Ċiv.

QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR.

IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar il-Ġimgħa 14 ta' Diċembru 2018

Numru 3 Ċitazzjoni numru 1309/03 FS

Edward sive Teddie Muscat Cohen u martu Roselle Muscat Cohen ‘Apap Migneco ghal kull interess li jista' jkollha v. Albert Bunting u b'digriet tat-28 ta' Jannar 2005 is-soċjeta` Elmo Insurance Limited intervjeniet fil-kawża in statu et terminis

Dan huwa appell ad istanza tas-soċjeta` intervenuta fil-kawża Elmo

Insurance Ltd mis-sentenza tal-25 ta' Frar 2013 mogħtija mill-Prim'Awla

tal-Qorti Ċivili, li permezz tiegħu qed titlob lil din il-Qorti sabiex :

tikkonferma s-sentenza appellata in kwantu:

Ċiv.

ikkonsidrat il-qliegħ tal-attur fl-ammont ta' €6,300

applikat multiplier ta' 6 snin,

llikwidat arbitrio boni viri d-damnum emergens fl-ammont ta' €500

tvarja s-sentenza appellata in kwantu ġie applikat perċentwali ta'

debilita` permanenti fil-grad ta' 6%, u minflok taddotta perċentwali ta'

debilita` permanenti fil-grad ta' 3%, kif riskontrat mill-periti addizzjonali.

Bl-ispejjeż ġudizzjarji a karigu tal-atturi appellati.

Għal intendiment aħjar ta' dan l-appell is-sentenza mogħtija mill-

ewwel Qorti qegħda tiġi hawnhekk riprodotta fl-intier tagħha:

"A. CITAZZJONI:

"Rat ic-citazzjoni tar-rikorrenti li biha ippremetta: "Illi fl-1 ta' Ottubru 2001 waqt li r-rikorrenti kien ghaddej bil-vettura proprjeta` tieghu numru ta' registrazzjoni CBB 728 f'Regional Road, Bormla, hu kien involut f'incident stradali meta l-konvenut li kien qed isuq it-truck bin-numru ta' registrazzjoni KAO 357 baqa' diehel fuq in-naha ta' wara tal-vettura misjuqa mill-attur, li bid-daqqa baqghet diehla fil- vettura ta' quddiemha numru ta' registrazzjoni GVH 419 misjuqa minn Vincent Brincau, u dan skond ma jirrizulta mir-'road accident report' u l- iskizz li gie anness mac-citazzjoni u mmarkati bhala Dokument A.

Ċiv.

Tillikwida d-danni kollha sofferti mill-attur minhabba dan l-

Tiddikjara lill-konvenut responsabbli ghall-incident stradali li fih

Tikkundanna lill-konvenut ihallas lill-atturi d-danni kollha hekk

"Illi minbarra l-hsarat li gew kagunati fil-vettura numru ta' registrazzjoni CBB 728, l-attur sofra danni ingenti fuq il-persuna tieghu b'rizultat ta' dan l-incident, kif jirrizulta ahjar mir-rapport mediku anness mac- citazzjoni u mmarkat bhala Dokument B.

"Illi dan l-incident stradali sehh unikament minhabba negligenza, traskuragni, imperitia u nuqqas ta' osservanza tar-regolamenti tat- traffiku da parti tal-konvenut, u dana kif jirrizulta ahjar waqt it- trattazzjoni tal-kawza.

"Illi l-konvenut gie nterpellat biex jersaq ghal-likwidazzjoni u hlas tad- danni kollha li sofra r-rikorrenti izda baqa' inadempjenti.

"L-atturi talbu lill-Qorti: "1. safa korrut l-attur fl-1 ta' Ottubru 2001.

"2. incident u dana okkorrendo bl-opra ta' periti nominandi.

"Bl-ispejjez komprizi dawk ta' l-ittri ufficcjali tas-7 ta' Dicembru 2001 u tat-13 ta' Novembru 2003, kif ukoll tal-ittra ufficcjali li qed giet pprezentata kontestwalment ma' din ic-citazzjoni, kontra l-konvenut li gie ngunt ghas-subizzjoni.

"Rat id-dikjarazzjoni, il-lista ta' xhieda u d-dokumenti (fosthom l- okkorrenza tal-Pulizija u skizz [fol 8], kif ukoll certifikat rilaxxat minn Mr. Charles Riley [fol 9 sa 11] – 12%) prezentati mill-attur.

"B. ECCEZZJONIJIET: "Rat in-nota ta' eccezzjonijiet ta' l-intervenuta fil-kawza s-socjeta` Elmo

Insurance Limited [C3500] li biha eccepiet:

In linea preliminari, l-azzjoni attrici hija intempestiva,

irrita u nulla ghaliex l-attur odjern Edward sive Teddie Muscat Cohen diga'

ppropona fil-vesti ta' ko-attur azzjoni ta' l-istess natura ghal danni

naxxenti mill-istess incident u bl-istess kawzali li kienet intavolata qabel

dik odjerna liema kawza qed tinstema' minn din il-Qorti diversament

C] kienet intavolata fis-26 ta' Settembru, 2003 u tinsab differita

ghall-udjenza tat-28 ta' Frar, 2005.

Ghalhekk fejn jirrigwarda l-azzjoni

odjerna, din il-Qorti ghandha tillibera l-partijiet l-ohra fil-kawza mill-

osservanza tal-gudizzju bl-ispejjes gudizzjarji jkunu a kariku ta' l-atturi.

Ċiv.

Salvi eccezzjonijiet ohra permessi mil-ligi.

Fil-mertu, dwar l-ewwel talba ta' l-atturi, Elmo Insurance "2.

Limited tirrimetti ruhha ghall-provi dwar l-incident awtomobilistiku de quo kif jirrizultaw waqt it-trattazzjoni tal-kawza.

Fil-rigward tat-tieni talba ta' l-atturi u bla pregudizzju "3. ghall-premess, jinkombi lill-atturi, specjalment lill-attur Edward sive Teddie Muscat Cohen, l-oneru li jipprova skond il-ligi li l-griehi li sofra fil-persuna tieghu [deskritti fid-Dok.

B] kienu attwalment u direttament naxxenti mill- incident de quo u mhux attribwibbli jew derivanti minn kundizzjoni mediku li kellu l-imsemmi attur pre-esistenti u antecedenti l-incident de quo.

Bla pregudizzju ghall-premess, isegwi li t-tielet talba attrici tkun ammissibbli fil-kaz biss li fil-mertu l-atturi jippruvaw skond il- ligi li l-konvenut kien responsabbli ghall-incident awtomobilistiku de quo.

"Rat id-dikjarazzjoni, il-lista ta' xhieda u d-dokumenti prezentati mis- socjeta` Elmo Insurance Limited.

"Rat li l-konvenut ghalkemm debitament notifikat skond il-ligi, baqa' kontumaci.

"Rat l-atti kollha tal-kawza.

"Ikkunsidrat "C. PROVI: "Mix-xhieda ta' l-attur Edward sive Teddie Muscat Cohen jirrizulta li fl-1 ta' Ottubru, 2001 kien qed isuq il-karozza Mercedes CBB728 f'Regional

Road, Bormla ghall-habta ta' 8.30 a.m. u minhabba t-traffiku naqqas il-

velocita` u waqaf wara l-vettura ta' quddiemu li kienet Mitsubishi u dan

fil-karreggjata ta' barra.

Kien hemm trakk li gie minn warajh b'elocita`

qawwija, dahal fil-vettura tieghu bis-sahha minn wara, hassu jintrefa'

mis-seat u habat rasu mas-saqaf.

Biex johrog mill-karozza kellhom jigu

tas-Civil Protection biex qatghu l-vetura u harguh minnha.

kbir f'ghonqu u ttiehed bl-ambulanza fid-Dipartiment ta' l-Emergenza ta'

l-Isptar San Luqa.

It-trakk li dahal fih kien trakk tal-heavy goods

KAO357 misjuq mill-konvenut Albert Bunting.

Semma li in segwitu ta'

l-incident il-konvenut kien talbu biex jghid li kien hemm id-diesel mal-art

u b'hekk gara l-incident izda hu rrifjuta.

Il-vettura li kien qieghed isuq hi

registrata f'isem is-socjeta` Sun Power Catering Limited u giet meqruda

kompletament, izda gie mhallas mill-assikurazzjoni dwar dan.

Ċiv.

ta' l-incident kellu 65.

Hallas Lm250 ghal diversi viziti ghand Mr. Grixti u tobba ohrajn izda m'ghandux ricevuti.

Ibati biex jorqod minhabba l- ugigh f'ghonqu.

Semma li ghandu bzonn fizjoterapija darbtejn fil- gimgha meta kull sessjoni tqum Lm8 u jonfoq Lm6 fix-xahar bhala painkillers.

"In kontro-ezami semma li qabel l-incident lit-trakk rah distanza ta' tliet tulijiet ta' l-awla gej bi speed go fih.

"Xehed Vincent Brincau li semma li fl-1 ta' Ottubru, 2001 kien qed isuq il-vettura GVH-419 li kienet vettura tal-Gvern u kien ghaddej minn Regional Road ghadu kif hareg mill-ewwel tunnel sejjer fit-tieni tunnel fid-direzzjoni lejn Xlendi, Il-Munxar.

Kienu qed jersqu lejn Psaila Street.

Sema' habtiet izda t-tieni wahda kienet fuqu.

Id-daqqa taghtielu karozza Mercedes misjuqa minn Teddie Muscat Cohen.

Warajh kien hemm truck tal- gebel illi milli jidher kien dahal fih u nfatti jaf li kellu xi daqqa fuq in-naha ta' wara.

"Wara d-daqqa kien ra lil Muscat Cohen jokrob fil-karozza.

Kienu gew tas-Civil Protection u qatghu s-saqaf tal-vettura biex b'hekk hareg Muscat Cohen.

Il- gurnata kienet wahda normali u ma kienx hemm xita.

It-triq kienet normali izda kien hemm xi likwidu fiha ghalkemm possibbilment kien fuq il-lane ta' gewwa.

Semma li z-zejt kien ikkawza l-kollizjoni u li d-driver tat-trakk kien qallu li ghafas il-brakes, id-diesel gie f'kuntatt mar-roti u l-vettura ma zammitx.

Esebixxa rapport u skizz u semma li d-driver tal-Mercedes kien spicca l-isptar, liema Mercedes kellha s-saqaf maqtugh biex johrog id-driver.

Semma li t-triq kien fiha telgha.

Kien tat-trakk biss li semmielu d-diesel.

Il-kwantita` ta' diesel li kien hemm ikkawza zlieq.

"Gie prezentat affidavit tal-konvenut Albert Bunting li rrefera ghall- incident.

Semma li kien hemm serbut ta' karozzi fiz-zewg lanes, jieqfu

u jsuqu wahda wara l-ohra.

Kien ghaddej fil-lane ta' barra.

kien ghaddej bil-mod u t-trakk kien vojt izda tqil seba' (7) tunnellati.

Sostna li hu skiddja fuq ta' quddiemu ghalkemm kien izomm distanza

ta' karozza 'l boghod minn ta' quddiemu.

It-tliet vetturi involuti fil-habta

kienu kollha fil-lane ta' barra.

"Meta nizel mit-trakk sab li kien hemm id-diesel imferrex fit-triq.

Meta waslet l-ambulanza Teddie Muscat Cohen baqa'

jinsisti lima jcaqalquhx minn fuq is-seat minhabba l-ugigh li kellu

Ghalhekk gew tal-Protezzjoni Civili u harguh mis-saqaf bis-

It-trakk huwa bil-power brakes.

"In kontro-ezami Albert Bunting semma li meta ghafas il-brakes it-

Dwar il-velocita` li kien ghaddej biha qabel

Ċiv.

l-incident semma li madwar 10 mili fis-siegha.

Sostna li fil-fehma tieghu d-daqqa ma kenitx kbira hafna.

"Mr. Mani irrefera ghall-istorja medika u fiha dikjara li l-attur qatt ma kellu problemi bl-ghonq.

"Rat ir-rapport ta' Mr. Ivan Mani li fih semma:

""Edward Muscat Cohen sofra 'hyperflexion/extension injury' ta' l-ghonq fl-incident ta' l-1 ta' Ottubru, 2001.

Ghadu jbati l-konsekwenzi ta' dan l-incident sa' llum.

Huwa wkoll beda jsofri minn tendinite fl-ispalla tal-lemin.

Lanqas din ma tjiebet bit-trattament li nghata.

Is-simptomi li qed ihoss minn ghonqu qed jikkagunaw kompressjoni fuq nerv li jinzel fid-driegh tal- lemin.

Dan kellu konsegwenzi serji fil-hajja ta' kuljum tas-Sur Muscat Cohen.

Huwa ma jistax iqatta' hinijiet twal f'puzizzjoni wahda kemm bil-wieqfa jew bil-qieghda.

Ghalhekk xogholu bhala prodjuser ta' programm fuq it- televixin.

Apparti hekk ghandu wkoll problemi biex jaghmel attivitajiet ta' kuljum.

Ghandu problemi biex jorqod u juza sa erbat imhadet.

Studji li saru juru li f'kazi bhal dawn wara hmistax-il sena aktar minn erbghin il-mija ta' pazjenti jibqghu jsofru minn simptomi (Borg Costanzi & Lee).

Ghalhekk jien ta' l-opinjoni li s-sur Borg ghandu dizabilita` permanenti ta' hmistax fil-mija (15%).""

"Rat li fis-26 ta' Mejju, 2008 Mr. Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas, Mr. Massimo Fenech Montfort u Mr. Ray Peden gew nominati bhala periti medici addizzjonali.

"Rat ir-rapport tal-periti medici addizzjonali li fih semmew:

Ma hemmx dubju li Borg kellu artrite qawwija f'ghonqu qabel l-incident; dan naslu ghalih mid-dehra radjologika ta' l-irkiekel t'ghonqu.

L-ezami kliniku taghna wera ugiegh fuq l-ewwel disa' rkiekel u fuq l-ahhar tlettax- il rukkell.

Wera dak li nsejjhulu 'voluntary release' ta' kull grupp ta' muskoli ezaminati.

Wera nuqqas ta' hass b'tajjara fid-driegh leminij fid- distribuzzjoni ta' tliet 'dermatones' u fi tnejn tar-rigel leminij.

Din il- pluralita` ta' ugiegh fl-irkiekel u fid-dermatones tissuggerixxi kontribut soggettiv.

L-ezami kliniku wera ftit li xejn xhieda oggettiva ta' nuqqas ta' funzjoni.

Ahna tal-fehma li s-sintomi li Borg jilmenta minnhom huma principalment dovuti ghall-artrite qawwija f'ghonqu.

L-iskoss qawwi li garrab seta biss jawmenta l-istess artrite (li kienet diga' tezisti) u s- sintomi relatati maghha.

Fil-fehma taghna, Teddy Muscat Cohen garrab dizabilita` permanenti stmata ta' 3% (tlieta fil-mija) bhala rizultat ta' l- incident ta' l-1 ta' Ottubru 2001.""

"D. KUNSIDERAZZJONIJIET: "D1.

Fatti tal-Kaz:

Ċiv.

"Il-kaz de quo jirreferi ghal ilment ta' l-attur li qed isofri minn debilita` permanenti bhala konsegwenza ta' incident tat-traffiku li sehh fl-1 ta' Ottubru, 2001 f'Regional Road, Bormla meta l-konvenut Albert Bunting li kien qed isuq trakk KAO357 baqa' diehel fuq il-vettura li kienet qed tinstaq mill-attur tal-marka Mercedes li in segwitu baqghet diehla go terza vettura.

Il-kawza tirreferi ghad-danni personali minhabba li l- mertu tal-hsarat fuq il-vettutra kien gie ezaminat u deciz permezz ta' sentenza ohra fil-kawza 987/2003GV.

Responsabbilta` ta' l-incident: "Il-Qorti thoss li ghamlet referenza sufficjenti mid-depozizzjonijiet kwotati biex tasal ghall-konkluzjoni tar-responsabbilta` ta' l-incident li manifestament huwa responsabbli ghalih il-konvenut.

Taghmel referenza wkoll ghas-sentenzi moghtija minn din il-Qorti diversament presjeduta, Doepfmer Avramovic tat-28 ta' April, 2006 (987/2003GV) u ta' l-istess kawza fl-istadju ta' l-Appell tat-28 ta' Novembru, 2008.

F'dik il- kawza riferibbli ghall-istess kollizjoni l-Prim'Awla kienet iddikjarat lill- ghall-incident konvenut awtomobilistiku (ara fol 92) liema responsabbilta` giet konfermata mill- Onor. Qorti ta' l-Appell fol 158.

Fis-sentenza tal-Qorti ta' l-Appell tat-28 ta' Novembru, 2008 fl-ismijiet Fenici Insurance Agency Limited et vs Albert Bunting et inghad:

responsabbli

""Fil-kaz in ezami jirrizulta li l-konvenut Bunting kien, fi kliemu stess, qed isegwi serbut karozzi fiz-zewg lanes, jieqfu u jsuqu, wahda wara l- ohra, bil-mod.

Hu kien ghaddej wara traffiku iehor li kien ghaddej bil- mod u ghalhekk kien jaf li t-traffiku ta' quddiem setgha f'kull mument jerga jieqaf ghalhekk il-fatt li ma waqafx tempestivament ifisser li hu ma kienx qed izomm proper look out u distanza sufficjenti boghod minn ta' quddiemu a paragun ta' l-ispeed li kien ghaddej bih.

Kontra dak li xehed Bunting, li hu kien ghaddej bil-mod, Edward Muscat Cohen jghid li meta waqaf hu hares mill-mera u ra t-truck ta' Bunting gej lejh b'sahhtu u qal li dan kien gej ghal go fih u fil-fatt baqa' diehel fih, hass daqqa kbira u sab ruhu mghaffeg bejn is-seat u l-isteering u wara hassu hazin.

""Sewwieq mhux skagjonat mir-responsabilita' ghad-danni ghas- semplici fatt li fit-triq li minnha kien ghaddej kien hemm xi zjut, kemm il- darba jirrizulta li kieku hu zamm a proper look out kien ikun jista' jevita tali zjut (P.A. L. Ishmael noe vs Carmen Muscat Cohen 11 ta' Ottubru 2002).

""Gie ritenut mill-Qrati taghna li f'materja ta' SKID il-principju regolatur ma jistax ikun hlief li skid wahdu la hu prova ta' negligenza u lanqas skriminanti.

Hemm bzonn li jigi ndagat jekk kienx hemm xi negligenza antecedenti jew konkomitanti.

Jekk ma tirrizultax, allura li skid hija defence, ghax tkun inevitable accident.

Ghaldaqstant biex d- difiza ta' skid tirnexxi jehtieg li d-driver jipprova mhux biss li l-iskid kienet dovuta ghall-art tizloq, imma wkoll li l-iskid saret bl-ebda tort tieghu u li

Ċiv.

huwa jkun ha l-prekawzjonijiet kollha li ghandu jiehu driver prudenti meta l-art tkun tizloq (Pul vs C. Cachia Vol 37 p4 p 920).

"Ghalhekk Bunting kellu jipprova

"· "mhux biss li l-iskid kienet dovuta ghall-art tizloq, "· "imma wkoll li l-iskid saret bl-ebda tort tieghu "· "u li huwa jkun ha l-prekawzjonijiet kollha li ghandu

jiehu driver prudenti meta l-art tkun tizloq.

""Illi mill-provi prodotti jirrizulta li fit-triq minn fejn kienu qed isuqu l- karozzi kien hemm patches ta' diesel li fil-maggjor parti kien fuq il-lane ta' gewwa u kien hemm xi patches zghar fil-lane ta' barra – kien hemm diesel quddiem il-karozza ta' Gerada u diesel taht it-truck tal-konvenut Bunting.

""Jirrizulta pero`, u hu ammess minn Bunting, li f'dak il-hin kien hemm serbut ta' karozzi li kollha kienu ghaddejin mill-istess triq u hadd minnhom ma skiddja hlief it-truck tal-konvenut Bunting.

Ghal xi raguni Bunting skiddja, imma dan gara mhux ghax hu ma kellux jinduna bid- diesel kieku kien qed isuq b'mod prudenti, imma ghal xi raguni, jew minhabba speed qawwi (ara xhieda ta' Borg) jew ghax ma kienx qed izomm proper look out u distanza sufficjenti boghod minn ta' quddiemu, Bunting kellu jibbrekja f'daqqa u skiddja.

Ghalhekk il-Qorti tikkonkludi li Bunting ma hax il-prekawzjonijiet kollha li ghandu jiehu driver prudenti meta l-art tkun tizloq, u kien hemm negligenza antecedenti li wasslet ghall-iskid.""

L-effetti tas-surroga fil-kawza 987/2003: "Izda l-intervenuta fil-kawza issollevat l-aspett tas-surroga u interess guridiku ta' l-attur.

Sostniet li fil-kawża fl-ismijiet Feniċi Insurance Agency Limited noe et vs Albert Bunting et [Citazz.

Nru. 987/2003 GV], l-atturi kienu Fenici Insurance Agency Limited....u din kif surrogata fid-drittijiet ta' l-assikurat tagħha Edward Muscat Cohen f'ismu proprju...taħt polza tat-tip comprehensive u tal-Liġi.

A bazi ta' dan l-intervenuta insistiet li s-surroga kienet ghad-drittijiet kollha ta' Edward Muscat Cohen sofferti mill-assikurat tagħha l-attur Edward Muscat Cohen f'ismu proprju.

Irreferiet ghad-decizjonijiet fil-kawzi fl-ismijiet Hugh Zammit Bonello noe vs Joseph Willmott, Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, 5 ta' Ottubru 1993; Edgar Scolaro noe vs John Pavia, Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, 16 ta' Diċembru 1991.

L- intervenuta irrefriat ghall-artikolu 1166 (c) tal-Kap 16 u insistiet li hekk kif isir il-ħlas mis-soċjeta` ta' l-assigurazzjoni lill-assigurat tagħha, l- assigurat jitlef id-dritt ta' azzjoni kontra l-persuna li tkun ikkawzat id- dannu.

Ċiv.

l-attur qieghed

"Izda l-Qorti ma tistaq taqbel ma' dan ir-ragunar minhabba li l-attur odjern ta' surroga lis-socjeta` Fenici Insurance Agency Limited ghall- iskop tad-danni kawzati mit-telf tal-vettura.

Fil-kaz in ezami ma jirrizultax li hu ta s-surroga ghad-danni personali wkoll.

Huwa veru li jekk int taghti surroga ma tistax fuq l-istess haga tipprocedi b'azzjoni ghax tkun qed tithallas darbtejn u taghmel qligh doppju.

Li kieku fil- kawza odjerna il-hlas ghall-vettura, certament li l-intervenuta kien ikollha ragun minhabba li bis-surroga l- assikurazzjoni takkwista titolu derivattiv id-drittijiet li kellu l-assikurat b'mod li l-assikurazzjoni tissubentra fil-pozizzjoni identika di fronte ghad-danneggjant (ara Untours Insurance Agents Limited vs Salvatore Stephenson, Bugeja Gauci Civili Inferjuri, Imhalef Philip Mifsud Attard, 20 ta' April, 2005).

Izda fil-kaz in ezami Fenici Insurance agency Limited giet surrogata ghall-iskopijiet tad-danni fil-vettura.

Lucrum cessans: "L-Artikolu 1045(1) tal-Kodici Civili [Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta] jistipula kif ghandhom jitqiesu d-danni:

""Il-hsara li l-persuna responsabbli ghandha twiegeb ghaliha, skond id- disposizzjonijiet ta' qabel, hija t-telf effettiv li l-eghmil taghha jkun gieb direttament lill-parti li tbati l-hsara, l-ispejjez li din il-parti setghet kellha taghmel minhabba l-hsara, it-telf tal-paga jew qligh iehor attwali, u t-telf ta' qligh li tbati 'l quddiem minhabba inkapacita` ghal dejjem, totali jew parzjali, li dak l-eghmil seta' jgib.""

"Ghalhekk il-Qorti ghandha l-obbligu li tezamina t-telf ta' qligh futur minhabba l-inkapacita`, it-telf ta' paga jew qligh iehor attwali li jinkorri fih id-danneggjat; u dak it-telf ta' qligh futur, ossia lucrum cessans, li d- danneggjat ikun prekluz li juzufruwixxi minnu minhabba l-event sinistru kawza ta' l-eghmil dirett tad-danneggjant.

Multiplier: "Fis-sentenza ta' din il-Qorti kif presjeduta tal-10 ta' Mejju, 2005 fl- ismijiet John u Laura konjugi Spiteri Colombo vs Edward u Lydia konjugi Restall - Citazz.

Nru.: 154/02FS inghad: ""Hawnhekk ghandna fattur pjuttost diskrezzjonali.

Il-metodu ta' likwidazzjoni tad-danni kien ghal zmien twil ibbazat fuq il-principji enuncjati fil-kawza Bishop vs Grech Balzan deciza mill-Qorti tal-Appell Civili Superjuri fit-22 ta' Dicembru, 1967.

F'dik il-kawza intqal li fid- determinazzjoni tal-multiplier wiehed irid jiehu in kunsiderazzjoni c- "chances and changes of life", b'mod li dan il-multiplier ma jwassalx lid- danneggjat li jiehu kumpens daqs li kieku baqa' jahdem sad-data li jirtira, in kunsiderazzjoni l-fatt li l-persuna ddanneggjata setghet, fil-kors normali tal-hajja taghha, ma waslitx qawwija u shiha sa l-eta' tal-pensjoni.

tigi mnaqqsa biex b'hekk

Ċiv.

"Izda l-figura uzata ghall-iskop tal-Multiplier mhux dejjem inghatat l- istess tifsira, u lanqas ma dejjem gew uzati l-istess principji.

Dan kien wassal biex il-Qorti tal-Kummerc fil-kawza Gonzi vs Borg Tran deciza fit-18 ta' April, 1963 kienet qalet:

""f'din il-materja ta' lucrum cessans il-Qorti ghandha tipprocedi b'kawtela kbira peress li l-qliegh hu haga ta' possibilta' u mhux ta' certezza u jkun jista' jonqos minn mument ghall-iehor anke ghal kwalunkwe kawza materjali bhal mewt jew mard tad-danneggjat.""

"Fil-kawza fl-ismijiet Darren Hristov vs Eric Zammit Bonello deciza mill- Onor. Qorti ta' l-Appell Civili Superjuri fit-3 ta' Dicembru, 2004 intqal: "Din il-Qorti hasbet fit-tul dwar din il-kwistjoni u jidhrilha li l-'multiplier' adottat mill-Qorti ta' l-ewwel grad huwa pjuttost eccessiv.

Dan ghaliex fis-sistema generalment applikata f'kawzi ghar-rizarciment ta' danni l- ligi ma tghid xejn, ghal anqas kif inhi fil-prezent, dwar il-perjodu li ghandu jigi applikat ghal fini tal-'multiplier' u anqas u anqas ma tghid xejn dwar il-hajja lavorattiva tad-danneggat.

Il-provvedimenti tal-Kodici Civili li jirrregolaw il-mod kif ghandhom jitqiesu d-danni jitkellmu b'mod specifiku dwar telf effettiv, konsistenti fi spejjes inkorsi minhabba l- hsara kagunata u it-telf ta' paga jew qligh iehor attwali.

Dwar dawn il- Qorti ma ghandha ebda diskrezzjoni u ghandhom jigu rizarciti in toto.

Izda fir-rigward ta' telf ta' qligh li dik il-persuna tbati 'l quddiem minhabba inkapacita` ghal dejjem, totali jew parzjali, is-subartikolu (2) tal-Artikolu 1045 tal-Kap 16 jiddisponi li "Is-somma li ghandha tigi moghtija ghal din l-inkapacita` tigi stabbilita mill-Qorti, wara li tqis ic-cirkostanzi tal-kaz, u, b'mod partikolari, ix-xorta u l-grad ta' inkapacita`, u l-kondizzjoni tal- parti li tbati l-hsara.

"Hawn ghalhekk naraw element diskrezzjonali li qed jinghata lill- gudikant.

Il-ligi ma tridx li l-kumpens ikun biss rizultat ta' ezercizzju matematiku – ghalkemm tali ezercizzju huwa wiehed siwi u jwassal ghal certa uniformita` fil-likwidazzjoni tad-danni kif effettivament gara wara s-sentenza ta' 'Xuereb Belli vs Grech Balzan' – b'dana kollu l-gudikant ghandu jzomm quddiem ghajnejh aspett aktar wiesa' tal-problema u fl- ammont li finalment jakkorda bhala danni ghal-telf futur – dawk li fil- gergo huma maghrufa bhala 'lucrum cessans' - jipprova jimprimi sens ta' gustizzja billi mhux biss ihares lejn l-interessi tad-danneggat izda billi wkoll jittiehed in konsiderazzjoni dak li jkun kkawza d-dannu."

"Il-multiplier adoperat varja u kien ta' 5 snin fil-kaz ta' persuna ta' 53 sena Rizzo vs Sciberras Vella PA 16-Dic-2004, ta' 15 fil-kaz ta' persuna ta' 22 sena Bishop vs Grech Balzan App Civ Sup 22-Dec-1967, 15-il sena fuq persuna ta' 24 Sant Portanier vs Belkhir PA 29-Ott-1970, ta' 18 fuq persuna ta’ 28 sena Briffa Dimech vs Chanwong PA 1-Ott-1982, ta’ 18 fil-kaz ta’ persuna ta’ 42 Prospero vs Sant Portanier PA 15-Sett-1999, ta’ 20 fil-kaz ta’

persuna ta’ 34 sena Sciuech vs Farrugia Attard App Civ Sup 26-Lul-1991, ta’ 20

fil-kaz ta’ persuna ta’ 33 sena Said Hollier vs Abel App Civ Sup 5-Frar-

1980, ta’ 25 fil-kaz ta’ persuna ta’ 30 sena Micallef-Grimaud vs Briffa Dimech App

Civ Sup 27-Feb-2004, ta’ 26 fil-kaz ta’ persuna ta’ 35 sena Seisun vs

Ċiv.

Brincat PA 29-Ott-1998, ta' 30 fil-kaz ta' persuna ta' 17 Vella Al Nasser vs Farrugia Attard App Civ Sup 28-Nov-2003, ta' 30 fil-kaz ta' persuna ta' 26 Portelli Ferriggi vs Biomonte PA 30-Gun-2004, ta' 30 fil-kaz ta' persuna ta' 23 sena Zammit Bonello vs Grech Pisani PA 20-Jan-2005, ta' 35 fil-kaz ta' persuna ta' 18 sena Hristov vs Zammit Bonello App Civ Sup 3-Dic-2004, ta' 36 fil-kaz ta' persuna ta' 20 sena Rizzo vs Sciberras Vella PA 16-Dic-2004.

"Dan kollu juri li mhux dejjem ittiehdet l-istess linja ta' Multiplier.

Zgur li ripetutament gie enfasizzat li s-sistema ta' multiplier kif koncepita ma tiehux in konsiderazzjoni l-aspettattiva tal-hajja lavorattiva fit-totalita` taghha [ara Sciuech vs Farrugia Attard fuq imsemmija].

"Il-Qorti thoss li hemm bzonn ta' certu uniformita` f'dan l-aspett li naturalment jghin biex wiehed ikun jaf minn qabel kriterji regolari.

Huwa veru li kull kaz trid tarah ghalih izda li jkun hemm skeda li l-konsulenti legali u ditti ta' insurance ikunu jistghu jirreferu ghaliha tkun ta' utilita` kbira.

Ghalhekk il-Qorti kif presjeduta sejra tuza c-chart hawn taht:

Eta' Vittma

"Il-perjodu tal-multiplier għandu dejjem jigi kunsidrat li jibda jiddekorri mid-data ta' l-incident.

Id-danni necessarjament jigu likwidati wara l- incident.

Il-Qorti għandha tfittex li tqieghed lid-danneggjat kemm jista' jkun fl-istat li kien qabel l-incident.

"L-attur kellu hamsa u sittin (65) sena meta sehh l-incident.

"Fis-sentenza deciza mill-Qorti ta' l-Appell fis-16 ta' Marzu, 2004 fl- ismijiet Joseph Scolaro et v Charles Cassar Bonavia pro et noe et, fejn fil-kaz ta' ragel ta' erbgha u sebghin (74) sena li kien, bhal fil-kaz odjern, involut f'incident stradali u sofra dizabilita` ta' 5%, dik il-Qorti adottat multiplier ta' tmien (8) snin.

Fis-sentenza deciza minn din il-Qorti diversament presjeduta fit-12 ta' Lulju, 2002 [Citazz.

Nru. 326/98GV fl- ismijiet Saviour u Violet Hristov vs Robert Melillo Fenech], il-Qorti imxiet fuq multiplier ta' 8 ghal mara ta' 65 sena.

Ċiv.

minn din il-Qorti diversament presjeduta fl-14 ta' Jannar, 2004 fl-ismijiet Amabile Sciberras Vella vs Anthony Belkhir [Citazz.

Nru. 1123/91 DS], il- Qorti adottat multiplier ta' 8 ghal ragel ta' 62 sena.

"Illi din l-Qorti kif presjeduta fil-kawża fl-ismijiet Emmanuel Muscat Cohen et vs Malta Freeport Terminals et kienet ikkunsidrat illi hemm bzonn ta' certu uniformita` fl-aspett tal-multiplier li huwa meħtieġ sabiex wieħed ikun jaf minn qabel kriterji regolari li għandhom jiġu applikati għal kull każ ipproduċiet skeda dwar il-multiplier li għandu jiġi adoperat.

Minkejja li wieħed għandu jħares lejn iċ-ċirkostanzi kollha tal-każ, tali skeda hija indubbjament ta' utilita' kbira għall-iskopijiet prattiċi ta' determinazzjoni tal-multiplier.

"Wara li l-Qorti qieset dawn il-fatturi, inkluz l-eta` tar-rikorrenti meta sar l-incident – 65 tqis li ghandha tadopera multiplier ta' 6 ghall-kaz in ezami.

Din tista' tidher stramba meta l-incident gara fl-1 ta' Ottubru, 2001 u s-sentenza qedgha tinghata llum izda wiehed irid iqis li l-attur dam sentejn biex fetah il-kawza u kien hemm hafna dewmien minhabba dak li inqala dwar l-esperti medici.

Izda din dejjem trid tinhadem fuq il- bazi tal-aspettattiva tal-hajja lavorativa tal-vittma fil-mument tal-incident – ara Middlesea Insurance Ltd vs. Casolani Stuart1 u Grech Pisani Emanuel vs Cricchiola Patrick P.A. (Imh N. James) 8 ta' Ottubru, 2004 u Sant Portanier Raymond Pro et Xi vs. Scolaro Christopher P.A. (Imh R Urpani) 26 ta' April, 2001 u Bonnett Sammut Alexandra et vs. Muscat Bason Joseph P.A (Imh R Urpani) 25 ta' Jannar, 2001 fejn intqal:

""in-numru ta' snin adottat bhala multiplier m'ghandux ikun bazat fuq l- aspettativa tal-hajja in generali tad-danneggjat izda fuq l-aspettativa tal- hajja in konsiderazzjoni ic-'chances and changes' tal-hajja"."

tal-incident u ghalhekk

"Naturalment f'aspett suggettiv ikun hemm aktar varjazzjoni mill-mod kif wiehed ihares lejn dan u b'hekk l-attur issuggerixxa 9 waqt li l- intervenuta 4 bhala multiplikand.

Qligh ta' l-attur: "Naturalment is-salarju gross huwa ta' importanza fundamentali sabiex il-Qorti tasal għall-konklużjoni dwar kemm huwa dovut in linea ta' danni.

F'kaz ta' self employed dan jiddependi minn fatturi ohra izda l-qorti dejjem taghzel li toqghod fuq l-FS3.

"Il-Qorti tosserva wkoll li persuna li hi pensjonanta xorta għandha s- setgha li jahdem, u din is-setgha għandha wkoll valur ekonomiku.

Fil- kawża fl-ismijiet Sciberras Vella Amabile vs Belkhir Anthony P.A. (Imh.

D. Berry Brincat) 14 ta' Jannar 2004 din il-Qorti stmat tali valur daqslikieku kien bħal paga minima nazzjonali (ara wkoll Francis Said Hollier vs David Psaila Raji P.A. (Imh.

R. Urpani) 21 ta' Marzu, 2002).

Ċiv.

tiġi kkomputata a bażi

"Issa l-attur ma esebixxa ebda FS3 jew dokumenti ohra in sostenn ta' dak li jaqla'.

Għalhekk l-bażi li fuqha għandu jinħadem is-salarju tal- attur Edward sive Teddie Muscat Cohen huwa dak tal-paga minima nazzjonali dakinhar ta' l-inċident, u cioe` dak ta' €116.19 fil-ġimgħa (skond SL 452.71 National Minimum Wage tandard Order).

Għaldaqstant, il-paga annwa bażi għandha €6,041.88.

Madanakollu l-qorti obbligata li izzid ma' dan awment minhabba l-gholi tal-hajja, u b'hekk tistabbilixxi l-figura ta' €6300.

Dizabilita`: "Hawnhekk il-Qorti trid tqis il-persentagg ta' dizabilita` li ssofri l-vittma bhala konsegwenza ta' l-incident, b'mod li tqis in-nuqqas fl-individual industrial efficiency ta' l-attur.

ta'

""Dak li jrid jigi stabbilit ma huwiex il-grad ta' inkapacita` f'sens purament mediku, izda l-effett li l-hsara personali ghandha fuq il-qligh tad- danneggjat.

Ir-riduzzjoni effettiva tal-qligh tista' ma tikkorrispondix mal- grad ta' menomazzjoni fizika tad-danneggjat kalkolat mit-tabib.""

"Ara f'dan is-sens ukoll is-sentenza fl-ismijiet Joseph Fenech Montfort vs Martin Faridi, deciza fit-30 ta' Marzu 1993 (1098/89JSP) per Doepfmer J. Said Scifo; u Belkhir vs Tonkic et, deciza mill-Prim'Awla, Doepfmer J. R. Ezquer Azzopardi, fl-10 ta' Lulju 2003, Citazz.

"Kif inghad mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fid-9 ta' Jannar 1973 fil-kawza Muscat Cohen pro et noe vs Mugliett:

""l-iskop tal-hlas tad-danni huwa dak li terga' tpoggi lil min ikun soffrihom fil-posizzjoni daqs li kieku huwa ma gralu xejn""

"U ghalhekk il-principju applikabbli huwa restitutio in integrum.

"Fil-kawza fl-ismijiet Paul Grech Ellul vs Malta Drydocks (Cit.

Nru. 747/96PS), deciza fis-27 ta' April 2005 mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili per Gamisi Mifsud Attard, inghad:

""Id-determinazzjoni tar-rizarciment hi certament fis- sistema legali taghna ispirata mir-regola stabbilita fl-Artikolu 1045 tal- Kodici Civili.

Fir-rigward tal-lucrum cessans dan jinvolvi t-telf ta' qliegh futur minhabba l-inkapacita`.

Il-ligi mbaghad thalli fid-diskrezzjoni tal- Qorti biex, valjati c-cirkustanzi tal-kaz, ix-xorta u grad ta' linkapacita`, u l-kondizzjoni tal-parti danneggjata, tistabbilixxi s-somma rizarcitorja.

Innegabilment, pero`, il-metodu ta' din il-valutazzjoni tad-dannu lill- persuna minn dejjem ikkostitwiet il-problema l-aktar spinuza, kif hekk jirrizulta minn semplici raffront tad-diversi decizjonijiet in materja.""

"Issa, hu car ukoll li a bazi tal-ligi taghna kwantifikazzjoni tad-danni bil- fors tibqa' f'latudini wiesgha u diskrezzjonali tenut kont tac-cirkostanzi

Ċiv.

kollha tal-kaz, u ghalkemm jezistu principji dawn certament ma humiex assoluti (ara f'dan is-sens Zammit Satariano vs Bonnett pagna 9; u Joseph Muscat Cohen vs Dr. Arturo Avramovic nomine, Prim'Awla, 9 ta' Gunju 1972; u Sciuech vs Muscat Cohen, Prim'Awla tal-Qorti Civili, 11 ta' Mejju 1983).

"Personal injuries huma normalment klassifikati fi tliet kategoriji u cioe` : "a) total wreck cases fejn tirrizulta inkapacita` kompleta ghax-xoghol (eg. severe brain injury), "b) partial wreck cases fejn il-persuna kollha tkun affettwata izda b'differenza mill-kategorija precedenti tibqa' l-kapacita` li tahdem u tgawdi l-hajja (eg. brain injuries resulting in personality change and multiple injuries with grave disfigurement), "c) telf ta' partijiet specifici tal-gisem.

"Inoltre kif intqal fis-sentenza Peter Montilla Castillo vs Anthony Fenech Montfort Micallef-Grimaud, Appell Civili, 15 ta' Jannar 2002:

""Ma hemmx ghalfejn jinghad li d-debilita` permanenti ma kienx necessarju li tkun wahda fizika li timmenoma persuna fil-possibiltajiet tieghu ta' xoghol minhabba limitazzjoni fil-funzjoni ta' xi organu.

Setghet ukoll tkun debilita` psikika li timmanifesta ruhha f'kundizzjoni li negattivament tinfluwenza l-kapacita` ghax-xoghol ta' l-individwu… ""

"Principju iehor ta' importanza kardinali hu dak li hareg minn dak fuq kwotat f'Butler vs Grech Balzan fejn inghad:

""izda l-effett li l-hsara personali ghandha fuq il-qligh tad-danneggjat.""

"Huwa logiku li telf ta' subgha ghal persuna normali huwa kaz differenti minn telf tieghu ghal pjanista; bl-istess mod, telf ta' ghajnejn ghal pilota huwa aktar serju ghal skop ta' lucrum cessans minn telf f'kaz ta' persuna normali.

"F'dan il-kaz, il-kirurgu Charles Riley, inkarigat mill-attur, stabbilixxa dizabilita` permanenti ta' 12%.

L-espert mediku nominat minn din il- Qorti, Ivan Mani, stabbilixxa grad ta' debilita` permanenti ta' 15%. ta' periti medici Is-socjeta` addizzjonali (Mr. Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas, Mr. Massimo Fenech Montfort u Mr.

fil-kawza

Ċiv.

l-provi kollha,

li lill-erba'

Ray Peden), u dawn irrelataw li l-attur qed isofri minn dizabilita` permanenti ta' 3%.

"Fil-kors tal-kawza l-Qorti esprimiet li "tinsab serjament preokkupata ghaliex fir-rapport originali inghata 15% waqt li fl-addizzjonali inghata 3%, u l-Qorti ghandha l-obbligu li taghmel kif fil-fatt sejra taghmel, ezami ghaliex din id-divergenza u mhux sejra tillimita ruhha b'ebda mod biss ghal eskussjoni tal-periti, izda qed taghmilha cara li tirriserva li tipprovdi jkollha quddiemha ulterjorment wara tisma' individwalment jew possibbilment anke (4) esperti kollettivament, kif ukoll li ghalkemm mhux provvdut specifikament fil- Kodici ghal esperti ohra, tirriserva li tiehu l-pariri opportuni jekk ikun il- kaz."

"Il-Qorti waslet ghall-konkluzjoni li hemm bzonn ta' regolamentazzjoni ta' din il-kwistjoni.

F'Malta ma ssibx esperti kemm trid u spiss il-Qorti tiltaqa' ma' din il-problema fejn il-vittma jkun ikkonsulta espert jew tnejn; wara l-qorti tinnomina espert iehor; meta ssir talba ghall-esperti addizzjonali spiss ma jkunx ghad fadal esperti bizzejjed.

Min-naha l- ohra thoss li espert meta jidhol ghal bicca xoghol bhal din, anke jekk ma jkunx ezamina l-kaz partkolari ghandu jsemm jekk fl-ahhar hames snin hu kienx gie imqabbad minn xi parti fuq xoghol iehor.

Il-gustizzja trid mhux biss ssir izda anke tidher li qed issir.

"Il-Qorti qrat ripetutament dak li kitbu l-espert; irriflettiet fit-tul inkluz il- konsegwenzi ta' alterazzjoni tar-rapport ta' esperti medici addizjonali, konxja ta' kemm talbiet simili sejra tiltaqa' maghhom fil-futur, izda ma tistax semplicement toqghod biss fuq l-ahhar rapport u tinjora qisu xejn z-zewg esperti l-ohra.

Ezaminat anke l-obbligu ta' astensjonijiet u talbiet ghar-rekuza izda li dawn necessarjament iridu jsiru fil-bidu tal- kawza jew nomina.

Irriflettiet fit-tul li l-esperti mhix qedghin jaslu ghall- konkluzjonijiet fuq konsiderazzjonijiet totalment soggettivi u dipendenti fuq id-diskrezzjoni

tal-espert mediku, li ma jistghux jigu kontrollati.

amputazzjoni ta' parti mill-gisem, telf ta' ghajn jew mankament simili li

wiehed jista' facilment jirriskontrahom.

Ghalhekk hu ferm aktar

importanti li l-ezercizzju ta' tali diskrezzjoni ma tkunx imtappna b'xi

dubji, ghaliex fil-verita` provi tangibbli li tali diskrezzjoni ma tkunx qed

tigi ezercitata sew hu kwazi impossibbli li jingiebu – ghalkemm li jkollok

divergenza massicca fir-rata ta' dizabilita` hi indikatur li jippreokkupak.

Il-Qorti ghamlet kunsiderazzjonijiet bazati anke fuq principji ta'

Statistika u Matematika.

"Meta ikkunsidrat u irriflettiet fuq il-fatturi kollha thoss li ghandha

tapplika bhal grad ta' dizabilità fizika permanenti globali fil-grad

ta' sitta fil-mija (6%).

fuq kriterji oggettivi

Ċiv.

"L-ammont dovut ikun irid jitnaqqas minhabba l-lump sum payment b'ammont ekwivalenti ghal 20% meta jkunu ghadda zmien qasir mill- event damnuz u s-sentenza finali [Berry Brincat vs Schembri Mc Intyre PA 16 ta' Lulju, 2001].

Fil-kawza Micallef-Grimaud vs Briffa Dimech PA 5 ta' Ottubru, 1993 il-Qorti hasset li minn dan ghandu jonqos xi 2% ghal kull sena ta' dewmien.

Gie wkoll propost li m'ghandux awtomatikament jitnaqqas skond kemm iddum il-kawza:

""jekk id-danneggant ma jkollux htija fid-dewmien tal-kawza, m'ghandux ikun hemm tnaqqis fil-lump sum deduction" – Agius vs Cassar Bonavia 29 ta' Ottubru, 2003.""

"Fil-kawza Mizzi vs Sciberras Vella PA 16-Dic-2004 is-somma giet ridotta bi 18% ghax kienu ghaddew tliet snin, waqt li fil-kawzi Spiteri vs Zammit Bonello Tabona App Civ Sup 16-Mar-1999 u Micallef-Grimaud A vs Briffa Dimech O App Civ Sup 27-Frar-2004, minhabba li ghaddew 8 snin tnaqqas b'10%.

"Izda ghall-kaz in ezami l-incident gara fl-1 ta' Ottubru 2001 u s- sentenza qed tinghata hdax il-sena u nofs wara minhabba li giet intavolata wara sentejn mill-incident u minhabba l-problemi li qamu dwar l-esperti medici.

Fil-fehma tal-Qorti jrid ikun hemm tnaqqis ta' 9%.

Likwidazzjoni ta' l-ammont ta' lucrum cessans: "Ghalhekk il-Qorti trid issa tillikwida l-ammont dovut.

Il-qligh medju annwali ta' l-attur [€6300] inkluz l-gholi tal-hajja.

Irid jitqies multiplier ta' 6.

Dan igib l-ammont ta' €37800; Il-Qorti trid tqis il-grad ta' disabilita` li f'dan il-kaz hu ta' 6% u ghalhekk jammonta ghal €2268;

Wara jrid jitnaqqas 9% tal-lump sum payment u dan iwassal ghal

bilanc ta' €2063.88;

Damnum emergens: "l-attur jinsisti li kawza ta' l-incident bhala damnum emergens sofra madwar Lm250 ghal diversi viziti ghand Mr. Charles Riley u tobba ohrajn, kif ukoll Lm8 ghal kull sessjoni fizjoterapija u jsemmi darbtejn fil-gimgha fizjoterapija.

Isemmi wkoll painkillers ammontanti ghal Lm6 fix-xahar, izda stranament l-attur ma jipproduci ebda ricevuta bhala prova ta' dawn, u ghalhekk minghajr dawn ir-ricevuti l-Qorti tista' tasal biex arbitrio boni viri takkorda s-somma ta' €500.

Ċiv.

"Ghalhekk meta tghodd l-ammont dovut bhala Lucrum Cessans ma' dak dovut bhala Damnum Emergens, dan iwassal ghall-ammont ta' €2563.88.

"Dan kollu jista' jigi facilitat permezz ta' uzu ta' "Excel" billi tintuza l- formola hawn taht:

"E. KONKLUZJONIJIET: "Dwar l-eccezzjoni ta' l-intervenuta li l-azzjoni attrici hija intempestiva, irrita u nulla ghaliex l-attur odjern Edward sive Teddie Muscat Cohen diga' ppropona fil-vesti ta' ko-attur azzjoni ta' l-istess natura ghal danni naxxenti mill-istess incident u bl-istess kawzali li kienet intavolata qabel dik odjerna liema kawza qed tinstema' minn din il-Qorti diversament presjeduta.

C] kienet intavolata fis-26 ta' Settembru, 2003 il-Qorti fuq gja cahdet din l-eccezzjoni ghax il-kawza l-ohra tirreferi ghall-ispejjes tal- vettura waqt li fil-kawza de quo it-talbiet jirreferu ghal-lucrum cessans u damnum emergens.

Ara wkoll D3 hawn fuq.

"Tichad l-eccezzjoni ibbazata fuq ir-responsabbilta` ta' l-incident minhabba dak li intaqal f'D2 hawn fuq.

"Tirreferi ghall-D4 sa D9 hawn fuq u tichad l-eccezzjonijiet l-ohra.

"Tiddikjara lill-konvenut responsabbli ghall-incident stradali li fih safa korrut l-attur fl-1 ta' Ottubru 2001.

"Tillikwida d-danni kollha sofferti mill-attur minhabba dan l-incident fl- ammont ta' €2563.88 .

"Tikkundanna lill-konvenut ihallas lill-atturi d-danni kollha hekk likwidati.

"Spejjez kontra l-konvenut".

Rikors tal-appell tas-soċjeta` intervenuta fil-kawża Elmo Insurance

Ċiv.

Is-soċjeta` intervenuta ħassitha (parzjalment) aggravata bis-

sentenza tal-ewwel Qorti u għalhekk interponiet dan l-appell minnha.

L-aggravju

tagħha

jirrigwarda

il-kwantum

perċentwali tad-debilita` permanenti li addottat l-ewwel Qorti, u cioe` dak

ta' 6%.

Hija taċċenna għall-fatt illi l-ewwel Qorti fis-sentenza tagħha

spjegat li fil-kors tal-kawża2 kienet esprimiet li "tinsab serjament

preokkupata" li l-perit mediku kkonstata diżabilita` permanenti ta' 15%

filwaqt li l-periti mediċi addizzjonali kkonstataw invece diżabilita`

permanenti ta' 3%.

Is-soċjeta` appellanti ssostni li kienet din id-

diskrepanza li wasslet lill-ewwel Qorti biex għolliet il-grad ta' diżabilita`

permanenti li rriskontraw il-periti mediċi addizzjonali minn 3% għal 6%.

Targumenta invece li tali diskrepanza bejn ir-rapporti tal-perit mediku u l-

periti mediċi hija spjegabbli abbażi ta' diversi fatturi, bażikament :

Illi meta l-periti mediċi addizzjonali eżaminaw lill-attur (fl-2008)

laħaq kien hemm proċess naturali ta' ameljorament minn meta kien

eżaminah il-perit mediku (fl-2006);

Ċiv.

Illi għalkemm

il-perit mediku kkonstata

li d-debilita` kellha

konsegwenzi serji fuq il-ħajja tal-attur, dan ma jirriżultax mill-provi, u

adirittura l-attur innifsu xehed fis-sens li d-debilita` ma fixklitux fix-xogħol

tiegħu jew fil-ħajja tiegħu ta' kuljum;

Illi l-konklużjonijiet tal-perit mediku kienu bażati fuq evidenza

soġġettiva (cioe` dak li ngħad lilu mill-attur stess) u mhux fuq evidenza

oġġettiva (cioe` r-riżultanzi tat-testijiet, li ma wrew l-ebda evidenza ta'

korriment iżda biss ta' artrite);

Illi l-periti mediċi addizzjonali qiesu l-fatt li l-attur ibati mill-artrite u

għamlu investigazzjoni akkurata u dettaljata dwar il-ġrieħi li ġarrab l-attur

bħala riżultat dirett tal-inċident;

Illi l-perit mediku invece naqas li jikkonsidra l-artrite fir-rata ta'

Taċċenna wkoll għall-fatt li l-atturi fil-15 ta' Settembru 2008

intavolaw rikors fejn talbu r-rikuża u s-sostituzzjoni tal-perit Frederick

Zammit Bonello Tedesco Triccas minħabba dubju dwar l-imparzjalita` tiegħu (stante

konsulenzi privati li jingħata mis-soċjeta` intervenuta), liema rikors ġie

miċħud mill-ewwel Qorti fit-23 ta' Marzu 2009 meta rriteniet li "raġunijiet

Ċiv.

validi għar-rikuża ma hemmx".

Taċċenna wkoll għall-verbal tas-seduta

tad-19 ta' Ottubru 2011 meta wara li d-difensur tas-soċjeta` intervenuta

vverbalizzat li kemm l-espert Mr Massimo Fenech Montfort u kif ukoll l-espert Mr

Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas ġieli ġew inkarigati mis-soċjeta` intervenuta

biex jirrelatawlha u li hija tħallashom għal kull inkarigu, l-ewwel Qorti

ddikjarat illi:

"Il-Qorti ma tħossx li għandha tiddubita l-kelma ta' Mr Massimo Fenech Montfort u Mr Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas".

Is-soċjeta` intervenuta għalhekk tgħid li tħossha perplessa b'dik il-parti

tas-sentenza fejn l-ewwel Qorti kkummentat illi:

"Il-Qorti tħoss li espert meta jidħol għal biċċa xogħol bħal din, anke jekk ma jkunx eżamina l-każ partikolari għandu jsemmi jekk fl-aħħar ħames snin hu kienx ġie imqabbad minn xi parti fuq xogħol ieħor.

Il-ġustizzja trid mhux biss issir iżda anke tidher li qed issir."

Is-soċjeta` intervenuta tissottometti illi jekk l-ewwel Qorti ma kellha

l-ebda dubju fil-periti mediċi addizzjonali minnha stess nominati, kif

iddikjarat li ma kellhiex, ma kien hemm l-ebda fattur wieħed li jista'

jiġġustifika l-allontament tagħha mill-konklużjonijiet tagħhom.

Risposta tal-appell tal-atturi appellati (10.03.2014)

L-atturi wieġbu biex jgħidu li s-sentenza għandha tiġi kkonfermata

fl-intier tagħha.

Ċiv.

jissollevaw

konsegwenti nullita` tal-appell.

Jaċċennaw għall-fatt li l-konvenut Albert

Bunting ma appellax mis-sentenza u għalhekk l-istess sentenza ġiet

tagħmel stat fil-konfront tiegħu.

Jargumentaw illi s-sentenza ġiet

notifikata lis-soċjeta` intervenuta (s-soċjeta` assiguratriċi tal-konvenut)

skont l-Artikolu 10(1) tal-Kap 104 tal-Liġijiet ta' Malta u għalhekk

tikkostitwixxi titolu eżekuttiv fil-konfront tagħha.

Għaldaqstant isostnu li

s-soċjeta` intervenuta ma setgħetx tintavola appell minn titolu eżekuttiv li

huma diġa` għandhom fil-konfront tagħha.

Iżidu jgħidu li ma jeżistux l-

elementi bażiċi tal-interess ġuridiku fis-soċjeta` appellanti, stante li l-

appell ma joffrilha l-ebda utilita`, ikun x'ikun l-eżitu tiegħu.

jaċċennaw għall-fatt

tnejn mit-tlett esperti

addizzjonali (Mr Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas u Mr Massimo Borg Martin)

jaħdmu għas-soċjeta` intervenuta.

Għalkemm jikkummentaw li "dan l-

episodju poġġa tebgħa kerha f'din il-kawża", din il-kawża ħolqot

"preċedent" biex dak li seħħ f'din il-kawża ma jerġax jirrepeti ruħu u jekk

esperti maħtura mill-qorti jkunu qed jieħdu inkarigi minn xi parti fil-kawża

dan għandhom jiddikjarawh mill-bidunett.

Fit-tielet lok jaċċennaw għall-fatt li l-perit mediku ex parte Charles

Riley u l-perit mediku Ivan Mani taw rati ta' diżabilita` viċini għal xulxin

(12% u 15% rispettivament).

Huma jikkontestaw l-argument tas-soċjeta`

Ċiv.

intervenuta illi l-rata tad-diżabilita` li taw l-esperti addizzjonali (3%) kienet

minħabba meljorament fil-kundizzjoni tal-attur.

Jagħmlu wkoll referenza

għax-xiehda ta' Mr Ray Peden, li fi kliemhom huwa l-uniku espert mediku "li

jissodisfa s-subjective test tal-imparzjalita`" (għaliex kuntrarjament għal

Mr Zammit Bonello Tedesco Triccas u Mr Fenech Montfort ma jaħdimx għas-soċjeta` intervenuta)

u jaċċennaw (inter alia) għal dik il-parti tax-xiehda tiegħu fejn qal li fil-

maġġor parti jaqbel ma dak li kkonkluda l-espert mediku Mr Mani, u

li għalkemm rapport ta' periti addizzjonali jinkiteb mill-leader jew chairman

tal-grupp "Neskludi li jiena kont leader."

Għal dawn ir-raġunijiet kollha jsostnu li l-appell tas-soċjeta`

intervenuta għandu jiġi miċħud bl-ispejjeż kontra tagħha.

KONSIDERAZZJONIJIET:

Il-validita`/proponibilita` o meno tal-appell tas-soċjeta`

Din il-Qorti ser tibda' biex tikkonsidra l-kwistjoni tan-nullita`/

improponibilita` tal-appell tas-soċjeta` intervenuta li ġiet sollevata mill-

Kif fuq spjegat, l-atturi jargumentaw illi :

ladarba l-konvenut ma appellax mis-sentenza u s-sentenza ġiet

Ċiv.

notifikata lis-soċjeta` intervenuta (is-soċjeta` assiguratriċi tal-konvenut) ai

termini tal-Art 10(1) tal-Kap 104 (Ordinanza dwar l-Assigurazzjoni ta'

Vetturi bil-Mutur għar-Riskji ta' Terzi Persuni) mela allura huma diġa`

għandhom titolu eżekuttiv fil-konfront tagħha;

ma jeżistux l-elementi bażiċi tal-interess ġuridiku fis-soċjeta`

Ta' rilevanza sostanzjali għal din il-kwistjoni hija s-sentenza

mogħtija minn din il-Qorti tal-Appell Superjuri fit-8 ta' April 1960 fil-kawża

fl-ismijiet "Joseph Carabez v. Paul Attweger".

Il-każ kien jirrigwarda

inċident awtomobilistiku bejn żewġ muturi misjuqa mill-kontendenti.

L-

attur intavola l-kawża kontra l-konvenut għad-danni li huwa sofra bħala

riżultat tal-inċident, li skont hu kien jaħti unikament għalih il-konvenut.

L-

ewwel Qorti laqgħet it-talba tiegħu.

Il-konvenut intavola appell għalkemm

imbagħad ma kompliehx.

Is-soċjeta` assiguratriċi ta' Paul Attweger

ipprevalixxiet ruħha mill-appell tal-konvenut u appellat bħala terz

interessat (stante li ai termini tal-Kap 165, illum Kap 104, kellha tħallas

Hija sostniet li l-attur kien ukoll ikkontribwixxa għall-inċident

u konsegwentement talbet li s-somma likwidata in linea ta' danni tiġi

Il-qorti rriteniet u insenjat is-segwenti (enfasi ta' din il-Qorti):

"L-appellant Muscat Bason nomine3 ġieb 'il quddiem dan l-appell bħala

3 Michael Attard Ltd, rappreżentanta f'Malta ta' "Car & General Insurance Co. Ltd"

Ċiv.

terz interessat, in bażi għall-Artikolu 2344 tal-Liġijiet Proċedurali (Kap 15 Ed.

Ix-xiehda ta' Jaggers Marmara, fol 78, tassoda dan l-interess, inkwantokke` jirriżulta minnha li l-konvenut Attweger kien assikurat mal-kumpanija appellanti b' Act Policy, u r-riskju assikurat huwa dak ta' indennizz pagabbli legalment "in respect to death or bodily injury to any person".

Din il-kumpanija kif inhu ammess fil-petizzjoni tal-appell, ġiet debitament informata bl- azzjoni tal-attur b'ittra uffiċċjali tal-ewwel ta' April 1957 għall-finijiet tal-Art 10(2) (a) Kap 165 Ediz.

Dan il-fatt ikompli jassoda l- interess tal-kumpanija li tinterponi appell taħt l-Aritkolu 234 fuq imsemmi; għaliex bħala effett ta' dik l-intima, s-sentenza ssir operattiva fil-konfront tagħha fit-termini tal-Art.

10 fuq ċitat; u għalhekk il-kumpannija, in vista tar-responsabbilta` tagħha, għandha l-interess, li jekk jidhrilha, timpunja s- sentenza; "Ikkunsidrat; "Proċeduralment hemm żewġ riljevi li jixraq li jsiru.

L-ewwel, illi ma hix eżatta d-dikjarazzjoni tal-kumpannija appellanti Ii hi qegħda tipprevalixxi ruħha min-nota tal-appell li kien għamel il-konvenut fit-22 ta' Diċembru 1959, għaliex proprjament dak id-dritt li wieħed jipprevalixxi ruħu minn skrittura ta' litigant ieħor hu riservat għall- parti 'avversa', mentri l-kumpanija appellanti għandha l-istess interess tal-konvenut Monreal li għamel in-nota (Kollez.

Del resto il-kumpannija għamlet in-nota tal-appell tagħha fi żmien utli, u għalhekk m'hemmx bżonn li hi tipprevalixxi ruħha minn dik tal-konvenut Monreal.

It-tieni, malament il-konvenut Attweger, fir-risposta tiegħu fol 76 jgħid li hu jirrimetti ruħu għall-eċċezzjonijiet sottomessi quddiem il-Qorti tal- ewwel istanza ("ipsis verbis").

Hu infatti għad li ppreżenta n-nota tal-appell fol 68, imbagħad ma kompliex l-appell; u għalhekk għandu jitqies akkwijexxenti għas-sentenza appellata (App.

2.XII.'57; ara wkoll Kollez.

V, 46); u per konsegwenza ma jistax jiġi mismugħ jeleva l-kontestazzjoni kontenuta fin-nota tal-eċċezzjonijiet fol.

Din l-Qorti taqbel mal-pożizzjoni addottata fis-sentenza suċitata: u

cioe` li s-soċjeta` assiguratriċi li ai termini tal-Kap 104 hija obbligata

tħallas is-somma flus lit-"terza persuna" li favurha tkun ingħatat is-

sentenza, għandha interess (ġuridiku) tappella kontra l-imsemmija

4 Illum Art 236 tal-Kap 12

Ċiv.

L-interess tagħha huwa wieħed dirett, leġittimu u attwali

għaliex wara kollox hija dik il-persuna li ser ikollha tħallas lill-attur

kwalisiasi somma li tiġi likwidata f'każ li jirriżulta li għall-inċident

awtomobilistiku huwa responsabbli l-konvenut li huwa assigurat magħha.

Irrispettivament minn jekk tali soċjeta` assiguratriċi kinitx ukoll interveniet

fil-kawża, hija għandha dritt tappella mis-sentenza bħala terz interessat.

In oltre, tali dritt ta' appell jeżisti indipendentement minn jekk appella jew

ma appellax il-konvenut.

Veru li n-notifika tas-sentenza da parti tal-atturi

lis-soċjeta` assiguratriċi skont l-Artikolu 10(1) tal-Kap 104 tikkostitwixxi

titolu esekuttiv kontra l-istess soċjeta` assiguratriċi, iżda l-Artikolu 10(2)

jipprovdi li l-ebda somma m'għandha titħallas mill-assiguratur b'effett ta'

sentenza "sakemm l-esekuzzjoni tagħha tibqa' sospiża sakemm jinqata'

Dan qed jingħad għaliex skont il-verbal tat-3 ta' April 2017 (fol

331) "Is-soċjeta` appellanti ħallset dak dovut lill-appellati Borg skont is-

Huwa utili li ssir ukoll riferenza għas-sentenza mogħtija mill-Qorti

tal-Appell Inferjuri fit-28 ta' April 2004 fil-kawża fl-ismijiet "Fogg

riferenza għas-sentenza Aquilina v. Monreal appena ċitata minn din il-

Qorti u tissottolineja d-differenzi taċ-ċirkostanzi bejn każ u ieħor.)

noe et v. Tabone, is-soċjeta` assiguratriċi tal-vettura misjuqa mill-

konvenut kienet talbet li tintervjeni fil-kawża permezz ta' rikors, liema

Ċiv.

rikors baqa' ma ġiex dekretat.

Il-konvenut ammetta t-talba (cioe` li kien

unikament responsabbli għall-inċident awtomobilistiku) u l-ewwel Qorti

laqgħet

it-talba attriċi u ddikjarat

lill-konvenut bħala unikament

responsabbli għal-inċident u għad-danni konsegwenzjali.

Is-soċjeta`

assiguratriċi appellat mis-sentenza: l-aggravju tagħha konsistenti fil-fatt li

l-ewwel Qorti ppronunzjat is-sentenza mingħajr ma ddeċidiet fuq ir-rikors

sabiex tiġi ammessa in statu et terminis.

Hija sostniet, dejjem fuq l-istess

tema, li qua assiguratriċi tal-vettura misjuqa mill-konvenut u in vista li ġiet

debitament notifikata skont il-Kap 104 hija kellha interess fil-kawża, billi

setgħet tiġi esegwita direttament fil-konfront tagħha.

Il-Qorti tal-Appell Inferjuri pero` osservat li s-soċjeta` assiguratriċi

ma kinitx qed tikkontesta r-responsabbilta` għall-inċident (u lanqas ma

jirriżulta li kienet qed tikkontesta l-kwantum tad-danni).

argument tas-soċjeta` assiguratriċi kien jirrigwarda l-fatt li l-polza tal-

assigurazzjoni kellha restrizzjoni relattiva għall-eta` ta' min ikun qed isuq

il-vettura.

Il-Qorti pero` rriteniet li s-soċjeta` assiguratriċi xorta waħda

kienet obbligata tindennizza lit-terz danneġġjat għall-ħsarat (ai termini tal-

Artikolu 12(1) tal-Kap 104) u li se mai kellha dritt ta' rivalsa kontra l-

Għalhekk irriteniet li l-pożizzjoni tal-Qorti tal-Appell

Superjuri fil-kawża Carabez v. Attweger (fejn qalet li s-soċjeta`

assiguratriċi tal-konvenut kellha interess biex tappella) ma kinitx

applikabbli għall-każ.

Enfasizzat li apparti l-fatt li r-restrizzjoni fil-polza ta'

Ċiv.

"l-eta` ta' min ikun qed isuq il-vettura" ma kinitx statutorjament prevista

taħt l-Artikolu 12(1) fiż-żmien tal-każ Carabez v. Brigar, is-soċjeta`

assiguratriċi fil-każ Aquililina v. Attweger kienet qed tikkontesta r-

responsabbilta` għall-inċident, mhux bħal fil-każ li kellha quddiemha

(Fogg noe et v. Tabone), fejn kif ingħad, il-kwistjoni kienet tirrigwarda r-

restrizzjoni fuq il-polza.

Skont l-Artikolu 12(1) ir-restrizzjonijiet fil-polza

elenkati fl-istess Artikolu 12(1) m'għandhom l-ebda effett fir-rigward tar-

responsabbiltajiet li għandhom ikunu koperti mill-polza taħt l-Artikolu 4(1)

b'dan li kull somma mħallsa mill-assiguratur biex tiġi sodisfatta r-

responsabbilta` ta' persuna koperta bil-polza, tista' minnu tittieħed lura

mingħand dik il-persuna.

Il-Qorti tal-Appell Inferjuri fil-fatt issottolineat li

l-interess li kellha s-soċjeta` assiguratriċi kien biss wieħed ex post facto

għall-ħlas tar-riżarċiment fil-konfront tal-konvenut (abbażi tar-restrizzjoni

fuq il-polza) u għalhekk ma kellhiex l-interess ġuridiku neċessarju biex

tintervjeni fil-kawża jew tappella mis-sentenza.

"… is-socjeta` assikuratrici hija obbligata li tindennizza lit-terz danneggjat ghall-hsarat sofferti u dan nonostante kwalunkwe restrizzjoni fil-polza tal-assikurazzjoni relattiva "ghall-eta` ta' min ikun qed isuq il-vettura" subparagrafu (f) ta' l-Artikolu 12(1).

Ir- rimedju akkordat mil-ligi lis-socjeta` assikuratrici hu biss wiehed ta' rivalsa kontra l-persuna assigurata.

"Din is-sitwazzjoni ma kienetx statutorjament prevvista taht il-Kap 165 kif kien qabel ma nbidel u sar il-Kap 104 attwali u allura s-sentenza fuq accennata tat-8 ta' April 1960 in re "Aquilina –vs- Monreal" trid tinqara fil-parametri tal-ligi kif kienet dakinhar.

Dippju f'dak il-kaz ir-raguni avvanzata kienet ghal kollox distinta minn dik tal-kaz prezenti billi hemm is-socjeta` assikuratrici riedet tikkontesta r-responsabilita` ghall- kollizjoni, dak li mhux qed jintalab fl-appell odjern mis-socjeta`

5 Ir-restrizzjoni ta' "L-eta' ta' min ikun qed isuq il-vettura" iddaħħlet fl-Artikolu 12(1) permezz tal-Att XLI (1986)

Ċiv.

"Rigwardata allura l-kwestjoni mill-ottika tal-istat attwali tal-ligi fil- Kap 104 hu car illi s-socjeta` appellanti m'ghandhiex dak l-interess l-appell taghha.

Dan ghaliex hi attwali sabiex tiggustifika m'ghandhiex interess dirett fil-kreditu li s-socjetajiet appellati ghandhom fil-konfront tal-konvenut.

Imbaghad lanqas ma tezisti jew theddida ta' l-ebda vjolazzjoni attwali fl-istat prezenti vjolazzjoni attwali tad-dritt kompetenti mis-socjeta` appellanti.

Dritt li hu konservat u mhares lilha mil-ligi entro parametri ben definiti.

"Tajjeb li nigi notat f'dan il-kuntest illi l-interess merament ipotetiku ma huwiex accettabbli in kwantu ma humiex ammissibbli rikonjizzjoni ta' drittijiet jew kundanni preventivi 'ad futurum'.

Tghodd fir-rigward l- osservazzjoni denotata fis-sentenza fl-ismijiet "Conte.

"Jonqos allura fl-opinjoni konsiderata ta' din il-Qorti l-interess reali u attwali fis-socjeta` appellanti biex tipproponi l-appell minnha ntavolat.

Minn dak dezunt mill-Kap 104 huwa ovvju illi l-Qorti ma tistax tittrattjeni talba li tippermetti lis-socjeta` appellanti biex, kif jinghad minnha, l- kundanna mposta fuq il-konvenut fis-sentenza appellata ma tkunx tista' tigi rizarcita direttament minnha.

Anke jekk talvolta s-socjeta` appellanti ghandha raguni serja u valida biex il-polza ma tirrispondiex fil-kuntest minnha prospettat din l-istess raguni, kif fuq manifest skond it-test tal-ligi, ma tistax tarresta d-dritt tat-terz danneggjat.

"Huwa mbaghad ukoll evidenti hafna illi fuq il-bazi tal-istess kontenzjoni sostenuta minnha, u l-Qorti tenfasizza dan l-aspett partikolari f'dan il- kaz, l-istess socjeta` appellanti ma setghetx lanqas tissodisfa lill-Qorti li kellha "interess" tintervjeni fil-gudizzju a norma tal-Artikolu 960 tal-Kap 12 billi din ma setghetx, fuq dik il-bazi, tiddemostra interess sostanzjali u reali, imma biss interess derivattiv fl-ezitu.

Interess li l-ligi specjali

(Kap 104) tirrizervalha biss 'ex post facto' l-hlas tar-rizarciment u fil-

konfront tal-persuna assigurata. (enfasi ta' din il-Qorti)".

Jiġi enfasizzat li fil-każ odjern is-soċjeta` appellanti Elmo Insurance

Ltd qed tappella fuq il-kwantum tal-grad tad-diżabilita` tal-attur, fattur li

jaffettwa s-somma li l-konvenut jiġi kkundannat iħallas, u li effettivament

hija esegwibbli kontriha, u allura jirriżulta li għandha interess dirett,

leġittimu u attwali, biex tintavola l-appell.

(L-interess tas-soċjeta`

Ċiv.

assigurattriċi fil-każ Fogg noe et v. Tabone, invece, ma kienx hekk dirett,

leġittimu u attwali, iżda kien jirrigwarda l-ħlas tar-risarċiment mingħand il-

konvenut abbażi tar-restrizzjoni fil-polza.)

Stabbilit għalhekk li l-appell odjern tas-soċjeta` assiguratriċi Elmo

Insurance Ltd mhux improponibbli jew null, din il-Qorti ser tgħaddi biex

tikkonsidra l-aggravju tagħha rigwardanti r-rata ta' diżabilita` ta' 6%

addottata mill-ewwel Qorti.

B: Ir-rata ta' diżabilita` ta' 6%: eċċessiva jew le?

L-attur ġie eżaminat minn ħames esperti mediċi:

Il-perit ex parte Mr Charles Riley li kkonkluda li d-diżabilita` fiżika

tal-attur hija ta' 12%;

Il-perit nominat mill-qorti Mr Ivan Mani, Ii kkonkluda li d-

diżabilita` fiżika tal-attur hija ta' 15%; u

It-tliet periti addizzjonali nominati mill-qorti, Mr Frederick Zammit Bonello

Tedesco Triccas, Mr Massimo Fenech Montfort u Mr Ray Peden li kkonkludew li d-diżabilita`

fiżika tal-attur hija ta' 3%.

Ċiv.

L-ewwel Qorti fis-sentenza tagħha qalet li qrat ripetutament dak li

kitbu l-esperti u li rriflettiet fit-tul fuq il-konsegwenzi ta' alterazzjoni tar-

rapport ta' esperti mediċi addizzjonali, iżda stqarret li ma setgħetx

sempliċiment toqgħod fuq l-aħħar rapport u "tinjora qisu xejn" liż-żewġ

esperti l-oħra.

Ikkonsidrat ukoll li l-obbligu tal-astenzjonijiet u t-talbet tar-

rikuża għandhom isiru fil-bidu tal-kawża jew nomina.

Qieset li l-esperti

"mhux qegħdin jaslu għall-konklużjonijiet tagħhom tant fuq kriterji

oġġettivi, iżda fuq konsiderazzjonijiet totalment soġġettivi u dipendenti fuq

id-diskrezzjoni tal-esperti mediku, li ma jistgħux jiġu kkontrollati."

Wara li

għamlet konsiderazzjonijiet bażati anke fuq prinċipji ta' statistika u

matematika, ħasset li kellha tapplika bħala grad ta' diżabilita` fiżika

permanenti globali dak ta' 6%.

In vista tal-aggravju tas-soċjeta` appellanti, din il-Qorti fliet bir-

reqqa t-tliet rapporti mediċi:

Ir-rapport tal-perit ex parte Mr Charles Saint-Aude (12%)

(Data tal-eżami: 08.10.2001, 01.11.2001, 08.01.2002, 04.02.2002)

Ċiv.

Huwa osserva li mit-testijiet radjoloġiċi li saru fuq is-"cervical spine" ma

rriżultax li kellu ksur, u rriżulta li kellu "spondylosis" u "spondylo-arthrosis"

Qal li fl-opinjoni tiegħu bħala riżultat dirett tal-inċident l-attur sofra minn

"flextion injury to his neck" bil-konsegwenza ta "a nerve root irritation to

Ċiv.

Ir-rapport tal-perit tal-qorti Mr Ivan Hampton (15%)

(Data tal-eżami 28.11.2006)

Mr Mani rraporta li l-attur kien qed jilmenta minn "uġigħ fl-għonq,

uġigħ li mill-għonq jinżel għad-driegħ tal-lemin, tnemnim fis-swaba tax-

xellug, problemi biex jorqod minħabba l-uġigħ, jieħu pilloli kontra l-uġigħ

Mill-eżami li għamillu kkonstata li l-attur ħass uġigħ meta misslu r-rukkelli

C4-Th1, Th12-L5, u l-għerq tal-biceps tal-lemin.

Osserva li l-movimenti

fl-għonq u d-dirgħajn huma ristretti u jikkaġunaw uġigħ.

Huwa qies li t-testijiet radjoloġiċi li sarulu fl-2001 (fiż-żmien tal-inċident)

ma jurux ksur/korriment, iżda juru evidenza ta' artrite fil-jogi ta' wara r-

rukkelli ta' C4-C6.

kkonkluda

li bħala

riżultat

tal-inċident

"hyperflexion/extension injury tal-għonq" u li sa meta invistah kien għadu

Ċiv.

jbati l-konsegwenzi.

Ikkonkluda li beda jsofri wkoll minn tendinite fl-ispalla

tal-lemin li ma tjibitx minkejja t-trattament.

Żied jgħid li "Is-sintomi li qed

iħoss minn għonqu qed jikkaġunaw kompressjoni fuq nerv li jinżel fid-

driegħ tal-lemin.

Dan kellu konsegwenzi serji fil-ħajja ta' kuljum tas-sur

Huwa ma jistax iqatta' ħinijiet twal f'pożizzjoni waħda kemm bil-

wieqfa jew bil-qegħda.

Għalhekk xogħlu bħala prodjuser ta' programm

fuq it-television. (sic) Apparti hekk għandu wkoll problemi biex jagħmel

attivitajiet ta' kuljum.

Għandu problemi biex jorqod u juża sa erba'

mħadded.

Studji li saru juru li f'każi bħal dawn wara ħmistax-il sena aktar

minn erbgħin fil-mija (40%) ta' pazjenti jibqgħu isofru minn sintomi

Huwa in vista ta' dan kollu qal li kien tal-opinjoni

li l-attur għandu diżabilita` permanenti ta' 15%.

Ir-rapport tal-periti addizzjonali8 (3%)

(Data tal-eżami: 03.09.2008)

Il-periti rraportaw li l-attur kien ilmenta li bħala riżultat tal-inċident baqa'

jħoss "1.

Uġigħ f'ġenb jew ieħor t'għonqu, li jħossu biss meta jgħajja per

eżempju meta jsuq sagħtejn jew tlieta, jew wara ġurnata ta' xogħol.

Bil-

lejl dan l-uġigħ spiss iqajmu.

Qalilna li dan l-uġigħ ma jmur imkien minn

għonqu, cioe` ma jirradjax għal bnadi oħra ta' ġismu u lanqas ma jħoss xi

Ċiv.

jew jagħtas."

tnemnim meta juġgħu għonqu.

Uġigħ tul dahru kollu meta jgħajja.

l-uġigħ jiżdied mal-mixi u meta jintlewa iżda mhux effettwat meta jisgħol

Mill-eżami li għamlulu kkonstataw li l-moviment f'għonqu kien ristrett bin-

nofs, u dan f'kull direzzjoni għaliex fil-limitu ta' kull moviment ġie preċipitat

uġigħ fil-muskolu trapezius tan-naħa l-oħra.

Żiedu jgħidu pero` li "aħna

nnutajna ukoll li waqt ħin ieħor tal-eżami meta kien aljenat u kien qiegħed

isir l-eżami ta' parti oħra, Muscat Cohen ħarrek għonqu bla restrizzjoni jew

limitazzjoni."

Osservaw li l-attur ħass uġigħ (tenderness) meta missew fuq kull rukkell

minn T2 sa C1, inkluż l-iskutella ta' rasu, fuq il-muskoli supraskaplari u

trapezius taż-żewġ naħat.

Osservaw ukoll li l-attur ħass uġigħ meta

għolla d-dirgħajn 'il barra (abduction) jew 'il quddiem (flexion).

Osservaw ukoll li ħass uġigħ (tenderness) meta missew l-irkiekel bejn T8

u S3 (ix-xewka ta' dahru), meta missew il-muskoli fuq iż-żewġ naħat tax-

xewka fuq l-istess medda u s-sacroiliac triangle tal-lemin.

Huma qiesu t-testijiet radjoloġiċi li sarulu fl-2001 u kkonstataw li ma kien

hemm l-ebda ksur pero osservaw li kellu artrite qawwija tul l-irkiekel tal-

għonq u wkoll "degenerative disc disease" fil-livelli C3/4, 4/5, 5/6, u 6/7.

Ċiv.

Huma aċċennaw għall-fatt li l-attur kellu artrite qawwija f'għonqu qabel l-

inċident.

Għalkemm ikkonstataw li kellu uġigħ fuq l-ewwel disa' rkiekel u

fuq l-aħħar tlettax-il rukkell, u wera nuqqas ta' ħass b'tajjara fid-driegħ tal-

lemin fid-distribuzzjoni ta' tliet "dermatones" u fi tnejn tar-riġel tal-lemin,

ikkummentaw illi "din il-pluralita` ta' uġigħ fl-irkiekel u fid-dermatones

tissuġġerixxi kontribut soġġettiv."

Qalu li l-eżami kliniku ftit li xejn wera

xhieda oġġettiva ta' nuqqas ta' funzjoni.

Qalu li kienu tal-fehma li s-

sintomi li jilmenta minnhom l-attur "huma prinċipalment dovuti għall-artrite

qawwija f'għonqu" u li "l-iskoss qawwi li ġarrab seta' biss jawmenta l-

istess artrite (li kienet diġa teżisti) u sintomi relatati magħha."

Huma għalhekk ikkonkludew li r-rata ta' diżabilita` li l-attur sofra bħala

riżultat tal-inċident huwa ta' 3%.

Qabel xejn, din il-Qorti jidhrilha li hu opportun tikkummenta dwar

il-kwistjoni li nqalgħet fil-mori tal-kawża fir-rigward tal-fatt li tnejn mill-periti

addizzjonali (Mr Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas u Mr Massimo Fenech Montfort) ġieli

ħadmu fuq inkarigu tas-soċjeta` appellanti.

F'dan ir-rigward l-ewwel Qorti

fis-seduta tad-19 ta' Ottubru 2011 diġa` ddikjarat li ma kellhiex għalfejn

tagħhom.

Għalhekk għalkemm

fis-sentenza

kkummentat li l-ġustizzja trid mhux biss issir iżda wkoll tidher li qed issir,

u li hija tal-fehma li meta espert li jkun nominat mill-qorti għandu jiddikjara

Ċiv.

jekk fl-aħħar ħames snin kienx tqabbad minn xi parti fuq xogħol ieħor, dan

m'għandux jitqies bħala xi dubju fuq l-integrita` tar-rapport tal-periti.

Din il-Qorti eżaminat bir-reqqa x-xiehda tal-attur innifsu.

tiegħu (datat 28 ta' Jannar 2005) huwa qal li baqa' ma rkuprax mill-

korriment li sofra u baqa' jbati minn uġigħ qawwi u kroniku li kultant ikun

insapportabbli.

Xehed li mill-inċident baqa' qatt ma raqad sew minħabba

l-uġigħ u li jieħu l-painkillers kuljum.

Qal li meta jmur għall-fiżjoterapija

jħossu aħjar.

Kontro-eżaminat (fil-15 ta' Mejju 2006) qal li jeskludi li qabel

l-inċident kellu problemi f'dahru u li kellu bżonn xi kura tat-tobba.

Kuntrarjament, għalhekk, għal dak li ssostni s-soċjeta` appellanti,

mhux minnu li l-attur xehed fis-sens li d-debilita` li sofra ma fixklitux fix-

xogħol tiegħu jew fil-ħajja ta' kuljum.

Huwa invece qal li baqa' jbati minn

uġigħ kroniku li jimmaniġġja bil-painkillers u bil-fiżjoterapija, u li qatt ma

reġa' raqad tajjeb mill-inċident 'il quddiem.

Din il-Qorti pero` qieset ukoll li, kif tajjeb ikkummentat l-ewwel Qorti,

il-konklużjonijiet tal-esperti huma (neċessarjament, minħabba n-natura

tad-diżabilita`

lamentata mill-attur) msejsa

fuq konsiderazzjonijiet

soġġettivi u mhux oġġettivi, cioe` huma bbażati fuq dak li qalilhom li kien

qed iħoss l-attur.

Fil-fatt, xi ftit jew wisq, huwa mistenni li l-persuna li tkun

għamlet azzjoni bħal ma hija din odjerna tesaġera s-sintomi li tkun qed

Ċiv.

tħoss.

Kif anke kellha l-opportunita` din il-Qorti tikkummenta fis-sentenza

tas-26 ta' April 2013 fil-kawża fl-ismijiet "Francis Fenech Montfort et v. Midolo

"...dejjem se jkun hemm xi ftit tal-element tad-dubju fir-rigward tal- veraċita` ta' dak li jkun qed jgħid il-pazjent.

Xi ftit jew wisq hemm it- tendenza li l-affarijiet jiġu esaġerati da parti tal-pazjent li jaf ben tajjeb li iktar ma r-rata tad-diżabilita` tkun kbira iktar għandu ċans li jagħmel gwadann finanzjarju."

Jidher li l-attur odjern ukoll ittanta jkabbar xi ftit is-sitwazzjoni.

Fil-

fatt Mr Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas, wieħed mill-periti addizzjonali, fix-

xiehda tiegħu tad-9 ta' Marzu 2012 aċċenna għall-fatt li meta kienu

qegħdin jeżaminawlu għonqu, u allura l-attur kien qed jikkonċentra fuq

għonqu, ħallihom idawwruh biss sa 30° (fejn in-normal huwa 65°) filwaqt

li meta kienu qed jeżaminawlu parti oħra (u cioe` kien aljenat) it-tlieta li

huma (inkluż Mr Ray Muscat Cohen) innutaw li kien ċaqlaq għonqu iżjed minn

qabel, "...ovvjament jiena ninnota illi għonqok issa qed tħarrku ħafna iktar

milli ħallejtni...."

Dan il-fatt, kif fuq spjegat, tniżżel fir-rapport tagħhom fejn

ġie indikat li "ħarrek għonqu bla restrizzjoni jew limitazzjoni".

jispjega illi r-rapport ikun ġie bbażat fuq diskussjonijiet li jkunu għamlu t-

tliet periti wara li l-pazjent ikun telaq mill-kamra "u għalhekk, ovvjament,

li dan il-punt kien ġie diskuss".

Dwar dan il-punt, Mr Ray Muscat Cohen, fix-xiehda tiegħu tad-19 ta'

Novembru 2010 quddiem l-Assistent Ġudizzjarju xehed li "ma jiftakarx"

jekk huwa personalment rax lill-attur "iħarrek għonqu bla restrizzjoni" kif

Ċiv.

ġie ndikat fir-rapport tal-periti perizjuri.

Pero` qal li "kieku ħarrek għonqu

sa 50% ngħid li probabbli ma konniex nużaw il-kliem 'bla restrizzjoni'".

Dr Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas, mistoqsi kif jista' jispjega d-

diskrepanza fil-figuri bejn ir-rapport tal-periti addizzjonali u dak taż-żewġ

periti l-oħra qal li hemm diversi raġunijiet, iżda qal li ħafna drabi d-

differenza tkun dovuta għat-trapass taż-żmien u cioe` l-pazjent ikun mar

Madanakollu din il-Qorti tosserva li fit-tliet rapporti ġew

indikati bejn wieħed u ieħor l-istess sintomi u uġigħ, u għalhekk jidher li

d-differenza kienet iktar kwistjoni ta' opinjoni u ta' interpretazzjoni.

naħa waħda l-espert ex parte u l-espert tal-qorti (minkejja li kkonstataw li

l-attur diġa` kellu artrite sostanzjali) it-tnejn ikkonkludew li l-inċident

ikaġuna flexion injury fl-għonq u tendinite, filwaqt li l-esperti

addizzjonali nsistew li l-uġigħ lamentat mill-attur huwa prinċipalment

dovut għall-artrite, u li l-inċident seta' biss awmenta l-artrite u s-sintomi

tagħha.

Meqjusa dawn il-konsiderazzjonijiet kollha, din il-Qorti ma tħossx li

għandha tiddipartixxi mill-konklużjoni tal-ewwel Qorti u jidhrilha li l-

applikazzjoni tal-persentaġġ ta' 6% huwa wieħed ġust u ekwu u dan anke

jekk wieħed jieħu in kont it-tendenza ta' pazjent f'każijiet bħal dawn li

jesaġera xi ftit l-uġigħ, kif fuq spjegat.

Ma jirriżultax li qabel l-inċident l-

attur kien qed isofri minn xi uġigħ f'għonqu bħala riżultat tal-artrite, u allura

Ċiv.

anke jekk, kif qed jgħidu l-periti addizzjonali, l-inċident "seta' biss"

awmenta l-artrite u s-sintomi tagħha (u mhux ikkaġuna "injury" per se kif

isostnu l-ewwel żewġ esperti) xorta jibqa' l-fatt li l-attur beda jsofri l-

uġigħ bħala konsegwenza tal-inċident.

Għal dawn il-motivi, tiċħad l-appell tas-soċjeta` appellanti u

L-ispejjeż ta' dan l-appell għandhom jitħallsu mill-istess soċjeta`

Giannino Micallef-Grimaud Macelli Noel James Podesta

Imħallef

Deċide

Joseph Sciberras Vella Prim Imħallef

Deputat Reġistratur rm

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


BORD LI JIRREGOLA L-KERA

Illum, 14 ta' Dicembru, 2018

Ra r-rikors promutur li jghid hekk:

"Illi l-esponenti kien kera lill-intimata il-fond gewwa Victoria

Flats, Flat 8, Triq Luqa Briffa, Fleur-de-Lys, Birkirkara li kien jiggedded xahar

b'xahar u li kien jithallas xahar bil-quddiem fl-ammont ta' mitejn u

tlieta u tletin euro (€233) fix-xahar u dan bi ftehim verbali madwar

ghaxar snin ilu;

Illi l-esponenti informa lill-intimata f'Settembru 2018 li ma kien

bil-hsiebu jgedded il-kera wara l-ahhar ta' Settembru 2018 u

ghalhekk il-kirja giet terminata fit-30 ta' Settembru 2018;

Illi ghalkemm din il-kirja issa giet tterminata, l-intimata naqset

ukoll li wara t-terminazzjoni tal-kirja tghaddi lura lis-sid il-fond

lilha mikri wara l-skadenza tat-terminu tal-kirja;

Illi ghalhekk l-intimata qed iddetjeni l-fond tar-rikorrenti minghajr

titolu fil-ligi;

Ghaldaqstant, ir-rikorrenti jitlob bir-rispett lil dan l-Onorabbli Bord

Jiddeciedi u jilqa' t-talba guramentata tar-rikorrenti minghajr

tal-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-kiri ta' Bini (Kap 69)

in vista tal-hawn fuq dikjarazzjoni guramentat kif ukoll skont

d-dikjarazzjoni guramentata hawn annessa u mmarkata bhala

Tikkundanna lill-intimata sabiex fi zmien qasir u perentorju

tizgombra mill-fond Flat 8, Victoria Flats, Triq Luqa Briffa,

Fleur-de-Lys, Birkirkara u tawtorizza lill-esponenti jirriprendi l-pussess tal-

Bl-ispejjez kontra l-intimat u b'rizerva ta' kull dritt iehor ta'

azzjoni spettanti lir-rikorrenti kontra l-intimat skont il-ligi."

Ra illi l-intimata ma preżentatx risposta pero dehret fis-seduta tas-07 ta'

Ra l-atti kollha tal-kawza.

Ra illi l-kawza thalliet ghal-lum ghas-sentenza.

Ra u qies id-dokumenti u provi kollha prodotti.

Ikkunsidra:

Illi f'din il-kawza r-rikorrent talab li (a) il-Bord jiddeciedi l-kawza bid-

dispensa tas-smigh u (b) l-izgumbrament tal-intimata mill-fond.

Illi l-intimata dehret fl-ewwel smiegh tal-kawza sabiex tikkontesta t-

talbiet tar-rikorrent.

Illi fl-istess smiegh tas-07 ta' Dicembru 2018, il-partijiet ftehmu u qablu

li "ir-rikorrent qed icedi li l-intimata tista' tirrisjedi fil-post ghal erba'

xhur mil-lum bil-kundizzjoni li fi zmien erba' xhur mil-lum tizgombra

mill-fond.".

Ghaldaqstant, il-Bord, filwaqt illi jastjeni milli jiehu konjizzjoni ta' l-

ewwel talba in vista tal-ftehim milhuq bejn il-partijiet, qieghed jilqa' t-

tieni talba tar-rikorrent b'dana illi l-intimata ghandha tizgombra mill-

fond sas-07 ta' April 2019, bl-ispejjez jibqghu bla taxxa bejn il-partijiet.

Deputat Reġistratur