu tar-raba' eċċezzjoni – li hija dikjaratament eċċezzjoni fil-mertu – jgħid: "Illi dan l-artikolu2 jagħti d- dritt lill-esponenti li tagħmel użu tul ħajjitha kollha mill-beni kollha li kienu jappartjenu lill-mejjet Philip Robinson u l-esponenti, inkluż kull mobbli u immobbli, korporali u inkorporali li (sic) preżenti futuri, eżenti minn kull obbligu legali tal-inventarju u tal-kawzjoni u kif ukoll id-dritt li tirtira u tinkassa mingħand kull persuna, Bank u Awtorità oħra kull somma ta' flus, kapitali u titoli ta' fondi pubbliċi soġġetti għall-imsemmi użufrutt u l- attriċi ma tistax tippretendi li għandha xi jedd twaqqaf lill-esponenti milli tagħmel dan u wisq anqas li ttiha rendikont ta' dawn l-effetti stante li l- esponenti hija użufruttwarja tal-istess u għandha d-dritt li tiddisponi minnhom kif trid kif jipprovdi l-istess testment";

L-appellanti tgħid li minħabba li s-sentenza appellata iddeċidiet eċċezzjoni minflok oħra, ħadd mill-partijiet ma kien għadu ressaq provi jew imqar għamel sottomissjonijiet dwarha u li, f'kull każ, il- kunsiderazzjonijet li saru mill-ewwel Qorti biex waslet ħalli tilqa' t-tielet eċċezzjoni preliminari ma kienu rilevanti bl-ebda mod għall-istess eċċezzjoni, għalkemm setgħu jkunu rilevanti għat-tielet paragrafu tar- raba' eċċezzjoni, li, madankollu, ma kinitx waħda mill-eċċezzjonijiet li l- ewwel Qorti kellha tiddeċiedi fis-sentenza appellata;

Qabel ma l-Qorti tgħaddi biex tqis dan l-aggravju, ikun xieraq li wieħed jikkunsidra x'jistgħu jkunu r-riperkussjonijiet ta' dak li l-appellanti ssemmi fir-rikors tagħha.

Jekk inhu tabilħaqq minnu li l- ewwel Qorti tat sentenza fuq eċċezzjoni minflok oħra, l-effett ikun wieħed radikali, għaliex jolqot is-siwi tas-sentenza appellata nfisha u kollha kemm hi għaliex tkun iddeċidiet fuq ħaġa li ma kinitx mitluba.

Dan iġib li lanqas tista' tintalab ir-riforma – bħalma talbet l-appellanti f'dan il-każ – tas-sentenza appellata, għaliex din ma tkunx tiswa.

Sentenza li ma tiswiex trid titħassar kollha kemm hi u mhux tkun riformata; 1 Ara art.

994 tal-Kap 12 2 Hawnhekk ir-riferenza hija għall-Ewwel Artikolu tat-testment unica charta li huwa ċitat fit-tieni paragrafu tar-raba' eċċezzjoni

Il-Qorti tagħraf li t-tielet eċċezzjoni preliminari kienet waħda li titkellem dwar l-improponibilità tal-azzjoni.

Dan ifisser li l- eċċezzjoni kienet tgħid li l-azzjoni attriċi kienet waħda li ma tistax issir, jew aħjar, li ma tistax issir kif saret.

L-improponibilità ta' azzjoni tista' tkun kemm proċedurali u kif ukoll sostantiva: f'tal-ewwel, ikun jonqos element partikolari li jolqot il-forma tal-att ġudizzjarju (u b'hekk tinħoloq l- irritwalità), filwaqt tat-tieni jkun jonqos fiha element sostantiv li ma jsejjisx il-jedd ta' azzjoni (u għalhekk tinħoloq l-inamissibilità).

M'hemm l-ebda dubju li ż-żewġ termini għandhom tifsira għalihom: azzjoni tista' tkun inammissibbli għalkemm ritwali.

Huwa minnu li dawn iż-żewġ kunċetti ġieli jintużaw kull waħda bil-fehma tal-oħra u li l-linja bejn waħda u oħra m'hijiex konsistentement ċara, imma din il-Qorti ssib li dan m'huwiex sewwa.

L-aspett tar-ritwalità ta' azzjoni huwa marbut mal-forma tal-att li bih titressaq3; filwaqt li l-ammissibilità tagħha hija marbuta mal-mertu tali inammissibilità tkun waħda proċedurali u l-att li biha tkun inbdiet ikun għal kollox regolari4;

tal-azzjoni, ukoll

jew sustanza

jekk

Minn qari tal-atti tal-kawża u mis-sottomissjonijiet li saru mill-partijiet qabel ingħatat is-sentenza appellata jidher li t-tielet eċċezzjoni hija waħda ta' inammissibilità li tolqot is-sustanza tal-azzjoni u mhux il-forma ta' kif saret;

Fis-sentenza appellata, l-ewwel Qorti laqgħet it-tielet eċċezzjoni preliminari billi sabet li dik l-eċċezzjoni kienet "timponi ostaklu insuperabbli" ladarba l-intimata appellata kienet għadha ħajja u favuriha hemm l-użufrutt kostitwit bis-saħħa tat-testment 'unica charta' u liema testment kien jagħtiha jeddijiet wesgħin fuq il-ġid li kien ġej lilha mill-wirt ta' żewġha t-testatur.

Fost dawk il-jeddijiet, kien hemm dak li tista' tiddisponi kif jidhrilha hi u bla ndħil minn ħadd minn dak il-ġid u li kienet meħlusa milli tgħaddi għall-formazzjoni ta' inventarju u wkoll mill- għoti tal-garanzija li l-liġi normalment torbot bih lil kull użufruttwarju;

jintrabtu ma' xulxin.

Illi l-fatt li l-ewwel Qorti semmiet dawn iċ-ċirkostanzi kollha, fil-fehma ta' din il-Qorti, ma jfissirx li iddeċidiet eċċezzjoni minflok oħra.

Bosta drabi jiġri li l-mod kif jitressqu l-eċċezzjonijiet f'kawża jkun tali li waħda tidħol fl-oħra u jirreferu għal ċirkostanzi – fattwali u proċedurali – fil- kunsiderazzjonijiet li qorti jkollha tagħmel biex tistħarreġ is-siwi ta' eċċezzjonijiet, mhux l-ewwel darba li jkollha tqis uħud mill-eċċezzjonijiet 3 Ara, per eżempju, P.A. 17.11.1964 fil-kawża fl-ismijiet Hartley vs Bartoli et noe (Kollez.

Vol: XLVIII.ii.1268) u App.

20.1.1986 fil-kawża fl-ismijiet Sicari et noe vs Cuschieri Debono (Kollez.

Vol: LXX.ii.250) 4 Ara, per eżempju, App.

29.10.1998 fil-kawża fl-ismijiet Sammut De Marco vs Boukaoua Aakeroy et (Kollez.

Għalhekk,

jiġri

l-oħrajn li jkunu tqajmu.

Dan jiġri kemm meta l-Qorti tkun qiegħda tqis xi eċċezzjoni preliminari u kemm meta tqis eċċezzjonijiet fil-mertu.

Kemm hu hekk, il-liġi nnifisha tgħid li jista' jsir dan fiċ-ċirkostanzi xierqa5.

Għalhekk, safejn l-aggravju tal-attriċi appellanti jrid li din il-Qorti ssib li s- sentenza appellata ma tiswiex, dak l-aggravju mhuwiex mistħoqq;

Illi safejn l-aggravju jirrigwarda l-ilment li l-ewwel Qorti sejset il-fehma tagħha fuq ħwejjeġ li ma kellhomx x'jaqsmu man- natura tal-eċċezzjoni li kellha quddiemha, din il-Qorti tirrileva li l- appellanti tisħaq li l-azzjoni tagħha hija waħda ta' aċċertament.

Fi kliem ieħor, dak li l-attriċi tgħid li riedet tikseb bl-azzjoni tagħha kien li jkollha tagħrif sħiħ u siewi biex tkun tista' tagħmel l-għażla tagħha dwar jekk għandhiex taċċetta l-ħatra tagħha ta' werrieta, jew jekk għandhiex tagħmel dan bil-benefiċċju tal-inventarju, jew jekk saħansitra għandhiex tirrinunzja għall-wirt u żżomm biss il-pretensjonijiet tagħha fuq is-sehem riżervat;

Fl-ewwel lok, il-Qorti tqis li azzjoni ta' aċċertament tfisser li din issir bħala preludju għal azzjoni oħra maħsuba biex tikseb il- benefiċċju ta' jedd eżegwibbli.

Dan ifisser ukoll li l-appellanti nnifisha tqis li din il-kawża tagħha tallum hija biss pass preliminari biex tirregola ruħha dwar x'jeddijiet tista' tagħżel li tippretendi 'l quddiem.

Fit-tieni lok, mill-aspett ta' interess ġuridiku – li jnissel kunsiderazzjonijiet ta' ordni pubbliku – huwa miżmum li l-interess ġuridiku jeżisti wkoll fejn titressaq azzjoni ta' aċċertament, sakemm din tkun preordinata għal azzjoni oħra li titlob l-eżekuzzjoni ta' jedd attwali u attwabbli.

Fil-każ tal-appellanti, f'kull waħda mit-tliet ipoteżi li dwarhom hija tgħid li fetħet din il-kawża, jidher li kull waħda mill-azzjonijiet li 'l quddiem tista' tagħżel li tieħu ma jistgħux ikunu indirizzati lejn l-appellata, għaliex l-appellata la hija werrieta ta' żewġha (missier l-appellanti u ħutha) u wisq anqas tirrappreżenta l-wirt tiegħu.

Fit-tielet lok, it-tliet għażliet li l-appellanti ssemmi bħala r-raġuni li wassluha biex tiftaħ din il-kawża jitolbu, fil- fehma tal-Qorti, azzjonijiet kontra l-wirt, jew aħjar kontra l-werrieta li jaċċettaw il-wirt.

Dawn mhumiex parti f'din il-kawża u lanqas huma b'xi mod rappreżentati, u għalhekk ukoll kieku l-appellanti kellha tikseb sentenza favorevoli f'din il-kawża, dik is-sentenza ma tkunx tagħmel stat fil-konfront ta' min ma kienx parti fiha6.

Fir-raba' lok, li kieku t-talba attriċi kellha tintlaqa' dan kien iwassal għal qagħda fejn l-appellata jkollha tirrinunzja għall-jeddijiet kweżiti tagħha miksuba bis-saħħa tar- rieda ta' żewġha t-testatur, li eżentaha milli tagħmel sewwasew dawk l- affarijiet li l-attriċi appellanti tridha tagħmel bit-talba waħdanija tagħha f'din il-kawża;

729 tal-Kap 12 6 Art.

237 tal-Kap 12

tabilħaqq improponibbli, kif tgħid l-eċċezzjoni appellata, ukoll jekk għal raġunijiet mhux għal kollox l-istess bħal dawk li qieset l-ewwel Qorti f'dik is- sentenza;

l-azzjoni attriċi kienet

iġib

Minħabba f'dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-Qorti ssib li

dan l-aggravju mhux mistħoqq u mhix sejra tilqgħu;

Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u

tiddeċiedi l-appell billi:

Tiċħdu, ukoll

jekk għal raġunijiet oħrajn minn dawk mogħtijin mill-ewwel Qorti, u tikkonferma għal kollox is-sentenza appellata fl-ismijiet premessi, bl-ispejjeż ta' dan l-appell kontra l-attriċi appellanti, filwaqt li l-ispejjeż tal-ewwel istanza jitħallsu kif determinat fis- sentenza appellata.

Joseph Buttigieg Chetcuti Prim Imħallef

Joseph R. Spiteri Cornish Morana

Tonio Busuttil Dougall Morana

Deputat Reġistratur rm