John AGIUS CUTAJAR u martu Lucy Attard Parnis

Monica LISELOTT MANGION u b'Nota tal-20 ta' Settembru, 2012, l- Avukat Dottor Peter Leonard Bonavia Kaar assuma l-atti tal-kawża f'isem l- imsemmija Monica Liselott Farrugia Bennett stante li hij assenti minn Malta; u b'degriet tat-2 ta' Ottubru, 2012, ġew imsejħa fil-kawża Gaetano u Edwarda Maria miżżewġin Baxter schembri

Vol: XLI.i.69) 18 P.A. PS 18.2.2004 in the case Dghoughi Giuliano vs Leonilda Ucanaer 19 Maġ.

It has been established that "Kollox jiddependi jekk bix-xogħolijiet li jkunu saru jew ser isiru, ikunx sar tibdil fil-konsistenza, l-istat jew forma tal-ħaġa komuni.

Jekk it-tweġiba hi fl- affermattiv, mela jkun hemm bżonn il-kunsens tal-komproprjetarju l- tal- ieħor.

Din hi ġurisprudenza"37;

li ngħatat mill-parti

l-interpretazzjoni

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Kopja Informali ta' Sentenza

Seduta tat-13 ta' Novembru, 2014

Kummissarju tal-Pulizija

Ra r-rikors ta' Jody Schembri Farrugia ipprezentat fl-14 ta' Novembru 2013 fejn ippremetta s-segwenti u cioe:-

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

"Illi l-esponent applika ghal-licenzja sabiex jaghmilha ta' Avellino Markham.

Illi fit-23 ta' Ottubru 2013 huwa rcieva risposta minghand l-intimat illi l-applikazzjoni tieghu kienet qed tigi michuda minhabba ragunijiet ta' interess pubbliku skont l-Artikolu 10(b) tal-Kap 389 (Dok A).

Illi huwa hassu ruhu aggravat mid-decizjoni fuq imsemmija tat-23 ta' Ottubru 2013 u qed jintavola appell.

Illi l-aggravji huma cari u manifesti u jikkonsistu fis-segwenti:

Illi l-esponent kien applika ghal-licenzja ta' Avellino Markham u ssodisfa r-rekwiziti kollha mnizzla fl- applikazzjoni.

Huwa kien applika madwar hames xhur ilu.

Huwa ma nghata ebda spjegazzjoni sakemm ircieva l-ittra ta' rifjut.

Illi ghalkemm il-Kap 389 jispecifika li tali applikazzjoni tista' tigi rifjutata a bazi ta' interess pubbliku pero` awtorita` pubblika ma tistax tuza din il-bazi minghajr ma tispecifika r-raguni li skont hi tmur kontra l-interess pubbliku.

Dan huwa principju bazilari fil-kap amministrattiv.

In-nuqqas li tinghata raguni irendi d-decizjoni in kwistjoni irragjonevoli u din il-Qorti ghandha s-setgha tissindika l-istess.

Illi f'din ir-rigward issir riferenza ghall-principju Anglosassonu enuncjat fis-sentenza Associated Provincial Picture Houses v. Wednesbury Corporation liema principju gie adottat diversi drabi mill- Qrati taghna.

Issir riferenza per ezempju ghas-sentenza fl-ismijiet Carmelo sive Charles Cozzo et vs. Kontrollur tad-Dwana (Deciza mill-Qorti tal-Appell fis-27 ta' Marzu 2009; Appell Civili numru 66/1992/1) fejn insibu s-segwenti:

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

ezami l-konvenuti ma awtorizzawx ir-rilaxx tal-merkanzija importata mill-atturi fuq il- premessa li l-prodott importat minnhom ma kienx jikkwalifika bhala chopped ham skont l- Codex Alimentarius u ghalhekk ma kienx kopert bil-licenzja mahruga favur taghhom.

Izda mill-gdid jigi osservat illi fiz-zmien in kwistjoni l-Codex Alimentarius ma kienx jifforma parti mil-ligi domestika u l-kriterji stabbiliti fih dwar x'jammonta ghal chopped ham ma kienux indikati bhala kondizzjonijiet fil-licenzja ta' importazzjoni mahruga favur l-atturi".

Ghaldaqstant l-esponent jitlob umilment li dan it-Tribunal joghgbu jhassar, jirrevoka u jikkancella d- decizjoni tal-intimat kif kontenuta f'ittra tat-23 ta' Ottubru 2013 u konsegwentement jordna illi tinghatalu l-licenzja ta' Gwardjan Privat u dan taht dawk il-provedimenti li jidhrilha xierqa u opportuni."

Ra r-risposta tal-Kummissarju tal-Pulizija datata 11 ta' Dicembru 2013 fejn eccepixxa s-segwenti u cioe:-

Illi preliminarjament, għal kull buon fini, jiġi rilevat illi sal-lum, għadha ma saret l-ebda notifika ta` dan ir-rikors lill-Uffiċċju ta` l-Avukat Generali ai termini tas-subartikolu 3 ta` l-Artikolu 181B tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta` Malta, u għalhekk, għalkemm il-Kummissarju tal-Pulizija ġie notifikat fit-28 ta' Novembru, 2013, it-terminu ta` għoxrin jum skont dan l-istess subartikolu għadu ma bediex jiddekorri ġialdarba ma saritx tali notifika;

Illi fil-mertu, u mingħajr preġudizzju għas-suespost, l-esponent Kummissarju tal-Pulizija jeċepixxi illi l-allegazzjonijiet kollha tar-rikorrent huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u dan kif ser jiġi muri fil- mori ta' dan ir-rikors;

Illi l-esponent jirrileva illi kien hemm raġunijiet validi skont il-liġi li fuqhom ġiet ibbażata d- deċiżjoni ta' rifjut maħruġa mill-istess esponent fil-konfront tar-rikorrent Pisani ai termini tal- artikolu 10 (b) tal-Kap 389, u dan kif se jirriżulta mill-provi;

Illi in oltre' ai termini tal-Artikolu 11 tal-Kap 389 tal-liġijiet ta' Malta "f'każ ta' rifjut taħt l- Artikolu 10 (b) ikun biżżejjed li jiddikjara li l-liċenzja tkun ġiet rifjutata fl-interess pubbliku" kif ġie indikat b'mod ċar fl-ittra ta' rifjut imsemmija, u jista' ma jagħtix raġunijiet dettaljati;

Għaldaqstant, għar-raġunijiet fuq premessi, l-esponent bl-akbar rispett jitlob lil dan l-Onorabbli Tribunal sabiex jicħad it-talbiet kollha tar-rikorrent bl-ispejjeż kontra l-istess rikorrent."

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

Ra l-verbal tal-4 ta' Frar 2014 fejn id-difensur tal-Kummissarju intimat iddikjarat li mhux qed tinsisti fuq l-ewwel eccezzjoni u ghaldaqstant kienet qieghdha tirtiraha;

Sema' x-xhieda tal-Ispettur Sylvana James u tar-rikorrent Jody Church;

Ra l-affidavits tal-Ispettur Raymond Napier u tal-Ispettur Angelo Micallef Moreno Munoz`3;

Ra d-dokumenti kollha esebiti mill-partijiet u mix-xhieda prodotti;

Ra n-nota ta' sottomissjonijiet tar-rikorrent ipprezentata fis-7 ta' Awissu 2014;

Ra n-nota responsiva tal-Kummissarju intimat ipprezentata fit-30 ta' Settembru 2014;

Ikkunsidra:

Illi permezz tar-rikors odjern ir-rikorrent qieghed jappella mid-decizjoni tal- Kummissarju intimat li permezz taghha gie mgharraf illi l-applikazzjoni tieghu ghall-hrug ta' licenzja ta' Gwardjan Privat kienet qieghdha tigi rifjutata minhabba ragunijiet ta' interess pubbliku skond l-Artikolu 10 (b) tal-Kapitolu 389.

22A u 22B, fol.

45 sa fol.46, u fol.

61 2 Riportata minn fol.

43, u fol.

69 u 70

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

Illi l-imsemmi artikolu 10 (b) tal-Kapitolu 389 (Att Dwar Gwardjani Privati u Lokali) jghid is-segwenti:-

Il-Kummissarju għandu jirrifjuta applikazzjoni f'kull waħda miċ-ċirkostanzi li ġejjin:

(b) meta dan jikkunsidra li jkun fl-interess pubbliku li jirrifjuta dik il-liċenza"

Illi fix-xhieda tieghu ir-rikorrent spjega li fil-prezent huwa ghandu impjieg bhala xufier mac-Chairman ta' St. James Toledo.

Pero` jistqarr li l-familja tieghu avvjat Kumpanija bl-isem ta' "Protection Services" li hija Kumpanija li tipprovdi servizzi ta' sigurta` u ghalhekk ghandu bzonn il-licenzja in kwistjoni biex ikun jista' jahdem fl-istess Kumpanija bhala xoghol part-time.

Illi da parti tieghu, il-Kummissarju intimat ressaq bhala xhud lill-Ispettur Sylvana Capel Cure li spjegat li r-rikorrent instab hati mill-Qrati taghna fi Illi s-sentenzi esebiti mill-istess Spettur tlett okkazzjonijiet differenti. jirrigwardaw is-segwenti u cioe:-

Illi skond sentenza tal-Qorti tal-Magistrati (Malta) Bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali tal-14 ta' Gunju 2006, ir-rikorrent instab hati, wara li ammetta, tal- akkuzi ta' ricettazzjoni, ta' frodi u falsifikazzjoni u reati ancillari maghhom u gie liberat bil-kundizzjoni li ma jaghmilx reat iehor fi zmien tlett snin;4

Illi b'sentenza ohra tal-Qorti tal-Magistrati (Malta) Bhala Qorti ta' 2.

Gudikatura Kriminali tat-22 ta' Ottubru 2007, ir-rikorrent instab hati tal-akkuza ta' ricettazzjoni u talli kiser kundizzjoni imposta fuqu permezz tas-sentenza moghtija fl-14 ta' Gunju 2006.

Ir-rikorrenti kien ammetta l-akkuzi u gie

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

kkundannat Lm100 multa u kif ukoll gie liberat bil-kundizzjoni li ma jaghmilx reat iehor fi zmien sentejn;5

U b'sentenza ohra tal-20 ta' Novembru 2009, ir-rikorrent gie akkuzat bir- reati ta' uzura u li bl-imgieba tieghu ikkaguna lil haddiehor biza` li se tintuza vjolenza kontrih jew kontra l-proprjeta` tieghu jew kontra l-persuna jew il- proprjeta` ta' xi hadd mill-axxendenti, ahwa subien jew bniet jew xi persuna ohra msemmija fl-Artikolu 222 (1) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Ir- rikorrenti ammetta ghal dawn l-akkuzi u gie kundannat multa ta' elfejn u tlett mitt ewro (€2300) u tpogga taht ordni ta' probation ghal sentejn.6

Illi ghalhekk jirrizulta li r-rikorrenti instab hati ta' delitti kontra l-fiducja pubblika, kontra l-proprjeta`, u kontra l-persuna.

Illi jirrizulta wkoll illi dawn il- Qrati dejjem ittrattaw mar-rikorrent b'pieni li mhumiex karcerarji pero jirrizulta illi f'zewg okkazjonijiet huwa rega' xellef difru mal-gustizzja minkejja dan.

Illi huwa veru wkoll illi mill-2009 ir-rikorrent ma regghax tressaq bl-ebda tip ta' akkuza quddiem dawn il-Qrati.

Illi l-Ispettur Sylvana Zrinzo \Vasuani spjegat illi meta l-Pulizija rat il-fedina penali tar-rikorrent u t-tip ta' akkuzi li gie akkuzat bihom, l-istess Pulizija kienet tal-fehma illi r-rikorrent ma jistghax jigi fdat ghat-tip ta' xoghol li jista' jigi mwettaq minn gwardjan privat.

Illi hija esebiet ukoll kampjun ta' applikazzjoni ghal licenzja ta' Agenzija ta' Gwardjani Privati fejn hemm elenkati t-tip ta' servizzi li tali Agenzija tista' tapplika ghalihom u li naturalment il-gwardjani privati addetti maghha jistghu jigu ordnati jwettqu.

Illi ghalhekk il-pern ta' dan l-appell huwa jekk id-decizjoni tal-Kummissarju intimat li jirrifjuta l-hrug ta' licenzja ta' gwardjan privat lir-rikorrent kinitx wahda ragjonevoli jew le fic-cirkostanzi.

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

Illi ma hemmx dubju li r-reati kommessi mir-rikorrenti jistghu jigu kkunsidrati bhala reati serji anke jekk dawn il-Qrati kienu ghal iktar minn darba klementi mieghu.

Ma hemmx dubju wkoll u rrizulta car illi r-rikorrent minkejja li gie liberat bil-kundizzjoni li ma jaghmilx reat iehor f'zewg okkazjonijiet, huwa rega' wettaq reati ohra.

Illi ghalhekk wiehed irid iqis jekk f'dawn ic-cirkostanzi partikolari l-Kummissarju illi r-rikorrent intimat setghax ragjonevolment m'ghandux karattru affidabbli u li ghalhekk mhux fl-interess pubbliku li jinghata licenzja biex jahdem bhala gwardjan privat.

jasal ghall-konkluzzjoni

Illi dan it-Tribunal ma jistghax ma jikkummentax illi l-provi tar-rikorrenti huma skarsi hafna biex jaghtu sostenn ghal dak sottomess minnu.

Ir-rikorrent ma pproduca l-ebda xhud li seta' jaghti prova tal-affidabilita` tieghu bhala haddiem u dan nonostante li huwa jistqarr li jahdem bhala xufier mac-Chairman tal- Kavallier ta' San Gakbu.

Il-provi tieghu huma xotti ghall-ahhar u certament kieku pproduca mqar xi persuna li setghet taghti dawl iktar fuq l-operat tieghu fil-prezent kien ikun ferm aktar siewi.

Illi fin-nota ta' sottomissjonijiet tieghu l-esponent jirrileva illi r-raguni xotta tar- rifjut tal-Kummissarju intimat wasslu biex ma jkunx f'posizzjoni proprja li jintavola appell bi piena konoxxenza tal-mertu tar-rifjut.

Ir-rikorrent jigbed b'analogija ghall-kaz tieghu il-kaz fl-ismijiet Anton Mario Nugent vs Kummissarju tal-Pulizija7.

F'dik is-sentenza il-Qorti kienet awspikat li meta l- Kummissarju intimat jaghti d-decizjoni tieghu f'kazijiet simili huwa jaghti spjegazzjoni aktar dettaljata milli semplicement jiddikjara li applikazzjoni giet rifjutata a bazi ta' l-interess pubbliku.

7 Qorti ta' l-Appell (Inferjuri) 6 ta' Mejju 2014

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

Illi dan it-Tribunal jerga' jawspika dak ribadit fid-decizjoni su citata pero ma jhossx li r-rikorrent kien totalment fid-dlam meta waslitlu d-decizjoni tar-rifjut.

Huwa kien ben konsapevoli tas-sentenzi kriminali fil-konfront tieghu u ghaldaqstant ma jistghax jinghad illi dan l-appell "kien semplicement qabza fid- dlam."

Illi r-rikorrenti jkompli jigbed analogija mas-sentenza su citata u jikkwota lil dan it-Tribunal, diversament presjedut, jirritjeni illi talba ghal tigdid ta' licenzja li tigi michuda fuq iktar approfondit minn semplici ezami ta' dokumentazzjoni, partikolarment meta c- cahda tista' teffettwa l-posizzjoni lavorattiva ta' l-applikant.

il-bazi tal-interess pubbliku tirrikjedi ezercizzju

Illi dan it-Tribunal jirrileva illi fis-sentenza ta' Anton Mario Nugent, citata mir- rikorrent fin-nota ta' sottomissjonijiet tieghu, dak li kien gie michud ma kinitx licenzja gdida imma tigdid ta' licenzja u kien ghalhekk li t-Tribunal ghamel enfasi ghal ezercizzju aktar approfondit ghaliex f'tali kaz persuna tkun ghadha tesercita l-istess professjoni sa qabel proprju tissottometti l-applikazzjoni taghha ghat-tigdid tal-licenzja.

Illi ghalkemm huwa veru, kif jishaq ir-rikorrenti, illi s-sentenzi li nghataw fil- konfront tieghu kienu tnejn liberatorji u wahda ta' probation, u li ai fini tal- artikolu 10 (a) tal-Kapitolu 389 (Att Dwar Gwardjani Privati u Lokali) dawn ma jistghux jittiehdu bhala sejba ta' htija, dan ma jfissirx illi l-Kummissarju intimat ma jistghax johodhom in konsiderazzjoni ai fini ta' artikolu 10 (b) tal-istess Att meta jigi biex iqis persuna hix affidabbli jew le biex tinghata licenzja ta' Gwardjan Privat.

Illi finalment dan it-Tribunal josserva illi ghalkemm l-esponent jahdem bhala xufier, dan ma jfissirx li b'daqshekk ghandu jkollu dritt awtomatiku li jottjeni l- licenzja ta' Gwardjan Privat, liema licenzja taghti lok li wiehed ikun f'kuntatt dirett kemm ma' kull xorta ta' nies, ma' kull xorta ta' sitwazzjonijiet u kif ukoll

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

potenzjalment ma' ammonti kbar ta' flus.

Illi kif gie tajjeb sottomess mill- Kummissarju ix-xoghol ta' intimat fin-nota ta' sottomissjonijiet tieghu, gwardjan privat huwa xoghol li jitlob certa dedikazzjoni u responsabbilita`.

Illi ghaldaqstant, it-Tribunal, ihoss illi tenut kont tas-sentenzi kriminali li nghataw fil-konfront tar-rikorrent u tal-fatt illi r-rikorrent kiser il-liberta` kundizzjonata ghal iktar minn darba, id-decizjoni tal-Kummissarju intimat kienet fic-cirkostanzi wahda ragjonevoli.

it-Tribunal qieghed jaqta' u Ghaldaqstant, ghar-ragunijiet fuq premessi, imressaq mir-rikorrent mid-decizjoni tal- jiddeciedi billi Kummissarju intimat datata 23 ta' Ottubru 2013 u filwaqt li jastjeni mili jiehu konjizzjoni tal-ewwel eccezzjoni tal-Kummissarju intimat sante li din giet irtirata, qieghed jilqa' t-tieni, t-tielet u r-raba eccezzjoni tal-istess Kummissarju.

Qrati tal-Gustizzja


Permezz ta' rikors guramentat prezentat fl-4 ta' Novembru 2011, l-attur ippremetta u talab:-

Illi r-rikorrenti huwa impjegat tas-socjeta' intimata Malta Freeport Terminals Limited

u ilu hekk impjegat maghha ghal diversi snin;

Illi x-xoghol tieghu huwa ta' F1 Operator u bhala tali jahdem shift ta' tmien (8) sieghat fejn erba' (4) sieghat minnhom huwa jahdem bhala crane operator u r- rimanenti erba' (4) sieghat jahdem bhala deckman;

Illi fis-sebgha (7) ta' Novembru tas-sena elfejn u disgha (2009) waqt li r-rikorrenti kien qieghed jahdem mas-socjeta' intimata u kien jinsab fuq il-bastiment "Reckmers" li dan tal-ahhar kien marbut/irmiggat fil-Malta Freeport, ir-rikorrenti kien involut f'incident u korra serjament fuq il-lant tax-xoghol;

Illi l-incident kien jikkonsisti fil-fatt illi fis-sebgha (7) ta' Novembru tas-sena elfejn u disgha (2009) ghall-habta tas-sitta u nofs ta' filghaxija (18:30) waqt li r-rikorrenti kien jinsab fuq il-bastiment "Reckmers" waqt il-lant tax-xoghol, ir-rikorrenti tfixkel f'xi oggetti, ossia bottle screws, li thallew fil-passagg ta' bejn il-containers, u sabiex jevita li jaqa' gholi ta' madwar sular gewwa wahda mill-bays tal-vapur b'konsegwenzi serji ghal sahhtu, huwa ittenta jsalva hajtu billi qabad mal-firroll tal-container u spicca mdendel fuq idu l-leminija mal-istess firroll tal-container u b'konsegwenza ta' dan l-incident soffra korriment;

Illi b'rizultat ta' l-imsemmi incident ir-rikorrenti sofra danni fosthom telf ta' qligh, dizabilita' permanenti u danni konsegwenzjali ohra u dan skond ma jirrizulta mic- certifikat mediku rilaxxjat minn Mr. Anthony A. Brown (Consultant Orthopaedic Surgeon), kopja hawn annessa u mmarkata bhala Dokument GB1;

Illi l-imsemmi incident sehh unikament tort, b'negligenza, imperizja u nuqqas ta' tharis tar-regolamenti fosthom dawk tas-sigurta' fuq il-post tax-xoghol da parti tas- socjeta' intimata u konsegwentement is-socjeta' intimata hi responsabbli ghal dan il- korriment u d-danni konsegwenzjali ghal varji ragunijiet fosthom li ma ipprovdietx 'a safe system of work' u 'a safe work environment';

Illi s-socjeta' intimata minkejja li giet interpellata sabiex tersaq ghal-likwidazzjoni u l- hlas tad-danni kollha sofferti mir-rikorrenti f'dan l-incident, baqghet inadempjenti;

Illi ghalhekk kellha ssir din il-kawza;

Ghaldaqstant, l-attur jitlob għar-ragunijiet premessi, lil din l-Onorabbli Qorti sabiex:- 1.

Tiddikjara, okkorrendo bl-opera ta' periti nominandi, li s-socjeta' intimata hija responsabbli ghall-incident li fih kien involut u korra r-rikorrenti u liema incident sehh nhar is-sebgha (7)

ta' Novembru 2009 fil-Malta Freeport, f'Kalafrana abbord tal-bastiment "Reckmers" waqt li r- rikorrenti kien qieghed jahdem ix-xoghol tieghu; u

Tiddikjara, okkorrendo bl-opera ta' periti nominandi, illi r-rikorrenti per konsegwenza ta' dan l-incident sofra danni fosthom telf ta' qligh, dizabilita' permanenti, u danni konsegwenzjali ohra;

Tillikwida, okkorrendo bl-opera ta' periti nominandi, d-danni sofferti mir-rikorrenti;

Tikkundanna lis-socjeta' intimata thallas lir-rikorrenti l-ammont hekk likwidat in linea ta' danni.

Bl-ispejjez kontra s-socjeta' intimata li hija minn issa ngunta ghas-subizzjoni.

Permezz ta' twegiba prezentata fis-6 ta' Jannar 2012, is-socjeta' konvenuta wiegbet:- 1.

Illi l-incident in kwistjoni sehh minhabba negligenza, imprudenza, traskuragni, non- osservanza, nuqqas ta' proper look out u nuqqas ta' diligenza tar-rikorrenti waqt li kien fuq il- post tax-xoghol; 2.

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost, is-socjeta' intimata mhix responsabbli ghall- incident de quo; 3.

Illi inoltre u minghajr pregudizzju ghas-suespost, l-allegazzjonijiet u l-pretenzjonijiet kollha tar-rikorrenti huma kompletament infondati fil-fatt u fid-dritt u dana kif ser jigi ppruvat waqt is-smiegh u t-trattazzjoni tal-kawza odjerna.

Il-qorti rat l-atti li jinkludu noti ta' sottomissjonijiet.

Konsiderazzjoni.

Il-kawza titratta incident li sehh fuq il-post tax-xoghol fis-7 ta' Novembru 2009.

L-attur hu mpjegat tas-socjeta konvenuta.

Dakinhar l- attur kien qieghed jaghmel xoghol ta' deckman fuq il-bastiment Reckmers.

Jidher li waqt li kien miexi f'passagg ma' gemb il-containers, tfixkel f'xi oggetti li kien hemm fl-art u rnexxielu jaqbad ma' firoll ta' container u b'hekk jevita milli jibqa' niezel l-isfel.

Responsabbilta.

Hu maghruf li l-principal ghandu d-dmir li joffri lill-impjegat a safe work tar-Regolamenti dwar environment.

Disposizzjonijiet General dwar is-Sahha u s-Sigurta' Fuq il-Post tax- Xoghol (Legislazzjoni Sussidjarja 424.18): "Ghandu jkun id-dmir ta' min ihaddem li jizgura s-sahha u s-sigurta' tal-haddiema f'kull zmien u f'kull aspett li ghandu x'jaqsam max- xoghol".

Ix-xoghol li jsir fil-Freeport hu min-natura tieghu xoghol perikoluz.

Hu d-dmir tas-socjeta konvenuta li qabel tibghat lill-haddiema taghha

jahdmu fuq bastiment, isir risk assessment f'dik il-parti tal-bastiment fejn ikun ser isir ix-xoghol.

M'huwiex bizzejjed ghall-principali li jimponi xi obbligu simili fuq il-kaptan tal-bastiment.

F'dan il-kaz il-qorti qeghda tifhem li fil-gemb tal-passagg minn fejn kien miexi l-attur ma kienx hemm safety protection railings.

Dan fih innifsu kien ta' periklu, iktar u iktar meta tqies li fl-art tal-passagg kien hemm oggetti tal-hadid li l-qorti fehemet jintuzaw biex jintrabtu l-containers.

Id-dmirijiet tal-principal jinkludu li:- "(a) jidentifika l-perikli fuq il-post tax-xoghol u ghandu jevita r-riskji ghas-sahha u s-sigurta. (b) jevalwa dawk ir-riskji ghas-sahha u s-sigurta' tal-haddiem li ma jistghux jigu evitati u ghandu jikkontrollahom mill-bidu" (regolament 5 ta' L.S. 424.18).

F'dan il-kaz m'hemmx prova li sar dan l-ezercizzju1.

'Il fatt li l-attur kien midhla tax-xoghol u kellu snin ta' esperjenza ma jezonerax lill- kumpannija konvenuta milli twettaq dan l-ezercizzju.

Dan in-nuqqas wahdu hu bizzejjed biex jesponi lill-principal responsabbli, in kwantu l- qorti hi konvinta li kieku sar dan l-ezercizzju u ttiehdu l-mizuri li kien hemm bzonn, l-incident ma kienx isehh.

Kien id-dmir tal-principal li jiehu dawk il-mizuri u jaghti dawk l-ordnijiet sabiex jitnehha l-periklu u b'hekk jipprovdi lill-impjegat a safe environment.

Kieku sar dak li kellu jsir, f'dan il-kaz il-periklu kien jitnehha u l-incident ma kienx jigri.

'Il fatt li fil-Freeport m'hemmx hin x'jintilef u l-kwantita kbira ta' vapuri, ma jezonerax lill-principal mill-obbligi li ghandu fil-konfront tal-impjegati tieghu.

Mario Bond, Health and Safety Officer, xehed li jekk kellu jsir risk assessment fir-rigward ta' kull bastiment: "Huma hela [ta'] rizorsi u hela ta' flus li noqghod nitla' naghmel fuq kull vapur spezzjoni"2.

F'dan ir-rigward spjega: "Tal-merkanzija ghandek il-vapur, dahal, il-crane jibbumja fuqu u just ibattal u timla' l-container.

Issa dak ir-risk assessment tieghu huma kollha l-istess".

Il-qorti ma taqbilx ma' dan it- tip ta' ragunament.

Il-qorti tifhem li d-deck fejn sehh l-incident m'huwiex identiku ghal kull vapur.

Hekk per ezempju f'dan il-kaz il- qorti fehemet li biex l-attur spicca f'posizzjoni fejn tahtu kien hemm il- vojt, ma kienx hemm safety protection railing.

Qabel kull bicca xoghol ghandhom jigu identifkati l-perikli li hemm abbord ghall-haddiema.

Fin- nota ta' sottomissjonijiet il-konvenuta argumentat li l-oggetti fil-

passagg kienu tpoggew mill-haddiema tax-xatt li m'humiex impjegati

Irrispettivament ta' min huma mpjegati, qabel l-attur intbaghat

jahdem fuq il-bastiment kien id-dmir tal-konvenuta li tikkunsidra r-riskji

1 John Minton, xhud tal-konvenuta, xehed li l-Health & Safety Officer jidhol normalment fejn ikun hemm xi tip ta' hazard.

Fejn ma jkun hemm xejn straordinarju, ma jkunx involut (fol.

2 Seduta tas-7 ta' Frar 2014.

li kien hemm fuq il-bastiment u fejn jirrizultalha periklu tagixxi qabel jibda x-xoghol.

Fir-rigward tal-konvenut hu evidenti li dan kien impjegat bi snin twal ta' esperjenza 3 .

Hu essenzjali li l-haddiema jiehdu hsieb taghhom infushom.

Regolament 15 tal-Legislazzjoni Sussidjarja 424.18 tipprovdi: "(1) Ghandu jkun id-dmir ta' kull haddiem li jiehu hsieb kemm jista' jkun is-sahha u s-sigurta' tieghu stess kif ukoll dawk ta' persuni ohrajn li jistghu jkunu affettwati bl-atti jew nuqqasijiet tieghu skond it-tahrig u l-istruzzjonijiet moghtija minn min ihaddem".

Kull impjegat ghandu dmir li jahdem b'mod sigur, metodiku u b'attenzjoni.

Qabel jibda jaqdi dmirijietu ghandu wkoll jezamina l- ambjent ta' madwaru.

L-attur xehed: "Dakinhar tal-incident kif tlajt fuq id-deck mort biex nimxi fuq dan il- passagg li kien mimli b'dawn il-lashing bars (vireg) u bottlescrews u affarijiet ohra, u kif mort biex nimxi fuq dan il- passagg tfixkilt f'dawk il-bottlescrews u saqajja giet fil-vojt ta' dik il-bay.

Ghalhekk biex nevita milli naqa' madwar sular gholi u nigi fuq hafna vireg u bottlescrews u ghalhekk biex nipprova nittenta nsalva hajti, ftaht idejja u qbadt mal-firroll tal-container.

Dak il-hin gejt fl-arja mdendel biss fuq idi l-leminija mal-istess firroll tal-container sakemm irnexxieli nerga' nitfa' sieqi lura fuq il-passagg" (fol.

Meta l-impjegat jara li hemm periklu manifest ghas-sahha u s-sigurta, ghandu jieqaf u jitlob l-intervent tas-superjuri tieghu [regolament 15(2)(d)].

Sfortunatament, incidenti fuq il-post tax-xoghol jigru wkoll minhabba kunfidenza zejda u dizattenzjoni min-naha tal-impjegat.

Jidher li l-impjegati tas-socjeta konvenuta jinghataw tahrig dwar safety4.

Il-qorti hi tal-fehma li fil-kaz in ezami kien hemm nuqqas ta' attenzjoni min-naha tal-attur li ha riskju bla bzonn.

Ghalhekk il-qorti tikkonkludi li kien hemm negligenza kontributorja u mill-ammont tad-danni li ser tillikwida ser tnaqqas 30%.

Il-perit mediku nkarigat mill-qorti rrelata li l-attur qieghed isofri minn debilita' ta' 12% (fol.

Fir-rapport jinghad: "Ghalkemm ma garrabx ksur fl-ghadam, jidher li bl-iskoss garrab ticrita fil-muskoli rotatorji tal- ispalla (rotator cuff muscles)..… It-ticrita fil-muskoli hi wahda kbira u ghaldaqstant hemm possibilta' kbira li ma tkunx tista' tissewwa b'operazzjoni (unreconstructable tear)" (fol.

3 L-attur xehed li kien ilu jaghmel dan ix-xoghol ghal tlieta u ghoxrin (23) sena.

4 Ara x'qal Mario Bond fis-seduta tas-7 ta' Frar 2014.

tal-muskoli rotatorji tal-ispalla twassal ghal ugiegh u dghufija.

Tista' wkoll wara numru ta' snin tikkawza artrite (cuff arthopathy) fl-ispalla.

Din l-artrite, jekk qawwija bizzejjed, tista' twassal ghal shoulder replacement" (fol.

Il-qorti taghzel li toqghod fuq ir-rata ta' debilita' li ffissa l-perit mediku, wara li qieset li m'hemmx prova li d-debilita' kellha effett fuq il-qliegh li ghandu l-attur mill-impjieg mal-konvenuta.

Dan apparti li l-attur ma ressaqx provi jew argumenti li jwassluha biex tiskarta l-opinjoni tal-espert mediku nominat minnha stess u minflok taddotta l-opinjoni tal-espert ex parte.

L-attur twieled fl-14 ta' Mejju 1963 (fol.

26) u ghalhekk fid-data tal- incident kellu 46 sena.

Il-qorti fehemet li l-attur ghadu mpjegat mal- konvenuta.

Mill-incident ghaddew seba' (7) snin.

Il-qorti ser taghmel kalkoli a bazi ta' multiplier ta' tlettax-il sena.

Ghalkemm l-attur ippropona multiplier ta' 18, dan jipprezumi li l-eta pensjonabbli hi ta' 65 sena u li jeskludi ghal kollox li jittiehed in konsiderazzjoni l-istat ta' incertezza peress li qieghed jigi previst il-futur.

Dan apparti li ghas-snin 2009 u 2010 l-attur diga' ser jigi kkumpensat ghat-telf ta' qliegh li effettivament sofra fil-perjodu li ma kienx qieghed jirraporta ghax- xoghol.

Mill-atti jirrizulta li l-attur kellu dan il-qliegh gross:-

Matul is-sena 2009 u 2010 l-attur kien ghamel perjodu bis-sick leave.

Skond dokument li pprezentat il-konvenuta, il-medja ta' qliegh ghas- sena 2009 kien ta' €29,640 filwaqt li ghas-sena 2010 kien ta' €27,947 (ara Dok.

Jidher li minn dawn l-ammonti tnaqqsu l-beneficcji li thallsu lill-attur ghall-istess snin.

L-attur jippretendi li l-kalkoli ghandhom isiru fuq qligh annwali ta' €41,341.357.

Mehud in konsiderazzjoni dak li nghad hawn fuq il-kalkoli ser isiru fuq €37,000 fis-sena.

Madankollu minn din ic-cifra ghandha titnaqqas 15%8, biex tiehu in konsiderazzjoni tat-taxxa li jhallas kull sena.

F'dan ir-rigward issir riferenza ghas-sentenza Francis Grech Hardie vs Malta Freeport Terminals Ltd deciza minn din il-qorti kif presjeduta fit-30 ta' Lulju 20159.

6 Prezentat waqt is-seduta tas-7 ta' Frar 2014.

Dan id-dokumenti jirreferi ghall-persuni bl- istess kariga bhall-attur, cjoe' Equipment Operators F1.

7 Paragrafu 4 tan-nota ta' sottomissjonijiet.

8 Dan il-persentagg gie stabbilit a bazi tat-taghrif li hemm l-FSS ghas-snin 2011, 2012 u 2013.

9 Ara wkoll sentenzi citati fl-istess sentenza.

Fin-nota ta' sottomissjonijiet l-attur qal li fil-likwidazzjoni tad-danni l- qorti ghandha tikkunsidra wkoll li peress li l-attur huwa manual labourer, "..… l-effett ta' tali dizabilta' fuq il-learning ability tieghu u 'l fatt illi tenut kont ta' din id-dizabilta', ir-rikorrenti jista' ma jibqax kapaci jaghmel ix-xoghol li qed jaghmel bhalissa u dan skond il-perit mediku, Mr. Massimo Mizzi Cremona.....".

L-attur ghadu qieghed jahdem u m'hemmx provi li jikkonvincu lill-qorti li probabilment ser ikollu jirtira mix-xoghol qabel jilhaq l-eta pensjonabbli.

Id-danni qeghdin jigu likwidati:-

i. Fir-rigward ta' telf ta' qliegh, mill-provi rrizulta li wara l-incident l- attur dahal lura ghax-xoghol fis-17 ta' Settembru 201010.

Dan fisser telf ta' qliegh ghall-attur.

A bazi tat-taghrif li hemm fid-dokument JV13 il-qorti qeghda tillikwida dan l-ammont fis-somma ta' €15,185 11 .

Minn din ic-cifra trid titnaqqas 12% taxxa 12 li kien ihallas kieku kellu dan il-qliegh, b'total ta' €13,362.80.

Trid titnaqqas 30% minhabba htija kontributorja, b'total ta' €9,353. ii. €31,450 x 13 il-sena = €408,850 x 12%13 = €49,062 – 15%14 =

Total ta' danni hu ta' tmienja u tletin elf hames mija u

hamsa u erbghin ewro (€38,545).

Ghal dawn il-motivi l-qorti tiddeciedi l-kawza billi:-

Tichad it-tieni u tielet eccezzjonijiet.

B'riferenza ghall-ewwel eccezzjoni tiddikjara li kien hemm

htija kontributorja min-naha tal-attur.

Tilqa' t-talbiet tal-attur u:- i. Tillikwida d-danni fis-somma ta' tmienja u tletin elf hames

mija u hamsa u erbghin ewro (€38,545).

Tikkundanna lill-konvenuta thallas lill-attur is-somma ta' tmienja u tletin elf hames mija u hamsa u erbghin ewro (€38,545), bl-imghax mil-lum.

11 Id-dokument gie pprezentat minn John Minton, u fih hemm il-medja ta' qliegh li kellhom Equipment Operators F1 matul is-snin 2009 (€29,640) u 2010 (€27,947).

Ghalhekk m'hemmx htiega li jsir tnaqqis ghall-beneficcji li rcieva.

Meta paragunat mal-FSS tal-attur ghas-snin 2009 u 2010, bhala qliegh tilef €3,544 ghas-sena 2009 u €11,641 ghas-sena 2010.

Total ta' €15,185.

Ammont li fil-fehma tal-qorti jirrifletti ahjar x'effettivament tilef l-attur minkejja dak li qal f'paragrafu 6.2 tan-nota ta' sottomissjonijiet.

12 Dan il-persentagg gie stabbilit a bazi tat-taxxa li hallas fis-snin 2009 u 2010 meta tqies il- qliegh li kellu (ara FSS ta' dawn is-snin).

13 Debilita' permanenti.

14 Lump sum payment, meqjus li l-kawza giet prezentata fl-4 ta' Novembru 2011.

15 Htija kontributorja.

Spejjez jinqasmu in kwantu ghal 70% a karigu tal-konvenuta u 30% a karigu tal-attur, gialadarba hemm htija kontributorja u l- ammont li kien qieghed jippretendi kien ferm iktar minn dak li llikwidat il-qorti16.

16 Ara nota li pprezenta l-attur fil-25 ta' Jannar 2012 (fol.


Fil-Qorti tal-Maġistrati (Malta)

Bħala Qorti ta` Ġudikatura Kriminali

Maġistrat dottor Aaron M. Vigna M.A. Law, LL.D. (melit)

Siġġiewi -

Il-Qorti rat l-imputazzjoni miġjuba kontra Antnick Tanti, li għandu l-

karta tal-identita bin-numri 532398M li permezz tagħha huwa ġie

akkużat talli nhar il-25 ta' Settembru 2014 għall-ħabta tat-15:00 ġewwa s-

(1) ikkaġuna lil Amir Cricchiola biża li ser tintuża vjolenza kontrih

permezz ta' sikkina li utilizza waqt argument fi Triq Santa

Margerita s-Siġġiewi;

(2) talli kiser il-bon ordni u l-paċi pubbliku b'għajjat u ġlied;

(3) u aktar talli ħebb għal Amir Cricchiola u kkaġunalu ġrieħi ħfief

permezz ta' lasta ta' xkupa

Il-Qorti ġiet mitluba wkoll sabiex f'każ ta' ħtija tapplika l-Artikolu

383 tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta.

Rat l-atti u d-dokumenti ippreżentati;

Semgħet il-provi prodotti u s-sottomissjonijiet tal-partijiet;

Ikkunsidrat : -

Illi l-provi prodotti f'dan ikkonvinċew lil Qorti minn kull dubju dettat

mir-raġuni li l-ewwel imputazzjoni ma tistax tissussisti in kwantu l-

parte civile fix-xiehda tiegħu qal li meta ra' lill-imputat bis-sikkina f'idu

huwa stiednu biex jekk ried imur itih – kważi kważi fil-mument li qam l-

argument bejniethom kien hu li stiednu jersaq lejh ukoll.

qiegħed jibża' ikun mistenni li jkollu atteġġjament ben divers minn dan.

Illi kwantu għat-tieni imputazzjoni din tirriżulta wkoll li hija milquta

mill-preskrizzjoni trimestrali u dan wara li l-Qorti ivverifikat meta l-

imputat kien ġie notifikat bil-komparixxi.

Għalhekk il-proċediment fir-

rigward ta' din it-tieni imputazzjoni sejjer jiġi dikjarat estint.

Illi kwantu għat-tielet imputazzjoni pero jirriżulta mix-xiehda tal-parte

civile kif ukoll dik tal-imputat li kien hemm kollutazzjoni bejn il-partijiet

u jirriżulta wkoll li l-imputat ta' daqqa ta' lasta ta' xkupa fuq il-persuna

Issa l-parte civile jtenni li huwa kien sofra daqqa

f'ġenbu u li din issarfet fi ħmura fuq il-ġilda tiegħu, nonche li kellu

sensazzjoni ta' wġiegħ.

Huwa mar ukoll Poliklinika fejn ġab ċertifikat

Biss dan iċ-ċertifikat ma ġiex eżibit f'dawn l-atti, minkejja li l-

parte ċivile tenna li huwa kien għadda dan iċ-ċertifikat lill-Pulizija.

Issa minn dix-xiehda tal-partijiet il-Qorti hija konvinta moralment li l-

parte civile verament sofra offiża ta' natura ħafifa minħabba d-daqqa ta'

lasta ta' xkupa li fajjarlu l-imputat.

Huwa minnu li l-prova taċ-ċertifikat

Pero din mhix meħtieġa sine qua non sabiex il-Qorti

tkun tista ssib ħtija.

Jibqa' l-fatt li bl-azzjoni tiegħu l-imputat għamel xi forma ta' ħsara fil-

ġisem ta' Amir Cricchiola u ħsara, skont il-ġurisprudenza patrija tfisser

anke s-sempliċi sensazzjoni ta' uġiegħ li tirriżulta minn daqqa anke

superfiċjali, mingħajr ma jkun meħtieġ xi forma ta' leżjoni fil-ġisem tas-

suġġett passiv.1

Għalkemm huwa minnu li ma nġieb ebda tabib li jikkonferma n-natura

tal-ġrieħi sofferti minn Omrani fil-fehma ta' din il-Qorti id-deċiżjoni jekk

kienx hemm offiża u jekk kien hemm offiża x'kienet in-natura tagħha

hija kwistjoni ta' fatt li trid tiġi determinata minn min jiġġudika l-fatti u

x-xiehda tat-tobba mhix sine qua non għal dan il-għan.2

1 Ara "Il-Pulizija vs. Emanuel Borg Kandeh" deċiża mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar it-30 ta' Marzu 1998.

2 Ara "Il-Pulizija vs Generoso Abela Garrett" deċiża nhar it-2 t'Awissu 1999 fejn ingħad li : "Hi żbaljata l-idea, spiss ventilata, li biex issir il-prova skont il-Liġi u sal-grad li trid il-Liġi ta' offiża fuq il-persuna hemm bżonn ta' ċertifikat mediku jew tad-depożizzjoni ta' tabib.

Tali ċertifikat jew depożizzjoni jistgħu jkunu meħtieġa jekk mid-depożizzjoni ta' xhieda oħra, inklużi l-parti offiża, jibqala' xi dubju reġonevoli dwar jekk verament kienx hemm offiża fuq il-persuna u jew it-tip jew natura ta' dik l-offiża.

Ara wkoll "Il-Pulizija vs. Joseph Cutajar Galea" deċiża mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar it-30 ta' Lulju 2004 fejn intqal illi : Il-kwistjoni ta' jekk offiza hix wahda hafifa u ta' importanza zghira, hafifa, gravi jew gravissima hi wahda ta' fatt u ghalhekk rimessa ghall-gudikant tal-fatt (fil-kaz ta' guri, ghalhekk, rimessa f'idejn il-gurati; fil-

F'dan il-każ il-Qorti hija soddisfatta li l-offiża ta' natura ħafifa seħħet

skont dak mistqarr mill-parte civile kif ukoll minn dak li xehed l-

Li qegħda ssib lill-imputat mhux ħati tal-ewwel imputazzjoni stante li l-

Prosekuzzjoni naqset milli tipprova l-każ tagħha dwarha sal-grad rikjest

mill-Liġi kif ukoll tillibera lill-imputat mit-tieni imputazzjoni stante li l-

proċediment dwarha huwa estint minħabba l-preskrizzjoni trimestrali u

b'hekk tilliberah minn kull ħtija u piena dwarhom filwaqt li wara li rat l-

Artikolu 214 u 221(1) tal-Kodiċi Kriminali issib lill-imputat ħati tat-tielet

imputazzjoni u wara li rat ukoll li fiċ-ċirkostanzi ta' dan il-każ hija tal-

fehma li jeżistu l-elementi rikjesti mill-Liġi taħt l-Artikoli 7(2) u 22(1) tal-

Kapitolu 446 tal-Liġijiet ta' Malta, tenut kont tax-xorta tar-reat u ċ-

ċirkostanzi li seħħew fih, il-Qorti tqis li mhux spedjenti li twaħħal piena,

iżda li għandhom jiġu applikati d-disposizzjonijiet tal-Artikolu 22 tal-

Kapitolu 446 tal-Liġijiet ta' Malta, u għalhekk qegħda tagħmel ordni li

biha tillibera lill-ħati bil-kundizzjoni li ma jagħmilx reat ieħor matul il-

perjodu ta' xaharejn mid-data tal-lum.

kaz odjern rimessa f'idejn il-gudikant ta' l-ewwel grad - il-magistrat - u issa f'idejn l-imhallef sedenti).

Ma hix, ghalhekk, kwistjoni, li tiddependi neccessarjament jew esklussivament fuq "opinjoni medika".

It-tabib jew tobba jispjegaw x'irriskontraw bhala fatt; u, jekk il-qorti tippermettilhom, jistghu joffru l-opinjoni taghhom dwar, fost affarijiet ohra, kif setghet giet ikkagunata dik l-offiza, jew ma' xhiex huma kompatibbli s-sintomi li jkunu gew klinikament riskontrati.

Ikun jispetta imbghad ghall-gudikant tal-fatt li, fid-dawl mhux biss ta' dak li jkun xehed it-tabib izda fid-dawl tal-provi kollha, jiddetermina n-natura ta' l-offiza.

Ai termini tal-Artikolu 22(3) tal-Kapitolu 446 tal-Liġijiet ta' Malta il-

Qorti fissret lil ħati bi kliem ċar u li jinftiehem l-effetti tal-ordni għall-

liberazzjoni kondizzjonata fis-sens li jekk jagħmel reat ieħor matul dan

il-perjodu ta' liberazzjoni kondizzjonata, il-ħati jkun jista' jingħata

sentenza għar-reat oriġinali.

Inoltre, wara li rat l-Artikolu 383 tal-Kodiċi Kriminali, il-Qorti sabiex

tipprovdi għas-sigurta ta' Amir Cricchiola kif ukoll sabiex tipprovdi għas-

sigurta u l-ordni pubbliku qegħda turbot lill-ħati taħt obbligazzjoni

tiegħu innifsu għal-perjodu ta' sena taħt penali ta' elf euro skont id-

digriet li qiegħed jiġi anness ma din is-sentenza u li tifforma parti

Mogħtija illum it-13 ta' Novembru 2015 fil-Qrati tal-Ġustizzja,


MALTA TRIBUNAL GĦAL TALBIET ŻGĦAR ĠUDIKATUR DR. NADIA H. VELLA Seduta tat-13 ta' Novembru 2015

Mobility Limited (C19309) vs. Wayne Charles Sosa (KI: 14805(M)) u Maria Louisa Sosa (KI:809300(M))

Talba Numru: 226/14 Numru fuq il-Lista: 6

It-Tribunal Preliminari Ra l-Avviż tat-talba fl-ismijiet premessi, ippreżentat fit-28 ta' Marzu 2014, li permezz tiegħu s-soċjeta` attriċi talbet mingħand il-konvenuti il-ħlas tas-somma ta' tmien mija u ħamsa u sebgħin Ewro u tnejn u disgħin ċenteżmu (€875.92), premess illi:

Is-somma ta' tmien mija, ħamsa u sebgħin Ewro u tnejn u disgħin ċenteżmu (€875.92) mitluba b'dan l-Avviż tirrappreżenta l-bilanċ dovut mill-konvenuti lis-soċjetà attriċi, rappreżentanti ħlas dovut għall- insurance policy u liċenzja tal-vetturi bin-numru tar-reġistrazzjoni MOO 878 u OZI 001, spare parts għall-vettura OZI 001, kiri ta' vettura a favur Steve Defelice u għall-ħlas tal-liċenzja għall-vettura Peugeot 206 bin- numru ta' reġistrazzjoni WSH 183; Illi minkejja d-diversi interpellazzjonijiet, inkluż permezz ta' ittra bonarja datata 10 ta' Jannar 2014, il-konvenuti baqgħu inadempjenti u ma ħallsux.

Għaldaqstant kellhom jittieħdu dawn il-proċeduri.

Bl-ispejjeż u bl-imgħax legali sad-data tal-effettiv.

Ra r-risposta tal-konvenuti ippreżentata fit-12 ta' Mejju 2014, fejn huma eċċepew:

Illi preliminarjament l-intimati jeċċepixxu li l-ammont pretiż mis-soċjetà attriċi huwa preskritt ai termini tal-Artikoli 2148(e) (f), 2153 u 2156(f) tal- Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta.

Illi l-ammont mitlub mis-soċjetà attriċi mhuwiex dovut u għalhekk l- intimati ma għandhom jagħtu xejn lill-istess soċjetà attriċi.

Bl-ispejjeż kontra tagħhom.

Ra l-verbal tas-7 ta' Novembru 2014 fejn il-kawża ġiet differita għas-seduta odjerna sabiex tingħata sentenza preliminari dwar il-preskrizzjoni.

Provi Din il-kawża tirreferi għal ħlas ta' fatturi li jmorru lura għas-sena 2004.

Mill-atti jirriżulta li ma ntbagħtitx interpellazzjoni ġudizzjarja qabel ma ġiet intavolata l- kawża preżenti.

Il-konvenut jiddikjara li l-ammont m'huwiex minnu dovut u li m'għandu jħallas xejn.

Huwa jeċċepixxi l-preskrizzjoni u jserraħ dan l-argument tiegħu a bażi tas-segwenti artikoli mill-Kodiċi Ċivili tagħna:

L-azzjonijiet hawn taħt imsemmija jaqgħu bi preskrizzjoni bl- egħluq ta' tmintax-il xahar:… (e) l-azzjonijiet tas-sensala, għad-dritt tas-senserija; (f) l-azzjonijiet ta' kull persuna, għall-kera ta' ħwejjeġ mobbli.

L-azzjoni għall-ħlas tal-ħsarat mhux ikkaġunati b'reat taqa' bi preskrizzjoni bl-egħluq ta' sentejn.

L-azzjonijiet hawn taħt imsemmija jaqgħu bi preskrizzjoni bl- egħluq ta' ħames snin:… (f) l-azzjonijiet għall-ħlas ta' kull kreditu ieħor li ġej minn operazzjonijiet kummerċjali jew minn ħwejjeġ oħra, meta l-kreditu ma jkunx jaqa', skont din il-liġi jew liġijiet oħra, taħt preskrizzjoni aqsar, jew ma jkunx jirriżulta minn att pubbliku;

Il-konvenut xehed illi l-istatement sar jaf bih l-ewwel darba fis-sajf tas-sena elfejn u tlettax (2013).

Huwa ma ċaħadx li bagħat emails lil Joseph Pelinku, rappreżentant tas- soċjeta` attriċi dwar dan l-istatement.

Il-kliem tal-imsemmija e-mails huma ferm differenti minn dak li xehed fl-awla l- konvenut Sosa.

Fl-awla, l-konvenut kien kategoriku u ċaħad li għandu jħallas xi ħaġa.

Fl-emails, fil-waqt illi huwa qal li nesa li kellu xi debitu mas-soċjeta` attriċi, stqarr li jekk dawna l-fatturi jiġu mgħoddija lilu, huwa kellu jħallashom.

Konsiderazzjonijiet Il-fatturi mertu ta' din il-kawża jmorru lura għas-sena elfejn u erbgħa, mentri l-kawża odjerna ġiet intavolata f'Marzu 2014 u cioe għaxar snin wara u għaldaqstant prima facie il-perjodu preskrittiv skatta.

1 E-mail datata 19/08/2013 fol 23 tal-proċess 2 E-mail datata 23/08/2013 fol.

25 tal-proċess

Jibqa' biex jiġi determinat allura jekk il-perjodu preskrittiv ġiex interrot.

Mill-provi pero` rriżulta li l-konvenut qatt ma ċaħad li għandu jħallas lis-soċjeta` attriċi iżda talab prova tad-debitu li kien qed jintalab iħallas.

Attitudni bħal din dejjem kienet meqjusa mill-ġurisprudenza tagħna li sservi biex titterrompi l-preskrizzjoni.

Fil-fehma tat- Tribunal il-kliem iċċitat iktar 'il fuq f'din is-sentenza jservu bħala rikonoxximent tad- debitu li allura jwassal għall-interruzzjoni tal-preskrizzjoni.

Illi l-aġir tal-konvenut kien tali li jinkwadra r-rekwiżiti meħtieġa għall-interruzzjoni tal- preskrizzjoni u cioe 1) il-volontarjeta', 2) ix-xjenza tad-debitu fil-konvenut 3) l- inekwivoċita' u 4) l-esternazzjoni tar-rikonoxximent permezz ta' dikjarazzjonijiet u minn kwalunkwe fatt ieħor li jimplika ammissjoni.

Illi hija fehma tat-Tribunal illi fil-każ odjern, minkejja li huwa paċifiku bejn il-partijiet li l- preskrizzjoni ma ġietx interrotta b'att ġudizzjarju, madankollu bl-atitudni tiegħu, il- konvenut qiegħed lilu nnifsu f'sitwazzjoni li jirrendi inkompatibbli l-pożizzjoni ġuridika tiegħu mal-preżunzjoni kostitwenti l-bażi tal-preskrizzjoni.

Deċide Għar-raġunijiet suesposti, it-Tribunal qiegħed jiċħad l-eċċezzjoni sollevata mill- konvenuti illi l-azzjoni hija preskritta ai termini tal-Artikoli 2148(e) u (f) u 2156(f), 2153, tal-Kodiċi Ċivili u jordna l-prosegwiment tal-kawża għas-smigħ dwar il-mertu.

Av. Nadia H. Pelinku Ġudikatur


Qorti Civili, Prim'Awla serag Anthony Micallef Castillo Rossi De Giorgio 278/2013AE Joseph Shawish Vs Direttur Generali, Dwana ta' Malta Il-Gimgha, 13 ta' Novembru 2015.

Permezz ta' rikors prezentat fit-22 ta' Marzu 2013, l-attur ippremetta u talab:- 1.

Illi huwa s-sid tal-bastiment bl-isem Sea Lioness, MFB1775 – u dan kif jirrizulta mil-licenzja tal-bastiment ts-Sajd, Dok A, licenzja numru G5201MFB6730;

Illi huwa gie mgharraf nhar il-21 ta' Frar 2013, illi nharget nota ta' qbid fuq il-bastiment tieghu;

Illi n-nota ta' qbid, Dok B, inharget fuq il-bastiment tieghu Sea Lioness MFB1775 nhar it-18 ta' Frar 2013;

Illi huwa qieghed jipprevalixxi ruhu mill-procedura ai termini tal-Artikolu 73 et seq tal-Kap 37, kif ukoll Art 28 et seq tal-Kap 382, fejn qieghed jitlob ghar- revoka tal-istess nota ta' qbid, u dan sabiex jigi rilaxxat il-bastiment mizmum permezz tal-istess nota, peress illi ma kien hemm ebda raguni fil-fatt jew fil- ligi ghaliex il-bastiment kellu jigi maqbud;

Illi l-esponent qieghed jibbaza t-talba tieghu fuq il-fatt illi huwa qatt ma pprovda jew awtorizza b'xi mod l-uzu tal-bastiment imsemmi ghal xi ghan iehor hlief li ghalih huwa rregistrat, u cioe' ghas-sajd;

Illi r-raguni ghaliex sari l-qbid u cioe' "fis-17 ta' Frar 2013, il-bastiment fuq imsemmi, intuza bhala mezz ta' garr ta' oggetti suggetti ghall-konfiska taht l- Ordinanza tad-Dwana u l-Att Dwar id-Dazju tas-Sisa" ma hijiex wahda tenibbli stante illi ma hemm ebda dikjarazzjoni ta' x'inhuma l-oggetti li qieghda ssir riferenza ghalihom kif ukoll ma hemm ebda dikjarazzjoni li dawn l-oggetti ma gewx registrati skont il-ligi, ulterjorment ma hemm ebda dikjarazzjoni jew sentenza li din l-allegazzjoni hija wahda li saret res judicata;

Illi l-Artiklu 68 tal-Kap 37, li a bazi tieghu harget in-nota ta' qbid, jindika illi wiehed ikun ghamel xjentement uzu minnu fil-garr tal-oggetti suggetti ghall-konfiska taht l-Ordinanza tad-Dwana u l-Att Dwar id-Dazju tas-Sisa;

Illi r-rikorrent ghadda l-bastiment lil terzi biex il-bastiment jintuza ghal ghanijiet ta' sajd biss u ghal ebda ghan iehor, u ghalhekk qatt ma seta' jkun jaf dwar l-uzu tal-bastiment ulterjuri ghal dak il-ghan li ghalih ghadda l-istess;

Illi r-rikorrent ghadu m'huwiex mgharraf ufficcjalment bid-dettalji tal- allegat incident imsemmi li sehh nhar is-17 ta' Frar 2013, u ghaldaqstant, ma jistax jaghti spjegazzjonijiet ulterjuri ghall-allegat agir ta' terzi, u m'ghandux isofri minn danni a kawza ta' allegat agir ta' terzi;

Illi l-agir tat-terzi ghadu ma ghaddiex in gudikat u ghaldaqstant ir-raguni mghotija ghall-hrug tan-nota ta' qbid ghadha m'hijiex ippruvata, u minkejja li l-bazi tal-hrug tan-nota ta' qbid ghadha wahda ta' allegazzjoni u mhux ikkonfermata, id-Dipartiment intimat hareg mandat ezekuttiv minkejja li ma kellux titolu ezekuttiv, u dan bi ksur tad-dispozizzjonijiet tal-ligi;

Illi dan ir-rikors qieghed isir ai termini tal-Artikolu 28 et seq tal-Kap 382 u tal-Artikolu 73 et seq tal-Kap 37 tal-Ligijiet ta' Malta.

Ghaldaqstant, l-attur jitlob għar-ragunijiet premessi, lil din l-Onorabbli Qorti sabiex: 1. tiddikjara illi l-bastiment mertu ta' din il-kawza inqabad mill-intimati bi ksur tad-dispozizzjonijiet tal-ligi su riferiti;

2. konsegwentement tirrevoka n-nota ta' qbid bin-numru 17/2013;

3. tordna l-helsien u r-rilaxx tal-istess bastiment a favur tar-rikorrent, u dan skont dawk il-provvedimenti kollha li din l-Onorabbli Qorti jidhrilha xierqa u opportuni.

Bl-ispejjez kollha kontra l-intimati, li minn issa huma ngunti ghas-subizzjoni.

Permezz ta' risposta prezentata fit-30 ta' April 2013, l-intimat wiegeb:- 1.

Illi fir-rigward tal-mertu, l-allegazzjonijiet tar-rikorrent kif dedotti fir-Rikors Promotur huma nfondati fil-fatt u fid-dritt ghar-ragunijiet segwenti li qed jigu elenkati minghajr pregudizzju ghal xulxin:

(i) Illi l-qbid ta' konsenja sostanzjali ta' sigaretti li kienet tinstab fuq il-lancja Sea Lioness (li ma giex kontestat) u l-qbid ta' l-imsemmija lancja li sar permezz tan-Nota ta' Qbid li ggib in-numru ta' referenza 17 tas-sena 2013, sar mill-esponent peress li l-lancja Sea Lioness twaqfet mill-membri tal-Forzi Armati fiz-zona kontigwa ta' Malta1 f'cirkostanzi suspettuzi ferm.

Fil-fatt, l- esponent gie nfurmat li l-imsemmija lancja kienet giet osservata terfa u itella

abbord kaxex ta' sigaretti li kienu qed jinxtehtu l-bahar minn bastiment iehor li kien vicin hafna tal-lancja Sea Lioness.

Fil-fatt, meta l-imsemmija lancja giet intercettata, giet ordnata tidhol u turbot mal-moll fil-Marfa taht skorta tal- Forzi Armati.

Hemmhekk, l-ufficcjali tad-Dwana u tal-Pulizija ghamlu tfittxija estensiva abbord flimkien fuq l-imsemmija lancja fejn skoprew l-ammont komplessiv ta' 390,000 sigarett sdazjat li fuqhom kien dovut €51,480 dazju tas-SISA; €6,514.56 dazju ta' importanzjoni u €12,474.82 taxxa fuq il-valur mizjud li komplessivament jammontaw ghal €70,469.38 f'telf ta' erarju pubbliku.

Ghalhekk l-ufficcjali tad-Dwana ipprocedew bin-Noti ta' Qbid rispettivi u dan ai termini tal-Artikolu 60.68 u 69 tal-Kap 37 u l-Artikolu 17 tal- Kap 382;

(ii) Illi dawn huma proceduri in rem ghar-rilaxx ta' l-imsemmija lancja maqbuda ai termini tal-Artiklu 72 et seq tal-Kap 37 u ghalhekk il-kwistjoni hi jekk l-oggetti gewx maqbuda skont il-ligi, u jekk effettivament l-istess lancja kinitx il-mezz tal-garr ta' oggetti li kienu ser jiddahhlu f'Malta b'mod irregolari u bi ksur tal-ligijiet doganali u fiskali.

Illi l-Artikolu 68 u 69 tal-Kap 37 jipprovdi b'mod car li l-konfiska ta' kull mezz ta' garr li xjentement tkun giet uzata fil- habi jew transport ta' oggetti li fuqhom ma jkunux gew imhallsa jew kawtelati t-taxxi relattivi hija wahda tassattiva.

Fil-fatt, l-esponent jissottometti li taht din il-ligi specjali ma hemm ebda limitazzjoni jew eccezzjoni ghal tali konfiska komtemplata.

Effettivament, dak li jrid jigi pruvat mill-esponent a bazi ta' probabilita', huwa sempliciment li l-lancja Sea Lioness intuzat bhala mezz ta' garr ta' l-imsemmija sigaretti sdazjati, irrispettivament mill-fatt li min tali lancja kienet tappartjeni, jew jekk il-persuna li ghaliha kienet tappartjeni l- lancja kinitx direttament jew indirettament konsapevoli ta' dak li kienu qed jaghmlu l-membri tal-ekwipagg fil-mument li nqabdu in flagrante.

Ghalhekk, l- argumenti tar-rikorrent huma ghal kollox insostenibbli;

Inoltre', ir-rikorrent ghandu rimedji ordinarji fil-ligi jekk jidhirlu li xi membru tal-ekwipagg agixxa illegalment kontra l-interessi tieghu li irrizultaw fil-qbid tal-imsemmija lancja;

Salv eccezzjonijiet ulterjuri, jekk ikun il-kaz.

Ghaldaqstant, l-esponent bir-rispett jitlob li din l-Onorabbli Qorti joghgobha tichad it-talbiet tar-rikorrent kif dedotti fir-Rikors bhala nfondati fil-fatt u fid- dritt; bl-ispejjez kontra r-rikorrent.

Il-qorti semghet il-provi u rat l-atti li jinkludu noti ta' sottomissjonijiet.

Permezz ta' dawn il-proceduri r-rikorrent talbu lill-qorti sabiex tordna l- helsien tal-dghajsa Sea Lioness MFB 2563, proprjeta tieghu.

L-intimat kien hareg ordni ta' qbid wara li nstabu fuqha kwantita ta' sigaretti li fuqhom ma kienx thallas dazju.

Mill-atti jirrizulta li:

Ir-rikorrent hu s-sid tal-dghajsa MFB 1775.

Fit-18 ta' Frar 2013 l-intimat hareg nota ta' qbid (numru 17/2013) fuq il-dghajsa.

Fis-17 ta' Frar 2013 fuq id-dghajsa kien hemm biss Vincent Camilleri Goodson u Noel Martinelli.

1.4 Dakinhar saret tfittixija fuq id-dghajsa minn membri tal-Forzi Armati u tal-pulizija, u nstabu kaxxi ta' sigaretti li fuqhom ma kienx thallas dazju.

Il-valur taghhom gie stmat li hu ta' €11,310, b'dazju tas-sisa fl-ammont ta' €51,480; dazju ta' importazzjoni fl-ammont ta' €6,514.56 u Taxxa Fuq Valur Mizjud fl-ammont ta' €12,474.82 (fol.

Filwaqt li kontra Vincent Camilleri Goodson u Noel Martinelli ttiehdu proceduri kriminali 2 , s'issa ghadhom ma ttiehdux proceduri kriminali kontra r-rikorrent.

Inoltre, l-intimat irrilaxxa d-dghajsa wara li r-rikorrent ta garanzija ta' €23,000.

Ir-rikorrent isostni li hu estranju ghal dak li gara.

Fil-mument li membri tal-Forzi Armati ghamlu tfittxija fuq id-dghajsa, ma kienx fuqha.

Fil-fatt fil-konfront tieghu ma ttiehdux proceduri kriminali.

Peress li l-Artikolu 68 tal-Ordinanza tad-Dwana (Kap. 37 tal-Ligijiet ta' Malta) jehtieg li ghal konfiska jkun hemm ix-xjenza fl-uzu tal-vettura jew mezz iehor ta' garr fl-importazzjoni ta' oggetti li fuqhom ma thallasx dazju, fil-kaz in ezami r-rikorrent ma kellux ix-xjenza.

Argumenti tal-intimat.

Min-naha fl- importazzjoni ta' oggetti li fuqhom ma thallasx dazju, hu bizzejjed biex iwassal ghal konfiska tad-dghajsa.

F'dan ir-rigward ghamel riferenza ghall-Artikoli 68 u 69 tal-Kap.

Mill-provi rrizulta li d-dghajsa kienet qeghda tintuza ghall-kuntrabandu ta' sigaretti.

Inoltre, ghalkemm ir- rikorrent cahad li kien konxju ta' x'kien qieghed isir fuq id-dghajsa tieghu, b'daqshekk ma jfissirx li dan hu minnu.

Ovvjament persuna nvestigata ser tichad l-involviment taghha u dan in vista tal- konsegwenzi.

Konsiderazzjonijiet tal-qorti.

Skond l-Artikolu 68 tal-Ordinanza tad-Dwana:-

2 Il-qorti fehemet li dawn il-proceduri ghadhom pendenti.

(1) Il-bastimenti, il-vetturi jew mezzi oħra ta' arr, flimkien ma - wiemel jew annimali u ħwejje oħra li jkun sar xjentement u u minnhom fl-importazzjoni, fl-i bark, fit-twarrib, fit-ti mim, fil-ħabi, jew fil- arr ta' o etti li d-dazju tagħhom ma jkunx imħallas jew li jkunu, taħt din l-Ordinanza, su etti għal konfiska għandhom ji u kkonfiskati".

4.2 Mill-provi li tressqu ma jidhirx li r-rikorrent kien komplici fl-agir kriminali ta' haddiehor.

Min-naha l-ohra hu evidenti li dawk prezenti fuq id-dghajsa Sea Lioness kienu jafu bil-presenza tas- sigaretti li fuqhom ma thallasx dazju (ara per ezempju l- istqarrija ta' Noel Martinelli lill-pulizija, fol.

Mill-provi rrizulta kif fuq id-dghajsa ma kien hemm l-ebda attivita' ta' sajd ghaddejja u d-dghajsa kienet qeghda tintuza biex jingarru s- sigaretti li d-dazju taghhom ma thallasx.

L-Artikolu 68 tal-Kap.

39 ma jaghmilx distinzjoni jekk sid il-mezz tal-garr ikunx jaf jew le bl-attivita' kriminali.

F'dan ir-rigward f'sentenza tal-Qorti tal-Appell fil-kawza Helen Samantha Cuffaro Libreri vs Kontrollur tad-Dwana deciza fid-29 ta' Ottubru 2010, intqal:

"Illi minn qari ta' Artikolu 68(1) tal-Kap.

37 jirrizulta bla ebda dubju illi x-xjenza li qieghed jitkellem fuqha l-legislatur hija ta' dak li jkun qieghed juza l-bastiment.

Imkien il-ligi ma taghmel distinzjoni bejn is-sid u l-utent tal-istess bastiment.

Ghalhekk fejn il-ligi ma tiddistingwix lanqas m'ghandhom jiddistingwu dawn il-Qrati.

Il-Qorti taghmel referenza wkoll ghas-sentenza "Francis Camilleri Goodson pro et noe. vs Kontrollur tad-Dwana" deciza mill-Qorti ta' l-Appell (Sede Inferjuri) fl-10 ta' Ottubru 2005, kif ikkwotata b'approvazzjoni mill-ewwel Qorti, liema kawza kienet tixbah hafna lill-kawza odjerna.

F'dik is-sentenza l- Qorti spjegat b'mod car hafna l-kuncett tax-xjenza f'Artikolu 68 tal-Kap 37.

Din il-Qorti ma thossx li hemm ragunijiet validi ghaliex ghandha tiddipartixxi mill-hsibijiet enuncjati fis-sentenza kwotata.

Din il-Qorti taghmel referenza wkoll ghas-sentenza Guido Martinelli vs Kontrollur tad-Dwana deciza mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fit-31 ta' Ottubru 2008 fejn f'cirkostanzi simili il- Qorti, segwiet l-istess hsibijiet u qalet: "Il-Qorti wara li e aminat il-provi fid-dettal, thoss li huwa probabbli li l-attur ma kienx jaf x'inhu għaddej u li l-operazzjoni li fiha kienet ser tinkiser il-ligi kienet saret min-nies oħrajn.

Madankollu kif sewwa eccepixxa l-intimat, din il-procedura tal- konfiska hija waħda in rem u l-buonafede u innocenza tal- proprjetarju tal-oggett konfiskat ma jaffetwawx il-validita' tal- konfiska jekk l-oggetti konfiskati jkunu il-corpus delicti fis-sens li jkunu ddaħħlu kontra l-Ordinanza tad-Dwana jew sar attentat

biex dan isir – ara s-sentenza tal-Qorti tal-Appell fl-ismijiet Cara Limited vs Kontrollur tad-Dwana deci a fis-27 ta' Frar, 2003."

4.4 Min-naha l-ohra din il-qorti3, fir-riferenza kostituzzjonali Mario Harris vs Direttur Generali (Dwana) et deciza fit-23 ta' Ottubru 2014, osservat: "il-Qorti qiegħda tasal għall-fehma li ma jirri ultax li r-rikorrent tabilħaqq arrab jew jista' j arrab ksur tal-jedd tiegħu għat- tgawdija pa ifika ta' ħwej u taħt l-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, partikolarment dwar l-aspett ta' sproporzjon tagħha.

Din il-fehma waslet għaliha għal aktar minn ra uni waħda.

Fl-ewwel lok, għalkemm fir-rigward tad-Direttur intimat il-konfiska tal-vann hija tassattiva bla ma tħallilu diskrezzjoni, ma jistax jingħad l-istess għas- setgħat ta' orti fit-tħaddim tal-imsemmi artikolu . l- fatt li r-rikorrent innifsu nieda pro edura taħt l-artikolu tal-istess rdinanza jix ed li l-li i nnifis a tagħti rimedju ta' stħarri u diskrezzjoni li jistgħu jwasslu biex, fi pro edura ta' natura ivili, l- bid ta' xi o ett magħmul mid-Direttur intimat jista' jitwa a' billi l- Qorti tordna r-rilaxx ta' dak l-o ett favur sidu, wara pro ediment li fi sid il-ħa a nnifsu jista' jagħti a ra unijiet tajbin biex tagħ el li tagħmel dan".

Din il-qorti m'hijiex konvinta li dan ir-rimedju jezisti taht il-ligi u anzi jidher li l-Artikolu 68 tal-Kap.

37 ma jatix diskrezzjoni lill-

4 Enfazi mizjuda.

qorti, gialadarba ma jaghmilx distinzjoni bejn min iwettaq l-att u s-sid tal-oggett li jinqabad mill-intimat.

Hu minnu li l-ligi fl- Artikolu 73 tikkontempla procedura specjali sabiex persuna tipproponi kawza biex l-oggetti maqbuda jinhelsu, madankollu meta kaz jigi quddiem il-qorti trid tapplika l-ligi sostantiva.

'Il fatt li persuna tista' tikkontesta nota ta' qbid, il-qorti xorta jkollha tapplika l-ligi sostantiva ghal fatti tal-kaz li jkollha quddiemha.

Jekk mill-provi jirrizulta li l-mezz tal-garr intuza xjentement fil- garr ta' oggetti li d-dazju taghhom ma thallasx, il-konfiska hi ex lege.

L-Artikolu 68 ma jipprovdix ghal eccezzjoni fil-kaz li s-sid ma kellux x'jaqsam fir-reat.

Tant dan hu minnu li l-Artikolu 67 tal-istess ligi jipprovdi li oggetti li jkunu nqabdu taht id- disposizzjonijiet tal-Kap.

37 u li jigu esibiti fil-qorti waqt proceduri gudizzjarji, f'kaz ta' sejbien ta' htija jsiru proprjeta tal- il-qorti m'ghandhiex diskrezzjoni.

Hawn ukoll provvediment ma jaghmilx distinzjoni proprjeta ta' min huma l- oggetti, u anzi l-Artikolu 67 jibda bil-kliem: "B'dak kollu li jinsab f'kull ligi ohra.....".

Ghalhekk f'kazijiet taht il-Kap.

37 ma japplikax dik il-parti tal-Artikolu 23 tal-Kodici Kriminali (Kap. 9) li jipprovdi li l-corpus delicti ma jigix konfiskat meta persuna ".… li ma tkunx hadet sehem fid-delitt, ikollha jedd fuq dawk l- oggetti".

Fattur li jsahhah il-fehma tal-qorti kemm f'kazijiet ta' kuntrabandu l-ligi, fir-rigward tal-konfiska tal-corpus delicti, ma taghmilx distinzjoni bejn min iwettaq ir-reat u s-sid li ma jkunx ha sehem fid-delitt.

4.5 Ghaldaqstant, jezistu l-elementi kontemplati fl-Artikolu 68 tal- jistghux

Ordinanza jintlaqghu.

Ghal dawn il-motivi til a' d-difiza tal-intimat proposta f'paragrafu 1(ii) tat-twegiba u tichad it-talbiet tar-rikorrent bl-ispejjez kontra tieghu.


QORTI TAL-MAĠISTRATI (GĦAWDEX) ĠURISDIZZJONI SUPERJURI SEZZJONI ĠENERALI MAĠISTRAT DOTTOR PAUL COPPINI LL.D. Illum Il-Ġimgħa, 13 ta' Novembru 2015 Ċitazzjoni Numru: 68/2004 Saviour Alkhatib u martu Agnes Alkhatib vs Joseph Carabott Damato u martu Giovanna sive Jane Carabott Damato

Il-Qorti, Rat iċ-Ċitazzjoni li permezz tagħha l-atturi, wara li ppremettew: Illi f'inċident li seħħ fid-29 ta' Settembru 2000, l-attur sofra danni fuq il- persuna tiegħu wara li l-konvenut volontarjament ikkawża ġrieħi ta' natura gravi fuq il-persuna tal-attur, li b'konsegwenza tagħhom l-attur tilef ix-xogħol u sofra debilita' permanenti li ġiet stabbilita mill-Espert Ortopediku Mr. Raymond White; Illi għall-istess inċident u danni konsegwenzjali huwa unikament responsabbli l-konvenut, u dan kif ser jirriżulta waqt it-trattazzjoni tal- kawża; Illi għalkemm interpellat sabiex jersaq għal-likwidazzjoni u ħlas tad- danni sofferti mill-attur, il-konvenut baqa' inadempjenti.

Talbu lill-konvenuti jgħidu għaliex m'għandhiex din il-Qorti:

Tiddikjara lill-konvenut unikament responsabbli għall-inċident li seħħ fid-29 ta' Settembru 2000, f'liema inċident l-attur soffra danni fuq il- persuna tiegħu;

Tillikwida d-danni sofferti mill-attur b'konsegwenza tal-imsemmi

inċident, okkorrendo bl-opera ta' Periti nominadi;

Tikkundanna lill-konvenut iħallas lill-atturi dik is-somma li tiġi hekk

likwidata minn din l-Onorabbli Qorti.

Bl-ispejjeż, inkluż tal-ittra uffiċċjali datata 24 ta' Mejju 2002, bl-imgħaxijiet legali kontra l-konvenut inġunt għas-subizzjoni.

Rat id-Dikjarazzjoni tal-fatti tal-atturi debitament ikkonfermata minn Saviour Alkhatib.

Rat in-Nota tal-Eċċezzjonijiet tal-konvenut Joseph Carabott Damato li eċċepixxa: 1.

Illi ċ-ċitazzjoni odjerna hija preskritta ai termini ta' l-Artikli 2148 u 2149 tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili Kap 16 tal- Liġijiiet ta' Malta;

Ili, mingħajr preġudizzju għas-suespost, t-talbiet attriċi huma nfondati fil-fatt u fid-dritt stante illi l-inċident seħħ unikament bi ħtija tal-attur, kif jiġi pruvat waqt is-smiegħ tal-kawża;

Illi l-allegazzjoni premessa fiċ-ċitazzjoni odjerna illi l-attur sofra danni fuq il-persuna tiegħu wara illi l-konvenut volontarjament ikkawża ġrieħi ta' natura gravi fuq il-persuna ta' l-attur, li b'konsegwenza tagħhom l-attur tilef ix-xogħol u sofra debilita permanenti, hija għal kollox inveritiera u nfondata fid-dritt u fil-fatt;

Illi, mingħajr preġudizzju għas-suespost, jekk jirriżulta illi l-attur ġarrab xi danni għandu japplika l-prinċipju li "volenti nono fit injuria" stante illi jekk jirriżulta illi l-attur ġarrab xi danni b'konsegwenza ta' totalment debilita permanenti, responsabilita tal-attur u dan kif jiġi pruvat waqt is-smiegħ tal-kawża;

Salvi eċċezzjonijiet ulterjuri fid-dritt u fil-fatt.

Rat ġurament tiegħu.

id-Dikjarazzjoni tal-fatti tal-istess konvenut

ikkonfermata bil-

Rat in-Nota tal-Eċċezzjonijiet tal-konvenuta Giovanna Carabott Damato li eċċepiet illi: 1.

Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, preliminarjament, illi l- eċċipjenti Giovanna sive Jane Carabott Damato ma għandha l-ebda relazzjoni ġuridika ma' l-atturi u għalhekk għandha tkun liberata mill- osservanza tal-ġudizzju;

Illi, mingħajr preġudizzju għas-suespost,

it-talbiet attriċi huma nfondati fil-fatt u fid-dritt stante illi l-inċident seħħ unikament bi ħtija tal-attur, kif jiġi pruvat waqt is-smiegħ tal-kawża;

Illi, mingħajr preġudizzju għas-suespost, jekk jirriżulta illi l-attur ġarrab xi danni għandu japplika l-prinċipju li "volenti non fit injuria" stante illi jekk jirriżulta illi l-attur ġarrab xi danni b'konsegwenza ta' debilita permanenti, totalment responsabilita tal-attur u dan kif jiġi pruvat waqt is-smiegħ tal-kawża;

Rat id-Dikjarazzjoni tal-fatti tal-istess konvenuta ikkonfermata bil- ġurament tagħha.

Rat id-digriet tagħha tas-17 ta' Novembru 2009 li bih ġie nominat il- kirurgu Mr. Charles Caruana Gatt sabiex jirrelata dwar il-kundizzjoni medika tal- attur.

Rat ir-relazzjoni tal-istess espert mediku ppresentata fil-5 ta' Marzu 2010 u minnu maħlufa fis-7 ta' Jannar 2011.

Rat id-digriet tagħha tat-2 ta' Ġunju 2010 li bih ġie nominat il-psikologu Dr. Anton Alkhatib sabiex jistabilixxi l-attur għandux xi infermita' mentali li tista' tkun irriżultat mill-inċident mertu tal-kawża.

Rat ir-relazzjoni tal-istess espert ppresentata fil-31 ta' Jannar 2011 u maħlufa fit-18 ta' Ġunju 2011.

Rat id-digriet tagħha tal-24 ta' Jannar 2013 fejn innominat lill-psikjatri Dr. Joseph Mangion Abela, Dr. Joseph Roger Attard Sciortino u Dr. Jean Pierre Borg Kandeh bħala esperti addizzjonali.

Rat ir-relazzjoni tal-istess esperti ppresentata fit-12 ta' Diċembru 2013 u maħlufa minn Dr. Mangion Abela fl-14 ta' Jannar 2014 u minn Dr. Borg Kandeh u Dr. Attard Sciortino fid-9 ta' Settembru 2014.

Rat in-Noti ta' l-Osservazzjonijiet rispettivi tal-kontendenti.

Rat l-atti l-oħra kollha tal-kawża, inklużi l-verbali tax-xhieda prodotti, l- affidavits u d-dokumenti oħra esebiti, inklużi l-atti tal-kawża "Pulizija vs Joseph Carabott Damato," esebiti mill-atturi permezz ta' Nota tal-5 ta' Lulju 2011.

Rat id-digriet tagħha tas-26 ta' Ġunju 2015 fejn ħalliet il-kawża għal-lum għas-sentenza.

Ikkunsidrat: Illi din hija azzjoni ex delicto in segwitu għal ġlieda li nqalgħet bejn l-attur u l-konvenut, fejn l-atturi rreklamaw mingħand il-konvenut id-danni minħabba allegata debilita' permanenti kkaġunata fuq il-persuna tal-attur per konsegwenza ta' din il-ġlieda.

Preliminarjament iż-żewġ konvenuti eċċepew il-preskrizzjoni tal-azzjoni a tenur tal-artikoli 2148 u 2149 tal-Kap.16.

Din l-eċċezzjoni ġiet pero' rtirata mill-konvenut permezz tal-verbal tal-legali tiegħu tal-21 ta' Ottubru 2005, u mill-konvenuta fin-Nota tal-Osservazzjonijet responsiva tal-konjuġi Carabott Damato tat-28 ta' Awwissu 2015.

Il-konvenuta eċċepiet ukoll li m'għandha l-ebda relazzjoni ġuridika mal- atturi u għandha għalhekk tiġi liberata mill-osservanza tal-ġudizzju.

Billi, kif ingħad, din hija kawża ex delicto ibbażata fuq ir-responsabilita' personali ta' min ikun ikkawża d-danni, u mkien ma ġie allegat li l-

konvenuta kienet b'xi mod involuta fl-inċident mertu tal-kawża, hemm

lok illi din l-eċċezzjoni tiħi milqugħa.

Dan għaliex l-Artikolu 1372(d)

Kap.16 jeskludi espressament mid-djun tal-komunjoni tal-akkwisti "l-

indenniz dovut bħala rimedju ċivili dwar reat li jkun sar bir-rieda".

Niġu issa għall-mertu.

PROVI Ġara illi dakinhar tad-29 ta' Settembru 2000 għall-ħabta tat-tmienja ta' filgħodu l-attur kien għadu kemm rama' bil-van tiegħu biex ibiegħ il- ġelati fil-bajja tad-Dwejra, limiti ta' Iż-Żejtun, x'ħin wasal il-konvenut bil-van tal-ġelati tiegħu u allegatament laqat xi tabelli li kellu qrib il-van tiegħu l-attur.

Dawn kienu jarmaw qrib xulxin,1 u jidher li kien hemm ċerta antagoniżmu bejniethom bħala kompetituri.

L-attur minnufih mar jieħu s-sodisfazzjoni mal-konvenut u qorob lejn it-tieqa tan-naħa tad- driver tal-van tal-konvenut biex ikellmu.

Hemmhekk inqalgħet ġlieda u l- attur u l-konvenut spiċċaw f'idejn xulxin, bit-tnejn li huma jġarrbu xi feriti, tal-konvenut ħfieh,2 imma dawk tal-attur sfortunatament iżjed serji.3 Quddiem din il-Qorti l-attur fisser l-inċident de quo bil-mod segwenti: "Dakinhar inżilt narma, bejn is-sebgħa u t-tmienja, is-soltu, u niżżilt it-taħwid, u dan niżel, ...u x'ħin niżel qabad tajjarli t-taħwid, baqa' dieħel ġo t-taħwid apposta, is-soltu tiegħu … u mort inkellmu.

X'ħin mort inkellmu qabad jagħtini … rama jagħtini bil-ponn ġo wiċċi u ġo rasi, fetaħ il-bieba, tani daqqa ta' bieba, qbadna f'xulxin, biex inżommlu jdejh biex ma jagħtinix.

Intfajna fl-art, jien inżommlu jdejh u hu jagħtini bis-sieq … Imbagħad ramieni minn fuqu u qabad jagħtini bil-ponn ġo wiċċi, qaċċatli sebgħi, ..."4 Fil-proċeduri kriminali li ttieħdu kontra l-konvenut, l-attur bejn wieħed u ieħor qal l-istess affarijiet.

Wara li allegatament il-konvenut tajjarlu t- tabelli: "...mort inkellmu bil-kelma t-tajba u x'hin mort inkellmu qabad itini … tefgħani fl-art, faqgħali wiċċi u ngħidlu 'Erħini, erħini' ma riedx.

X'ħin reħieni mort biex inqum, kif rani li mhux qed nagħmel resistenza miegħu, kelli biex inżommlu jdejh biex itini, tani daqqa hawn, faqagħhuli...".

5 Il-konvenut, da parti tiegħu, ta din il-verżjoni tal-inċident quddiem din il- Qorti: "… Kien għadni miexi jien.

Hu ġie jiġri minn got-tieqa u beda jtini bil-ponn minn ġot-tieqa tal-van tiegħi.

Jien tellajt il-handbrake tal-van, għamiltu free il-

van u b'idi l-oħra nżommu biex ma jibqax itini.

Pruvajt ninzel mill-van għax

JP1 u JP 2 a fol.63 tal-process 2 Ara ċertifikat mediku rilaxxjat mit-tabib Dr. Joseph Meilag esebit bħala Dok.JV 1 a fol.186 3 Ara relazzjoni tal-kirurgu Mr. Charles Caruana Gatt a fol.144 -148, u tal-psikjatri addizzjonali a fol.489 -493; ara wkoll ritratti esebiti bhala Dok.VG 2 a fol.

129 4 Ara deposizzjoni tiegħu a fol.

26 -27 5 Ara kopja tad-deposizzjoni tiegħu tad-29.11.2002 quddiem dik il-Qorti a fol.

il-konvenut (dakinhar

il-Qorti ta' Ġudikatura Kriminali

bżajt minnu dak il-ħin għax dawn l-affarijiet qatt m'għamilthom u qatt ma bsart li se jiġru u ftaħt il-bieba tal-van biex naħrab minn ġol-van u waqajt għal wiċċi fl-art kif ħriġt minn ġo l-van.

Hu tela' fuqi u beda jtini go dari bil-ponn.

Kif kont qiegħed hekk jien wiċċi mal-art ġo ż-żrar tajt salt, kemm il-Bambin tani saħħa dak il-ħin u tajjartu minn fuqi, qomt u mort niġri nċempel lill-Pulizija ..." 6 Quddiem imputat) xehed hekk: "...Kif kont għadni ma waqaftx, kont għadni ġej ha nipparkja warajh, Salvu qal: 'Għax tajjartli t-tabelli?'

Ġie jiġri, jien kelli l-ħġieġa tal-van imniżżla għax kien is-sajf, ġie jiġri u xejjirli daqa ta' ponn minn ġo t-tieqa.

Jien kien għadni miexi … Sadanittant bdejt inżommu b'idi l-waħda u bl-oħra ħtaft il-handbrake u tellajtu biex ma naħbatx ġo l-van tiegħu.

Kien għadni mbiegħed żewġ metri mill-van tiegħu.

U tellajt il-handbrake u sadanittant qed inżommu b'idi l-waħda hekk u hu jipprova jagħtini.

L-ewwel waħda laqatni, laqatni hawn ġo wiċċi, imbagħad tellajt il-handbrake, għamilt il-van free u tfejtu b'idi l-oħra.

Sadanittant bqajt inżommu hekk biex ma jagħtinix minn ġo l-van u ftaħt il-bieba u ħriġt biex naħrab ġo l-pjazza.

X'ħin ħriġt tfixkilt, waqajt għal wiċċi fl-art, hu tela' fuqi; tela fuq dahri u beda jagħtini.

Jien kif kont hekk wiċċi ma' l-art ġo ż-żrar bdejt nara kif se nagħmel biex intajru minn fuqi lil dan.

Imbagħad dort hekk u tajt salt hekk u tajjartu minn fuqi lilu u qomt niġri u mort fit-telephone booth biex inċempel l- Għassa."7 Is-surġent Mario Kemp li mar fuq il-post hekk kif issejħet il-pulizija, xehed fil-proċeduri kriminali u qal: "Fid-29 ta' Settembru għall-ħabta tat-8.00a.m.

Joseph Carabott Damato ċempel lill-pulizija l-Għassa u qalilna 'Ejjew id-Dwejra għax hawn ġlieda.

Kif wasalt id-Dwejra nsibu hemmhekk… u qalli li kien hemm Salvu Cassar Ruggier (b'referenza għall-attur), qal li laqatlu t-talbella u dan beda jtieħ fit-truck.

Qalli 'Ppruvajt niddefendi ruħi jien' Joseph Carabott Damato.

Wara mort kellimt lil Salvu Grech li kien qiegħed in-naħa l-oħra u dan kif rajtu kellu wiċċu qisu sfigurat.

Kellu n-naħa tax-xellug minfuh ħafna u għedtlu

'X'ġara'?

Qalli 'Jien kont armat...u ġie kaxkarli kollox bit-truck tiegħu.

Imbagħad beda jtini bil-ponn u bis-sieq u tefagħni fl-art.'

Dak jidher li kellu xi

ġrieħi qisu grif ma nafx fejn sewwa Joseph Carabott Damato … u lil Carabott Damato għidtlu 'Dak

x'ġara biex l-ieħor kellu wiċċu minfuh?'

Qalli 'Bilfors li lqattu jien."8

L-unika xhud okulari, allegatament, ta' parti biss mill-inċident kien Salvu

Dan ġie prodott mill-konvenut, u fl-affidavit tiegħu spjega illi:

6 Ara deposizzjoni tiegħu a fol.

57 - 62 7 Ara deposizzjoni tiegħu tas-26 ta' Jannar 2005 a fol.

222 - 227 8 Ara deposizzjoni tiegħu tal-1.03.2002 a fol.

"Niftakar li darba fost l-oħrajn f'Settembru ta' xi disa' snin ilu, jiena kont id- Dwejra, Għawdex.

F'xi s-sebgħa u nofs it-tmienja neqsin kwart rajt it-truck tal- ġelat ta' Salvu Grech, jgħidulu ta' Manini li niżel id-Dwejra.U kif sab postu fil- pjazza Salvu beda jarma t-tabelli tiegħu barra.

Għal xi t-tmienja ta' filgħodu Joseph Carabott Damato niżel id-Dwejra bit-truck tiegħu.

Kif wasal Carabott Damato, nara lil Grech jiġri bir-rabja lejn it-truck ta' Carabott Damato u jxejjer b'idejh.

Fil-fatt Carabott Damato kien għadu lanqas biss waqaf.

Carabott Damato kien għadu fit-truck għax kien għadu jasal.

It- truck kien għadu mqabbad iżda t-tieqa tan-naħa ta' Carabott Damato kienet miftuħa u kif Alkhatib laħaq it-truck, huwa ħabat għalih u ta daqqa ta' ponn lil Carabott Damato minn ġo t-tieqa.

Jien kif rajt hekk qbadt u tlaqt minn hemm u nżilt ġo d-Dwejta isfel."9 Fil-proċeduri kriminali kien iżjed xott, u qal biss illi: "Jiena naħdem mal-gvern bħala beach cleaner id-Dwejra.

Jiena kont nara lill- imputat kif ukoll lil Salvu Grech amati bil-kiosks tal-ġelati d-Dwejra.

Fit-22 ta' Settembru għal ħabta tat-8.00 ta' filgħodu kont għadni kemm għaddejt minn quddiem dawn iż-żewġ kiosks tal-ġelati, rajt lil Salvu Alkhatib ħabat jiġri lejn l- imputat u newwillu daqqa ta' ponn f'wiċċu.

Salvu Alkhatib le ħeb għall-imputat.

Kienet l-unika ħaġa li rajt għaliex bqajt sejjer fuq xogħoli.

Fil-ħin li Salvu Alkhatib ta din id-daqqa ta' ponn, jien ma rajt lil Portelli jagħmel xejn.

Mistoqsi jekk rajtux itajjar x'affarijet, ngħid li le."10 RESPONSABILITA' Illi in propositu u fl-ewwel lok din il-Qorti tirriferi għall-insenjament tal- Qorti tal-Appell Ċivili fis-sens li "Danni kkaġunati fi ġlieda ma humiex danni kontrattwali, u lanqas akwiljani, imma huma danni konsegwenzjali għal azzjoni kriminuża vera u propria, u għalhekk japplikaw il-prinċipji tad-dritt penali."11 Il-parteċipanti f'din il-ġlieda taw verżjonijet konfliġġenti dwar kif ġraw l- affarijiiet, u għalhekk il-kompitu ta' din il-Qorti huwa li tistabilixxi dak li fi grad ta' probabilita' setgħu tassew kienu l-fatti.

F'ċirkostanzi bħal dawn il-Qorti għandha tiġi ggwidata mis-segwenti prinċipji:

1. li tagħraf tirrikava korroborazzjoni li tista' tikkonforta t-teżi ta' naħa waħda

jew oħra fost il-kontendenti.

Dan bl-adoperu tas-soliti kriterji tal-kredibilita' u

tal-verosimiljanza, in kwantu dawn huma ġeneralment suffiċjenti għall-

konvinċiment tal-ġudikant (kollez.

9 Ara affidavit a fol.177 10 Ara deposizzjoni tiegħu a fol.233 11 Appell Ċivili 30.11.1056: Francesco Dalmas vs Salvatore Dalmas

2. li tara jekk huwiex il-każ li tapplika xi waħda minn dawn il-massimi: 'actore

3. fi kwistjoni ta' kredibilita' u apprezzament ta' provi l-kriteju ma huwiex jekk il-ġudikant assolutament l- ispjegazzjoni hiex possibbli u minn lewn id-dinja fiċ-ċirkostanzi żvarjati tal- ħajja." 12

l-ispjegazzjoni

jekk dik

L-attur, kif rajna, jgħid li hekk kif mar ikellem lill-konvenut, dan taħ daqqa ta' ponn ġo wiċċu, niżel għalih mill-van u spiċċaw jissieltu ma' xulxin.

Il-konvenut, minn naħa l-oħra jsostni li l-ewwel daqqa qalagħaha meta kien għadu fil-van, għalkemm jammetti li mbagħad niżel għall-attur u spiċċaw fl-idejn.

L-unika xhud okulari, Saviour Cosby, jikkorrobora lill-konvenut, fis-sens li l-attur ta daqqa' ta' ponn lill-konvenut waqt li dan kien għadu fil-van tiegħu, imma jieqaf hemm.

Dan ix-xhud sostna din il-verżjoni tiegħu, sew quddiem il-Qorti Kriminali, kif ukoll quddiem din il-Qorti.

Huwa pero' ferm diffiċli li jitwemmen, għax xejn m'hu verosomili li kull ma ra kien lill-konvenut jaqla' daqqa ta' ponn, dawwar wiċċu, telaq' l'hemm u ma ra xejn iżjed.

Ix-xhieda tiegħu ser tiġi għalhekk skartata.

Miċ-ċertifikati mediċi relattivi tal-partecipanti f'din il-ġlieda, jirriżulta li t- tnejn li huma qalgħu d-daqqiet ta' ponn f'wiċċhom, b'dawk tal-attur ikunu iżjed gravi.13 Fil-fehma ta' din il-Qorti l-probabilita' hija li l-ewwel daqqa ta' ponn tassew ingħatat mill-attur, għax tenut kont ta' kemm dan kien ilu rritat bil-konvenut, wara t-twaqqiegħ tat-tabelli, intenzjonalment jew inċidentalment bqajna ma nafux, ma kienx ser jaqbad u sempliċement imur ikellem lill-konvenut bil-kelma t-tajba, kif tagħna l-impressjoni li għamel.

Huwa iżjed naturali li fir-rabja li kellu għall-konvenut u fis-saħna tal-mument, l-ewwel reazzjoni tiegħu kienet li jfajjarlu daqqa ta' ponn.

Fin-Nota tal-Eċċezzjonijet tiegħu l-attur iressaq bħala difiża l-prinċipju tal-volenti non fit iniuria.

Żgur ma seta' kien hemm ebda aċċettazzjoni da parti tal-attur li jirriskja li jġarrab ix-xebgħa li qala' mingħand il-konvenut.

Iżjed huwa l-każ, li, kif

12 Appell Inferjuri: Joseph Cilia Custo’ et vs Joseph A. Mion 13 Ara affidavit ta' Dr.Ian Odilov a fol.122 b'referenza għall-attur, u Dok.JV 1 afol, 186 fir-riward tal-konvenut 14 Cocker: On Negligence, 5th ed.

fis-26 ta' Awwissu 1998

semma' fit-tieni eċċezzjoni tiegħu, l-inċident seħħ bi ħtija tal-attur.

Infatti fin-Nota tal-Osservazzjonijiet tiegħu jelabora li huwa kien provokat biex jirreaġixxi għall-agressjoni inaspettata tal-attur.

Kif ingħad mill-Qorti tal- Appell Kriminali (Inferjuri): "Il-provokazzjoni bħala difiża huwa regolat bil- proviso tal-artikolu 227(c) tal-Kodiċi Kriminali li jippreskrivi test oġġettiv għal sitwazzjoni bħal din.

Fil-kawża "Il-Pulizija versus Emanuel Xicluna" deċiża intqal "Biex mill-Qorti tal-Appell Kriminali provokazzjoni tkun tista' titqies bħala skużanti, trid tissodisfa r-rekwiżti kollha tal-proviso tal-artikolu 227(c).

Fost dawn ir-rekwiżiti hemm li l-provokazzjoni trid tkun tali "illi f'nies ta' temperament ordinarju komunament iġib l-effett li ma jkunx kapaċi li jqisu l-konsegwenzi tad-delitt.

Il-kriterju, għalhekk, hu wieħed oġġettiv; il-bniedem ta' temperament ordinarju."

Il-Professur Mamo fin-noti tiegħu (pagna 241) jikkummenta "The test to be applied is whether the provocation was sufficient to deprive a reasonable man, a man of ordinary temperament, of his self control, not whether it was sufficient to deprive of his self control the particular person charged ...".15 Li għamel ħażin li rreaġixxa b'mod piuttost sproporzjonat, u dan dovut ukoll għall-fatt li huwa kien ferm iżgħar fl- eta' mill-attur16 imma x'aktarx ikbar minnu fid-daqs.17 F'tali ċirkostanzi hija l-fehma ta' din il-Qorti li l-ħtija għal dan l-inċident għandha tiġi spartita ugwalment bejn l-attur u l-konvenut.

LIKWIDAZZJONI TA' DANNI Fil-liġi tagħna l-likwidazzjoni tad-danni hija regolata bl-artikolu 1045 tal- Kodiċi Ċivili.

Dawn id-danni jikkonsistu:

il-konvenut kien

1. fit-telf effettiv li l-egħmil tal-persuna responsabbli tkun ġabet

direttament lill-parti li tbagħti l-ħsara;

2. fl-ispejjeż li din il-parti setgħet kellha tagħmel minħabba l-ħsara;

3. fit-telf ta' paga jew qliegħ ieħor attwali, u

4. fit-telf ta' qliegħ li tbati 'l quddiem minħabba inkapaċita' għal dejjem,

totali jew parzjali, li dak l-egħmil seta' jġib.

Madankollu, kif ġie osservat mill-qrati tagħna, f'din il-materja ma hemmx regoli fissi u nflessibbli, ma hemmx quantitative scale tad-danni, għax kollox jiddependi miċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ.

Is-somma tad-danni hi rimessa għall-arbitriju prudenzjali tal-Qorti, fil-limiti stabbiliti mil-liġi.

15 Pulizija vs Darren Podesta: 26.03.2015 16 Il-konvenut kien għadu fl-għoxrinijiet, mentri l-attur kien ta' mezz' eta' 17 Kif jirrimarka l-legali tal-attur fil-kontro-eżami tal-konvenut, a fol.325 l-attur huwa ta' statura qasira

Fl-eżerċizzju ta' din id-diskrezzjoni tagħha, il-Qorti qabel ma tasal biex tiffissa l-ammont, għandha tħares lejn iċ-ċirkostanzi moltepliċi, u tista' ukoll utilment tuża bħala tests biex tikkontrolla ċ-ċifra finali, id-diversi modi ta' kompitu suġġerit mill-ġurisprudenza estera f'dan ir-rigward, mingħajr ma tivvinkola ruħha b'xi wieħed minnhom partikolari, sabiex b'dan il-mod ikun dejjem hemm ċerta elastiċita' ta' kriterju adattabbli għall-partikolaritajiet ta' kull fattispecie.18 Kif rajna, skond il-ligi tagħna l-likwidazzjoni tad-danni tinqasam f'żewġ aspetti: id-danni attwali (damnum emergens) u t-telf ta' qliegħ futur (lucrum cessans).

Damnum Emergens: Fil-kazżin eżami ma ssemmew u lanqas huma qed jiġi pretiżi ebda danni f'dan ir-rigward.

Lucrum Cessans: Dwar il-metodu kif jiġi komputat dan it-telf futur, ma hemm l-ebda regola fissa u l-qrati tagħna adottaw diversi kriterji.

Kif intqal mill-Qorti tal-Appell : "Jingħad illi l-qrati tagħna fil-pronunzjament tagħhom dwar jagħmlu tajjeb għall-inċertezzi ta' kriterji likwidazzjoni ta' danni li f'każijiet simili dejjem jagħtu lok għalihom, qatt ma rrinuzjaw għall-fakolta' diskrezzjonali tagħhom.

Diversi drabi l-qrati tagħna segwew il-prinċipji enunċjati fil-kawża 'Nelson v. Heard'."19 Imma kif ġie enfasizzat f'sentenza oħra ta' dik il-Qorti, "Il-Qorti tara li fil-ġurisprudenza tagħna ġie kemm il darba misħuq li minkejja ċerti prinċipji li jirriżultaw mill- ġurisprudenza, dejjem għandu jkun hemm ċertu elastiċita' ta' kriterji billi l- pronunzjament fil-likwidazzjoni in kwistjoni huwa wieħed ta' probabilita'.

Inoltre, id-danneġġjat jingħata somma kapitali darba waħda biss, li meta tingħata b'sentenza m'hijiex aktar soġġetta għal ebda reviżjoni.

Għalhekk din is- somma kapitali trid tkun tikkorrispondi kemm jista' jkun mar-rejalta'."20 Għal numru ta' snin il-Qrati tagħna fil-maġġjor parti tal-każi segwew rigorożament il-metodu stabilit għall-ewwel darba fil-kawża "Butler vs

Din il-kawża tagħat oriġini għal dak li jissejjaħ il-multiplier system

li fiha l-perċentwali tad-debilita' u l-qliegħ annwali tal-korrut jiġu

moltiplikati bis-snin tal-ħajja lavorattiva bażata fuq il-life expectancy

tiegħu miżjud b'perċentwali biex tagħmel tajjeb għall-inflazzjoni u żiediet

fil-pagi, u b'riduzzjoni ta’ ċertu ammont minħabba l-lump sum payment.

F’dawn l-aħħar snin pero’ dan il-metodu ta’ kalkolazzjoni ġie modifikat

jintużaw biex

li għandhom

sabiex ikun iktar realistiku u jieħu konsiderazzjoni aħjar taċ-ċirkostanzi taż-żmenijiet attwali.21 L-espert mediku l-kirurgu Mr. Charles Caruana Gatt stabilixxa ir-rata ta' diżabilita' permanenti li qed issofri minnha l-attur minħabba d-debilita' f'sebgħu il-kbir ta' idu x-xellugija bħala waħda ta' tmienja fil-mija (8%).22 L-esperti psikjatriċi addizzjonali qalu li l-attur kien qed ibati wkoll minn post traumatic stress disorder.

Fir-relazzjoni tagħhom huma jispjegaw li: "Is- sintomi ta' din il-kundizzjoni psikjatrika jiġru wara li persuna tesperjenza trawma mhux mistennija u ta' natura li dak il-ħin il-persuna tħossha li jew se tweġġa serjament jew se titlef ħajjitha."

Huma għalhekk iffissaw id-debilita' permanenti f'dan ir-rigward f'persentaġġ ta' sittax fil-mija (16%).23 Irriżulta li l-attur żarma mix-xogħol tiegħu in segwitu għal dan l- inċident,24 u beda jfittex il-kura psikjatrika propjru minn ftit xhur wara.25 M'għandux jibqa' għalhekk ebda dubbju li din il-kondizzjoni tal-attur hija relatata mal-esperjenza tiegħu fl-inċident in kwistjoni.

Fil-ġurisprudenza tal-qrati tagħna naraw illi meta tikkonkorri diżabilita' fiżika ma' waħda psikologika, tittieħed il-medja bejn dawn iż-żewġ tipi ta' diżabilita', dak li jssejjah weighted average.

Hekk per eżempju ingħad fis-sentenza fil-kawża "Paul Debono Domancich et noe vs Rita Attard Sciortino et.": "Illi l-kwistjoni li jifdal hija jekk dawn iż-żewġ persentaġġi ta' diżabilita fiżika...u dik psikologika… għandhomx jingħaddu flimken biex jirriżulta persentaġġ wieħed jew jekk jittieħidx average.

Din il-Qorti tagħżel li ma tgħoddx iż-żewġ persentaġġi flimkien, imma li tagħti persentaġġ wieħed li jikkomprendi t- tnejn...".26 Fil-każ tagħna għalhekk dan il-persentaġġ ta' debilita' permanenti jiġi: 12%.

Fil-kawżi li segwew is-sentenza f'Butler vs Federici b'mod rigoruż, il-ħajja lavorattiva ma kienitx tiġi kkalkolata a bażi tas-snin kollha li kien għad baqagħla taħdem il-vittma, kieku ma seħħx l-inċident, imma normalment kienet tittieħed ħajja lavorattiva ta' għoxrin (20) jew ħamsa u għoxrin (25) sena.

Illum il-ġurnata pero' meta l-life expectancy twalet sostanzjalment, tant illi ħafna pajjiżi qed itawwlu wkoll l-eta' tal-pensjoni, ma baqa' ebda

21 Emanuel Santucci vs Carmel Dimech Debono; sentenza ta' din il-Qorti tat-13.05.2003 22 Ara relazzjoni ta' dan l-espert mediku a fol.1 44 – 148 tal-proċess 23 Ara rapport a fol.492 24 Ara deposizzjoni tiegħu a fol.

26 -28 25 Ara ċertifikat tal-psikjatri Dr. David Kemp tal-10.01.2008 esebit bħala Dok.VG.1 a fol.128, u dak ta' Dr. J.Galea Muscat D’alessandro tad-9.06.2001 esebit bħala Dok.SG 7 a fol.48 26 Prim'Awla: 7.01.2003

raġuni għaliex il-ħajja lavorattiva ma tiġix kalkolata kollha.27 Meta seħħ dan l-inċident l-attur kellu tmienja u erbgħin (48) sena,28 u skond formula applikata mill-Qorti tal-Appell għal dan il-fini, għandu jiġi kunsidrat multiplier ta' ħdax (11).29 L-attur jgħid li dik il-ħabta kien jaqla'madwar Lm3000 fis-sena min- negozju tiegħu tal-bejgħ tal-ġelati.

Imma dwar dan baqa' ma ressaq ebda prova.

Jidher għalhekk illi, fin-nuqqas ta' din l-informazzjoni, għandha titieħed il-mimimum wage bħala bażi għall-kalkolu dovut f'dan ir-rigward.

Skont ġurisprudenza kostanti, l-paga li trid tittieħed in konsiderazzjoni hija dik applikabbli dakinhar tal-inċident mertu tal-kawża.

Fis-sena 2000 din kienet €112.70 fil-ġimgħa,30 li jġibu €5860.40 fis-sena.

Wara li jiġi kunsidrat il-fatt żvarjat tal-ħajja, u tenut kont li l-paga minima nazzjonali tiżdied mal-medda taż-żmien, din il-figura għandha tiżdied b'għoxrin fil-mija (20%) sabiex tagħmel tajjeb għal din iż-żieda.

Dan iwassal għalhekk għal bażi ta' €7023.48 fis-sena.

Għalhekk l-ammont dovut irid jinħadem hekk: €7032.48ċ (media ta' paga bażi) x 11 (snin ta' ħajja lavorattiva) x 12% (debilita' permanenti) x 120% għar-rata ta' inflazzjoni = €11139.45ċ.

Soltu jitnaqqas kwint (1/5) minħabba l-lump sum payment, u ċioe' €2227.89ċ, biex jiġi li hu dovut f'dan ir-rigward €11139.45ċ – €2227.89ċ = €8911.56ċ.

Minħabba li ġie deċiż li l-attur irid jissaporti nofs il-ħtija hu stess, l- ammont pagabbli mill-konvenut jiġi: €4455.78ċ.

Għal dawn il-motivi tiddeċidi l-kawża billi, filwaqt illi tilqa' t-tieni eċċezzjoni tal-konvenuta Giovanna Carabott Damato u tilliberaha mill-osservanza tal-ġudizzju, tiddeċidi dwar it-talbiet attriċi billi:

1. tiddikjara lill-attur u l-konvenut ugwalment responsabbli għall-

inċident mertu tal-kawża;

2. tillikwida d-danni sofferti mill-atturi fis-somma ta' tmint elef, disa'

mija u ħdax il-euro u sitta u ħamsin ċenteżmu (€8911.56ċ).

27 Agius ve Galea et noe. , Kummerċ: 11.07.1989; Pisani Bugeja vs Micallef Sant, Kummerċ: 25.07.1989; Mario Attard Bason vs Mario Cilia Custo’, Prim'Awla: 8.05.1990 28 Ara ċertifikat mediku ta' Mr.R. Aquilina a fol.46 tal-process, minn fejn jirriżulta li l-karta tal-identita' tal-attur hija 15552 G 29 Darren Ager Dimech vs Eric Montagno Bozzone, Appell:3.12.2004; ara wkoll Emmeline Raji vs Antoine Fenech Buontempo, Prim' Awla:18.02.2013 30 Ara SL452.71 – National Minimum Wage National Standard Order

3. tikkundanna lill-istess konvenut sabiex iħallas nofs dan l-ammont, u ċioe' erbat elef erba' mija ħamsa u ħamsin euro u tmienja u sebgħin ċenteżmu (€4455.78ċ) lill-atturi.

Bl-ispejjeż, inklużi dawk tal-ittra uffiċċjali tal-24 ta' Mejju 2002, bin-nofs bejn l-atturi minn naħa u l-konvenut minn naħa l-oħra, b'dan pero' li l- ispejjeż tal-konvenuta għandhom jiġu ssoportati mill-atturi biss.

(ft) Paul Galea Strausak Maġistrat

D/Reġistratur

Vera Cameron Għar-Reġistratur