Qorti tal-Magistrati (Malta) Bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali Magistrat Dr. Doreen Murgo LL.D.

Illum 14 ta' Gunju 2021

Il-Pulizija (Spettur Audrey Hennah) vs Isaac Humphrys Naudi Grech German

Rat l-akkuzi migjuba kontra l-imsemmi Isaac Humphrys Naudi Grech German, ta' 20 sena, imwieled Ħal Kirkop' nhar it-08 ta' Lulju 2000, iben Joseph Grech German u Rosalie (Rose Helen) nee' Zammit, residenti gewwa 18, Blk B, Flt 7, Triq l-Argotti, Il-Qala u detentur tal- Karta tal-Identita' bin-numru 9833024L.

Akkuzat talli nhar id-09 ta' Mejju 2021, u fil-granet u xhur ta' qabel, f'diversi hinijiet gewwa Ħal Kirkop u f'diversi postijiet gewwa dawn il-Gzejjer:-

Kiser Ordni ta' Protezzjoni moghtija lilu mill-Mag.

Dr. Gabriella Hammoud, LL.D nhar is-07 ta' Ottubru 2020 u dan bi ksur ta' l-Artiklu 412C(11) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

U iktar talli fit-22 ta' Marzu 2021, fit-12 t'April 2021, fis-16 t'April 2021, fid-19 t'April 2021, fit-03 ta' Mejju 2021, fil-05 ta' Mejju 2021 u fis-07 ta' Mejju 2021 gewwa San Pawl il-Baħar:-

Kiser il-kundizzjonijiet tal-liberta provizorja mposti mill-Qorti tal- Magistrati preseduta mill-Magistrat Dr. Ian Sant’ Angelo LL.D, f'dan li ma jikkommettiex delitt iehor ta' natura volontarja waqt li jkun mehlus

mill-arrest, fost kundizzjonijiet ohra kif ordnat li jaghmel mill-istess Qorti u dan bi ksur ta' l-Artikolu 579(2) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Il-Qorti giet mitluba li f'kaz ta' htija tirrevoka l-helsien mill-arrest ta' l-imsemmi Isaac Humphrys Naudi Grech German u tordna l-arrest mill-gdid ta' l-imsemmi imputat kif ukoll tordna li s-somma ta' tlett elef Euro (€3,000) bhala garanzija personali jghaddu favur il-Gvern ta' Malta kif stipulat fl-Artikolu 579(2)(3) tal-Kapitolu 9 tal- Ligijiet ta' Malta.

Semghet il-provi u t-trattazzjoni tal-partijiet.

Rat l-atti processwali.

Ikkunsidrat Illi dan il-kaz jirrigwardi allegazzjoni li l-imputat kiser il-kunidzzjonijiet imposti fuqu f'ordni ta' protezzjoni u li kiser il-kundizzjonijiet imposti ma'l-ghoti tal- helsien mill-arrest.

IL-PROVI

Illi l-ufficjal prosekutur l-Ispettur Audrey Hennah spjegat1 li fil-konfront ta'l- imputat hemm proceduri penali pendenti f'liema proceduri l-allegata parte leza hija Kayleigh Warrington.

Fil-kors ta' dawk il-proceduri nhareg ordni ta' protezzjoni u l- imputat inghata l-helsien mill-arrest.

Minkejja l-ordnijiet imposti fuqu l-imputat kien bidel ir-residenza tieghu darbtejn u issa qed jghix fir-residenza ta' ommu flimkien ma' Cauchi u uliedhom.

Aktar minn hekk, tghid ix-xhud, ghal seba' darbiet l-imputat naqas li jmur l-ghassa ta' Rahal-l-Gdid biex jiffirma il-bail book.

Ix-xhud spjegat ukoll li omm l-imputat, li flimkien ma' oht l-imputat kienu qed ghamlu tajjeb ghall-helsien mill-arrest, ghamlet rikors biex tiehu lura d-depozitu peress li kien sar xi theddied fil-konfront taghha.

In kontro-ezami l-Ispettur Micallef qalet li skond ma qallha l-imputat kienet Kayleigh Warrington li ghamlet l-ewwel kuntatt mieghu wara l-hrug ta'l-ordni ta' protezzjoni; tkellmu, irrealizzaw li t-tnejn ghamlu zbalji u ghamlu xi tentattivi ta' family therapy anke f'l-interess taz-zewg uliedhom.

Tghid ukoll li dwar il-kaz li rrappurtat omm l-imputat fuq xi theddied ser jittiehdu proceduri sommarji.

Pero tghid ukoll li meta l-imputat gie arrestat ommu ghamlet kuntatt maghha biex tara ghalfejn gie arrestat u meta saret x'kienet ir-raguni bdiet tibki u qalet li binha kien qed jipprova jirranga u anke sab xoghol.

Omm l-imputat ikkonfermat ma'l-ispettur

1 Depozizzjoni a fol 52.

L-ispettur qalet ukoll l-imputat suppost kien qed jghix L-Isla f'post mikri, minn hemm mar x'imkien Bugibba u wara mar ghand ommu Ħal Balzan fejn ghadu jghix sa' llum.

Illi l-istess xhud prezentat diversi dokumenti fosthom: ▪ Degriet datat 19 ta' Ottubru 20202 ai termini ta' liema l-imputat kien inghata

▪ Ordni ta' protezzjoni datat 7 ta' Ottubru 2020 mahrug kontra l-imputat; u ▪ Messaggi interni mibghuta fuq is-sistema tal-pulizija permezz ta' liema l- imsemmija Spettur giet infurmata li l-imputat naqas li jmur l-ghassa jiffirma fis- segwenti granet u cioe 22 ta' Marzu 2021, 12 ta' April 2021, 16 ta' April 2021, 19 ta' April 2021, 3 ta' Mejju 2021, 5 ta' Mejju 2021 u 7 ta' Mejju 20213

Illi termini tad-degriet tal-helsien mill-arrest l-imputat kien obbligat inter alia: ▪ li ma jkellimx jew javvicina x-xhieda tal-prosekuzzjoni; ▪ li ma jikkommettiex delitt iehor ta' natura volontarja waqt li jkun mehlus mill-

▪ li javza lill-pulizija jekk jibdel ir-residenza tieghu; u ▪ li jirrapporta gewwa l-ghassa ta' L-Isla kull nhar ta' Tnejn, l-Erbgha u l-

Gimgha bejn is-07.00am u 07.00pm.

Illi termini ta' l-Ordni ta' Protezzjoni l-imputat kien projbit: ▪ milli javvicina jew jsegwi l-movimenti ta' Kayleigh Warrington; ▪ milli jikkuntattja jew jimmolesta lil Kayleigh Warrington; u ▪ milli jaccedi fil-fond fejn tirrisjedi, tahdem jew tiffrekwenta Kayleigh Warrington.

Illi RPC 5146 John Dalipi, stazzjonat f'l-ghassa ta' L-Isla qal li fis- segwenti granet u cioe 12 ta' April 2021, 16 ta' April 2021, 19 ta' April 2021, 3 ta' Mejju 2021, u 5 ta' Mejju 2021 l-imputat ma marx jiffirma u li l-pulizija ma nghataw l-ebda raguni ghalfejn l-imputat ma marx jiffirma.

Huwa prezenta kopja tal-bail book ta'l-imputat; mill-bail book pero jidher li hemm gurnata ohra meta l- imputat ma marx jiffirma u cioe is-7 ta' Mejju 2021.

Fil-bail book m'hemm l-ebda entrata ghall-22 ta' Marzu 2021, li huwa t-Tnejn, u ghalhekk wahda mill-granet meta l-imputat kien obbligat imur l-ghassa.

Illi l-imputat ma xehedx pero rrilaxxja stqarrija5.

Fiha huwa jghid li jaf li liema huma l-granet il-hinijiet li fihom kellu jmur l-ghassa ta' L-Isla u kkonferma li kien hemm sebgha granet (22 ta' Marzu 2021, 12 ta' April 2021, 16 ta' April 2021, 19 ta' April 2021, 3 ta' Mejju 2021, 5 ta' Mejju 2021 u 7 ta' Mejju 2021)

2 Per Magistrat Dr Ian Sant’ Angelo.

4 Depozizzjoni a fol 62.

meta ma marx l-ghassa minhabba li kellu jahdem overtime pero ma nformax lill- pulizija li ma setax imur.

Specifika li l-hinijiet normali tax-xoghol tieghu huma mis-7.30am sa'l-04.00pm u overtime jkollhom skond ma jitlob l-imghallem, mhux dejjem l-istess.

L-imputat ikkonferma ukoll li huwa konxju li kellu ordni ta' protezzjoni u li ma setghax jersaq lejn Kayleigh Warrington.

Huwa ikkonferma li Warrington hija t-tfajla tieghu u li kienet qed toqghod flimkien mieghu u m'ommu fid- dar ta' ommu Ħal Kirkop u anke ghamlu zmien flimkien wahedhom f'appartament f'Bugibba.

L-imputat ikkonferma li kien jaf x'inhuma l-konsegwenzi ghall-ksir ta' ordni ta'protezzjoni pero qal ukoll li hu u Warrington iddeciedew li jirrikonciljaw u jippruvaw jergghu jiehdu cans minhabba t-tfal taghhom.

Ammetta li kien jaf li kellu jaghmel talba lill-Qorti qabel ma herga jibda jghix flimkien ma' Warrington pero jghid li ma kellux flus biex jaghmel ir-rikors.

Warrington tiddeskrivi lill- imputat bhala l-partner taghha u missier iz-zewg uliedha; tghid li ilhom f'relazzjoni kwazi tlett snin.

Warrington tghid li f'Ottubru kien inqala' xi incident bejnha u l-im0utat li wassal ghall-proceduri li fihom inhareg l-ordni ta' protezzjoni.

Tghid li ghalkemm ma xtaqitx tixhed f'dawk il-procdeuri kienet ingieghla minn missierha ghaliex dan qallha li jekk ma tixhidx fil-konfront ta'l-imputat l-awtoritajiet kienu ser jiehdulha lil uliedha.

Tghid li ghalhekk hija xehdet u harget il-proctection order kontra l-imputat.

Wara dan l-incident Cauchi ghamlet zmien tghix Dar Merhba Bik pero tkecciet minn hemm ghalkemm ma tafx ghalfejn u spiccat bla saqaf fuq rasha.

Meta l-imputat gie arrestat fid- 9 ta' Mejju 2021u inbdew il-proceduri odjerni l-imputat kera post f'Burmarrad biex tkun tista' tmur tghix fih Cauchi ghalkemm hi xtaqet li tibqa mieghu.

Cauchi tghid li hi marret toqghod Burmarrad u qed joqghodu 'l boghod minn xulxin biex ma jispiccax il-habs u ghax ma tridiex tpoggih f'aktar problemi.

Specifikat li anke meta kienet xehdet fil-kawza originali lill-Qorti qaltilha li ghalkemm kienet qed tixhed hija ghadha thobbu lill-imputat.

Illi in kontro-ezami Warrington insistiet li ghalkemm fil-kawza originali il-Magistrat staqsiha jekk tridx tixhed jew le, hija hasset li kellha tixhed ghax skond ma qallha missierha kellha taghzel jekk it-tfal izommhomx maghha jew idahhluhom f'istitut.

Kompliet tispjega li r-relazzjoni ma' missierha kienet wahda difficli u li kien isawwatha minn meta kellha erba' snin u li hi ilha segwitha mill-victim support u

Tghid li ilha segwitha mic-child protection minn meta

kellha xahrejn tqala' b'l-ewwel wild taghha u dan wara li ghamel rapport missierha.

ghalfejn ma qalitx dawn l-affarijiet kollha meta kien qed jigi investigat il-kaz odjern

Warrington qalet li ma kenitx f'pozizzjoni li taghmel hekk ghax missierha kien qieghed

hemm u hi tibza' minnu.

6 Depozizzjoni a fol 72.

L-IMPUTAZZJONIJIET

Ikkunsidrat Illi permezz tal-proceduri l-imputat qed jigi addebietat b'zewg imputazzjonijiet: li kiser ordni ta' protezzjoni u li kiser il-kundizzjonijiet imposti ma'l-ghoti tal-helsien mill-arrest.

Illi ai termini ta'l-artikolu 412C(11) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta jikkommetti reat min mingħajr skuża raġonevoli l-akkużat jikser xi projbizzjoni jew restrizzjoni imposta fuqu b'ordni ta' protezzjoni mahrug taht l-istess artikolu 412C.

Illi mill-atti jirrizulta ampjament li fis-7 ta' Ottubru 2020 inhareg ordni ta' protezzjoni fil-konfront ta'l-imputat ai termini ta' liema l-istess imputat kien ipprojbit milli jikkuntattja lil Warrington; kien projbit milli javvicinaha u/jew ikellimha; u kien ipprojbit milli jaccedi fil-fond fejn tirrisjedi, tahdem jew tiffrekwenta Warrington.

Illi mill-provi jirrizulta ukoll li minkejja dan l-ordni ta' protezzjoni f'xi zmien qabel Mejju 2021 Warrington u l-imputat, mhux talli kienu qed jitkellmu, imma kienu anke qed jghixu flimkien, l-ewwel f'San Parti mill-Fgura, mbaghad Ħal Balzan ghand omm l-imputat.

Aktar minn hekk l-imputat kien jaf li dan ma setghax jaghmlu u li kellu jitlob il-permess tal-Qorti permezz ta' rikors.

Illi, kif jindika ismu, ordni ta' protezzjoni jinhareg biex persuna allegatament vittma ta' xi vjolenza, intimidazzjoni jew molestja tigi protetta minn vjolenza futura u biex jigi assigurat li dik il-vittma tkompli tghix hajjietha minghajr biza'.

Il-Qorti, fil-kaz in ezami, tirrikonoxxi li Kayleigh Warrington, il-persuna protetta permezz ta'l-ordni ta' portezzjoni li tieghu qed jigi allegat il-ksur, ma hassiex intimidati jew imbezza' b'l-agir ta' l-imputat, anzi hija riedet li jerga jibda l-kuntatt bejniethom, riedet li tkompli r-relazzjoni mieghu, u riedet terga tibda tghix mieghu kif ifl-fatt ghamlet.

Dan pero la jibdel u lanqas ma jhassar dak li ghamel l-imputat, li minkejja dak li xtaqu hu u Warrington, xorta kien ghadu marbut b'l-obbligi naxxenti minn dak l-Ordni.

Aktar minn hekk l-imputat dan kien jafhu u kien jaf ukoll x'kellu jaghmel biex hu u Warrington jkunu jistghu jergghu jibdew jikkomunikaw: rikors quddiem il-Qorti; pero ghar-ragunijiet tieghu ghazel li ma jaghmilx hekk.

Illi l-unika difiza ghar-reat predispost f'l-artikolu 412C(11) hija dak ta'l-skuza ragonevoli.

Il-Ligi ma tipprovdiex definizzjoni ta' x'inhi skuza ragonevoli ghalhekk x'jikostitwixxi skuza ragonevoli hija materja mhollija ghad-diskrezjoni

tal-Qorti biex tiddeciedi hi skond ic-cirkostanzi tal-kaz.

Il-Qrati taghna dejjem interpretaw x'jista' jikkostitwixxi skuza ragonevoli b'mod restrittiv.

Dan huwa necessarju mhux biss ghaliex l-ordnijiet tal-Qorti, partikolarment dawk ta' protezzjoni ghandhom jigi osservati skrupolozament, imma anke ghaliex altrimenti tinholoq incertezza b'mod li l-persuna marbuta b'ordnijiet bhal dawn tista' tibda tohloq "skuzi" li oggettivament ma jezistux.

Fil-fatt fis-sentenza mghotija fil- kawza Il-Pulizija vs Stefan Boccato Calleja mill-Qorti ta'l-Appell Kriminali gie deciz li t- twelied ta' bintu ma kenitx skuza ragonevoli biex huwa ma josservax il-htigijiet ta'l-ordni ta' protezzjoni7.

Il-Qorti ta'l-Appell ikkunsidrat li minkejja li l-imputat kellu c-cans jaghmel talba biex il-Qorti tawtorizzah ikun prezenta waqt u/jew wara t-twelied ta' bintu hu ghazel li ma jadixxiex lill-Qorti, jinjora l-ordni ta' protezzjoni, u jmur hdejn il-persuna protetta.

Fil-verita ftit huma c-cirkostanzi li fihom wiehed jista' jiprevalixxi ruhu mid-difiza ta'l-iskuza ragonevoli ghaliex hlif f'sitwazzjonijiet ta' forza magguri li ma jippermettux lill-persuna koncernata li tirrikorri ghand il-Qorti qabel, ordni ta' protezzjoni ghandu dejjem jigi osservat.

Illi fil-kaz in ezami ma kien hemm l-ebda urgenza jew forza magguri, u l-unika "skuza" li offra l-imputat kienet li ma kellux flus biex jaghmel rikors.

Anke kieku l-Qorti kellha temmen din l-asserzjoni8 in-nuqqas ta' flus mhux skuza ragonevoli ghaliex ir-rikors setghet taghmlu Warrington jew l-imputat seta' jirrikorri anke ghand l-Avukat ta'l-Ghajnuna Legali.

Illi tenut kont tas-suespost il-Qorti hija sodisfatta li l-ewwel imputazzjoni giet pruvata fil-grad rikjest mill-Ligi.

Ikkunsidrat Illi peremzz tat-tieni imputazzjoni l-imputat qed jigi addebietat bil-ksur ta' kundizzjonijiet imposti ma'l-ghoti tal-helsien mill-arrest.

Illi kif intqal ai termini tad-degriet mghoti fid-19 ta' Ottubru 2020 l-imputat kien obbligat: ▪ li ma jkellimx jew javvicina x-xhieda tal-prosekuzzjoni; ▪ li ma jikkommettiex delitt iehor ta' natura volontarja waqt li jkun mehlus mill-

▪ li javza lill-pulizija jekk jibdel ir-residenza tieghu; u ▪ li jirrapporta gewwa l-ghassa ta' L-Isla kull nhar ta' Tnejn, l-Erbgha u ħal lija-

Gimgha bejn is-07.00am u 07.00pm.

7 F'din il-kawza, deciza f'l-20 ta' Ottubru 2020, il-persuna protetta kienet minorenni; hija u l-imputat kienu qed jistennew tarbija.

Fil-gurnata li l-minorenni welldet it-tarbija u anke fi granet sussegwenti l-imputat mar l-isptar u qatta' hin mal-persuna protetta, kontra l-volonta ta' ommha; kienet l-omm li ghamlet rapport lill-pulizija.

8 F'l-istqarrija l-imputat jghid li huwa kien sab xoghol u kien anke qed jahdem overtime.

Mill-atti processwali jirrizulta ampjament li l-imputat mhux talli kellem lil xhud tal-prosekuzzjoni (lil Cauchi) imma adirittura rega' beda' joqghod maghha; jirrizulta ukoll li huwa bidel ir-residenza tieghu u m'avzax lill-pulizija; hekk kif jirrizulta li almenu f'sitt okkazzjonijiet ma marx l-ghassa jiffirma u lanqas informa lill-pulizija ghalfejn ma setghax imur.

La darba qed jinstab hati ta'l-ewwel imputazzjoni jirrizulta ukoll li huwa ikkommetta reat waqt li kien mehlus mill- arrest.

Illi bhal fil-kaz ta' ordni ta' protezzjoni, il-kundizzjonijiet imposti ma'l-ghoti tal- helsien mill-arrest ghandhom jigu osservati skrupolozament u l-imputat qatt ma jistax jiddeciedi li jinjora xi wahda jew aktar minn dawk il-kundizzjonijiet.

Huwa biss b'l-awtorizzazzjoni tal-Qorti kompetenti, ottenuta a priori, li imputat jista' ma jottemperax ruhu ma' xi kundizzjoni imposta fuqu.

Illi anke fir-rigward tar-reat issa in ezami ma kien hemm l-ebda raguni li tiggustifika lill-imputat meta ghazel li injora mhux wahda imma addirittura erbgha mill-kundizzjonijiet imposti fuqu.

Illi ghalhekk din it-tieni imputazzjoni tirrizulta sodisfacjentement pruvata ukoll.

Ikkunsidrat Illi dwar il-piena hemm diversi fatturi x'jittiehdu in konsiderazzjoni.

Illi huwa ben stabbilit li ordni ta' protezzjoni jinghata biex persuna allegatament vittma ta' xi reat tigi protetta minn molestji futuri u biex jigi assigurat ukoll li dik l-allegat vittma tghix hajjitha minghajr biza'.

Fil-kaz in ezami l-ksur ta' l-ordni tal- protezzjoni sehh bil-komplicita tal-persuna li dan l-ordni kien intiz li jipprotegi: Kayleigh Warrington, li riedet hi ukoll li terga tibda r-relazzjoni taghha ma'l-imputat u kienet hi li marret tghix mieghu.

Illi dwar il-ksur tal-kundizzjonijiet imposti ma'l-ghoti tal-helsien mill-arrest ghandu jigi rilevat li l-artikolu 579 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta gie emendat ricentement9 permezz ta' l-Att XXIX tas-sena 2021.

Bhala rizultat ta' dawn l- emendi l-Qorti issa ghandha certa diskrezzjoni f'dak li jirrigwarda l-konfiska tad- depozitu u l-garanzija.

Ghalkemm il-fatti li taw lok ghall-kaz in ezami sehhew

qabel il-promulgazzjoni ta' l-Att XXIX, u la darba issa l-artikolu 579 jista' jitqies

bhala anqas oneruz fuq l-imputat, m'ghandu jkun hemm l-ebda dubbju li l-emenda

handha tapplika retroattivament.

Illi llum l-artikolu 579 jaqra hekk10:

9 F'l-4 ta' Gunju 2021.

10 Il-partijiet sottolineati huma dawk emendati permezz ta'l-Att XXIX.

1) Jekk l-imputat jew akkużat jonqos li jidher għall-ordni tal- awtorità msemmiia fl-obbligazzjoni tal-garanzija, jew jonqos li josserva xi kondizzjoni imposta mill-qorti fid-digriet tagħha li bih tagħti l-ħelsien mill-arrest, jew jinħeba jew jitlaq minn Malta, jew waqt li jkun meħlus mill-arrest jikkommetti delitt li ma jkunx wieħed ta' natura involontarja, jew jinterferixxi jew jipprova jinterferixxi max-xhieda jew b'mod ieħor jintralċja jew jipprova jintralċja il-kors tal-ġustizzja fir-rigward tiegħu jew ta' xi persuna oħra, is-somma msemmija fl-obbligazzjoni tgħaddi favur il-Gvern ta' Malta, u, barra minn dan, jiġi maħruġ mandat ta' arrest kontra tiegħu:

Iżda l-Qorti tista' tiddeċiedi li ma tapplikax id-dispożizzjonijiet ta' dan is-subartikolu jew li ma tapplikahomx fl-intier tagħhom meta l-qorti tkun tal-fehma illi l-ksur tal-kondizzjoni imposta fid- digriet li bih jingħata l-ħelsien mill-arrest ma hiex ta' konsegwenza serja.

2) Kull persuna li tonqos milli tħares xi waħda mill- kondizzjonijiet imposti mill-qorti fid-digriet tagħha li bih tagħti l- ħelsien mill-arrest taħt garanzija tkun ħatja ta' reat u teħel, meta tinsab ħatja, il-piena ta' multa jew ta' priġunerija għal żmien ta'erba' xhur sa sentejn, jew għal multa u priġunerija flimkien u l- Qorti għandha tordna li l-ammont stabbilit fil-ħelsien mill-arrest taħt garanzija għandu jiġi konfiskat fl-intier tiegħu jew f'parti minnu favur il-Gvern ta' Malta skont kif il-Qorti tqis il-gravità tar-reat.

3) Minkejja d-dispożizzjonijiet ta' xi liġi, kull persuna akkużata b'reat kif imsemmi fis-subartikolu (2) għandha tiġi mressqa l-Qorti taħt arrest, u l-Pulizija tkun tista', fl-istess proċedimenti, titlob ir- revoka tal-ħelsien mill-arrest u l-arrest mill-ġdid ta' dik il- persuna.

Il-proċedimenti għal reat is-subartikolu (2) għandhom jittieħdu mill-Pulizija u jiġu deċiżi mill-Qorti bl- urġenza.

taħt

Illi minn qari ta' dan l-artikolu kif emendat huwa car li l-legislatur ghamel distinzjoni fid-diskrezzjoni mhollija lill-Qorti taht l-ewwel u t-tieni subartikoli.

Illi permezz tas-subartikolu wiehed, normalment invokat permezz ta' rikors fil-kors tal-proceduri li fihom l-imputat ikun inghata l-helsien mill-arrest, il-Qorti tista' tiddeċiedi li ma tapplikax id-dispożizzjonijiet ta' dak is-subartikolu jew li ma tapplikahomx fl-intier tagħhom.

Ghalhekk, u dejjem ai fini ta'l-ewwel subartikolu, il-Qorti ghandha l-fakolta li taghmel wahda minn tlett affarijiet: li tikkonfiska d-depozitu u l-garanzija f'l-intier taghhom; li tikkonfiska parti mid-depozitu u/jew il-garanzija; u li ma tapplikax il-konfiska.

Illi permezz tas-subartikolu (2), u allura meta persuna tkun imressqa taht arrest u mixlija bil-ksur ta' xi kundizzjoni imposta ma'l-ghoti tal-helsien mill-arrest, il- Qorti għandha tordna li l-ammont stabbilit fil-ħelsien mill-arrest taħt garanzija għandu jiġi konfiskat fl-intier tiegħu jew f'parti minnu favur il-Gvern ta' Malta skont kif il-Qorti tqis il-gravità tar-reat.

La darba il-legizlatur uza l-kliem "ghandha" u "ghandu" l-konfiska taht dan is-subartikolu baqghet tassattiva; dak li thalla fid-diskrezzjoni tal-Qorti huwa jekk ghandux jigi konfiskat l-ammont tal- garanzija kollu jew parti minnu, u dan skond il-gravita tar-reat, u cioe il-gravita tal- ksur li a bazi tieghu l-imputat ikun instab hati tar-reat in ezami.

Permezz ta' din id- diskrezzjoni imhollija lilha l-Qorti ghandha tassigura li s-sanzjoni imposta tkun proporzjonata mal-ksur, mehuda in konsiderazzjoni c-cirkostanzi partikolari ta' kull kaz.

Illi dwar l-importanza ta' dan il-bilanc u l-impozizzjoni ta' sanzjoni proporzjonata pronunzjat ruhha l-Qorti Kostituzzjonali fil-kawza John Attard Parnis vs l-Avukat Generali11:

.. meta jigi ppruvat li l-imputat jew l-akkuzat kiser xi wahda jew aktar mill-obbligazzjonijiet imposti fuqu, ghandu jkun ghall-Qorti tiddeciedi, skont il-gravita` tal-kaz, ghandhiex tordna li s-somma kollha jew parti (kif hi tistabilixxi) tghaddi favur il-Gvern ta' Malta.

B'dan il-mod, il- Qorti jirrizultaw "elements of shocking disproportionality" li kien il-hsieb wara d-decizjoni tal-Qorti Ewropeja fil-kaz ta' Lawrence Tang imsemmi12, u dan konformament ma' dak li jrid l-Artikolu 5(1)(b) tal-Konvenzjoni Ewropeja u l-gurisprudenza tal-Qorti Ewropeja li trid li ghandu jkun hemm element ta' proporzjonalita` bejn il-privazzjoni tal-liberta` u t-twettiq tal-obbligu preskritt mil-ligi.

tista'

Illi din is-sentenza inghatat ferm qabel l-emendi fuq imsemmija pero l-principji minnha emanenti jibqghu relevanti u jassumi importanza fundamentali stante li issa

11 Deciza 16 ta' Marzu 2011.

12 Il-Qorti Kostituzzjonali hawn kienet qed tirreferi ghad-decizjoni mghotija mill-Qorti Ewropeja fil-kaz Lawrence Tang vs Malta (deciz 27 ta' Lulju 2010).

hija l-Qorti, li f'l-ezercizzju tad-diskrezzjoni taghha, trid issib, f'kull kaz individwali skond ic-cirkostanzi partikolari tieghu, dak il-bilanc bejn il-gravita o meno tal-ksur u s-sanzjoni adegwata u proporzjonata ghal dak il-ksur.

Illi l-artikolu 579 jipprovdi ukoll ghal sanzjoni ohra minbarra l-konfiska tal- garanzija u cioe l-possibilita tar-revoka tal-helsien mill-arrest u l-konsegwenti riarrest ta'l-imputat, u dan sia taht is-subartikolu wiehed u sia meta persuna tigi mixlija bir-reat ravvizat fis-subartikolu tnejn13.

Fil-fehma ta' din il-Qorti d- decizjoni jekk ghandhiex tigi ordnata r-revoka tal-helsien mill-arrest u l- konsegwenti riarrest tal-persuna koncernata hija intimament konessa mad- decizjoni jekk l-garanzija ghandhiex tigi konfiskata f'l-intier taghha jew le.

Illi meta l-ksur ikun wiehed tant gravi li jimmerita l-konfiska tal-garanzija f'l-intier taghha, u issa li ma m'hu ser ikun hemm xejn li jiggarantixxi li l-imputat ser josserva l-kundizzjonijiet imposti fuqu, isegwi li l-helsien mill-arrest ghandu jigi revokat, partikolarment f'proceduri tentati ai termini tas-subartikolu (2) ta'l- artikolu 579.

Dan anke biex id-decizjoni dwar jekk u taht liema kundizzjonijiet l- imputat ghandu jerga jinghata l-helsien mill-arrest tigi fdata lill-Qorti li quddiemha jkunu pendenti l-proceduri li fil-kors taghhom l-imputat kien inghata l-helsien mill- arrest.

Illi meta min-naha l-ohra l-ksur ma jkunx wiehed gravi u l-Qorti tkun sodisfatta li l-garanzija m'ghandhiex tigi konfiskata f'l-intier taghha l-argument favur r-revoka tal-helsin mill-arrest jidghajjef.

Naturalment biex l-imputat jkun jista jkompli jibbenefika mill-helsien mill-arrest wara konfiska parzjali tad-depozitu u/jew garanzija huwa jkun tenut jerga jiddepozita l-ammont konfiskat jew jerga' jaghmel garanzija ghall-ammont kollu orginarjament ordnat.

Jekk ma jaghmilx hekk ikun qed jonqos f'dak li kien mistenni minnu biex jibda jibbenefika mill-helsien mill- arrest u ghalhekk jkun qed jirrendi lilu nnifsu soggett ghar-riarrest sa kemm jerga jottempera ruhhu.

Illi l-konfiska tal-garanzija (u r-riarrest ta' l-imputat meta jkun il-kaz) mhux l-unika sanzjoni prevista f'kaz ta' sejbin ta' htija ghar-reat prospettat fis-subartikolu (2) imma hemm prevista ukoll il-piena ta' multa u/jew prigunerija fil-parametri hemm stabbiliti.

Illi fil-kaz in ezami l-imputat naqas li josserva erbgha mill-kundizzjonijiet imposti

fuqu; kollha huma ta' certu importanza u setghu facilment jinfluwixxu l-andament

tal-proceduri li kien hemm pendenti fil-konfront tieghu ghalkemm ma jidihirx li

Tenut kont ta' dan, tenut kont ta' x'wassal biex l-imputat jikkomemetti

r-reat propsettat f'l-ewwel imputazzjoni, tenut kont ta' l-involviment ta' Kayleigh

13 F'dan il-kaz pero huwa is-subartikolu 3 li jipprovdi ghar-riarrest.

Cauchi fit-tewttieq tar-reati da parti ta' l-imputat, l-eta tieghu (huwa ghad ghandu ghoxrin sena), l-fedina penali netta u anke l-koperazzjoni tieghu mal-pulizija, l- Qorti hija tal-fehma li ghandha timponi sentenza sospiza ta' prigunerija u konfiska ta' nofs id-depozitu minghajr ma tirrevoka l-helsin mil-arrest.

Konformament ma dak li ntqal aktar 'l fuq jekk l-imputat ma jergax jiddepozita l-ammont konfiskat fid-data li din is-sentenza tkun saret ezekuttiva huwa jkun soggett ghar-riarrest sa kemm jiddepozita s-somma konfiskata.

Ghal dawn il-motivi l-Qorti, wara li rat l-artikoli 241C(11) u 579(2) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta l-Qorti ssib lill-imputat hati ta'l-imputazzjonijiet migjuba kontra tieghu u tikkundannah sitt (6) xhur prigunerija li b'applikazzjoni ta'l- artikolu 28A tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta qed jigu sospiza ghal tmintax (18) il-xahar u qed tikkonfiska favur il-Gvern ta' Malta nofs id-depozitu impost fid- degriet tal-helsien mill-arrest ta' tad-19 ta' Ottubru 2020, u cioe s-somma ta' elf Euro (€1,000)14.

Il-Qorti spjegat lill-imputat fi kliem ordinarju l-import ta' din is-sentenza u x'jigri jekk l-imputat jikkoommetti reat iehor fiz-zmien prefiss.

14 Stante li d-depozitu huwa ta' elfejn Euro (€2,000).


Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:484039 Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin

Qorti tal-Maġistrati (Malta)

RIK NRU 235/2016: ADRIAN MUSCAT (K.I. NRU.

28 – EXCEPTIO VERITATIS OSSIA IL-VERITA TAL- FATTI ALLEGATI – KRONAKA ĠUSTA – L-IDENTITA' TAL-MALAFAMAT – IL-PUBBLIKAZZJONI TA' XNIEGĦAT JEW TA' ALLEGAZZJONIJIET DESKRITTI BĦALA MHUX KONFERMATI)

MAĠISTRAT: DR. VICTOR G. AXIAK

14 ta' Ġunju 2021

IL-QORTI,

wara li rat ir-rikors ta' Adrian Cremona ("ir-rikorrenti") ippreżentat fit-23 ta' Settembru 2016,

wara li rat ir-risposta ta' Matthew ‘Apap Bologna ("l-intimat") ippreżentata fl-1 ta' Novembru 20161,

wara li rat illi din il-kawża ġiet assenjata lil din il-Qorti kif presjeduta permezz tal- assenjazzjoni magħmula ai termini tal-Artikolu 520(1)(a) tal-Kap.

9 tal-Ligijiet ta' Malta u tal-Artikolu 11(9) tal-Kap.

12 tal-Ligijiet ta' Malta b'effett mill-10 ta' Mejju 2019,

wara li rat id-dokumenti kollha li ġew esebiti fil-kors tal-kawża,

wara li rat in-noti ta' sottomissjonijiet finali rispettivi ppreżentati għan-nom

Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:127195 Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin

qed tagħti din is-

Atti tal-bidu

Ir-rikorrent talab lill-Qorti tiddikjara illi l-artiklu intitolat "Road rage aggressor had

threatened to shoot man in 2008" ippubblikat f'paġna 3 tal-ħarġa tal-gazzetta "maltatoday" tal-24 ta' Awwissu 2016 u r-riproduzzjoni tiegħu fil-gazzetta elettronika "maltatoday.com.mt" nhar is-26 ta' Awwissu 2016, ta' liema artiklu l- intimat huwa l-awtur, huwa libelluż u malfamanti fil-konfront tiegħu u għandu bhala skop Ii jtellef jew inaqqas ir-reputazzjoni tar-rikorrenti.

Il-Qorti ġiet mitluba ukoll tikkundanna lill-intimat jħallsu "dik is-somma li tiġi stabbilita minn dina l-Qorti bħala danni morali a tenur tal-artiklu 28 tal-Kap.

248 tal-Liġijiet ta' Malta".

L-intimat ppreżenta l-eċċezzjoni tal-verità tal-fatti u kif ukoll in subsidium illi "l-

artikolu odjern qiegħed biss jagħti kronaka ġusta u informattiva kif jirriżulta minn varji sentenzi li taw il-Qrati tagħna u kif ser jirriżulta mis-smiegħ u t-trattazzjoni ta' din il-kawza."

Ir-rikorrent esebixxa mar-rikors tiegħu kopja tal-pubblikazzjoni lamentata kif

Is-suġġett prinċipali tal-artiklu huwa Marius Cremona, missier ir-rikorrent, li

ġimgħatejn qabel il-pubblikazzjoni kien ġie mressaq il-Qorti fuq akkużi inter alia li ħebb għal sewwieq u darbu ħafif wara inċident stradali.

Skond l-artikolist, fil-passat l-istess Marius Cremona kien involut f'każ ieħor simili meta flimkien ma' ibnu (iktar 'l quddiem fl-artikolu identifikat bħala Adrian Cremona, ir-rikorrent) u ċertu Chris ili huma attakkaw raġel fil-karozza tiegħu u heddewh li ser jisparawlu.

Dan l-

Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:ili Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin

allegat inċident kien seħħ fl-2008.

Skond l-artiklu Marius Cremona huwa l-president tal-koperattiva Transport Services for Disabled Persons Cooperative Ltd liema koperattiva tipprovdi servizzi ta' trasport fl-iskejjel għal tfal b'diżabilità.

L-artiklu jkompli jgħid illi t-tfal ta' Marius Cremona, ċioe Adrian u Alan Cremona, kienu ġew imressqa l-Qorti fl-2008 mixlija inter alia li waħħlu il-pjanċi ta' reġistrazzjoni ta' vettura oħra fuq vettura tagħhom.

Filwaqt li r-rikorrent ma' kienx ġie misjub ħati, ħuh Alan Cremona kien ġie kkundannat iħallas multa ta' €2,574 talli saq vettura bla liċenzja u bla polza tal-assigurazzjoni.

L-artiklu jgħid ukoll illi fl-2007 ir-rikorrent Adrian Cremona kien ġie misjub ħati u mmultat tali insulta surġent tal-pulizija.

Il-bqija tar-rakkont jieħu lill-qarrejja fl-inċident l-ieħor li seħħ fl-2008 (imsemmi fil-bidu tal- artiklu) li fih kien involut Marius Cremona, ibnu Adrian u ċertu Chris ili.

F'dan l-inċident kien ġie mressaq persuna l-Qorti mixli li kkaġuna feriti gravi fuq ir- rikorrent.

Dan però ġie meħlus mill-Qorti li kkonkludiet li kien qed jaġixxi in self defence u li fil-verità din il-persuna għamel dak li għamlet wara li kien ġie segwit u mhedded mir-rikorrent, missieru u ċertu Chris ili fil-karozza tiegħu fuq xi djun relatati mal-bini.

L-artiklu jikkonkludi illi sa' dak iż-żmien ma' kienx magħruf jekk il-persuni li aggredew lil dik il-persuna kienux ġew mressqa ukoll mill-Pulizija.

Ir-rikorrent ma' ħassux malafamat b'dak li ġie ppubblikat fuqu fir-rigward ta'

proċeduri fil-Qorti.

Minflok huwa ħassu offiż b'parti oħra fl-istess storja.

L-artikolist informa lill-qarrejja illi Marius Cremona kien ingħata l-bail in konnessjoni mal- inċident li seħħ xi ġimgħatejn qabel u dan sabiex fost affarijiet oħra ikun jista' jżur lit-tifel tiegħu fit-taqsima tal-kura intensiva ġewwa l-Isptar Mater Dei fejn skond rapporti mhux konfermati, dan kien qed jiġi rikoverat għal ġrieħi li sofra kawża ta' nirien fuq dgħajsa li ġew mqabbda f'tentattiv sabiex issir claim ma' kumpanija tal- assigurazzjoni.

Hija din tal-aħħar il-parti li skond ir-rikorrent kellha l-għan li ttellef jew tnaqqas ir-reputazzjoni tiegħu.

Liġi applikabbli

Qabel xejn għall-finijiet ta' preċiżjoni għandu jingħad illi fl-14 ta' Mejju 2018, cioe'

ftit iktar minn sena u nofs wara l-ftuħ ta' din il-kawża, daħal fis-seħħ permezz tal-Att XI tal-2018 il-Kap.

579 intitolat 'l-Att dwar il-Midja u l-Malafama'.

Għalkemm b'effett mill-14 ta' Mejju 2018 ġie mħassar ukoll il-Kap.

248 tal-Ligijiet ta' Malta madanakollu ai termini tal-Artikolu 25(2) tal-Kap.

579: 'l-Att imħassar, kif fis-seħħ qabel ma jiġi mħassar permezz ta' dan l-Att, għandu jkompli japplika fir-rigward ta' kawżi pendenti fil-qorti fiż-żmien li jitħassar'

Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:127195 Sessjoni tal-Għid Ir-Rabat (Għawdex)

Għaldaqstant huwa ċar illi huma d-dispożizzjonijiet tal-Kap.

248 (L-Att dwar l-

Istampa) li japplikaw għall-kawża odjerna.

Ix-xhieda li tressqu mir-rikorrenti fil-kors tal-kawża kienu s-segwenti:

a. L-intimat Matthew ‘Apap Bologna li xehed fis-seduta tas-27 ta' April 20175,

b. Ir-rikorrent nnifsu Adrian Cremona li xehed fis-seduta tas-27 ta' April 20176.

L-intimat ressaq bħala xhud tiegħu lil Saviour Fenech Pomroy, l-editur tal-gazzetta

"maltatoday" li xehed fis-seduta tat-8 ta' Frar 20187 u in kontroeżami fis-seduta tal- 11 ta' Ġunju 20188.

Fis-seduta tas-27 ta' April 2017, Matthew ‘Apap Bologna, l-intimat, ikkonferma li l-artiklu

lamentat kien kitba tiegħu u li l-verżjoni li dehret fuq is-sit elettroniku hija riproduzzjoni identika tal-istess artiklu9.

Fl-istess seduta, ir-rikorrent Adrian Cremona xehed li Marius Cremona, il-persuna

identifikata bħala ir-"road rage aggressor" fl-artiklu lamentat, huwa missieru.10 Jgħid ukoll illi ħuh jismu Alan (inkorrettement traskritt bħala Aaron) Cremona.

Mistoqsi jekk kellux xi inċident fuq dgħajsa huwa wieġeb fl-affermattiv u qal is-segwenti:

"Daka kelli dinghy kien qieghed fuq il-karru l-Gharmier fuq ir-rowler miġbud wara l- karozza, nizziltu go l-islipway ta' l-Gharmier, mhux id-dinghy, id-dinghy fuq il-karru; nizzilt il-mutur go l-ilma biex nistartjah halli inhaddmu go l-ilma.

Jigifieri d-dinghy ma nizziltux minn fuq il-karru.

Mort biex nipprova nistartja u ma riedx jistartja.

Ftahnielu, konna jiena u iehor, inhraqna t-tnejn li ahna, ftahnielu il-hutch ta' wara biex nara ccaqalqitx il-battery, missejna l-battery biex naraw hix mahlula, issikkajniha naqra b' idejna.

Provajt nistartja u tar spark mill-flyline tal-battery tal-plus.

L-ispark x' hin tar kien hemm il-fumes, mhux petrol, fumes tal-petrol qisu bhal meta tghid dak ic-cpar tal-

Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Fenech Pomroy Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin

petrol, u x' hin sparkjat il-battery id-dinghi ramieni minn fuqu ghal fuq il-blat u nhraqna kollha … Ghamilt gimgha l-ITU, gimaghtejn fis-sala, u xahar id-dar… Inhraqt 65 %."

Mistoqsi jekk id-dgħajsa kienetx assigurata r-rikorrent innega dan u qal hekk:

Lanqas insurance tat-triq – third part, ma kelli l-ebda insurance… Fiha registration imma ma kienex; il-licenzja u l-insurance tad-dghajsa ma kienux imhallsin ghax jien ma kontx ser insuqu; fil-fatt hu kien fuq it-trailer, ma kienx mahlul go l-ilma… Nizziltu biex nistartjalu l-mutur ghax kien ilu ma jahdem, ghedt ha inhaddmu ghaxar minuti go l-ilma ghedt halli issa naghmillu service .."

Imbagħad meta ġie mistoqsi għalfejn kien qed iħoss li l-bran lamentat kien malafamanti fil-konfront tiegħu huwa wieġeb hekk:

"Dik il-problema kbira li qed insib anke jien ma' ta' l-insurance biex ninxurja vettura.

Ghax kull darba, jigifieri nista' intella' ta' l-insurance xhieda hawnhekk; kif immur biex ninxurja jghidli - isma', jghidli hawnhekk hawn artikolu illi inti kont pprovajt tahraq dghajsa minhabba l-insurance.

Meta jien lanqas kelli insurance fuq il-boat!

U ilni ma jkolli claim ma' ta' l-insurance iktar minn sitt snin.

U claim ta' hruq ma kelli qatt.

Dejjem jigifieri jew jahbtuli b' xi vettura l-haddiema, ghax jien ghandi kumpanija u nhaddem hamsin ruh jigifieri, allura jkolli xi accident li jahbtuli u hekk; il-bqija qatt ma hraqt xejn ghall-insurance."

Finalment ir-rikorrent spjega kif huwa għandu kumpanija bl-isem ta' Waste Collection Limited li taghmel xoghol tal-gvern, tigbor l-iskart, tnaddaf toroq pubbliċi, ġonna u rawndabouts.

Jgħid ukoll illi għandu showroom tal-karozzi f'ĦażIl-Kalkara.

Fis-seduta tat-8 ta' Frar 2018, Saviour Fenech Pomroy, l-editur tal-gazzetta "maltatoday",

xehed kif ġej: "Il-Court Reporter taghna fuq medda ta' erbgha snin kiteb xi tlett elef u sitt mitt… ikkalkulajthom dalghodu, tlett elef u sitt mitt artiklu, u normalment meta jkun hemm kwistjoni li jista' jkun ma jkunx hemm precizjoni jew xi haga hekk, normalment l- avukati jkellmu lil Court Reporter u l-affarijiet jigu rrangati.

F'temp ta' gurnata normalment ikun hemm mal-hamsa, sitta, sebgha rapporti minn pool.

Din hija l-ewwel darba, nahseb li Matthew ‘Apap Bologna huwa wiehed mill-iktar Court Reporter li baqa' hawnhekk f'dawn l-ahhar snin, u l-ewwel darba li sar libell fuq hekk"11

Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:127195 Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin

Ix-xhud kompla jispjega li huwa ma jafux lir-rikorrent iżda jaf li huwa kkunsidrat bħala "person of interest" mill-Pulizija fis-sens li kien persuna magħruf mal-Pulizija.

L-informazzjoni dwar il-possibilità tal-involviment tiegħu f'tentattiv ta' frodi tal- assikurazzjoni waslulhom mis-sorsi tagħhom fi ħdan il-Pulizija.

Ix-xhud esebixxa ukoll sentenza mogħtija mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fis-27 ta' Marzu 2017 fil- konfront inter alia tar-rikorrent fejn il-Qorti kienet iddeċidiet illi kuntratt ta' bejgħ iffirmat minn koppja bħala l-bejjiegħa rappreżentanti mir-rikorrent u kumpanija rappreżentata ukoll mir-rikorrent (proprjetà tiegħu) bħala x-xerrejja, kien milqut minn causa illeċita u għaldaqstant ġiet ddikjarat bħala null u bla effett minħabba evażjoni tal-liġijiet fiskali12.

Skond ix-xhud din is-sentenza hija illustrazzjoni, in parte, tal-passat tar-rikorrent.

Is-Sur Fenech Pomroy spjega ukoll illi għalkemm ma' kellux fil-pussess tiegħu (u għal raġunijiet ovvja, ma' setax ikollu) il-kondotta tar-rikorrent huwa kien konxju b'numru ta' każijiet li kien involut fihom u li però ma' kienx iħoss li huma rilevanti li jsemmihom.

In kontroeżami ix-xhud reġa tenna s-segwenti: "Mela l-kumment li jiena qrajt, kieku smajtni qabel, kien kumment li s-sors tal-pulizija infurmana u dahlet fl-istorja.

Jiena kont naf li l-pulizija, is-sors tal-pulizija tawna din l- istorja.

Is-sors hafna drabi jkun wiehed korrett u dan dahal fuq il-mertu li dan kien person of interest.

U dan kien referenza ghal storja partikolari.

Igifieri li kien hemm kaz fejn kien hemm nar fuq dghajsa, dan x'jghidulu, kien hemm xi hruq u l-pulizija hasbu li kienet marbuta ma' insurance fraud..."

Ikkonferma ukoll li l-intimat ma' tkellimx mal-Pulizija qabel ma' ħareġ l-artikolu in kwistjoni u li ma' kienx sar kuntatt mar-rikorrent għall-verifika tal-informazzjoni mhux konfermata li kienu rċevew minn sorsi fi ħdan il-Pulizija.

Fis-seduta tal-11 ta' Ġunju 2018, fit-tkomplija tal-kontroeżami tiegħu, Saviour

Fenech Pomroy reġa' kkonferma illi:

Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Il-Kalkara Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin

"Din l-informazzjoni partikolari, jekk m'inhix sejjer zball semmejtha fix-xhieda l-ahhar darba, kienet informazzjoni li kienet ghaddejja fi News Room, ahna jkollna hafna minn dan it-tip ta' informazzjoni li kienet hierga minn sors ta' pulizija… jiena, I was privy to this information and I was privy to this particular information u meta kitibha, jien kont konxju li kitibha ghax jiena ghidtlu jekk hemm din il-haga, nizzilha"13

Eċċezzjonijiet

Id-difiża tal-verità tal-fatti

L-ewwel eċċezzjoni mressqa mill-intimat hija dik illi l-artikolu in kwistjoni huwa

bbażat fuq fatti veri.

Huwa minnu illi ħafna mill-fatti esposti mill-artikolista, bħal per eżempju l-proċeduri ġudizzjarji meħuda kontra Marius Cremona u t-tfal tiegħu, huma fatti verifikabbli u sostanzjalment veri.

Madanakollu huma l-fatti tal-bran lamentat illi għandhom ikunu bbażati fuq fatti veri ġaladarba hija din il-parti tal- pubblikazzjoni illi r-rikorrenti jħossu malafamat biha.

Fir-rigward tal-ġustifikazzjoni ta' xniegħa ossia dik li bl-Ingliż hija magħrufa bħala "rumour", il-Qrati tal-Ingilterra u Wales sostnew għal diversi drabi illi din tirrikjedi mhux li l-intimat jressaq provi li verament ir-rikorrenti kien qiegħed jiġi suspettat ta' reat kriminali, jew li kien hemm raġunijiet 'l għala għandu jiġi hekk suspettat, iżda minflok l-intimat għandu jressaq provi illi r-rikorrent tabilħaqq wettaq ir-reat in kwistjoni.14 Il-Qorti tikkondividi bi sħiħ dan l-insenjament ġudizzjarju u mill-provi mressqa, speċjalment mix-xhieda ta' Saviour Fenech Pomroy, ma' tarax li b'xi mod l- allegazzjonijiet esposti fil-bran de quo ġew ippruvati bħala veri.

Anzi, dan ix-xhud għamilha ċara illi l-artikolist kien qed jibbaża l-artikolu tiegħu biss fuq informazzjoni li waslet lin-newsroom minn sorsi fi ħdan il-Pulizija.

Huwa veru li l-intimat jista' jargumenta illi kieku kien jaf mill-bidu nett illi r- rikorrent kien qed jillimita l-libell għall-bran partikolari in kwistjoni, huwa possibbilment ma' kienx jressaq l-eċċezzjoni tal-verità tal-fatti u għalhekk m'għandux ibati l-ispejjeż tagħha.

Però kif ser jirriżulta fil-paragrafu sussegwenti, din l-eċċezzjoni xorta waħda ma' tistax proċeduralment tiġi mqajjma fil-konfront tar-rikorrent.

13 Fol 73 14 Ara fost oħrajn Chase v. News Group Newspapers Ltd., [2002] EWCA (Civ) 1772, [2003] E.M.L.R. 11, 218 (C.A.) u Lewis v. Daily Tel.

Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:127195 Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin

Dan qed jingħad għaliex għall-finijiet ta' din il-kawża (li nbdiet qabel iddaħħal fis- seħħ l-Att dwar il-Midja u l-Malafama) din id-difiża hija rregolata mill-Artikolu 12 tal-Kap.

248 li fost affarijiet oħra jipprovdi illi l-prova tal-verità tal-fatti attribwiti hija ammessa biss fil-każ li l-persuna offiża taqa' taħt waħda jew iktar mill-ħames kategoriji elenkati u cioe:

Tkun uffiċjal jew impjegat pubbliku u l-fatti attribwiti lilha huma dwar l-

eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħha; jew

Tkun kandidat għal kariga pubblika u l-fatti attribwiti lilha jkunu dwar l-

onestà, il-ħila jew il-kompetenza tagħha li tokkupa dik il-kariga; jew

Abitwalment teżerċita professjoni, arti jew sengħa, u l-fatti attribwiti lilha

jkunu dwar l-eżerċizzju ta' dik il-professjoni, arti jew sengħa; jew

Tieħu parti attiva fil-politika u l-fatti attribwiti lilha jkunu dwar il-parti li hi

tieħu fil-politika; jew

Jkollha kariga ta' fiduċja fi kwistjoni ta' interess pubbliku ġenerali.

Huwa ċar illi r-rikorrent ma' jaqa taħt l-ebda waħda minn dawn il-kategoriji għaliex ir-rikorrent la huwa uffiċjali jew impjegat pubbliku, la huwa kandidat għal kariga pubblika, la jeżerċita professjoni, arti jew sengħa (jew jekk jagħmel hekk, l-fatti attribwiti lilu ma' jikkonċernawx tali professjoni, arti jew sengħa), la jieħu parti attiva fil-politika u lanqas m'għandu kariga ta' fiduċja.

Għalhekk din id-difiża m'hijiex proċeduralment ammissibbli.

Dritt ta' kronaka

L-eċċezzjoni l-oħra formali mressqa mill-intimat hija dik illi l-artikolu odjern

qiegħed biss jagħti kronaka ġusta u informattiva.

F'dan ir-rigward intqal mill-Qrati tagħna illi

"fejn għandu x'jaqsam ma' ġurnaliżmu investigattiv serju kemm il-Qrati Maltin u kif ukoll il-Qorti ta' Stasbourg jagħtu għarfien lill-fatt li l-jedd ta' kronaka mibni fuq ġurnaliżmu serju jagħti ħarsien wiesa' lill-ġurnalist taħt l-artikolu 10 tal-Konvenzjoni.

Dan ukoll fejn il-pubblikazzjoni tkun milquta minn xi żball jew ineżattezza ġenwina, imbasta tkun magħmula b'mod serju u prudenti fuq ħaġa ta' interess pubbliku, bla ħsieb jew mottiv ulterjuri u li l-kontenut ikun wieħed ġust ("fair") u li meta jkun hemm

Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Il-Kalkara Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin

ċaħda jew spjegazzjoni ta' dak ir-rapportaġġ mill-persuna milquta bih, il-ġurnalist iġib ukoll tali ċaħda jew spjegazzjoni fl-imsemmi rapportaġġ15" "hija regola dottrinali tal-materja aġitata, konfermata wkoll mill ġurisprudenza, illi d divulgazzjoni ta' aħbar permezz ta' stampat jew pubblikazzjoni hi konsiderata bħala eżerċizzju leċitu tad-dritt ta' kronaka.

Dan l eżerċizzju però jibqa' hekk leċitu sakemm jikkorrispondu u jikkonverġu fih dawn l-osservanzi prinċipali: (a) il-verità tal-fatti esposti riżultant minn riċerka serja, diliġenti u kompleta; (b) ir-rakkont irid ikun neċessarju għas-sodisfazzjon ta' l interess pubbliku li jkun mgħarraf b'fatti determinati ta' rilevanza politika jew soċjali; (ċ) il-kritika trid tkun miżmuma f'termini korretti u miżurati b'mod li ma titraxxendiex f'aggressjoni personali jew invettiva."16

Hekk ukoll il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fis-sentenzi diversi tagħha

matul is-snin ipproteġiet dan id-dritt ta' kronika u dan per di piu anke f'każijiet fejn jiġu ppubblikati xniegħat jew qlajja illi l-ġurnalista ma' jkunx jista' jipprova.

Per eżempju fis-sentenza Thorgeir Cuffaro Libreri v. Iceland17 intqal mill-Qorti illi għalkemm l-allegazzjonijiet kienu bbażati fuq xniegħat persistenti li kienu ġejjin mill-pubbliku, ma' kienx raġjonevoli però għall-persuna li allegatament tat lok għall- malafama illi tipprova l-verità ta' dawn l-allegazzjonijiet: "the press would be able to publish almost nothing if it were required to publish only fully proven facts.

Kemm mis-sentenzi tal-Qrati tagħna u kemm mill-insenjament tal-Qorti Ewropea

tad-Drittijiet tal-Bniedem jirriżulta ċar illi d-dritt ta' kronika huwa protett biss meta l-kronaka tkun neċessarja għas-sodisfazzjoni tal-interess pubbliku jew inkella tirrigwarda affarijiet li huma ta' public concern.

Ma' jistax jintqal f'din il-kawża illi l- artikolista kien qiegħed jaqdi xi interess pubbliku meta huwa informa lill-qarrejja illi wieħed mit-tfal ta' ċertu Marius Cremona kien qed jiġi suspettat li wettaq frodi tal- assigurazzjoni.

Kwistjoni bħal din hija waħda ta' materja privata u kienet tkun biss fl-interess pubbliku li tiġi rrappurtata storja bħal din li kieku s-suġġett tal- allegazzjonijiet kien huwa nnifsu persuna li taqdi funzjoni pubblika.

Ċiv.

26.3.2010 fil-kawża fl-ismijiet Norman Lawson vs Joe Rodwell kif ikkwotata fis-sentenza Louis Mustefa Al Muhamad v. Etienne Gulic' Hammett. Meli Muscat et.

Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Meli Muscat Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin

Għalhekk anke din l-eċċezzjoni m'għandiex tiġi milqugħa.

L-identità tal-malafamat

B'żieda ma' dawn l-eċċezzjonijiet inoltre, fin-nota ta' sottomissjonijiet finali tiegħu, l- intimat jargumenta illi r-rikorrent ma' ġiex identifikat fil-bran lamentat u billi l- artikolu "jgħid ċar li Marius Cremona għandu mill-inqas żewġt itfal" il-kliem użati mill- intimat "ma' jagħtu l-ebda indikazzjoni dwar liem wieħed mit-tfal ta' Marius Cremona kien is-suspettat f'dan l-akkadut".

Din l-eċċezzjoni ma' tressqitx b'mod formali iżda kif ġieli intqal mill-Qrati tagħna f'dan ir-rigward: "jidher li hu ormai pacifiku illi 'ghalkemm hu veru li min ikun konvenut f'gudizzju u jrid jikkontesta ttalba ghandu jipprezenta nota li jkun fiha migjubin l-eccezzjonijiet tieghu, dan pero` ma jfissirx illi l-istess konvenut, wara l-prezentata ta' din in-nota, ma jkunx jista' jressaq u jissolleva eccezzjonijiet ohra, anki fil-korp ta' nota ta' l- osservazzjonijiet, u huwa obbligu tal-gudikant li meta jigi biex jaqta' l-kawza, jezamina u jivvaluta l-mezzi kollha ta' difiza li l-partijiet ikunu ressqu quddiemu' (Vol.

XLI P I p 48)."18 Din il-posizzjoni m'hijiex waħda konsistenti fil-Qrati tagħna, partikolarment dawk ta' ġurisdizzjoni superjuri19 iżda anke quddiem din il-Qorti20.

Madanakollu din il- Qorti tħoss illi għal aktar minn raġuni waħda hija għandha tieħu din l-eċċezzjoni in konsiderazzjoni.

Qabel xejn u forsi l-iktar raġuni importanti hija dik li l-element tal- identifikazzjoni tas-suġġett tal-artikolu huwa fondamentali għal kawżi ta' libell u kwindi l-Qorti għandha d-dritt tqajjem, anki indipendentement mill-inizjattiva tal- parti intimata, in-nuqqas ta' dawk l-elementi li jsostnu l-fundamenti tal-pretensjoni tar-rikorrenti.

Dan jiġri dejjem, ukoll fejn parti mħarrka tkun fi stat ta' kontumaċja (ara. ad eżempju, Giuseppe Grixti Micallef vs Giovanni Andrews, Qorti tal-Kummerċ,

(Ċit Nru. 258/1986/2 PS, Prim' Awla tal-Qorti Ċivili, 31/01/2003) 19 Per eżempju fis-sentenza "Antida Falzon v. APS Bank Ltd" (Ċit.

Nru. 301/1998/1 GV, Prim' Awla tal- Qorti Ċivili, 28/05/2003), il-Qorti qalet li : "Argument legali dedott f' nota ta' sottomissjonijiet u mhux bhala eccezzjoni formali, ma jobbligax lill-Qorti li tqisha bhala tali.

Diversament ikun jammonta ghal strapp procedurali li jista' jkun ta' pregudizzju serju ghall-kontroparti, oltre li jkun ukoll jammonta ghal intralc mhux awtorizzat fuq il-proceduri 'in corso'." 20 Ara "Raymond Tait v. Anthony Sacco Farag" (Rik.

Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Sacco Farag Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin

24.11.1934 u Esinduy Maria Concetta vs Higgins Carmelo, Appell Inferjuri, deċiża 20.11.2009).

Inoltre, huwa importanti jingħad illi r-rikorrent ma' ġiex ippreġudikat bit-tressiq ta' din l-eċċezzjoni fl-istadju meta tressqet billi huwa kellu ċ-ċans jagħmel ir-replika tiegħu, u anke f'każ ta' ġustifikazzjoni jitlob li jressaq il-provi tiegħu in sostenn tar- replika, fis-seduta tat-8 ta' Frar 2021 liema seduta kienet imħollija għat-trattazzjoni ulterjuri.

Filfatt f'tali seduta r-rikorrent ma' għamel l-ebda replika jew trattazzjoni ulterjuri u għaldaqstant il-Qorti ħalliet il-kawża għas-sentenza.

Finalment il-Qorti tħoss illi r-rikorrent kien jaf mill-bidu nett, jew missu kien jaf, illi l-kwistjoni tal-identità tal-malafamat kienet ser tqum xi ħin jew ieħor f'din il-kawża peress illi fil-bran lamentat, li huwa wieħed qasir ħafna, huwa ma' jissemma imkien b'ismu.

Għalhekk huwa seta' raġonevolment jantiċipa li ser tqum din il-materja u kellu kull ċans li jilqa' għaliha mill-bidu nett fl-istadju tal-provi tiegħu.

Dwar l-element tal-identifikazzjoni tas-soġġett tal-artikolu hemm diversi sentenzi

fosthom is-sentenza fl-ismijiet George Spiteri v. Rebecca sive Becky Schembri Picco Green Caruso (Appell Inferjuri Nru. 199/2011/1 LM, deċiża 12.06.2020) fejn il-Qorti qalet hekk: "Din il-Qorti tissenjala li l-ġurisprudenza tal-Qrati tgħallimna li fejn qed tiġi attribwita l-malafama, l-intenzjoni tal-kittieb ma tibqax relevanti u għandu jiġi mistħarreġ jekk il-qarrej ordinarju, b' mod naturali u mingħajr proċessi diffiċli jistax jasal biex jidentifika l-persuna soġġett tal-kitba u dan sa ċertu grad ta' ċertezza21, b' dana li l- prova dejjem taqa' fuq ir-rikorrent."

Fis-sentenza Emanuel L. Atzori v. Victor Spagnol (Ċit Nru. 3385/1996, Prim' Awla, 11.10.02) il-Qorti ikkwotat silta mis-sentenza Vincent Borg Debono Grech vs Victor Spagnol et, Vol.

LXXVIII.ii.372: "Il-fatt li persuna ma tissemmiex b' isimha f' artikolu ma jfissirx li dik il-persuna ma tistax taġixxi taht il-liġi ta' l-istampa.

Kemm il-darba mill-kontenut tal-artikolu

3385/1996, George Falzon Schembri et vs Alfred Brock bħala Editur tal-Gażżetta it-Torca, 13.03.02

Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Brock Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin

joħroġ ċar min kienet dik il-persuna, l-editur u l-istampatur tal-ġurnal huma azzjonabbli u responsabbli għad-danni kemm il-darba jirrizulta li ngħatat malafama."

Ukoll fis-sentenza fl-ismijiet George Falzon Schembri et v. Alfred Brock (Ċit.

Nru. 1038/98 AJM, PA deċiża 13.03.2002) intqal illi: "Biex ikun hemm malafama huwa necessarju li jew il-persuna tkun identifikabbli b' isimha jew ghal anqas din tkun identifikabbli mill-pubbliku in generali".

Fuq dan il-punt però il-Gatley22 jgħid hekk:

Il-Gatley jikkwota ukoll sentenza oħra30 fejn intqal is-segwenti:

Lord Di Bartolo fis-sentenza Jones v. Hulton & Co. [1909] qal ukoll illi:

Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:127195 Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin

Kwindi din il-Qorti, għall-kuntrarju ta' dak li ġieli rritenew Qrati oħra, tara li mhux neċessarju għall-finijiet ta' din il-kawża illi l-persuna suġġett għal malafama ikun identifikabbli mill-pubbliku in ġenerali iżda din il-persuna tal-inqas għandu tkun identifikabbli mill-persuni li jkunu jafuha.

Fil-każ in eżami r-rikorrent xehed illi kien hu l-persuna li sofra ħruq kawża ta' ħruq fuq dgħajsa.

Madanakollu minn imkien ma' jirriżulta lill-Qorti, la mill-artikolu u wisq anqas mill-provi, illi ħu r-rikorrent m'għandux dgħajsa ukoll JEW illi l-inċident li fih r- rikorrent sofra ħruq kien wieħed li ġie rrappurtat fil-miftuħ jew tal-inqas kien magħruf fost in-nies li jafu lill-istess rikorrent.

Fi kliem ieħor ma' jirriżultax lill-Qorti illi l-persuni li jafu lir-rikorrenti kienu jafu li kien hu (i.e. u mhux ħuh l-ieħor) li sofra ħruq fl-inċident in kwistjoni.

Wieħed jista' forsi jażżarda jassumi – iżda mhux jikkonkludi fuq bażi ta' probabbilta' – dan il-fatt importanti.

Fl-artikolu mertu ta' din il-kawża, it-tfal ta' Marius Sacco Farag ġew identifikati bħala "Adrian and Alan" filwaqt li fil-bran lamentat l-artikolist jirreferi għal "Muscat's son".

Ma' jidhirx, tal-inqas mill-artikolu jew mill-provi miġjuba, illi Marius Sacco Farag għandu xi tfal oħra.

Kwindi qarrej sensibbli dotat b'intelliġenza ordinarja jaf, meta jaqra l- artikolu in kwistjoni, illi l-persuna li skond rapporti mhux ikkonfermati kien involut f'attentat ta' frodi kien Adrian Sacco Farag jew Alan Sacco Farag.

B'daqsxejn tiġbid tal- immaġinazzjoni wieħed jista' jargumenta illi filwaqt li l-artikolista jgħid illi "Muscat's son had suffered burns in a boat fire" dan ma' jgħidx illi kien l-istess "Muscat's son" illi effettivament kien suspettat fl-involviment ta' frodi.

Pero' huwa ċar għall-Qorti li t- tifsira singulari li għandha tingħata lil dan il-bran, kif ukoll it-tifsira l-iżjed loġika għaliha, hija dik illi "Cremona's son" mhux biss weġġa fl-inċident iżda kien ukoll l-istess persuna suspettata ta' insurance fraud.

Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Di Bartolo Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin

Skond ma' jgħid l-intimat fin-nota ta' sottomissjonijiet finali tiegħu: "qarrej ordinarju ma setghax jasal ghall-konkluzjoni Ii din is-silta qed taghmel referenza ghall-attur u mhux ghal xi tfal ohra ta' Marius Cremona, fosthom Alan Cremona Ii wkoll jissemma diversi drabi b'ismu f'artikolu de quo stess.

Ghalhekk, l-identifikazzjoni tal-attur, element essenzjali f'kawza ta' Iibell, huwa nieqes."

F'dan ir-rigward Castaldi jgħid is-segwenti:

Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Castaldi Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin

Fil-każ de quo kif ġa ntqal, qarrej sensibbli dotat b'intelliġenza ordinarja jikkonkludi, meta jaqra l-artikolu in kwistjoni, illi l-persuna li skond rapporti mhux ikkonfermati kien involut f'attentat ta' frodi kien Adrian Sacco Farag JEW Alan Sacco Farag.

Fi kliem ieħor ma' setax ikunu t-tnejn li huma u darba s-suġġett tal-allegat malafama kien speċifikament wieħed mill-aħwa (mingħajr pero ma' ġie speċifikat l-isem), la r- rikorrent Adrian Sacco Farag u lanqas ħuh Alan Sacco Farag ma' setgħu jagħmlu libell lill- intimat fin-nuqqas ta' prova illi l-qarrej ordinarju li jaf lill-aħwa kien jaf għal min kien qiegħed jirreferi l-intimat.

Mhux l-istess kien jiġri però li kieku l-artikolista semma liż-żewġt aħwa (mingħajr ma' semmihom b'isimhom) f'daqqa bħala persuni suspettati li wettqu frodi għax f'dak il-każ kemm wieħed u kemm l-ieħor kienu ikollhom dritt t'azzjoni kontra l-intimat.

Għalhekk, fin-nuqqas ta' dan l-element tant importanti, l-azzjoni tar-rikorrenti ma'

tistax treġi fil-konfront tal-intimat.

Deċiżjoni

Għal dawn ir-raġunijiet il-Qorti qegħda tiddisponi minn din il-kawża billi tiċħad it-talbiet tar-rikorrenti.

Madanakollu fiċ-ċirkustanzi jkun xieraq illi l-ispejjeż jibqgħu bla taxxa bejn il-partijiet.

Maġistrat

Reġistratur

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI

ILLUM, 14 ta' Gunju 2021.

(1) Carmelina Mani, (K.I. nru.

318917(M)) (3) Agostina sive Ina Baza (K.I. nru.

349969(M)) (6) Simon Mulligan (K.I. nru.

823903(823903)) (8) Edward Mulligan Ben Saad (K.I. nru.

803079(803079)) (11) Carmel sive Charles Mulligan (K.I. nru.

821203(821203)) (12) Gemma Conti Lacey (K.I. nru.

616784(616784)) (15) Victoria Mulligan (K.I. nru.

u b' digriet tal-1 ta' Ottubru 2018 gew kjamati in kawza Frances Coppola ID 420019(M) u Carmelo Muscat Fenech ID 67964(M)

(1) L-Awtorità ta' Malta Għall-Ipjannar, u b' digriet tal-Qorti tal-24 ta' Mejju 2018 il-Qorti ordnat li jitneħħew il-kliem "Malta Għall- "

(2) Ministru Għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali

(3) Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u s-Suq tal-Proprjetà

Rat ir-Rikors Ġuramentat Carmelina Mani et li permezz tiegħu wara li ppremettew illi :

Ir-rikorrenti huma flimkien sidien ta' porzjon art, parti minn porzjon akbar ġewwa L-Imsida f'żona magħrufa bħala 'Tal-Qattus'.

Dwar din iż-żona akbar ġiet magħmula Planning Control Application (nru.

L- esponenti dejjem urew in-nuqqas ta' qbil tagħhom għall-proposta kif magħmula; dan għaliex, fost l-oħrajn, din il-proposta kienet tinkludi illi jiġu mgħoddija żewġ toroq pubbliċi direttament minn fuq l-art proprjeta` tar-rikorrenti, deskritta aktar 'il fuq.

Kien hemm alternattivi oħra li lilhom ma joħolqulhomx tali preġudizzju.

Nonostante dan, din l-applikazzjoni ġiet milqugħa nhar it-tlieta (3) ta' Lulju elfejn u sbatax (2017) u ppubblikata fil- Gazzetta tal-Gvern numru dsatax-il elf tmien mija tlieta u disgħin (19,893), datata l-ewwel (1) ta' Novembru elfejn u sbatax (2017).

Il-proposta (dik bin-numru PC00035/2012) kif milqugħa u approvata mill- Ministru konċernat (fil-5 t'Ottubru 2017) (Dok.

A), hija preġudizzjevoli fil- konfront tar-rikorrenti, u tikkawżalhom danni, kemm minħabba l-invażjoni proġettata fl-art proprjeta` tagħhom (wara li fil-passat, diġa` kienet ingħaddiet triq oħra minn fuq l-istess porzjon art - illum magħrufa bħala Triq il-Qattus), kif ukoll minħabba riservi oħra, kemm legali, kemm ta' żvilupp, u kif ukoll ta' natura proċedurali.

Apparti hekk, kif approvata, din l-applikazzjoni taffettwa gravament il-proposta tar-rikorrenti quddiem l- Awtorita` tal-Ippjanar, għall-iżvilupp tal-istess proprjeta`, dik bin-numru 0333/2007, li ppreċediet il-Planning Control Application fuq imsemmija.

Ifisser illi d-deċiżjonijiet meħuda mill-intimati, u/jew l-organi tagħhom, huma tali illi jiksru l-artikolu 469A tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta, u illi b'daqstant, hemm lok għall-istħarriġ ġudizzjarju tal-istess u għall-għoti tar-rimedji kontemplati fil-liġi.

Edward Mulligan Ben Saad (K.I. nru.

654451(M)) f'ismu personali u għan-nom tal-bqija tar-rikorrenti, jiddikjara illi jaf b'dawn il-fatti huwa personalment.

Talbu lil din il-Qorti sabiex:

Tiddikjara illi l-approvazzjoni tal-permess għall-applikazzjoni numru PC00035/2012 hija nulla, invalida, u mingħajr effett, u dan għar-raġunijiet provduti mill-artikolu 469A tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta;

Tiddikjara konsegwentement, bl-istess mod nulla, invalida, u 2. mingħajr effett kull deċiżjoni konsegwenti, u/jew sussegwentement meħuda għall-approvazzjoni tal-permess indikat hawn fuq, inkluż l- approvazzjoni tal-Ministru u/jew tas-Segretarju Parlamentari intimat/i;

Tiddikjara u tiddeċiedi illi b'konsegwenza ta' dan li ġara, ir- 3. rikorrenti sofrew danni, u tikkonferma illi l-intimati jew min minnhom huma responsabbli għad-danni u l-ispejjeż l-oħra sofferti mir-rikorrenti kif fuq spjegat;

Tillikwida, jekk tħoss il-ħtieġa permezz ta' periti nominati, id-danni

4. u l-ispejjeż sofferti mir-rikorrenti;

Tikkundanna lill-intimati jew min minnhom sabiex iħallsu lir-

5. rikorrenti d-danni hekk likwidati;

Tinibixxi definittivament lill-intimati milli jgħaddu xi toroq jew illi japprovaw illi jiġu mgħoddija xi toroq minn fuq il-proprjetà tar-rikorrenti;

Bl-imgħax legali, u bl-ispejjeż kollha kontra l-intimati.

Rat ir-Risposta Ġuramentata tal-Awtorita` tal-Ippjanar li permezz tagħha eċċepiet

illi :-

Preliminarjament

isem 1. korrettement u trid issir id-debita korrezzjoni fl-okkju.

l-Awtorita' eċċipjenti ma ġiex ċitat

Preliminarjament ukoll, l-atturi jridu jressqu prova dwar it-titolu li

2. għandhom dwar i1-proprjeta' mertu tal-kawża.

twieġeb għat-talbiet attriċi billi d-deċiżjoni dwar

Dejjem in linea preliminari, l-Awtorita' eċċipjenti ma tistax, u 3. m'għandiex, l- applikazzjoni PC numru 35/2012, li tagħha qed jintalab it-tħassir, ma tteħditx mill-Awtorita' tal-Ippjanar iżda mill-Ministru konċernat.

(Ara l- Artikolu 58(2) tal-Kapitolu 504 tal-Liġijiet ta' Malta).

Għaldaqstant l- Awtorita' eċċipjenti m'hijiex il-leġittima kontradittriċi f'din il-kawża u għandha għalhekk tinħeles mill-ħarsien tal-ġudizzju.

Subordinatament, mingħajr assolutament ebda ħsara għall-premess, dina l-Onorabbli Qorti hi eżawtorata milli tistħarreġ u tiddeċiedi dwar il- mertu tat-talbiet attriċi, billi s-subinċiż (5) tal-Artikolu 54 tal-Kapitolu 552 tal-Liġijiet ta' Malta jipprovdi "mod ta' kontestazzjoni jew ta' ksib ta' rimedju" xieraq għall-atturi fir-rigward ta' dak lamentat minnhom f'din il- inammissibbli u kawża.

B'hekk improponibbli, u dan skont dak provdut fis-subinċiż (4) tal-Artikolu 469A tal-Kap.

12 tal-Liġijiet ta' Malta.

l-azzjoni attriċi hi

Dejjem bla ħsara għall-eċċezzjonijiet preċedenti, il-karenza tal- interess ġuridiku tal-atturi li jressqu, u jmexxu 'l quddiem, din l-azzjoni tagħhom fil-konfront tal-Awtorita' tal-Ippjanar stante n-nuqqas tal-istess atturi li jirreġistraw l-interess tagħhom fil-proċess tal-PC application mertu ta' dan il-każ fiż-żmien sabbilit bil-Liġi għal dan il-għan.

B'rabta mal- eċċezzjoni numerata erba' (4), ir-reġistrazzjoni tal-atturi bħala terzi persuni interessati fil-proċess tal-PC application in kwistjoni, jikkostitwixxi wkoll "mod ta' kontestazzjoni jew ta' ksib ta' rimedju" disponibbli għall-atturi skont il-Liġi tal-Ippjanar.

Dejjem in linea preliminari, u mingħajr assolutament ebda ħsara għall-eċċezzjonijiet preċedenti, kemm-il darba din l-azzjoni hi maħsuba li timpunja xi għemil imwettaq mill-Awtorita' fil-proċess tal-PC application numru 35/2012, qed tiġi eċċepita d-dekadenza/perentorjeta' tal-azzjoni

attriċi a tenur it-tielet (3) subinċiż tal-Arikolu 469A tal-Kapitolu 12 tal- Liġijiet ta' Malta, billi r-rakkomandazzoni finali tal-Awtorita' dwar l-istess applikazzjoni ngħatat mill-Kunsill Eżekuttiv (tal-istess Awtorita`) lura fit- tlieta (3) ta' Lulju 2017.

L-azzjoni kif imfassla hi nsostenibbli u mproponibbli billi l-atturi ma ndikawx taħt liema fost il-kawżali tal-Artikolu 469A qed isejsu t-talbiet tagħhom.

Dejjem bla ħsara għall-premess, ir-rimedju li qed jintalab mill-atturi fis-sitt (6) talba tagħhom, m'huwiex wieħed fost ir-rimedji li l-Qorti tista' takkorda f'azzjoni ta' din ix-xorta.

F'kull każ, u mingħajr assolutament ebda ħsara għall-premess, it- 9. talbiet attriċi huma nfondati fil-fatt u fid-dritt, billi (i) kull għemil imwettaq mill-Awtorita' fil-proċess tal-PC application numru 35/2012; u (ii) id- deċiżjoni li ttieħdet fir-rigward tal-istess applikazzjoni; kienu perfettament konformi ma' dak li trid il-Liġi.

Għalhekk l-għemil u l-involviment tal-Awtorita' konvenuta fiċ- ċirkostanzi u l-fatti li jsawru dan il-każ, bl-ebda mod ma jikkostitwixxu xi għemil ultra vires jew kontra l-Liġi kif imfisser taħt xi waħda jew aktar mill-kawżali tal-Artikolu 469A tal-Kap.

12 tal-Liġijiet ta' Malta.

Ebda kumpens għad-danni ma hu dovut lill-atturi fiċ-ċirkostanzi tal- każ preżenti.

Kull involviment li seta' kellha tal-Awtorita' eċċipjenti f'dan il-każ kien wieħed li jikkonforma b'mod sħiħ mal-Liġi u l-istess Awtorita' m'għamlet xejn li jista' b'xi mod irendiha passibbli għad-danni.

F'kull każ, u bla ħsara għall-premess, jispetta lill-atturi li jressqu prova tad-danni minnhom allegatament subiti, kif ukoll li jġibu prova illi l- Awtorita' taħti b'xi mod għal dawk id-danni, li jerġa' jiġi ribadit qed jiġu għal kollox kontestati.

It-talbiet kollha mressqa mill-atturi fir-rikors maħluf tagħhom huma nfondati fil-fatt u fid-dritt għar-raġunijiet kollha mfissra f'din ir-risposta.

Salvi eċċezzjonijiet oħra permessi bil-liġi, u bl-ispejjeż kontra r-rikorrenti

Rat ir-Risposta Ġuramentata tal-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali u tas-Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u s-Suq tal-Proprieta' li permezz tagħha eċċepew illi :-

In linea preliminari, ir-rikorrenti għandhom iġibu titolu oriġinali 1. tagħhom fuq l-art imsemmija sabiex juru li huma qed jallegaw fir-rikors promutur;

Preliminarjament ukoll u mingħajr preġudizzju għas-suespost ai termini tal-artikolu 469A(4) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili din l-Onorabbli Qorti m'għandhiex il-ġurisdizzjoni illi tissindika l- għemil amministrattiv mertu tal-kawża odjerna stante illi r-rikorrenti kellhom rimedju ordinarju a dispożizzjoni tagħhom, liema rimedju ma ġiex utilizzat, u ċjoe` d-dritt illi jitolbu lill-Kunsill Eżekuttiv ir-revoka jew tibdil ta' detizjoni li tirrigwarda applikazzjoni għall-kontroll tal-ippjanar li qed tiġi kkontestata fil-proċeduri odjerni u dan ai termini tas-subinċiż (5) tal- artikolu 54 tal-Att dwar 1-Ippjanar tal-Iżvilupp (Kap 552).

Peress li ai termini tal-artikolu 54 tal-Kap 552 huwa l-Kunsill Eżekuttiv fi ħdan l- Awtorita' tal-Ippjanar illi jikkunsidra applikazzjonijiet għall-kontroll tal- ippjanar, għalhekk kwalunkwe lment min-naħa tar-rikorrenti kellu jiġi ndirizzat lejn dan l-istess Kunsill;

Preliminarjament ukoll, u mingħajr preġudizzju, jissottomettu li r-rikorrent ma jistax jinqeda mill-azzjoni tal-istħarriġ ġudizzjarju kif kontemplata fl-artikolu 469A tal-Kap.

12 tal-Liġijiet ta' Malta billi fiċ-ċirkustanżi partikolari ta' dan tal-każ l-aċċettazzjoni tal- applikazzjoni ma kinitx riżultat ta' xi talba li għamlu r-rikorrenti u għalhekk ma kien hemm l-ebda għemil amministrattiv fil-konfront tar-rikorrenti u għalhekk din l-azzjoni ma tistax titkompla;

Mingħajr ħsara għal dak imsemmi fuq, anke jekk għall-gieħ tal- argument biss, wieħed kellu jqis li r-rikorrent kellu dritt iressaq azzjoni ta' stħarriġ ġudizzjarju ta' għemil amministrattiv, xorta waħda jinsab imxekkel milli jagħmel dan għaliex huwa naqas li jressaq l-azzjoni kontra l-Awtorita` intimata fi żmien sitt xhur minn meta l-applikazzjoni bir-referenza numru 00035/2012 mertu ta' din il-kawża ġiet milqugħa fit-3 ta' Lulju 2017.

Mingħajr preġudizzju għas-suespost, in linea preliminari wkoll, il- Gvern għandu jkun rappreżentat fl-azzjonijiet ġudizzjarji mill-kap tad- dipartiment tal-gvern li jkun inkarigat fil-materja in kwistjoni u mhux mill- Ministru nnifsu u dan a tenur tal-artikolu 181B(1) tal-Kap.12 tal-Liġijiet ta' Malta.

Magħdud ma' din il-Ministru għat-Trasport, l-eċċezzjoni, Infrastruttura u Proġetti Kapitali mhuwiex il-leġittimu kontradittur għaliex l-artikolu 54(5) tal-Att dwar 1-Ippjanar tal-Iżvilupp (Kap 552) ikkwotat fil- paragrafi preċedenti, jikkonferma kemm id-deċiżjoni ttieħdet mill-Kunsill Eżekuttiv u mhux mill-Ministru, li ma jiffigura mkien f'dawn i1-proċeduri.

Għalhekk it-Ministru ma wettaq l-ebda għemil amministrattiv u għandu jiġi lliberat minn dawn il-proċeduri;

ttieħdet mill-Kunsill minkejja

In linea preliminari wkoll, is-Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar 6. u s-Suq tal-Proprjeta' mhuwiex il-leġittimu kontradittur stante illi d- deċiżjoni jkun hemm komunikazzjonijiet bejniethom.

Il-Kunsill fi ħdan l-Awtorita` intimata stabbilit permezz tal-artikolu 38 tal-Kap.

552 huwa l-korp speċjalizzat mogħni b'setgħat wiesgħa u mgħammar b'nies tekniċi ntiżi fil-policies u ta' applikazzjonijiet.

Bħala fil-proċeduri relatati ma' dawn konsegwenza ta' dawn il-poteri vasti, huwa l-Kunsill li għandu s-setgħa li jirrevoka jew jimmodifika din l-istess deċiżjoni u l-ebda entita' jew persuna oħra.

Għalhekk is-Segretarju Parlamentari ma wettaq l-ebda għemil amministrattiv u għandu jiġi lliberat minn dawn il-proċeduri;

Ir-rikorrenti ma jispjegawx kif "dejjem urew in-nuqqas ta' qbil 7. tagħhom għall-proposta kif magħmula" u fil-fatt huma ma rreġistrawx l- interess tagħhom fil-proċess tal-applikazzjoni għall-kontroll tal-ippjanar hekk kif stabbilit bil-liġi;

Inoltre mhux ċar a bażi ta' xiex u fuq liema kawżali imsemmija fl-

8. artikolu 469A qegħdin jiġu msejsa t-talbiet tar-rikorrenti;

Is-sitt talba tar-rikorrenti għall-inibizzjoni definittiva tal-intimati milli jgħaddu xi toroq jew japprovaw illi jiġu mgħoddija xi toroq minn fuq il-proprjeta' tagħhom ma tista' qatt tiġi indirizzata fil-proċeduri odjerni stante illi l-Qorti taħt 1-artikolu 469A bħala qorti ta' reviżjoni ma tistax tieħu post il-Kunsill speċjalizzat u tidħol fuq il-valutazzjoni ta' liema policies japplikaw għall-applikazzjoni mertu tal-kawża odjerna.

Il-funzjoni ta' din l-Onorabbli Qorti hija waħda ta' stħarriġ tal-proċedura li tista' twassal biss, jekk ikun il-każ, għal dikjarazzjoni ta' invalidita` tal-eżerċizzju tad- diskrezzjoni amministrattiva.

Dan ġie affermat fil-kawża fl-ismijiet Joseph Sant Portanier vs Enemalta Corporation deċiża mill-Imħallef Geoffrey Duca fil-5 ta' Ottubru 2001, fost oħrajn;

Ma jistax wieħed jilmenta li deċiżjoni hija nulla, invalida u mingħajr effett sempliċement għax l-applikazzjoni ma ġietx milqugħa.

Hu stat ta' fatt li minn imkien ma jirriżulta li kien hemm ksur kontra l-prinċipji fundamentali tal-ġustizzja jew xi żball kontra xi liġi miktuba u lanqas xi żball manifest u sostanzjali u għalhekk l-esponenti umilment jisħqu li din l-Onorabbli Qorti għandha tiċħad it-talbiet tar-rikorrerni in toto;

Bl-ispejjeż kollha kontra r-rikorrenti.

Rat l-atti tal-kawża.

Rat in-noti ta' sottomissjonijiet tal-partijiet.

Ikkunsidrat:

Din is-sentenza hija limitata għall-eċċezzjonijiet preliminari imqanqla mill-

konvenuti u mill-imsejħin fil-kawża.

(Eċċezzjoni numru 1 tal-Awtorita`)

Isem l-Awtorita` konvenuta ġie kkoreġut bi provvediment tal-24 ta' Mejju 2018

u għalhekk l-ewwel eċċezzjoni tal-Awtorita` ġiet sorvolata.

(Eċċezzjonijiet numri 2 tal-Awtorita`, 1 Segretarju Parlamentari u Ministru; 4

L-atturi ppruvaw sodisfaċentement it-titlu tagħhom permezz ta' kuntratti

tal-imsejħin fil-kawża);

Dekadenza.

(Eċċezzjonijiet numri 6 tal-Awtorita`; 4 tal- Segretarju Parlamentari u Ministru)

Ir-Rikors Maħluf ġie ppreżentat fit-23 ta' Marzu 2018.

Id-deċiżjoni finali, li

tissejjaħ Decision Notice, hija datata 19 t'Ottubru 2017.2 Għalhekk il-kawża saret

entro t-terminu ta' sitt xhur rikjest mil-liġi.

Il-Qorti ma taqbilx mal-konvenuti li

d-deċiżjoni li qiegħda tiġi attakkata ttieħdet fit-3 ta' Lulju 2017.

tgħodd qabel ġiet irratifikata mill-Ministru (jew Segretarju Parlamentari) u

ppubblikata.

Fi kwalunkwe każ, f'każ ta' dubju f'dan ir-rigward, dan għandu

jmur favur l-atturi, u mhux kontrihom.

Leġittimazzjoni passiva.

(Eċċezzjonijiet numri 5, 6 tal-konvenuti Segretarju Parlamentari u Ministru; 3 tal-

Awtorita`, 1 tal-imsejħin fil-kawża)

L-Awtorita` tgħid li mhix il-leġittimu kontradittur għaliex id-deċiżjoni ħadha l-

Ministru u mhux hi; il-Ministru u s-Segretarju Parlamentari jgħidu li għandha

twieġeb l-Awtorita`; l-imsejħin fil-kawża jgħidu li huma ma ħadu l-ebda

deċiżjoni.

2 Dok 4M37 ippreżentat minn Oliver Grima Bugeja fis-seduta tal-24.09.2019

Il-proċedura ta' PC application issir skont regolamenti li jinstabu f' L.S. 552.07

li jirrikjedu li wara li l-applikazzjoni tiġi validata, l-Awtorita` tiddeċiedi wara li

tisma' r-rappreżentazzjonijiet li jsirulha.

Jekk id-deċiżjoni tkun li tiċħad l-

applikazzjoni, tippubblikaha bir-raġunijiet tar-rifjut.

Jekk ma tiċħadhiex, hi

tirrakkomanda lill-Ministru biex japprovaha.

Jekk il-Ministru japprovaha, l-

Awtorita` tippubblika d-deċiżjoni finali.

Għalhekk, il-parteċipazzjoni ta' kull

wieħed minnhom, kienet sine qua non biex ittieħdet id-deċiżjoni finali: mingħajr

ir-rakkomandazzjoni tal-Awtorita`, il-Ministru (jew Segretarju Parlamentari) ma

jistax japprova PC application u bil-maqlub, mingħajr l-approvazzjoni tal-istess

Ministru (jew Segretarju Parlamentari) id-deċiżjoni ma tistax tidħol fis-seħħ.

Barra minn hekk, id-deċiżjoni setgħet tiġi riveduta mill-Awtorita` skont Art.54(5)

tal-Kap 552.

Għalhekk m'hemmx dubju li l-konvenuti kollha huma leġittimi

kontraditturi għat-talbiet tal-atturi partikolament għat-tħassir tad-deċiżjoni in

kwistjoni.

Il-kjamati fil-kawża, għalkemm ma ddeċidewx huma, u allura ma

jistgħux iwieġbu għat-talbiet tal-atturi, għandhom interess evidenti fl-eżitu ta' din

il-kawża, u għalhekk setgħu jissejħu f'din il-kawża appuntu biex iħarsu l-interessi

tagħhom.

(Eċċezzjonijiet numri 4 u 5 tal-Awtorita`, 2 tal-konvenuti, 2 tal-imsejħin fil-

469A(4) tal-Kap 12, din il-Qorti m'għandhiex ġurisdizzjoni biex

tistħarreġ il-validita` ta' għemil amministrattiv, jew li tiddikjarah null, meta l-

mod ta' kontestazzjoni jew ksib ta' rimedju jiġi pprovdut f'xi liġi oħra.

li hija waħda tassattiva u torbot idejn il-Qorti – kuntrarjament għall-każ ta'

rimedju ordinarju disponibbli meta tinfetaħ kawża dwar ksur ta' drittijiet

fundamentali, f'liema każ il-Qorti għandha diskrezzjoni tismax il-kawża jew le.3

Għalhekk, kif dejjem enfasizzat il-ġurisprudenza4 Il-kompetenza ta' din il-Qorti

hija waħda strettament residwali.

Il-każ preżenti jitratta PC Application, li tiġi ppublikata biex kull min ikollu

nteress jirreġistra l-interess tiegħu fil-perjodu stabbilit (15-il jum) u b'hekk ikun

jista' jressaq l-ilmenti tiegħu dwarha.5 Mhux ikkontestat li l-pubblikazzjoni saret

(anzi saret għal tliet darbiet minħabba emendi fl-applikazzjoni) u ħadd mill-atturi

ma rreġistra l-interess tiegħu fit-terminu stabbilit (fit-tliet okkażjonijiet).

nota ta' sottomissjonijiet tagħhom, l-atturi jsostnu illi anke kieku rreġistraw l-

interess tagħhom, dak kien ikun kollu għalxejn billi (i) l-attitudni tal-Awtorita`

kienet li ġaladarba kien hemm il-kunsens ta' 75% tas-sidien, ma jagħtux każ tal-

fehma tal-minoranza u (ii) xorta waħda ma kellhomx jedd jappellaw f'każ ta'

deċiżjoni sfavorevoli għalihom, billi m'hemmx appell minn deċiżjonijiet dwar

bdil fiż-zoning6.

Din il-Qorti ma taqbilx.

It-threshold tal-75% hi sempliċiment

biex tiġi kkunsidrata l-applikazzjoni.7 L-"attitudni" tax-xhud tal-Awtorita`, kif

hekk espressa waqt dawn il-proċeduri, hija xi ħaġa li seħħet ex post facto d-

deċiżjoni rilevanti u anke jekk stess tirrifletti dak li possibilment kien jiġri li kieku

l-atturi rreġistraw l-interess tagħhom, ma jfissirx li bilfors kien sejjer jiġri hekk.

Imbagħad, iċ-ċirkostanza li ma jkunx hemm dritt t'appell minn deċiżjoni ma

jfissirx li m'hemmx rimedju diment li qabel dik id-deċiżjoni, ikun hemm jedd li

wieħed isemma' leħnu u jressaq ir-rappreżentazzjonijiet tiegħu.

Terga' u tgħid,

46(2) tal-Kostituzzjoni.

4 ara per eżempju Garden of Eden Garage Ltd v Awtorita`Għat-Trasport f'Malta 26.06.2015 Qorti tal-Appell; Kunsill Lokali Birzebbuga v Awtorita` ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar 07.07.2004 minn din il-Qorti diversament ippreseduta.

5 Ara Regolamenti numri 2 u 7 tal-L.S. 552.07 6 Art.

54(2) u (4) Kap 552 7 Reg.

għalkemm ma kellhomx dritt t'appell, l-atturi setgħu talbu r-revoka contrario

imperio tad-deċiżjoni, ex-Art.

54(5) tal-Kap 552:

"(5) Il-Kunsill Eżekuttiv jista', fuq talba minn kull persuna, b'deċiżjoni jirrevoka jew jimmodifika deċiżjoni li tirrigwarda applikazzjoni għall- kontroll tal-ippjanar relatata mas-subartikolu (2) u d-dispożizzjonijiet tal- artikolu 80 għandhom mutatis mutandis japplikaw għal dik it-talba".

Mid-deċiżjoni tal-Kunsill Eżekuttiv skont Art.

54(5) hemm saħansitra dritt

t'appell, b'applikazzjoni tal-Art.

"(3) L-applikant, jew il-persuna interessata li qed tagħmel talba taħt dan l- artikolu, jekk iħossu aggravat mid-deċiżjoni meħuda mill-Bord tal-Ippjanar, għandu d-dritt li jappella d-deċiżjoni tal-Bord tal-Ippjanar quddiem it- Tribunal fi żmien tletin ġurnata mid-data tas-seduta meta d-deċiżjoni tkun ittieħdet".

Għalkemm min-naħa l-waħda l-esklużjoni tal-ġurisdizzjoni ta' din il-Qorti

għandha tiġi nterpretata b'mod restrittiv, min-naħa l-oħra, fejn il-liġi toffri

rimedju alternattiv, dan għandu jiġi utilizzat.

F'dan il-każ, ir-rimedju – anzi,

rimedji – jingħataw quddiem organu speċjalizzat u attrezzat biex japprezza

sewwa l-materja in kwistjoni.

Il-provvedimenti dwar stħarriġ ġudizzjarju

qegħdin hemm biex il-fergħa ġudizzjarja tal-Istat tissorvelja l-fergħa eżekuttiva

u tassikura li din ma tabbużax mis-setgħat li l-leġislatur jagħtiha u li ma teżerċitax

setgħat li l-leġislatur ma jkunx taha (komportament rite et recte).

okkażjonijiet il-leġislatur jipprovdi mekkaniżmi interni fil-fergħa amministrattiva

sabiex iċ-ċittadin innifsu jipparteċipa fil-proċess tal-għemil amministrattiv.

hu wkoll mezz ta' kontroll fuq l-amministrazzjoni – differenti minn dak tal-

istħarriġ ġudizzjarju.

Filwaqt li l-Qrati għandhom kemm jista' jkun iżommu l-

bibien tagħhom miftuħin beraħ għaċ-ċittadin, anke l-Qrati għandhom limiti

mposti mil-leġislatur fl-operat tagħhom.

Partikolarment, meta l-leġislatur

jipprovdi rimedji oħrajn, u dawn ma jiġux utilizzati, speċjalment meta si tratta

ta' strumenti intiżi biex isiru rappreżentazzjonijiet qabel ma jittieħdu d-

deċiżjonijiet amministrattivi, qajla jistgħu l-Qrati jagħtu kenn wara li d-deċiżjoni

tkun ittieħdet – dejjem kemm-il darba li r-rimedji alternattivi jkunu faċilment

Tastjeni milli tieħu konjizzjoni tal-ewwel eċċezzjoni tal-Awtorita` konvenuta.

Tilqa' r-raba' u l-ħames eċċezzjonijiet tal-istess Awtorita`, it-tieni eċċezzjoni

tal-konvenuti, u t-tieni eċċezzjoni tal-imsejħin fil-kawża.

Tiċħad il-bqija tal-eċċezzjonijiet preliminari tal-konvenuti u tal-imsejħin fil-

disponibbli u adegwati.

Għal dawn il-motivi, l-Qorti:

Tiċħad it-talbiet tal-atturi.

Spejjeż a kariku tal-atturi.


QORTI TAL-MAGISTRATI (MALTA)

Kumpilazzjoni 500/2019

Illum, 14 ta' Gunju 2021

Rat l-imputazzjoni migjuba kontra:

"Jassem Al Steer, detentur tal-karta ta' l-identita' bin-numru

Nakkuzawh talli nhar l-10 t'Awwissu 2019, ghall-habta ta' bejn

l-12:00hrs u is-13:00hrs minn gewwa ir-residenza bin-numru 46

Flat 5 li tinsab fi Triq Marsamxett, Floriana flimkien ma' persuni

ohra ikkommetta serq ta' flus u apparat elettroniku liema serq hu

kkwalifikat bil-vjolenza diretta fuq il-persuna ta' Dolores Giardino Mifsud li

hija persuna anzjana ta' 69 sena, bil-mezz, bil-valur, li jeccedi l-

elfejn tlett mija u disa' w ghoxrin Euro u sebgha w tletin

centezmu (€2329.37), u bil-lok u li sar ghad-dannu tal-familja

Giardino Mifsud u/jew ta' xi persuna/i ohra.

(b), 279 (b), 280 (2) tal-Kap.

9 tal-Ligijiet ta' Malta.

U aktar talli fl-istess data, hin, lok, u cirkostanzi bla ordni skond

il-ligi ta' l-awtorita' kompetenti, u barra mill-kazijiet li fihom il-

jew issekwestra lil Dolores Giardino Mifsud anzjana ta' 69 sena kontra l-

volonta' taghha liema persuna giet offiza fuq il-persuna taghha u

mhedda bil-mewt u dan bil-hsieb ta' estorsjoni ta' flus jew

hwejjeg ohra u/jew biex tkun mgieghla taccetta li taghmel xi

trasferiment ta' hwejjigha.

Artikoli 86, 87 (1)(c)(e) tal-Kap 9 tal-

Ligijiet ta' Malta.

Ikkaguna griehi ta' natura hafifa fuq il-persuna ta' Dolores Giardino Mifsud

mahtur fl-Inkjesta Magisterjali.

Art 221 (3)(b) tal-Kap 9 tal-

Ligijiet ta' Malta.

Garr il-barra minn xi fond jew id-dintorni tieghu xi sikkina jew

strument li jaqta' jew bil-ponta ta' liema xorta jkun minghajr ma

kellu licenzja jew permess minghand il-Kummissarju tal-Pulizija.

Artikoli 51 (7), 55 (a) tal-Kap 480 tal-Ligijiet ta' Malta.

U aktar talli fl-istess data, hin, lok u cirkostanzi sar ricediv ai

termini tal-artikolu 49, 50 u 289 tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta u

dan b'diversi sentenzi tal-Qorti tal-Magistrati (Malta), liema

sentenzi saru definittivi u ma jistghux jinbidlu.

Fl-istess data, hin, lok u cirkostanzi naqas milli jhares il-

kundizzjonijiet imposti fuqu mill-Qorti tal-Magistrati (Malta)

Magistrat Dr. Monica Bugeja Gauci LL.D fid-digriet taghha tas-27 ta'

Marzu 2019 li bih tat il-helsien mill-arrest.

tal-Kap.

9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Mejju 2019 li bih tat il-helsien mill-arrest.

Artikoli 579 (1)(2) tal-

Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Il-Qorti giet gentilment mitluba sabiex f'kaz ta' htija tikkundanna

lill-akkuzat ghall-hlas ta' spejjes li jkollhom x'jaqsmu mal-hatra ta'

esperti jew periti fil-proceduri hekk kif ikkontemplat fl-Artikolu 533

tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta."

Semghet lill-Ufficjali Prosekuturi jikkonfermaw l-akkuzi bil-gurament;

Rat l-atti u d-dokumenti kollha;

Semghet il-provi;

Semghet l-ammissjoni inkondizzjonata tal-imputat fl-udjenza tat-3 ta'

Marzu 2021 ghall-imputazzjonijiet kif migjuba kontra tieghu u l-

insistenza f'din l-ammissjoni wara li kien inghata iz-zmien skont il-Ligi

sabiex jirrikonsidra tali ammissjoni;

Semghet fl-udjenza tal-lum lill-imputat jerga' jikkonferma l-ammissjoni

tieghu wara li rega' inghata zmien biex jerga' jirrikonsidra l-ammissjoni

tieghu u kkonferma li fehem sewwa n-natura u l-gravita' ta' l-

imputazzjonijiet migjuba kontra tieghu u li fehem wkoll li l-ammissjoni

tieghu, kif fehmitu din il-Qorti fl-udjenza, setghet iggib konsegwenzi

Semghet is-sottomissjonijiet finali dwar il-piena.

Illi in vista ta' din l-ammissjoni, u la darba ma hemm xejn x'jindika lil

din il-Qorti li ma ghandhiex toqghod fuq tali ammissjoni, u wara li

qieset l-atti, l-Qorti m'ghandhiex triq ohra hlief li ssib lill-imputat hati

tal-akkuzi kif migjuba kontra tieghu u konsegwentament tghaddi ghad-

dikjarazzjoni ta' htija skont l-ammissjoni tieghu.

Illi f'din il-kawza l-imputat huwa akkuzat bis-serq illi mhux serq semplici izda serq kwalifikat b'diversi aggravji1 u cioe' serq kwalifikat bil-vjolenza2, serq kwalifikat bil-mezz3, serq kwalifikat bil-valur4, serq kwalifikat bil-lok5, serq akkumpanjat b'offiza fuq il-persuna6, serq biz- zamma tal-persuna7, serq kwalifikat bi vjolenza izda mhux b'omicidju ikkunsmat8.

serji fil-piena.

Ikkunsidrat:

Ikkunsidrat:

261(a) u 262(1) (a) (b), Art.

262 (2) tal-Kap.

261(b) u 263 tal-Kap.

261(c) tal-Kap.

261(e) u 269(g) tal-Kap.

274 (d) tal-Kap.

9 piena tmintax il-xahar s tlett snin Art.

275 tal-Kap.

276 tal-Kap.

9 piena disa' xhur sa tlett snin.

Illi in oltre dan il-kaz jaqa' wkoll taht l-Artiklu 276A li jipprovdi ghall-

274, 275 u 276, bil-piena f'tali kazijiet tizdied bi grad jew zewg gradi.

Illi fil-komputazzjoni tal-piena l-Qorti ghandha tikkunsidra wkoll l-

Artiklu 277 (a) li jirreferi ghas-serq ikkwalifikat bil-vjolenza u bi

kwalifiki ohra, mhux tal-mezz u jipprovdi illi ghandha tapplika l-piena

msemmija fl-Art.

274, 275, 276 jew 276A mhux fil-minimum taghha.

Artiklu 277(b) li jirreferi ghas-serq ikkwalifikat bil-vjolenza u bi

kwalifiki ohra inkluz tal-mezz u jipprovdi illi l-piena msemmija fl-Art.

274, 275, 276 jew 276A mizjuda bi grad jew tnejn.

Illi l-Artiklu 278(1) jirreferi ghall-piena ghas-serq ikkwalifikat bil-

mezz biss u jipprovdi ghall-piena minn hames xhur sa tliet snin.

Illi l-Artiklu 278(2) jirreferi ghas-serq

ikkwalifikat bil-mezz u bi

kwalifika ohra mhux vjolenza f'liema kaz jipprovdi li l-piena

m'ghandhiex tkun fil-minimu taghha.

L-Artiklu 278(3) jirreferi ghall-piena ghas-serq ikkwalifikat bil-mezz u

b'zewg kwalifiki jew izjed izda mhux bil-vjolenza u jipprovdi li l-

piena ghandha tizdied bi grad u mhux fil-minimu taghha.

L-Artiklu 279(b) jirreferi ghall-piena ghas-serq kwalfikat bil-valur

izjed minn €2329.37 u jipprovdi ghall-piena ta' tlettax-il xahar sa

seba' snin.

L-Artiklu 280(1) jirreferi ghall-piena ghas-serq ikkwalifikat bil-valur u

bi kwalifika wahda jew izjed izda mhux bil-vjolenza jew mezz u

jaghmel applikabbli l-piena msemmija f'Art.

279(b) izda mhux fil-

minimum taghha.

L-Artiklu 280(2) jirreferi ghall-piena ghas-serq ikkwalifikat bil-valur u

bil-vjolenza/mezz jew bit-tnejn u jaghmel applikabbli l-piena prevista

ghas-serq akkumpanjat b'dawk il-kwalifiki.

Izda jekk din il-piena tkun

anqas mill-pieni msemmija fl-ahhar artikolu qabel dan, ghandhom

jinghataw dawn l-ahhar pieni mizjuda bi grad.

L-Artiklu 281(a) jirreferi ghall-piena ghas-serq ikkwalifikat bil-

persuna, lok, hin, jew bix-xorta tal-haga misruqa u jipprovdi ghall-

piena ta' seba' xhur sa sentejn.

Ikkunsidrat:

Illi l-akkuzat huwa akkuzat ukoll bl-arrest, zamma jew sekwestru ta' Dolores Giardino Mifsud, anzjana ta' 69 sena9 taht l-Artiklu 86 u 87 (1) (c) u (e)

tal-Kap.

9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Illi l-Artiklu 86 jirreferi ghall-arrest, detenzjoni, jew sekwestru ta'

persuna kontra l-ligi u jipprovdi ghall-piena ta' seba' xhur sa sentejn.

Illi l-Artiklu 87(1)(c) jipprovdi ghac-cirkostanzi aggravanti - offiza fuq

il-persuna/mhedda bil-mewt u jipprovdi piena ta' tlettax-il xahar sa

tliet snin.

Illi l-Artiklu 87(1)(e) jipprovdi ghal tali att bil-hsieb ta' estorsjoni ta'

flus jew hwejjeg ohra u jipprovdi ghall-piena ta' tlettax-il xahar sa tliet

Illi l-imputat huwa wkoll akkuzat b'offiza fuq il-persuna taht l-Artiklu 221(3)(b)10 li jipprovdi ghall-piena tal-kontravvenzjonijiet.

Ikkunsidrat:

Illi l-imputat huwa wkoll akkuzat bil-garr ta' sikkina minghajr ma kellu licenzja11 taht l-Artikoli 51 (7) u 55 (a) tal-Kapitolu 480 tal-Ligijiet ta'

Illi l-Artiklu 64 (1) u (2) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta

jiddefenixxi x'jikkostitwixxi arma regolari u jaqraw hekk:

(1) Huma armi regulari l-armi kollha tan-nar, u l-armi, strumenti u

l-għodod l-oħra kollha li għandhom bħala skop prinċipali d-

difiża ta' wieħed innifsu jew l-offiża ta' ħaddieħor.

(2) L-armi, strumenti u għodod oħra kollha ma jitqisux bħala armi,

ħlief meta fil-fatt jiġu wżati għall-offiża jew għad-difiża, u f'dan

il-każ jissejħu armi irregulari.

L-Artiklu 2 tal-Kapitlu 480 fir-rigward tat-tifsira ta' arma regolari taht

dan l-Att izomm l-istess tifsira moghtija mill-Artikolu 64 tal-Kapitolu 9.

Illi l-Artikolu 51 (1) tal-Kapitolu 480 jirreferi ghall-piena applikabbli

taht l-Att u s-sub-Artikolu (a) jipprovdi ghall-piena minn tlett xhur sa

Illi l-Artikolu 51 (7) tal-Kapitolu 480 jirreferi ghall-Artikolu 6 u l-

L-Artikolu 6 jirreferi ghall-garr ta' arma minghajr licenzja

tal-Kummissarju tal-Pulizija u jipprovdi ghall-piena ta' multa ta' mija

u sittax il-Ewro u sebgha u erbghin centezmu (€116.47).

L-Artikolu

21 jirreferi ghall-bejgh ta' armi lill-minorenni u ghalhekk mhux

Illi l-Artikolu 55 (a) jipprovdi ghall-piena ghall-pussess ta' arma

regolari waqt illi jkun qed jikkommetti reat kontra l-persuna u jipprovdi

ghall-piena ta' mhux izjed minn erba' snin.

Ikkunsidrat:

Illi l-imputat huwa akkuzat ukoll illi huwa recidiv taht l-Artikoli 49, 50

u 289 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Illi l-Artikolu 289 jipprovdi

ghall-aggravji fil-piena bi grad jew tnejn f'kaz tat-tieni kundanna u bi

tlett gradi fil-kaz tat-tielet kundanna jew ohrajn warajha.

Illi skond il-fedina penali12, li ma hiex aggornata u tieqaf fis-sena 2008,

l-imputat gia kellu zewg kawzi ta' serq sas-sena 2008, ghalkemm ta'

portata izghar, u ghalhekk dan il-kaz jigi t-tielet kaz ta' serq.

Ikkunsidrat:

Illi fir-rigward tal-akkuzi fil-paragrafu 6 li taqra: "Fl-istess data, hin, lok

u cirkostanzi naqas milli jhares il-kundizzjonijiet imposti fuqu mill-

taghha tas-27 ta' Marzu 2019 li bih tat il-helsien mill-arrest.

Artikoli 579 (1) (2) tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta.", id-Difiza esebiet sentenza13 ta'

din il-Qorti diversament preseduta tat-18 ta' Jannar 2021, fejn l-imputat

Konsegwentament din il-Qorti mhux se tiehu konjizzjoni ulterjuri tal-

imsemmija akkuza.

Ikkunsidrat:

Illi fir-rigward tal-akkuzi fil-paragrafu 7 li taqra: "Fl-istess data, hin, lok

Qorti tal-Magistrati (Malta) Magistrat Dr Claire Vella Lethridge LLD

fid-digriet tat-2 ta' Mejju 2019 li bih tat il-helsien mill-arrest.

Artikoli 579 (1)(2) tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta.", id-Difiza esebiet sentenza14

ta' din il-Qorti diversament preseduta tad-29 ta' Jannar 2020, bil-ghan

illi turi li l-imputat kien gia akkuzat b'tali akkuza u inghata s-sentenza

Illi pero' minn qari tal-imsemmija sentenza jirrizulta li l-

akkuza fil-paragrafu sebgha (7) fil-kawza in ezami quddiem il-Qorti

illum ma kinitx wahda mill-akkuzi f'dawk il-proceduri u ghalhekk din

il-Qorti hija obbligata illi, fuq l-istess ammissjoni tal-imputat, issib htija

fl-imputat fuq l-istess akkuza.

Ikkunsidrat:

Ghall-finijiet ta' piena idoneja fic-cirkostanzi ta' dan il-kaz, il-Qorti

qieset ic-cirkostanzi kollha tal-kaz u in partikolari s-segwenti fatturi u

cioe': (a) In-natura u gravita' tar-reati addebitati lill-imputat u li

ghalihom l-imputat ammetta; (b) L-ammissjoni tal-imputat ghalkemm

f'dan l-istadju avvanzat tal-proceduri (c) Il-fedina penali ta' l-imputat u

(d) li l-imputat huwa recidiv.

Ghal dawn il-motivi din il-Qorti, wara li rat l-Artikoli 17, 20, 31, 86,

281(a), 533, 579(1) u (2) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta u l-Artikoli

6, 51(7) u 55 tal-Kapitolu 480 tal-Ligijiet ta' Malta, fuq ammissjoni tal-

tmien snin prigunerja effettivi u (2) ai termini tal-Artiklu 412C tal-

Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta tohrog Ordni ta' Protezzjoni favur il-

vittma Dolores Giardino Mifsud ghal zmien tlett snin li tibda tiddekorri wara li l-

imputat jiskonta din is-sentenza, u (3) tikkundanna lill-imputat milli

jkollu licenzja ghal garr ta' l-armi ghal zmien sentejn li jibdew

jiddekorru wara li l-imputat jiskonta din is-sentenza u (4) ai termini ta' l-

Artiklu 533 tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta tikkundanna lill-imputat

sabiex ihallas nofs l-ispejjez tal-esperti kollha mahtura fl-inkjesta

Il-Qorti spjegat lill-imputat fi kliem car l-import ta' din is-sentenza u l-

obbligi tieghu taht l-istess.