QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA ONOR.

IMĦALLEF ROBERT G. MANGION SEDUTA TAL-15 TA' LULJU, 2021

Rat ir-rikors ta' Claude Sant Angelo ippreżentat fit-2 ta' Marzu, 2021 li

permezz tiegħu ppremetta u talab is-segwenti:

Illi permezz ta' konvenju datat 28 ta' Novembru 2018, is-socjeta

intimata, tramite d-direttur taghha Jeffrey Falzon Gatt, kienet obbligat ruhha li

tbiegh lill-esponenti appartament u lock-up garage gewwa l-blokka ta'

appartamenti maghrufa bhala 'Eden Residence' fi Triq Anglu Gatt, L-Imtarfa

fi stat ta' gebel u saqaf u li kien ghadu ma nbeniex, ghall-prezz u skont it-

termini u l-kondizzjonijiet stipulati fil-konvenju imsemmi li kopja tieghu

qed tigi hawn annessa u markata Dok "A";

Illi fuq l-imsemmi konvenju, l-esponenti hallas bhala depozitu

akkont tal-prezz is-somma ta' sittax-il elf u hames mitt Ewro (EUR16,500),

liema depozitu giet originarjament mizmum min-Nutar Patrick Mifsud Akila u

eventwalment rilaxxat minnu lis-socjeta intimata kif miftiehem fuq l-

imsemmi konvenju;

Illi, kontestwalment mal-iffirmar

tal-imsemmi konvenju, giet

iffirmata ukoll skrittura ta' appalt minn l-istess Jeffrey Falzon Gatt ghan-nom

tas-socjeta Lara Developments Limited datata 28 ta' Novembru 2018 li

permezz taghha gie miftiehem illi jsir xoghol ta' tlestija tal-proprjeta mertu

tal-konvenju ghall-prezz u skont it-termini u l-kondizzjonijiet stipulati fil-

konvenju imsemmi (Dok "B");

Illi, fuq l-imsemmija skrittura ta' appalt, l-esponenti hallas bhala

depozitu akkont tal-prezz is-somma ta' hamest elef ewro (EUR5,000);

Illi l-konvenju msemmi gie mgedded sal-ahhar ta' Dicembru 2020 u

l-esponenti intavola ittra ufficjali interpellatorja fil-15 ta' Dicembru 2020

fil-konfront tas-socjeta intimata sabiex din tersaq ghal publikazzjoni tal-att

finali ghall-bejgh tal-proprjeta mertu tal-konvenju (Dok "C");

Illi, peress li l-proprjeta mertu tal-konvenju ma kinitx ghadha

kompletata kif miftiehem, il-konvenju u l-iskrittura ta' appalt gew imhassra

in forza ta' skrittura ta' terminazzjoni datata 30 ta' Dicembru 2018 [recte

2020] li fuqha s-socjeta intimata, permezz tad-direttur taghha Jeffrey

Falzon Gatt, ghaddiet cekk datat 15 ta' Jannar 2021 mahrug mill-HSBC Bank

Malta plc bin-numru 3663 fl-ammont ta' wiehed u ghoxrin elf u hames mitt

ewro (EUR21,500) li jirraprezenta rifuzjoni tad-depoziti mhallsa mill-

(vii) Illi, wara li l-esponenti ttenta jsarraf l-imsemmi cekk fil-21 ta' Jannar

2021 gie mgharraf mill-ufficjali tal-HSBC Bank Malta plc li dan ma jistax

jissarraf u fil-fatt, fis-27 ta' Jannar 2021, wara li l-esponenti ddepozita c-

cekk f'kont tieghu mal-Bank of Valletta plc fil-branch tan-Naxxar, l-

esponenti rcieva lura c-cekk b'avviz li dan ma setax jissarraf ghaliex il-

kont li minnu nhareg l-imsemmi cekk kien inghalaq (Dokument "E");

(viii) Illi intant saru diversi weghdiet da parte tas-socjeta intimata li ser

tissalda d-debitu minnha dovut,

il-weghdiet qatt ma

mmaterjalizzaw;

Illi l-esponenti anke ghadda biex ressaq rapport mal-Pulizija dwar

dan l-agir kriminuz, kopja tal-okkorrenza qed tigi hawn anness u markata

Illi dan l-ammont huwa cert, likwidu u dovut, u fir-rigward ta' liem

is-socjeta intimata m'ghandhiex eccezzjonijiet validi fil-ligi x'jaghtu;

Illi, fic-cirkostanzi tal-kaz, jikkonkorru l-elementi preskritti mill-

Artikolu 167 et sequitur tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta sabiex dan ir-

tas-smiegh, billi s-socjeta

m'ghandha l-ebda eccezzjoni valida fil-ligi xi tressaq kontra t-talba tar-

(xii) Illi l-esponenti jaf b'dawn il-fatti personalment ghal dak li

jirrigwarda dak kollu premess;

Tghid ghalhekk is-socjeta intimata ghaliex m'ghandhiex din l-Onorabbli

Qorti ghar-ragunijiet premessi:

Tipprocedi ghas-sentenza skont it-talba tar-rikorrenti bid-dispensa

tas-smiegh tar-rikors, skond il-procedura preskritta fl-Artikolu 167 et

sequitur tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta;

wiehed u ghoxrin elf u hames mitt ewro (EUR21,500) u dana oltre l-

imghaxijiet legali dovuti mit-30 ta' Dicembru 2020 sad-data tal-pagament

Bl-ispejjez, inkluz dawk tal-ittri ufficjali numru 4329/2020 datata 15 ta'

Dicembru 2020, flimkien mal-ispejjez u drittijiet relatati mal-mandat ta'

sekwestru kawtelatorju numru 220/2021, lkoll kontra s-socjeta intimata li

minn issa r-rapprezentanti taghha huma ngunti in subizzjoni.

Rat illi wara diversi tentativi ta' notifika lis-soċjeta' konvenuta bla success;

l-istess soċjeta' ġiet notifikata bil-mezz tal-affissjoni u pubblikazzjoni

Rat l-atti.

Ikkunsidrat;

Rat illi fl-udjenza tat-13 ta' Lulju 2021 ma deher ħadd għas-soċjeta'

Rat illi fl-istess udjenza xhed l-attur u kkonferma bil-ġurament tiegħu illi

fil-mori tal-kawża is-soċjeta' konvenuta ma effettwat l-ebda pagament.

Rat li l-kawża tħalliet għallum għas-sentenza.

L-Azzjoni Attriċi – Proċedura Sommarja.

L-azzjoni odjerna ġiet intavolata b'talba sabiex tinstema bil-proċedura

sommarja ai termini tal-Artikoli 167 et sequitur tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet

ta' Malta.

Is-soċjeta' konvenuta debitament notifikata la ppreżentat nota

ta' kontestazzjoni u lanqas deher rappreżentant tagħha għas-seduta

appuntata għas-smiegħ.

Japplika għalhekk dak li jiddisponi is-sub inċiż

wieħed tal-artikolu 170 tal-Kap.12.

Artikolu 170 tal-Kap.

12 jipprovdi illi:

(1) Jekk il-konvenut jibqa' kontumaċi, jew, jekk jidher,ma jopponix bħala

mhix regolari jew li ma tgħoddx għall-każ, il-proċedura li biha nqeda

l-attur, inkella, jekk jagħti din l-eċċezzjoniu ma tiġix milqugħa, ma

jagħtix prova, bil-ġurament tiegħu, jew xort'oħra, li fil-fehma tal-qorti

tkun biżżejjed biex turi li għandu eċċezzjonijiet prima facie,fil-liġi jew

fil-fatt xi jġib kontra l-meritu tal-azzjoni, jew xort'oħra ma jġibx fatti

jew punti ta' liġi li jistgħu jitqiesu li jkunu biżżejjed biex jagħtuh il-

jedd li jopponi t-talba jew li jagħmel kontro-talba, il-qorti tiddeċiedi

minnufih il-kawża, billi tilqa' t-talba tal-attur.

Skond is-sub inċiż appena ċitat il-Qorti għandħa minnufih tilqa' t-talbiet

attriċi.

Kontra r-regola ġenerali illi l-kontumaċja m'għandiex titqies bħala

ammissjoni; fil-proċeduri imsejsa fuq l-artikolu 167 et seq tal-Kap.

nuqqas ta' dehra jew il-preżentata ta' nota ta' kontestazzjoni da parti tal-

konvenut għandha prattikament titqies bħala ammissjoni.

Fir-rikors ġuramentat minnu ppreżentat l-attur spjega b'mod dettaljat l-

oriġini tal-kreditu minnu pretiż naxxenti minn skrittura tat-30 ta' Diċembru

Waqt is-seduta quddiem il-Qorti l-attur ikkonferma bil-ġurament tiegħu illi

fil-mori ma saru l-ebda pagament.

Il-Qorti għalhekk, wara li qiset illi s-soċjeta' konvenuta debitament

notifikata naqset milli tidher għas-seduta tat-13 ta' Lulju 2021; illi s-

soċjeta' konvenuta naqset milli tippreżenta nota ta' kontestazzjoni; illi l-

attur wera sodisfaċentement illi l-ammont minnu reklamat huwa ċert,

likwidu u dovut skond kif ippremetta fir-rikors ġuramentat; tqis illi

għandha tiddeċiedi l-kawża bid-dispensa tas-smiegħ u tilqa' t-talbiet attriċi

Għal dawn il-motivi l-Qorti taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi tilqa' t-talbiet

attriċi.

Tilqa' l-ewwel talba.

1 Paġna 18 tal-proċess

Tilqa' t-tieni talba u tikkundanna lis-soċjeta' konvenuta tħallas lill-attur

is-somma ta' wieħed u għoxrin elf u ħames mitt ewro (€21,500), oltre

l-imgħaxijiet legali mit-30 ta' Diċembru 2020 sad-data tal-effettiv

Bl-ispejjeż kontra s-soċjeta' konvenuta inkluż tal-ittra uffiċjali numru

4329/2020 u tal-mandat ta' sekwestru kawtelatorju numru 220/2021.

Imħallef

15 ta' Lulju 2021

Deputat Reġistratur


QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA SEDE KOSTITUZZJONALI ONOR.

IMĦALLEF ROBERT G. MANGION SEDUTA TAL-15 TA' LULJU 2021

George Cherrett (K.I. 48836M), Emma

Cherrett (K.I. 51964M) f'isimha proprju

U f'isem u ghan-nom ta' bintha assenti Maria

Awtorizzata skond prokura tas-16 ta' Ottubru

Camenzuli (K.I. 381114M), Isabelle Dye

(K.I. 34183M)

Avukat tal-Istat

Rat ir-rikors ġuramentat tar-rikorrenti ippreżentat fl-10 t'Ottubru, 2019

li permezz tiegħu ppremettew u talbu is-segwenti:

Illi r-rikorrenti huma proprjetarji tal-fond dekontrollat 'Springfield',

Fl 1, 10, Triq l-Ghollieq, In-Naxxar, u dan in kwantu ghal 9 minn 16-

il parti indiviza proprjetà ta' George Cherrett; 4 minn 16-il parti indiviza

proprjetà ta' Emma Cherrett; u parti minn sittax-il parti indiviza kull

wahda l-ahwa Perit Althea Cherrett, Maria Cherrett u Isabelle Dye.

Illi l-fond in kwistjoni kien gie mibni minn certu Jacob sive James

tieghu mar-rikorrenti Emma Cherrett, fuq plot li huma kienu xtraw

minghand il-Perit Lawrence Farrugia Bozac per forza ta' att pubbliku ppublikat minn

Nutar Dottor George Pecorella Muscat Catania fil-25 ta' Novembru 1968, li kopja

tieghu hija hawn annessa u mmarkata bhala "Dokument A".

Illi l-imsemmi Paul Cherrett, li kien proprjetarju ta' nofs indiviz

mill-fond de quo, miet fil-15 ta' Dicembru 1986, u in forza tat-testment

tieghu fl-atti tan-Nutar Dottor Carmelo Rotin tat-8 ta' Lulju 1983, li

kopja tieghu hija hawn annessa u mmarkata bhala "Dokument B" huwa

ma' Giorgina nee Pecorella) lir-rikorrenti George Cherrett, u lill-uliedu

lill-Kummissarju tat-Taxxi Interni skond Denunzja Nru. 242/87 li giet

sottomessa fis-27 ta' Jannar 1987, kif jirrizulta minn kopja tal-istess li qed

tigi hawn annessa u mmarkata bhala "Dokument C".

Illi huh Jacob sive James sive Gakbu Cherrett, li kien proprjetarju

tan-nofs indiviz l-iehor mill-fond de quo, miet fis-17 ta' Lulju 1991, u

mill-ahhar testment tieghu tas-7 ta' Ottubru 1985 fl-atti tan-Nutar Dottor

Antoine Hyrszko li kopja tieghu qed tigi hawn annessa u mmarkata bhala

Illi Maria Cherrett mietet fl-24 ta' Jannar 1995 u s-sehem ta' nofs

Cherrett ddevolva fuq neputiha r-rikorrenti George Cherrett, u dan

skond l-ahhar testment taghha tas-7 ta' Ottubru 1985 fl-atti tan-Nutar

Dottor Antoine Hyrszko, li kopja tieghu qed tigi hawn annessa u mmarkata

Illi l-wirt tal-imsemmija Maria Cherrett gie debitament dikjarat

lill-Kummissarju tat-Taxxi Interni skond dikjarazzjoni causa mortis tal-21

ta' Lulju 1995 fl-atti tan-Nutar Dottor Remigio Camilleri Haber Sciberras Borg, li kopja

taghha qed tigi hawn annessa u mmarkata bhala "Dokument F".

Illi l-intimat Schembri Sultana sive Emanuel Cakebread jippretendi li huwa

ghandu dritt ta' rilokazzjoni perpetwa ghall-fond in kwistjoni abbazi tal-

Att XXIII tal-1979.

Illi originarjament l-kera pagabbli kienet ta' Lm130.00 fis-sena

pagabbli kull sitt xhur, liema kera a tenur tal-Ligi matul is-snin awmentat

skond id-disposizzjonijiet tal-XXIII tal-1979 u llum tithallas bir-rata ta'

Lm400.00 fis-sena, liema kera skond l-Att X tal-2009 kellha tkompli tigi

awmentata darba kull tlett snin skond l-indici tal-inflazzjoni, u dan b'effett

mill-1 ta' Jannar 2013, liema awmenti pero' mhux talli qatt ma thallsu talli

ghal numru ta' snin ma kienet qed tithallas l'ebda kera da parti tal-intimat

Fenech, kif jirrizulta minn kopja ta' sentenza tal-Qorti tal-Appell (Sede

Inferjuri) tas-16 ta' Marzu 2016, Appell Nru. 46/08AE fl-ismijiet George

Bianco Galea bid-dhul fis-sehh tal-Att XXIII ta' l-1979 fil-21 ta' Ġunju, 1979,

id-drittijiet patrimonjali tar-rikorrenti tbiddlu radikalment b'tali mod illi l-

proprjeta' in kwistjoni ma setgħet tittieħed lura qatt minn idejn

l-intimat Fenech, u dan minkejja li kienet proprjeta' dekontrollata kif

jirrizulta mic-certifikat ta' dekontroll li jgib applikazzjoni nru.

kopja

Illi effettivament qabel ma dahal fis-seħħ l-Att XXIII ta' l-1979, in

vista tal-fatt illi l-fond kien dekontrollat, dan ma kienx soġġett għar-

rekwiżizzjoni u l-lokazzjoni ta' l-intimat Fenech kellha tigi terminata wara

l-iskadenza tal-perijodu lokatizju originali.

Illi bid-dħul fis-seħħ ta' l-Att XXIII ta' l-1979, din is-sitwazzjoni

tbiddlet radikalment u l-intimat Fenech ġie mogħti d-dritt li jibqa' jgħix fil-

fond ad eternum basta li jkun ċittadin Maltin u li juża l-fond bħala residenza

ordinarja tieghu, bl-unika awment permessibli fil-kera jkun dak skond ir-

rata ta' inflazzjoni kif determinata mill-Awtoritajiet Governattivi.

Illi għalhekk, effettivament, bid-dhul fis-sehh tal-Att XXIII tal-1979

ir-rikorrenti ġew spossessati mid-dritt ta' użu tal-proprjeta' tagħhom, u

għalhekk ġew assoġġettati għal relazzjoni forzata ta' sid u inkwilin għal

Kawza ta' hekk intilef il-bilanċ bejn l-interessi ta' l-

inkwilin u dawk tas-sidien, minkejja l-fatt li suppost dan ma kellux jigri

stante illi l-fond in kwistjoni kien wiehed dekontrollat.

Illi b'dan il-mod, ir-rikorrenti ġew mċaħħda mit-tgawdija tal-

proprjeta' tagħhom, mingħajr ma ġew mogħtija kumpens xieraq għat-tehid

tal-pussess ta' l-istess fond, u infatti l-unika kumpens li ġew offruti kien li

jitħallsu żieda fil-kera skond r-rata ta' l-inflazzjoni pero' qatt iktar mid-

doppju darba kull hmistax-il sena.

Illi fil-fatt, il-valur lokatizzju ta' l-istess fond fl-1979, kif ukoll

ħmistax-il sena wara sad-data ta' llum, kien ferm ogħla minn dak mogħti

lilhom bl-Att XXIII ta' l-1979.

Illi huma għalhekk ġew privati mill-proprjeta' tagħhom stante illi

skond il-prinċipji stabbiliti mill-Konvenzjoni Ewropeja, l-prinċipju tal-

legalita' jippresupponi illi l-applikazzjoni tal-provvedimenti tal-liġi

domestika, għandhom ikunu suffiċjentement aċċessibli, preċiżi u li wieħed

għandu jistenna fi stat demokratiku fl-applikazzjoni tagħhom – vide

Malta – Applikazzjoni No. 47045/06 deċiża fl-15 ta' Settembru, 2009.

Illi fiċ-ċirkostanzi, meta r-rikorrenti kienu dahlu fi ftehim ta' kera

rigwardanti l-fond taghhom huma qatt ma kellhom jippretendu illi

b'leġislazzjoni ta' l-Att XXIII ta' l-1979, il-Gvern ta' Malta kellu jgħaddi

Liġi

jużurpalhom

ta'

ta' proprjeta' mhux skond il-ftehim raġġunt u jagħti dritt għar-renova tal-

lokazzjoni lill-inkwilini mhux taħt kondizzjonijiet ġusti billi jimponilhom

li jirċievu kera irriżorja mhux skond is-suq u li ma tirriflettix il-valur

lokatizju tal-fond, liema liġi għalhekk ma krejatx bilanċ tar-rekwiżit tal-

prinċipju ta' proporzjonalita.

Illi prinċipju massimu li għandu jiġi segwit, hu li l-individwu

m'għandux jiġi assoġġettat għal leġislazzjoni li huwa ma setax jipprevedi

li ġġib toqol u telf eżaġerat ukoll fil-kumpens li għandu jirċievi għat-tehid

effettiv tal-proprjeta' tiegħu kif ġara f'dan il-każ. – Vide Sporrong and

deċiza fit-28 ta' Settembru, 1995, 33, Series A no. 315 – B u

Illi konsegwentement a tenur ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni

Ewropeja, gialadarba kien hemm ksur ta' l-Artikolu 1 ta' l-Ewwel Protocol

tal-Konvenzjoni Ewropeja, l-intimat Avukat Generali għandu jhallas

kumpens biex ikun hemm sodisfazzjon ġust lir-rikorrenti għal ħsara

Illi għalhekk ir-rikorrenti huma ntitolati għal kumpens minħabba t-

telf fil-kontroll, użu u tgawdija tal-proprjeta' tagħhom minn meta huma ma

setgħux

jieħdu

l-proprjeta'

tagħhom minħabba

l-leġislazzjoni

intavolata bl-Att XXIII ta' l-1979 u dan mill-1 ta' Settembru, 1984 – Vide

53134/99, 52, deċiża fl-10 ta' Mejju, 2007; Akkus vs. Turkey – deċiza

fid-9 ta' Lulju, 1997, Reports 1997-IV, 35; Bartolo Galea vs. Ukraine

– No. 5596/03, 22 ta' Novembru, 2005, 30, unpublished; Prodan vs.

Malta – No. 31122/05, 20, deċiża 17 ta' Lulju, 2008.

Illi r-rikorrenti iħossu illi fir-rigward tagħhom ġie miksur l-Artikolu

37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel

tal-Konvenzjoni Ewropeja u konsegwentement għandhom

jitħallsu kumpens a tenur ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja,

stante illi huma ġew privati, mingħajr ma ngħataw kumpens ġust għat-

tgawdija tal-proprjeta' tagħhom minħabba d-disposizzjonijiet ta' l-

Artikolu 5 tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta, kif emendat bl-Att XXIII ta'

Illi r-rikorrenti ghandhom jircievu sia danni pekunjarji kif ukoll non

"Albert Abela Spearing vs SPITERI SACCO deciza mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet

Fundamentali tal-Bniedem fit-30 ta' Jannar 2018.

Illi kif gie deciz recentement mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet

Fundamentali tal-Bniedem fil-11 ta' Dicembru 2018 (Rikors nru.

imsemmija Qorti ikkonfermat anke f'kazijiet fejn koncessjoni enfitewtika

temporanja (jew lokazzjoni f'dan il-kaz) tkun dahlet fis-sehh wara l-

promulgazzjoni tal-Att XXIII tal-1979, l-istess Qorti sabet illi anke

sahansitra f'tali kaz, wkoll tezisti vjolazzjoni tal-Ewwel Artikolu tal-

Ewwel Protokol

tal-Konvenzjoni Ewropea u dan ghar-ragunijiet

imsemmija fl-istess sentenza, u konsegwentement kkundannat lill-Istat

pekunjarji u €9,000 oltre kull taxxa pagabbli bhala spejjez legali lir-

Illi ai termini tas-sentenza fuq msemmija, l-Qorti Ewropea

tad-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem iddecidiet illi f'kaz fejn ma jistax

jkun hemm restitutio in integrum, ossia li l-fond jigi moghti lura battal lir-

rikorrenti, d-danni minnhom sofferti ghandhom jigu kalkulati fuq id-

differenza bejn dak li jkunu effettivament rcevew ir-rikorrenti tul iz-

zmien mit-terminazzjoni tal-koncessjoni enfitewtika temporanja (jew

mill-iskadenza tat-terminu lokatizju originali) sal-prezentata tar-

rikors odjern u dak li suppost rcevew skond ir-rata tas-suq fl-istess

Illi b'sentenza ohra deciza mill-Qorti Ewropea ghad-Drittijiet

Fundamentali tal-Bniedem fis-27 ta' Awwissu 2019, (Application

no. 55747/16) fl-ismijiet Lindsay Jr vs Malta, l-imsemmija Qorti

ammoniet lill-Qorti Kostituzzjonali Maltija talli qieghda b'mod kontinwu

tabdika mir-responsabbilta'

izgumbrament tal-inkwilini f'kazijiet simili ghal dak odjern, minkejja li fl-

istess nifs ssib illi hemm lezjoni tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Illi l-kawza odjerna qeghdha tigi limitata sal-31 ta' Dicembru 2018

wara liema perijodu r-rikorrenti ser jipprocedu b'kawza quddiem

il-Bord tal-Kera a tenur tal-Att XXVII tal-2018, pero jippretendu illi nel

frattemp huma ghandhom jircievu d-danni kemm pekunjarji u kemm non-

pekunjarji ai termini tal-Ligi li huma sofrew tul iz-zmien mid-dhul fis-sehh

tal-Att XXIII tal-1979 sal-31 ta' Dicembru 2018, b'riserva ghal kull

azzjoni ohra biex l-Att XXVII tal-2018 jigi dikjarat wkoll li jilledi

d-drittijiet Kostituzzjonali u fundamentali tar-rikorrenti kif protetti mill-

Kostituzzjoni ta' Malta u mill-Konvenzjoni Ewropea.

Għaldaqstant ir-rikorrrenti jitolbu bil-qima lil din l-Onorabbli Qorti

prevja kwalsiasi dikjarazzjoni neċessarja u opportuna u għar-

raġunijiet premessi jgħidu l-intimati għaliex m'għandhiex:

Tiddikjara u Tiddeċiedi illi fil-konfront tar-rikorrenti l-fatti suesposti

flimkien mal-operazzjonijiet tad-disposizzjonijiet tal-Kap.

158 tal-Ligijiet

ta' Malta, kif emendat bl-Att XXIII ta' l-1979, partikolarment l-Artikolu 5

tal-istess Kap. 158, u bl-operazzjonijiet tal-Liġijiet viġenti, qiegħdin jagħtu

dritt ta' rilokazzjoni indefinita lill-intimat Schembri Sultana sive Emanuel Cakebread

ghall-fond 10, 'Springfield', Fl 1, Triq l-Ghollieq, In-Naxxar, proprjeta'

tal-istess rikorrenti, u jirrenduha impossibli lir-rikorrenti li jirriprendu l-

pussess tal-proprjeta' tagħhom minkejja li din hija proprjeta' dekontrollata.

Konsegwentement Tiddikjara u Tiddeċiedi illi gew u jiġu vjolati

d-drittijiet

tar-rikorrenti għat-tgawdija

tal-proprjeta'

tagħhom 10,

'Springfield', Fl 1, Triq l-Ghollieq, In-Naxxar bi vjolazzjoni ta' l-

Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel

Protocol tal-Konvenzjoni Ewropeja (l-Ewwel Skeda tal-Kap.

319 tal-

Liġijiet ta' Malta) u b'hekk tagħtihom ir-rimedji kollha li jidhrulha xierqa

u opportuni fis-sitwazzjoni.

Tiddikjara u Tiddeċiedi illi l-intimat Avukat Generali huwa

responsabbli għall-kumpens u danni sofferti mir-rikorrenti b'konsegwenza

ta' l-operazzjonijiet ta' l-Att XXIII ta' l-1979 u ligijiet ohra vigenti li ma

kkreawx bilanċ ġust bejn id-drittijiet tas-sidien u dawk ta' l-inkwilin, stante

illi ma jirriflettux is-suq u lanqas il-valur lokatizju tal-proprjeta' in

kwistjoni ai termini ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja.

Tillikwida l-istess kumpens u danni pekunjarji u non-pekunjarji kif

sofferti mir-rikorrenti.

danni hekk likwidati, l-imghax legali sad-data tal-effettiv pagament.

Bl-ispejjeż, u bl-inġunzjoni ta' l-intimati minn issa għas-subizzjoni.

Rat ir-risposta tal-Avukat tal-Istat ippreżentata fil-5 ta' Novembru, 2019,

fejn jingħad kif ġej:

Illi fl-ewwel lok, ir-rikorrenti jrid jġibu prova tal-kirja mogħtija lil

Manweli Fenech u li din il-kirja hija tabilħaqq regolata mill-artikolu 5 tal-

Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta;

Illi bla ħsara għall-premess, dwar l-ewwel talba tar-rikorrenti,

jissokta jingħad li mhux minnu li l-artikolu 5 tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta'

Malta jagħmilha impossibli għalihom li jieħdu lura l-post f'idejhom

minħabba l-obbligu tat-tiġdid.

Qari kontestwali tal-artikolu 5 mat-tifsira

ta' kerrej kif misjuba fl-artikolu 2 tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta, juri

li t-tiġdid tal-kirja favur il-kerrej hija miżura temporanja u mhux indefinita.

Minbarra dan, illum bl-artikolu 12B tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta

żdiedet ċirkostanza oħra meta s-sid jista' jitlob li jieħu lura l-post u ma

jġeddidx il-kirja;

Illi t-tieni talba tar-rikorrenti sa fejn mibnija fuq l-artikolu 37 tal-

Kostituzzjoni ta' Malta wkoll ma tistax tintlaqa' minħabba li skont l-

artikolu 37(2)(f) tal-Kostituzzjoni, ebda ħaġa f'dan l-artikolu m'għandha

tinftiehem li tolqot l-għemil jew ħdim ta' xi liġi sa fejn din tkun tipprovdi

għat-teħid ta' pussess jew akkwist ta' proprjetà, li sseħħ fil-kuntest ta' kirja;

Illi lil hinn minn dan, it-tieni talba xorta mhijiex siewja għaliex

kemm taħt il-Kostituzzjoni ta' Malta u kif ukoll taħt il-Konvenzjoni

Ewropea, l-Istat għandu kull jedd li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu

xierqa biex jikkontrolla l-użu ta' proprjetà skont l-interess ġenerali.

is-sens huwa magħruf fil-ġurisprudenza li l-Istat igawdi minn diskrezzjoni

wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu meħtieġ fl-interess ġenerali u sabiex

jistabilixxi liema huma dawk il-miżuri meħtieġa għal ħarsien tal-interess

ġenerali;

Illi fil-fehma tal-esponent miżuri soċjali implimentati biex jipprovdu

dar ta' abitazzjoni lin-nies fil-bżonn jaqgħu fil-kappa tal-interess ġenerali.

Taħt dan il-profil l-artikoli tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta mdaħħla

fis-sistema legali permezz tal-Att XXXIII tal-1979, li huma maħsuba biex

jipproteġu persuni milli jiġu mkeċċija mid-dar tal-abitazzjoni tagħhom

f'għeluq it-terminu konċess lilhom fil-kuntratt tal-enfitewsi, ma jistgħux

jiġu klassifikati li mhumiex leġittimi jew mhux fl-interess ġenerali.

Għalhekk meta wieħed iqis li l-emendi tal-1979 kienu ġew introdotti bi

skop li l-Gvern tal-ġurnata jimplimenta l-politika tiegħu soċjali u

ekonomika fil-qasam tal-akkomodazzjoni, l-esponent ma jarax li dawn l-

artikoli għandhom jitqiesu li jmorru kontra d-drittijiet tal-bniedem kif

imħarsin bil-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni Ewropea;

Illi dwar l-ilment marbut mal-isproporzjon fil-kera qabel id-dħul tal-

Att XXVII tal-2018, jissokta jingħad, li bl-artikolu 39(4A) tal-Att X tal-

2009, il-valur tal-kera ma kinitx togħla biss kull ħmistax-il sena skont l-

artikolu 5(3)(ċ) tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta iżda kull tlett snin

skont l-artikolu 1531Ċ tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta;

Illi hawnhekk wieħed ma jridx jinsa li meta jkun hemm preżenti

għanijiet leġittimi meħuda fl-interess pubbliku, bħalma hawn f'dan il-każ,

il-kumpens dovut lis-sidien minħabba l-indħil fit-tgawdija ta' ġidhom,

jiġbed lejh ammont li jkun ferm inqas mill-valur sħiħ tas-suq;

Illi għalhekk meta wieħed jiżen dan kollu, il-konklużjoni hija li anke

t-tieni talba tar-rikorrenti mhix siewja għaliex ma hemm l-ebda ksur tal-

liġi u b'hekk kull talba għal kumpens magħmula minnhom mhix

mistħoqqha;

Illi ladarba ma hemmx ksur kostituzzjonali jew konvenzjonali, ma

jistgħux jintlaqgħu t-tlitt talbiet l-oħra tar-rikorrenti dwar ir-responsabbilità

u l-ħlas tal-kumpens;

Għaldaqstant fid-dawl ta' dan kollu l-esponent umilment jitlob lil din l-

Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad it-talbiet kollha tar-rikorrenti bl-ispejjeż

kontra tagħhom;

Rat ir-risposta ta' Manweli sive Emanuel Cakebread ippreżentata fl-20

t'Ottubru 2020 fejn jeċċepixxu illi m'humiex il-leġittimi kontraditturi; illi

huma dejjem ottemperaw ruħhom mal-liġi; illi hija l-liġi li tatih id-dritt li

dwaru r-rikorrenti intavolaw dawn il-proċeduri; illi hemm proċeduri

pendenti quddiem il-Bord Li Jirregola l-Kera sabiex inter alia isir it-test tal-

mezzi tal-intimat Fenech bil-possibilita' li jiġi żgumbrat; illi huwa dejjem

ħares l-obbligi tiegħu skond il-liġi; illi huwa m'għandux ibati spejjeż in

konnessjoni ma' dawn il-proċeduri.

Rat l-atti tal-kawża;

Rat il-provi prodotti mill-partijiet;

Rat illi fl-20 t'Ottubru 2020 il-Qorti nnominat bħala Perit Tekniku lil Perit

Elena Russo Bonsfield, sabiex tistabbilixxi l-valur lokatizzju fis-suq tal-fond

mertu tal-kawża mis-sena 1984 sad-data tal-preżentata ta' dawn il-proċeduri,

f'intervalli ta' ħames snin kull wieħed;

Rat ir-Rapport tal-Perit Tekniku Elena Russo Bonsfield ippreżentat fil-5 ta'

Novembru 2020 u maħluf fis-16 ta' Frar 20211;

1 Paġna 81 et seq tal-proċess.

Rat il-provi mressqa mill-partijiet;

Rat in-nota ta' sottomissjonijiet tar-rikorrent ippreżentata fit-22 ta' Frar

20212, in-nota ta' sottomissjonijiet tal-intimat Fenech ippreżentata fit-30

t'April 20213 kif ukoll in-nota ta' sottomissjonijiet tal-Avukat tal-Istat

ippreżentata fl-10 ta' Mejju 20214;

Rat illi l-kawża tħalliet għal-lum għas-sentenza.

Ikkunsidrat;

Fatti pertinenti għal każ

Fil-25 ta' Novembru 1968 Paul u Jacob sive James aħwa Cherrett, awturi

tar-rikorrenti, permezz ta' kuntratt ta' xiri fl-atti tan-Nutar Dr. George

Pecorella Van De Wakker xtraw biċċa art fi Triq l-Għollieq In-Naxxar li fuqha l-

imsemmija aħwa bnew żewġ appartamenti sovrastanti ħanut.

Cherrett miet fil-15 ta' Diċembru 1986 u bis-saħħa ta' testment fl-atti

tan-Nutar Carmelo Rotin tat-8 ta' Lulju 1983, George, Althea u Isabella

aħwa Cherrett ġew dikjarati eredi universali fi kwoti ndaqs bejniethom.

Jacob sive James Cherrett miet fis-17 ta' Lulju 1991 u in forza ta'

testment tas-7 t'Ottubru 1985 fl-atti tan-Nutar Antoine Hyrszko, oħtu Maria

Cherrett wirtet il-ġid tiegħu inkluż in-nofs indiviż tal-fond fuq imsemmi.

Maria Cherrett mietet fl-24 ta' Jannar 1995 u l-imsemmi sehem

ddevolva fuq in-neputi tagħha George Cherrett.

Il-proprjetà Springfield, Fl 1 u Fl 2, Fi Triq l-Għollieq Santa Venera ġiet

dekontrollata fis-6 ta' Mejju 1988.

F'xi żmien wieħed minn dawn l-

appartamenti, proprju Flat 1, ġie mikri lill-intimat Manweli Fenech u l-

istess għadu jirrisjedi f'dan il-fond bħala r-residenza ordinarja tiegħu sal-

2 Paġna 102 et seq tal-proċess.

3 Paġna 111 et seqtal-proċess.

4 Paġna 114 et seq tal-proċess.

lum il-ġurnata.

Il-kirja oriġinali kienet ta' mija u tletin Lira Maltin (Lm130)

fis-sena u bdiet togħla sabiex illum il-kirja li titħallas hija l-ekwivalenti ta'

erba' mitt Lira Maltin (Lm400) fis-sena u liema somma tawmenta kull tlett

snin bis-saħħa tal-Att X tal-2009.

Fid-10 t'Ottubru 2019 ir-rikorrenti għaddew sabiex istitwew il-proċedura

odjerna fejn sostanzjalment qegħdin jilmentaw li bl-Artikolu 5 tal-Kapitolu

158 ġew imċaħħda mit-tgawdija tal-proprjetà tagħhom stante li ma jistgħux

skonthom jirriprendu l-pussess tal-proprjetà tagħhom, kif ukoll għal raġuni

ta' sproporzjon u dan minħabba li l-valur lokatizzju tal-fond de quo huwa

wieħed baxx meta mqabbel mas-suq libera u dan b'effett sal-31 ta'

Diċembru 2018.

Ikkunsidrat;

L-ewwel eċċezzjoni tal-intimat Fenech: m'huwiex leġittimu kontradittur

L-intimat Fenech eċċepixxa li m'huwiex il-leġittimu kontradittur għar-

rimedji kostituzzjonali.

Dwar dan il-punt, din il-Qorti tibda billi tagħmel

referenza għas-sentenza mogħtija mill-Qorti Kostituzzjonali fil-kawża fl-

ismijiet Joseph Xuereb Fiorini vs. DEIDUN-Martini.

Prim Ministru et deċiża fis-7 ta'

Diċembru 1990:

"F'kawżi

ta' natura kostituzzjonali bbażati

fuq

id-drittijiet

fundamentali, il-leġittimi kontraditturi ta' dawk l-azzjonijiet jinqasmu fi

tliet kategoriji.

L-ewwel kategorija tikkomprendi dak li huwa allegat li

huma, direttament jew indirittament, responsabbli għall-kummissjoni

jew omissjoni ta' xi fatt li jikser xi dritt fundamentali protett mil-liġi.

Fit-tieni kategorija huma dawk

li ghall-omissjonijiet

kummissjonijiet

tal-persuni

jistgħu

responsabbli biex jagħtu jew jiffornixxu r-rimedji li s-sentenza, li

takkolji l-lament tal-ksur ta' dritt fundamentali, tissanzjona.

kategorija mbagħad hemm dawk il-partijiet kollha li jkunu in kawża

meta l-kwistjoni kostituzzjonali tinqala' fuq jew waqt xi proċedura

ġudizzjarja."

Fid-dawl tas-sentenza suċċitata il-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza Partit

Nazzjonalista et vs. Kummissjoni Elettorali et (Rik Kost 26/2013)

deċiża fid-29 ta` Mejju 2015 eleborat li "Dawn il-kategoriji ma humiex

neċessarjament eżawrjenti u ma jistgħux jitqisu illi jeskludu kategoriji

oħra."

Huwa aċċettat

fil-ġurisprudenza

tagħna

f`kawżi

ta'

kostituzzjonali u/jew konvenzjonali huwa l-Istat illi għandu jwieġeb għall-

vjolazzjoni ta' drittijiet fondamentali billi huwa l-Istat illi għandu l-obbligu

illi jassigura illi l-liġijiet ma joħolqux żbilanċ inġust bejn id-drittijiet tal-

persuna u l-obbligi tal-Istat.

Fil-kawża tal-lum, ir-rikorrenti qegħdin

jilmentaw mill-fatt illi d-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu 158 qegħdin

joħolqu relazzjoni furzata għad-detriment tagħhom vis-à-vis l-intimat

Fenech bħala inkwilin.

Għalhekk qegħdin jitolbu dikjarazzjoni illi d-

dispożizzjonijiet tal-Kapitolu 158, partikularment l-Artikolu 5, kisru fiż-

żmien mertu tal-kawża il-jeddijiet fondamentali tagħhom bħala propjetarji

kif huma mħarsa bl-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 1

tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-

Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fondamentali.

L-Avukat tal-Istat huwa r-rappreżentant tal-Istat.

Jekk ir-rikorrenti

iseħħilhom jipprovaw l-allegat ksur tad-drittijiet fondamentali tagħhom, u

bħala rimedju jingħataw kumpens (sew jekk pekunarju sew jekk ikun

morali) huwa l-Istat illi għandu jagħmel tajjeb għall-ħlas tal-kumpens.

leżjoni lamentata mir-rikorrenti fil-kawża odjerna m'hijiex diretta kontra l-

L-intimat Fenech kien imħarrek għaliex għandu interess

fil-kawża, billi l-provvediment li sejra tagħti l-Qorti jista' jolqot lilu

direttament, bħall-okkupazzjoni futura tiegħu tal-fond de quo fejn

jirrisjedi.

Proċeduri tax-xorta tal-lum jinvolvu żewġ aspetti: i) ir-

responsabbiltà għall-vjolazzjoni; u ii) l-persuna li trid twieġeb.

Dawn iż-

żewġ aspetti mhux neċessarjament ikunu konnessi għaliex waqt li l-

vjolazzjoni tista' tkun twettqet mill-Istat, ir-rimedju jista' jolqot persuna li

ma tkunx l-Istat.

Għalhekk mhux biss l-Istat għandu jiġi mħarrek tramite r-

rappreżentant leġittimu tiegħu, iżda kull persuna li għandha interess

ġuridiku fil-mertu tal-kawża.

Għalkemm f'kawżi kostituzzjonali bħal dik odjerna l-Istat neċessarjament

irid ikun parti mill-proċeduri l-għaliex huwa proprju l-istess Stat li

jirrispondi għal ksur ta' drittijiet fundamentali tal-bniedem, dan ma

jeskludix il-ħtieġa tal-preżenza ta' terzi fil-kawża, in kwantu l-eżitu tal-

istess proċeduri jista' jimpinġi fuq id-drittijiet tagħhom ukoll.

Għal dawn

ir-raġunijiet l-ewwel eċċezzjoni tal-intimat Fenech qiegħda tiġi respinta.

Ikkunsidrat;

It-tieni eċċezzjoni tal-intimat Fenech: prova tat-titolu

L-ewwel eċċezzjoni tal-intimat Fenech hija fis-sens li r-rikorrenti

jeħtiġilhom iġibu prova tat-titolu tagħhom fuq il-proprjetà in kwistjoni.

ġurisprudenza hija waħda kopjuża f'dan ir-rigward.

Fis-sentenza li tat fis-

7 ta' Frar 2017 fil-kawża Robert Failla vs. Avukat Generali et (Rik.

50/2015JRM) din il-Qorti diversament presjeduta iddikjarat illi:

"Illi biex wieħed ikun f`qagħda li juri li ġarrab ksur tal-jedd

fundamentali tiegħu taħt l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni [u bl-istess ħsieb

tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol] m`għandux għalfejn jipprova

titolu assolut u lanqas wieħed oriġinali bħallikieku l-azzjoni dwar ksur

ta` jedd fundamentali kienet waħda ta` rivendika (Kost.

27.3.2015 fil-

kawża fl-ismijiet Ian Peter Muscat Azzopardi et vs Avukat Ġenerali et).

biżżejjed, għall-finijiet ta` dak l-artikolu, li wieħed juri li għandu jedd

fil-ħaġa li tkun li bih jista` jieqaf għall-pretensjonijiet ta` ħaddieħor.

Imbagħad, għall-finijiet

tal-Ewwel Protokoll

Konvenzjoni, huwa biżżejjed li l-persuna turi li kellha l-pussess tal-ħaġa

li tkun."

Ir-rikorrenti ppreżentaw il-kuntratti u atti kollha relattivi li juru li huma l-

propjetarji tal-fond mertu tal-kawża.

L-intimat Fenech fl-ebda stadju tal-

proċedura ma ikkontesta l-awtentiċita ta' dawn l-istess atti.

Lanqas ma

għamel osservazzjonijiet ulterjuri dwar din l-eċċezzjoni fin-nota ta'

sottomissjonijiet minnu ppreżentata.

Din il-Qorti hija sodisfatta mill-provi

miġjuba illi r-rikorrenti huma l-propjetarji tal-fond mertu de quo, liema

jikkonferixxi

fuqhom

l-interess ġuridiku neċessarju sabiex

jistitwixxu l-kawża odjerna.

Għaldaqstant it-tieni eċċezzjoni tal-intimat Fenech qegħda tiġi respinta.

Ikkunsidrat;

L-ewwel talba: Impossibilità li jirriprendu l-pussess tal-proprjetà

Fl-ewwel talba tagħhom ir-rikorrenti qegħdin jitolbu dikjarazzjoni mill-

Qorti li fil-konfront tagħhom l-applikazzjoni tal-Artikolu 5 tal-Kapitolu

158 kif emendat bl-Att XXIII tal-1979, u bl-applikazzjoni tal-liġijiet

viġenti fiż-żmien sal-promulgazzjoni tal-Att XXVII tal-2018, taw id-dritt

ta' rilokazzjoni lill-intimat Fenech għal fond mertu ta' dawn il-proċeduri u

irrenduwhom impossibbli bħala s-sidien li jirriprendu l-pussess tal-

proprjetà tagħhom minkejja li l-fond kien dekontrollat.

L-Artikolu 5 tal-Kapitolu 158 kif emendat bl-Att XXIII tal-1979 u Atti

sussegwenti jipprovdi hekk -

(1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet li ġejjin ta' dan l-artikolu u tal-

artikolu 6, id-disposizzjonijiet tal-Ordinanzi dwar il-Kera ma għandhom

jgħoddu għal ebda dar ta' abitazzjoni mneħħija mill-kontroll mill-

ġurnata li fiha d-dar tkun reġistrata skont id-disposizzjonijiet tal-artikolu

(2) Meta fit-tmiem ta' kirja ta' dar ta' abitazzjoni mneħħija mill-kontroll

(sew jekk dak iż-żmien ikun skont il-ftehim, legali, skont l-użu jew

xort'oħra) il-kerrej ikun ċittadin ta' Malta u jkun jokkupa d-dar bħala r-

residenza ordinarja tiegħu, id-disposizzjonijiet tas-subartikolu (3)

għandu jkollhom effett u d-disposizzjonijiet tal-Ordinanza li tirregola t-

Tiġdid tal-Kiri ta' Bini għandhom japplikaw ukoll iżda biss safejn dawn

ma jkunux inkonsistenti mal-imsemmija disposizzjonijiet ta' dan l-

(3) Id-disposizzjonijiet imsemmija fis-subartikolu (2) huma:

(a) Ikun kontra l-liġi li sid il-kera ta' dar ta' abitazzjoni jirrifjuta li

jġedded il-kirja ħlief f'xi waħda miċ-ċirkostanzi msemmija fil-

paragrafu (b), u jkun kontra l-liġi wkoll li dan jgħolli l-kera, jew

jimponi kondizzjonijiet ġodda għat-tiġdid tal-kirja, ħlief kif provdut

fil-paragrafi (ċ) u (d).

(b) Sid il-kera jista' biss jirrifjuta li jġedded il-kirja, u jista' biss jieħu

lura l-pussess tad-dar, meta tintemm il-kirja, jekk juri għas-

sodisfazzjon tal-Bord, b'rikors biex jieħu lura l-pussess, li matul iż-

żmien tal-kirja, il- kerrej kien naqas li jħallas il-kera dovut minnu

għal żewġ skadenzi jew iktar fi żmien ħmistax-il ġurnata minn dak

in-nhar li sid il-kera jkun talbu biex iħallas, jew għax ikun għamel

ħafna ħsara fid-dar, jew għax xort'oħra jkun naqas milli jħares il-

kondizzjonijiet tal-kirja jew l-obbligi tiegħu taħtha, jew għax ikun

uża l-fond xort'oħra milli prinċipalment bħala r-residenza ordinarja

tiegħu.

(ċ) Il-kera li għandu jitħallas taħt l-istess kirja wara d-data tal-ewwel

tiġdid tal-kirja li jsir bis-saħħa ta' dan is-subartikolu jista' jiżdied

minn sid il-kera, meta jsir dak it-tiġdid u wara t-tmiem ta' kull

ħmistax-il sena li tiġi wara sakemm il-kirja tibqa' favur l-istess

kerrej, b'daqstant mill-kera li kien jitħallas minnufih qabel dak it-

tiġdid jew qabel ma jibda kull perijodu sussegwenti ta' ħmistax-il

sena, li jkun ammont li ma jeċċedix l-imsemmi kera, li jirrappreżenta

bi proporzjon għal dak il-kera ż-żieda fl-inflazzjoni mis-sena li l-kera

li għandu jiżdied kien l-aħħar stabbilit.

(d) Meta, fid-data jew qabel id-data ta' xi tiġdid ta' kirja ta' dar ta'

abitazzjoni, sid il-kera jippreżenta fir-Reġistru tal-Bord, ċertifikat,

iffirmat minn arkitett u inġinier ċivili u li jkun aċċettat bħala jaqbel

mal-fatti mill-kerrej jew ikun ġie hekk dikjarat mill-Bord fuq rikors

li jsir minn sid il-kera fejn jitlob dik id-dikjarazzjoni, li juri li d-dar

tkun fi stat tajjeb ta'tiswija, it-tiswijiet kollha u l-manutenzjoni kollha

għandhom minn hemm 'il quddiem, u sakemm tibqa' l-kirja favur l-

istess kerrej, ikunu r-responsabbiltà tal-kerrej.

(4) Id-disposizzjonijiet li ġejjin ta' dan is-subartikolu għandu jkollhom

effett dwar il-kirjiet ta' djar ta' abitazzjoni mneħħija mill-kontroll meta

l-kerrej ikun ċittadin ta' Malta.

L-imsemmija disposizzjonijiet huma:

(a) Meta l-kirja ta' dar ta' abitazzjoni mneħħija mill-kontroll tkun

ġiet imġedda kif provdut fis-subartikolu (3) jew taħt l-artikolu 12(3),

jew tkun saret taħt is-subartikolu (2) tal-imsemmi artikolu, ikun

kontra l-liġi li sid il-kera ta' xi dar bħal dik jitlob mingħand xi ċittadin

ta' Malta, taħt kirja li ssir wara, kera li jkun ogħla mill-ammont li

kien ikollu jitħallas bħala kera kieku l-kerrej li favur tiegħu l-kirja

tkun għall-ewwel darba hekk ġiet imġedda jew tkun hekk saret, baqa'

l-kerrej ta' dik id-dar; u kull ammont akbar li jitħallas ikun jista'

jinġabar lura mingħand sid il-kera.

(b) Ikun kontra l-liġi li sid il-kera jitlob il-ħlas ta' kera li jkun suġġett

għal tibdil f'xi żmien qabel ma tintemm il-kirja, sew jekk it-tibdil

ikun minħabba żieda sew jekk ikun minħabba tnaqqis f'dak il-kera;

u meta l-kirja ta' dar ta' abitazzjoni mneħħija mill-kontroll issir

suġġetta għal dak it-tibdil il-kera li għandu jitħallas dwar dik il-kirja

għandu, minkejja ftehim kuntrarju, ikun l-inqas rata li għandha

titħallas għal xi parti taż-żmien tal-kirja, u kull ammont li jitħallas

żejjed jista' jinġabar lura mingħand sid il-kera.

(ċ) Ikun kontra l-liġi li sid il-kera jimponi kondizzjoni li teħtieġ li t-

tiswijiet ta' dar ta' abitazzjoni jkunu responsabbiltà tal-kerrej kemm-

il darba l-kirja ma tkunx bil-miktub u ċertifikat kif imsemmi fis-

subartikolu (3)(d) ma jkunx anness mal-att tal-kirja.

(d) Meta d-dar ta' abitazzjoni tinkera bl-għamara –

(i) jekk il-kirja ssir qabel il-21 ta' Ġunju, 1979, il-kerrej ikollu

jedd, f'kull żmien li ma jkunx qabel sena wara l-imsemmija data,

li jitlob li, b'effett mill-egħluq ta' sitt xhur wara d-data ta' dik it-

talba, il-kirja tibqa' biss dwar il-bini u li hu jħallas biss dik il-parti

tal-kera li tkun tirreferi għall-bini kif jista' jiġi miftiehem bejnu u

bejn sid il-kera, jew jekk ma jkunx hemm ftehim bħal dak, kif il-

Bord jista' jistabbilixxi fuq rikors li jsir minn xi wieħed minnhom;

(ii) jekk il-kirja ssir wara l-imsemmija data, il-kirja għandha

tiddistingwi bejn il-parti tal-kera miftehma dwar id-dar u l-parti

miftehma dwar l-għamara u oġġetti oħra tad-dar; u l-kerrej ikollu

jedd, f'kull żmien li ma jkunx qabel sena mid-data li fiha jkun

għall-ewwel darba okkupa d-dar mikrija, jitlob ix-xoljiment tal-

kirja tal-għamara u tal-oġġetti l-oħra tad-dar, u b'effett minn meta

jgħaddu sitt xhur wara d-data tat-talba jkollu jedd għax-xoljiment

ta' dik il-kirja u li jħallas biss il-kera miftiehem dwar id-dar;

(iv) il-jeddijiet mogħtija bid-disposizzjonijiet ta'qabel ta' dan il-

paragrafu jkunu japplikaw ukoll, mutatis mutandis, dwar kull

ftehim li jirreferi għal għamara jew oġġetti oħra tad-dar meta dak

il-ftehim ikun hekk marbut mal-kirja ta' dar ta'abitazzjoni

mneħħija mill-kontroll li għaliha japplika dan is-subartikolu li l-

imsemmija kirja ma kenitx issir kieku ma sarx ukoll l-imsemmi

(5) Bla ħsara għal kull ftehim li jkun sar qabel il-21 ta' Ġunju, 1979, u

bla ħsara għall-jeddijiet li kerrej jista' jkollu dritt għalihom skont dan l-

artikolu wara l-imsemmija data, id-disposizzjonijiet tas-subartikoli (2)

u (3) għandhom japplikaw ukoll għalkemm iż-żmien tal-kirja jkun

għalaq qabel dik id-data jekk il-kerrej ikun għadu jokkupa d-dar bħala

r-residenza ordinarja tiegħu f'dik id-data."

Jeħtieġ li jiġi deliberat il-pretensjoni tar-rikorrenti li fiż-żmien rilevanti

huma qegħedin fl-impossibilità li jirriprendu l-fond mertu tal-kawża.

Fil-

fehma tal-Qorti, għalkemm huwa minnu li r-rikorrenti kienu rinfaċċjati

b'diffikultà notevoli sabiex jirriprendu l-fond proprjetà tagħhom, però dan

mhux neċessarjament iwassal għall-konklużjoni li r-rikorrenti kienu fl-

impossibilità li jirriprendu ħwejjiġhom.

Qabel tgħaddi sabiex tagħmel referenza għall-ġurisprudenza rilevanti, l-

Qorti tgħid illi dak li ngħad fid-deċiżjonijiet rigwardanti l-Artikolu 12 tal-

Kapitolu 158 jista' jiġi estiż sabiex jgħodd mutatis mutandis ukoll għall-

Artikolu 5 tal-istess Kapitolu.5

Il-Qorti tibda sabiex tagħmel referenza għas-sentenza Robert Failla vs.

Avukat Ġenerali et (Rik Kost 50/2015 JRM) deċiża mill-Qorti Ċivili

(sede Kostituzzjonali) fis-7 ta' Frar 20176 fejn ingħad:

"Illi, madankollu, safejn l-ewwel talba tar-rikorrent, kif imfassla, torbot

il-ksur imġarrab minnu mal-fatt li d-dispożizzjonijiet tal-artikolu 12 tal-

Kap 158 "jirrenduha impossibbli lir-rikorrenti li jirriprendi l-pussess tal-

proprjeta` tiegħu" din il-Qorti diġa qalet aktar qabel li dan ma jidhirx li

huwa l-każ.

Huwa tabilħaqq iżjed iebes u diffiċli li r-rikorrent iseħħlu

5 Ara John Edward Camoin et vs. Mario Celeste et (Rik Kost 126/2019 JZM) deċiża mill- Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (sede Kostituzzjonali) fid-29 t'Ottubru 2020.

jneħħi lill-intimati Ganado mill-post – l-aktar minħabba l-ftehim tal-

kirja li għadu għaddej – iżda l-liġi ma tagħlaqx il-bieb lilu biex jingħata

dak ir-rimedju u l-proċedura u l-aċċess għal tribunal indipendenti u

imparzjali biex jilħaq dak il-għan huwa disponibbli lilu bħalma huwa

disponibbli għal kull sid ieħor ta` post mikri bħala residenza protetta jew

Dan il-punt jingħad b`aktar qawwa fid-dawl tal-effetti li

din il-Qorti tqis li jinħalaq bis-sejbien tal-ksur tal-artikolu 1 tal-Ewwel

Protokoll meta meqjus l-artikolu 12 tal-Ordinanza.

Għalhekk, il-Qorti

ma ssibx li tassew jeżisti ksur tal-jedd fundamentali tar-rikorrent taħt l-

ewwel talba tiegħu għar-raġuni li huwa jagħti f`dik it-talba."

Fil-kawża fl-ismijiet Raymond Abela Spearing Persian et vs. Avukat

Ġenerali et (Rik Kost 1/2012 JRM) deċiża fil-11 ta' Frar 2015 din il-Qorti

diversament preseduta kunsidrat is-segwenti:

"Illi l-qorti lanqas taqbel mas-sottomissjoni tar-rikorrenti li, bil-liġi kif

inhi, l-appartament ma jistgħu qatt joħduh lura f'idejhom u li għalhekk

b'dak li ġara itteħdilhom darba għal dejjem il-pussess tal-appartament.

Jista' jagħti l-każ li l-mod kif l-appartament jiġi lura għand ir-rikorrenti

jitlob il-prova ta' ċirkostanzi oħra min-naħa tagħhom, u hu żgur li ma

huwiex daqshekk awtomatiku daqs kif kien li kieku l-ligi ma nbidlitx;

izda ma jistax jingħad li ntemmilhom il-jedd li jieħdu l-post lura jew li

dan sejjer jibqa' għand l-intimati Tabone, jgħaddi kemm jgħaddi żmien.

Il-qorti jidhrilha li biex wieħed jara sewwa x'inhi l-qagħda legali li

tħares ir-rabta preżenti ta' bejn il-partijiet fuq l-appartament, wieħed irid

iqis id-dispożizzjonijiet kollha relattivi tal-liġi u mhux biss dawk tal-

artikolu 5 tal-Kap 158.

Fiċ-ċirkostanzi tal-lum, ma jistax jingħad li l-

argument tar-rikorrenti huwa wieħed tajjeb."

F'sentenza tas-27 ta' Marzu 2020, il-Qorti Kostituzzjonali fl-ismijiet

"Huwa minnu illi, ukoll taħt l-art.

12 tal-Kap.

158, u bla ma tqis ukoll l-

12B, ma kienx għal kollox "impossibbli" li s-sid jieħu lura l-

imsemmija.

Ikkunsidrat;

proprjetà, għalkemm kien x'aktarx diffiċli u kien hemm inċertezza dwar

Għalhekk kien ikun aħjar li kieku, flok espremiet ruħha f'termini

assoluti ta' impossibilità, l-ewwel qorti esprimiet ruħha f'termini aktar

Għalhekk l-aggravju sejjer jintlaqa' fis-sens illi l-parti tas-

sentenza appellata fejn jingħad "li jagħmilha impossibbli għar-rikorrenti

li jirriprendu pussess tal-proprjetà tagħhom" tinbidel hekk: "li jagħmilha

diffiċli u ħaġa x'aktarx inċerta għall-atturi li jieħdu lura l-pussess tal-

proprjetà tagħhom"."

Il-Qorti taqbel mal-ġurisprudenza appena ċitata u għall-istess raġunijiet ser

tgħaddi sabiex ma tilqax l-ewwel talba kif impostata u minflok tiddikjara

illi bit-tħaddim tal-Artikolu 5 ir-rilokazzjoni sfurzata fuq ir-rikorrenti tal-

intimat Fenech għamluha fiż-żmien rilevanti diffiċli u ħaġa x'aktarx inċerta

għar-rikorrenti

jieħdu

tal-proprjetà

tagħhom fuq

Leżjoni tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni

Ferm il-premess jeħtieġ issa li l-lanjanza tar-rikorrenti tiġi deliberata fid-

dawl tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

It-tieni talba tar-rikorrenti hija

marbuta mal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta li jipprovdi s-

segwenti:

(1) Ebda proprjetà ta` kull xorta li tkun ma għandu jittieħed pussess

tagħha b`mod obbligatorju, u ebda nteress fi jew dritt fuq proprjetà

ta` kull xorta li tkun ma għandu jiġi miksub b`mod obbligatorju, ħlief

meta hemm disposizzjoni ta` liġi applikabbli għal dak itteħid ta`

pussess jew akkwist –

(a) għall-ħlas ta` kumpens xieraq;

(b) li tiżgura lil kull persuna li tippretendi dak il-kumpens dritt ta`

aċċess lil qorti jew tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b`liġi

sabiex jiġi deċiż l-interess tagħha fi jew dritt fuq il-proprjetà u l-

ammont ta` kull kumpens li għalih tista` tkun intitolata, u sabiex

tikseb ħlas ta` dak il-kumpens; u

(c) li tiżgura lil kull parti fi proċeduri f`dik il-qorti jew tribunal dwar

pretensjoni bħal dik dritt ta` appell mid-deċiżjoni tagħha lill-Qorti

Iżda f`każijiet speċjali l-Parlament jista`, jekk hekk jidhirlu xieraq li

jagħmel fl-interess nazzjonali, b`liġi jistabbilixxi l-kriterji li għandhom

jitħarsu, magħduda l-fatturi u ċ-ċirkostanzi l-oħra li għandhom jitqiesu,

biex jiġi stabbilit il-kumpens li għandu jitħallas dwar proprjetà li

jittieħed pussess tagħha jew li tiġi akkwistata b`mod obbligatorju; u

f`kull każ bħal dak il-kumpens għandu jiġi iffissat u għandu jitħallas

(2) Ebda ħaġa f`dan l-artikolu ma għandha tiftiehem li tolqot l-egħmil

jew ħdim ta` xi liġi safejn tipprovdi għat-teħid ta` pussess jew akkwist

ta` proprjetà –

(a) bi ħlas ta` xi taxxa, rata jew drittijiet;

(b) bħala penali għal, jew bħala konsegwenza ta`, ksur tal-liġi, sew

jekk bi proċeduri ċivili jew wara dikjarazzjoni ta` ħtija ta` reat

(c) wara l-attentat ta` tneħħija tal-proprjetà barra minn jew ġewwa

Malta bi ksur ta` xi liġi;

(d) bħala teħid ta` kampjun għall-finijiet ta` xi liġi;

(e) meta l-proprjetà tikkonsisti f`annimal meta jiġi misjub f`art

ħaddieħor jew mitluf;

(f) bħala inċidentali għal kirja, liċenza, privileġġ jew ipoteka,

mortgage, dritt, bill of sale, pleġġ jew kuntratt ieħor;

(g) bħala l-għoti jew l-amministrazzjoni ta` proprjetà għan-nom u

għab-benefiċċju tal-persuna ntitolata għall-interess benefiċjarju fiha,

proprjetà fi trust, proprjetà tal-għadu jew il-proprjetà ta` persuni

dikjarati falluti b`sentenza jew xort`oħra dikjarati falluti jew

insolventi, persuni ta` moħħ marid, persuni mejta, jew għaqdiet

korporati jew mhux korporati fil-kors ta` stralċ jew likwidazzjoni;

(h) fl-esekuzzjoni ta` sentenzi jew ordnijiet ta` qrati;

(i) minħabba li tkun fi stat perikoluż jew ta` ħsara għas-saħħa tan-

(j) bħala konsegwenza ta` xi liġi dwar il-preskrizzjoni ta` azzjonijiet,

preskrizzjoni akkwiżittiva, art abbandunata,

teżor misjub,

manumorta jew id-drittijiet ta` suċċessjoni kompetenti lill-Gvern ta`

(k) għal dak iż-żmien biss sakemm ikun meħtieġ għall-finijiet ta` xi

eżami, investigazzjoni, kawża jew inkjesta jew, fil-każ ta` art, l-

Malta; jew

egħmil fuqha –

(i) ta` xogħol ta` konservazzjoni ta` ħamrija jew il-konservazzjoni

ta` risorsi naturali oħra ta` kull xorta jew ta` rikostruzzjoni ta`

ħsara tal-gwerra; jew

(ii) ta` żvilupp jew titjib agrikolu li s-sid jew okkupant tal-art ikun

ġie mitlub, u jkun mingħajr skuża raġonevoli u legali rrofta jew

naqas li jagħmel.

(3) Ebda ħaġa f`dan l-artikolu ma għandha tiftiehem li tolqot l-egħmil

jew ħdim ta` xi liġi safejn tipprovdi għall-għoti lill-Gvern tal-proprjetà

ta` xi minerali, ilma jew antikitajiet ta` taħt l-art.

(4) Ebda ħaġa f`dan l-artikolu ma għandha tiftiehem li tolqot l-egħmil

jew ħdim ta` xi liġi għat-teħid ta` pussess obbligatorju fl-interess

pubbliku ta` xi proprjetà, jew l-akkwist obbligatorju fl-interess pubbliku

u ta` xi interess fi jew dritt fuq proprjetà, meta dik il-proprjetà, interess

jew dritt huwa miżmum minn għaqda korporata li hija mwaqqfa għal

skopijiet pubbliċi minn xi liġi u li fiha ebda flejjes ma ġew investiti barra

minn flejjes provduti minn xi leġislatura f`Malta.

L-intimat Avukat tal-Istat jeċċepixxi li dan l-artikolu japplika biss meta

jkun hemm teħid forzuz tal-proprjetà.

Isostni li sabiex wieħed jista'

jitkellem dwar teħid forzuz jew obbligatorju, persuna trid tiġi żvestita minn

kull dritt li għandha fuq dik il-proprjetà, li mhux il-każ odjern fejn bit-

tħaddim tal-Artikolu 5 tal-Kapitolu 158, ir-rikorrenti ma tilfux għal kollox

id-drittijiet tagħhom fuq il-proprjetà in kwistjoni.

L-intimat Avukat tal-Istat

isostni li l-miżura msemmija fil-liġi li qed tiġi attakkata mir-rikorrenti, hija

biss kontroll fl-użu u fit-tgawdija tal-proprjetà għaldaqstant tali miżura ma

twassalx għal deprivazzjoni totali tal-propjetà.

Ilment identiku għal dak odjern diġà ġie trattat minn din il-Qorti

diversament preseduta fil-każ Angela sive Gina Zammit Carbone vs. L-Onorevoli

"Applikat dan l-artikolu ghall-kaz in ezami, huwa ritenut illi t-tehid tal-

pussess tal-appartament sar b'mod obbligatorju fuq is-sid in kwantu l-

kera fuq il-proprjeta taghha giet imposta permezz tal-ligi tas-sena 2007

u ghalhekk saret kontra r-rieda taghha.

Certament ma jistax jinghad li l-

kirja hija rizultat ta' ftehim bejn is-sid u l-okkupant, anzi kif inghad mir-

rikorrenti hija qatt ma accettat hlas wara li skada c-cens.

Ghalhekk

ghalkemm f'dan il-kaz wiehed ma jistax jitkellem dwar esproprjazzjoni,

il-kera kienet imposta fuq ir-rikorrenti, li ma nghatat ebda ghazla.

Inoltre l-konsiderazzjonijiet li saru qabel dwar in-nuqqas ta' kumpens

xieraq, li kellu jinghata lir-rikorrenti fil-forma ta' kera hekk kif stipulata

fil-ligi, meta kkumparata ma' dak li setghet iggib fis-suq, ghandhom

japplikaw fl-analizi ta' dan l-artikolu wkoll."

Kif irriteniet il-Qorti Kostituzzjonali fil-kawża fl-ismijiet Mary Anne

Wallis vs. Tabib John Abela Spearing et (Rik Nru 33/2007), deċiża fil-31 ta'

"L-artiklu 37 tal-Kostituzzjoni jhares mhux biss kontra t-tehid tal-

proprjeta shiha minghajr kumpens xieraq, b'mod li tinholoq sitwazzjoni

fejn "is-sid originali gie zvestit u mnezza minn kull dritt li ghandu fuq

dik il-proprjeta", izda jrid ukoll illi "ebda interess fi jew dritt fuq

proprjeta` ta' kull xorta li tkun" ma jittiehed minghajr kumpens xieraq"

Mill-kliem tal-provvediment kostituzzjonali in eżami huwa evidenti illi l-

leġislatur ried li tingħata interpetazzjoni wiesgħa għall-oġġett ta' teħid li

jista' jkun "interess" jew "dritt" fi proprjetà "ta' kull xorta."

Dan qiegħed

jingħad ukoll fuq l-iskorta ta' dak li ntqal fis-sentenza tal-Qorti

Kostituzzjonali tal-24 ta' Ġunju 2016 fil-kawża fl-ismijiet Vincent Pughe

"Jigi osservat li, ghalkemm il-kaz odjern ma jittrattax esproprijazzjoni

imma jirrigwardja t-tehid ta' interess fi proprjeta ghal skopijiet ta' kirja,

dan it-tehid ta' interess tant hu rigidu u wiesa' li fil-prattika jservi sabiex

jippriva lir-rikorrenti bhala sidien mill-uzu u mit-tgawdija tal-proprjeta`

Dan il-ħsieb reġa' ġie affermat mill-Qorti Kostituzzjonali fil-kawża Rose

Russo vs. Avukat Ġenerali et (Rik Nru 25/2013) tal-11 ta' Lulju 2016:

"Din il-qorti tosserva illi ma kinitx għal kollox korretta l-ewwel qorti

meta qalet illi l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ma jolqotx każ bħal dak

tal-lum ta' "kontroll ta' użu ta' proprjetà".

Meta l-"kontroll ta' użu ta'

proprjetà" jolqot, bħal fil-każ tal-lum, interess – li mhux bilfors ikun in

re – fil-proprjetà dak il-kontroll ta' użu jista' wkoll, jekk ma jkunx

b'kumpens, għal skop xieraq, u proporzjonat għal dak l-iskop, ikun bi

ksur tal-art.

37 tal-Kostituzzjoni."

Għaldaqstant din il-Qorti, filwaqt li hi konsapevoli tal-ġurisprudenza

indikata mill-Avukat tal-Istat li tgħid li l-kontroll ta' użu u tgawdija ta'

proprjetà huwa eżenti mill-applikazzjoni

Kostituzzjoni, hi tal-fehma li f'dan il-każ non si tratta sempliċiment ta'

kontroll ta' użu7 iżda si tratta ta' limitazzjoni fit-tgawdija tal-proprjetà u

għalhekk jaqa' fil-protezzjoni tal-artikolu kostituzzjonali fuq ċitat.

Din il-

Qorti tikkondividi mal-konklużjonijiet tal-Qorti Kostituzzjonali fil-kawżi

appena ċitati.

Il-kontroll ta' użu tal-proprjetà previst mill-Artikoli 5 għandu

jiġi kkunsidrat ukoll taħt l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.8

7 Ara Michael Mc Donnell noe vs. Awtorità tad-Djar et (Rik Nru 104/2014) deċiża mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (sede Kostituzzjonali) fis-6 t'Ottubru 2016.

8 Ara Paul Rapa et vs. Joseph Silvio et (Rik Kost 31/2018) deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fis-27 ta' Jannar 2021; Il-Mellieha Salvatore sive Salvino Testaferrata Sayer traci et vs. Onor Prim Ministru et (Rik Kost 493/1994/2) deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fis-17 ta' Marzu 2021.

Mill-provi miġbura jirriżulta sodisfaċentement illi b'effett tal-Att XXIII

tal-1979 ir-rikorrenti ġew assoġġettat matul il-perijodu mertu tal-kawża

għal relazzjoni ta' sid u inkwilin..

Issib illi d-dritt u l-interess kif fuq spjegat

obbligatorju mingħajr ħlas ta' kumpens xieraq.

Għaldaqstant issib li hemm ksur tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni fil-

Konvenzjoni Ewropeja

It-tieni talba: Leżjoni tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-

It-tieni talba tar-rikorrenti tagħmel referenza ukoll għall-Artikolu 1 tal-

Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni.

Dan l-artikolu jipprovdi li

"Kull persuna naturali jew persuna morali għandha d-dritt għat-tgawdija

pacifika tal-possedimenti tagħha.

Ħadd ma għandu jiġi pprivat mill-possedimenti tiegħu ħlief fl-interess

pubbliku u bla ħsara tal-kundizzjonijiet provduti bil-liġi u bil-prinċipji

ġenerali tal-liġi internazzjonali.

Iżda d-disposizzjonijiet ta' qabel ma għandhom b'ebda mod inaqqsu

d-dritt ta' Stat li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex

jikkontrolla l-użu tal-proprjetà skond l-interess ġenerali jew biex jiżgura

l-ħlas ta' taxxi jew kontribuzzjonijiet oħra jew pieni."

Ir-rikorrenti isostnu li l-Artikolu 5 tal-Kapitolu 158 iċaħħadhom mid-dritt

tagħhom għat-tgawdija tal-possediment kif protett bl-Artikolu 1 tal-Ewwel

Protokoll tal-Konvenzjoni.

Min-naħa l-oħra l-intimat Avukat tal-Istat, fl-

eċċezzjonijiet tiegħu jeċċepixxi li l-Istat għandu kull dritt li jgħaddi dawk

il-liġijiet li jidhirlu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjetà skont l-

interess ġenerali u jgawdi minn diskrezzjoni wiesgħa sabiex jidentifika

x'inhu meħtieġ fl-interess ġenerali u sabiex jistabbilixxi liema huma dawk

il-miżuri soċjali meħtieġa għall-ħarsien tal-interess ġenerali.

L-Avukat tal-

Istat jinsisti li ma hemm ebda ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrent

peress illi dak li ġara fil-każ odjern huwa li l-Istat irregolarizza tramite l-

Artikolu 5 sitwazzjoni ta' natura soċjali fl-ambitu tal-ġid komuni b'dana

però li baqgħu impreġudikati d-drittijiet tas-sid qua propjetarju tal-fond in

kwistjoni.

L-Avukat tal-Istat jispjega li l-Artikolu 5 tal-Kapitolu 158 huwa

maħsub biex jipproteġi persuni milli jiġu mkeċċija mid-dar ta' abitazzjoni

tagħhom f'għeluq it-terminu konċess lilhom.

Jikkonkludi l-imsemmi

intimat li dan l-artikolu ma jistax jiġi klassifikat bħala wieħed mhux

leġittimu.

Rigward l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll l-interpretazzjoni mogħtija mill-

Qorti Ewropea għal dan l-Artikolu hu ormai kostanti fis-sens li:

Nru. 35014/97) deċiża fid-19 ta' Ġunju 2006.

Dwar l-interess pubbliku, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fil-

każ ta' James v. Ir-Renju Unit (21 ta' Frar 1985) spjegat:

tirrikonoxxi

l-Istat għandu marġni wesgħin

ta'

apprezzament fil-leġislazzjoni li jippromulga sabiex itaffi l-problemi ta'

akkomodazzjoni soċjali10, b'dan li l-interess tal-individwu għandu jiġi

salvagwardat.

Il-Qorti tqies li l-iskop pubbliku/soċjali m'għandux ikun l-

unika konsiderazzjoni

fiċ-ċirkostanzi u d-diskrezzjoni

tal-Istat

jipromulga dawk il-liġijiet li jidhirlu xierqa għall-kontroll tal-użu tal-

proprjetà m'għandhiex tkun mingħajr xkiel.

Il-Qorti tikkonsidra li għandu

jitqies mhux biss li s-sid qiegħed jiġi mċaħħad mill-godiment tal-proprjetà

tiegħu iżda wkoll aktar importanti l-estent taċ-ċaħda tiegħu minn dak il-

Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea, il-kontroll fuq il-kera u r-

restrizzjonijiet fuq it-tmiem ta' kuntratt ta' kera jikkostitwixxu kontroll fuq

l-użu tal-proprjetà tal-individwu a tenur tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 1

tal-Ewwel Protokoll, u għalhekk il-każ għandu jiġi kunsidrat taħt it-tieni

paragrafu tal-Artikolu 1 tal-istess Protokoll.

Iżda sabiex ma jitqisx lesiv

tad-drittijiet fundamentali tas-sidien tali indħil jeħtieġ li jilħaq bilanċ bejn

l-interess ġenerali tal-komunità u l-protezzjoni tad-drittijiet fondamentali

Is-silta li ssegwi tiġbor fiha l-eżerċizzju sħiħ li għandha

tagħmel il-Qorti qabel ma tiddikjara seħħitx leżjoni jew le:

10 Angela sive Gina Zammit Carbone vs. L-Onorevoli Prim Ministru et (Rik Nru 15/2008) deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fis-7 ta' Diċembru 2012; ara wkoll Josephine Rapa pro et noe vs. L-Onor.

Prim Ministru deċiża mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (sede Kostituzzjonali) fit-28 ta' Settembru 2017 fejn fiha hemm diversi ġurisprudenza oħra kwotata.

Hu obbligu tal-Istat li joħloq bilanċ ġust bejn l-interess taċ-ċittadin li jkollu

fejn jgħammar u l-interess tas-sid li jieħu gwadann ġust mill-proprjetà

tiegħu.

Din hi l-motivazzjoni ewlenija tad-deċiżjoni fil-każ Amato ‘Apap Mangion v.

Malta, deċiża mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fil-15 ta'

Settembru 2009, meta osservat li fejn l-istat joħloq sistema ta' "forced

landlord–tenant relationship for an indefinate time", irid jiġi assigurat li

lis-sid jingħata kumpens li mhux "manifestly unreasonable", kumpens li

mhux neċessarjament ikun daqs dak li joffri s-suq, imma lanqas ma għandu

jwassal li jagħti lis-sid "only a minimal profit".

Ikkunsidrat;

Valur Lokatizju.

Sabiex tistabbilixxi l-valur lokatizzju fis-suq tal-fond mertu tal-kawża fiż-

żmien rilevanti, il-Perit Tekniku Elena Russo Bonsfield addottat il-comparison

Tgħid li hija tal-opinjoni li wara li ħadet konjizzjoni tal-atti u tenut

kont il-binja, il-pożizzjoni tagħha u d-daqs tagħha, il-valur tal-proprjetà fis-

suq liberu fis-sena 2019 kien ta' mija u ħamsa u disgħin elf Ewro

Nru. 37121/15, deċiża 23 ta' Ottubru 2018.

Nru. 1046/12, deċiża 30 ta' Lulju 2015.

(€195,000) filwaqt li l-valur lokatizzju annwali bejn is-sena 2014 u 2019

kien ta' ħamest elef u erbgħa mitt Ewro (€5,400).

Mill-atti jirriżulta li -kirja bdiet fis-sena 700642, fejn il-kirja kienet ta'

Lm130, filwaqt li l-kirja llum il-ġurnata hija disgħa mija, wieħed u tletin

Ewro u ħamsa u sebgħin ċenteżmu (€931.75), b'awment kull tlett snin.

Id-distakk kbir bejn l-istima tal-valur lokatizzju preżentat mill-Perit

Tekniku Elena Russo Bonsfield u dak li effettivament jitħallas huwa notevoli.

Dan iwassal lill-Qorti għall-konklużjoni li fil-kawża odjerna r-rikorrenti

qua sidien, sas-sena 2018, ġarrew piż eċċessiv bil-mod fuq spjegat.

Jekk

is-sidien għadhomx qegħdin iġorru piż eċċessiv m'huwiex mertu ta' din il-

kawża in vista li r-rikorrenti qegħdin jillimitaw l-effett ta' din il-kawża sal-

aħħar tas-sena 2018.

F'dan l-isfond il-Qorti sejra tirreferi għas-sitt eċċezzjoni tal-Avukat tal-

Istat fejn ġiet eċċepiet li bis-saħħa tal-Artikolu 1531Ċ tal-Kodiċi Ċivili, il-

kirja bdiet tiżdied kull tlett snin.

Huwa minnu li l-ammont ta' kera, f'każ bħal dan in eżami, ir-rata hija

rivedibbli kull tlett snin u mhux iktar kull ħmistax-il sena.

Dan magħdud

pero', il-fatt li l-kera hi rivedibbli kull tlett snin m'hijiex miżura li tat lok

biex jinħoloq il-bilanċ xieraq.

Dan iktar u iktar meta hu fatt magħruf li hu

s-suq li jirregola l-kera u mhux l-indiċi ta' inflazzjoni li hemm fl-Iskeda

tal-Kapitolu 158,

liġi

li għall-finijiet

ta' kera ma

tagħti

konsiderazzjoni per eżempju għal-lokalità fejn jinsab il-fond, id-daqs tal-

fond u l-kundizzjoni tiegħu.

Fil-fehma tal-Qorti tirriżulta disparità notevoli bejn ir-rati tal-kera imħallas

u dawk potenzjali.

Anke jekk il-kumpens mhux bilfors ikun daqs kemm

irendi s-suq ħieles, xorta jirriżulta li hemm qabża kbira bejn il-valur

12 Affidavit tal-intimat Manweli Fenech – paġna 78 tal-proċess.

lokatizzju skont is-suq ħieles kif indikati mill-perit tekniku u dak imħallas

mill-intimat Fenech skont il-liġi viġenti fiż-żmien rilevanti.

Għalhekk ċertament li r-rata dettata mill-liġi ma tista' titqies li hija

kompatibbli mar-realtà soċjali f'Malta fiż-żmien rilevanti.

In oltre kemm fir-risposta kif ukoll fin-nota ta' sottomissjonijiet finali

tiegħu l-Avukat tal-Istat jissottometti li bid-dħul tal-Artikolu 12B tal-

Kapitolu 158 is-sid għandu mezz jikseb kera xierqa u jagħmel

sottomissjonijiet ulterjuri fir-rigward.

Din il-Qorti però hija tal-fehma li

nonostante l-iżviluppi riċenti fil-ġurisprudenza tal-QEDB dwar l-Artikolu

12B tal-Kapitolu 15813, din il-Qorti tikkonsidra li l-Artikolu 12B tal-

Kapitolu 158 qatt ma kien jifforma parti minn dawn il-proċeduri tant li r-

rikorrent mhux talli ma ressaq l-ebda ilment dwar l-Artikolu 12B tant li l-

effett ta' din l-azzjoni ġiet limitata sal-31 ta' Diċembru 2018.

Ikkunsidrat;

Hekk kif l-Istat għandu dritt jesproprja art fl-interess pubbliku, basta joffri

kumpens ġust għal dak it-teħid, hekk ukoll jekk, fl-interess nazzjonali,

iħoss li jrid jintervjeni fl-użu li jsir minn proprjetà ta' terzi, irid jiġi

assigurat li ċ-ċittadin privat qua sid ma jiġix ippreġudikat, u li jingħata

kumpens xieraq għall-użu impost.

L-aspett soċjali ta' liġi għandu l-importanza u r-rilevanza tiegħuj iżda fejn

ser jiġu aġevolati sezzjoni mill-popolazzjoni f'sitwazzjoni partikolari,

għandu jiġi assigurat li ma tbagħtix sezzjoni oħra tal-popolazzjoni.

tqum il-ħtieġa ta' bilanċ ġust bejn l-interessi taċ-ċittadin qua inkwilin u d-

drittijiet taċ-ċittadin qua sid.

Jinkombi fuq l-iStat li jwaqqaf u jżomm fis-seħħ mekkaniżmu li

f'ċirkostanzi bħal dawk tal-każ odjern jinżamm bilanċ bejn l-interessi u d-

83 deċiża mill-QEDB fil-25 ta' Marzu 2021.

drittijiet tal-partijiet involuti.

Dan l-għan ma intlaħaqx fil-każ mertu tal-

kawża odjerna għaliex kif rajna, il-kumpens li s-sidien kienu qegħdin

jirċievu fiż-żmien rilevanti sabiex l-intimat Fenech jibqa' joqgħod fid-dar

proprjetà tar-rikorrenti kontra r-rieda tal-istess sidien huwa baxx wisq.

Isegwi għalhekk li l-liġi, b'mod partikolari l-Artikolu 5 tal-Kapitolu 158,

ma pprovdiet l-ebda rimedju effettiv kontra l-ilment ġustifikat tar-

Fid-dawl ta' dan kollu, il-Qorti tqis illi r-rikorrenti seħħilhom jippruvaw

sodisfaċentement illi sofrew leżjoni fid-dritt tagħhom ta' proprjetà kif

protett fl-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea.

Ikkunsidrat;

It-tielet, ir-raba' u l-ħames talba: Kumpens

Ir-rikorrenti qegħdin f'din l-azzjoni jitolbu kumpens u danni pekunjarji u

non pekunjarji ai termini tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea.

Dan l-

artikolu jipprovdi li

"Jekk il-Qorti ssib li kien hemm ksur tal-Konvenzjoni jew tal-Protokolli

taghha, u jekk il-ligi interna tal-Parti Gholja Kontraenti kkoncernata

tippermetti biss riparazzjoni parzjali, il-Qorti ghandha taghti s-

soddisfazzjon xierqa lil-parti leza jekk ikun necessarju."

Dan l-artikolu m'huwiex inkorporat fil-liġi domestika ta' Malta bħal l-

artikoli l-oħra tal-Konvenzjoni.

Għalhekk ma jistax jiġi nvokat mir-

rikorrenti favur tagħhom.

Madankollu, r-rikorrenti xorta sejrin jingħataw

rimedju għall-vjolazzjoni tad-drittijiet fundamentali tagħhom.

Kif ingħad

Generali et (Rik 15/2014) deċiża fit-30 ta' Settembru 2016:

Il-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-

Libertajiet Fondamentali u l-Protokolli magħmula taħtha huma parti

mil-liġi domestika ta' Malta safejn huma inkorporati fl-Att dwar il-

Konvenzjoni Ewropea [Kap. 319] u sewwa jgħidu l-Avukat Ġenerali u

l-konvenuti Azzopardi illi l-art.

41 tal-Konvenzjoni ma ġiex hekk

Barra minn hekk, huwa ovvju illi dak l-artikolu huwa

indirizzat lill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u mhux lill-qrati

domestiċi.

Ċertament it-talbiet saru ħażin safejn saru "ai termini tal-

artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea".

Għalkemm iżda l-Avukat Ġenerali u l-konvenuti Azzopardi

għandhom raġun igħidu illi t-tielet, ir-raba' u l-ħames talbiet saru ħażin,

dan ma Rikors kostituzzjonali numru 15/2014 għandux iwassal għall-

konsegwenza li ma jingħata ebda rimedju għall-ksur tad-drittijiet tal-

Ma hemm ebda dubju però li in vista tal-fatt li r-rikorrenti sofrew piż

sproporzjonat meta kienu mċaħħda mit-tgawdija tal-proprjetà tagħhom

kawża tal-applikazzjoni tal-Artikolu 5 tal-Kapitolu 158, huma għandhom

jingħataw rimedju xieraq.

Fil-każ Raymond Abela Spearing Persian et vs. Avukat Ġenerali et deċiża

fid-29 ta' April 2016, il-Qorti ikkunsidrat li

"Dwar il-quantum tal-kumpens dovut issir referenza ghas-sentenza ta`

Artijiet et deciza fil-31 ta` Ottubru 2014, fejn f` materja ta`

komputazzjoni ta` kumpens ghal lezjoni ta` dritt fondamentali sancit fl-

artikolu konvenzjonali fuq citat gie osservat:

"Rigward il-quantum tal-kumpens stabbilit mill-ewwel qorti, din il-

Qorti tosserva fl-ewwel lok li kull kaz ghandu jigi trattat u deciz fuq

il-fattispecie tieghu.

Barra minn hekk, jekk il-Qorti Ewropeja hasset

li f`certi kazijiet kellha taghti kumpens f`ammont inferjuri ghal dak

li nghata lir-rikorrenti mill-ewwel Qorti, ma jfissirx li allura l-Qrati

jinghata ikun f`ammont vicin dak li taghti l-Qorti Ewropeja.

Fil-kaz

odjern l-ewwel Qorti hadet in konsiderazzjoni l-fatturi kollha li

jimmilitaw kemm favur kif ukoll kontra rrikorrenti u deherilha li l-

kumpens xieraq li ghandha taghti f` dan il-kaz ikun fl-ammont ta`

Hija kkonsidrat id-dewmien

da parti tar-rikorrenti li jiehdu l-proceduri opportuni, il-valur tal-

immobbli, iz-zmien tant twil li rrikorrenti ilhom privati mill-

godiment tal-proprjeta` taghhom minghajr ma nghata ebda kumpens,

l-istat tal-fond u l-ezistenza tal-fattur tal-interess pubbliku.

ghandu jigi senjalat il-fatt li qabel l-ispossessament tal-proprjeta`

taghhom ir-rikorrenti kellhom permess mill-Bord kompetenti sabiex

jizviluppaw il-fond.""

Issa għalkemm, huwa minnu illi l-valur tal-kumpens akkordat mill-Qorti

ta'

leżjoni

tad-drittijiet fundamentali ma

neċessarjament ma' likwidazzjoni ta' danni ċivili attwali sofferti, ma

jfissirx li d-danni materjali għandhom jiġu injorati għall-finijiet tal-

eżerċizzju odjern.

Fil-fatt dwar id-danni pekunjarji l-Qorti Kostituzzjonali fid-deċiżjoni

mogħtija minnha fit-18 ta' Frar 2016 fl-ismijiet Walter Beeston Pace et vs.

Chairman tal-Awtorità tad-Djar (Rik Kost 54/2009) irriteniet illi

għalkemm hemm distinzjoni bejn il-kunċett ta' kumpens għal ksur ta' dritt

fundamentali protett mill-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni u l-kunċett ta'

danni ċivili:

"għandu jingħad li l-estenzjoni tad-danni pekunjarji li tkun sofriet

persuna taffettwa l-estenzjoni tal-ksur tad-dritt fundamentali tagħha

wkoll, u għalhekk dawn ma jistgħux ma jittieħdux in kunsiderazzjoni.

Kif spjegat l-ewwel Qorti m'hemm xejn fil-liġi li jipprojbixxi lill-Qorti

milli tillikwida somma għad-danni pekunjarji li tkun sofriet persuna

b'riżultat ta' leżjoni ta' dritt fundamentali."

Meħudin dawn il-prinċipji ġurisprudenzjali, il-Qorti sejra tieħu diversi

fatturi ewlenin in konsiderazzjoni fil-likwidazzjoni tal-kumpens, fosthom:

Il-limitazzjoni tal-kawża għall-effetti tagħha sal-31 ta' Diċembru

suq ħieles;

Id-diskrepanza sostanzjali li hemm bejn il-kera li r-rikorrenti rċievew

mingħand l-intimat Fenech kawża tal-limitazzjonijiet fil-quantum

massimu tal-kera mposta u l-kera li l-fond kellu potenzjal jattira fis-

L-għan soċjali ntiż li jintlaħaq mil-liġi mpunjata u ċioe sabiex

jipprovdi akkomodazzjoni adegwata fil-kuntest ta' social housing;

It-trapass taż-żmien li matulu r-rikorrenti kienu kostretti jissubixxu

sproporzjon fid-drittijiet fundamentali tagħhom għat-tgawdija tal-

proprjetà tenut kont ukoll però li taħt il-liġi kif issa emendata, id-dritt

li tintiret l-kirja huwa severament limitat u għalhekk ma għadx hemm

is-sitwazzjoni ta' qabel li l-kirja setgħet tibqa' tiġġedded bla limitu taż-

żmien;

L-inerzja da parti tal-Istat, li matul is-snin baqa' passiv għall-ħtieġa ta'

intervent leġislattiv effettiv sabiex joħloq bilanċ proporzjonat bejn il-

piżijiet u d-drittijiet tas-sidien ta' dawn il-fondi;

L-ordni li ser tagħti din il-Qorti dwar l-eżenzjoni f`dan il-każ mill-

effetti legali tal-Artikolu 5 tal-Kapitolu 158; u

Il-fatt li r-rikorrenti saru sidien uniċi tal-fond de quo fis-sena 1995.

Ġie stmat mill-perit tekniku illi l-valur lokatizju fis-sena 1996 kien ta'

€1,850.00; fis-sena 2002 kien €2,550.00; fis-sena 2008 kien ta' €3,350.00

u fis-sena 2014 kien ta' €5,400.00.

Il-Qorti Kostitzzjonali fis-sentenzi tagħha mogħtija riċentement14 adottat

il-linji gwida li tat il-QEDB fil-kawża Cauchi v. Malta (Appl Nru

14013/19) fil-25 ta' Marzu 2021:

14 Ara Joseph Unus Camilleri et vs. Avukat Ġenerali et (Rik Kost 202/2019), Joseph Camilleri Haber vs. Albert Edward Failla et (Rik Kost 187/2019), Maria Dolores Dye pro et noe vs. Avukat Generali et (Rik Kost 7/2018) u Martha Grixti Cachia et vs. Avukat Generali et (Rik Kost 124/2018) ilkoll deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fit-30 ta' Ġunju 2021.

L-istess sentenza tkompli tgħid li

Mis-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali ġia imsemmija jidher li ż-żieda

tal-ħamsa fil-mija (5%) mhux qiegħda tiġi applikata mill-Qrati nostrani

u dan għar-raġunijiet li ġew spjegati mill-Qorti Kostituzzjonali fis-

187/2019) mogħtija fit-30 ta' Ġunju 2021:

"Fl-ewwel lok id-deċiżjoni ta' din il-Qorti m'hijiex bażata fuq l-

Artikolu 41 tal-Konvenzjoni.

Fit-tieni lok il-Qorti m'hijiex tal-fehma

li dik iż-żieda hi ġustifikata meta tikkunsidra li kieku s-sid kien

qiegħed jirċievi kera b'rata suq miftuħ, kien ser ikollu jħallas it-taxxa

ta' qligħ fuq dik is-somma.

Madankollu peress li bis-sentenza s-sid ser

jirċievi kumpens għall-ħsara minħabba li ġarrab ksur ta' dritt

fundamentali, dik is-somma m'hijiex taxxabbli.

qiegħed igawdi minn benefiċċju mhux żgħir."

Għaldaqstant skont il-linji gwida tal-QEDB sabiex jiġi ffissat kumpens

pekunarju ġust għal-leżjoni tad-dritt fundamentali tas-sid, l-istima tal-

kera tal-fond fis-suq miftuħ għandha titnaqqas:

(a) bejn wieħed u ieħor b'30% għall-iskop leġittimu tal-liġi speċjali;

(b) b'20% ġialadarba ma teżisti l-ebda garanzija li l-fond kien ser ikun

mikri matul il-perjodu kollu in eżami; u

(c) bil-valur tal-kera pagabbli skont il-liġi matul dak il-perjodu (mhux

il-kera aċċettata mis-sidien).

Il-Qorti ħatret lil Perit Elena Russo Bonsfield sabiex tistabbilixxi l-valur

lokatizzju fis-suq tal-fond mertu tal-kawża.

Rilevanti huma l-valuri

mogħtija għall-perijodu mis-sena 1995 sas-sena 2018.

F'dak il-perijodu il-valur lokatizzju komplessiv huwa ta' € 61,600

Mis-somma ta' €61,600 għandu jitnaqqas fiċ-ċirkostanzi tal-każ 20%

għall-iskop leġittimu tal-liġi speċjali li għalhekk is-somma tonqos għal

€49,280; li minnu jrid jerġa' jonqos 20% peress li r-rikorrenti ma tat l-

ebda garanzija li l-fond kien ser ikun mikri matul il-perjodu kollu in

eżami u għalhekk il-kumpens niżel għal €39,424.00.

Ma jirriżultax ċar

mill-atti x'kera

tħallset komplessivament fil-perijodu rilevanti u

għalhekk il-Qorti sejra arbitrio boni viri tistabbilixxi dan l-ammont fis-

somma ta' €2,000.00 li jniżżlu l-ammont ta' kupens pekunjarju għas-

somma ta' €37,424.00 li qed tiġi arrotondata għas-somma ta' €37,500;

Magħhom din il-Qorti sejra żżid is-somma non-pekunjarja fl-ammont ta'

għaxart elef (€10,000).

Spejjeż tal-kawża

Il-Qorti hija tal-fehma li l-intimat Avukat tal-Istat, responsabbli għall-

miżura leġislattiva li fiċ-ċirkostanzi tal-każ waslet għal-leżjoni tad-drittijiet

fundamentali tar-rikorrenti, għandu jħallas l-ispejjeż tal-proċeduri iżda

għandu jkun hemm temperament inkwantu l-ewwel talba ma ġietx akkolta

bil-mod kif ġiet impostata filwaqt li l-perizja intalbet għall-perijodu li

jeċċedi dak li kien neċessarjament rilevanti għall-mertu tal-kawża.

Fl-istess waqt l-ispejjeż tal-intimat Fenech, għandhom jitħallsu mill-istess

Fenech stante li l-eċċezzjonijiet minnu sollevati ġew respinti.

Għal dawn il-motivi l-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi filwaqt

li tiddisponi mill-eċċezzjonijiet sollevati mill-intimat Avukat tal-Istat u l-

intimat Fenech konformement ma' dak hawn fuq deċiż,

Tiċħad l-ewwel talba tar-rikorrenti kif impostata u minflok

tiddikjara illi r-rilokazzjoni sfurzata fuq ir-rikorrenti tal-inkwilin

Fenech kienu fiż-żmien rilevanti fuq imsemmi kienu jagħmluha

diffiċli u ħaġa x'aktarx inċerta għar-rikorrenti li jieħdu lura l-

pussess tal-proprjetà tagħhom fuq imsemmija;

Tilqa' t-tieni talba u tiddikjara u tiddeċiedi illi bl-operazzjonijiet

tal-Artikolu 5 tal-Kapitolu 158 kif emendat bl-Att XXIII tal-1979,

sal-31 ta' Diċembru 2018, ġew vjolati d-drittijiet tar-rikorrent għat-

tgawdija tal-proprjetà tagħhom u ċioe il-fond Springfield, Fl 1, Triq

l-Għollieq, In-Naxxar bi vjolazzjoni tal-Artikolu 37 Tal-

Kostituzzjoni ta' Malta u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll

tal-Konvenzjoni (l-Ewwel Skeda tal-Kapitolu 319 tal-Liġijiet ta'

Tiddikjara u tordna illi l-intimat Fenech ma jibqax jistrieħ fuq il-

protezzjoni offruta lilu s'issa mill-Artikolu 5 tal-Kapitolu 158

sabiex jibqa' jokkupa l-fond Springfield, Fl 1, Triq l-Għollieq,

Iż-Żejtun t-tielet talba rikorrenti stante li din hija msejsa fuq l-

Artikolu 41 tal-Konvenzjoni iżda tgħaddi sabiex tiddikjara u

tiddeċiedi illi l-intimat l-Avukat tal-Istat huwa responsabbli għall-

ħlas ta' kumpens u danni sofferti mir-rikorrenti b'konsegwenza tal-

operazzjonijiet tal-Att XXIII ta' l-1979 li ma krejawx bilanċ ġust

bejn id-drittijiet tas-sid u dawk ta' l-inkwilin;

Tilqa r-raba' talba u tillikwida d-danni pekunjarji fis-somma ta'

sebgħa u tletin elf u ħames mitt ewro (€37,500) u d-danni non

pekunjarji fis-somma ta' għaxart elef ewro (€10,000);

Tikkundanna lill-intimat Avukat tal-Istat iħallas lir-rikorrenti s-

somma komplessiva ta' sebgħa u erbgħin elf u ħames mitt ewro

(€47,500) rappreżentanti d-danni pekunjarji u non-pekunjarji fuq

Filwaqt li l-intimat Fenech għar-raġunijiet fuq mogħtija għandu jħallas l-

ispejjeż tiegħu, ir-rikorrenti għandhom iħallsu kwint (1/5) tar-rimanenti

spejjeż filwaqt li l-intimat Avukat tal-Istat għandu jħallas erba' kwinti (4/5)

tar-rimanenti spejjeż.

Imħallef

15 ta' Lulju 2021

Deputat Reġistratur

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Illum, Ta' Kerċem, 15 ta' Lulju, 2021 It-Tribunal, Ra l-verbal ta' l-udjenza mizmuma quddiemu fit-2 ta' Frar, 2021 illi fiha l-istess Tribunal, ex officio, qanqal l-eccezzjoni ta' nuqqas ta' kompetenza ratione matiæ minhabba n-natura ta' l- istanza attrici, ossia li l-istanza attrici kienet "naxxenti u torigina minn sfond ta' vinkolu lokatizzju u li l-ammont li qed jigi reklamat f'dawn il-proceduri huwa frott tal-istess relazzjoni li tghaddi bejn il-partijiet" (ara a fol.

8); Ra r-rikors ta' l-atturi datat 16 ta' Marzu, 2021 illi fiha gie rilevat illi l-istess kienu qed jirrimettu ruhhom ghad-decizjoni ta' dan it-Tribunal u, ghalhekk, talbu lit-Tribunal jiddeciedi l-punt sollevat marte proprio mit-Tribunal dwar kompetenza ratione matiæ u dan b'applikazzjoni ta' l-Art.

741 tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta (ara a fol.

9); It-Tribunal jikkunsidra; Kif illum huwa hekk approvat b'maggoranza ta' pronunzjamenti tal-Qrati taghna, l- eccezzjoni rigwardanti kompetenza hija materja ta' ordni pubbliku.

F'kaz ta' dubju, it- Tribunal ghandu id-dover li jissolleva l-istess eccezzjoni huwa stess motu proprio jekk dejjem din ma tkunx giet imqanqla formalment minn xi parti (vide Art.

774 tal-Kapitolu 12 tal- Ligijiet ta' Malta).

Peró, it-Tribunal jghid li l-ebda parti ma ghandha tkun sorpriza b'eccezzjoni mqanqla b'dan il-mod (vide f'dan is-sens s-sentenza in re Kevin Borg Sapiano v. Joseph Borg Sapiano, Appell Superjuri, 1 ta' Dicembru 2006).

Kien ghalhekk illi fl-ewwel udjenza ta' din il-kawza (datata 2 ta' Frar, 2021 a fol.

8) it-Tribunal mexa bil-mod kif hemmhekk registrat biex b'hekk kull parti mill-bidu kellha l-opportunità li tressaq il-provi u taghmel is-sottomissjonijiet taghha.

B'dan kollu, it-Tribunal m'huwiex qieghed ifiehem li eccezzjoni simili trid tigi mqajjma minn Tribunal jew Qorti fl-ewwel seduta, izda sempliciment li kull parti tinghata l-

opportunità li jkollha vuci fuq dik il-kwistjoni, biex b'hekk ma tigix rinfaccjata b'argument novell mal-qari ta' xi eventwali decizjoni.

Jinghad li l-kompetenza ta' dan it-Tribunal huwa radikat bl-Art.

3 tal-Kapitolu 380 tal- Ligijiet ta' Malta, fejn fit-tieni subinciz tieghu jispjega li t-Tribunal ikollu gurisdizzjoni biex jisma' u jaqta' biss it-talbiet kollha ta' flus ta' ammont ta' mhux izjed minn €5,000, u dan minghajr hsara ghall-hames subinciz.

Issa, mill-att promotur jirrizulta illi l-vinkolu li jghaddi bejn il-kontendenti jorigina minn wiehed ta' lokazzjoni u dan gie wkoll dikjarat u konfessat mid-difensur legali tal-parti attrici fl-ewwel imsemmija udjenza.

Fl-isfond ta' tali vinkolu kuntrattwali lokatizzju, u minhabba fih, il-parti attrici trid li dik konvenuta tigi kundannata ghar-rizarciment ta' xi spejjez allegatament inkorsi minnha minhabba xi allegta vjolazzjoni da parti tal-konvenuti (i.e., xoghlijiet strutturali bla permess).

Fid-dawl ta' tali qaghda guridika, it-Tribunal jemmen illi fit-talba li ghandu quddiemu, l- ammont mitlub m'huwiex semplici bilanc minn ammont ulterjuri, fejn ma hemm l-ebda kontestazzjoni dwaru jew inkella li parti qed titlob is-semplici hlas ghal xi trazgressjoni tal- parti l-ohra indipendentement mir-rabta guridika li thaddan lill-partijiet.

Hawnhekk, izda, ghandna vicenda partikolari, fejn il-pedamenti taghha jiehdu spunt minn relazzjoni ezistenti ta' kera u li minhabba tali relazzjoni specifika, parti (dik attrici) qed tfittex lill-ohra (dik konvenuta) minhabba xi allegata inadempjenza kuntrattwali ta' din l-ahhar li taf taghti lok ghal xi rizarciment, jew ghal xi kumpens jew xi hlas lura ta' xi spejjez lill-parti attrici.

Ghalhekk, sabiex tigi investigata l-istanza attrici, huwa necessarju wkoll li jkun hemm lokatizzji relattivi ghall- investigazzjoni accessorja ta' dawk kontendenti sabiex wiehed jivverifika jekk kienx hemm vjolazzjoni taghhom jew le, illi jaghtu sostenn ghal dak domandat mill-parti attrici f'din il-kawza.

Dan l-imsemmi ezercizzju jezorbita l-kompetenza tal-prezenti Tribunal u huwa rimess lill- Bord Li Jirregola l-Kera.

Infatti, l-ewwel proviso ta' l-Art.

1525 tal-Kodici Civili (Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta), jaqra illi, "Il-Bord li Jirregola l-Kera (hawn aktar 'il quddiem msejjaħ ''il- Bord tal-Kera'') maħtur bis-saħħa tal-Ordinanza li tirregola t-Tiġdid tal-Kiri ta' Bini għandu jiddeċiedi l-materji kollha li jolqtu kirjiet ta' fondi urbani li jinkludu fondi residenzjali kif ukoll fondi kummerċjali, inkluż kawżi li jirrigwardaw l-okkupazzjoni ta' fondi urbani fejn dawn il-kirjiet ikunu ntemmu u kwalunkwe ħsara li tirriżulta matul dak il-perjodu ta' okkupazzjoni.

Kirjiet oħra jaqgħu

taħt il-kompetenza tal-qrati ta' ġurisdizzjoni ċivili u fil-każ ta' kiri ta'raba' għandhom jaqgħu taħt il-

kompetenza tal-Bord dwar il-Kontroll tal-Kiri tar-Raba' maħtur bid-dispożizzjonijiet tal-Att dwar it-

Tiġdidta’ Kiri ta’ Raba’."

Addizzjonalment, skond it-tielet proviso ta’ l-istess disposizzjoni

hemm specifikat li, "Il-Bord tal-Kera għandu wkoll kompetenza li jiddeċiedi talbiet relatati ma’

manutenzjoni, tiswijiet, difetti u ħsarat tal-fond inklużi dawk moħbija, ħsarat jew miljoramenti,

ammonti pendenti dwar dawl u ilma u kwalunkwe ammonti depożitati bħala garanzija mill-inkwilin,

fejn dawn it-talbiet jiġu inklużi ma’ talbiet jew eċċezzjonijiet oħra magħmula quddiem il-Bord, li

fuqhom il-Panel ta’ Arbitraġġ ma għandux ġurisdizzjoni."

Fl-isfond ta’ tali citati disposizzjonijiet – li jghidu u li jridu li fejn hemm rabta lokatizzja

ghandu jkun l-indikat Bord li jiehu konjizzjoni tal-materja relattiva – jidher alkwantu car illi

l-istanza intavolata mill-atturi f’dan il-kaz giet hekk imressqa quddiem enti gudizzjarja li hi

legisilattivament privata milli tintrattjeni grajjiet u kwistjonijiet bhal dawn stante li l-Ligi

l-obbligi kuntrattwali

espressament tikkazellahom fil-kompetenza ta' enti gudizzjarja ohra, specjali u appozita, ossia f'idejn il-Bord Li Jirregola l-Kera.

F'dan ir-rigward, bhala ezemplari, tigi senjalata, fost bosta ohra, l-kawza in re Joseph Stella et v. International Trading Co. Ltd (Prim'Awla, 31 ta' Ottubru 2011).

Ghaldaqstant, wara li t-Tribunal ra s-sub-paragrafi (b) u (d) ta' l-Art.

741 tal-Kapitolu 12 tal- Ligijiet ta' Malta (mizjud bl-Att IV tal-2016 u emendat bl-Att XXXII tal-2018), intizi biex jaghtu setgha ta' trasferiment ta' kawza lill-"Qorti, bord jew tribunal" kompetenti meta tintlaqa' l-eccezzjoni ta' l-inkompetenza, u in vista ta' l-istess, jordna li l-atti tal-prezenti procediment jigu trazmessi u mghoddija lill-Bord Li Jirregola l-Kera sabiex l-istess procediment jissokta quddiem l-imsemmi Bord.

Dan it-Tribunal qed jaghti l-prezenti digiret f'udjenza bil-miftuh fil-prezenti procediment.

Kopja ta' dan id-digriet ghandha tigi mmedjatament komunikata lir-Registratur tal-Qrati Civili u Tribunali sabiex jiehu hsieb it-trazmissjoni tal-procediment kif imfisser f'dan id- digriet u kif ukoll lid-difensuri tal-partijiet bl-email. ft.