QORTI TAL-MAĠISTRATI (GĦAWDEX) ĠURISDIZZJONI SUPERURI SEZZJONI ĠENERALI MAĠISTRAT DOTTOR SIMONE GRECH B.A. LL.D. MAG.

Illum il-Ħamis, 15 ta' Lulju 2021 Il-Qorti, Rat ir-rikors ġuramentat ta' Michael Borg Ferranti ppreżentat fis-26 ta' Settembru 2014 u li jaqra s-segwenti: 1.

Illi l-attur huwa in parti proprjetarju u in parti possessur ta' raba' msejjaħ bħala tal-Pergola limiti tax-Xagħra Għawdex, liema raba hu kollu ppossedut u jinħadem mill-esponenti.

Illi riċentament u fi żmien anqas minn xaharejn il-konvenut fetaħ il-ħajt tat-triq u nieżel l- art tal-esponenti u beda jibni rampa bil-kantun sabiex l-ilma jkun jista' jinżel u jgħaddi għal ġo raba' ieħor tiegħu.

3. illi f'dawn ix-xogħolijiet il-konvenut okkupa parti sostanzjali minn raba' li qabel kien jiġi utilizzat mill-istess attur.

L-aġir tal-konvenut li qabad u daħal bla jedd f'raba propjeta' jew fil-pussess ta' ħaddieħor u beda jikkostruwixxi rampa, jikostitwixxi spoll vjolenti u klandestin għad-dannu tal-attur.

Illi mitlub jisporga dan l-ispoll, il-konvenut baqa' indadempjenti.

Paġna 1 minn 16

Illi sabiex is-sitwazzjoni ma tkomplix tiggrava ruħha u dan l-ispoll ma jkomplix jiġi aggravat l-attur kien ħtieġlu jipproċedi permezz ta' Mandat ta' Inibizzjoni fl-ismijiet Michael Borg Ferranti vs Grazio Debono Grech numru tnejn u erbgħin sbarra elfejn u erbatax (42/2014) fejn talab illi l-konvenut ma jkomplix jibni din ir-rampa.

Il-Mandat ġie akkolt permezz ta' digriet tal-11 ta' Settembru 2014.

Illi l-attur irid illi dan l-ispoll imwettaq fil-konfront tiegħu jiġi debitament sporgat, darba

għal dejjem.

Illi din il-kawża qed issir u qed tiġi konfermata bil-ġurament minn Michael Borg Ferranti li

għandu konoxxenxa vera u propja tal-fatti in kawża.

Jgħid għalhekk il-konvenut għaliex din l-Onorabbli Qorti ma għandhiex: 1.

Tiddikjara illi l-konvenut ikkommetta spoll vjolenti u klandestin meta beda jibni r-rampa

msemmija f'art ipposseduta mill-attur, u laħaq bena parti minnha.

Tordna lill-konvenut jisporga l-ispoll minnu kommess billi jneħħi x-xogħolijiet kollha li hwa għamel fla-rt ipposseduta mill-attur b'mod illi jerġa jipprestinha għall-istat kif kienet qabel inkluż illi jneħħi kull aċċess li huwa għamel mit-triq għal proprjeta' fil-pussess tal-attur.

Tipprefiġġi terminu qasir u perentorju sabiex fih għandhom isiru dawn ix-xogħolijiet.

Fin-nuqqas li jsiru dawn ix-xogħolijiet mill-konvenut, tawtorizza lill-attur jagħmel ix-

xogħolijiet huwa stess a spejjeż tal-istess konvenut.

Bl-ispejjeż kollha inklużi dawk tal-Mandat ta' Inibizzjoni numru tnejn u erbgħin sbarra elfejn u erbatax (42/2014), inkluża wkoll taxxa fuq il-valur miżjud u bl-inġunzjoni tal-konvenut minn issa għas-subizzjoni.

B'riserva għal kull azzjoni oħra spettanti lill-attur.

Rat ir-risposta ġuramentata ta' Gauci Grazio ppreżentata fit-22 ta' Ottubru 2014 fejn ġie eċċepit: 1.

Illi t-talbiet attriċi huma totalment infondati fid-dritt u fil-fatt u dan għar-raġuni li jonqsu l- elementi ta' possedisse u spoliatum fuisse neċessarji għall-eżerċizzju b'suċċess ta' kawża ta' spoll.

Għaldaqstant it-talbiet attriċi għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż kollha kontra l-attur.

Dan qed jingħad għaliex id-dritt ta' passaġġ għar-raba li jinsab fil-pussess tal-esponenti kien minn dejjem, u kien jiġi eżerċitat minn fuq ir-raba li tagħha l-attur qiegħed jiddikjara li huwa in parti pussessur u in parti proprjetarju.

Għaldaqstant jekk, u in kwantu, l-attur

Paġna 2 minn 16

qiegħed jilmenta mill-fatt li l-esponenti jgħaddi minn fuq din ir-raba sabiex jeżerċita dan il- pussess, ċertament illi ma jeżisti l-ebda disturb ta' pussess da parti tal-esponenti.

Illi għal dak li jirrigwarda l-bini tar-rampa vera u propja, din ir-rampa qieghda ssir fil-parti li minnha l-esponenti jaċċedi għar-raba tiegħu, u għaldaqstant lanqas ma jista' jingħad li r- raba li fuqha qiegħda tiġi kostruwita din ir-rampa kienet fil-pussess tal-attur, u ċertament illi kwalsiasi pussess li seta' kellu l-attur fuq din ir-raba partikolari kien minn dejjem suġġett għad-dritt ta' mogħdija favur l-esponenti.

Illi l-bil-bini tar-rapma l-esponenti kien qiegħed biss jiffaċilita l-aċċess li huwa jgadi u għaldaqstant dawn ix-xogħolijiet jinkwadraw ruħhom f'dak konsentit lilu bis-saħħa ta' liġi espressa, u ċioe l-artikolu 471 tal-Kodiċi Ċivili.

Konsegwentement huwa mankanti kwalsiasi element ta' spoll f'dak li wettaq l-esponenti.

Salvi risposti ulterjuri fid-dritt u fil-fatt.

Rat li din il-kawża ġiet assenjata lil din il-Qorti hekk kif ippreseduta; Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat in-nota ta' sottomissjonijiet ippreżentata mir-rikorrenti fil-11 ta' Marzu 2021.

Rat in-nota ta' sottomissjonijiet ipprezentata mill-intimatfis-27 ta' Mejju 2021.

Rat li din il-kawża ġiet differita għas-sentenza; Ikkunsidrat Xhieda prodotta Illi in suċċint is-segwenti xhieda ġew imressqa quddiem din il-Qorti: L-attur xehed permezz tal-prova tal-affidavit.

Qal illi huwa jaħdem diversi biċċiet raba' magħrufa bħala tal-'Pergola' fil-limiti tax-Xagħra, Għawdex.

Spjega illi r-raba' mertu tal-kawża tnisslet b'wirt li għadu ma nqasamx.

Din ir-raba' ilha tinħadem mill-attur għal aktar minn għoxrin sena.

Ir-raba' tal-konvenut tinsab aktar il-ġewwa minn dik tal-attur u hija aċċessibbli minn entratura li hemm f'nofs ir-raba' li tinħadem mill-attur.

F'din il-parti tar-raba' li tinħadem mill-attur hemm tlett tarġiet li l-konvenut irid jinżel minnhom sabiex jirfes fir-raba' fil-pussess tal-attur u jibqa' miexi l-ġewwa sakemm jaċċedi għar-raba' tiegħu.

Paġna 3 minn 16

Kompla jgħid illi għal ħabta tal-aħħar ta' Mejju tas-sena 2013 ċertu Julian Sultana qabad u bena ħajt matul l-għelieqi b'tali mod illi mblokka l-entratura tal-attur u tal- konvenut għar-raba' maħdum minnhom rispettivament.

L-attur spiċċa jaċċedi għar-raba' maħdum minnu billi jaqbeż iċ-ċint illi nbena, liema ċint mir-ritratti esebiti jidher illi nbena eżatt mat-tlett tarġiet li minnhom il-konvenut kien jgħaddi għar-raba' tiegħu.

F'Awwissu tas-sena 2014 l-attur intebaħ illi l-konvenut kien għamel fetħa fil-ħajt b'mod illi niffed l-art li tinsab fuq in-naħa tat-tramuntana tal-art maħduma mill- attur, art din proprjeta' ta' Frenċ Real Estate Co. Ltd., mat-triq.

Minn dan il-punt imbagħad il-konvenut fetaħ ħajt illi jagħti għar-raba' li tinħadem mill-attur u beda jifforma rampa twila.

L-attur ikkalkula illi fl-aktar punt wiesa' tagħha din ir-rampa tlaħħaq anki s-sitt piedi wisa'.

Żied jispjega illi l-konvenut niżel fir-raba' tal-attur u hemm beda jibni rampa bil-kantun.

Din ir-rampa fiha tul ta' bejn wieħed u ieħor ħmistax u għoxrin pied.

L-attur spjega illi dik il-parti fejn il-konvenut bena r-rampa dejjem kienet tinħadem mill-attur u l-konvenut qatt ma kellu xi jedd ta' passaġġ fuq dik il-parti tar-raba'.

Spjega illi l-passaġġ favur il-konvenut kien jinsab aktar 'il fuq, eżatt quddiem il-bieb b'żewġ tarġiet li minnu kien jidħol il-konvenut imbagħad jaqsam għad-dritt biex jasal għar-raba' maħdum minnu.

In kontro-eżami ikkonferma illi Julian Sultana minn dejjem oppona l-fatt illi l- bdiewa jgħaddu minn fuq il-proprjeta' tiegħu għar-raba' tagħhom.

Spjega illi qabel ma Julian Sultana għalaq il-passaġġi għall-għelieqi, il-konvenut kien jaċċedi għar- raba' tiegħu minn fetħa fil-ħajt li warajha hemm tlett tarġiet.

Dan il-passaġġ ingħalaq u għalhekk il-konvenut ma baqgħalux aċċess minn dawk it-tlett tarġiet.

Qatt ma kien hemm passaġġ minn fejn il-ħarruba u meta ngħalqu l-passaġġi minn Sultana, kemm l-attur u kif ukoll il-konvenut bdew jaċċedu għar-raba' fil-pussess rispettiv tagħhom billi jaqbżu minn fuq il-ħajt li kien inbena.

Spjega illi l-fetħa biswit il-ħarruba ġiet iffurmata fil-31 ta' Lulju 2014.

Jgħid illi l-ħajt tas-sejjieħ inbena qabel ma ġie ffurmat il-passaġġ taħt il-ħarruba.

L-attur ċaħad illi huwa kien ġie avżat dwar laqa' li saret bejn il-bdiewa u s-sidien.

L-attur kompla jixhed illi b'ittra uffiċjali numru 282/2013 tal-5 ta' Ġunju 2013 huwa interpella lil Julian Vella Grech sabiex jiftah l-aċċess li l-attur kellu għar-raba' u li kien ġie mblukkat minn Sultana.

Jgħid illi huwa qatt ma rċieva l-ittra uffiċjali

numru 292/2013 tat-12 ta' Ġunju 2013 li kien bgħatlu Julian Vella Grech.

Mir-riferta

jidher illi din l-ittra qatt ma ġiet notifikata lill-attur.

Paġna 4 minn 16

Xehed illi l-konvenut ma vżahx li kien ser jifforma rampa.

Minnufih malli ntebaħ bix-xogħolijiet l-attur tkellem mal-konvenut li dak il-ħin għarrfu li kien ser jibda juża dak il-passaġġ u l-attur mexa billi ħa passi fil-konfront tal-konvenut.

In ri-eżami xehed illi wara li l-passaġġ li kien juża l-konvenut ingħalaq minn Julian Vella Grech, dan il-passaġġ reġa nfetaħ u dam miftuħ bejn ġimgħa u ħmistax.

Saver Grech xehed permezz ta' affidavit fejn jgħid illi fuq inkarigu ta' Manwel Spiteri, iz-ziju tal-attur, huwa kien jaċċedi għar-raba' li tinħadem mill-attur sabiex iħott xi żerriegħa f'din ir-raba' Jgħid illi r-raba' maħduma mill-attur kienet aċċessibbli minn fetħa fil-ħajt tas-sejjiegħ illi jifred ir-raba' mit-triq.

Din kienet l- uniku entratura għar-raba' fil-pussess tal-attur u din l-entratura kienet tinsab madwar mija u hamsin pied 'il fuq minn fejn hemm l-entratura llum.

Il-fetħa fil- ħajt kienet tal-kejl ta' madwar ħmistax-il pied u kienet tinsab lejn nofs ir-raba' fil- pussess tal-attur.

Il-post fejn kienet tinsab din il-fetħa jinsab immarkat bl-ittra 'O' fuq ir-ritratt immarkata bl-ittra 'L' a fol.

Żied jispjega illi fil-fatt, dak iż-żmien u cioe bejn ħamsa u tletin u erbgħin sena ilu meta kien jieħu ż-żerriegħa lil Manwel Beck, hu kien jaċċedi għar-raba' minn din il-fetħa.

Għalkemm hemm diżlivell billi r-raba' tinsab madwar tnejn jew tlett piedi 'l isfel mit-triq, huwa kien jaċċedi bil-vettura tiegħu billi jgħaddi minn fuq il-ħajt li dak iż-żmien kien imwaqqa.

Joseph Vella Grech li ukoll xehed permezz ta' affidavit, spejga illi hu kien jiġi nkarigat minn Manwel Beck sabiex jidres iż-żerriegħa tal-qamħ.

Spjega illi kien jaċċedi għar-raba' li tinħadem mill-attur minn fetħa li hemm fil-ħajt li jifred it-triq mir- raba'.

Entraturi oħra ma kienx hemm.

Din l-entratura kienet tinsab madwar mija u hamsin pied 'l isfel minn fejn illum hemm tabella li tgħid 'Pergola Gardens'.

Bejn din it-tabella u l-entratura ma kienx hemm aperturi oħra.

Spjega illi fin-naħa tar-raba fejn hemm il-ħarruba ir-raba' tinsab aktar 'l isfel mil- livell tat-triq waqt illi fuq in-naħa ta' ġewwa r-raba tiġi in ċim mal-livell tat-triq.

In kontro-eżami xehed illi hu ilu snin twal ma jmur fl-inħawi.

Jaf illi tpoġġiet it- tabella sempliċement għax hekk ingħad lilu.

Spjega illi meta jgħid illi l-entratura tinsab mija u ħamsin pied 'il fuq hu ried ifisser li dan il-kejl jgħodd mix-xifer tat- triq.

Emanuel Migneco xehed fis-7 ta' Jannar 2016 fejn qal illi huwa kien jibni l-ħitan tas-

sejjieħ.

Spjega illi madwar sena u nofs qabel kien ġie nkarigat minn Ta' Frenċ Real

Estate Limited sabiex jibni l-ħajt tas-sejjiegħ.

Fuq ir-ritratt immarkat bl-ittra 'L' a

15, Migneco indika l-parti kollha li matulha huwa bena l-ħajt sħiħ tas-sejjiegħ

Paġna 5 minn 16

skont l-istruzzjonijiet mogħtija lilu minn Ta' Frenċ Real Estate Limited.

Spjega illi l-fetħa li llum tidher fil-ħajt ma ġietx iffurmata minnu.

Lanqas ma kien hu illi fforma dik il-parti li tidher mibnija bil-kantun fuq ir-ritratt immarkata bl-ittra 'H' a fol.

L-għalqa li tinsab wara l-ħajt tas-sejjiegħ li bena Migneco tinsab madwar ħames filati 'l isfel mil-livell tat-triq.

Galea xehed illi ma rriżultax li min-naħa fejn ħadem hu fuq il-ħajt tas-sejjiegħ kien hemm xi aċċess għar-raba'.

In kontro-eżami xehed illi meta mar fuq il-post ra li kien hemm il-ħajt imwaqqa' u bnieħ skont l-istruzzjonijiet, mogħtija lilu minn ta' Ta' Frenċ Real Estate Limited.

Jgħid illi ma jafx jekk f'dik il-parti kien hemm xi fetħa u lanqas ma ndaga jekk kelliex tiġi ffurmata fetħa.

Żied jgħid illi aktar qabel fiż-żmien, fuq struzzjonijiet ta' ċertu Ġillu, Migneco kien bena ħajt tas-sejjiegħ sħiħ u b'hekk ingħalaq kull passaġġ għar-raba' li hemm wara dan iċ-ċint.

Fuq ir-ritratt immarkat bl-ittra 'L' a fol.

15 Migneco immarka bl-ittra 'X' il-parti fejn kien hemm l-access għar-raba' qabel inbena l-ħajt tas-sejjiegħ fuq struzzjonijiet ta' Ġillu.

Żied jgħid illi l-entraturi kollha li kien hemm dlonk il-parti fejn inbena l-ħajt ingħalqu kollha għaliex Ġillu kien qiegħed jgħid illi dik illi t-triq kienet privata.

Emanuel Migneco xehed ukoll permezz ta' affidavit fejn spjega illi għall-ħabta ta' April jew Mejju 2013 kien mar fl-inħawi tal-'Pergola' sabiex jibni ħajt fuq struzzjonijiet ta' Ta' Frenċ Real Estate Limited.

Sabiex jittella' dan il-ħajt il- ħaddiema kienu jgħaddu minn passaġġ li kien hemm taħt ħarruba.

Meta tlesta dan ix-xogħol, fuq struzzjonijiet ta' Julian Vella Grech il-ħajt ġie mgħolli u msewwi f'partijiet fejn kien imwaqqa'.

Permezz ta' affidavit il-konvenut Grazio Debono Grech xehed illi huwa għandu xi biċċiet raba' magħrufa bħala tal-'Pergola' fil-limiti tax-Xagħra, Għawdex liema raba’ minn dejjem kienet aċċessibbli minn fuq ir-raba’ tal-attur.

Spjega illi sabiex jidħol fir- raba’ tiegħu huwa kien jgħaddi minn fuq triq privata.

It-triq u r-raba’ adjaċenti huma mifruda minn ħajt li riċentement ġie mgħolli fuq struzzjonijiet ta’ Julian Vella Grech li wkoll avviċina lill-konvenut u talbu sabiex ma jibqax aktar jaċċedi għar- raba’ mit-triq.

Il-konvenut spjega illi dan kollu seħħ wara illi Ta’ Frenċ Real Estate Limited kienu diġa imblokkaw il-passaġġ li kien jagħti għar-raba’.

Meta ġara dan kienet issejjħet laqa’ bejn is-sidien u l-bdiewa fejn intlaħaq qbil illi l-passaġġ għar- raba’ jiġi jisbokka fit-triq pubblika.

L-attur ma kienx preżenti għal din il-laqa’.

Spjega illi sakemm beda jgħaddi mit-triq privata, hu dejjem uża’ dan l-aċċess, u

cioe dak minn ħdejn il-ħarruba, sabiex jidħol għar-raba’ li jaħdem.

Kompla jgħid

illi dan il-passaġġ jibda minn fuq raba li tappartjeni lil Lino Mula Cortis u Ino Atkin,

illum mejjet, jew kumpannija tiegħu, jgħaddi minn fuq ir-raba’ fil-pussess tal-attur

Paġna 6 minn 16

u jkompli għar-raba' tal-konvenut.

Spjega illi dan id-dritt ta' passaġġ qiegħed anki favur l-eredi tal-familja Taylor-East.

Il-konvenut xehed illi r-rampa bdiet tinbena fil-parti fejn hemm il-passaġġ favur il-konvenut.

Dan sar għaliex jirriżulta diżlivell qawwi u l-konvenut ra li jsib mezz kif jiffaċilita' l-aċċess għar-raba' tiegħu minn fuq dan il-passaġġ.

Żied jgħid illi dan huwa l-uniku aċċess illi għandu għar-raba' tiegħu li hija interkjuża.

Spjega illi r-rampa fiha madwar metru wisa' u tnejn jew tlett metri tul.

Il-parti fejn saret ir-rampa, għalkemm fir-raba' li tinħadem mill-attur, hija raba' illi ma tistax tinħadem stante illi f'din il-parti hemm passaġġ li anke l-attur għandu dritt jgħaddi minnu sabiex jidħol fir-raba' tiegħu.

Għal din ir-rampa kien ser jagħmel tajjeb il- konvenut mingħajr ma jippretendi ebda ħlas jew kumpens għall-ispejjeż.

In kontro-eżami xehed illi sabiex jgħaddi għar-raba' fil-pussess tiegħu m'għandux triq oħra ħlief illi jgħaddi minn fuq ir-raba' fil-pussess tal-attur.

Spjega illi qabel ma' nbena l-ħajt huwa kien jgħaddi minn entratura oħra, dik fejn mir-ritratti jidher li wara l-entratura kien hemm tlett tarġiet.

Jgħid illi Julian Vella Grech kien għalaq l- entraturi kollha tal-bdiewa kollha fiż-żona.

Meta s-sidien u l-bdiewa intebħu x'kien ġara, Ta' Frenċ Real Estate Limited qabbdu lil Emanuel Migneco u lil ħuħ Kurun Migneco sabiex jiftħu dik il-parti fejn hemm il-ħarruba.

Din il-parti tar-raba' tiġi fil- proprjeta' Ta' Frenċ Real Estate Limited.

Din il-fetħa saret fis-sena 2013.

Minn fejn illum hemm il-fetħa hemm diżlivell bejn it-triq u r-raba' għalhekk xehed illi huwa ra li fil-post jagħmel rampa sabiex ikun jista' jaċċedi għar-raba' bil-moħriet b'aktar faċilita' flok illi joqgħod jaqbeż il-ħajt.

Jgħid illi minn din ir-rampa kien sejjer jibbenefika kull min għandu jedd ta' passaġġ minn dik il-parti.

Mistoqsi jekk kisibx il-peremess tal-attur qabel beda x-xogholijiet wieġeb illi l-attur kien fil-post meta nfurmah x'ser jagħmel iżda l-attur qatt ma tah l-awtorizazzjoni sabiex jipproċedi bix-xogħolijiet.

Żied jgħid illi għal xi żmien meta ittella' l-ħajt huwa kien jaqbeż iċ-ċint imbagħad jinżel mit-tlett tarġiet li kien hemm qabel.

Maż-żmien ma baqax jaqbeż iċ-ċint u beda jgħaddi mill-passaġġ taħt il-ħarruba.

Jgħid illi għandu dritt juża dak il-passaġġ sabiex jibni r-rampa għaliex altrimenti m'għandux aċċess ieħor.

Żied jgħid illi r-rampa qed issir b'alternattiva għat-taraġ illi kien juża qabel.

In kontro-eżami ulterjuri xehed illi r-rampa minnu proġettata kienet ser tiġi wiesa' madwar metru.

Xehed illi qabel ma beda l-proġett tar-rampa ma kien hemm xejn fil-post fejn inbdew ix-xogħolijiet biex tiġi ffurmata r-rampa.

Julian Vella Grech permezz ta' affidavit xehed illi huwa d-direttur tal-kumpannija Julian

Farmhouses Co. Ltd illi għandha diversi farmhouses fiż-żona magħrufa bħala tal-

Paġna 7 minn 16

'Pergola' fil-limiti tax-Xagħra, Għawdex.

Din il-kumpannija hija wkoll il- proprjetarja' tat-triq li twassal għall-istess farmhouses.

Dwar id-dritt ta' passaġġ tal-bdiewa li jaħdmu xi raba' fiż-żona imsemmija, xehed illi l-passaġġ jibda fit-tramuntana minn fuq ir-raba' ta' Lino Mula Cortis u l-mejjet Ino Atkin jew Ta' Frenċ Real Estate Company Limited, jgħaddi minn fuq ir-raba' fil- pussess tal-attur, ikompli għal fuq ir-raba' fil-pussess tal-konvenut u jibqa' sejjer sar-raba fil-pussess tal-familja Taylor-East.

Dan il-passaġġ jibda minn ħdejn il-ħarruba illi hemm fil-parti li tifred ir-raba' tal-attur minn dik Ta' Frenċ Real Estate Ltd.

Jgħid illi meta akkwista l-proprjeta' fis-sena 1994 il-passaġġ kien diġa mfassal b'dan il- mod.

Sultana kien iħalli lill-bdiewa jidħlu minn fuq it-triq tiegħu għar-raba' tagħhom.

Ġara illi għall-ħabta ta' Mejju 2013 il-kumpannija Ta' Frenċ Real Estate Limited bniet ħajt fir-raba' li kienu akkwistaw u b'dan il-ħajt imblokkaw l-aċċess oriġinali tal-bdiewa.

Billi beża li l-bdiewa kienu ser javvanzaw pretenzjoni sabiex jaċċeddu għar-raba' minn fuq il-proprjeta' tiegħu, Sultana kien pront imblokka l- passaġġ li l-bdiewa kienu ffurmaw minn fuq l-art tiegħu.

Minħabba din il-kwistjoni, kienet issejħet laqa' bejn il-bdiewa u s-sidien u ntlaħaq kompromess sabiex jiġi ffurmat il-bidu ta' passaġġ illi jagħti direttament għat-triq pubblika.

L-attur, għalkemm mistieden sabiex jattendi, m'attendiex għal-laqa'.

Wara li saret din il- laqa' il-konvenut reġa beda jagħmel użu mill-istess passaġġ illi kien jgħaddi minnu qabel ma ġie mbarrat minn Ta' Frenċ Real Estate Limited.

Żied jgħid illi dan il- passaġġ ilu snin twal hemm u r-raba' li minn fuqha jgħaddi l-passaġġ ma tinħadimx propju għaliex hemm dan il-passaġġ.

Ir-rampa li beda jifforma l-konvenut tinsab fl-istess parti fejn kien hemm il-passaġġ oriġinali u m'hijiex aktar wiesa' minn dak il-passaġġ.

Jgħid illi l-kwistjoni tat-tul tar-rampa hija rrelevant ġaladarba l-passaġġ huwa wieħed li jmur mal-medda kollha tar-raba' fil-pussess tal-attur.

In kontro-eżami xehed illi huwa kiseb informazzjoni dwar il-passaġġ u dwar min għaddu l-jedd jgħaddi minn fuqu, mingħand bidwi, magħruf bħala ta’ Ħal Kirkop, li għandu r-raba’ fid-daħla tal-Pergola.

Dan l-istess bidwi kien spjegalu illi oriġinarjament il-proprjeta’ kienet waħda u cioe id-dar proprjeta’ Ta’ Frenċ Estate Limited kellha l-artijiet magħha.

Spjega illi meta Ta’ Frenċ Real Estate Limited akkwistaw il-proprjeta’ tagħhom dawn għaddew sabiex jgħalqu l-passaġġ ta’ taħt il-ħarruba u kien f’dak iż-żmien li Sultana ħaseb li jipproteġi l-proprjeta’ tiegħu billi mblokka l-aċċess li jagħti mit-triq tiegħu għal fuq ir-raba’.

Meta ġara dan hu ġie avviċinat minn Ta’ Frenċ Real Estate sabiex isibu kompromess biex il-bdiewa jingħataw aċċess għar-raba’.

Jgħid illi bil-buona volonta’ tiegħu ċeda ftit mill-

proprjeta’ tiegħu, fuq in-naħa ta’ barra minn fejn jibda l-isqaq.

Spjega illi qabel ma

kien hemm ebda passaġġ minn din il-parti u lanqas ma kien hemm xi rampa.

Paġna 8 minn 16

In ri-eżami xehed illi r-raba' fil-pussess tal-attur u tal-konvenut rispettivament tifforma parti mill-proprjeta' li llum hija Ta' Frenċ Real Estate Limited.

Meta xtraw il-proprjeta' Ta' Frenċ Real Estate Limited dawn għalqu l-aċċess li kien hemm minn taħt il-ħarruba.

Jgħid illi peress li dan l-aċċess ma kienx wieħed komdu għall- bdiewa, dawn kien ilhom is-snin li għażlu li jgħaddu minn band'oħra u cioe mit- triq proprjeta' ta' Sultana iżda biex jgħaddu minn din il-parti il-bdiewa kien ikollhom jaqbżu ċ-ċint.

Kompla jixhed illi l-passaġġ minn taħt il-ħarruba jagħti direttament fir-raba' li tinsab aktar 'l isfel mil-livell tat-triq.

Din il-parti tinsab fuq il-lemin tan-naħa tal-passaġġ u tiġi wkoll taħt it-triq proprjeta' ta' Sultana.

Jgħid illi r-rampa qegħda tiġi ffurmata proprju fuq l-istess passaġġ.

In replika xehed illi l-parti li ċeda hu għall-passaġġ tiġi fejn hemm il-ħarruba.

Kuntratt dwar dan il-jedd ta' passaġġ li Sultana ċeda minn fuq il-proprjeta' tiegħu għadu ma sarx.

Carmel Taylor-East, li ukoll xehed permezz ta' affidavit jgħid illi l-familja tiegħu għandha raba' indiviża fl-inħawi tal-'Pergola, limiti tax-Xagħra, Għawdex.

Din ir-raba' tnisslet mill-wirt ta' Karmnu Sultana, in-nannu matern ta' Taylor-East.

Pace xehed illi Karmnu Sultana dejjem kien jgħid illi r-raba' tagħhom kienet aċċessibbli minn passaġġ taħt il-ħarruba u kien proprju minn hemm li kienu jgħaddu sabiex jidħlu fir-raba' tagħhom.

Spjega illi dan il-passaġġ jgħaddi minn fuq ir-raba' tal-attur.

Il- passaġġ kien wiesa' madwar tlett piedi u din il-parti tar-raba' fil-pussess tal-attur ma kinitx tinħadem.

In kontro-eżami xehed illi huwa kien imur fir-raba' b'mod frekwenti madwar għoxrin sena ilu.

Illum m'għadux jaħdem ir-raba' iżda r-raba' fil-pussess tal-familja Taylor-East qiegħda tinħadem minn membri oħra tal-familja tiegħu.

L-aċċess għar-raba' tal-familja Pace dejjem kien prattikat minn passaġġ li hemm taħt il-ħarruba liema passaġġ jgħaddi minn fuq ir-raba' ta’ ħaddieħor ukoll.

Dan il-passaġġ kienu jgħaddu minnu bil-mixi u jinżlu fir-raba’ billi jaqbżu tarġa waħda.

Rampi f’dan l- aċċess qatt ma kien hemm.

Ikkunsidrat: Natura ta’ l-azzjoni u fattispecie tal-każ

L-azzjoni attriċi hija mpernjata fuq l-actio spolii.

Il-lanjanzi li gew imressqa mill-attur

huma l-formazzjoni ta’ rampa f’ art ipposseduta mill-attur u t-tniffid ta’ l-ghalqa

ta’ l-attur ma’ art ohra li eventwalment taghti ghat-triq (Vide t-tielet pagna tan-

nota ta’ sottomissjonijiet ta’ l-attur u l-premessi tar-rikors guramentat promotur).

Paġna 9 minn 16

Da parti tiegħu il-konvenut laqa' billi eċċepixxa illi ma jirriżultawx l-elementi tal- pussess u tal-ispoll kif meħtieġa għas-suċċess tal-azzjoni u fost ohrajn jghid li huwa dejjem kellu jedd ta' passaġġ minn dik il-parti fejn beda jibni r-rampa.

Brevement, ghandu jinghadd li din il-vertenza ta' llum inholqot stante li ghal xi zmien, il-konvenut u bdiewa ohra kienu jaċċedu għar-raba' mit-triq li Julian Sultana jgħid illi hija tiegħu.

Mit-triq il-konvenut kien jgħaddi minn fetħa fil-ħajt, jinżel tlett tarġiet li jinsabu fir-raba' fil-pussess tal-attur u jibqa dieħel għar-raba' fil-pussess tiegħu.

Is-sitwazzjoni inbidlet meta Ta' Frenċ Real Estate Limited xtraw proprjeta' proprju f'dik l-istess żona magħrufa tal-Pergola u tellgħu ħajt sabiex jgħalqu l-proprjeta' tagħhom.

Malli ra dan Julian Vella Grech għażel illi jwaqqaf il- bdiewa milli jkomplu jirfsu fuq it-triq li jgħid hija proprjeta' tiegħu, u għażel illi jgħolli l-ħajt tas-sejjiegħ.

Tajjeb jingħad illi mill-provi jirriżulta illi dan il-ħajt kien ilu hemm biss f'partijiet minnu kien imwaqqa u l-bdiewa kienu jgħaddu minn dawn l-aperturi sabiex jaċċedu għar-raba' tagħhom.

Meta Julian Vella Grech rranġa l-ħajt tas- sejjiegħ ġa ezistenti u addirittura għollieh aktar, huwa għalaq l-entraturi kollha b'tali mod u manjiera li ma tħalla ebda aċċess lill-bdiewa għar-raba' tagħhom.

Dak illi jgħodd huwa biss illi bħala fatt bl-aġir arbitrarju tiegħu Julian Vella Grech imbarra l- aċċess li l-bdiewa, inkluż l-attur u l-konvenut kellhom għar-raba' tagħhom.

Fil-każ ta' llum jirriżulta illi meta l-bdiewa intebħu bil-fatt li kull entratura kienet ġiet imbarrata, dawn avviċinaw lil Julian Vella Grech u lil Ta' Frenċ Real Estate Limited sabiex tinstab soluzzjoni wara kollox kienu dawn illi mbarraw l-aċċess għar-raba'.

Jirriżulta wkoll illi nżammet laqgha bejn is-sidien u l-bdiewa fejn intlaħaq kompromess li kull wieħed minn Julian Vella Grech u Ta' Frenċ Real Estate Limited iċedu biċċa mill-proprjeta' rispettiva tagħhom sabiex jinħoloq aċċess għar-raba'.

Julian Vella Grech xehed li di buona volonta' tiegħu identifika post 'l aktar 'il barra u li jisbokka fuq it-triq pubblika biex hemm jinfetaħ l-aċċess.

Sia l-konvenut kif ukoll Julian Vella Grech xehdu li l-attur kien informat dwar din il-laqgha u Sultana jgħid li aktarx kien hu stess li fil-fatt stieden lill-attur jattendi.

Bħala fatt l-attur qatt m'attenda għal din il-laqgha u in kuntrast ma' dak illi xehdu l-konvenut u Julian Sultana, l-attur jgħid illi lanqas biss kellu ħjiel dwar din il-laqgha.

Abbażi tal-ftehim milħuq mal-bdiewa, saret fetħa fil-ħajt tas-sejjiegħ mil-livell tat- triq (liema hajt mhux parti mill-mertu ta' din il-kawza).

Skont l-attur sar ukoll

tniffid ta' l-ghalqa ta' l-attur ma' art ohra li eventwalment taghti ghat-triq kif ukoll

giet iffurmata rampa f' art ipposseduta mill-attur.

Il-konvenut sostna li huwa kellu

l-pussess ta’ din l-art ghalie kien jghaddi minn fuqha sabiex jaccedi ghar-raba’

tieghu u meta ghamel xogholijiet ghal formazzjoni ta’ rampa, dawn saru sabiex

iwettaq xoghol necessarju u sabiex jezercita dritt li jaghtih l-artikolu 471 tal-Kap

16 tal-Ligijiet ta’ Malta.

Paġna 10 minn 16

Ikkunsidrat: Prinċipji legali In tema legali, jeħtieġ illi qabel xejn jiġi eżaminat jekk jeżistux l-elementi kostituttivi tal-azzjoni ta' spoll sabiex din tiġi invokata b'suċċess.

Il-Qrati tagħna kellhom diversi okkażjonijiet sabiex jittrattaw din l-azzjoni u n- natura ġuridika tagħha b'tant illi l-ġurisprudenzja in materja hija kopjuża u eżawrjenti.

Jibda biex jingħad illi l-azzjoni ta' spoll hija radikata fuq l-ordni pubbliku u hija maħsuba sabiex tħares l-esiġenzi soċjali billi tevita diżordni fis-soċjeta' u tipprevjeni liċ-ċittadini milli jieħdu l-liġi f'idejhom bi ħsara għad-drittijiet tal- pussessur1.

Semmai ċittadin jemmen li għandu xi jedd dan għandu jirrikorri għall- awtorita' tal-Qorti sabiex taqta' u tiddeċiedi l-kawża b'mod definittiv.

Din l-azzjoni hija għalhekk immirata għaż-żamma tal-pussess u tilħaq il-milja tagħha proprju bir-reintegrazzjoni fil-pussess li jkun ġie turbat2.

L-Artikolu 535 tal-Kodiċi Ċivili għandu jiġi applikat fil-kuntest tal-Artikolu 791 tal-Kodiċi ta' Organizazzjoni u Proċedura Ċivili li jistabbilixxi li kontra l-azzjoni ta' spoll jistgħu jitressqu biss eċċezzjonijiet ta' natura dilatorja.

In fatti, il-liġi stess tipprojbixxi li f'kuntest ta' kawża ta' spoll jitressqu eċċezzjonijiet petitorji.

Kawża ta' spoll tolqot il-pussess u għalhekk l-indaġni tal-Qorti trid tkun ċirkoskritta għad- determinazzjoni tal-pussess u tal-att spoljattiv u kull prova ta' indole petitorju għandha tiġi skartata mingħajr preġudizzju għal drittijiet oħra li kull parti tibqa' fil- jedd illi tħares u tikkonferma permezz ta' proċeduri separati.

Tlieta huma l-elementi kostituttivi tal-azzjoni ta' spoll:

Li l-attur kellu l-pussess ta' kwalunkwe xorta jw detenzjoni tal-ħaġa spoljata;

1 Ara: Gorg Serra vs Gorg Borg Debrincat, Qorti ta' l-Appell, 5 ta' Ottubru 1998 2 Ara: Philip Camilleri Konova vs John Mary Papagiorcopulo pro et noe, Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, 8 ta' Marzu, 2005

Paġna 11 minn 16

Li ġie disturbat f' dan il-pussess; u 3.

Li l-azzjoni saret fi żmien xahrejn mill-allegat spoll.

Dawn it-tlett elementi li jitnisslu mill-Artikolu 535 tal-Kodiċi Ċivili huma fi kliem il-liġi stess kumulattivi u mhux alternattivi għal xulxin.

L-azzjoni tfalli jekk jirriżulta nieqas imqar wieħed minn dawn it-tlett elementi.

Sabiex l-attur jirnexxi fl-azzjoni tiegħu jeħtieġ qabel xejn jagħmel il-prova li huwa kien fil-pussess effettiv u fattwali tal-proprjeta' li fuqha jinsisti illi għandu xi jedd3.

Fil-kawza fl-ismijiet Marthese Mercieca Gauci vs George Mercieca Gauci deċiża mill-Prim'Awla tal- Qorti Civili fil-25 ta' Frar 1993 gie osservat: "il-pussess mehtieg fil-kawza ta' spoll de recente huwa l-pussess materjali u di fatto jew ahjar kwalunwke pussess ikun xi jkun..… (Vol.

Tali pussess m'ghandux pero' jkun ekwivoku u jrid jirrizulta mill-intenzjoni ta' min jallega li jkun gie spoljat – manifestata anterjorment ghall-att spoljattiv – li fizikament jippossjedi.

L-univocita' ta' tali pussess jew detenzjoni, infatti jehtieg li tirrizulta car mill- fatti..… L-intenzjoni li jippospjedi u l-kontinwita' tal-pussess sal-mument meta jigi kommess l-att spoljattiv huma rekwiziti essenzjali biex tigi tentata b'success l-azzjoni li trid necessarjament twassal ghar-reintegrazzjoni fil-pussess turbat b'dak l-att".

Tajjeb jingħad illi għal din l-azzjoni l-liġi ma titlobx il-prova li l-pussess imfixkel huwa wieħed leġittimu.

Il-kliem li jintuża fid-disposizzjoni huwa "pussess ta' liema xorta jkun".

Bl-użu ta' din il-frażi l-liġi qegħda tistabbilixxi parametri wiesa' b'tali mod li ma teskludi ebda tip ta' pussess.

Dan ifisser illi l-pussess anki jekk vizzjuż, qasir jew imqar momentrarju, huwa suffiċjenti għall-fini tal-prova illi trid issir4.

Ikkunsidrat: Evalwazzjoni tal-provi Dwar l-element ta' pussess, mill-provi li tressqu jirriżulta ppruvat illi l-art in kwistjoni ilha fil-pussess tal-attur u tal-familjari tiegħu għal għexieren ta' snin.

Dan il-fatt jitnissel mix-xhieda tal-attur iżda jsib ukoll konferma fit-testimonjanza mogħtija mix-xhieda kollha li tressqu f'din il-kawża.

Il-konvenut argumenta li ma setax jiġi meqjus li l-attur kellu l-pussess tal-art li minn fuqha l-konvenut kien jeżerċita' l-aċċess tiegħu peress li din l-art la kienet tinħadem mill-attur u lanqas setgħet tinħadem jew tiġi kkultivata.

Ġie argumentat li l-pussess tal-konvenut ta' dik il-parti mill-art li tagħha l-attur huwa komproprjetarju kien jirisali mill-inqas

għal Mejju/Ġunju 2013 u għalhekkk l-interventi tal-konvenut ma setgħux jitqiesu

li ddistubraw il-pussess tal-attur.

3 Ara: John Pisani Bugeja vs Charles Mintoff, Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, 29 ta' April 1994.

4 Ara: Gio Maria Ishmael vs Giuseppe Maria Ishmael, Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, 21 ta' Frar, 1993; Vincenzo Milosevic et vs Salvatore Serra – Vol.

Paġna 12 minn 16

Il-Qorti tqis li wara li fliet il-provi jirriżulta li l-attur kien fil-pussess ta' din l-art li minn fuqha l-konvenut kien reġa' beda jeżerċita l-aċċess tiegħu.

Tant hu hekk li anki l-konvenut jirrikonoxxi li dik ir-raba' tinsab fil-pussess tal-attur, għalkemm dan insista li l-jedd tiegħu għal passaġġ għar-raba' tiegħu, li tinsab aktar 'il ġewwa mir-raba' fil-pussess tal-attur, huwa proprju dak li dwaru l-attur fetaħ din il-kawża.

Magħmulha dawn il-kunsiderazzjonijiet ta' fatt u ta' dritt, il-Qorti ssib illi l-attur seħħlu jagħmel il-prova tal-pussess tiegħu fil-grad illi trid il-liġi.

Il-Qorti sejra issa tgħaddi biex tikkonsidra l-element li jeżiġi li l-azzjoni tinbeda entru t-terminu ta' xahrejn mill-att spoljattiv, liema terminu huwa wieħed ta' dekadenza.

Dan it-terminu jibda jiddekorri minn mindu jseħħ l-att spoljattiv u għalhekk jinkombi fuq l-attur illi jagħmel il-prova ta' meta seħħ l-ispoll.

Fil-każ ta' llum l-attur ma jindikax jum preċiż iżda jindika li l-aġir lamentat fil-konfront tal- konvenut seħħ għall-aħħar t'Awwissu 2014.

Skont l-affidavit ta' l-attur, ir-rampa bdiet tigi ffurmata għal habta ta' l-ahhar ta' Awissu 2014 wara li l-istess konvenut kien gia' fetah il-hajt li mill-għalqa proprjeta' ta' Ta' Frenc Real Estate tagħti għal fuq l-art ipposseduta minnu.

In kontroezami magħmul fit-30 ta' Jananr 2019, l- istess konvenut rega' ikkonferma li x-xogħol fir-rampa beda f' Awwissu 2014.

Lanqas ma hemm kontestazzjoni da parti tal-konvenut, li għal dak li għandu x' jaqsam mal-formazzjoni tar-rampa, din seħħet f' Awwissu 2014.

In fatti, dan il- fatt ġie rikonoxxut mill-konvenut fl-istess nota ta' sottomissjonijiet tiegħu.

Għalhekk, għal dak li għandu x' jaqsam mal-formazzjoni tar-rampa, dan l-element ġie ampjament ippruvat.

Dwar it-tniffid ta' l-għalqa ta' l-attur ma' art oħra li eventwalment tagħti għat-triq, l-attur sostna in kontroeżami li ż-żmien li fih infetaħ dan il-ħajt kien jaqbel mad- dati fir-ritratti, kif ukoll sostna li l-ewwel darba li nfetaħ il-ħajt tat-triq li jifred il- proprjeta' ta' Ta’ Frenċ Real Estate Limited minn mat-triq kien fil-31 ta’ Lulju 2014.

Skont l-attur, kien imbagħad matul ix-xahar ta’ Awwissu 2014 li nfetaħ il- ħajt tal-biswit li minn l-art ta’ Ta’ Frenċ Real Estate tagħti għall-art ta’ l-attur b’ mod li l-art l-attur ġiet b’ aċċess dirett għat-triq.

Mill-banda l-oħra, irriżulta li l-konvenut effettivament kien qed jgħaddi minn fuq l-għalqa ta’ l-attur sa mis-sena 2013.

In fatti, irriżulta li l-konvenut kien jgħaddi

minn fuq passaġġ privat appartenenti lil Julian Vella Grech iżda meta f’ Mejju 2013,

Sultana bena ħajt matul l-għelieqi u għalaq l-entraturi kollha, il-konvenut reġa’

beda jgħaddi mill-passaġġ li kien jaċċedi minnu preċedentement, u ċioe’ minn fuq

l-art tal-attur.

In kontroeżami, il-konvenut baqa’ jinsisti li dan il-ħajt kien ilu li

nfetaħ mis-sena 2013 u ċaħad li l-ħajt infetaħ fis-26 ta’ Awwissu 2014.

Il-verżjoni

tal-konvenut ġiet korraboratha mix-xhieda ta’ Julian Vella Grech.

ittra uffiċjali mill-attur fil-konfront ta’ Julian Vella Grech bin-numru 282/2013

ippreżentata fil-5 ta’ Ġunju 2013 fejn Sultana kien ġie nterpellat jiftaħ l-entraturi

mill-ġdid.

Paġna 13 minn 16

Addizzjonalment, il-Qorti qieset ukoll l-atti tal-mandat ta' inibizzjoni bin-numru 42/2014 li ġie ppreżentat fl-1 ta' Settembru 2014, li fih ma kien hemm l-ebda talba konnessa ma' din il-kwistjoni tat-tniffid ta' l-għalqa ta' l-attur ma' art oħra li eventwalment tagħti għat-triq.

Il-mandat kien jikkonċerna talba sabiex ma jitkomplewx isiru xogħolijiet huma x' inhuma relatati ma' kostruzzjoni ta' rampa ossia passaġġ fir-raba' msejjaħ bħala tal-Pergla fil-limiti tax-Xagħra Għawdex.

Din il-qorti tqis li għalhekk dan l- element (li għandu jiġi sodisfatt sabiex l-azzjoni tar-rikorrenti tkun tista' tirnexxi nonostante li ma tqajjmitx eċċezzjoni formali mill- konvenut dwar in-nuqqas ta' dan it-tielet element) ġie ppruvat għal dak li għandu x' jaqsam mal-lanjanza tal-bini ta' rampa fl-art in kwistjoni iżda ma ġiex sodisfaċentement ippruvat għal dak li għandu x' jaqsam ma' l-lanjanza dwar l- aċċess li sar mill-konvenut mit-triq għall-proprjeta' fil-pussess ta' l-attur.

Għaldaqstant, għal dak li għandu x' jaqsam mal-lanjanza ta' l-attur dwar tniffid ta' l-għalqa ta' l-attur, din l-azzjoni tfalli peress li dan l-element taż-żmien li fih ġiet istitwita din il-kawża ma ġiex ippruvat.

Il-Qorti sejra għalhekk sabiex tkompli teżamina l-aħħar element rikjest għas-suċċess ta' l-azzjoni ta' spoll għal dak li għandu x' jaqsam mal-formazzjoni tar-rampa.

Dwar l-element ta' l-att turbattiv għal dak li għandu x' jaqsam mal-formazzjoni tar-rampa, l-attur jisħaq illi hu qatt ma ta l-kunsens tiegħu la sabiex issir xi fetħa u wisq inqas sabiex issir ir-rampa.

Il-Qorti tirribadixxi illi mingħajr preġudizzju għad-drittijiet vantanti mill- konvenut, din il-kawża ma hija bl-ebda mod intiża illi tiddetermina xi dritt ommeno tal-konvenut għal mogħdija minn fuq ir-raba' fil-pussess tal-attur u għalhekk kull prova f'dan ir-rigward hija rrelevanti għall-mertu tal-vertenza.

Il-konvenut ressaq provi sabiex juri li dan il-passaġġ minn fuq ir-raba' tal-attur iservi anki bdiewa oħra.

Dwar dan xehed ukoll Carmel Taylor-East illi jgħid li n-nannu tiegħu, illum mejjet, dejjem kien jgħidlu li l-passaġġ għar-raba' tagħhom kien minn taħt il-ħarruba.

Carmel Taylor-East jikkonċedi li ilu nieqes mill-ambjenti in kwistjoni għal aktar minn għoxrin sena.

Il-Qorti tosserva li matul ix-xhieda tiegħu in kontro- eżami Carmel Taylor-East xehed illi mill-passaġġ taħt il-ħarruba r-raba' kienet aċċessibbli billi jinżlu tarġa waħda.

Din ix-xhieda tikkontrasta max-xhieda tal-konvenut li in

kontro-eżami xehed illi fin-naħa tal-passaġġ minn taħt il-ħarruba hemm diżlivell li

"Hu daqxejn iktar għola", "Xi erba’, ħames, xi erba’ piedi qishom."5 Fuq l-istess binarju

hija x-xhieda ta’ Emanuel Migneco li xehed illi r-raba’ fil-pussess tal-attur tinsab taħt

il-livell tat-triq.

Il-konvenut żied jgħid illi fil-fatt hemm "erba’ tarġiet" u hemm

diffikulta’ biex jaċċedi bl-inġenji tar-raba’6.

F’dan ir-rigward il-Qorti tagħmel

referenza għar-ritratti li ħa ħsieb jeżebixxi l-attur.

Minn dawn ir-ritratti,

partikolarment minn dawk immarkati bl-ittri ‘E’, ‘G’, ‘H’ u ‘I’ jidher biċ-ċar illi r-

158 tal-proċess.

159 tal-proċess.

Paġna 14 minn 16

raba' fil-pussess tal-attur tinsab l-isfel mill-livell tat-triq7.

Minn dawn ir-ritratti jidher ukoll illi f'dik il-parti fejn infetaħ l-aċċess effettivament m'hemm ebda taraġ li jwassal mill-entratura fil-livell tat-triq għar-raba'.

Fil-parti fejn infetaħ l-aċċess jidher illi hemm biss ħajt tas-sejjieħ li jiddividi porzjon raba' minn oħra.

Julian Sultana kkonferma illi fil-parti fejn illum jirriżulta ġie ffurmat l-aċċess għar- raba', la kien hemm aċċess u lanqas rampa.

Il-Qorti tqis li għal dak li għandu x' jaqsam mal-formazzjoni tar-rampa, ġie ampjament ippruvat li din ma kinitx preżenti u bdiet tiġi ffurmata fiż-żmien immedjatament preċedenti għall-intavolar tal-mandat ta' inibizzjoni bin-numru 42/2014.

Dan jidher ukoll li mhux kontestat mill-konvenut li fin-nota ta' sottomissjonijiet tiegħu sostna li huwa kien qiegħed biss jeżerċita dritt li jagħtih l- artikolu 471 tal-Kap 16 u li ma kienx meħtieġ xi kunsens formali da parti tas-sid serventi sabiex huwa ikun jista' jwettaq ix-xogħol neċessarju ħalli jkun jista' jeżerċita s-servitu spettanti lilu.

Din il-Qorti ma taqbilx li għandha ssir analoġija għal dak li ġie ritenut fis-sentenza Farrugia vs Fondazzjoni Belt Victoria ċitata mill- konvenut fin-nota ta' sottomissjonijiet tiegħu.

Dik il-kawża kienet titratta kwistjoni dwar xogħolijiet fuq ħajt divizorju li għalkemm saru mingħajr il-kunsens tal-gar, ma jekwivalux għal att spoljattiv.

Fil-vertenza li għandha quddiemha din il-Qorti, din il-kwistjoni tirrafigura ruħha f' xenarju ta' allegat dritt ta' passaġġ liema allegat dritt ma jistax ċertament jiġi eżaminat minn din il-Qorti fl-ambitu tal-parametri ta' din il-kawża u għalhekk, fejn fil-kawża ċitata, kien fatt li ma setax jiġi negat li kien hemm ħajt diviżorju, fil-kawża li għandha quddiemha din il-Qorti, ma sar u lanqas ma jista' jsir l-ebda eżami dwar jekk verament hemmx jew le dritt ta' passaġġ a favur tal-konvenut fl-ambjenti in kwistjoni.

Mill-provi, irriżulta wkoll li l-attur ma tax il-kunsens tiegħu lill-konvenut sabiex jifforma r-rampa iżda l-konvenut xorta waħda baqa' għaddej bix-xogħolijiet tant illi l-attur kellu jitlob il-ħruġ ta' mandat ta' inibizzjoni kawtelatorju dak bin-numru 42/14 lill-konvenut mill-jipproċedi ulterjorment bix-xogħolijiet.

Il-konvenut ma jistax għalhekk jgħid illi ma kellux l- animus spoliandi.

Fil-każ ta' llum jirriżulta illi dan l-element għal dak li għandu x' jaqsam mal-

formazzjoni tar-rampa ġie sodisfatt skont kif trid il-liġi.

Għal dawn il-motivi l-Qorti qiegħda tiddisponi mit-talbiet ta' l-attur u mill-

eċċezzjonijiet tal-konvenut, billi tilqa' it-talbiet tar-rikorrenti u tiċħad l-

eċċezzjonjiet imressqa mill-konvenut, sa fejn kompatibli ma' dak deċiż, fis-sens li

qiegħda tilqa' l-ewwel talba talba tar-rikorrenti; tilqa' t-tieni talba tar-rikorrenti

limitatament fis-sens li tordna lill-konvenut jisporga l-ispoll minnu kommess billi

fl-ismijiet premessi, sabiex

14 u 15 tal-proċess.

Paġna 15 minn 16

jneħħi r-rampa jew il-parti tar-rampa li laħaq bena; tilqa' t-tielet talba u tipprefiġġi terminu ta' xahar sabiex fih isir dan ix-xogħol ta' tneħħija tar-rampa li laħqet inbniet; u tilqa' r-raba' talba.

Tordna li l-ispejjeż tal-mandat ta' inibizzjoni bin- numru 42/2014 jiġu sopportati interament mill-konvenut.

Tordna li l-ispejjeż ta' din il-kawża jiġu sopportati in kwantu għal tlett kwarti mill-konvenut u in kwantu għal kwart mill-attur.

D/Reġistratur

Vera Borg Tabone Għar-Reġistratur 15.07.2021 – Sup73.2014 – Borg Ferranti Michael vs Debono Grech Grazio 5785

Paġna 16 minn 16


QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA ONOR.

IMĦALLEF TONI ABELA LL.D.

Seduta ta' nhar il-Ħamis, 15 ta' Lulju, 2021.

Mark Ziada (K.I. nru.

Rat ir-rikors Ġuramentat tas-Soċjetá Attriċi ppreżentat fl-20 t'Ottubru 2017

u maħluf minn Godwin Mackay fl-istess jum li permezz tiegħu ppremettiet u

talbet is-segwenti:-

"Dikjarazzjoni tal-Oġġett tal-Kawża

Is-soċjeta` esponenti hija s-sid tal-immobbli, ossia d-dar u l-art attigwa bla numru li pero` jisimha 'Green Acres', aċċessibbli minn sqaq komuni li jiżbokka fuq triq bla isem li mir-Rabat twassal għal "Tas-Salib", fir- Rabat, Malta, li hi magħrufa bħala "Il-Kallelia sive ix-Xagħra l-Ħawlija", u tinsab fil-kontrada tas-Salib, fil-limiti tar-Rabat, Malta, tal-kejl komplessiv l-art u l-benefikati eretti fuqha ta' ċirka disat elef mija u ħamsa u sebgħin metru kwadru (9,374mk) jew bil-kejl li fiha, u konfinanti mit-tramuntana

ma' sqaq privat komuni, punent ma' beni tan-Nutar John Swift Richards, u lvant in parti ma' beni tal-Professur ui u in parti ma' beni ta' Paul Abela Fiteni jew l-aventi kawża minnhom, kif jidher fl-att pubbliku in atti tan-Nutar Dottor John Swift tad-dsatax (19) ta' Diċembru elfejn u ħamsa (2005) ('LC1');

L-intimat kien talab lis-soċjeta` rikorrenti sabiex tikkonċedilu b'tolleranza l-installazzjoni ta' xatba fuq l-art tagħha deskritta hawn fuq, kif ukoll apparat ta' sorveljanza, u tagħmir ieħor bil-pretest li jagħmel utilizz aħjar mill-art li tmiss ma' dik tas-soċjeta` rikorrenti;

Ġara illi eventwalment, is-soċjeta` rikorrenti intebħet illi l-intimat kellu biss l-intenzjoni li jagħmel użu illegali mill-art li tmiss mal-proprjeta` tiegħu.

Ifisser b'hekk illi meta l-intimat induċa lis-soċjeta` rikorrenti tittollera l-installazzjoni ta' xatba, apparat ta' sorveljanza, u tagħmir ieħor fuq l-art hawn fuq deskritta, huwa kien għamel hekk b'mezzi kontra l-liġi, b'qerq, b'ingann, u b'turija ta' ħaġa b'oħra, partikolarment bi twemmin ta' intrapriżi foloz.

Kieku s-soċjeta` intimata ġiet mgħarrfa bl-intenzjonijiet in mala fede tal-intimat, hija ma kienet qatt sejra tittollera l-installazzjoni tat-tagħmir kif fuq deskritt.

Interpellat b'ittra ġudizzjarja tat-28 t'Awwissu 2017, sabiex ineħħi x-xatba u l-apparat tas-sorveljanza ('LCL2') l-intimat baqa' inadempjenti.

Tabilħaqq, issa l-intimat qiegħed ukoll jingombra l- art proprjeta` tas-soċjeta` rikorrenti.

Rensink Mifsud-John Mackay, debitament awtorizzat, jaf b'dawn il-fatti kollha

Raġuni tat-Talba 1.

Għar-raġunijiet hawn fuq imsemmija, is-soċjeta` rikorrenti qegħda, permezz ta' dan ir-rikors ġuramentat, titlob illi din l-Onorabbli Qorti tordna t-tneħħija tax-xatba, l-apparat tas-sorveljanza u t-tagħmir kollu l-ieħor magħmul fuq l-art proprjeta` tagħha u tal-ingombru, flimkien mat-talbiet konsegwenti u aċċessorji għall-istess.

Talbiet: Jgħid għalhekk l-intimat, 'il għaliex din l-Onorabbli Qorti m'għandhiex, prevja kwalunkwe dikjarazzjoni meqjusa neċessarja u opportuna: 1.

Tiddikjara u tikkonferma illi s-soċjeta` rikorrenti ittollerat lill-intimat jinstalla x-xatba, l-apparat tas-sorveljanza u t-tagħmir kollu l-ieħor fl-art proprjeta` tagħha, biss u unikament b'riżultat tal-mezzi kontra l-liġi, tal- qerq, l-ingann, u/jew it-turija ta' ħaġa b'oħra, partikolarment bi twemmin ta' intrapriżi foloz, eżerċitati minn l-intimat fuq is-soċjeta` rikorrenti u/jew rappreżentanti tagħha, tant fil-fatt illi kieku, hija kienet mgħarrfa bl-

intenzjonijiet in mala fede tal-intimat, hija ma kienet qatt se tikkonċedi tali tolleranza;

Mingħajr preġudizzju għas-suespost, tikkonferma f'kull każ illi t- tolleranza versu l-installazzjoni tax-xatba, tal-apparat tas-sorveljanza u tat-tagħmir l-ieħor hija riżultat ta' u direttament konnessa ma' aġir illeċitu, u li għalhekk, bħal tali, ma' tista' qatt tikkonferixxi xi forma ta' jedd rikonoxxut mil-liġi;

Tiddikjara għalhekk illi l-intimat ma għandu l-eba jedd iqiegħed kwalunkwe oġġett jew tagħmir fil-proprjeta` tas-soċjeta` rikorrenti hawn fuq deskritta, jew illi b'xi mod jingombraha;

Tordna għalhekk lill-intimat, sew għar-raġunijiet skont l-ewwel talba, sew inkella għar-raġunijiet skont it-tieni talba, inkella għat-tnejn, sabiex fi żmien qasir u perentorju, ineħħi x-xatba, l-apparat tas-sorveljanza u t- tagħmir l-ieħor fil-proprjeta` tas-soċjeta` rikorrenti, u fin-nuqqas illi l- intimat jottempera ruħu ma' din l-ordni, tawtorizza lis-soċjeta` rikorrenti jagħmel dak ix-xogħol kollu neċessarju, għas-spejjeż tal-intimat, sabiex jitneħħa l-istess tagħmir hawn imsemmi;

Tordna wkoll lill-intimat, sabiex fi żmien qasir u perentorju, ineħħi kull ingombru kwalsiasi magħmul fil-proprjeta` tas-soċjeta` rikorrenti, u fin- nuqqas lill-intimat jottempera ruħu ma' din l-ordni, tawtorizza lis-soċjeta` rikorrenti jagħmel dak ix-xogħol kollu neċessarju, għas-spejjeż tal- intimat, sabiex jitneħħa l-istess ingombru hawn imsemmi;

Bl-ispejjeż kollha kontra l-intimat, inkluż tal-ittra ġudizzjarja tat-28 ta' Awwissu 2017, li hu minn issa inġunt għas-subizzjoni."

Rat ir-risposta ġuramentata tal-konvenut ippreżentata u maħlufa fil-31 ta'

Jannar 2018 li permezz tagħha wieġbet is-segwenti:-

Illi preliminarjament jigi eccepit illi Lavender Company Limited "1. ghandha tipprova t-titolu ta' propjeta taghha ta' dik il-parti fejn qieghed jigi allegat li gew installati x-xatba u l-apparat ta' sorveljanza mill-intimat liema titolu ta' propjeta huwa essenzjalment il-kawzali intiera tal-kawza odjerna.

Jigi rilevat illi l-kawzali tal-azzjoni odjerna hija li l-kumpannija rikorrenti ikkoncediet lill-intimat b'mera tolleranza li tinstalla xatba u apparat ta' sorveljanza fuq il-propjeta tal-kumpannija rikorrenti, fatt kontestat, li izda sabiex timxi l-quddiem dina l-kawza huwa essenzjali li jigi ppruvat mill- kumpanija rikorrenti li fejn qed jigi allegat li hemm dawn l-installazzjonijiet hija effettivament propjeta tal-kumpannija rikorrenti, fatt ukoll kontestat.

Illi ukoll preliminarjament u minghajr pregudizzju ghas-suespost, jigi 2. eccepit illi l-kumpannija rikorrenti tinstab fi stat ta' illegalita in kwantu jirrigwarda l-propjeta gewwa Tas-Salib, Paola, Malta u kif inhu risaput dak li jkun huwa stess qed jikser il-Ligi ma huwiex koncess lilu li jitlob il- protezzjoni tal-Ligi fir-rigward tal-istess vertenza.

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost jigi eccepit illi ma huwiex minnu li l-intimat ghamel xi installazzjonijiet fil-propjeta tal-kumpannija rikorrenti u wisq anqas saru installazzjonijiet bit-tolleranza tal-kumpannija rikorrenti.

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost jigi eccepit illi huwa ghal kollox inveritier illi l-intimat adopera xi mezzi kontra l-Ligi, qerq, ingann u/jew turija ta' haga b'ohra, inkluz twemmin ta' intraprizi foloz, jinduci lill-kumpanija rikorrenti tittollera l-installazzjonijiet imsemmija.

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost jigi eccepit illi hija l- kumpannija rikorrenti u d-dirigenti taghha li agixxew u qed ikomplu jagixxu b'vjolazzjoni tal-Ligi u bi vjolazzjoni tad-drittijiet ta' terzi, inkluz dawk tal- eccipjent; 6. illi kull installazzjoni li tista tirrizulta li saret mill-eccipjent, hekk saret minghajr ebda vjolazzjoni ta' xi drittijiet ta' propjeta tal-kumpannija rikorrenti; 7.

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost jigi eccepit illi l-eccipjent kellu u ghad ghandu dritt li jirritjeni kull installazzjoni li tista' tirrizulta li saret fil-lok imsemmi mill-kumpannija rikorrenti; 8.

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost jigi eccepit illi t-talbiet tal-

kumpannija rikorrenti huma infondati fil-fatt u fid-dritt u konsegwentement

ghandhom jigu michuda;

Bl-ispejjez kontra l-kumpanija rikorrenti u b'riserva ghal kull azzjoni ulterjuri

spettanti lill-intimat."

Salv eccezzjonijiet ulterjuri permessi mill-Ligi;

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost

Rat l-atti kollha tal-kawża;

Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti;

Qrat ix-xhieda fil-kawża;

Rat il-verbal tal-udjenza tas-6 ta' Mejju 2021 fejn il-kawża tħalliet għal-lum

għas-sentenza.

Punti ta' fatti

Il-kawża tikkonċerna biċċa art fil-Kontrada "Tas-Salib", fil-limiti tar-

Rabat, Malta, magħrufa bħala "Il-Kallelia sive ix-Xagħra Il-Fgura".

art il-Konvenut installa xatba, apparat ta' sorveljanza għal fuqha, imwaħħal

ma arblu li kien diġa jinstab hemm, u tagħmir ieħor (ara xhieda ta' Godwin

Mackay, direttur u azzjonist tas-soċjetá attriċi a' fol 30 et seq, ara xhieda

konvenut a' fol 63).

Is-Soċjetá Attriċi qiegħda f'dawn il-proċeduri tirreklama l-art bħala

tagħha.

Hija tikkontendi li l-Konvenut ingombra din l-art b'dawn l-

installazzjonijiet wara li talabha sabiex tikkonċedilu jagħmilhom b'tolleranza

(ara rikors promotur premessa 2 a' fol 2).

Dejjem skont is-Soċjetá Attriċi, l-konvenut hekk induċiha sabiex

tikkonċedi li tittollera dawn l-istallazzjonijiet b'mezzi kontra l-liġi, b'qerq,

b'ingann, u b'turija ta' ħaġa b'oħra, partikolarment bi twemmin ta' intrapriżi

B'din l-azzjoni, s-Soċjetá Attriċi għalhekk trid li l-Konvenut ineħħi din

ix-xatba, l-apparat ta' sorveljanza, t-tagħmir l-ieħor u kwalunkwe ingombru

kwalsiasi magħmul f'din l-art (ara talbiet numri 4 u 5 tar-rikors ġuramentat

a' fol 3).

Dan wara dikjarazzjoni u konferma minn din il-Qorti tal-fatti kif

esposti mill-istess Soċjetá Attriċi (ara talbiet numri 1 sa 3).

Jirriżulta li din l-art hekk ingombrata b'dawn l-istallazzjonijiet

tikkostitwixxi mogħdija ossija passagg (ara xhieda Godwin Mackay a' fol 30 et

Punti ta' Liġi

L-azzjoni tentata mill-Atturi hija essenzjalment waħda petitorja ta'

tal-Kodiċi Ċivili.

Għalkemm ma hemmx talba mis-Soċjetá Attriċi li l-art in kwistjoni tiġi

dikjarata proprjetá tagħha, l-intenzjoni u l-iskop tal-kawża joħorġu ċar mill-

Tajjeb li jingħad li l-istess Soċjeta' Attriċi fl-ewwel talba tagħha

tirreferi għall-"art taghha" u li bl-ewwel eċċezzjoni l-konvenut qiegħed

jikkontesta dan l-aspett tal-Kawża u ċioe' li l-art ma hiex tagħha (ara a' fol

Għalhekk għandu raġun il-konvenut meta jeċċepixxi li t-titolu tal-

propjeta' huwa essenzjalment il-kawżali intiera li fuqha tistrieħ din il-Kawża.

Kif osservat il-Qorti tal-Appell fis-sentenza It-tabib John Massa et

vs Olivier Muscat Catania moghtija fis-26 ta' Marzu 2010, "fil-konsiderazzjoni tat-

talbiet il-Qorti ma ghandhiex thares biss lejn it-talbiet izda lejn ic-citazzjoni

kollha kemm hi, u cioe` anke dak li jinghad fil-premessi, billi mill-qari ta' dak

kollu li jinghad qabel ma jsiru t-talbiet tista' tohrog cara l-intenzjoni u l-iskop

L-iżvilupp dottrinali u ġurisprudenzjali wara din l-azzjoni nsibuh

definit tajjeb fis-sentenza Anthony Buhagiar Vella et vs Alfred Borg Irimia noe mogħtija

mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili per Cishahayo Joseph R. Farrugia Duncan fil-15 ta'

"l-azzjoni ta' rivendika, jew aħjar l-azzjoni li biha l-parti attrici titlob li tigi

dikjarata sidt il-gid immobbli li jkun jinsab f'idejn il-parti mħarrka, bil-ħsieb li

tieħdu lura f'idejha (Art 322(1) tal-Kap 16) mingħand min ikun fil-pussess u

fl-istat li jkun jinsab fih dak il-gid fil-waqt tas-sentenza,...titfa' piż qawwi fuq

min jagħmilha għaliex irid iressaq l-aqwa provi dwar il-jedd tiegħu fuq il-

beni li jrid jieħu lura f'idejh.

Din ir-regola waslet biex ħolqot il-frazi "probatio

diabolica" biex turi kemm huwa għoli l-grad meħtieg ta' prova li jrid iressaq

attur f'kawża ta' din ix-xorta: u dan għaliex actore non probante reus

25.6.1945, fil-kawża fl-ismijiet Massa Abela Azzopardi vs Massa Abela Azzopardi Giacomi

et (Kollezz.

M'huwiex għalhekk biżżejjed li l-attur jipprova li l-gid rivendikat m'huwiex

tal-imħarrek (App.

12.2.1936 fil-kawża fl-ismijiet Curmi et noe vs

Vol: XXIX.i.475); u App.

6.7.1993 fil-kawża fl-

ismijiet Rodrigues noe vs Formosa Steel (Kollez.

Vol: LXXVII.ii.310) u f'każ ta' xi

dubju fir-rigward tat-titolu tal-parti rivendikanti, dan imur favur il-parti

mħarrka (P.A. PS 27.6.2003 fil-kawża fl-ismijiet Ernest Formosa Steel Ciaramita et vs

Min-naħa l-oħra, l-imħarrek m'għandu għalfejn

jipprova xejn, sakemm ma jgibx 'il quddiem huwa nnifsu l-eccezzjoni li t-

titolu tal-gid rivendikat jinsab vestit fih (App.

Civ.21.1.1946, fil-kawża fl-

ismijiet Pearce noe vs Garzia et (Kollezz.

P.A. 17.3.1961, fil-kawża fl-ismijiet De Cesare et vs De Cesare et (Kollezz.

XLV.ii.586), f'liema każ, imbagħad, il-Qorti trid tqabbel it-titoli rispettivi tal-

partijiet.

Dan jingħad għaliex jekk fl-azzjoni rivendikatorja l-imħarrek

jiddefendi ruħu, mhux fuq il-bażi tal-pussess, imma fuq dik ta' titolu, allura

f'dak il-każ il-Qorti jkollha tidħol f'eżami tat-titolu vantat mill-imħarrek u tqis

is-siwi tiegħu bl-istess għarbiel li tqis it-titolu tal-attur rivendikant (App.

5.10.2001 fil-kawża fl-ismijiet Nancy Khattabi et vs Albert Elbenghazi

Xuereb Darmanin, b'żieda ma' dan kollu, huwa meħtieg li l-attur, f'kawża bħal din, igib provi

ta' titolu li jkun originali u mhux derivattiv.

B'tal-ewwel, l-awturi u d-duttrina

tifhem dak it-titolu li jitnissel favur persuna mingħajr ma jkun mgħoddi lilu

minn ħaddieħor, filwaqt li titolu derivattiv huwa dak fejn il-jedd jgħaddi

mingħand persuna għal għand oħra (Ara.

Dan ifisser li jista' jkun hemm kisba b'titolu originali wkoll fejn il-ħaga, qabel,

kienet ta' ħaddieħor imma li tkun waslet għand is-sid attwali mingħajr ma

tkun ingħaddiet lilu mis-sid ta' qabel: dan iseħħ, per eżempju, fejn wieħed

jikseb bil-pussess għal żmien ta' izjed minn tletin sena bla ma qatt ikun gie

mfixkel f'dak il-pussess, jew fejn wieħed iżomm oggett mitluq minn

ħaddieħor għaż-żmien meħtieg (Ara, per eżempju, tifsira cara ta' dan kollu

f' Mag (Għ) AE 8.6.2010 fil-kawża fl-ismijiet Avukat Dr. Carmelo Gerada

Xuereb Darmanin, madankollu, u minħabba li f'xi każijiet ikun impossibbli li wieħed juri titolu

originali, sa minn dejjem gie mogħti lir-rivendikant id-dritt li jipprova titolu

aħjar minn dak tal-parti mħarrka.

Fi kliem ieħor, meta l-kriterji rigorużi tal-

azzjoni rivendikatorja ma jistgħux jitwettqu għar-rigward tal-piż tal-prova

tat-titolu, l-attur jingħata l-jedd li jipprova titolu aħjar minn tal-parti mħarrka

XXIX.ii.488); u App.

27.2.2003 fil-kawża fl-ismijiet Anna Massa vs

Din l-azzjoni hija magħrufa bħala l-actio publiciana

(in rem), li hija azzjoni rejali ta' għamla petitorja fejn is-saħħa tat-titolu huwa

mkejjel inter partes u mhux, bħal fil-każ tal-azzjoni rivendikatorja vera u

Huwa rimedju li l-Qrati tagħna tawh għarfien, ukoll fil-

qafas ta' azzjoni ta' rivendika ta' gid minn idejn ħaddieħor (Ara, per

eżempju, App. eiv.

12.12.2002 fil-kawża fl-ismijiet John Mackay et vs

Sherlock Galea Salomone u P.A. TM 9.10.2003 fil-kawża fl-ismijiet Benmar

Company Ltd. vs Charlton Boldarini għal espożizzjoni cara tal-aspetti ta'

dritt li jsawru din l-għamla ta' kawża).

B'mod partikolari, dan it-tqabbil tat-

titoli tal-parti attrici u tal-parti mħarrka jsir meħtieg meta l-parti mħarrka

tiddefendi lilha nnifisha bl-eccezzjoni ta' titolu li jħabbatha mat-titolu tal-parti

attrici, li, implicitament, titqies li hija eccezzjoni li tagħraf it-titolu tal-parti

16.5.1962 fil-kawża fl-ismijiet Abela Fiteni vs

traci (Kollez.

Konsiderazzjonijiet

Fid-dawl tal-insenjament appena ċitat il-Qorti għalhekk trid li qabel

kull kunsiderazzjoni tat-talbiet tas-soċjetá attriċi, tgħarbel it-titolu vantat

minnha fuq il-propjeta' mertu ta' dawn il-proceduri.

L-unika prova li ressqet is-Soċjetá attriċi f'dan ir-rigward huwa

kuntratt t'akkwist datat 19 ta' Diċembru 2005 (a' fol 39).

B'dan l-att is-Soċjetá Attriċi l-ewwel aġixxiet bħala kreditur u debitur

billi, kif rappreżentata minn direttur tagħha ċertu Rensink Mifsud-John Mackay,

għaddiet lilha nnifisha kif rappreżentata minn direttur ieħor tagħha

Raymond Vincent Mackay, l-ammont ta' Lm127,000 taħt titolu ta' self (ara lista

tad-Diretturi tas-soċjetá attriċi a' fol 36).

Hija umbagħad għaddiet biex

takkwista proprjetá mingħand George u Kenneth aħwa Davies li huma wkoll

diretturi tagħha (ara xhieda ta' George Davies a' fol 104).

Il-proprjetá hekk akkwistata kif indikata fil-kuntratt imsemmi u

delinejata fil-pjanta hemm annessa a' fol 42, tikkonsisti fis-segwenti:

"dar flimkien mal-art ta' madwara bla numru però jisimha Green Acres,

aċċessibbli minn sqaq komuni li jiżbokka fuq triq bla isem li mir-Rabat

twassal għal Tas-Salib, fir-Rabat, Malta, din l-art hija magħrufa bħala "Il-

Kallelia" sive "Ix-Xagħra l-Ħawlija", u tinsab fil-kontrada "Tas-Salib", fil-limiti

disa' telef tlett mija ħamsa u sebgħin metri kwadri (9,375mk) jew bil-kejl li

fiha, u konfinanti mit-tramuntana ma sqaq privat komuni, punent ma'

beni tan-Nutar John spiteri Richards u lvant in parti ma' beni tal-Professur

ui u in parti ma beni ta' Paul Abela Fiteni jew l-aventi kawża minnhom".

(Emfazi ta' din il-Qorti).

Mid-deskrizzjoni tal-irjieħat ta' din il-proprjetá (ara parti emfasizzata

u sottolineata), il-Qorti tosserva li l-passaġġ/sqaq/triq/mogħdija in kwistjoni

ma huwiex inkluż fl-art hekk akkwistata mis-soċjetá attriċi iżda biss imiss

magħha.

Jirriżulta anzi li tali passaġġ ossija mogħdija huwa "privat" u

għalhekk proprjetá ta' terzi.

Dan joħroġ anke mill-identifikazzjoni tal-art hekk akkwistata fil-pjanta

hemm annessa (a' fol 42).

Il-passaġġ li s-soċjetá attriċi stess kif

rappreżentanta min Godwin Mackay indikat li fih ix-xatba u l-apparat ta'

sorveljanza, ma huwiex inkluż fid-delinjazzjoni tal-proprjetá akkwistata

b'dak il-kuntratt iżda tmiss mal-istess kif deskritt fil-parti tal-kuntratt appena

ċitat (ara xhieda Godwin Mackay a' fol 31 faċċata 2 u 32).

Jidher ċar għalhekk li bil-kuntratt tad-19 ta' Diċembru 2005 preżentat

minnha, s-soċjetá Attriċi ma ssodisfatx il-principju kardinali li jiggverna l-

azzjoni odjerna u ċjoe li tipproduċi l-aħjar prova dwar it-titolu tagħha.

jirrizulta li dak premess minnha fir-Rikors Ġuramentat ma jiffigurax billi l-art

konsistenti f'passaġġ li hija trid tieħu f'idejha fil-fatt jappartjeni lil terzi.

Kif insenjat mill-Qorti tal-Appell fis-sentenza mogħtija fit-12 ta' Lulju

fis-sentenza "Perit Carmelo Dawson Seager v. Alfred Pisani", deciza mill-Prim Awla

tal-Qorti Civili fil-5 ta' Ottubru 1995 li: "Min jitlob ir-rivendikazzjoni ta'

immobli ghandu dover li qabel xejn hu jipprova l-proprjeta` tieghu.

L-

imharrek f'din l-azzjoni m'ghandux ghalfejn jiftah halqu sakemm issir dik il-

prova, u jekk dik il-prova ma ssirx, l-imharrek ghandu jirbah il-kawza".

(enfasi ta' din il-Qorti)."

Għalkemm seta' ħa posizzjoni pjuttost supina mingħajr ma lissen

kelma, bl-eċċezzjonijiet li ġab il-quddiem u l-provi kollha prodotti minnu, il-

Konvenut xorta fittex li jattakka bil-qawwa kollha t-titolu vantat mis-soċjetá

attriċi.

Huwa fil-fatt kompla jsaħħaħ il-konvinzjoni ta' din il-Qorti bi provi

ampji li juru inkonfutabbilment li l-passaġġ li s-soċjetá attriċi qed tfittex li

tirrivendika fil-fatt ma jappartjenix lilha.

il-provenjenza

tat-titolu mniżżla

fil-kuntratt

ippreżentat mis-Soċjetá Attriċi, l-awturi tas-soċjetá Attriċi l-aħwa George u

Kenneth Davies, kienu akkwistaw il-proprjetá in parti b'kuntratt tas-7 ta'

Mejju 1986 u in parti b'Kuntratt datat 29 ta' Marzu 1989.

Dawn il-kuntratti ġew preżentati min Dr. Hubert Arpa Belli prodott mill-

Konvenut (a' fol 188 u 197).

Fl-ewwel kuntratt tas-7 ta' Mejju 1986 l-ewwel

parti tal-proprjetá hekk mibjugħa, kif anke identifikata fil-pjanta hemm

annessa a' fol 192, ġiet deskritta bħala li "tikkonfina mill-punent ma triq

poġettata bla isem minn fejn hija aċċessibbi u mill-irjieħ l-oħra kollha ma

beni ta' Giuseppi Cefai" (kuntratt 7 ta' Mejju 1986 a' fol 189).

kuntratt tad-29 ta' Marzu 1989 it-tieni parti tal-proprjetá, kif anke identifikata

fil-pjanta hemm annessa a' fol 199, ġiet deskritta bħala li "tikkonfina mit-

tramuntana ma' beni ta' Giuseppe Cefai jew l-aventi kawża tiegħu,

mill-punent in parti ma beni tal-kumpraturi w in parti ma beni tan-Nutar John

Swift Richards u mill-lvant in parti ma beni ta' Real Estates Limited u in

parti ma beni ta' Giuseppe Cefai" ( ara kuntratt 29 ta' Marzu 1989 a' fol

Minn dawn il-kuntratti joħroġ għalhekk magħruf li s-sid ta' dan is-

"sqaq privat komuni" konfinanti mit-tramuntana mal-proprjetá akkwistata

mis-Soċjeá Attriċi, huwa fil-fatt Giuseppe Cefai.

Jirriżulta mill-kuntratt datat 15 ta' Ġunju 1965 mill-paġna indikata

bħala 962 (a' fol 468 tal-proċess) li Giuseppe Cefai fil-fatt għoġbu

jżomm bħala proprjetá tiegħu dan il-passagg ossoja moghdija li jkopri wisa

ta' għoxrin (20) pied, identifikat fil-pjanta hemm annessa bl-ittri A sa B, E

Skont ix-xhieda inkontestata tal-Konvenut (a' fol 423 faċċata 2), il-

parti mmarkata bl-ittra M sal-ittra C fl-istess pjanta hemm annessa u dik

immarkata bl-ittra X fis-site plan annessa ma' kuntratt ieħor tat-3 ta' Jannar

1966, hija dik li tkopri l-passaġġ mertu ta' din il-kawża (Dok MC4 a' fol 472).

Jirriżulta mid-differenza fl-aerial photos meħudin fis-snin 1998, 2004,

2008 u 2016 li dan il-passaġġ ġie unilateralment imdejjaq u spustjat mis-

soċjetá attriċi għal fuq poprjetá ta' terzi (ara fol 488 sa 492 preżentati mill-

Konvenut u dawk a' fol 225, 226, 358 u 372 sa 374 preżentati min Oliver

Darmanin, rappreżentant tal-Ippjanar, prodott mill-Konvenut).

Jidher li dan sar

biex is-soċjetá attriċi tokkupa, mingħajr titolu li jiswa', l-art li kienet

tikkostitwixxi l-passaġg kif kien oriġinarjament (ara xhieda innkontestata

tal-Konvenut a' fol 427 sa 433).

Minkejja dan u kif jirriżulta mill-kuntratti su

riferuti u ċitati, d-dritt reali fuq din l-art mertu ta; din il-Kawza ma jappartjenix

lis-Soċjetá Attriċi.

Għalhekk it-talbiet attriċi ma jistgħux jiġu milqugħa.

Għaldaqstant u għar-raġunijiet fuq imsemmija, il-Qorti qiegħdha taqta' u

tiddeċiedi din il-kawża billi;

Tilqa' l-ewwel eċċezzjoni tal-konvenut Mark Ziada.

Ticħad it-talbiet tas-soċjetá Attriċi.

Spejjeż a karigu tas-soċjetá Attriċi.

Cishahayo Toni Abela Fiteni

Deputat Reġistratur

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments