IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO Aġent President

IMĦALLEF TONIO MALLIA

Seduta ta' nhar it-Tnejn 14 ta' Diċembru 2015

Numru Rikors kostituzzjonali numru 33/2014 LSO

L-Avukat Ġenerali, il-Ministru għall- Intern u Sigurtà Nazzjonali u l- Onorevoli Prim' Ministru

Dan huwa appell tal-attur konvenuti minn sentenza mogħtija fil-

ta' Jannar 2015 mill-Prim' Awla

tal-Qorti Ċivili

kkundannathom iħallsu lill-attriċi s-somma ta' ħamest elef euro

(€5,000) "bħala kumpens non-pekunjarju" minħabba l-ksur tal-

33 tal-Kostituzzjoni ta' Malta ["il-Kostituzzjoni"] u l-Art.2 tal-

Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-

Libertajiet Fondamentali ["il-Konvenzjoni"] bil-mewt tan-neputi

tagħha waqt li dan kien miżmum fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin

["il-Faċilità"].

Il-fatti relevanti huma dawn:

Carlos Borg Galea, awtur u neputi tal-attriċi, miet fit-22 ta' Frar 1995

waqt li kien miżmum fil-Faċilità.

Dak iż-żmien Carlos Borg Galea, li

kellu ħamsa u għoxrin sena, kien qiegħed jingħata trattament

mediku billi, fost ħwejjeġ oħra, kien jingħata dożi ta' methadone,

minħabba dipendenza fuq droga.

Il-kawża tal-mewt kienet

œdema pulmonari wara illi impjegat tal-Faċilità aċċidentalment

tah doża ta' methadone li kienet id-doppju ta' kemm kellu

jingħata.

Fit-12 ta' Mejju 1995 Vincent Borg Galea, missier Carlos, fetaħ

kawża ċivili fl-ismijiet Vincent Borg Galea v. Direttur tal-Ħabs u

Ministru tal-Intern li biha talab dikjarazzjoni ta' responsabilità tal-

konvenuti għall-mewt ta' ibnu, u likwidazzjoni u ħlas ta' danni.

Waqt is-smigħ tal-kawża Vincent Borg Galea miet u l-kawża

tkompliet fl-isem ta' Jane Mifsud Taliana, l-attriċi tallum.

B'sentenza tas-6 ta' Ottubru 2010 il-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili

iddeċidiet hekk:

""… … … issib lill-konvenuti responsabbli għall-event tad-deċess tad-detenut Carlos Borg Galea, tillikwida d-danni riżarċitorji fl- ammont ta' tlieta u ħamsin elf erba' mija u sebgħa u disgħin euro u ħamsin ċenteżmu (€53,497.50), u tikkundanna lill-konvenuti jħallsu s-somma hekk likwidata in linea ta' danni, bl-interessi mid-data ta' din is-sentenza.

L-ispejjeż ġudizzjarji kollha jitbatew mill-konvenuti."

B'sentenza tal-1 ta' April 2014 il-Qorti tal-Appell irriformat is-

sentenza tal-ewwel Qorti billi kkonfermata dwar id-dikjarazzjoni

ta' responsabilità iżda naqqset id-danni għal tmienja u tletin elf,

mitejn u tlettax-il euro (€38,213).

Fis-6 ta' Mejju 2014, imbagħad, l-attriċi fetħet il-kawża tallum u

talbet illi l-Qorti:

"1. tiddikjara Ii minħabba li l-Istat ma ħejjiex sistema ta' kura adegwata ġewwa l-ħabs kif ukoll minħabba li kien l-Istat stess li b'negliġenza kkawża l-mewt ta' Carlos Schroeder fit-22 ta' Frar 1995 waqt li inkarċerat ġewwa l-Faċilità Korrettiva ta' Kordin ġie leż id-dritt fundamentali ta' Carlos Borg Galea għal protezzjoni tal- ħajja hekk kif sanċit fl-artikolu 2 tal-Konvenzjoni Ewropea u l- artikolu 33 tal-Kostituzzjoni ta' Malta; "2.tiddikjara li l-fatt li l-artikoli 1045 u 1046 tal-Kapitolu 16 tal- Liġijiet ta' Malta ma jagħtux lok għal kumpens morali jew danni non-pekunjarji fiċ-ċirkostanzi odjerni jilledi d-dritt fundamentali tal-esponenti hekk kif sanċit tal-Konvenjoni Ewropea; "3.taghti dawk ir-rimedji li jidhrilha xierqa għat-twettieq ta' dawn id-drittijiet tiffissa fondamentali kumpens dovut bħala danni morali."

imsemmija,

fuq

Bis-sentenza tal-15 ta' Jannar 2015 li minnha sar dan l-appell l-

ewwel Qorti, wara li ċaħdet l-eċċezzjonijiet tal-konvenuti illi l-

attriċi ġà ngħatat rimedju xieraq mill-qrati ordinarji, illi l-attriċi ma

għandhiex locus standi bħal vittma, u illi l-Prim' Ministru ma

huwiex kontradittur leġittimu, laqgħet l-eċċezzjoni illi l-Art.

13 tal-

Konvenzjoni ma jagħtix "dritt ġenerali jew assolut" għal danni

morali, u ċaħdet l-eċċezzjonijiet fil-meritu, qatgħet il-kawża hekk:

"1)tilqa' l-ewwel talba u tiddikjara Ii minħabba li l-Istat ma ħejjiex sistema ta' kura adegwata ġewwa l-Faċilità Korrettiva ta' Kordin kif ukoll minħabba li kien l-Istat stess li b'negliġenza kkawża l- mewt ta' Carlos Borg Galea fit-22 ta' Frar 1995 waqt li kien inkarċerat ġewwa id-dritt fundamentali ta' Carlos Borg Galea għal protezzjoni tal-ħajja hekk

l-imsemmija Faċilità ġie

kif sanċit fl-artikolu 2 tal-Konvenzjoni Ewropea u l-artikolu 33 tal- Kostituzjoni ta' Malta; "2)tiċhad it-tieni talba; "3)tilqa' it-tielet talba u tikkundanna lill-intimati sabiex iħallsu lir- rikorrenti s-somma ta' ħamest elef euro (€5,000) bħala kumpens non-pekunjarju għad-drittijiet leżi: "L-ispejjeż jitħallsu mill-intimati."

Il-konsiderazzjonijiet li wasslu lill-ewwel Qorti għal din id-

deċiżjoni ġew imfissra hekk fis-sentenza appellata:

"Illi permezz tar-rikors odjern, ir-rikorrenti Jane Mifsud Taliana, li hija l- unika eredi titlob dikjarazzjoni ġudizzjarja u rimedji effettivi għall-allegat leżjoni tad-drittijiet fundamentali tan-neputi tagħha l-imsemmi Carlos Borg Galea, li miet fit-22 ta' Frar 1995 waqt li kien inkarċerat ġewwa l-Faċilità Korrettiva ta' Kordin.

Ir-rikorrenti qed tinvoka l-protezzjoni tal- artikolu 2 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali [aktar 'il quddiem imsejħa "il-Konvenzjoni"] u l-artikolu 33 tal-Kostituzzjoni tar- Repubblika ta' Malta [aktar 'il quddiem imsejħa "il-Kostituzzjoni"].

Inoltre r-rikorrenti qed tilmenta li l-artikoli 1045 u 1046 tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta huma leżivi tal-artikolu 13 tal-Konvenzjoni Ewropea billi ma jagħtux lok għall-kumpens morali jew danni non-pekunjarji u talbet li jiġi akkordat rimedju effettiv fosthom kumpens dovut bħala danni morali.

L-intimati l-Avukat Ġenerali, il-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali u issollevaw diversi eċċezzjonijiet, kemm ta' natura proċedurali kif ukoll fil-mertu.

Huma eċċipew in linea preliminari li l-proċeduri odjerni huma pernjati fuq l-istess episodju fattwali li kien il-mertu trattat fi proċeduri ċivili għad-danni akwiljani fil-każ fl-ismijiet Vincent Borg Galea v. Direttur Ġenerali tal-Ħabs et deċiż mill-Onorabbli Qorti tal-Appell fl-1 ta' April 2014.

Sewwa sew isostnu li r- rikorrenti ġà ġiet soddisfatta b'rimedju xieraq, effikaċi u effettiv konsistenti fl-ammont ta' danni likwidati mill-Qorti tal-Appell bħala kumpens pekunjarju.

Eċċipew r-rikorrenti m'għandhiex locus standi f'dawn il-proċeduri bħala "il vittma" ai fini tat-talbiet odjerni.

Fit-tielet lok igħidu li l-Onorabbli Prim' Ministru mhuwiex il-leġittimu kontradittur f'dawn il-proċeduri ai termini tal-artikolu 181B tal-Kap.

12 tal-Liġijiet ta' Malta u li għandu konsegwentement tal- jiġi ġudizzju.

Kwantu għall-eċċezzjonijiet fil-mertu jirrespinġu l-alleg- azzjoni li l-Istat kien leżiv tal-artikoli invokati mir-rikorrenti u

inoltre li, kontrarjament għal-lanjanza tar-rikorrenti, l-artikolu 13

tal-Konvenzjoni ma jagħtix garanzija ta' xi dritt ġenerali jew

assolut għal danni morali imma biss jirrikjedi li għandu jingħata

rimedju effettiv f'każ tad-dritt leż.

Dan ifisser, skont l-intimati, li l-

artikolu 1045 u 1046 tal-Kodiċi Ċivili ta' Malta huma pjenament

liberat mill-osservanza

kompatibbli mar-rekwiżiti tal-Konvenzjoni billi jagħtu rimedju effettiv.

"Riferibbilment għat-tieni eċċezzjoni preliminari dwar l-istatus tar- rikorrenti ta' vittma, l-istess intimati, fin-nota ta' sottomissjonijiet tagħhom ikkonċedew li Jane Mifsud Taliana, bħala eredi ta' Carlos Borg Galea, tista' tiġi kkonsidrata bħala vittma indiretta fid-dawl tal- każistika l-aktar akkolta tal-Qorti Ewropea (Cefai and Others v. United Kingdom1, Riklin-Dingli v. Turkey2).

Għalhekk iddikjaraw li mhumiex qed jinsistu aktar dwar din l-eċċezzjoni.

"Riżultanzi Fattwali "Ma hemmx kontestazzjoni dwar il-fatti kif jemerġu mill-atti proċesswali tal-każ surriferit fl-ismijiet Vincent Borg Galea v Direttur Ġenerali tal-Ħabs et.

Dawn l-atti ġew allegati mal-atti ta' din il- kawża u għandhom jitqiesu bħala parti integrali tal-proċess odjern.

Din il-Qorti tagħmel riferenza sħiħa għall-aċċertamenti u konklużjonijiet tal-On.

Qorti tal-Appell, li kkonfermat, għajr għall- quantum tad-danni, is-sentenza tal-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili.

"Għall-kompletezza ser tiċċita brani mis-sentenza tal-Qorti tal- Appell li jidhrilha huma l-aktar rilevanti għall-każ tallum.

Fis- sentenza msemmija nstab li:

"Fi kliem il-Qorti:

""Carlos Borg Galea miet waqt id-detenzjoni tiegħu minħabba pulmonary œdema kompatibbli ma' fatal methadone poisoning.

Fil-fatt, jum qabel ma d-detenut miet, l-assistenta tal-psikjatra tal-Faċilità Korrettiva kienet amministrat doza ta' 40cc methadone minflok dik ta' 20cc preċedentement mogħtija lilu.

Is-Sur Borg Galea kien taħt il-kura tat-tobba peress illi kellu l- dipendenza konvenuti wara li qieset li fil-Faċilità Korrettiva 'ma kienx hemm sistema ta' amministrazzjoni ta' kura għad-detenuti tossiko- dipendenti, u kollox kien jimxi fuq bażi sporadika'."

L-ewwel Qorti sabet kontra

fuq

""Mill-atti joħroġ li t-trattament ta' persuni tossiko-dipendenti, fiż-żmien tad-deċess tas-Sur Chetcuti, ma kienx isir b'dik l- attenzjoni u kura li trattament bħal dak jirrikjedi.

Ma kienx hemm struttura li tirregola l-għoti u t-teħid ta' methadone u jidher li kollox kien isir b'mod amateurish u sporadiku.

Ma kienx hemm nurses kwalifikati u l-assistenta tal-psikjatra tal-Faċilità lanqas kellha stħarriġ f'dan il-kamp … … … Kien hemm kollass totali tas-sistema eżistenti (jekk dak li kien jeżisti tista' ssejjaħlu "sistema"), u jidher li ħadd fl-awtortità ma kien interessat jirranġa s-sitwazzjoni.""

"F'dawk il-proċeduri ġew nominati esperti mediċi.

Mir-rapport tat- tliet esperti mediċi rigwardanti l-proċedura adoperata fl-epoka in kwistjoni, u li għalih tagħmel ampja referenza l-Qorti tal- prim'istanza ġew ikkonstatati: lil detenuti ""nuqqasijiet serji tossiko-dipendenti, u qari waħdu tar-rapport ma jistax ma jitfax dell ikrah fuq min kien responsabbli.

L-għoti ta' methadone

fl-amministrazzjoni

2 ta' Settembru 1998, rik.

27 ta' Settembru 1995, rik.

mhix xi ħaġa li għandha ssir bla kontroll u mingħajr analiżi sew ta' x'ingħata u x'ittieħed fil-passat mill-pazjent, u l-file ta' dan (jekk kien hemm) jinżamm b'ċerta attenzjoni u metikolożament, biex id-detenut jiġi trattat bħala pazjent u mhux bħala numru … … … Persuna li għandha bżonn attenzjoni medika trid tingħata l-istess livell ta' kura, tkun fejn tkun rikoverata, u l-fatt li f'ħabs ikun hemm ċertu restrizzjonijiet fuq il-libertà tad-detenuti ma jfissirx li l-assistenza medika tista' tkun f'livell anqas milli jingħata fi sptarijiet pubbliċi.

Persuna detenuta fil-Faċilità Korrettiva taħt ordni ta' Qorti titqiegħed taħt il-kustodja tal-awtoritajiet governattivi kompetenti, u hu d-dmir ta' dawn li jaġixxu uti bonus paterfamilias, u, jekk detenut ikun b'xi mod "marid", jassiguraw li dan jingħata kura bid-diliġenza kollha opportuna … … ...; f'dan il-każ, però, in-nuqqasijiet fl- istruttura kienu inġenti u ilhom jiġu pprattikati.

Kulħadd kien jimxi fuq dak li kien jiġri qabel, u la l-Ministru u lanqas id- Direttur ma dehrilhom li kellhom jeżaminaw sistema li, kellu jkun ċar, kienet inadegwata."

ta' kundanna

inkondizzjonata

inġenti misjuba

"Il-Qorti tal-Appell, b'konferma tas-sentenza tal-ewwel Qorti, ma kellha l-ebda esitazzjoni biex issib kemm lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali kif ukoll id-Direttur tal-Ħabs responsabbli għall-akkadut. … … … "Kliem il-Qorti tal-Appell, b'konferma tas-sejbien tal-ewwel Qorti, tan-nuqqasijiet huma kliem sistematiċi u ta' detenuti tossikodipendenti fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin.

Ir-rikorrenti takkampa fuq dawn in-nuqqasijiet inkonfutabbli meta issostni li l- Istat naqas mill-obbligu li jħares u jipproteġi l-ħajja ta' Carlos Borg Galea b'leżjoni tal-obbligazzjonijiet imposti bl-artikolu 2 tal- Konvenzjoni u bl-artikolu 33 tal-Kostituzzjoni.

Hi ssostni li l-att leżiv kien wiehed dirett, cioè, is-somministrazzjoni tad-doża fatali ta' methadone minn aġent tal-Istat, kif ukoll indirett in kwantu li l- Istat Malti naqas mill-obbligazzjoni pożittiva inerenti fl-artikolu 2, li tħares il-ħajja tad-detenut Chetcuti billi naqset li tipprovdi sistemi u strutturi adegwati għall-kura tiegħu.

"Konsiderazzjonijiet Dwar l-Eċċezzjonijiet Sollevati "Eċċezzjonijiet Preliminari "I. Ir-rikorrenti ġà ottjeniet rimedju xieraq, effikaċi u effettiv.

"Din l-eċċezzjoni qed tiġi sollevata ai termini tal-proviso għall- artikoli 46(2) tal-Kostituzzjoni u 4(2) tal-Kapitolu 319 li permezz tal-istess l-intimati qed jistiednu lil din il-Qorti biex tiddeklina milli tezerċita s-setgħat kostituzzjonali tagħha. "… … … "Illi issa fil-każ in eżami r-rikorrenti indubbjament kellha toroq legali oħra disponibbli għaliha għall-investigazzjoni tal-akkadut, għad-dikjarazzjoni tar-respnsabbilità u għar-rizarċiment għad- danni.

Kontrarjament għal dak li jokkorri f'ħafna proċedimenti kostituzzjonali, ir-rikorrenti ġà segwiet dawn il-proċeduri ordinarji b'suċċess tant li otteniet il-kundanna tal-organi tal-Istat involuti għall-mewt kolpuż ta' Carlos Borg Galea kif ukoll otteniet kumpens għad-danni materjali pekunjarji (damnum emergens u lucrum

cessans) fl-ammont mhux negliġibbli ta' tmienja u tletin elf, mitejn u tlettax-il euro (€38,213).

"Madanakollu t-talbiet odjerni, imsejsin fuq allegat leżjoni tal- Konvenzjoni u tal-Kostituzzjoni, imorru oltre s-sempliċi kumpens pekunjarju in kwantu li jimmiraw preċiżament għall-kumpens għad-danni morali, liema danni morali mhumiex ikkontemplati fil- liġi ċivili tagħna u jeżorbitaw minn dak prefiss bl-artikolu 1045 u 1046 tal-Kodiċi Ċivili.

"Fil-mori ta' din il-kawża ngħatat sentenza mill-Qorti Ewropea fil- każ Brincat and others v. Malta, deċiża fl-24 ta' Lulju 2014 fejn il- Qorti Ewropea kellha l-opportunità li tindirizza kwistjonijiet simili għal dawk sollevati fil-każ tallum, partikolarment it-tip ta' rimedji aċċessibbli għall-vittmi ta' leżjoni ta' drittijiet fondamentali fl- ordinament ġuridiku Malti.

F'din id-deċiżjoni, il-Qorti Ewropea esprimiet ruħha dwar ir-rimedju għad-danni morali f'każ ta' leżjoni tal-artikolu 2 tal-Konvenzjoni.

"Dawk il-proċeduri ġew istitwiti wara li l-Qorti Kostituzzjonali ta' Malta laqgħet l-eċċezzjoni tal-intimati fil-kawża Joseph Wubbels et v. Policy Manager tal-Malta Shipyards et – deċiż fil-11 ta' April 2011 billi rrietniet hekk:

""Din il-Qorti però, bħall-ewwel Qorti, hija tal-fehma li billi r- rikorrenti kienu qed jitolbu riżarċiment ta' danni, l-azzjoni taħt il- tagħtihom rimedju sħiħ għall-ilment liġi ordinarja kienet tagħhom.

Ir-rikorrenti m'għandhom ebda dritt għal danni morali taħt il-liġi ordinarja u l-Konvenzjoni Ewropea ma tagħti ebda dritt ġenerali jew assolut għal danni morali f'każijiet bħal dawn".

"Il-Qorti Kostituzzjonali ikkonfermat id-deċiżjoni tal-ewwel Qorti u għażlet li ma teżerċitax id-diskrezzjoni tagħha taħt il-proviso premess.

Tajjeb li jiġi affermat li, kontrarjament għall-każ odjern, ir-rikorrenti f'dik il-kawża għażlu li jieħdu t-triq kostituzzjonali mill- ewwel mingħajr ma ittentaw kawża ċivili proprju għaliex kienu qed jimmiraw ukoll għad-danni morali.

"Il-Qorti Ewropea ma kenitx tal-istess fehma u irriteniet:

li kkonsidrat

l-element diskrezzjonali

"u, wara ikkonkludiet li:

"… … … "Fl-isfond tal-interpretazzjoni kostanti tal-ġurisprudenza tagħna f'dawn l-aħħar deċenni dwar it-tip ta' rimedju sanċit bl-artikoli 1033, 1045 u 1046 tal-Kap.

16, din il-Qorti hi tal-fehma li dawn

leżjoni

tagħha

ta' allegata

tal-Kostituzzjoni, hi

fil-kompetenza kostituzzjonali

id-disposizzjonijiet jeskludu rimedju ordinarju għad-danni morali u r-rikorrenti ma kellhiex triq oħra għajr ir-rimedju kostituzzjonali u konvenzjonali biex titlob rimedju simili.

"Għal dawn il-motivi, meta l-Qorti tiġi biex tapplika l-prinċipji hawn fuq imfissra għall-każ li għandha quddiemha ssib li ma ngħatatx raġunijiet tajbin biżżejjed biex tagħżel li ma twettaqx is- setgħat speċjali jew konvenzjonali tagħha.

"Għalhekk billi r-rikorrenti qed titlob preċisament rimedju non- tal- pekunjarju Kovenzjoni u fil-fehma konsiderata ta' din il-Qorti li r-rikorrenti ma kellhiex, fl-istat attwali tal-liġi tagħna, rimedju ordinarju effettiv għad-danni msemmija u għaldaqstant din l-eċċezzjoni qed tiġi miċħuda.

"It-Tieni Eċċezzjoni Preliminari - Il-Prim' Ministru mhuwiex il- Leġittimu Kontradittur u għandu jiġi liberat mill-osservanza tal- ġudizzju.

"L-intimati jinvokaw l-artikolu 181B tal-Kap.

12 tal-Liġijiet ta' Malta u jgħidu li l-Avukat Ġenerali huwa l-legittimu kontradittur f'dawn il-proċeduri u mhux il-Prim' Ministru.

"L-intimati jissottomettu li l-Prim' Ministru mhuwiex responsabbli għall-mansjoni ġornaljera tal-amministazzjoni tal-ħabs li dwarha huwa indirizzat l-ewwel parti tal-ilment tar-rikorrenti.

Rigward it- talba konċernanti l-liġi sostantiva (artikoli 1045 u 1046 tal-Kap.

16) jissottomettu li filwaqt li l-Prim' Ministru huwa l-persuna li normalment jistiga l-bidu tal-proċess leġislativ, huwa l-Parlament li finalment jippromulga l-liġijiet.

Għalhekk isostnu li huwa l- Avukat Ġenerali l-leġittimu kontradittur f'dawn il-proċeduri a tenur tal-artikolu 181B(2) tal-Kap.

12 billi l-Parlament m'għandux personalità ġuridika biex jirrapreżenta lilu nnifsu fil-qrati. "… … … "Ikkonsidrat li filwaqt li l-ilment tal-intimati huwa f'waqtu fir- rigward tal-ewwel talba tar-rikorrenti, l-istess ma jistax jingħad għat-tieni talba fejn ir-rikorrenti qed timpunja disposizzjonijiet tal-

liġi bħala leżivi tad-drittijiet fondamentali tagħha.

F'dan ir-rigward

għalhekk, l-intimat l-Onorevoli Prim' Ministru jkollu locus standi

fil-kawża mqar b'riferenza għal dik it-talba.

"Għaldaqstant anke din l-eċċezzjoni qed tiġi miċħuda.

"Konsiderazzjonijiet fil-Mertu.

Kostituzzjoni.

"Ir-rikorrenti tikkontendi li l-Istat ma osservax l-obbligazzjonijiet

imposti taħt l-artikoli in eżami, sew peress li kienet impjegata

statali li ssomministrat id-doża fatali lil Carlos Borg Galea, u sew

peress li ma kienx hemm sistema adegwata ta' protezzjoni fil-

ħabs għat-trattament ta' detenuti tossico-dipendenti.

B'hekk,

tissottometti, din il-Qorti għandha ssib li l-Istat ta' Malta kiser

mhux biss l-obbligu li ma jkunx il-kaġun dirett ta' mewt ta'

Chetcuti, iżda anke l-obbligazzjonijiet pożittivi inerenti fl-artikolu

imsemmi li jipproteġi l-ħajja tal-individwu permezz ta' strutturi

tal-Konvenzjoni u

adegwati għat-tħaris tiegħu.

Tikkontendi li l-obbligu tal-Istat kien wieħed aktar onerus ġaladarba Carlos Borg Galea kien dipendenti fuq l-Istat minħabba li kien detenut fil-ħabs, u kien aktar vulnerabbli minħabba d-dipendenza tiegħu fuq id-droga. "… … … "Riferibbilment għall-artikolu 2 tal-Konvenzjoni, hu paċifiku li dan l-artikolu jħaddan aspetti kemm sostantivi kif ukoll proċedurali.

Minnbarra dan, il-Qorti Ewropea rrikonoxxiet li dan l-artikolu jimponi mhux biss obbligu li l-Istat ma jipprivax persuna arbitrarjament mill-ħajja iżda li l-Istat għandu jieħu dawk il- azzjonijiet jew miżuri pożittivi raġonevolment mitluba biex tiġi żgurata l-protezzjoni għall-ħajja (positive obligations). "...… … "L-intimati jissottomettu li l-artikolu 2 u l-artikolu 33 għandhom jinqraw ad litteram u japplikaw biss għall-privazzjoni intenzjonali tal-ħajja.

Igħidu li għalkemm huwa minnu li l-awtoritajiet tal-ħabs ma vviġilawx uti bonus paterfamilias fuq is-saħħa tal-priġunier Carlos Borg Galea, "però ma rriżultax li n-nuqqas da parti tal- l-Istat intenzjonat" u għalhekk awtoritajiet kien wieħed m'għandux jitqies li lleda l-jeddijiet sanċiti b'dawk l-artikoli.

"Il-Qorti ma taqbilx ma' din l-interpretazzjoni li ma ssibx konfort fil-każistika tal-Qorti Ewropea … … … fejn jinsab ritenut li l- artikolu 2 jimponi obbligazzjoni pożittiva sostantiva u anke proċedurali fuq l-Istat. "… … … "Applikati dawn il-prinċipji għall-każ odjern, il-Qorti tagħraf li Carlos Borg Galea kien tal-Istat Malti meta ġiet somministrata doża fatali ta' methadone u dan bħala trattament għat-tossico-dipendenza tiegħu.

L-eżistenza ta' ness kawżali bejn is-somministrar tad-doża fil-kuntest tan-nuqqasijiet inġenti fis-sistema adoperata fil-ħabs u l-mewt ta' Chetcuti huma kkonfermati mill-Qorti tal-Appell li sabet, inoltre, lid-Direttur tal- Ħabs u lill-ministru responsabbli għall-akkadut.

"Din l-azzjoni da parti tal-impjegata tal-Istat ma tistax, iżda,

titqies li kienet waħda intenzjonali u ċertament ma tressqux provi

Il-mewt tad-detenut kien ir-riżultat ta' sensiela ta'

omissonijiet fl-istruttura responsabbli għall-kura tad-detenut.

il-Qorti m'għandha l-ebda dubbju li l-mewt ta' Carlos Borg Galea

seta' ġie evitat bil-kura u attenzjoni adegwata tad-dirigenti tal-

ħabs u mill-ministru responsabbli li kellhom obbligu li jdaħħlu

sistema effettiva għall-protezzjoni tiegħu tenut kont il-posizzjoni

vulnerabbli tiegħu.

Għaldaqstant tikkondividi l-kundanna tan-

nuqqasijiet misjuba li ġiet espressa mill-qrati ċivili.

"L-artikolu 33 tal-Kostituzzjoni

"Ir-rikorrenti qed tallega ksur ta' dan l-artikolu flimkien mal-

artikolu 2 tal-Konvenzjoni.

Il-kliem tal-artikolu 33 mhuwiex

eżattament l-istess bħat-test tal-artikolu 2.

L-artikolu 2 jibda bis-

il-prinċipju assolut mhuwiex rispekkjat fl-artikolu 33 li jinkorpora

biss it-tieni frażi tal-artikolu 2.

Wieħed jista' jirraġuna li din il-frażi

fil-kustodja

tilqa'

il-Qorti ser

talba billi ssib

tħalliet barra appożitament u għalhekk l-artikolu 33 jitkellem biss dwar indħil dirett mill-Istat.

"Iżda dan l-artikolu għandu jingħata l-istess applikazzjoni bħall- artikolu 2 tal-Konvenzjoni għal diversi raġunijiet.

L-ewwel nett hu paċifiku li r-responsabbilità ġuridika temani mhux biss fuq att pożittiv u dirett, imma anke minn att ta' omissjoni fejn persuna tonqos milli tagħmel dak li hu mistenni raġonevolment minnha.

Att ta' omissjoni jista' jkun leżiv daqs att ta' kommissjoni.

"Inoltre, l-obbligazzjoni sanċita bl-artikolu 33 hija waħda essenzjalment tal-protezzjoni tal-ħajja minn azzjonijiet illegali u arbitrarji tal-Istat.

Dan jirrikjedi li l-Istat għandu jkun marbut mhux biss milli jindaħal fit-tgawdija ta' tali dritt imma anke li jieħu mizuri pożittivi biex jassigura t-tħaris tad-dritt; altrimenti dan l-artikolu ikun wieħed dgħajjef u ineffettiv.

"Għaldaqstant u fid-dawl ta' dawn il-konsiderazzjonijiet kollha, din lill-intimati responsabbli għall-ksur tal-artikolu 2 tal-Konvenzjoni u tal- artikolu 33 tal-Kostituzzjoni ta' Malta.

"Leżjoni tal-artikolu 13 tal-Konvenzjoni "… … … "It-Tielet Talba - Rimedji Xierqa "Ikkonsidrat li r-rikorrenti ġà ottjeniet kumpens mill-Qorti tal- Appell ta' Malta fl-ammont ta' tmienja u tletin elf, mitejn u tlettax- il euro (€38,213) rappreżentanti danni pekunjarji (damnum emergens u lucrum cessans).

"Din il-Qorti għandha diskrezzjoni wiesgħa fl-apprezzament tar- rimedju li għandu jiġi ordnat, dejjem fil-perspettiva tal-fatti tal-każ in ezami.

"Ikkonsidrat li Carlos Borg Galea miet intortament fl-età zagħżugħa ta' 25 sena.

Dan kollu kien il-bażi tal-mekkanizmu adoperat mill- qrati civili fil-kalkolu tad-danni materjali.

"Ikkonsidrat iżda li r-rikorrenti mhix omm id-decujus u l-istatus tagħha quddiem din il-Qorti illum tidderiva mill-fatt li hija l-eredi ta' Vincent Borg Galea, missier Carlos, li miet fil-mori tal-proċeduri ċivili.

Ma jirriżultax li kienet dipendenti tad-decujus u lanqas li

kien hemm xi affinità affettiva bejnha u bejn iż-żagħżugħ għajr

għar-rabta familjari li teżisti bejn zija u neputi.

Mkien mhu qed jiġi

allegat li hi soffriet trawma u xi tbatija emotiva riżultanti mill-mewt

tan-neputi tagħha.

"Il-Qorti, wara li rat l-ammonti likwidati mill-Qorti Ewropea favur

ġenituri tad-decujus (GBP 20,000 fil-każ ta' Paul and Audrey

Pelinku v. UK3 u €25,000 fil-kaz ta' Borg Olivier v. Russia4), u

favur l-armel, tfal u l-aħwa tad-decujus (€20,000 bejniethom fil-

kollha fuq enunċjati, għandha tillikwida l-ammont ta' ħamest elef

euro (€5,000) għad-danni non-pekunjarji sofferti mir-rikorrenti.«

14 ta' Marzu 2002, rik.

14 ta' Diċembru 2006, rik 4353/2003.

18 ta' Settembru 2014, rik.

Il-konvenuti appellaw minn din is-sentenza b'rikors tat-30 ta'

Jannar 2015 li għalih l-attriċi wieġbet fis-16 ta' Frar 2015.

L-

aggravji tal-appell huma: i. illi l-attriċi ngħatat rimedju tajjeb u

biżżejjed fil-proċeduri ċivili; ii. illi l-Prim' Ministru ma huwiex

kontradittur leġittimu; iii. illi ma kienx hemm ksur tal-Art.

33 tal-

Kostituzzjoni u tal-Art.

2 tal-Konvenzjoni; iv. illi l-attriċi ma

kellhiex tingħata r-rimedju li tatha l-ewwel Qorti; u v. illi l-

konvenuti ma kellhomx ibatu spejjeż.

Billi t-tieni aggravju – dak dwar il-leġittimità passiva tal-Prim'

Ministru – tolqot l-identità tal-partijiet fil-kawża, il-Qorti sejra tibda

billi tqis dak l-aggravju.

Dan l-aggravju huwa msejjes fuq l-Art.

181B tal-Kodiċi ta'

Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili.

Fit-tweġiba tagħha l-attriċi

fissret illi ħarrket ukoll lill-Prim' Ministru għax "intalbet dikjarazjoni

li mhux biss xi tħaddim ta' liġi, iżda liġi partikolari kienet qiegħda

tammonta għal vjolazzjoni.

hemm integrità ta' ġudizzju għajr bil-preżenza tal-appellant Prim'

Il-Qorti tosserva illi konvenut f'din il-kawża la huwa l-Prim'

Ministru u lanqas ma huma l-Avukat Ġenerali jew il-Ministru

għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: il-konvenut huwa l-Gvern ta'

Malta, u l-persuni mħarrka huma mħarrka bħala rappreżentanti

tal-Gvern ta' Malta għax huwa l-Gvern ta' Malta li jirrappreżenta

lill-Istat ta' Malta quddiem il-qrati.

Ladarba din hija kawża kontra

l-Gvern ta' Malta, u l-uffiċjali li jidhru f'isem il-Gvern ta' Malta

f'azzjonijiet ġudizzjarji, irrispettivament min-natura tal-azzjoni,

huma dawk u dawk biss imsemmija fl-Art.

181B tal-Kodiċi ta'

Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, li fosthom ma hemmx il-Prim'

Ministru, il-Prim' Ministru kien manifestament imħarrek ħażin.

L-istess konsiderazzjonijiet jgħoddu għall-Ministru għall-Intern u

Sigurtà Nazzjonali, iżda ma tressaq ebda aggravju dwar dan.

L-aggravju dwar il-leġittimità passiva tal-Prim' Ministru għalhekk

sejjer

jintlaqa', u

jinħeles mill-ħarsien

Ngħaddu għalhekk għall-ewwel aggravju, dak li jgħid illi l-attriċi

ngħatat rimedju tajjeb u biżżejjed fil-proċeduri ċivili, li ġie mfisser

ġudizzju.

hekk mill-konvenuti:

"Illi dwar din l-eċċezzjoni l-ewwel onorabbli Qorti ddeċidiet li għalkemm ir-rikorrenti utilizzat rimedji ordinarji permezz tal- proċeduri ċivili fl-ismijiet Vincent Borg Galea et vs Direttur Ġenerali tal-Ħabs et (Appell Ċivili Nru 608/1995) u permezz tagħhom ħadet riżarċiment mhux negliġibbli ta' tmienja u tletin elf, mitejn u tlettax-il-euro (€38,213) dan ir-rimedju kien ikopri biss danni pekunjarji u ma kienx effettiv u effikaċi sabiex jinkludi d-danni morali Ii r-rikorrenti kienet qed tfittex permezz tal-proċeduri kostituzzjonali.

L-ewwel Qorti għamlet referenza ampja għas- sentenza Wubbels and others v. Malta deċiża f'Lulju 2014 f'dan il- kuntest.

"Illi l-esponenti ma jaqblux ma' dawn il-konstatazzjonijiet.

Anke jekk ben konxji tas-sentenza ta' Wubbels and others, liema sentenza esponiet veduta differenti minn dik espressa mill-qrati nostrali dwar l-eżawriment tar-rimedju ordinarju, l-esponenti jibqgħu riżarċiment kumplessiv għat-telf ta' ħajja ta' Carlos Borg Galea, tali riżarċiment kien mhux biss jinkorpora fih rimedju għan-nuqqas ħolistiku tal- Istat li jopera sistema adegwata ta' kura għal dawk id-detenuti fil- Faċilità Korrettiva ta' Kordin li kellhom problemi ta' dipendenza

r-rikorrenti ngħatat

fuq id-droga, iżda wkoll rimedju li jagħmel tajjeb għat-telf komplessiv tal-ħajja ta' Carlos Borg Galea bil-konsegwenzi kollha li ġġib magħha fosthom iċ-"changes and chances of life" u l- working years expectancy".

"Illi effettivament fil-każ odjern, meta l-qrati ċivili akkordaw id- danni fil-kawża ċivili li tikkonċerna l-mewt ta' Carlos Borg Galea, huma kienu qegħdin jieħdu in konsiderazzjoni l-fatturi kollha li ta' Borg Galea minħabba n- mhux biss wasslu għall-mewt nuqqasijiet tal-Istat imma wkoll l-elementi l-oħra kollha f'ħajtu Ii d-decujus kien kostrett ma jgawdix stante l-mewt bikrija tiegħu.

"Illi kuntrarjament għal dak li qalet l-ewwel onorabbli Qorti, fil- fehma umli tal-esponenti, dan ifisser għalhekk li għalkemm danni morali m'humhiex speċifikatament imsemmija fil-liġi però I-mod kif jiġu kalkulati u likwidati d-danni f'każijiet bħal dak odjern ikunu qegħdin jinkorporaw id-danni morali minkejja n-nuqqas ta' riferenza speċifika għalihom.

Wara kollox id-danni mogħtija fil- kawża ċivili li intavolaw l-eredi ta' Carlos Borg Galea bħal per eżempiu d-danni għat-telf ta' qligħ futur u għaċ-changes and chances of life ġew akkordati minkejia li ma kien hemm ebda prova ta' telf attwalment soffert.

Dawn id-danni għalhekk ġew mogħtija fuq bażi ta' telf t'opportunitajiet li fil-prattika jissarrfu "in a veiled form of moral compensation".

"Illi fil-fehma tal-esponenti, qari akkurat tal-mertu tal-kawża ċivili fI-ismiiiet Vincent Borg Galea v. Direttur Ġenerali et, flimkien mal- kunsiderazzjonijiet u l-konklużjonijiet ta' dawk il-qrati kellu jikkonvinċi lill-ewwel onorabbli Qorti Ii r-rikorrenti odjerna kellha rimedju ordinarju effikaċi u effettiv għall-ilment tagħha – azzjoni li wasslet għad-determinazzjoni ta' responsabbiltà u likwidazzioni ta' danni inkluż dawk intrinsikament morali.

"IlIi għaldaqstant u fid-dawl tas-suespost din l-eċċezzjoni kellha tintlaqa' u mhux tiġi miċħuda u għalhekk I-esponenti jitolbu lil din il-Qorti sabiex tilqa' dan l-ewwel aggravju tagħhom."

"Illi fl-ewwel lok talba għal dikjarazzjoni ta' leżjoni ta' drittijiet fundamentali ma tista' qatt tiġi promossa quddiem il-qrati ordinarji.

Huwa ben risaput li l-unika mezzi disponibbli għal persuna sabiex titlob dikjarazzjoni f'dan is-sens jinstabu fl- artikolu 46 tal-Kostituzzjoni ta' Malta.

Dan jista' jintalab kemm bl- utilizzar ta' kawza ad hoc a tenur tal-artikolu 46(2) tal- Kostituzzjoni nostrana jew permezz ta' talba ta' referenza taħt is- subartikolu sussegwenti.

Mkien però ma jirriżulta li xi Qorti ordinarja għandha kompetenza li tinvestiga vjolazzjonljiet ta' din in-natura.

Għalhekk biss, anke minn ottika ta' talba dikjaratorja sic et sempliciter, l-esponenti ma kellhiex rimedju iehor.

"Illi fit-tieni lok – u hawnhekk issir referenza għat-talba speċifika għal danni morali – l-appellata tirrrbatti billi terġa' tagħmel referenza għas-sentenzi miġjuba quddiem l-ewwel onorabbli Qorti.

L-appellata ma tistax taqbel mas-sottomissjonijiet tal-

L-attriċi wieġbet hekk:

appellanti li l-artikolu 1045 jew l-artikolu 1046 tal-Kapitolu 16 tal- Liġijiet ta' Malta jinkludu fihom xi forma ta' danni morali.

L- evoluzzjoni ta' dawn l-artikoli sa mill-Ordinanza nru VII tas-sena 1868 juri li mkien qatt ma daħħal dan it-tip ta' rimedju.

L-unika varjanzi li kien hemm matul dan l-aħħar seklu u nofs kien l- ammont li seta' jiġi likwidat. … … … "Illi kif ġie diġà umilment sottomess, meta l-liġi riedet takkorda fid-dritt ordinarju għamlet hekk danni mhux pekunjarji espressament. … … ..."

Qabel ma tqis il-meritu tal-aggravju l-Qorti sejra tagħmel xi

osservazzjonijiet ta' natura ġenerali dwar id-danni non-pekunjarji

taħt il-liġi ordinarja.

Qabel xejn għandu jingħad illi l-Art.

1045 u 1046 tal-Kodiċi Ċivili,

li fuqhom huwa msejjes l-argument illi ma jingħatawx danni non-

pekunjarji taħt il-liġi ordinarja, għax dawk l-artikoli jaħsbu biss

għal damnum emergens u lucrum cessans, jinsabu fit-tieni Sub-

sub-titolu (§II) tas-Sub-titolu tnejn (II) tat-Titolu erbgħa (IV) tat-

tieni (II) Taqsima tat-tieni Ktieb tal-Kodiċi Ċivili: Fuq id-Delitti u

Kważi-delitti.

Għalhekk jolqtu biss id-danni ex delicto u mhux

dawk minn għejjun oħra ta' obbligazzjonijiet.

Issa fil-każ tallum Carlos Borg Galea kien taħt il-kustodja tad-

Direttur tal-Ħabs u għalhekk ir-relazzjoni bejniethom aktar

għandha min-natura ta' relazzjoni kuntrattwali jew, għall-inqas,

billi ma kinitx kunsenswali, ex lege, milli relazzjoni ex lege

Għalhekk, is-saħħa tal-argument imsejjes fuq l-Art.

u 1046 jonqos ħafna.

Tassew illi, bi ftit eċċezzjonijiet, il-ġurisprudenza tgħid illi l-qrati

ta' ġurisdizzjoni ċivili ma jagħtux danni non-pekunjarji jew morali.

Dan ma hux għax hemm disposizzjoni

tal-liġi positiva

tivvjeta d-danni morali

iżda għax

il-qrati,

influwenzati x'aktarx mis-sentiment favor debitoris, adottaw

interpretazzjoni x'aktarx stretta u riġida tal-Art.

1045 tal-Kodiċi

Ċivili.

Madankollu, il-liġi ċivili ma għandhiex tiġi interpretata in

vacuo bħallikieku

fl-interpretazzjoni

tal-liġi ċivili

ta'

ġurisdizzjoni ċivili ma għandhomx

iqisu wkoll

il-prinċipji

kostituzzjonali u d-drittijiet fondamentali.

Tassew illi, fejn hemm

konflitt irrikonċiljabbli bejn il-liġi ċivili u dik kostituzzjonali jew il-

Konvenzjoni, huma l-qrati ta' ġurisidizzjoni kostituzzjonali li

għandhom is-setgħa li jgħidu illi dik id-disposizzjoni tal-liġi ċivili

għandha, safejn tkun inkonsistenti, tkun bla effett bejn il-partijiet

fil-kawża.

Fejn, iżda, hija possibbli "interpretazzjoni konformi"

mal-Kostituzzjoni jew tal-Konvenzjoni, il-qrati ta' ġurisdizzjoni

ċivili għandhom, bla ma b'hekk ikunu qegħdin jusurpaw setgħat li

ma humiex tagħhom, jinterpretaw il-liġi ċivili ordinarja b'mod

"konformi" mal-Kostituzzjoni u mal-Konvenzjoni flok jagħżlu inter-

pretazzjoni li toħloq konflitt u hekk joħolqu sitwazzjoni anti-

kostituzzjonali

tista'

tiġi

rimedjata biss wara kawża

kostituzzjonali u jqiegħdu wkoll lill-istat Malti fi stat ta' ksur tal-

obbligi Internazzjonali tiegħu taħt il-Konvenzjoni.

Ngħaddu issa għall-meritu proprju tal-aggravju: l-attriċi ngħatat

rimedju tajjeb u biżżejjed bid-danni likwidati favur l-awtur tagħha

fil-kawża ċivili?

Fl-ewwel agrument tagħha kontra l-aggravju l-attriċi tgħid illi

"talba għal dikjarazzjoni ta' leżjoni ta' drittijiet fundamentali ma

tista' qatt tiġi promossa quddiem il-qrati ordinarji" u illi "l-unika

mezzi disponibbli għal persuna sabiex titlob dikjarazzjoni f'dan

is-sens jinstabu fl-Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni ta' Malta".

Dan huwa minnu, iżda xorta tibqa' l-kwistjoni jekk dik id-

dikjarazzjoni hijiex meħtieġa jew jekk ingħatax ġà rimedju xieraq

u biżżejjed mill-qrati ta' ġurisdizzjoni ċivili.

Din il-Qorti hija tal-fehma illi d-dikjarazzjoni tal-Prim' Awla tal-

Qorti Ċivili, konfermata mill-Qorti tal-Appell in re Vincent Borg Galea

v. Direttur tal-Ħabs u Ministru tal-Intern, b'termini x'aktarx

qawwija u enfatiċi illi kienu n-nuqqasijiet tal-awtoritajiet li wasslu,

kemm direttament kif ukoll indirettament, għall-mewt ta' Carlos

Borg Galea, huma ta' sodisfazzjoni biżżejjed għall-attriċi mingħajr

ħtieġa ta' dikjarazzjoni ulterjuri ta' ksur ta' jeddijiet fondamentali.

Il-fatt li l-istess dikjarazzjoni terġa' tingħata minn din il-Qorti ma

jżid xejn.

Iżda l-attriċi ma hijiex qiegħda titlob biss dikjarazzjoni ta' ksur ta'

drittijiet fondamentali iżda wkoll il-ħlas ta' danni non-pekunjarji

b'żieda mad-danni likwidati fil-kawża ċivili.

Hawn ukoll tqum il-

kwistjoni jekk humiex meħtieġa d-danni non-pekunjarji, b'żieda

ma' dawk pekunjarji, biex ikun ingħata rimedju xieraq u biżżejjed.

Il-Qorti tosserva illi f'dan il-każ ma kienx hemm dipendenza tal-

attriċi fuq il-mejjet, u ma kien hemm ebda affinità affettiva

bejniethom għajr dik familjari li, iżda, ma kinitx waħda qawwija fl-

effetti tagħha.

L-attriċi ma wrietx illi ġarrbet tbatija u sofferenza

kbira minħabba ċ-ċirkostanzi

relevanti mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fil-każ Paul

u Audry Pelinku v. ir-Renju Unit6.

Kull ma wriet l-attriċi hu li hi

daħlet fiż-żarbun ta' missier Carlos Borg Galea bħala werriet tieghu

La wriet li kellha relazzjoni affettiva u effetiva man-

neputi taghha u lanqas ressqet xiehda li qatt uriet interess

f'Carlos Borg Galea waqt li kien il-ħabs, imqar permezz ta' xi żjara,

telefonata jew korrispondenza.

Il-fatt li, bħala regola, f'każijiet xierqa, jista' jkun hemm jedd għal

danni morali jew non-pekunjarji f'każijiet bħal dan tallum ma

jfissirx li bilfors, f'kull każ, dawk id-danni għandhom jingħataw,

bla ma tqis kemm tkun qawwija jew dgħajfa r-rabta bejn il-mejjet

u min jitlob id-danni.

Il-mewt ta' persuna, aktar u aktar meta l-

mewt tkun traġika u li setgħet ġiet evitata, iġġib niket għal

kulħadd; iżda biex min iħalli warajh il-mejjet ikollu jedd għal

danni morali huwa meħtieġ illi tintwera tbatija u sofferenza fi grad

illi ma ntweriex fil-każ tallum.

Fiċ-ċirkostanzi ta' dan il-każ, il-

Qorti tifhem illi l-kumpens "mhux negliġibbli", kif definit mill-

ewwel Qorti, ta' tmienja u tletin elf, mitejn u tlettax-il euro

(€38,213) ġà likwidat mill-qrati ċivili huwa rimedju xieraq u

biżżejjed għal kull forma ta' dannu li setgħet ġarrbet l-attriċi

minħabba l-mewt ta' Carlos Borg Galea.

Dan l-aggravju, għalhekk, għandu jintlaqa', u ma jibqax meħtieġ

illi l-Qorti tqis l-aggravji l-oħra tal-konvenuti.

Il-Qorti għalhekk

taqta'

tirriforma s-sentenza

appellata: tħassarha fejn ċaħdet l-eċċezzjoni ta' nuqqas ta'

leġittimazzjoni passiva tal-Prim' Ministru u, minflok, teħles lill-

Prim' Ministru mill-ħarsien tal-ġudizzju; tikkonfermaha fejn

ċaħdet it-tieni talba u tħassarha fil-bqija.

L-ispejjeż, kemm tal-

ewwel grad u kemm tal-appell, tħallashom l-attriċi.

Giannino Borg Padovani Ginies Gat Aġent President Deputat Registratur mb

Tonio Van Buren Mallia Cortis

NoelCuschieri Cortis


QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR.

IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar il-Tnejn 14 ta' Diċembru 2015

Numru Rikors maħluf numru 35/2007 JZM

A.I.Ċ. Joseph Barbara, Josephine mart Raymond Musumeci Macelli proprio kif ukoll bħala prokuratriċi tal-imsiefra Anna Maria mart Salvatore Aquilina Calleja, Patricia mart David Scott u Greta mart Anthony Brockwell Spiteri Pace; u b'dikriet tat-2 ta' Ġunju 2009 l-atti kollha f'isem A.I.Ċ. Joseph Theodoulou ġew trasfużi f'isem Josephine Musumeci Macelli, Anna Maria Aquilina Calleja, Patricia Scott u Greta Brockwell Spiteri Pace v. Carmelo Karamatskos u Yvonne Ruth Karamatskos għal kwalunkwe interess li jista' jkollha

Dan huwa provvediment fuq eċċezzjoni ta' rikuża tal-membri ta'

din il-qorti mressqa mill-konvenuti b'rikors tal-10 ta' Novembru

Il-fatti relevanti huma dawn:

B'sentenza tas-26 ta' Ġunju 2015 din il-qorti laqgħet appell tal-

atturi u ordnat l-iżgumbrament tal-konvenuti minn fond tal-atturi

wara li sabet illi l-konvenuti ma kellhomx jedd illi jikkonvertu t-

titolu tagħhom fuq il-fond minn wieħed ta' enfitewsi temporanja, li

kienet għalqet, għal wieħed ta' enfitewsi perpetwa, taħt l-art.

tal-Ordinanza li tneħħi l-Kontroll tad-Djar ["Kap. 158"], billi l-fond

ma kienx ir-residenza ordinarja tagħhom fiż-żmien relevanti.

B'rikors tal-4 ta' Settembru 2015 il-konvenuti talbu illi l-appell

jinstema' mill-ġdid, wara li titħassar is-sentenza tas-26 ta' Ġunju

2015 ["is-sentenza attakkata"], għax igħidu illi dik is-sentenza

kienet l-effett ta' żball li jidher mill-atti jew mid-dokumenti tal-

811(l) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura

Ċivili).

Issa, bir-rikors tal-10 ta' Novembru 2015 li fuqu qiegħed

jingħata dan il-provvediment, qegħdin jirrikużaw il-membri ta' din

il-qorti (li kienu l-istess membri tal-qorti li tat is-sentenza

attakkata) taħt l-art.

734(1)(d)(ii) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u

Proċedura Ċivili1 għal raġuni li fissruha hekk:

"Illi l-aggravju mressaq f'dan il-proċess ta' ritrattazzjoni huwa msejjes fuq l-artikolu 811(i) [recte, art.

811(l)] tal-Kap.

12 tal- Liġijiet ta' Malta li jirrigwarda deċiżjoni li tkun saret fuq

(1) L-imħallef jista' jiġi rrikużat jew jista' jastjeni ruħu milli joqgħod fil-kawża - "… … ...

"(d) (ii) jekk il-kawża kienet ġà ġiet quddiemu bħala mħallef jew bħala arbitru: "Iżda dan ma jgħoddx għal deċiżjoni, mogħtija mill-imħallef, meta ma tkunx qatgħet definitivament il-meritu fil-kwistjoni bejn il-partijiet, u lanqas għal sentenza li teħles ab observantia."

supposizzjoni ta' xi fatt li l-verità tieghu tkun ġiet bla ebda dubbju eskluża.

"Illi f'dan il-każ il-Qorti tal-Appell kienet waslet għal konklużjoni fejn assumiet bħala veritjier u fattwali l-affermazzjonijiet tal- Avukat Dottor Tonio Musumeci Macelli li r-residenza tal-konjuġi Borg kienet tinsab barra minn Malta meta għall-kuntrarju l-provi l-oħra kollha mressqa jindikaw mod ieħor u cioè li r-residenza tagħhom kienet hawn Malta;

"Illi fil-fatt l-ewwel onorabbli qorti kienet skartat għal kollox l- affermazzjonijiet tal-Avukat Dottor Tonio Musumeci Macelli u straħet minflok fuq il-provi l-oħra kollha mressqa li lkoll indikaw r- residenza tal-konjuġi Karamatskos bħala li kienet u għadha f'dawn il- Ġżejjer.

"llli għalhekk in vista tal-premess għandu jirriżulta li jkun għaqli u opportun għall-finijiet tal-ġustizzja li l-aggravvju mressaq fir- ritrattazzjoni ma għandux jinstema' u jiġi deċiż mill-istess panel ta' mħallfin peress illi l-istess panel ta' mħallfin ġà għamlu ġudizzju fuq il-kwistjoni ta' residenza meta għażlu li jaċċettaw bħala fatt l-affermazzjoni ta' Dr Musumeci Macelli u jiskartaw il-provi l- oħra kollha kontrarji."

Li kieku l-konvenuti kienu qegħdin jitolbu valutazzjoni mill-ġdid

tax-xiehda li fuqha straħet din il-qorti biex waslet għad-deċiżjoni

tagħha fis-sentenza attakkata, il-konvenuti kien ikollhom raġun

jirrikużaw lill-imħallfin li diġà għamlu valutazzjoni tal-istess

Din iżda hija proċedura ta' ritrattazzjoni taħt l-art.

tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili fejn ma ssirx

valutazjoni mill-ġdid ta' xiehda iżda biss verifika dwar jekk saritx

suppożizzjoni jew esklużjoni żbaljata ta' fatt li "ma jkunx punt

ikkontestat illi jkun ġie deċiż bis-sentenza".

Jekk il-fatt huwa

wieħed li kien "punt ikkontestat" illi kien ġie deċiż bis-sentenza,

i.e. fatt li dwaru l-imħallfin ġià fissru l-fehma tagħhom, ma

tingħatax ritrattazzjoni.

Il-kwistjoni mela bilfors trid tkun dwar fatt

li, għax ma kienx "punt kontestat deċiż bis-sentenza attakkata",

huwa fatt li dwaru l-imħallfin għadhom ma tawx il-fehma

tagħhom u, għax għadhom ma tawx il-fehma tagħhom fuqu, ma

huwiex raġuni għar-rikuża jew astensjoni.

Il-qorti għalhekk tiċħad l-eċċezzjoni ta' rikuża u tordna li jinbeda

s-smigħ in rescindendo.

Dwar l-ispejjeż ta' dan l-episodju jkun hemm deċiżjoni fis-

Giannino Leenhouts Schembri Farrugia Scicluna Lia

Noel Xiberras Scicluna Lia

Silvio Holland President Deputat Reġistratur df

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Kumpilazzjoni numru: 1312/2007

QORTI TAL-MAGISTRATI (MALTA)

Illum l-Erbgha 14 ta' Dicembru, 2016

Rat l-imputazzjonijiet dedotti kontra Marcelle Weatherill bint Paul Risiott u Phyllis nee'

Yarovaya, mwielda l-Pieta' fit-08/07/1975 u toqghod Paul ‘Abo Shamala, Numru 3, Triq il-Merill,

Paola I.D. 866589(M).

Akkuzata talli f'dawn il-Gzejjer nhar l-20 ta' Lulju, 2007 bejn it-tmienja u d-disgha ta'

Ghamlet uzu ta' xi sistema jew apparat ta' telekomunikazzjonijiet provduti minn

provditur awtorizzat ghal xi ghan li ma kienx dak li ghalih gie provdut, jew naqset

milli tosserva dawk l-istruzzjonijiet li jinhargu minn provditur awtorizzat ghall-

uzu sew tas-sistema tat-telekomunikazzjonijiet jew taghmir jew ghamlet uzu

filghaxija;

Kumpilazzjoni numru: 1312/2007

Ingurjat bi kliem lil Richard Weatherill.

U talli nhar il-21 ta' Lulju, 2007 fi Triq Martin De Redin, L-Iklin

ikkawzat hsara volontarja fuq il-vettura tal-marka Seat Cordoba bin-numru tar-

registrazzjoni DBH 502 liema hsara taccedi Lm50 lira izda inqas minn Lm500

ghad-dannu ta' Richard Weatherill.

U talli bejn il-gimgha 20 ta' Lulju 2007 u s-Sibt 21 ta' Lulju, 2007 halliet il-

minuri Anthea Weatherill ta' disgha snin u Erika Weatherill ta' sentejn wahedhom id-dar

kif ukoll talli f'dawn l-ahhar xhur halliet lil imsemmija minuri fil-prezenza ta'

studenti li ghadhom ukoll minuri li qeghdin residenti fid-dar matrimonjali,

minghajr il-permess tal-kwerelant.

Rat l-kunsens mibghuta mill-Avukat Generali fid-19 ta' Ottubru, 2007, sabiex din il-

kawza tigi trattata u deciza bi procedura sommarja, u rat li l-imputata iddikjarat li ma

kellhix oggezzjoni li l-kawza tigi hekk trattata u deciza.

Rat il-verbal tas-seduta tal-11 ta' Frar 2009, fejn il-Prosekuzzjoni rtirat l-ewwel imputazzjoni.1

Semghet ix-xhieda u rat l-atti kollha tal-kaz u d-dokumenti ezebiti;

Semghet it-trattazzjoni finali tal-partijiet.

Rat in-nota tal-parte civile tal-14 t'April 2014, li biha informa lil din il-Qorti "li huwa

qieghed jirrinunzja ghal dak kollu li huwa legalment rinunzjabbli fil-konfront ta' Marcelle Weatherill."2

7 tal-process.

86. tal-process.

Kumpilazzjoni numru: 1312/2007

Il-fatti saljenti li taw lok ghal dawn il-proceduri huma s-segwenti:

Fiz-zmien tad-dati tal-imputazzjonijiet kontra l-imputata, l-imputata u l-parte

civile, Richard Weatherill, kienu ghaddejjin proceduri ta' separazzjoni, u l-parte civile

L-imputata kellha l-kura u l-kustodja taz-zewgt itfal taghhom minuri, wahda ta'

ma kienx jghix fid-dar konjugali.

disa' (9) snin u l-ohra ta' sentejn (2).

wahda Tata Indica, li kienet tuza hi, u l-ohra Seat Cordoba li kien juza l-parte

Il-parte civile xehed li dak in-nhar ta' l-incident, huwa kien qed jezercita d-dritt

tieghu ta' access ghat-tfal li qalulu li ommhom kienet qed thallihom wahedhom

id-dar, tohrog bil-lejl tiddeverti u tidhol fis-sakra lura d-dar.

Il-parte civile jghid li hu beza mill-konsegwenzi li jistghu jinqalghu jekk l-

imputat issuq fi stat ta' sokor, il-karozza li kienet tuza, peress li din il-vettura

Ghalhekk, wara li wassal lit-tfal id-dar, il-parte civile cempel lil habib tieghu

Joseph Robson, u talbu biex imur mieghu biex jiehu il-vettura li kienet qed tuza l-

Huma marru quddiem ir-residenza tal-imputata Il-Ħamrun, fejn kien hemm

ipparkjata l-vettura Tata li kienet tuza l-imputata u minghajr ma qalulha xejn, l-

parte civile fetah u saq din il-vettura, fil-waqt li Joseph Robson saq il-vettura Seat

Il-parte civile pogga l-vettura Tata gol-garaxx, li kellhom ilKappara, San ĠwannMellieha stess, u hu u

Joseph Robson marru l-post fejn kien qed joqghod il-parte civile, L-Iklin

bil-vettura Seat Cordoba.

Kumpilazzjoni numru: 1312/2007

Meta waslu L-Iklin, il-parte civile talab lil Joseph Robson jiccekjalu jekk

kellux posta fil-fond fejn kien qed joqghod.

Waqt li qieghed jistenna lil Apap igib il-posta, il-parte civile ra lill-imputata gejja

Il-parte civile jghid li l-imputata poggiet subghajha fuq il-bonnet tal-vettura, bic-

caveta f'idejha u qaltlu "jekk issuq nigbed".

Il-parte civile ma tax kasha, u malli saq, jallega li l-imputata girfitlu bic-cavetta l-

vettura minn fuq il-bonnet ghal-genb shih tal-vettura.

Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti

Konsiderazzjonijiet Preliminari

Qabel din il-Qorti tista' tghaddi biex tikkonsidra dawn il-proceduri fil-meritu, hija trid

bil-fors tiddeciedi tlett kwistjonijiet preliminari, li huma s-segwenti:

jirrinunzja ghal dak kollu li hu rinunzjabbli fil-konfront tal-imputata;

L-ammissibilita f'dawn il-proceduri ta' dak kollu li l-imputata qalet lill-Pulizija fl-

istadju tal-investigazzjoni;

L-effett fuq dawn il-proceduri li ghandha d-dikjarazzjoni tal-parte civile li qed jirrinunzja

ghal dak kollu li hu rinunzjabbli fil-konfront tal-imputata

Ghalkemm il-parte civile iddikjara li qed jirrinunzja ghal dak kollu li hu rinunzjabbli fil-

konfront tal-imputata, bl-eccezzjoni tat-tieni imputazzjoni, l-imputazzjonijiet l-ohra

kollha huma prosegwibbli mill-Pulizija ex officio, u ghalhekk din il-Qorti xorta trid

tikkunsidra l-mertu tal-imputazzjonijiet, tat-tielet u r-raba' imputazzjonijiet – stante li l-

ewwel imputazzjoni giet irtirata mill-Prosekuzzjoni.

Kumpilazzjoni numru: 1312/2007

Ghal dawk li jirrigwarda it-tieni imputazzjoni, dan huwa r-reat ta' ingurja kontemplat fl-

L-Artikolu 255 tal-Kodici Kriminali jippreskrivi illi

"Għall-inġurja ma jittieħed ebda proċediment jekk mhux bil-kwerela tal-parti offiża:"

Ladarba, il-parti civile irtira l-kwerela tieghu fuq din l-imputazzjoni, allura din il-Qorti

ma tistghax tkompli tiehu konjizzjoni ulterjuri ta' din it-tieni imputazzjoni.

L-Ammissibilita f'dawn il-Proceduri ta' dak li l-Imputata qalet lill-Pulizija waqt l-

Investigazzjoni

Minkejja li d-difiza ma ssollevat l-ebda kwistjoni fir-rigward, din il-Qorti thoss ruhha

obbligata li tiskarta dak kollu li l-imputata qalet lill-Pulizija waqt l-investigazzjoni.

Ghalkemm, f'din il-kawza ma gietx ezebita stqarrija tal-imputata, gie ezebit ir-rapport tal-Pulizija,3 li jikkontjeni in parte il-versjoni tal-imputata dwar l-allegazzjonijiet

maghmula mill-parte civile kontriha.

Stante li dak iz-zmien il-ligi ma kienitx tippermetti

li suspettat ikollu d-dritt li jikkonsulta avukat qabel l-interrogatorju, din il-Qorti se

tiskarta dak li hemm imnizzel fir-rapport tal-Pulizija, u dan konformi mas-sentenzi tal-

Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, deciza fit-12 ta' Jannar 2016 fl-ismijiet Mario

Muscat BorgKappara, San ĠwannDarmanin se tikkonsidra l-imputazzjonijiet dedotti kontra l-imputat wahda, wahda, apparti

l-ewwel imputazzjoni li giet irtirata mill-Prosekuzzjoni, u t-tieni imputazzjoni, stante li

kif diga inqal iktar il-fuq il-mertu taghha hu ezawrit, stante li l-parte civile irtirat il-

Konsiderazzjonijiet dwar Htija

Kumpilazzjoni numru: 1312/2007

It-Tielet Imputazzjoni – Ir-Reat ta' Hsara Volontarja fuq il-vettura Seat Cordoba ghad-

dannu tal-Parte Civile

Fix-xhieda taghha quddiem din il-Qorti, l-imputata cahdet li hi kienet girfet il-vettura

Hi xehdet li hi ppruvat twaqqaf lill-parte civile sabiex tkellmu fuq il-fatt li

kien hadilha l-karozza, hu saq ghal fuqha u baqa' sejjer.

Ix-xhud Joseph Robson, li ghen lill-parte civile jiehu l-vettura tal-imputata, jghid li meta hu

nizel mill-vettura biex jiccekkja jekk kienx hemm posta, hu ra lill-imputata gejja

b'cavetta f'idejha u mexxiet ic-cavetta minn "fuq il-bonnet tal-karozza ghal fuq is-saqaf" u ghamlet girfa.4

Din ix-xhieda ma taqbilx ma dik tal-parte civile, li xehed li l-girfa saret "minn fuq il- bonnet ghad-dawra tal-karozza"5 u iktar tard jghid "minn fuq il-bonnet u baqghet sejra fuq genb shih."6

L-istima tad-danni li ezebixxa l-parte civile tirreferi ghal spray painting u "panel beating" minghajr ma tispecifika liema parti tal-vettura.7 Huwa rilevanti li l-istima

ghandha parti minnha biex isir xoghol ta' "spray bonnet", pero din il-parti hija mhollija

Kemm il-parte civile kif ukoll Joseph Robson xehedu li l-imputata kienet girfet il-

bonnet tal-vettura, u ghalhekk wiehed kien jippretendi li fl-istima se jkun hemm stima

sabiex jigi sprejjat ghall-inqas parti mill-bonnet.

Fid-dawl tal-kunflitt fix-xhieda bejn il-parte civile u Joseph Robson dwar fejn saret il-girfa,

u l-konflitt tax-xhieda taghhom it-tnejn mal-istima ghall-ispray mehtieg sabiex tigi

4 Ara xhieda ta' Joseph Robson a fol 71 tal-process.

21 tal-process.

22 tal-process.

15 tal-process.

moghttija l-girfa, din il-Qorti ma ssibx li l-Prosekuzzjoni irnexxielha tipprova din l-

imputazzjoni sal-grad rikjest fil-kamp kriminali.

Kumpilazzjoni numru: 1312/2007

Ir-Raba' Imputazzjoni – Il-kontravvenzjoni li l-Imputata halliet lill-uliedha fil-bzonn

Kif diga inghad, il-parte civile xehed li t-tfal qalulu li ommhom – cioe l-imputata - kienet qed thallihom wahedhom id-dar, tohrog bil-lejl tiddeverti u tidhol fis-sakra lura d-dar.8

Iktar tard jghid ukoll li t-tifla qaltlu li kienet thallihom wahedhom bil-lejl mal-istudenti, li kienu joqghodu fir-residenza tal-imputata.9

Mal-istudenti gieli qaghdu biss fil-ghodu, meta l-impututa tmur tixtri.10

L-imputata xehdet li hi qatt ma halliethom wahedhom it-tfal.

huha joqghodu fl-istess blokk ta' flats taghha, u meta jkollha bzonn tohrog, u meta

biss meta tmur tixtri l-Mellieha stess.

Fid-dawl ta' dan il-konflitt ta' xhieda, specjalment ix-xhieda tat-tifla stess, fl-opinjoni tal-

Qorti, il-Prosekuzzjoni ma rnexxiliex tipprova din l-imputazzjoni sal-grad rikjest fil-

20 tal-process.

25 tal-process.

Kumpilazzjoni numru: 1312/2007

Tiddikjara procediment ezawrit fil-konfront tal-ewwel u t-tieni imputazzjonijiet;

Issib lill-imputata mhux hatja tat-tielet u r-raba' imputazzjonijiet u qed tilliberaha

Konkluzjoni

Ghal dawn ir-ragunijiet, il-Qorti:


Imħallef Dr. Antonio Middleton LL.D.

Illum, 14 ta' Dicembru, 2016, Il-Qorti,

Rat l-att ta' akkuża numru tmintax tas-sena elfejn u tnax (2012) miġjuba kontra l-

imsemmi Martin Marco Rosso, detentur tal-karta tal-identita' bin-numru

Fejn l-Avukat Ġenerali fl-Ewwel Kap ippremetta:

Illi fl-erbgha u ghoxrin (24) ta` Awwissu tas-sena elfejn u hdax (2011) ghall-habta

tat-tlieta ta' wara nofs inhar (3.00pm) l-akkuzat Martin Marco Rosso mar

quddiem ir-residenza tal-familja Coutts: bin-numru erbgha u ghoxrin (24)

'Xalun', Triq il-Kbira, Birkirkara u dahal wara l-hasira li kienet qed tghatti l-bieb

ta' barra ta' din l-istess residenza.

Illi l-akkuzat kellu f'idu materjal tessili imxarrab bil-fuel u lighter.

Illi kif kien wara il-bieb mohbi bil-hasira, l-akkuzat volontarjament ta n-nar lil

dan il-bieb permezz tal-lighter li kellu fuqu u l-materjal tessili imxarrab bil-fuel,

bl-intenzjoni li jqabbad r-residenza fuq imsemmija u dan meta' kien jaf li ġewwa

kien hemm xi persuni, jew li seta' kien hemm xi persuni ġewwa fil-mument tal-

ħruq.

Sussegwentement l-akkużat harab minn fuq il-post jigri.

Illi dan kollu sar quddiem il-kuntistabbli PC0923 Alfred Chetcuti li dak il-hin ma

Pero' xorta wahda il-kustistabbli PC0923 gera wara l-akkuzat u

arrestah ftit il-boghod minn fejn gara l-incident.

Illi dak il-hin f'din ir-residenza kien hemm Saviour Coutts:, il-mara tieghu Mary

Coutts:, it-tifel tieghu George Coutts: u xi haddiema li dak il-hin kienu qed

jaghmlu xi xoghol fuq il-bejt ta' din ir-residenza.

Illi fortunatament ħadd minn dawn il-persuni ma soffra ġrieħi jew miet u dan

grazzi għall-intervent ta' xi persuni li immedjatament ikkontrollaw in-nar.

Illi b'għemilhu

sar ħati

volontarjament ta n-nar lil dar, maħżen, ħanut, dar ta' abitazzjoni, bastiment,

baċil jew bini ieħor, għarix, jew xi lok ieħor, meta' hemm ġew kien hemm xi

persuna fil-waqt tal-ħruq, iżda għalkemm ebda persuna ma tilfet ħajjitha, huwa

seta' jobsor li f'dak il-waqt hemm ġew kien hemm xi persuna.

Għaldaqstant l-Avukat Ġenerali, fl-isem fuq imsemmi, jakkuża lill-imsemmi

Martin Marco Rosso, ħati talli volontarjament ta n-nar lil dar, maħżen,

ħanut, dar ta' abitazzjoni, bastiment, baċil jew bini ieħor, għarix, jew xi lok ieħor,

meta' hemm ġew kien hemm persuna fil-waqt tal-ħruq, iżda għalkemm ebda

persuna ma tilfet ħajjitha, huwa seta' jobsor li f'dak il-waqt hemm ġew kien

hemm xi persuna; jitlob li jingħamel skont il-liġi kontra l-imsemmi akkużat u illi

huwa jiġi kkundannat għall-piena ta' priġunerija ta' mhux inqas minn disa' snin

u mhux iktar minn tnax-il sena skond dak li hemm u jintqal fl-artikoli 316(a) u

533 tal-Kodiċi Kriminali jew għal kull piena oħra li tista' tkun skont il-liġi

tingħata għall-ħtija ta' l-imsemmi akkużat.

Fejn l-Avukat Ġenerali fit-Tieni Kap ippremetta:

Illi dakinhar tal-inċident mertu tal-ewwel Kap ta' dan l-Att tal-Akkuża u ċioe' fl-

erbgha u ghoxrin (24) ta` Awwissu tas-sena elfejn u hdax (2011) ghall-habta tat-

tlieta ta' wara nofs inhar (3.00pm) meta l-akkuzat Martin Marco Rosso ta

in-nar lill-bieb tar-residenza bin-numru erbgha u ghoxrin (24) 'Xalun', Triq il-

Kbira Hal-Qormi tal-familja Coutts: huwa volontarjament ikkawza hsara f'dan l-

istess bieb kif ukoll fil-hasira u il-faccata ta' din l-istess residenza, liema hsara

Illi b'għemilu l-imsemmi Martin Marco Rosso sar ħati talli volontarjament

ħassar, għamel ħsara jew għarraq ħwejjeġ ħaddieħor, mobbli jew immobbli

b'dan li l-ammont tal-ħsara jiskorri elf mija u erbgħa u sittin euro u disgħa u

sittin ċenteżmu (€1,164.69).

Għaldaqstant l-Avukat Ġenerali, fl-isem fuq imsemmi, jakkuża lill-imsemmi

Martin Marco Rosso, ħati talli, volontarjament ħassar, għamel ħsara jew

għarraq ħwejjeġ ħaddieħor, mobbli jew immobbli b'dan li l-ammont tal-ħsara

jiskorri elf mija u erbgħa u sittin euro u disgħa u sittin ċenteżmu (1,164.69); jitlob

li jingħamel skont il-Liġi kontra l-imsemmi akkużat u illi huwa jiġi kkundannat

għall-piena ta' priġunerija minn tlettax il-xahar sa erba' snin skont dak li hemm u

jintqal fl-artikoli 325(a), 31 u 533 tal-Kodiċi Kriminali jew għall kull piena oħra li

tista' skont il-liġi tingħata għall-ħtija ta' l-imsemmi akkużat.

Fejn l-Avukat Ġenerali fit-Tielet Kap ippremetta:

Illi fid-disgha (9) ta' Gunju 2011, l-akkuzat Martin Marco Rosso kien gie

misjub hati b'sentenza tal-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura

Kriminali wara li fit-tnejn (2) ta' April 2011, ghall-habta tal-4:45 ta' filghodu

ikkommetta serq minn vettura aggravat bil-mezz, valur, hin u bix-xorta tal-haga

misruqa kif ukoll talli kiser kundizzjoni li ma jaghmilx reat iehor fi zmien sittax-il

Illi bhala piena ghal dawn iz-zewg imputazzjonijiet huwa kien gie imqieghed

taht ordni ta' 'Probation' ghal perjodu ta' sentejn.

Illi din is-sentenza kienet res judikata.

ghoxrin (24) ta` Awwissu tas-sena elfejn u hdax (2011) ghall-habta tat tlieta ta'

wara nofs inhar (3.00pm) mar quddiem ir-residenza tal-familja Coutts: bin-numru

erbgha u ghoxrin (24) 'Xalun', Triq il-Kbira Hal-Qormi u fic-cirkostanzi ndikati

fl-ewwel Kap ta' dan l-Att ta' Akkuza ta n-nar lill-bieb ta' barra ta' din l-istess

Illi b'ghemilu l-imsemmi akkuzat sar hati talli fl-erbgha u ghoxrin (24) ta`

Awwissu tas-sena elfejn u hdax ikkommetta reat waqt il-perjodu ta' l-ordni ta'

Martin Marco Rosso, li kiser ordni ta' 'Probation' imposta fuqu b'sentenza

tal-Qorti tal-Magistrati datata disgha (9) ta' Gunju 2011 ghal perjodu ta' sentejn li

jibda jiddekorri mid-data tas-sentenza billi ikkommetta zewg reati fl-erbgha u

ghoxrin (24) ta` Awwissu tas-sena elfejn u hdax (2011); ghalhekk jitlob li f'kaz ta'

dikjarazzjoni ta' htija fil-konfront ta' dawn ir-reati msemmija fl-ewwel u t-tieni

Magistrati sabiex din il-Qorti tittratta ma l-akkuzat ghar-reati li dwaru saret l-

ordni ta' Probation u dan skond l-artikoli 7 u 23 (1)(b) ta' l-Att dwar il-Probation

(Kap 446).

Rat l-atti kollha ta' l-proċess.

Illi meta ssejjah il-guri fl-1 ta' Dicembru, 2016 l-akkuzat fuq id-domanda tar-

Registratur ta' din il-Qorti wigeb li hu hati skont l-Att ta' Akkuza migjuba kontra

Hu nghata z-zmien biex jikkonsidra d-dikjarazzjoni tieghu izda hu

kkonferma li hu hati skont l-Att ta' Akkuza.

Illi wara din id-dikjarazzjoni l-avukati tal-akkuzat u l-avukati tal-prosekuzzjoni

ttraw dan il-kaz ghal l-uniku punt li kien ghad fadal u cioe' l-piena li din il-Qorti

ghandha teroga lill-akkuzat.

Illi preliminarjament ghandu jigi rilevat li l-akkuzat kien tressaq il-Qorti taht

arrest fis-26 ta' Awwissu, 2011.

Fis-seduta tad-19 ta' Ottubru, 2011 gie

vverbalizzat is-segwenti:

"L-imputat f'dan l-istadju qed jitlob li jkun jista' jkellem lill-Ufficjal Prosekutur

biex ighinu fl-investigazzjoni ta' dan il-kaz.

l-Ufficjal Prosekutur jitlob lill-Qorti awtorizzazzjoni biex ikun jista' jkellem lill-

Il-Qorti tawtorizza lill-Ufficjal Prosekutur biex ikellem lill-imputat."

Wiehed kien jistenna li l-Ufficjal Prosekutur isejjah lill-imputat.

L-Ufficjal

Prosekutur zgur ma kellhux ikollu problema dwar dan ghaliex l-imputat baqa'

taht arrest preventiv sal-gurnata tat-28 ta' Mejju, 2012.

L-Ufficjal Prosekutur

spicca li matul il-kors kollu tal-kompilazzjoni qatt ma kellmu.

L-Att ta' Akkuza

gie pprezentat fir-Registru ta' din il-Qorti fit-28 ta' Gunju, 2012 u sa dak in-nhar l-

Ufficjal Prosekutur qatt ma kellem lill-akkuzat.

Jirrizulta li dak l-inkontru sar fil-

gurnata tal-15 ta' Novembru, 2016 mal-Ispettur James Alsford u fit-18 ta'

Novembru, 2016 meta l-akkuzat irilaxxa stqarrija taht gurament lill-Magistrat tal-

Dan il-fattur ser jittiehed in konsiderazzjoni fl-erogazzjoni tal-piena.

Illi it-tieni Kap ta' Akkuza jirrigwarda l-hsara li sar min-nar li qabbad l-akkuzat

fil-fond hawn fuq imsemmi.

Illi mid-dokument li jinsab a folio 147 tal-process

jirrizulta li Saviour Coutts: kien assikurat mas-socjeta' Gasan Mamo Insurance

Limited ghal hsarat li setghu jigru fil-fond fejn kienet tghix il-familja Coutts:.

Fil-

fatt is-socjeta' msemmija hallset lill-assikurat taghha s-somma ta' €2,523.98.

Konsegwenza ta' dan il-pagament is-socjeta' assikuratrici giet surrogata fid-

drittijiet tal-assikurat taghha.

Mill-atti precesswali jirrizulta li l-akkuzat hallas

dak kollu dovut lis-socjeta' assikuratrici.

Fil-fatt fil-5 ta' Dicembru, 2016 is-

socjeta' Gasan Mamo Insurance Limited ipprezentat nota fejn iddikjarat li hi

thallset ghas-saldu tal-pretensjonijiet taghha u ma ghandha ebda pretensjoni

Illi ghalhekk, jonqos li din il-Qorti tghaddi biex teroga l-piena li haqqu l-akkuzat.

Ghandu jinghad mill-ewwel li l-akkuzat ammetta l-akkuzi kollha migjuba kontra

tieghu fil-bidu tal-guri fl-1 ta' Dicembru, 2016.

Dan qed jinghad ghaliex l-

akkuzat permezz tal-avukati tieghu pprezenta nota fil-25 ta' Novembru, 2016 fejn

ezebixxa kopji ta' hames sentenzi moghtija minn din il-Qorti.

Illi ghandu jigi rilevat is-segwenti.

Meta l-Avukat Generali pprezenta l-Att ta'

Akkuza l-piena fil-minima skont l-artikolu 316(a) tal-Kodici Kriminali kienet ta'

disa' snin.

Dan l-artikolu partikolari kien gie emendat bl-Att numru XXIV tas-

sena 2014 fejn il-piena minima giet imnaqqsa ghal perjodu ta' sitt snin

Il-massimu baqa' l-istess - tnax il-sena.

Ghalhekk, din il-Qorti trid

timxi fuq il-parametri tal-piena l-aktar favorevoli lill-akkuzat u cioe' l-piena tista'

tvarja minn minimu ta' sitt snin sa massimu ta' tnax il-sena.

Illi fl-erogazzjoni tal-piena apparti dak li nghad aktar 'il fuq ghandu jittiehed in

konsiderazzjoni l-fatt li dak iz-zmien l-akkuzat kellhu problemi serji ta' droga li

llum irnexxilu jeghleb.

Illi, fil-qosor, l-abbli avukati difensuri fit-trattazzjoni taghhom indikaw li s-

sentenzi li gew ezebiti u il-kaz in ezami ghandhom hafna punti ta' xebh.

naha tal-Prosekuzzjoni t-tezi hi li minhabba l-fatt li l-akkuzat ammetta l-akkuzi

skont l-Att ta' Akkuza, is-sentenzi in ezami ma ghandhomx x'jaqsmu.

Illi hu car li l-fatti specie ta' dawk il-hames sentenzi ezebiti huma differenti ghal

xulxin kif ukoll huma differenti ghal kaz in ezami u din il-Qorti mhux ser

Illi ghal finijiet tal-akkuzat hu mportanti jekk din il-Qorti tista' tapplika l-benficcji

ta' l-artikolu 21 tal-Kodici Kriminali favur tieghu.

Din il-Qorti hi tal-fehma li l-

fatt li akkuzat wera li ried ighin lill-pulizija fi stadju bikri tal-kompilazzjoni hi

raguni specjali ghall-applikazzjoni ta' dan l-artikolu.

Il-fatt li hu ighin ftit tal-

gimghat ilu ma jistax jittiehed kontra l-akkuzat.

Min kif jemergu l-fatti, il-htija

ghal dan id-dewmin hu tal-ufficjal prosekutur, tenut kont li l-akkuzat ghamel

Zewg punti ohra, huma li l-akkuzat ammetta l-

htija tieghu u b'hekk ma kienx hemm il-htiega li tissejjah gurija u il-fatt li hu

hallas id-danni li hu ghamel qabel il-pronunzjament ta' din is-sentenza.

rilevat li t-tieni Kap ta' Akkuza hu kompriz u involut fl-ewwel Kap ta' Akkuza.

Kapi ta' Akkuza migjuba kontra tieghu.

Rat l-artikoli 21, 316(a), 31 u 325(1)(a)

tal-Kodici Kriminali u tikkundannah ghal piena ta' erba' snin u sitt xhur

Il-perjodu tal-arrest preventiv ghandu jitnaqqas minn tali piena.

Dwar it-tielet Kap ta' Akkuza, wara li rat l-artikoli 7 u 23(1)(b) tal-Kapitolu 446

tal-Ligijiet ta' Malta tordna li l-hati Martin Marco Rosso jintbaghat

quddiem il-Qorti tal-Magistrati biex jigi gudikat fuq il-fatt tal-ksur ta' l-Ordni ta'

Probation mahrug favur tieghu minn dik l-istess Qorti b'sentenza tad-9 ta' Gunju,

Fl-ahhar nett, rat l-artikolu 533 tal-Kodici Kriminali u tikkundanna lil Martin

Marco Rosso ghal hlas ta' elf u disghajn ewro u sebghin centezmu

(€1090.70) spejjez inkorsi fil-hatra ta' periti.

Tordna li jekk dawn l-ispejjez ma

jithallsuhx fi zmien sittin (60) gurnata mil-lum, jigu konvertiti f'terminu ta'

prigunerija skont il-ligi.

(ft) Antonio Middleton Busuttil Risiott Brian Spiteri Antignolo Deputat Registratur Vera Johnston


QORTI TAL-MAGISTRATI (MALTA) BHALA QORTI TA' GUDIKATURA KRIMINALI

Il-Pulizija vs Paul Camilleri Cassar

Seduta Distrett Ix-Xgħajra Illum 14 ta' Dicembru, 2016 Il-Qorti, Rat l-imputazzjonijiet migjuba kontra l-imputat Paul Camilleri Cassar detentur tal- karta tal-identita' bin-numru 36773 (M) billi huwa akkuzat talli b'diversi atti maghmulin minnu wkoll jekk fi zminijiet differenti li jiksru l-istess disposizzjonijiet tal-Ligi, nhar is-27 ta' Mejju 2015 ghall-habta ta' 11.15am kif ukoll fil-jiem ta' qabel, bhala persuna responsabbli mill- istabbiliment Cadena Snack Bar, Triq il-Merkanti, Il-Fontana:

Qieghed imwejjed jew ghamara ohra fuq barra ta' stabbiliment turistiku minghajr licenzja mahruga ghal daqshekk mill-awtorita'. jhares xi wahda mid-disposizzjonijiet tal-Att dwar Servizzi tal-Ivjaggar u tat-Turizmu ghal Malta jew xi kondizzjoni, restrizzjoni jew limitazzjoni ohra li ghaliha tkun suggetta l- licenzja.

Il-Qorti giet gentilment mitluba sabiex f'kaz ta' htija, minbarra l-piena moghtija, tordna wkoll li titnehha l-kawza tar-reat u li jregga lura kull

haga li tkun saret minghajr il-licenzja jew li jhares il-kundizzjonijiet imposti fuq il-licenzja.

KONSIDERAZZJONIJIET LEGALI

Regolamenti 15(1) tal-Avviż Legali 409.08 (AL 128 tas-sena 2002).

(1) Mingħajr preġudizzju għal kull regolamenti oħra applikabbli, ħadd m'għandu jqiegħed imwejjed jew għamara oħra fuq barra xi stabbiliment turistiku, jekk qabel ma tkunx inħarġitlu liċenzja mill-awtorita':

Iżda l-ksur ta' xi kondizzjoni ta' liċenza li għandha x'taqsam mat-tqegħid ta' mwejjed, siġġijiet jew affarijiet oħra jew partijiet minnhom minn detentur ta' liċenza jew minn xi persuna oħra jew minn xi aġenti li jaġixxu bl-awtorità tad- detentur f 'xi spazju msemmi , għandu wkoll , għall- finijiet ta' dawn ir- regolamenti, jikkostitwixxi reat kontra dawn ir-regolamenti:

Artikolu 43 tal-Kap 409

(1) Kull min -

(a) mingħajr ma jkollu liċenza, imexxi xi attività turistika jew jippermetti li xi attività turistika titmexxa minn jew fi proprjetà li tagħha jkun is-sid jew koproprjetarju jew li minnha jew fiha jkun seta' mexxa dik l-attività li kieku kellu liċenza valida;

(b) meta jkollu liċenza, jonqos li jħares xi waħda mid-disposizzjonijiet ta' dan l- Att jew xi kondizzjoni, restrizzjoni jew limitazzjoni oħra li għaliha tkun suġġetta l-liċenza;

ikun ħati ta' reat u għandu, meta jinsab ħati, jeħel multa ta' mhux anqas minn elf u mija u erbgħa u sittin euro u disgħa u sittin ċenteżmu (1,164.69) u mhux aktar minn tlieta u għoxrin elf u mitejn u tlieta u disgħin euro u tlieta u sebgħin ċenteżmu (23,293.73), u f'kaz ta' reat taħt il-paragrafu (b), jew dwar reat taħt il-paragrafu (ċ), jekk il-ħati jibqa' għaddej bir-reat għal aktar minn tliet

xhur, ukoll għal priġunerija għal żmien ta' mhux anqas minn tliet xhur u mhux aktar minn tliet snin.'

Il-Qorti rat li l-Prosekuzzjoni harget żewġ imputazzjonijiet fl-istess ċitazzjoni.

L-ewwel imputazzjoni hija li l-imputat kien qed taġixxi bla liċenzja meta poġġa imwejjed barra l-istabbiliment tieghu.

Din hija imputazzjoni li hija indipendenti mit-tieni waħda.

Din l-imputazzjoni tirrigwarda l-ksur ta' l-artikolu 15(1) tal-Avviż Legali 128 tas-sena 2002.

Fil-fatt it-tieni imputazzjoni qed tgħid li l-imputat kellu permess li jopera stabbiliment izda kiser xi wahda mill-kundizzjonijiet tal-istess permess.

Din it-tieni imputazzjoni mhix li l-imputat ma kellux liċenzja biex jopera l-istabiliment iżda li kellu liċenza iżda mar oltre u hareg l-imwejjed barra l-istabbiliment.

Hawnhekk ir-reat huwa differenti minn dak ikkontemplat fir-regolament 15(1) tal-Avviż Legali 409.08 u japplika l- artikolu 43(1)(b) tal-Kap 409.

Għalhekk il-Qorti tinnota li ż-żewġ imputazzjonijiet setgħu jingħataw it- tnejn, u jekk hemm il-ħtieġa jkun applikat l-artikolu 17(f) tal-Kap 9.

Eżami tal-Fatti

Il-Qorti semgħet lix-xhieda minn fuq il-pedana u fil-fehma tagħha jirriżulta kemm li l-imwejjed barra l-istabiliment Cadena huma oltre l- kundizzjonijiet mogħtija fil-liċenzja kif ukoll li barra l-istabiliment inhargu minghajr il-permess tal-awtorita'.

L-imputat naqas li jipprovdi lill-Awtorita' dawn id-dokumenti li huma rekwiziti biex tinhareg licenzja halli jkollu l-imwejjed u s-siggijiet barra l-istabiliment.

Ghalhekk il-Qorti wara li rat l-artikoli tal-ligi u cioe` l-artikoli 43(1)(b) u 43(1)(2) tal-Kap.

409 tal-Ligijiet ta' Malta u regolament 15(1) tal- Legislazzjoni Sussidjarja 409.08, ssib lill-imputat Paul Camilleri Cassar hati tal- akkuzi u tikkundannah multa komplessiva ta' elf u erba` mitt Ewro (€1,400).

Inoltre, il-Qorti qiegħda tapplika d-disposizzjonijiet tas-subartikolu 377(5) tal-Kodici Kriminali sabiex tassigura li Paul Camilleri Cassar jregga lura kull haga li saret minghajr il-licenzja u li jhares il-kundizzjonijiet impost fil- licenzja u għalhekk qegħda tordna lill-ħati sabiex fi zmien xahar millum, a spejjez tiegħu, ineħħi dak li kkawza r-reat.

Il-ħati huwa mwissi li taħt l-istess Lig i jekk huwa jonqos milli jwettaq u jħares din l-ordni fiz -z mien stabbilit lilu :

(a)hu jkun jista' jigi misjub ħati ta' reat u jeħel, meta jinsab ħati, ammenda ta' mhux inqas minn erba' euro u sitta u sittin c entez mu (4.66) u mhux izjed minn tlieta u għoxrin euro u disgħa u għoxrin c entez mu (23.29) għal kull gurnata li matulha jkompli n-nuqqas wara li jgħaddi l-imsemmi zmien;

(b)il-qorti għandha tawtorizza lill-Pulizija biex tneħħi l-inkonvenjent li għalih ikun jirriferixxi r-reat għas-spejjez tal-ħati, f'liema kaz il-ħati jista' jigi mgiegħel iħallas l-ispiza b'mandat maħrug mill-istess qorti.


FIT - TRIBUNAL GHAL TALBIET ZGHAR

Seduta ta' nhar l-Erbgha, 14 ta' Dicembru 2016

Ra l-avviz fl-ismijiet premessi pprezentat fis-16 ta' Gunju 2016 fejn is-socjeta'

Illi l-intimata kienet impjegata mas-socjeta' attrici u itterminat l-impjieg taghha

minghajr ma hadmet il-perjodu stipulat fil-ligi wara l-avviz ta' terminazzjoni taghha, u

lanqas ma hallset l-ammont ta' elf, hames mija u sitta w ghoxrin Euro u sitta w erbghin

centezmu (€1,526.46) dovut skond il-ligi, u dan ghad li giet interpellata biex thallas dan l-

Illi s-socjeta' attrici talbet lil dan it-Tribunal ghalhekk sabiex jikkundanna lll-

konvenuta thallas lis-socjeta' attrici l-ammont ta' elf, hames mija u sitta w ghoxrin Euro

u sitta w erbghin centezmu (€1,526.46) ghar-ragunijiet fuq imsemmija.

Bl-ispejjez, inkluzi dawk ta' l-ittra ufficcjali tal-11 ta' Frar 2016 kontra l-intimata,

li giet ingunta in subizzjoni.

Illi l-konvenuta, debitament notifikata, prezentat risposta fit-12 ta' Settembru

Ra n-nota prezentata fil-11 t'Ottubru 2016;

Ra l-verbal tas-seduta ta' l-24 ta' Novembru 2016 fejn l-avukati difensuri tal-partijiet

qablu illi t-Tribunal jghaddi ghas-sentenza a bazi tas-segwenti:

Id-difensuri tal-partijiet qeghdin jaqblu li tinghata sentenza fis-sens segwenti:

1) Illi l-konvenuta tigi kkundannata thallas s-sorte minghajr imghax f'hames pagamenti ugwali mensili li jibdew mill-15 ta' Dicembru, 2016; b'dan illi jekk il- konvenuta tonqos milli thallas skadenza wahda titlef il-beneficcju tat-terminu u l- ammont jew bilanc minnu ikun dovut minnufih.

2) Illi l-konvenuta thallas l-ispejjez tal-attrici ad eccezzjoni tad-drittijiet professjonali.

Illi wara dan il-verbal, il-partijiet iddikjaraw li ma kellhomx aktar provi xi jressqu, u l- kawza giet differita ghas-sentenza ghal-lum.

Ikkunsidra;

Illi kif ġie dikjarat mill-qrati nostrani, "it-transazzjoni għandha żewġ elementi partikulari

li jikkaratterizzawha u jiddistingwuha mill-kuntratti l-oħra; l-ewwel wieħed hu d-dubju, li

minnu jridu joħorġu l-partijiet billi jirriżolvuh huma stess minflok iħallu d-deċiżjoni fuqu

għall-Qorti; it-tieni hu dak li l-prattiċi jsejħu l-"hinc inde remissum", ċjoѐ il-konċessjoni

jew sagrifiċċju reċiproku" (Kollez.

It-transazzjoni "għandha l-effett ta'

sentenza li tgħaddi f'ġudikat u għalhekk it-tranzazzjoni hi parifikata għal sentenza

(Kollez.

Illi permezz tal-verbal fuq imsemmi, il-partjiet ghazlu li minflok jifformalizzaw it-

tranzazzjoni permezz ta' ftehim bejniethom, tigi formalizzata permezz tas-sentenza ta'

It-Tribunal, kunsidrat il-qbil li hemm bejn il-partijiet, ma jistax hlief

jifformalizza l-ftehim milhuq bejniethom, u ma jista' jnaqqas jew izid xejn minnu.

Ghal dawn il-motivi, it-Tribunal jaqta' u jiddeciedi billi jilqa' t-talba tas-socjeta'

attrici, u dan billi jikkundanna lill-konvenuta thallas lis-socjeta' attrici s-somma ta'

elf, hames mija u sitta w ghoxrin Euro u sitta w erbghin centezmu (€1,526.46), li

ghandhom jithallsu f'hames pagamenti ugwali mensili ta' tliet mija u hames Euro u

fil-hmistax (15)-il jum ta' kull xahar, bl-ewwel pagament ikun fil-15 ta' Dicembru

Ghal din is-somma jew kull bilanc talvolta dovut, ma jiddekorrix imghax.

Jekk madankollu l-konvenuta tonqos milli thallas skadenza wahda, titlef il-

beneficcju tat-terminu, u l-bilanc isir dovut minnufih.

Kwantu ghall-ispejjez, il-

konvenuta ghandha thallas l-ispejjez hekk kif mitluba mis-socjeta' attrici; hlief

ghad-drittijiet professjonali, fejn kull parti ghandha thallas lill-konsulent legali