QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR.

Seduta ta' nhar il-Gimgha, 14 ta' Dicembru, 2018

Raymond BELHAJ u martu Catherine Abela Cuschieri f'isimhom proprju u l-istess Raymond Abela Cuschieri bħala direttur għan-nom u in rappreżentanza tas-soċjetà kummerċjali Umbrella Company Limited (C – 36326) v. Frank WALLIS f'ismu proprju u għan-nom u in rappreżentanza tas- soċjetà kummerċjali A.G. Ventures Limited (C – 17492)

Dan huwa appell imressaq mill-intimat Frank Zurgani, fil-kwalità

tiegħu fuq imsemmija, minn sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti

Ċivili fis-6 ta' Novembru, 2013, li biha u għar-raġunijiet hemm

imsemmija, ċaħdet l-eċċezzjonijiet imqajma mill-istess intimat proprio u

nomine u għaddiet biex tilqa' t-talbiet attriċi;

Bis-saħħa ta' dik is-sentenza, l-ewwel Qorti qatgħetha li:

"in vista tal-premess, filwaqt li tiddikjara li hi sodisfatta li r- rikorrenti ipprovaw il-każ tagħhom skont il-liġi, tirrespinġi r- risposti tal-intimati u allura takkolji l-istess talbiet tar-rikorrenti u konsegwentement: "11.1.

Tiddikjara li l-intimati fuq riferiti għandhom jirrifondu lir- rikorrenti l-ħlasijiet minnhom effettwati lill-intimati; "11.2.

Tillikwida s-somma hekk dovuta kif indikat fil-paragrafu preċedenti mill-intimati lir-rikorrenti fl-ammont ta' ħamsa u sebgħin elf, erba' mija u sebgħa u sittin Ewro u sitta u sittin ċenteżmu, (€75,467.66); "11.3.

Tikkundanna lill-intimati in solidum biex iħallsu lir-rikorrenti s-somma hekk likwidata fil-paragrafu preċedenti; "11.4.

Tiddikjara wkoll li l-intimati huma responsabbli għad-danni sofferti mir-rikorrenti riżultat tal-fatt li l-"bar" de quo ma nfetaħx minħabba l-aġir tal-intimati; "11.5.

Tillikwida s-somma hekk dovuta lir-rikorrenti mill-intimati in solidum fl-ammont ta' tnejn u sittin elf, sitt mija u tmien Ewro u sitta u tletin ċenteżmu, (€62,608.36); "11.6.

Tikkundanna lill-istess intimati biex in solidum iħallsu l- ammont hekk likwidat lill-istess rikorrenti; "11.7.

Bl-ispejjeż kif dedotti fir-rikors ġuramentat promotur u bl- imgħaxijiet skont il-liġi mis-26 ta' Mejju, 2006, sad-data tal- effettiv pagament kontra l-istess intimati fuq indikati.;

"1.1 Illi r-rikorrenti Raymond u Catherine Abela Cuschieri intendew jiftħu stabbiliment kummerċjali fi Triq il-Mazzola, Ħal Lija, liema stabbiliment kellu jiġi operat mis-soċjetà Umbrella Company Limited kostitwita appożitament għal dan l-iskop;

Dik il-Qorti waslet għad-deċiżjoni tagħha billi ikkunsidrat li:

ta' Jannar u

Illi r-rikorrenti ħallsu wkoll l-permessi u liċenzji relattivi fuq

Illi ż-żewġ kirjiet fuq indikati saru permezz ta' żewġ (2) l-5

Illi għalhekk ir-rikorrenti indikati fil-paragrafu preċedenti "1.2 krew il-fond Sounds fl-imsemmija Triq il-Mazzola, In-Naxxar, mingħand Paul u Josephine konjuġi Shields, flimkien m'appartament adjaċenti, Flat 1, Mayfair Flats, fl-istess triq, li kellu jservi ta' store; "1.3 l-11 skritturi privati rispettivament datati t'Awwissu, it-tnejn tal-2005, (ara fol 6 u 10); "1.4 il-ħanut de quo; "1.5 Illi di piu`, ir-rikorrenti inkorrew spejjeż inġenti biex jirristrutturaw u jabbellixxu l-imsemmi ħanut, liema xogħlijiet ġew fdati f'idejn Island Turnkey Company Limited; "1.6 Illi l-ħlas għall-istess xogħlijiet strutturali u t'abbellimenti ammonta għal wieħed u għoxrin elf, mitejn u sitta u tmenin Lira Maltin, (LM21,286.00), li tħallsu mir-rikorrenti lill-istess soċjetà appaltatriċi; Illi r-rikorrenti ingaġġaw lill-intimat biex jipprokura l-mobbli, "1.7 oġġetti u servizzi neċessarji biex il-ħanut jew "bar" ikun jista' jinfetaħ għall-pubbliku; "1.8 Illi għal dan il-għan, maż-żmien ir-rikorrenti ħallsu lill- intimat l-ammont ta' tlieta u tletin elf, tmien mija u tnejn u erbgħin Lira Maltin, (LM33,842.00), f'diversi pagamenti; "1.9 Illi l-intimat pero` ma eżegwiex l-inkarigu tiegħu in bona

fede stante li r-rikorrenti ma ġewx suppliti b'dak pattwit u li għalih

kienu ħallsu;

"1.10 Illi għalhekk l-intimat hu obbligat li jrodd lura l-imsemmija

flus lilu mogħtija;

"1.11 Illi konsegwenza

il-"bar"

baqa' ma nfetaħx u b'hekk ir-rikorrenti sofrew danni oħra inġenti

Ħlasijiet ta' liċenzji u permessi;

Ħlasijiet ta' kirjiet;

Ħlasijiet ta' xogħlijiet strutturali u t'abbellimenti;

uffiċċjali datata s-26

ta' Mejju, 2006, hu xorta baqa'

inadempjenti;

Illi għalhekk ir-rikorrenti kienu kostretti jaderixxu din il-qorti

biex l-intimat ikollu opportunità iwieġeb għas-segwenti talbiet lil

din il-qorti li prevja kull dikjarazzjoni oħra:

tal-inadempjenza

jekk

li mhux ċar

rikors ġuramentat

Illi preliminarjament,

Tiddikjara li l-intimat jew min minnhom jirrifondu lir- rikorrenti l-ħlasijiet lilu effettwati kif hemm deskritt; "1.13.2.

Tillikwida s-somma dovuta mill-intimati lir-rikorrenti; "1.13.3.

Tikkundanna lill-intimati jew min minnhom biex iħallsu s- somma hekk likwidata lir-rikorrenti; "1.13.4.

Tiddikjara jew min minnhom huma l-intimati responsabbli għad-danni sofferti mir-rikorrenti riżultat tal-fatt li l- "bar" de quo ma nfetaħx minħabba fl-aġir tal-istess intimati; "1.13.5.

Tillikwida s-somma li l-intimati għandhom iħallsu lir- rikorrenti għal dan ta' periti nominandi; "1.13.6.

Tikkundanna lill-intimati jew min minnhom biex iħallsu s- somma hekk likwidata lir-rikorrenti; "1.13.7.

Bl-ispejjeż kif dedotti promotur kontra l-intimati; "2.0.

Rat ir-risposta ġuramentata datata s-26 ta' Jannar, 2007, li permezz tagħha l-intimati wieġbu sintetikament is-segwenti: talbiet huma "2.1. insostenibbli stante it-talba hijiex għall- likwidazzjoni jew rifużjoni, u jekk hi ta' rifusjoni, kemm hu l- ammont mitlub; "2.2.

Illi peress li l-intimat Frank Zurgani qatt ma nnegozja personalment mar-rikorrenti, għandu jiġi liberat mill-osservanza tal-ġudizzju; "2.3.

Illi t-talba għal rifusjoni ta' flus imħallsa hi infondata u għandha tiġi respinta bl-ispejjeż; "2.4.

Illi t-talba li l-intimat ikkawża danni lir-rikorrenti hi wkoll

infondata peress li x-xogħol ordnat mir-rikorrenti tlesta u l-

istabbiliment kien fi stat li jiftaħ għax-xogħol;

Illi l-ammont allegatament imħallas lill-intimat mir-rikorrenti

hu eżagerat;

Salv eċċezzjonijiet oħra;

Rat id-digriet ta' din il-qorti diversament preseduta datat it-8

ta' Marzu, 2007, li permezz tiegħu innominat il-perit legali hemm

indikata, (ara fol 46 u 47);

Rat ir-relazzjoni peritali datata l-20 ta' Frar, 2012, (ara fol

514), flimkien mar-risposti in eskussjoni tal-istess perit legali

datati t-28 ta' Novembru, 2012, (ara fol 547), u dawk datati t-30

t'Ottubru, 2012, (ara fol 552);

Illi għalhekk krew

Rat l-ordni t'assenjazzjoni datat l-10 ta' Jannar, 2013, li permezz tiegħu din il-proċedura ġiet assenjata lil din il-qorti kif issa preseduta, (ara fol 559); "6.

Eżaminat id-dokumenti kollha esebiti; "7.

Rat ix-xhieda kollha mismugħa fl-atti; "8.

Semgħet it-trattazzjoni orali tal-abbli rappreżentanti legali tal- partijiet; "Ikkunsidrat: "9.0.

Illi fir-relazzjoni tagħha l-perit legali nominata irrelatat sintetikament is-segwenti: "9.1.

Illi r-rikorrenti kellhom il-ħsieb jiġġestixxu "bar" f'Buġibba fl- indirizz fuq indikat bl-isem ta' "Sounds", (ara paragrafi numru wieħed punt wieħed (1.1) u wieħed punt tnejn, (1.2), aktar qabel; indikat ukoll iż-żewġ "9.2. preċedentement, (ara paragrafu wieħed punt tlieta, (1.3) aktar qabel); "9.3.

Illi jirriżulta li r-rikorrenti ħallsu wkoll il-permessi u liċenzji relattivi; "9.4.

Illi l-ħanut inkera għall-prezz ta' tlett elef Lira Maltin, (LM3,000.00), (ara fol 6), oltre l-kera ta' għaxar Liri Maltin, (LM10.00), kuljum għall-ewwel sentejn, li tiżdied b'Lira Maltija, (LM1.00), kuljum fit-tielet (3) sena u terġa' tiżdied b'Lira Maltija kuljum (LM1.00), fir-raba' sena, (ara fol 7); "9.5.

Illi r-rikorrenti sussegwentement ħallew f'idejn in-neputi tagħhom Simon Mirpuri biex iqabbad in-nies hu; "9.6.

Illi l-imsemmi Mirpuri qabbad lil Island Turnkey Projects biex ilesti l-"bar" u l-appartament ta' miegħu, (ara paragrafu numru wieħed punt tnejn, (1.2), aktar qabel; "9.7.

Illi sussegwentement l-istess Mirpuri inkariga lill-intimat biex jiddisinja in-night club, jalloka l-"bar" u jipprovdi l-affarijiet l- oħra kollha anċillari kif indikat fir-relazzjoni peritali de quo, (ara fol 536);

Illi r-rikorrenti anke rreġistraw kumpanija bl-isem ta'

Umbrella Company Limited bil-għan li jiġġestixxu l-istabbiliment

Illi r-rikorrenti ħallsu diversi fornimenti perjodikament;

Illi tenut kont tas-suespost il-perit legali in diżamina

irrilevat is-segwenti:

Illi r-relazzjoni kontrattwali li żviluppat bejn il-kontendenti

hi obbligazzjoni di fare;

Illi hawn l-intimat kien obbligat jespleta l-inkarigu lilu

mogħti b'diliġenza u li l-piż biex jipprova li hu effettivament

għamel dan kien jinkombi fuqu;

Illi kif ritenut fil-każ riprodott a Vol.

Illi di piu`, għalkemm imprenditur hu tenut jiġġestixxi l- kuntratt kif jidhirlu, pero` xorta għandu jeżegwieh;

fejn m'hemmx dawn

"U l-esekuzzjoni għandha ssir skont l-intenzjoni tal-partijiet, (Ohayon vs Shead, Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, datata d-9 t'Ottubru, 2003);

il-patti espressi,

Illi rigward id-danni globali sofferti mir-rikorrenti għall- ħsarat minnhom sofferti u kif rikjamati minnhom fir-rikors promotur, l-istess perit legali wasslet għall-konklużjoni li għar- raġunijiet minnha espressi fir-relazzjoni tagħha, l-ammont globali minnhom soffert jammonta għal mija u tmienja u tletin elf, u erbgħa u sebgħin Ewro u wieħed u disgħin ċenteżmu, (€138,074.91); "Ikkonsidrat: "10.

Illi din il-qorti, anke tenut kont tad-domandi in eskussjoni fuq (4) aktar qabel), riferiti, m'għandhiex raġunijiet għaliex m'għandhiex tagħmel tagħha l- istess konklużjonijiet peritali hemm riferiti, (ara fol 543);

(ara paragrafu numru erbgħa

L-intimat proprio u nomine appella minn dik is-sentenza b'Rikors

tal-Appell imressaq fis-26 ta' Novembru, 2013, u li bis-saħħa tiegħu u

għar-raġunijiet hemm imfissra, talab li din il-Qorti jogħġobha (a) issib ma

tiswiex is-sentenza appellata billi ngħatat mill-ewwel Qorti bla ma tat l-

ebda raġuni motivata għaliex kienet qiegħda tilqa' għal kollox il-fehmiet

tar-rapport peritali, u b'hekk tħassarha u terġa' tibgħat l-atti tal-kawża

lura lill-ewwel Qorti biex tqisha mill-ġdid; (b) jew, f'każ li ma ssibx li

għandha tilqa' l-ewwel aggravju tiegħu, din il-Qorti ssib li l-intimat Frank

Zurgani f'ismu proprju ma kien imdaħħal qatt f'negozju mal-atturi

appellati u b'hekk teħilsu mill-ħarsien tal-ġudizzju; (ċ) li, f'każ li ma

jintlaqgħux l-ewwel żewġ aggravji tiegħu, li din il-Qorti tħassar is-

sentenza appellata billi l-appellanti ma kinux responsabbli jirrifondu l-

ebda somma lill-atturi appellati ladarba l-fornituri mitluba mill-appellanti

saru u x-xogħlijiet imqabbdin minnhom saru wkoll kif mitlub; (d) li, f'każ li

ma jintlaqgħux l-ewwel żewġ aggravji tiegħu, li din il-Qorti tħassar is-

sentenza appellata billi l-appellati ma ġarrbux danni minħabba fih bin-

nuqqas ta' ftuħ tal-ħanut; (e) li, f'każ li ma jintlaqgħux l-ewwel żewġ

aggravji tiegħu, li din il-Qorti tħassar is-sentenza appellata billi l-

appellant ma kellu jħallas l-ebda danni lill-atturi appellati; u (f) billi tibdel

is-sentenza appellata fejn ikkundannatu jħallas l-ispejjeż tal-kawża u

wkoll fejn rabtitu jħallas l-imgħaxijiet fuq is-somom likwidati, billi jekk

hemm xi mgħax x'jitħallas, dan kellu jibda għaddej biss mid-data tas-

B'Risposta tal-Appell imressqa minnhom fis-27 ta' Jannar, 2014,

l-atturi appellati warrbu l-aggravji kollha tal-appellanti u, għar-raġunijiet li

jsemmu fih, qalu li l-appell ma jmissux jintlaqa' u li s-sentenza appellata

hija tajba u jmissha tkun konfermata bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-

Semgħet it-trattazzjoni tal-avukati tal-partijiet;

Rat l-atti kollha tal-kawża;

Rat id-degriet tagħha tat-2 ta' Ottubru, 2018, li bih ħalliet il-kawża

għal-lum għas-sentenza;

Ikkunsidrat:

Illi l-azzjoni mibdija mill-atturi appellati kienet tirrigwarda proġett li

kellhom biex jiftħu stabbiliment kummerċjali ('bar' jew 'internet café')

f'Buġibba.

B'dan il-ħsieb, f'Jannar tal-20051 huma krew post li kien

jintuża bħala stabbiliment kummerċjali liċenzjat u kif ukoll appartament

żgħir ta' ħdejh bil-ħsieb li jintuża bħala 'store' għall-istabbiliment2.

Minbarra dan, f'Mejju ta' dik is-sena, huma fetħu kumpannija – il-

kumpannija attriċi appellata Umbrella Co Limited3 – biex tkun tista'

tmexxi l-istabbiliment ladarba jinfetaħ.

Wara li qabbdu kumpannija biex

tagħmel xogħlijiet ta' titjib fl-istabbiliment, l-atturi appellati qabbdu lill-

intimat appellanti biex jieħu ħsieb jara li jinxtraw l-għamara, t-tagħmir u

jinkisbu s-servizzi meħtieġa ħalli l-post ikun jista' jinfetaħ bħala 'bar' jew

Il-proġett baqa' ma seħħx u l-ħanut baqa' ma nfetaħx u

f'Novembru ta' dik is-sena l-atturi taw iċ-ċwievet tal-post lura lil sidu bil-

L-atturi appellati jgħidu li dan ġara għax l-intimat appellant

naqas milli jwettaq dak li ntrabat magħhom li jagħmel.

Għalhekk, fetħu

l-kawża biex il-Qorti ssib li l-intimat naqas milli jwettaq dak li qabbduh

jagħmel u biex tordnalu jroddilhom lura l-ħlasijiet li tawh biex jikseb it- 1 Dok "A", f'paġġ.

6 – 9 tal-proċess 2 Dok "B", f'paġġ.

10 – 2 tal-proċess 3 Dok "ICI", f'paġġ.

268 sa 278 tal-proċess 4 Xhieda ta' Paul Fenech Pace, f'paġ.

193 tal-proċess

tagħmir u wkoll biex jagħmel tajjeb għad-danni li jgħidu li ġarrbu

minħabba li l-proġett ma seħħx;

Għal dik

l-azzjoni,

laqgħu billi, b'mod

preliminari, qalu li l-ewwel tliet talbiet kienu insostenibbli għaliex mhux

ċari jekk l-atturi kinux qegħdin jitolbu likwidazzjoni jew rifużjoni.

Laqgħu

wkoll billi qalu li l-intimat personalment ma kien indaħal fl-ebda negozju

mal-atturi u kellu jinħeles milli jibqa' aktar fil-kawża.

Dwar it-talba għar-

radd lura tal-flus imħallsa, l-intimati laqgħu billi qalu li kull ħaġa li l-atturi

ordnaw kienet konsenjata u kulma ntalbu jagħmlu wettquh.

Ċaħdu li

kellhom jagħmlu tajjeb għal xi danni li l-atturi qalu li ġarrbu, billi meta

huma lestew ix-xogħol li l-atturi qabbduhom jagħmlu, l-istabbiliment

seta' jiftaħ għax-xogħol u li, f'kull każ, in-nefqa li l-atturi jgħidu li kellhom

jagħmlu biex itejbu l-post hija waħda eżaġerata;

Bis-sentenza appellata, l-ewwel Qorti sabet li t-talbiet kollha tal-

atturi appellati kienu mistħoqqa u li l-ebda waħda mill-eċċezzjonijiet tal-

Għalhekk, ordnat ir-rifużjoni tan-nefqiet li l-

atturi appellati kienu ħallsu lill-intimati, illikwidat id-danni li l-appellati

wrew li ġarrbu minħabba n-nuqqas ta' twettiq min-naħa tal-appellanti, u

ordnat lill-appellanti solidalment iħallsu l-ammonti msemmija kemm

bħala rifużjoni tas-somom maħruġa u kemm bħala danni likwidati.

Ordnat ukoll li l-appellanti jħallsu l-ispejjeż tal-kawża u kif ukoll l-

imgħaxijet legali fuq is-somom imsemmija, u dan b'seħħ mis-26 ta'

Mejju, 2006 (li, skond ir-rikors promotur, hija d-data ta' ittra uffiċjali li l-

atturi appellati bagħtu lill-intimati appellanti xahrejn u nofs qabel fetħu l-

L-appellanti jressqu sitt (6) aggravji mis-sentenza appellata.

Qorti tirrileva li fit-Taqsima "Aggravji" tar-Rikors tal-Appell5, l-appellant

jgħid li jħossu aggravat bis-sentenza mogħtija fl-10 ta' Ġunju, 2013.

Dan bilfors huwa xi żball tal-kitba, għaliex ma ngħatat l-ebda sentenza

f'din il-kawża fid-data msemmija, imma waħda biss fis-6 ta' Novembru,

Fit-talbiet magħmula fir-Rikors tal-Appell6, id-data tas-sentenza

appellata hija msemmija kif kellha tkun;

L-ewwel aggravju hu li l-ewwel Qorti naqset li timmotiva r-

raġunijiet li wassluha biex tilqa' t-talbiet attriċi u tiċħad l-eċċezzjonijiet, u

qagħdet biss fuq il-verżjoni tal-perit legali.

It-tieni aggravju hu li l-ewwel

Qorti sabet lill-appellant Frank Zurgani responsabbli, meta dan ma kien

imdaħħal f'xejn f'din il-biċċa xogħol f'ismu personali.

jikkonsisti fil-fatt li l-ewwel Qorti ma messhiex tikkundanna lill-appellanti

solidalment biex jirrifondu lill-appellati xi flus maħruġa minnhom, ladarba

l-flus intużaw mill-appellanti biex iħallsu l-fornituri u x-xogħlijiet li saru fil-

post. Ir-raba' aggravju jirrigwarda s-sejbien tal-ħtija tal-appellanti għad-

danni mġarrbin mill-atturi appellati, meta ma ntweriex x'kienet ir-rabta

kawżali bejn l-imġiba tagħhom u n-nuqqas ta' ftuħ tal-'bar – café'.

5 § 2.1 f'paġ.

577 tal-proċess 6 § 8.1 f'paġ.

599 tal-proċess

ħames aggravju, marbut ma' ta' qablu, hu li ladarba l-appellanti ma

jistgħux jitqiesu responsabbli għad-danni mġarrba mill-appellati, lanqas

ma jmisshom iħallsu xi danni likwidati, u dan billi x-xogħol li l-

kumpannija appellanti tqabbdet tagħmel wettqitu u l-atturi appellati

naqsu li jieħdu dawk il-miżuri meħtieġa biex inaqqsu l-ħsara mġarrba

Bis-sitt aggravju, l-appellanti jilmintaw fuq il-kundanna għall-

ħlas tal-ispejjeż tal-kawża u l-ħlas tal-imgħaxijiet;

Il-Qorti sejra tgħaddi biex tqis l-aggravji wieħed wieħed;

Bl-ewwel aggravju tagħhom l-appellanti jgħidu li s-sentenza

mogħtija mill-ewwel Qorti ma hijiex motivata u kulma għamlet l-ewwel

Qorti kien li addottat l-verżjoni tal-perit legali maħtura minnha.

L-

appellanti jgħidu li, minħabba f'hekk, jonqos f'dik is-sentenza element

ewlieni u fundamentali – dak tal-motivazzjoni xierqa li turi kif il-qorti

waslet għall-konvinċiment tagħha – li jagħmilha ma tiswiex.

Għalhekk, l-

appellanti jitolbu li din il-Qorti tħassar is-sentenza appellata u terġa'

tibgħat l-atti tal-kawża lura lill-ewwel Qorti biex timxi skond il-liġi;

L-atturi appellati jwieġbu għal dan l-aggravju7 billi jgħidu li, mill-

kliem tas-sentenza appellata nnifisha, jidher ċar li l-ewwel Qorti għarblet

sewwa l-provi li tressqu quddiem il-perit legali mqabbad minnha,

flimkien man-noti bis-sottomissjonijiet li tressqu mill-partijiet.

Iżidu

7 §§ 7 – 10 tar-Risposta tagħhom f'paġġ.

609 – 610 tal-proċess

jgħidu li fis-sentenza appellata8 l-ewwel Qorti għamlet evalwazzjonijiet u

apprezzament ta' provi u xhieda (saħansitra dik stess mogħtija mill-perit

legali eskussa), li juru li dik il-Qorti ma qagħditx biss fuq ir-rapport tal-

perit legali imma wkoll fuq atti oħrajn li jinsabu fil-kawża.

Isostnu li dan

huwa biżżejjed biex l-aggravju tal-appellanti ma jintlaqax;

Il-Qorti tqis li dan l-aggravju jolqot b'mod radikali s-siwi tas-

sentenza appellata u jekk kemm-il darba kellu jintlaqa' din il-Qorti trid

tħassar l-istess sentenza.

Mill-mod kif jinsab imfassal l-aggravju tal-

appellanti joħroġ ċar li dawn jilmintaw min-nuqqas ta' motivazzjoni min-

naħa tal-ewwel Qorti li qalet biss li kienet qiegħda taqbel mal-fehmiet

tal-perit legali minnha maħtur u aċċettathom bħala l-fehmiet tagħha li

wassluha biex ċaħdet l-eċċezzjonijiet kollha tal-intimati appellanti u

laqgħet it-talbiet kollha tal-atturi appellati;

Il-liġi tagħmilha ċara li biex tista' tintlaqa' s-sejħa ta' nullità ta'

sentenza jeħtieġ li min jallega dan juri li sentenza bħal dik kienet

imsejsa fuq nuqqas ta' ġurisdizzjoni jew fuq in-nuqqas ta' ċitazzjoni, jew

fuq l-illeġittimità tal-persuna jew li s-sentenza mogħtija mill-ewwel qorti

tkun iddeċidiet fuq ħwejjeġ li ma ntalbux ('extra petita') jew dwar aktar

minn dak li ntalab ('ultra petita') jew li tkun milquta minn kull difett ieħor li

jippreġudika l-jedd ta' smigħ xieraq9.

Minkejja dan, u b'ħarsien tal-

prinċipju li safejn jista' jkun sentenza m'għandhiex titħassar b'mod

8 §10 tas-sentenza 9 Art.

790 tal-Kap 12

leġġer u b'ħeffa jekk kemm-il darba tista' tkun salvata10, l-eċċezzjoni

tan-nullità tas-sentenza ma tintlaqax jekk jintwera li ma tirriżultax xi

waħda miċ-ċirkostanzi li ssemmew qabel u jekk is-sentenza tkun ġusta

fis-sustanza tagħha;

Fost l-elementi li s-sentenzi għandu jkollhom għas-siwi tagħhom,

il-liġi ssemmi li l-parti operattiva ta' sentenza għandha tinkludi t-talbiet

jew l-eċċezzjonijiet li jkunu maqtugħa u kull dikjarazzjoni maħsuba biex

tkun konklussiva jew li torbot11.

Minbarra dan, il-liġi titlob ukoll li kull

sentenza tagħti r-raġunijiet li fuqhom il-qorti tkun sejset id-deċiżjoni

tagħha u ssemmi wkoll riferenza għall-proċedimenti, għat-talbiet attriċi u

l-eċċezzjonijiet tal-konvenut12;

Il-ħtieġa ta' motivazzjoni xierqa f'sentenza tqieset dejjem bħala

element kostituttiv ewlieni biex jiddetermina s-siwi ta' sentenza jew

provvediment, għaliex dan mhux biss isejjes il-parti dispożittiva tagħha,

imma jfisser lill-partijiet kif u għaliex il-Qorti tkun waslet għal dik id-

deċiżjoni.

Dan l-element tal-motivazzjoni jew raġuni f'sentenza jassumi

l-qawwa

ta' prinċipju

tal-ġustizzja naturali wkoll.

Il-motivazzjoni

f'sentenza ma titlobx li l-Qorti li tkun toqgħod issemmi b'reqqa kull

sottomissjoni jew kull prova li tkun tressqet quddiemha, iżda jkun

biżżejjed li r-raġunament magħmul minn dik il-Qorti jwassal biex jorbtu

Ċiv.

7.10.1991 fil-kawża fl-ismijiet Turner Zarb vs Manager Water Works Department (Kollez.

23 u 219 tal-Kap 12 12 Art.

218 tal-Kap 12

ma' dak li jkun intalab u dak li jkun deċiż13 u sakemm il-konklużjoni

milħuqa mill-Qorti fis-sentenza tagħha ma jkunx kontradittorju mal-

kunsiderazzjonijiet li tkun għamlet14;

L-appellanti jressqu l-aggravju tagħhom għaliex jgħidu li l-ewwel

Qorti qalet biss li kienet qiegħda tadotta l-fehmiet tal-perit legali minnha

maħtura bla ma qalet għalfejn dehrilha li kienet qiegħda tagħmel hekk.

F'każijiet bħal dawn, kien hemm drabi meta din il-Qorti qieset li ħaġa

bħal din twassal għan-nuqqas ta' ħarsien ta' dak li jitlob l-artikolu 218

fuq imsemmi u tikkostitwixxi "affront għal kull sens ta' ġustizzja" u

għaddiet biex tħassar is-sentenza15.

Madankollu, jekk minn qari ta'

sentenza jkun jidher li l-Qorti tkun għamlet stħarriġ tal-kwestjonijiet

rilevanti, imqar jekk tkun straħet ħafna fuq dak li jressqu quddiemha l-

perizji tal-esperti ġudizzjarji maħtura jew fuq il-kunsiderazzjonijet li tkun

għamlet f'sentenza oħra f'xi kawża marbuta magħha bla ma żżid xejn

aktar jew mill-anqas, dan ma jwassalx biex is-sentenza mogħtija tkun

milquta min-nullità16;

Illi fil-każ li din il-Qorti għandha quddiemha, ix-xhieda u l-provi

dokumentali kollha tressqu quddiem il-perit legali li kienet ħatret l-ewwel

Qorti u dan kollu jinsab fl-inkartament voluminuż li tressaq quddiemha u

PS 12.1.2005 fil-kawża fl-ismijiet Charmaine De Lucca vs Eugenio Gheiti et 14 App.

PS 28.4.2004 fil-kawża fl-ismijiet Agricultural Co-Operative Ltd. vs Peter car 15 App.

Ċiv.

18.5.1994 fil-kawża fl-ismijiet Meli Zammit et noe vs Mifsud Scicluna (Kollez.

Ċiv.

18.7.2017 fil-kawża fl-ismijiet Romeo Schembri D'Amico et vs John Aquilina Camoin et

li fuqu hija għamlet ir-rapport tagħha17.

Il-perizja ma kinitx waħda

teknika, u r-rapport fih ġabra tax-xhieda mogħtija mix-xhud imressqa

mill-partijiet u tal-partijiet infushom, u kif ukoll taqsima li tgħarbel ix-

xhieda mressqa.

Imbagħad hemm taqsima għall-kunsiderazzjoni tal-

punti legali mqajma mill-partijiet rispettivi u l-fehmiet tal-perit legali dwar

l-aspetti kuntrattwali

appellanti u r-riperkussjonijiet ġuridiċi li tnisslu.

b'ġabra ta' riferenzi dottrinali u ġurisprudenzjali li jsaħħu l-argumenti

Ir-rapport jagħlaq b'konklużjoni dwar x'għandu jsir mit-talbiet

attriċi;

Wara li tressaq ir-rapport tal-perit legali, l-intimati appellanti

eskutewha u hija tat it-tweġibiet tagħha għall-mistoqsijiet magħmula.

Dawn it-tweġibiet tressqu fis-sura ta' nota li tindirizza l-mistoqsijiet

waħda waħda.

L-ewwel Qorti espressament ħadet qies ta' din il-fażi tal-

eskussjoni u semmietha fis-sentenza appellata u tenniet li dawk it-

tweġibiet kienu jsaħħulha l-fehma tagħha li tilqa' l-konklużjonijiet peritali.

Il-Qorti tqis li kemm ir-rapport tal-perit legali u kif ukoll xi mistoqsijiet li

sarulha fl-eskussjoni kienu jindirizzaw kemm it-talbiet attriċi u kif ukoll xi

eċċezzjonijiet tal-intimati, b'mod partikolari dik li biha l-intimat Cachia

personalment jgħid li ma kien imdaħħal f'xejn f'din il-kwestjoni;

17 Rapport Perit Legali f'paġġ.

515 sa 543 tal-proċess

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet li saru u taċ-ċirkostanzi partikolari

ta' dan il-każ, din il-Qorti ma ssibx li s-sentenza appellata hija milquta

min-nullità minħabba l-assenza ta' motivazzjoni u għalhekk ma ssibx li l-

ewwel aggravju tal-appellanti huwa mistħoqq;

Fit-tieni aggravju l-appellant Frank Zurgani jgħid li huwa ma kien

indaħal xejn f'ismu personali fil-ħatra mogħtija mill-atturi appellati, imma

sehmu kien biss bħala direttur tal-kumpannija appellanti A.G. Ventures

Limited, li magħha biss kien sar il-ftehim.

Huwa jgħid li l-provi

dokumentali u x-xhieda mressqa saħansitra mill-atturi appellati nfushom

juru li huma kienu rabtu lill-kumpannija appellanti A.G. Ventures Limited

u li huwa personalment ma kien innegozja xejn mal-atturi jew man-

neputi tagħhom Jason Mirpuri.

Iżid jgħid li l-perit legali ma fissritx

għaliex dehrilha li kellha torbtu solidalment mal-kumpannija appellanti

meta l-provi kienu juru l-kuntrarju u lanqas jifhem kif l-ewwel Qorti

qabdet u qagħdet fuq dik il-fehma peritali meta l-atti tal-kawża juru mod

ieħor;

Għal dan l-aggravju, l-appellati jwieġbu billi jgħidu li sa minn qabel

ma tressaq ir-rapport peritali, huma kienu taw ir-raġunijiet tagħhom fin-

Nota ta' Sottomissjonijiet tagħhom18 għaliex l-intimat appellant kellu

jitqies responsabbli personalment flimkien mal-kumpannija appellanti.

Dawk ir-raġunijiet kienu msejsa fuq il-provi mressqa miż-żewġ partijiet;

18 Paġġ.

492 sa 501 tal-proċess

Il-Qorti fliet b'reqqa l-atti tal-kawża u tibda biex tgħid li l-ħatra li l-

appellati taw ma kinitx redatta f'kitba, imma saret bil-fomm.

Il-ħatra

saret f'uffiċċju tan-negozju tal-intimat appellant u l-istess intimat kien

involut f'dak li kien isir.

Il-biċċa l-kbira mill-ordnijiet li ntwera li saru

għall-armar tal-post kienu nħarġu fuq isem il-kumpannija intimata

appellanti u mhux fuq isem l-intimat proprio, u dawk il-fatturi li tressqu

maħruġa fuq isem l-istess intimat iqanqlu dubju serju dwar jekk kinux

tabilħaqq marbuta mal-appalt mogħti mill-atturi appellati.

jisħaq li ma setax ikun li hu ma jinvolvix ruħu f'dak li kien għaddej

għaliex hu kien l-uffiċjal ewlieni fil-kumpannija appellanti u ladarba l-

kumpannija mhix persuna fiżika bilfors irid ikun hemm xiħadd li jidher

għaliha u li jirrappreżentaha;

Hija regola ewlenija fid-dritt dwar l-effett tal-obbligazzjonijiet, li

wieħed jitqies li wiegħed jew ftiehem għalih innifsu19, sakemm il-

kuntrarju ma jkunx stabbilit espressament mil-liġi, jew mill-partijiet

infushom20, jew jekk il-ftehim innifsu jkun jgħid mod ieħor21.

dan, fi ftehim magħmul minn persuna f'isimha, hija dik il-persuna li

tintrabat jew tobbliga ruħha22.

Fil-każ ta' kitba li tkun saret dwar il-bejgħ

jew fornitura ta' xi servizz f'isem persuna partikolari, ma jistax jingħad li

din kienet xi obbligazzjoni li tkun saret għall-benefiċċju ta' terza 19 Art.

998 tal-Kap 16 20 App.

PS 31.10.2008 fil-kawża fl-ismijiet Charles Salomone et vs John Turner Zarb Muscat Camilleri et 21 App.

4.5.1973 fil-kawża fl-ismijiet Philip Ghenam Ellul Galea vs Michael Coleiro Grech (mhix pubblikata) 22 Art.

999(1) tal-Kap 16

persuna23, u għalhekk jidher li japplika l-prinċipju li l-ftehim għandu effett

bejn dawk li kkuntrattawh biss u ma jistax ikun ta' ġid jew ta' ħsara għal

Ingħad ukoll li l-piż tal-prova li min ikkuntratta jkun għamel

hekk f'isem ħaddieħor jaqa' fuq min jagħmel allegazzjoni bħal din25, u

f'każ ta' dubju, il-mandat għandu jiġi eskluż u applikati l-prinċipji ewlenin

fuq imsemmija, fosthom u mhux l-anqas dak li l-kuntratti għandhom jiġu

segwiti bil-bona fidi26.

Il-preżunzjoni maħluqa b'dan il-prinċipju hija

waħda 'juris tantum' u tista' titwaqqa' bi prova kuntrarja li trid tinġieb

minn min jgħid li kien qiegħed jidher fuq negozju f'isem ħaddieħor27;

Fid-dawl ta' dawn il-kunsiderazzjonijiet u minn dak li joħroġ mill-

provi rilevanti li l-partijiet ma jmerux, din il-Qorti tqis li t-tieni aggravju

huwa tajjeb u li l-intimat appellant proprio ma huwiex il-kontradittur

leġittimu tal-azzjoni attriċi.

Dan jingħad għaliex mill-imsemmija provi ma

jistax ikun li l-atturi appellati ma kinux jafu li kienet il-kumpannija intimata

appellanti li tqabbdet tagħmel dak li kien għad jonqos fil-post.

minnhom, l-attur appellat innifsu jistqarr li l-appalt tah lill-kumpannija

Ir-raġuni li tat il-perit legali maħtura mill-ewwel Qorti meta

ntalbet tgħid għaliex qieset lill-intimat personalment responsabbli, u l-

kunsiderazzjonijiet li hija għamlet fir-rapport tagħha dwar dan, ma

jikkonvinċux lil din il-Qorti li jirrappreżentaw apprezzament fattwali u

23 Art 1000 tal-Kap 16 24 Art 1001 tal-Kap 16 25 Kumm.

27.4.1992 fil-kawża fl-ismijiet Ċilia noe vs Petroni (Kollez.

993 tal-kap 16 27 App.

PS 19.10.2005 fil-kawża fl-ismijiet Borg Cold Stores (Import & Distribution) Ltd vs Mario Micallef Bremec et pro et noe 28 Ara x-xhieda tiegħu fil-kontro-eżami f'paġ.

220 tal-proċess

legali xieraq tal-qagħda li kienet teżisti bejn il-partijiet sakemm kien

għadu għaddej ix-xogħol.

Minħabba li, kif espressament qalet l-ewwel

Qorti fis-sentenza appellata, hija għamlet tagħha l-fehmiet tal-perit

ġudizzjarju maħtur minnha, isegwi li dawk il-kunsiderazzjonijiet ukoll

kienu fil-moħħ tal-istess Qorti meta qatgħet dwar dan il-punt;

Hemm ukoll

tan-natura ċivili

tal-ħatra magħmula

konsistenti fl-appalt mogħti, minkejja li l-għan tal-appalt kien fl-aħħar

mill-aħħar il-ftuħ ta' stabbiliment kummerċjali29.

li saret xi rabta taċita, u wisq anqas espressa, li l-intimat appellant kien

indaħal għal dik

il-ħatra b'mod solidali mal-kumpannija

F'każijiet bħal dawn, taħdem il-preżunzjoni tal-liġi li s-

solidarjetà titqies biss jekk tkun toħroġ mil-liġi jew jekk tkun miftehma

Min-naħa l-oħra, l-appellati ma jiċħdux li kienu jafu bil-

kumpannija intimata (kemm hu hekk dehrilhom li kellhom iħarrkuha

wkoll) u din iċ-ċirkostanza tixhed li kienu jqisu li din kienet l-appaltatriċi

mqabbda.

F'dan il-qafas, ikollu jsegwi li jekk l-intimat innegozja mal-

atturi biex iforni t-tagħmir u s-servizzi mitluba fil-post mertu tal-każ, dan

kien qiegħed jagħmlu f'isem il-kumpannija intimata appellanti bi tħaddim

tar-regola magħrufa bħala d-duttrina tal-"ostensible authority" li timplika

PS 12.12.2008 fil-kawża fl-ismijiet Primrose Poultry Products Ltd vs Joseph Spiteri Cesare et 30 Art.

1089 tal-Kap 16

r-rabta tagħha safejn ix-xogħol mogħti kien jaqa' fit-termini tal-klawsola

tal-għanijiet ('objects clause') tagħha31;

Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti sejra tilqa' t-tieni aggravju tal-

appellanti u dan ikollu l-effett li l-intimat appellant proprio jinħeles mill-

ħarsien tal-ġudizzju;

Bit-tielet aggravju tagħhom l-appellanti jgħidu li l-ewwel Qorti ma

messhiex sabithom responsabbli li jroddu lura l-flus li tħallsu mill-atturi

appellati ladarba kulma ntalab li jkun konsenjat kien, fil-fatt, konsenjat u

ladarba x-xogħol appaltat twettaq kif mitlub.

ċirkostanzi ta' prova li joħorġu mill-atti tal-kawża biex isostnu dan l-

L-atturi appellati jwarrbu b'qawwa dan l-aggravju u, min-naħa

tagħhom, isemmu episodji oħrajn fejn mhux biss it-tagħmir appaltat ma

ngħatax, imma fejn saħansitra xi parti minnu li kien tqiegħed fil-post,

reġa' ttieħed lura u ħadd baqa' ma jaf x'sar minnu;

fuq kwestjoni

ta'

apprezzament ta' provi.

Bla ma ttawwal wisq fuq dan, din il-Qorti tgħid li

m'għandhiex

tagħmel rivalutazzjoni

tal-provi

ta' min

F'ċirkostanzi bħal dawn, sakemm

l-eżerċizzju

31 Ara P.A. JZM 25.10.2010 fil-kawża fl-ismijiet AMC Marketing Ltd. vs BBQ Centre Ltd. (mhix appellata)

apprezzament tal-provi fattwali li jsir mill-ewwel Qorti ma jkunx fid-dieher

wieħed irraġonevoli, din il-Qorti ma tindaħalx hi biex tgħid x'kienet

taħseb hi jew jekk l-apprezzament magħmul mill-ewwel Qorti kinitx

tagħmlu bħalha.

Il-Qorti tqis li dan l-aggravju tal-appellanti ma jidhirx

mistħoqq u żgur mhux mistħoqq għar-raġuni mogħtija.

xhieda li jikkonfermaw li x-xogħlijiet ħadu t-tul biex tlestew jew baqgħu

Hemm ukoll xhieda32 li turi li saħansitra meta ttieħed xi

tagħmir ordnat biex jitqiegħed fil-post, kellu jerġa' jittieħed lura għaliex il-

post ma kienx għadu lest.

Dawn l-eżempji huma biżżejjed għal din il-

Qorti (flimkien ma' dawk rilevati kemm mill-atturi appellati fin-Nota ta'

Sottomissjonijiet tagħhom u kif ukoll mill-perit legali fir-rapport tagħha)

biex jikkonfermawlha li l-appellanti ma tistax tgħid li l-kawżali li fuqha l-

atturi jitolbu r-rifużjoni mhijiex ippruvata fil-grad meħtieġ;

Għal dawn ir-raġunijiet, it-tielet aggravju tal-appellanti mhuwiex

sejjer jintlaqa';

Ir-raba' aggravju

jirrigwarda s-sejbien

responsabbiltà tagħhom għad-danni mġarrba mill-appellati minħabba n-

nuqqas ta' ftuħ tal-istabbiliment u t-tħaddim tiegħu għall-għan maħsub.

F'dan l-aggravju, l-appellanti jisħqu fuq element kostituttiv tal-ħtija għad-

danni, jiġifieri dak tal-kawżali jew ness bejn il-fatt u l-ħsara mġarrba.

Huma jgħidu li n-nuqqas ta' ftuħ tal-ħanut min-naħa tal-atturi ma kellu

32 Ara x-xhieda ta' Antoinette Chetcuti Saydon f'paġ.

364 tal-proċess

x'jaqsam xejn mal-mod kif

l-appalt mogħti

Hawnhekk, l-appellanti jerġgħu jsemmu li x-xogħol appaltat twettaq kollu

u b'hekk, iqisu li jekk l-atturi ġarrbu xi danni, dawn għandhom kawża

minn x'imkien ieħor;

L-atturi appellati jilqgħu għal dan l-aggravju bl-istess argumenti li

ressqu dwar l-aggravju ta' qablu;

Il-Qorti tqis li dan l-aggravju wkoll mhux mistħoqq, għallanqas

safejn jirrigwarda lill-kumpannija intimata appellanti.

tagħha u kif ukoll mit-talbiet magħmula, joħroġ ċar li l-azzjoni hija

msejsa fuq l-inadempiment kuntrattwali u mhux fuq il-ħtija akwiljana.

fatt waħdu li appaltatur jonqos li jwettaq dak li l-appaltant ikun qabbdu

jagħmel, inissel bil-liġi l-ħtija u r-rabta li jagħmel tajjeb għad-danni

mġarrba minħabba n-nuqqas ta' twettiq jew għad-dewmien33.

għall-ħlas tad-danni titnissel bl-inadempiment innifsu u mhux għaliex

(bħalma jiġri fil-każ tal-ħtija akwiljana) tirriżulta ħolqa li torbot l-għemil

dannuż mal-ħsara mġarrba minħabba fih.

Ladarba din il-Qorti diġà

waslet għall-fehma li l-kumpannija intimata appellanti ma wettqitx dak

kollu li tqabbdet tagħmel, l-effetti ta' dak in-nuqqas jiġbru fuqhom il-

ħtieġa li hija tagħmel tajjeb għat-telf li jseħħ minħabba f'dak in-nuqqas;

1125 u 1135 tal-Kap 16

Wieħed jista' forsi jargumenta li l-atturi kienu għoddhom qatgħu

qalbhom mill-proġett tagħhom sa minn ftit taż-żmien wara li ħolmu bih u

għalhekk ma jistgħux jilmentaw li ma seħħilhomx jiftħu l-istabbiliment

minħabba n-nuqqas ta' l-appellanti.

Huwa minnu li jirriżulta li, għall-

ħabta ta' Mejju tal-2005, l-atturi kienu bdew ifittxu biex iwellu l-post lil

terzi u saħansitra ħadu fuq il-post lil min kien imħajjar.

Madankollu, din

iċ-ċirkostanza ma tibdilx l-effetti legali tan-nuqqas ta' twettiq min-naħa

tal-kumpannija intimata appellanti.

Kemm hu hekk, meta l-atturi ħadu

lill-imsemmija terza persuna fuq il-post, ħadu qatgħa x'ħin sabu li l-post

kien għadu lanqas tlesta, minkejja l-wegħdiet li saru mill-appellanti u

minkejja l-ħruġ ta' flejjes u nefqiet li saru.

f'liema qagħda kien

il-post,

tnaffret u niżżlet

tagħha

sostanzjalment b'mod li n-negozju sfratta.

iż-żmien u l-biċċa twalet, l-atturi appellati ma kellhomx għażla oħra ħlief

li jroddu ċ-ċwievet tal-post lura u tilfu kollox u waqqfu l-ispejjeż u t-telf li

kulma jmur kien tiela' ma' kull jum li jgħaddi;

F'din il-qagħda l-Qorti tara li joħorġu żewġ elementi: l-effetti tal-

ħsara li ġab miegħu n-nuqqas ta' adempiment min-naħa tal-appellanti, u

l-fatt li minħabba dak l-effett l-atturi appellati tilfu l-qaleb u l-ġbejna.

Minħabba f'hekk, dan l-aggravju tal-appellanti ma jistħoqqlux jintlaqa'

lanqas;

L-appellanti jorbtu l-ħames aggravju tagħhom mal-aggravju ta'

qablu u l-appellati jwarrbuh għall-istess raġuni;

Il-Qorti tqis li f'dan l-aggravju l-appellanti jgħidu li, minbarra li ħadd

minnhom ma kien jaħti għad-danni mġarrba mill-atturi appellati, l-

ammont li l-ewwel Qorti illikwidat ma kienx raġonevoli u bih hija tat lill-

atturi appellati aktar minn kemm kien meħtieġ biex

isseħħ

intergrazzjoni sħiħa tad-dannu mġarrab.

Din il-parti tal-aggravju tinbena

fuq l-argument li l-appellati ma kinux jieħdu ħsieb x'kien għaddej u

lanqas biss kien jinteressahom li jżommu f'idejhom ċavetta tal-post;

Il-Qorti tgħid minnufih li l-proċess tal-likwidazzjoni tad-danni

mwettaq mill-ewwel Qorti (u l-perit legali maħtura minnha) għall-finijiet

tal-ħames talba attriċi huwa wkoll kwestjoni ta' apprezzament ta' provi

Għalhekk, jgħodd l-istess prinċipju li ssemma qabel taħt it-tielet

Minn eżami tal-mod kif waslet għal-likwidazzjoni ta' dawk id-

danni, jidher li l-ewwel Qorti qagħdet fuq provi dokumentali li l-appellanti

Min-naħa tal-istess appellanti, mbagħad, fl-ebda parti mill-

appell tagħhom ma jgħidux liema kienu dawk il-partiti ta' likwidazzjoni li

l-ewwel Qorti laqgħet u li ma messhiex laqgħethom: jillimitaw it-

trattazzjoni ta' dan l-aggravju biss għal sottomissjoni li l-likwidazzjoni

kellha tkun f'ammont "raġonevoli".

Ir-raġonevolezza tal-ammonti ta'

danni likwidati hija l-prova li dawn iġġarrbu minn min kien qiegħed

Huma wkoll, kif ingħad, il-konsegwenza tan-nuqqas ta'

twettiq tal-appalt mogħti, u l-fatt li ġġarrbu ma jfissirx li l-atturi appellati

ser jistgħanew indebitament.

Jekk xejn, dawk id-danni se' jtaffu t-telf

imġarrab minħabba li l-proġett kummerċjali tagħhom spiċċa fix-xejn;

Għalhekk, safejn dan l-aggravju tressaq mill-kumpannija intimata

appellanti, l-aggravju mhux sejjer jintlaqa' lanqas;

Jifdal li l-Qorti tqis is-sitt aggravju li jinqasam kemm fuq il-kap tal-

ispejjeż u kif ukoll dwar l-imgħax fuq is-somom likwidati;

Biċċa l-kbira mis-sottomissjonijiet imressqa mill-appellanti f'dak li

jirrigwarda l-kap tal-ispejjeż terġa' tiftaħ l-argument tat-twettiq tal-appalt

li jifforma l-mertu tat-tielet u r-raba' aggravji.

Il-Qorti ma għandhiex

għalfejn ittenni dak li qalet qabel f'dan ir-rigward.

intimata appellanti nstab li kienet taħti għan-nuqqas ta' twettiq tal-appalt

mogħti, u ladarba t-talbiet attriċi fil-konfront tagħha jirriżultaw mistħoqqa,

ma jifdal l-ebda kwestjoni dwar l-ispejjeż tal-kawża f'dan ir-rigward34.

Għalhekk, il-Qorti ma tara li hemm lok għall-ebda temperament fil-kap

tal-ispejjeż safejn jirrigwarda lill-kumpannija intimata appellanti, u l-

aggravju tagħha f'dan ir-rigward ma huwiex mistħoqq;

Illi, naturalment, dan ma jgħoddx għall-intimat appellant proprio.

Ladarba l-Qorti sabet li ma kienx il-kontradittur leġittimu tal-azzjoni

223(1) tal-Kap 12

attriċi, u ladarba sejjer jinħeles mill-ħarsien tal-ġudizzju, ma hemmx

dubju li l-ispejjeż tiegħu jridu jħallsuhom l-appellati.

Għalhekk, l-

aggravju tiegħu f'dan ir-rigward sejjer jintlaqa';

Illi l-Qorti qiegħda tqis ukoll mistħoqq l-aggravju tal-appellanti

minħabba l-impożizzjoni tal-imgħax fuq l-ammonti likwidati.

appellata ordnat il-ħlas ta' "mgħaxijiet skond il-liġi mis-26 ta' Mejju,

2006, sad-data tal-effettiv pagament".

Dik id-data tissemma fir-rikors

promotur bħala d-data ta' ittra uffiċjali li l-atturi appellati jgħidu li bagħtu

lill-intimati;

Il-Qorti jidhrilha li hemm aktar minn raġuni waħda għaliex dan l-

aggravju jistħoqqlu jintlaqa'.

promotur ta' din il-kawża ma tidher li hemm xi talba għall-ħlas ta'

mgħaxijiet.

Ma jidhirx li l-kliem tal-artikolu 177 tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet

ta' Malta jiġbor fih b'implikazzjoni talba għall-ħlas ta' mgħaxijiet ukoll.

Fit-tieni lok, din il-Qorti u l-ewwel Qorti qabilha, kienet sabet li l-

inadempiment min-naħa tal-appellanti kien seħħ fil-qafas ta' kuntratt ta'

appalt privat u mhux minn impriża kummerċjali, u għalhekk l-imgħaxijiet

ma jimxux qabel ma jseħħu ċerti proċeduri.

Fit-tielet lok, imkien mill-atti

tal-kawża ma joħroġ x'kienet titlob tassew l-ittra uffiċjali li l-appellati

jgħidu li bagħtu lill-appellanti qabel fetħu l-kawża.

Kien jaqa' fuq l-

appellati li jressqu kopja awtentikata ta' dak l-att ġudizzjarju biex minnu

wieħed seta' jara jekk saritx talba ġenerika biex wieħed jersaq għal-

likwidazzjoni tad-danni jew jekk saritx talba għall-ħlas ta' somma

speċifikata, jew jekk imqar saritx in-notifika ta' dak l-att lil min kienet

L-ewwel Qorti għalhekk ma kellha l-ebda prova fuqiex timxi

biex għażlet li tordna l-imgħaxijiet mid-data ta' dak l-att ġudizzjarju.

Fir-

raba' lok, iż-żewġ talbiet li kienu jitolbu kundanna għal ħlas (it-tieni u l-

ħames talbiet attriċi) kienu talbiet għal-likwidazzjoni tal-ammont u mhux

talbiet għal somma speċifika

jew determinabbli dak

il-ħin.

likwidazzjoni saret bis-saħħa tas-sentenza appellata u jekk hemm

ċirkostanza fejn tgħodd ir-regola "in illiquidis non fit mora" din żgur hija

waħda minnhom;

Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-appell

Filwaqt illi tiċħad l-ewwel, it-tielet, ir-raba' u l-ħames aggravji, tilqa'

f'parti minnu t-tieni aggravju safejn dan jirrigwarda lill-intimat appellant

personalment imma tiċħad it-tieni aggravju safejn jolqot lill-kumpannija

intimata appellanti, u tilqa' f'parti minnu s-sitt aggravju safejn

jirrigwarda l-kundanna għall-ħlas ta' mgħaxijiet u safejn jirrigwarda l-

ispejjeż marbuta mal-intimat appellant personalment imma tiċħad is-

sitt aggravju għall-bqija u għalhekk;

Tirriforma s-sentenza appellata billi tilqa' t-tieni eċċezzjoni u ssib li l-

intimat Frank Zurgani f'ismu personali mhuwiex il-kontradittur leġittimu

tal-azzjoni attriċi u għalhekk teħilsu mill-ħarsien tal-ġudizzju, bi spejjeż

għall-atturi appellati; billi tħassarha safejn ordnat li jimxu l-imgħaxijiet

fuq l-ammonti likwidati bħala rifużjoni u bħala danni; u tikkonfermaha

Tordna li l-ispejjeż ta' dan l-appell jitħallsu bin-nofs bejn il-partijiet,

filwaqt li dawk tal-ewwel istanza jitħallsu mill-kumpannija intimata.

Joseph Dakov Prim Imhallef

mill-bqija; u

Deputat Registratur gr

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR.

IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar il-Ġimgħa 14 ta' Diċembru 2018

Rikors maħluf numru 891/14 JRM

L-Onor.

Dott. George Sabino – Ministru għall-Affarijiet Barranin, Mario Micallef Zarafa fil-kwalità tiegħu ta' Segretarju Permanenti Ewlieni, l-E.T. l-Ambaxxatur Fiona-Jayne Alsaidi fil-kwalità tagħha ta' Segretarju Permanenti fil-Ministeru għall-Affarijiet Barranin, Doreen Ellul fil- kwalità tagħha ta' Direttur-Ġenerali fl-Uffiċċju tar- Riżorsi Umani fl-Amministrazzjoni Pubblika fi ħdan l- Uffiċċju tal-Prim Ministru, Leo Sammut De Marco fil-kwalità tiegħu ta' Direttur (Riżorsi) fi ħdan id-Direttorat tar-Resourcing fl-Uffiċċju tar-Riżorsi Umani fl-Amministrazzjoni Pubblika fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, Angele Cesareo fil-kwalità tagħha ta' Direttur tas-Servizzi Korporattivi fi ħdan il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u l-Avukat Ġenerali Dott. Peter Gera

Naili maħluf numru 891/2014

Dan huwa appell tal-attriċi minn sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal-

Qorti Ċivili fit-22 ta' Frar 2017 f'kawża dwar stħarriġ ta' għemil

amministrattiv li laqgħet eċċezzjoni ta' dekadenza tal-azzjoni taħt l-art.

469A(3) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili safejn tolqot

uħud mit-talbiet tal-attriċi u għalhekk ħelset lill-konvenuti mill-ħarsien

tal-ġudizzju dwar dawk it-talbiet.

Il-fatti relevanti huma dawn:

L-attriċi tgħid illi d-deċiżjoni tal-konvenuti li jitqies mitmum l-impjieg

tagħha mas-servizz pubbliku ma tiswiex għax hija bi ksur tal-

Kostituzzjoni ta' Malta u hija ultra vires u għalhekk għandha titħassar

taħt dak li jgħidu u jridu l-art.

469A(1)(a) u (b) tal-Kodiċi ta' Organ-

izzazzjoni u Proċedura Ċivili.

Talbet għalhekk li jingħatawlha rimedji

xireqa.

Il-konvenuti ressqu din l-eċċezzjoni, fost oħrajn:

»[...] in kwantu dina l-azzjoni hija bażata fuq l-artikolu 469A(1)(b) tal- Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta, l-esponenti qegħdin jeċċepixxu formal- ment illi l-azzjoni tar-rikorrenti hija perenta ai termini tal-artikolu 469A(3) tal-Kap.

12 bit-trapass ta' kważi disa' xhur mid-data meta r- rikorrenti ġiet infurmata bid-deċiżjoni meħuda mill-Ministeru għall- Affarijiet Barranin u cioè fl-24 ta' Jannar 2014 [...]«

L-ewwel qorti laqgħet l-eċċezzjoni u ħelset lill-konvenuti mill-ħarsien

tal-ġudizzju safejn jolqot it-talbiet tal-attriċi taħt l-art.

ordnat illi jitkompla s-smigħ dwar it-talbiet taħt l-art.

raġunijiet li wasslu lill-ewwel qorti għal din id-deċiżjoni, kif ukoll fatti

oħra relevanti għall-każ, ġew imfissra hekk fis-sentenza appellata:

»Illi din hija azzjoni ta' stħarriġ ġudizzjarju.

L-attriċi hija uffiċjal fis- servizz pubbliku u qiegħda tilminta li minn talba li saritilha biex tiffirma kuntratt ta' impieg ma' kumpannija biex, minflok tibqa' impjegata mas- servizz pubbliku, ssir impjegata tal-istess kumpannija.

L-attriċi tgħid li dik it-talba ssarraf bħala tkeċċija tagħha minn mas-servizz pubbliku u tgħid li din hija deċiżjoni amministrattiva li tikser il-Kostituzzjoni u li tmur lil hinn mis-setgħat ("ultra vires") tal-imħarrkin għal bosta raġuni- jiet.

Hija trid li l-qorti tistħarreġ l-imsemmija deċiżjoni u ssib li ma

tiswiex u li tagħtiha r-rimedji kollha meħtieġa biex ma titkeċċiex minn mas-servizz pubbliku;

»Illi għal din l-azzjoni, l-imħarrkin laqgħu billi, b'mod preliminari, qalu [...] li safejn l-azzjoni attriċi tissejjes fuq l-artikolu 469A(1)(b), l-azzjoni attriċi waqgħet billi għalaq iż-żmien ta' sitt xhur maħsub fl-artikolu 469A(3) li fih il-kawża messha nfetħet.

Laqgħu wkoll b'eċċezzjonijiet fil-mertu;

is-sentenza qiegħda

it-tielet eċċezzjoni »Illi din preliminari tal-imħarrkin dwar jekk l-attriċi fetħitx din il-kawża fiż-żmien li tagħtiha l-liġi;

tingħata dwar

»Illi, fil-qosor, il-fatti rilevanti li jirrigwardaw il-każ juru li f'Novembru tal- 1999 l-attriċi daħlet taħdem b'ingaġġ dirett fuq bażi ta' fiduċja bħala adviser mal-Ministeru tal-Affarijiet Barranin (aktar 'il quddiem imsejjaħ "il-Ministeru") b'kuntratt għal żmien li jagħlaq.

Il-kuntratt kien baqa' jiġġedded.

B'seħħ minn Jannar 2000 sa Diċembru tal-2005, hija ħadmet bħala counsellor fi ħdan l-istess Ministeru u addetta ma' missjoni diplomatika ta' Malta għall-Unjoni Ewropea.

F'Jannar tal-2006 hija daħlet f'kuntratt mal-Ministeru għal ingaġġ bħala Adviser Forum Malta għal sena.

Il-kuntratt kien jiġġedded u ġġedded.

Lulju tal-2006 intbagħtet taħdem fil-Ministeru fid-Direttorat għall-Affarijiet Ewropej u Ekonomiċi bħala uffiċjal Skala 7 sa Jannar tal-2010;

fir-Rappreżentanza

»Illi f'Jannar tal-2008 kienet mgħarrfa mis-Segretarju Permanenti fi ħdan l-istess Ministeru li, b'seħħ mis-7 ta' Diċembru, 2007, il-gvern kien iddeċieda li saret impjegata mal-Ministeru fuq bażi indefinita.

Wara dan u sa Lulju tal-2013 hija ntbagħtet tagħti s-servizzi tagħha f'għadd ta' missjonijiet diplomatiċi Maltin barra minn Malta;

»Illi sadattant, fl-2011, il-gvern kien nieda eżerċizzju biex jistabilixxi l- qagħda ta' uffiċjali fis-servizz pubbliku li kienu ddaħħlu b'ingaġġ dirett u x'kellu jsir biex titħares il-pożizzjoni tagħhom fi ħdan is-servizz pubbliku;

»Illi b'din il-kwestjoni l-gvern kien għarraf lill-Kummissjoni dwar is- Servizz Pubbliku li kienet tat il-fehma tagħha;

»Illi fl-24 ta' Jannar 2014 l-attriċi rċeviet e-mail mid-Direttur tat- Taqsima Finanzjarja fil-Ministeru li kienet tgħidilha li, b'seħħ mit-3 ta' Frar 2014, hija kienet ġiet impjegata mal-kumpannija Industrial Projects and Services Limited (minn issa 'l hemm imsejħa "IPSL") u ntalbet tiffirma l-kuntratt ta' mpieg relattiv;

»Illi l-attriċi ma segwietx dik it-talba u, għal xi żmien, inżammilha l-ħlas tas-salarju.

Wara li qabbdet avukat u tressqu rappreżentazzjonijiet min-naħa tagħha, is-salarju reġa' ngħatalha.

F'April tal-2014 kienet irċeviet ukoll ittra mingħand l-imħarrek Avukat Ġenerali li għarrfitha li jekk kemm-il darba ma kenitx sejra tiffirma l-kuntratt ma' IPSL ma setgħetx tibqa' aktar fis-servizz pubbliku;

»Illi sadattant, l-attriċi baqgħet tagħmel l-istess xogħol u fl-istess kariga fi ħdan il-Ministeru;

»Illi f'Awwissu tal-2014 l-attriċi irċeviet is-salarju tagħha għal Lulju ta' dik is-sena b'payslip maħruġa minn IPSL u s-salarju tagħha kien depożitat f'kont tagħha f'bank lokali.

Hija ma żammitx dik il-payslip u

Rikors maħluf numru 891/2014

għaddiet biex tiddepożitaha flimkien mas-salarju li kienet irċeviet b'ċedola fil-qorti;

»Illi b'ittra li ġġib id-data tal-21 ta' Awwissu 2014 l-imħarrek Direttur (Riżorsi) fi ħdan id-Direttorat tar-Resourcing fl-Uffiċċju tar-Riżorsi Umani fl-Amministrazzjoni Pubblika (PAHRO) bagħat jgħarrafha li jekk kemm-il darba ma taċċettax l-impieg tagħha ma' IPSL kien jitqies li l- impieg tagħha minn mal-gvern kellu jintemm b'seħħ mill-5 ta' Settembru 2014;

»Illi fit-3 ta' Settembru 2014 l-attriċi talbet il-ħruġ ta' mandat ta' inibizzjoni kontra l-imħarrkin biex ma titneħħiex minn mas-servizz pubbliku.

It-talba tagħha ntlaqgħet b'degriet mogħti fl-24 ta' Settembru 2014;

»Illi fit-13 ta' Ottubru 2014 l-attriċi fetħet din il-kawża;

»Illi fil-kunsiderazzjonijiet tagħha dwar l-aspetti ta' dritt li jduru mal- eċċezzjoni taħt eżami, il-qorti trid tabilfors tqis in-natura tal-azzjoni mibdija mill-attriċi.

Ma hemm l-ebda dubju li dik tal-attriċi hija azzjoni ta' stħarriġ ġudizzjarju taħt l-artikolu 469A tal-Kodiċi tal-Organ- iżżazzjoni u Proċedura Ċivili ta' Malta.

L-eċċezzjoni mqajma mill- imħarrkin tinsab fl-istess artikolu.

Iżda l-azzjoni attriċi – u t-talbiet li tressqu – jinbnew kemm fuq ilmenti taħt l-artikolu 469A(1)(a) u kif ukoll taħt l-artikolu 469A(1)(b) tiegħu.

Dak l-istess artikolu jagħmilha ċara li ż-żmien ta' sitt (6) xhur mogħti lil persuna biex tattakka għemil amministrattiv taħt xi waħda mill-kawżali maħsuba fih jirreferi għal dawk l-ilmenti li jitressqu taħt is-sub-artikolu 469A(1)(b);

»Illi dan ifisser li wkoll kieku l-qorti kellha tilqa' l-eċċezzjoni taħt eżami, l-azzjoni attriċi tibqa' bla mittiefsa safejn it-talba tagħha tinbena fuq l- artikolu 469A(1)(a) tal-Kapitolu 12;

»Illi l-eċċezzjoni preliminari mertu ta' din is-sentenza hija waħda perentorja tal-ġudizzju u tista' għalhekk titqajjem f'kull waqt tal-kawża.

Hija tgħid li kawża biex twaqqa' għemil amministrattiv taħt il-paragrafu (b) tas-subartikolu (1) tal-imsemmi artikolu għandha ssir fi żmien sitt xhur minn meta min ikollu interess isir jaf jew sata' sar jaf, skond liema jiġi l-ewwel, b'dak l-għemil amministattiv;

»Illi għal dak li jirrigwarda l-eċċezzjoni taħt eżami l-liġi hija ċara ħafna meta tgħid li ż-żmien imsemmi fl-artikolu 469A(3) tal-Kap 12 jgħodd biss f'kawża ta' stħarriġ ġudizzjarju li ssir biex twaqqa' għemil fl-artikolu amministrattiv 469A(1)(b).

Dak iż-żmien ma jgħoddx meta l-kawża tkun mibnija fuq l- artikolu 469A(1)(a);

taħt xi waħda mill-kawżali maħsuba

»Illi llum il-ġurnata huwa stabilit li ż-żmien ta' sitt xhur imsemmi fl- artikolu 469A(3) tal-Kap 12 huwa wieħed ta' dekadenza.

Dan ifisser li tali terminu ma jiġix interrott jew sospiż bħalma jiġri fil-każ ta' terminu ta' preskrizzjoni.

Fi kliem ieħor, l-atti ġudizzjarji li normalment jitqiesu bħala tajbin biex jinterrompu ż-żmien preskrittiv, jew il-fatt li jkunu għaddejjin diskussjonijiet bejn il-partijiet wara li jkun sar l-għemil amministrattiv ma jservu xejn biex iżommu l-mogħdija tas-sitt xhur li ssemmi l-liġi;

»Illi l-liġi ma ssemmi xejn dwar il-mod li bih parti mġarrba minn għemil amministrattiv issir taf b'dak l-għemil li jkun.

Il-liġi ma tgħidx li ż-żmien jibda għaddej minn meta l-parti interessata tirċievi tagħrif formali jew

uffiċjali miktub dwar id-deċiżjoni: tgħid biss li ż-żmien ta' sitt xhur jibda jgħaddi minn dak inhar li l-parti ssir taf jew messha ssir taf b'dak l- għemil, liema data tiġi l-ewwel;

»Illi fil-każ tal-lum, joħroġ ċar li l-attriċi kienet żgur mgħarrfa bid- deċiżjoni li tintbagħat taħdem ma' IPSL hekk kif waslitilha l-e-mail li bagħtilha l-Ministeru fl-24 ta' Jannar 2014.

L-attriċi tgħid li fl-ebda waqt ma ssemma f'dik l-ittra elettronika li kien qiegħed jintemmilha l-impieg minn mas-servizz pubbliku u li l-ewwel darba li dan issemmielha kien fl-ittra tad-Direttur Riżorsi fil-21 ta' Awwissu ta' dik is-sena.

Il-qorti ma tqisx li l-argument tal-attriċi f'dan ir-rigward huwa tajjeb.

Ma jistax ikun li hekk kif waslitilha l-ittra elettronika f'Jannar ma saritx taf li l-effett prattiku u konkret tad-deċiżjoni meħuda kien li hija ma kenitx sejra tibqa' aktar impjegata fis-servizz pubbliku.

Dan jingħad ukoll minkejja li ntqalilha kliem li l-impieg il-ġdid ma kienx jissarraf fit-tneħħija tagħha minn mal-Ministeru jew f'xi bidla tax-xogħol li hija twettaq fil-grad sostantiv tagħha.

Minbarra dan, dik l-ittra kienet it-'tlaħħim' ta' deċiżjoni amministrattiva li kienet il-frott ta' proċess li kien ilu għaddej għal xi snin fir-rigward ta' uffiċċjali pubbliċi bħalma kienet l-attriċi, dwar il-mod kif daħlu jaħdmu fis-servizz pubbliku;

jekk din

»Illi f'dan ir-rigward, tqis rilevanti x-xiehda mressqa mill-imħarrkin li turi li l-ittra mibgħuta lill-attriċi f'Awwissu tal-2014 ma kienet xejn aktar mill- implimentazzjoni id-darba akkumpanjata minn 'ultimatum') tad-deċiżjoni li twasslitilha f'Jannar ta' qabel.

L-għażla tal- attriċi li tirrifjuta li tiffirma l-kuntratt ta' impieg ma' IPSL u l-fatt li ma laqgħetx il-ħlas tas-salarju ta' Lulju 2014 maħruġ minn dik il- kumpannija ma jfissirx li l-amministrazzjoni u l-Ministeru kienu bidlu d- deċiżjoni tagħhom.

Min-naħa l-oħra, jekk kien hemm deċiżjoni meħuda mill-Ministeru dwar il-ġejjieni tal-attriċi li ttieħdet qabel, l-attriċi setgħet tkun taf biss dwarha hekk kif waslitilha l-ittra elettronika tal-24 ta' Jannar 2014.

Huwa minn dak inhar li hija setgħet teżerċita l-azzjoni tagħha biex tattakka dik id-deċiżjoni;

»Illi fid-dawl ta' dawn il-kostatazzjonijiet kollha, il-qorti ssib li l-attriċi kien laħaq għalqilha ż-żmien li tagħtiha l-liġi biex setgħet tressaq l- azzjoni tagħha għal stħarriġ ġudizzjarju fuq il-kawżali tal-ultra vires, u għalhekk tara li t-tielet eċċezzjoni preliminari tal-imħarrkin safejn tolqot dik il-kawżali tal-azzjoni attriċi hija tajba u jistħoqqilha tintlaqa';«

L-attriċi appellat b'rikors tal-10 ta' Marzu 2017 li għalih il-konvenuti

wieġbu fil-21 ta' Marzu 2017.

Billi fit-tweġiba tagħhom il-konvenuti

ressqu eċċezzjoni ta' nullità tal-appell għax ir-rikors sar qabel ma l-

attriċi kienet ingħatat permess tappella kif igħid u jrid l-art.

231 tal-

Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, l-attriċi reġgħet ressqet

l-appell tagħha b'rikors ieħor fil-21 ta' April 2017, li għalih il-konvenuti

wieġbu fit-28 ta' April 2017.

Waqt is-seduta tad-29 ta' Jannar 2018

Rikors maħluf numru 891/2014

quddiem din il-qorti l-partijiet qablu li jitqies biss it-tieni appell, i.e. dak

tal-21 ta' April 2017.

L-attriċi fissret hekk l-aggravju tagħha:

»Illi l-aggravju tal-appellanta jikkonsisti fil-fatt illi s-sentenza preliminari hija ibbażata fuq apprezzament ħażin tal-provi u interpretazzjoni żbaljata tal-liġi u dan kif ser jiġi spjegat fil-paragrafi li jmiss ta' dan ir- rikors tal-appell;

»Illi l-ewwel onorabbli qorti żbaljat meta fis-sentenza preliminari qalet "Illi fil-każ tal-lum, joħroġ ċar li l-attriċi kienet żgur mgħarrfa bid- deċiżjoni li tintbagħat taħdem ma' IPSL hekk kif waslitilha l-e-mail li bagħtilha l-Ministeru fl-24 ta' Jannar 2014";

»Illi bħala fatt ma jirriżultax li l-appellanta kienet intbagħtet taħdem ma' IPSL iżda jirriżulta biss li l-appellanta ntalbet tmur taħdem mal- kumpanija Industrial Projects and Services Limited;

»Illi l-e-mail bid-data tal-24 ta' Jannar 2014 u li permezz tagħha l- appellanta ntalbet tagħmel dan ma tagħti l-ebda ħjiel li kienet ittieħdet xi deċiżjoni fil-konfront tagħha;

»Illi peress li l-appellati ma setgħux iġagħlu lill-appellanta timpjega ruħha mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited, l-istess appellati ma kellhomx triq oħra ħlief li jitolbu lill-appellanta tagħmel dan minn jeddha;

»Illi tant dan huwa minnu li l-appellanta ntalbet tagħmel kuntatt mal- kumpanija Industrial Projects and Services Limited biex kif jingħad fl- imsemmija e-mail "to arrange the engagement formalities";

»Illi mill-provi mressqa quddiem l-ewwel onorabbli qorti ma jirriżultax li l-appellanta f'xi stadju kienet impjegata mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited iżda dejjem baqgħet impjegata mas- servizz pubbliku u ċjoè bħala uffiċjal fi skala 7 impjegata fuq bażi indefinit mal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin;

»Illi l-imsemmija e-mail bid-data tal-24 ta' Jannar 2014 u li abbażi tagħha l-appellati qegħdin isostnu li l-azzjoni tal-appellanta tressqet wara ż-żmien ta' sitt xhur mogħti mil-liġi biex jintalab l-istħarriġ ġudizzjarju tal-għemil amministrattiv ma kinitx u ma setgħet qatt tiġi kkunsidrata mill-ewwel onorabbli qorti bħala waħda li biha l-appellanta setgħet tifhem li kienet ittieħdet id-deċiżjoni li hija titkeċċa mill-impjieg tagħha;

»Illi għalhekk sa dak iż-żmien l-appellanta ma kinitx taf u ma setgħetx tkun taf li kienet ittieħdet deċiżjoni ta' tkeċċija fil-konfront tagħha;

»Illi minn sempliċi qari tal-e-mail bid-data tal-24 ta' Jannar 2014 u tal- ittra bid-data tal-21 ta' Awwissu 2014, toħroġ ċara d-differenza bejn iż- żewġ komunikazzjonijiet mibgħuta lill-appellanta u ċjoè li l-e-mail bid- data tal-24 ta' Jannar 2014 kienet sempliċi talba lill-appellanta biex hija tmur taħdem mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited filwaqt li l-ittra tal-21 ta' Awwissu 2014 kienet it-twassil tad- deċiżjoni li l-appellanta kienet ser titkeċċa mill-impjieg tagħha;

»Illi tant l-e-mail bid-data tal-24 ta' Jannar 2014 ma kelliex l-għan li tinforma lill-appellanta bid-deċiżjoni meħudha mill-appellati fil-konfront tagħha, li l-ittra mibgħuta lilha xhur wara u ċjoè dik bid-data tal-21 ta' Awwissu 2014 ma fiha l-ebda referenza għal-imsemmija e-mail, imqar bħala punt ta' referenza;

»Illi l-ittra bid-data tal-21 ta' Awwisu 2014 mhux biss kienet tinkludi fiha d-dettalji kollha tal-proċess li segwew l-appellati biex ħadu d-deċiżjoni fil-konfront tal-appellanta (u l-ebda referenza għall-e-mail bid-data tal- 21 ta' Awwissu 2014), iżda saħansitra għall-ewwel darba kien fiha wkoll spjegat x'konsegwenza ser iġġarrab l-appellanta, u ċjoè li l- impjieg tagħha mal-gvern jiġi mitmum f'każ li hija ma taċċettax li tiġi impjegata mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited flimkien mad-data tal-Ġimgħa 5 ta' Settembru 2014 sa meta l-appell- anta kellha taċċetta li tingħata impjieg mal-imsemmija kumpanija;

»Illi għalhekk joħroġ ċar li d-deċiżjoni tal-appellati, għalkemm setgħet ittieħdet f'xi żmien qabel, ġiet ikkomunikata lill-appellanta għall-ewwel darba permezz tal-ittra tal-21 ta' Awwissu 2014 u mhux bl-e-mail bid- data tal-24 ta' Jannar 2014;

»Illi fl-affidavit tagħha ippreżentat quddiem l-ewwel onorabbli qorti l- appellanta stqarret:

»"Irrid nenfasizza li jiena kont dejjem qiegħda niġi mitluba niffirma kuntratt ta' impjieg mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited u fl-ebda waqt qatt ma ntqal lili minn xi rappreżentant tal- gvern li l-impjieg tiegħi kien ser jiġi tterminat jew fi kliem ieħor li jiena kont sejra nitkeċċa mill-impjieg tiegħi minn mal-gvern.

Ngħid illi l-e-mail bid-data tal-24 ta' Jannar 2014 u li kopja tagħha ġiet ippreżentata mill-konvenuti mar-risposta ġuramentata tagħhom mkien ma tirreferi għal xi deċiżjoni li ttieħdet fil-konfront tiegħi bħala impjegata mal-gvern iżda hija biss e-mail li biha jiena ġejt infurmata li b'effett mit-3 ta' Frar 2014 jiena kont ġejt impjegata mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited.

Jiena kont naf li dan ma kienx minnu għaliex jiena qatt ma ffirmajt l-ebda kuntratt ma' din il-kumpanija jew inkella xi dokument ieħor f'dan ir- rigward.

Nista' ngħid li din kienet l-ewwel darba li jiena qatt smajt bil-kumpanija Industrial Projects and Services Limited."

»Illi l-appellati ma ressqu l-ebda prova li b'xi mod turi li l-appellata kienet ġiet impjegata mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited;

»Illi l-imsemmija e-mail mibgħuta lill-appellanta kienet sempliċi attentat [recte, tentativ] mill-amministrazzjoni biex l-appellanta bl-azzjoni li ntalbet tagħmel, u ċjoè li tmur taħdem mal-kumpanija Industrial Pro- jects and Services Limited, issolvi d-diffikultà li kellhom l-appellati jew uħud minnhom tal-appellanta mas-servizz tal-impjieg pubbliku;

fir-rigward

»Illi jekk tassew kienet ittieħedet xi deċiżjoni fil-konfront tal-appellanta, ma jirriżultax li din l-istess deċiżjoni kienet ikkomunikata lill-appellanta permezz tal-e-mail bid-data tal-24 ta' Jannar 2014, iżda se mai permezz tal-ittra bid-data tal-21 ta' Awwissu 2014 mibgħuta lilha mill- konvenut Direttur (Riżorsi) fi ħdan id-Direttorat tar-Resourcing fl- Uffiċċju tar-Riżorsi Umani fl-Amministrazzjoni Pubblika fi ħdan l- Uffiċċju tal-Prim Ministru;

Rikors maħluf numru 891/2014

»Illi kien biss meta l-appellanta rċeviet l-imsemmija ittra bid-data tal-21 ta' Awwissu 2014 li hija kienet saret taf li kienet ser titkeċċa mill- impjieg tagħha u għalhekk setgħet tirregola ruħha;

»Illi kien proprju f'dak l-istadju li l-appellanta ippreżentat rikors u kisbet il-ħruġ ta' mandat ta' inibizzjoni (nru 1340/2014) kontra l-appellati li ġew miżmuma milli jkeċċuha mill-impjieg tagħha mas-servizz pubbliku u ċjoè bħala uffiċjal fi skala 7 impjegata fuq bażi indefinit mal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin, jew jitterminaw l-imsemmi impieg tagħha jew ibiddlu b`kull mod ieħor l-istatus quo tagħha bħala impjegata tas- servizz pubbliku u ċjoè bħala uffiċjal fi skala 7 impjegata fuq bażi indefinit mal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin;

»Illi mill-provi mressqa quddiem l-ewwel onorabbli qorti jirriżulta ċar li l- appellati mistħarrġa ma mxewx bona fide mal-appellanta;

»Illi kif jingħad fis-sentenza fl-ismijiet Halida Kephart et v, Il- Professur Juanito ill nomine mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (De Flavia Joseph R. Zammit Dimech) nhar it-30 ta' Mejju 2014 (ċitazzjoni nru – 1138/2011): "Fuq kollox, l-awtorità mistħarrġa trid tkun imxiet bona fide u qieset il-konsiderazzjonijiet rilevanti tal-każ";

»Illi f'dan il-każ l-appellati naqsu għal kollox milli jimxu bona fide mal- appellanta tant li b'sempliċi e-mail qegħdin jippretendu li nfurmawha bit-tkeċċija mill-impjieg tagħha, ħaġa li kif inhu magħruf ma tistax issir jekk mhux wara proċeduri li l-istess appellanta tkun mgħarrfa dwarhom u jkollha sehem fihom;

»Illi għalhekk l-appellanta ssostni li l-ewwel onorabbli qorti għamlet interpretazzjoni żbaljata tal-liġi meta interpretat l-artikolu 469A(3) tal- Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili bħala li jfisser li l-appell- anta kellha tifhem l-e-mail li hija rċeviet nhar l-24 ta' Jannar 2014 bħala li kienet ittieħdet deċiżjoni li hija titkeċċa mill-impjieg tagħha;

»Illi l-proċess li wassal għad-deċiżjoni amministrattiva li rreferiet għalih l-ewwel onorabbli qorti fis-sentenza preliminari ma kienx proċess li fih kien hemm involuta jew infurmata dwaru l-appellanta;

»Illi għalhekk, meta l-appellanta rċeviet l-e-mail bid-data tal-24 ta' Jannar 2014, hija ma kinitx taf bl-eżistenza ta' xi proċess u/jew deċiżjoni amministrattiva li kien jinvolvi lilha jew aħjar l-istatus tagħha bħala impjegata mas-servizz pubbliku u ċjoè bħala uffiċjal fi wkala 7 impjegata fuq bażi indefinit mal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin;

»Illi l-imġiba tal-amministrazzjoni pubblika trid tinbena fuq il-"valuri inerenti" statutorji, xejn anqas dak li "jeżerċitaw kull setgħa mogħtija lilhom bil-liġi, u jagħtu servizz lill-pubbliku b'korteżija, malajr u b'imparzjalità" u dan kif l- Amministrazzjoni Pubblika (Kap. 497 tal-Liġijiet ta' Malta);«

tal-Att dwar

Il-konvenuti wieġbu hekk:

»Illi l-aggravu tal-appellanti huwa fis-sens li s-sentenza parzjali tal- ewwel qorti hija allegatament bażata fuq apprezzament ħażin tal-provi u interpretazzjoni żbaljata tal-liġi.

»Illi b'mod ġenerali, l-appellati jissottomettu li l-maġġior parti tal- argumentazzjoni tal-appellanti tirrigwarda apprezzament tal-provi li

għamlet l-ewwel qorti.

Illi dwar dan il-punt, l-appellati [sc. jgħidu] illi l- prinċipju ġenerali kif stabbilit fil-ġurisprudenza kostanti huwa illi l- apprezzament tal-fatti mill-qorti tal-ewwel grad ma għandux normal- ment jiġi ddisturbat minn qorti ta' kompetenza superjuri u għandu jsir biss f'dawk il-każijiet fejn iċ-ċirkostanzi jkunu tali illi jikkonvinċu lill-qorti ta' reviżjoni illi l-apprezzament l-ewwel qorti kien tant żbaljat illi altrimenti tkun ser tiġi kkrejata inġustizzja.

Dan għaliex huwa ċar li l- ewwel qorti kienet f'qagħda ferm aktar favorevoli biex tifforma opinjoni obbjettivament korretta tal-kredibilità o meno tax-xhieda prodotti.

Vantaġġ li l-Qorti tal-Appell ġeneralment m'għandhiex.

Illi għalhekk f'materja ta' valutazzjoni ta' fatti, il-Qorti tal-Appell tiddisturba d- diskrezzjoni ezerċitata mill-ewwel qorti biss f'każi eċċezzjonali.

Illi mill- qari tar-rikors tal-appell l-appellanti ma rnexxilhiex turi li l-inter- pretazzjoni tal-provi li kellha quddiemha l-ewwel qorti kienet waħda tant żbaljata li biha ser tiġi krejata inġustizzja iżda l-impressjoni li ħadu l-appellati huwa li l-appellanti qed tinterpreta l-fatti minn ottika suġġettiva għall-aħħar – ħaġa li ċertament ma tirrendix l-apprezza- ment tal-ewwel qorti bħala wieħed żbaljat.

»L-appellati jissottomettu li l-ewwel qorti kienet korretta meta osservat illi:

»"fil-każ tal-lum, joħroġ ċar li l-attriċi kienet żgur mgħarrfa bid- deċiżjoni li tintbagħat taħdem ma' IPSL hekk kif waslitilha l-e-mail li bagħtilha l-Ministeru fl-24 ta' Jannar 2014.

L-attriċi tgħid li fl- ebda waqt ma ssemma f'dik l-ittra elettronika li kien qiegħed jintemmilha l-impieg minn mas-servizz pubbliku u li l-ewwel darba li dan issemmielha kien fl-ittra tad-Direttur Riżorsi fil-21 ta' Awwissu ta' dik is-sena.

Il-qorti ma tqisx li l-argument tal-attriċi f'dan ir-rigward huwa tajjeb.

Ma jistax ikun li hekk kif waslitilha l- ittra elettronika f'Jannar ma saritx taf li l-effett prattiku u konkret tad-deċiżjoni meħuda kien li hija ma kenitx sejra tibqa' aktar impjegata fis-servizz pubbliku.

Dan jingħad ukoll minkejja li ntqalilha kliem li l-impieg il-ġdid ma kienx jissarraf fit-tneħħija tagħha minn mal-Ministeru jew f'xi bidla tax-xogħol li hija twettaq fil-grad sostantiv tagħha.

»"Illi f'dan ir-rigward, tqis rilevanti x-xiehda mressqa mill-imħarrkin li turi li l-ittra mibgħuta lill-attriċi f'Awwissu tal-2014 ma kienet xejn aktar mill-implimentazzjoni (ukoll jekk din id-darba akkumpanjata minn 'ultimatum') tad-deċiżjoni li twasslitilha f'Jannar ta' qabel.

L- għażla tal-attriċi li tirrifjuta li tiffirma l-kuntratt ta' impieg ma' IPSL u l-fatt li ma laqgħetx il-ħlas tas-salarju ta' Lulju 2014 maħruġ minn dik il-kumpannija ma jfissirx li l-amministrazzjoni u l-Ministeru kienu bidlu d-deċiżjoni tagħhom.

Min-naħa l-oħra, jekk kien hemm deċiżjoni meħuda mill-Ministeru dwar il-ġejjieni tal-attriċi li ttieħdet qabel, l-attriċi setgħet tkun taf biss dwarha hekk kif waslitilha l-ittra elettronika tal-24 ta' Jannar 2014.

Huwa minn dak inhar li hija setgħet teżerċita l-azzjoni tagħha biex tattakka dik id-deċiżjoni."

»L-appellati jissottomettu li mill-provi rrizulta li fis-sena 2011 kien hemm kommunikazzjonijiet bejn l-Uffiċċju tal-Prim Ministru u l- jiġu regolarizzati is-Servizz Pubbliku sabiex Kummissjoni dwar individwi li daħlu mingħajr ma ġie segwit dak maħsub mill-artikolu 110 tal-Kostituzzjoni.

Illi fost dawn l-individwi rriżulta li kien hemm persuni

Rikors maħluf numru 891/2014

li kienu ddaħħlu fuq bażi ta' fiduċja (persons of trust).

Issir riferenza għax-xiehda mogħtija minn Charles Calimoso waqt is-seduta tad-29 ta' April 2016 fejn ġie dikjarat illi:

"Il-każ qam fit-2011 fil-kuntest ta' regularisation exercise fejn il- ministeri jintalbu jippreżentaw ismijiet ta' impjegati li kienu ġew ingaġġati mhux skont il-proċeduri normali tal-Public Service Commission bil-ħsieb illi l-kummissjoni jekk jidhrilha tirregolarizza l-istatus tagħha.

Issa dan l-eżerċizzju ma kienx maħsub illi jkopri nies illi kienu in positions of trust.

Però l-Ministeru tal-Affarijiet Barranin b'risposta għat-talba tal-Public Service Commission fuq din ir-regularisation exercise ippreżenta tliet ismijiet ta' persuni li kienu in positions of trust inkluż tad-Dottoressa Micallef Zarafa.

At that stage il-kummissjoni ħasset illi għandha tqajjem l-issue ta' nies illi kienu in positions of trust mas-Segretarju Permanenti Ewlieni ta' dak iż-żmien Dr Godwin Von Brockdorff; allura tat risposta lill-Ministeru tal- Foreign Affairs illi l-każ tagħha – tat-tnejn l-oħra ser jinżammu in abeyance.

Il-każ imbagħad reġa' qam fl-2013 meta min-naħa tal- amministrazzjoni ppreżentaw lista ta' xi 12 or 13 people li kienu ġew ingaġġati on the basis of trust".

»Illi mill-provi rriżulta wkoll li l-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku kienet tal-fehma li ġaladarba l-persuni fuq bażi ta' fiduċja ma kenux ingaġġjati skont ir-regolamenti tal-Kostituzzjoni allura l-istess Kum- missjoni qatt ma setgħet tkun hi li tieħu deċiżjoni dwar l-istess individwi.

Dak li għamlet il-kummissjoni kien li ġibdet l-attenzjoni tal- Uffiċċju tal-Prim Ministru għal dan il-fatt.

Fix-xiehda mogħtija minn Christine Jaccarini waqt is-seduta tal-11 ta' Marzu 2016 ġie dikjarat li l-amministrazzjoni bdiet tikkomunika mal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku dwar is-sitwazzjoni ta' persuni ta' fiduċja.

Tali komunikazzjoni bdiet f'Lulju 2013.

Illi l-istess xhud spjegat illi:

»"Wara dan kollu l-kummissjoni rrispondiet fit-8 ta' Jannar tal- 2014 fejn qed tgħid illi ġaladarba l-appointment tagħhom ma għaddiex through il-PSC allura ma tistax li tkun hi illi titlob il- withdrawal tagħhom; ma tistax tirtira appointment li għalih ma kinitx għamlet rakkomandazzjoni l-istess Kummissjoni.

Dejjem skont article 110 tal-Consitution".

»L-istess xhud fis-seduta tat-18 ta' Marzu 2016 iddikjarat illi:

"Il-kummissjoni following dik il-korrispondenza li rċeviet mid- Direttur tar-Resourcing id-deċiżjoni tagħha kienet dak li hu rifless fl-e-mail tat-8 ta' Jannar, jiġifieri li hi baqgħet tal-veduta illi l-grant tal-indefinite status lill-persuni li kienu ingaġġati on trust basis kien ultra vires u invalidu.

U l-commission kienet ukoll tal-veduta illi min-naħa tagħha ma kien hemm l-ebda azzjoni neċessarja, u jekk kien hemm xi azzjoni li kellha tittieħed din kellha tittieħed min- naħa tal-amministrazzjoni".

»Illi fix-xiehda in kontro-eżami ta' Charles Calimoso mogħtija fis-seduta tad-29 ta' April 2016 ġie ikkonfermat li l-eżerċizzju li kien qiegħed isir kien relattiv għal numru ta' nies li kienu fl-istess sitwazzjoni bhal dik tal-appellanti.

Meta mistoqsi jekk ġaladarba persuna ingaġġjata fuq bazi ta' fiduċja allura f'tali sitwazzjoni l-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku ma jkollha l-ebda ġurisdizzjoni fuq tali persuna, ix-xhud spjega:

"Hekk hu.

Diġà' jiġifieri l-prattika ta' ingaġġament bħala person of trust ejja ngħiduha kif inhi, person of trust jiġifieri it's a political

Il-ministru tal-ġurnata jagħzel it-tali persuna għax jafha personali or for whatever reason.

L-article 110 tal-Kostituzzjoni qiegħed hemm biex jara li l- ħatriet isiru on merit, u bażikament li ġara f'dan il-każ huwa illi dik il-provision tal-Kostituzzjoni ġiet circumvented".

»Illi l-appellati jirrilevaw li ġaladarba l-impjieg tal-appellanti kien wieħed ta' impjieg bħala persuna ta' fiduċja, ir-relazzjoni tal-appellanti kienet esklussivament mal-ministru li miegħu kienet ġiet ingaġġjata.

Illi dwar inġagg ta' persuni mal-gvern fuq bazi ta' fiduċja (persons of trust) xehed Leo Sammut De Marco fis-seduta tad-19 ta' Jannar 2015 fejn iddikjara li "l- ingaġġ fuq bażi ta' fiduċja jsir permezz ta' kuntratt ad hoc bejn il- permanent secretary konċernat u l-contract team [recte, contractee]; per eżempju bħal f'kaz ta' advisor".

Ix-xhud kompla jispjega li "L- ingaġġ ta' Dr Micallef Zarafa kien ċertament fuq bażi ta' fidċuja; fil-fatt hija kienet impjegata bħala advisor; jiġifieri fiduċja sakemm tibqa' tgawdi l- fiduċja tal-gvern tal-ġurnata".

»Illi fix-xiehda mogħtija minn Angele Cesareo waqt is-seduta tal-11 ta' Frar 2015 ġie dikjarat li "Dr Micallef Zarafa kelha agreement bħala advisor on European Parliament matters in the Ministry of Foreign Affairs.

L- agreement sar fil-1st November 1999 għal tliet snin".

L-istess xhud għamlet riferenza għal diversi estensjonijiet tal-kuntratt li ngħataw lill- appellanti.

Illi in segwitu għall-kommunikazzjoni tat-8 ta' Jannar 2014 mill-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku, il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin iddeċieda li jinforma lill-appellanti permezz ta' ittra elettronika tal-24 ta' Jannar 2014 fejn il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin bagħat jgħarraf lill-appellanti illi "as from 3rd February 2014 you are employed with IPSL as per PAHRO instructions".

»Illi din kienet id-deċizjoni tal-employer tal-appellanti (tal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin) u cioè dak kontenut fl-ittra elettronika tal-24 ta' Jannar 2014.

Illi fix-xiehda mogħtija minn Angele Cesareo waqt is- seduta tal-11 ta' Frar 2015 spjegat li d-deċizjoni kontenuta fl-email tal- 24 ta' Jannar 2014 ittiehdet peress illi "L-posizzjoni ta' Dr Antoinette Micallef Zarafa peress li kienet person on trust, on a trust basis, pruvajna (sa fejn naf jiena mal-PAHRO wkoll) peress li kien hemm għaddej affarijiet l-PSC ma kenux ..., l-unika mod kif Antoinette Micallef Zarafa setgħet tibqa' ta]dem bhala government employee kien b'dan il-mod, li hi tibda mal- IPSL u hekk almenu jkollha, tibqa' on this indefinite work".

Ix-xhud spjegat ukoll li fil-prattika dan kien ifisser li l-paga kienet ser tibda tirċivha mill-IPSL filwaqt li tibqa' tagħmel l-istess xogħol li kienet qed tagħmel.

»L-appellati jirrilevaw li l-azzjoni tal-appellanti hija mmirata lejn id- deċiżjoni li ngħatat mill-Ministeru għall-Affarijiet Barranin permezz tal- ittra elettronika tal-24 ta' Jannar 2014.

Dan qed jingħad minkejja dak li qed tipprova targumenta fl-aggravju tagħha l-appellanti fejn qed targumenta li l-ilment tagħha huwa indirizzat lejn l-ittra tal-21 ta' Awwissu 2014 u fejn targumenta li d-deċizjoni ttieħdet fl-ittra tal-21 ta' Awwissu 2014.

L-appellati jissottomettu li, kif ben osservat l-ewwel qorti, mill-provi rriżulta li d-deċiżjoni ttiehdet fl-24 ta' Jannar 2014 (ara x-xiehda ta' Angele Cesareo) filwaqt li l-ittra tal-21 ta' Awwissu 2014

Rikors maħluf numru 891/2014

kienet tikkostitwixxi biss l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni maħruga mill- Ministeru għall-Affarijiet Barranin.

»Illi dwar id-deċiżjoni mehuda mill-Ministeru għall-Affarijiet Barranin li tinstab [tintbagħat(?)] l-ittra elettronika tal-24 ta' Jannar 2014 xehed ukoll Leo Sammut De Marco fis-seduta tad-19 ta' Jannar 2015 fejn iddikjara illi:

»"din l-e-mail ħarġet deċizjoni tal-Ministry of Foreign Affairs fejn kienet ġiet impjegata minħabba illi fuq li għadni kif spjegajt il- Public Service Commission kienet talbet corrective action on the part of the administration; faced b'dan l-amar inħarġet din l-e-mail.

Illi, peress illi hi ingħatat indefinite status u peress li fil-public service kull ħatra issir mill-Public Service Commission, u peress li l-Pubic Service Commission qaltilna f'dik l-ittra li tagħtha l-indefinite status hija ultra vires u invalid u talbet corrective action allura l-administration riedet tara x'ser tagħmel.

Ma tistax ma tobdix il-Public Service Commission minħabba li l- Kostituzzjoni ittiha dik is-saħħa li kull minn jieħu ħatra fil-public service indefinita jrid ikollu l-barka tagħha.

U hawnhekk ma kienx hawn il-barka tagħha.

Fil-fatt il-ħatra ta' indefinite li kellha lanqas kienet rizultat … kienet biss permezz ta' notifika.

Letter of appointment skont il-Public Service Commission joħroġha l-ministru – joħroġha l-ministru.

Din kienet notifika mill-Permanent Secretary tal-MFA; jiġifieri lanqas biss kien hemm ħatra, lanqas kien hemm appointment.

Wara li nħarġet din l-ittra sabiex il-gvern jipprova jsib rimedju illi peress li hi kienet government employee on an indefinite status u peress li l-Public Service Commission qalet 'din is-sitwazzjoni irregolari – ir- recorrective action', u qalet ukoll illi hi għandha terga' lura għall- istatus tagħha preċedenti ta' fiduċja kif ġiet impjegata in the first instance fl-1999 liema status ma kienx għadu applikabbli, għal- daqstant l-administration – l-OPM u l-Ministry of Foreign Affairs – qalulha biex tmur l-IPSL fis-sens li tiffirma commencement notice ħalli hi tkun tista' tiġi government employee on indefinite status.

Daka l-unika rimedju li seta' jinstab biex hi tiġi indefinite mal- gvern".

»Illi dwar l-ittra tal-21 ta' Awwissu 2014 l-istess xhud fis-seduta tad-19 ta' Jannar 2015 spjega li:

»"din kienet eżekuzzjoni ta' din id-deċizjoni tal-Ministry of Foreign Affairs li jsibulha dik ir-rimedju li tmur l-IPSL permezz li hi tiffirma dawk jiġifieri.

Jiġifieri dik kienet l-ittra li ħriġt jiena f'August 2014 eżekuzzjoni ta' din id-deċizjoni tal-24 ta' Jannar tal-Ministru of Foreign Affairs".

il-commencement notice.

»Illi dan il-fatt reġa' ġie stabbilit fix-xiehda in kontro-eżami ta' Leo Sammut De Marco magħmul fis-seduta tas-16 ta' Marzu 2015 fejn ġie dikjarat illi:

»"Lil Dr Cutajar ikkuntatjajtha jiena, u meta kellimtha jiena kien fil- presenza tiegħek, il-għaliex id-deċiżjoni li kienu hadu l-Ministry of Foreign Affaris f'xi Jannar 2014 ma ġietx eżegwita.

Imbagħad allura ħriġt l-ittra fit-21st August 2014 jiena, bħala eżkuzzjoni ta' dik id-deċiżjoni oriġinali ta' Jannar 2014";

»kif ukoll fix-xiehda in kontro-eżami tal-istess xhud magħmul fis-seduta tal-10 ta' Settembru 2015 fejn spjega illi l-ittra tal-21 ta' Awwissu 2014:

»"Dina l-ittra kienet, kif diġà spjegajt, l-eżekuzzjoni tal-ittra li nħarget minn l-MFA fl-24 ta' Jannar 2014 fejn li kienet qaltilha l- MFA hu illi, peress li l-background kien kif kien, kienet ġiet

handpicked, u kienet person of trust u dak il-baċkground kollu, allura hi kellha tmur tiffirma commencement form għand il-IPSL.

U hi kienet irrifjutat, u qed ngħidulha allura jekk ma tmurx … dak li konna qed ngħidulha".

»Illi altru li l-ewwel qorti interpretat il-fatti b'mod korrett stante li mill- provi rriżulta li l-appellanti kienet konsapevoli tad-deċiżjoni li ngħatat in konfront tagħha fl-24 ta' Jannar 2014 meta ddikjarat fl-affidavit tagħha ipprezentat fid-19 ta' Jannar 2015 illi:

»"Ngħid illi nhar l-24 ta' Jannar 2014 jiena rċivejt e-mail mingħand Angele Cesareo li hija d-Director Financial Management fi ħdan l-Ministeru għall-Affarijiet Barranin li permezz tagħha infurmatni li b'effett mit-3 ta' Frar 2014 jiena kont ġejt impjegata mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited".

»Illi kif jirrizulta mill-atti proċesswali, ir-rikors maħluf ġie ppreżentat mill-appellanti fit-13 ta' Ottubru 2014 u cioè disa' xhur wara li ttieħdet id-deċiżjoni li minnha qed tillamenta r-rikorrenti.

Illi l-azzjoni odjerna kellha tiġi preżentata entro s-sitt xhur minn dak inhar li saret taf bid- deċiżjoni u dan ifisser li ġaladarba l-appellanti kienet saret taf bid- deċizjoni fl-24 ta' Jannar 2014 is-sitt xhur maħsuba fl-artikolu 469A tal- Kap. 12 skattaw minn dak in-nhar bil-konsegwenza li l-azzjoni odjerna kellha tiġi intavolata qabel l-24 ta' Lulju 2014 sabiex dina l-onorabbli qorti tkun tista' tisħarreġ l-għemil li minnu qed tillamenta l-appellanti.

Illi mill-atti proċesswali jinżel biċ-ċar li l-appellanti ma ottemperatx ruħha ma' dan it-terminu ta' dekadenza bil-konsegwenza naturali li l- azzjoni tagħha hija waħda tardiva u li kienet għalhekk korretta l-ewwel qorti meta ddikjarata bhala tali in kwantu mibnija fuq l-artikolu 469A(1)(b) tal-Kap.

«Illi inoltre fuq dan il-punt partikolari u cioè il-kalkolu tas-sitt xhur prevvisti mill-artikolu 469A(3) tal-Kap.

12 tal-Liġijiet ta' Malta, l- appellati jagħmlu riferenza għas-sentenza fl-ismijiet Khalil Samir Barbara Coppini et v. Id-Direttur taċ-Ċittadinanza u Expatriates et deċiza mill- Prim Awla tal-Qorti Ċivili fid-9 ta' Marzu 2011 fejn iġie osservat illi:

»"Fl-ewwel lok, dak l-att ġudizzjarju kien biss tweġiba għall-ittra uffiċjali tal-istess mittenti tal-14 ta' April 2009, li fiha jitlob għar- reviżjoni tad-deċiżjoni meħuda f'Novembru tal-2008.

Dan ifisser li l-attur innifsu kien qiegħed jaċċetta li dawk ta' Novembru (li, bħalma ngħad, jirreferu għad-deċizjoni milħuqa mid-direttur imharrek f'Settembru tal-2008), kienu deċiżjonijiet impunjabbli.

Kemm hu hekk, fl-ittra uffiċjali tiegħu saħansitra jgħid li dik id- deċizjoni '(t)ohloq dritt għall-proċedura taħt il-469A tal-Kap.

Fit-tieni lok, għall-finijiet ta' impunjazzjoni ta' għamil amminis- trattiv, id-deċiżjoni jew l-għamil li jkun ma jistax jitqies li ttieħed meta l-parti mġarrba titlob reviżjoni jew ri-konsiderazzjoni, għaliex talba għal reviżjoni jew ri-konsiderazzjoni hija konferma li d- deċiżjoni tkun ittieħdet qabel u mhux stennija ta' xi deċiżjoni li għadha trid tittieħed.

Fit-tielet lok, it-tweġiba mibgħuta lill-attur mill- imħarrkin bl-ittra uffiċjali tagħhom tal-24 ta' April 2009 tenniet li ma kinux sejrin jibdlu d-deċiżjoni li kienet ittieħdet."

»L-appellati jissottomettu wkoll illi dan il-perjodu ta' sitt xhur huwa perjodu ta' dekadenza u ma jistax jiġi interott jew sospiż. [...]

»Illi fil-każ odjern il-kontestazzjoni tad-deċiżjoni tal- esponenti kellha ssir fi żmien sitt xhur minn meta ngħatat u ġiet magħrufa tali deċiżjoni

Rikors maħluf numru 891/2014

Id-deċiżjoni ngħatat fl-24 ta' Jannar 2014, illi l-appell- anti saret taf b'tali deċiżjoni fl-24 ta' Jannar 2014 filwaqt l-azzjoni ta' stħarriġ ġudizzjarju ġiet intavolata fit-13 ta' Ottubru 2014 u cioè disa' xhur wara tali deċiżjoni.«

Il-qorti tosserva, qabel xejn, b'referenza għal-dak li jingħad fl-ewwel

paragrafu tat-tweġiba tal-konvenuti, illi l-konvenuti jagħtu wisq enfasi

lill-prassi li qorti ta' reviżjoni ma tiddisturbax l-apprezzament ta' fatti

magħmul minn qorti tal-ewwel grad ħlief f'ċirkostanzi eċċezzjonali.

Qorti tal-Appell għandha awtonomija sħiħa fl-apprezzament tal-fatti u

għandha kull setgħa tinterpreta l-fatti mod ieħor minn kif tkun fehmit-

Huwa minnu illi fejn tidħol kredibilità ta'

xhieda li l-ewwel qorti tkun semgħet viva voce qorti ta' reviżjoni ma

hijiex sejra faċilment tiddisturba l-apprezzament li tkun għamlet l-

ewwel qorti, u lanqas ma taqleb il-konklużjoni tal-ewwel qorti meta din

tkun għażlet bejn żewġ possibiltajiet ta' interpretazzjoni ta' fatt li t-tnejn

Madankollu, il-Qorti tal-Appell għandha s-setgħa

tikkorreġi kull apprezzament ta' fatt li jidhrilha li jkun żbaljat irrispettiva-

ment mill-gravità tal-iżball.

Iżżid tgħid, anzi, li, aktar u aktar f'sistema

bħal tagħna fejn jeżisti grad wieħed biss ta' appell, il-Qorti tal-Appell

tkun qiegħda tonqos mid-dmir tagħha jekk tabdika mir-responsabilità

tagħha li tagħmel apprezzament awtonomu tal-fatti.

Iċċarat dan il-punt, il-qorti tgħaddi issa għall-meritu tal-appell.

Il-kwistjoni f'dan l-appell effettivament hija jekk l-attriċi saritx taf, jew

kienx imissha tkun taf, bid-deċiżjoni amministrativa li jintemm l-impjieg

tagħha mas-servizz pubbliku ġà meta rċeviet il-posta elettronika tal-24

ta' Jannar 2014 jew biss meta rċeviet l-ittra tal-21 ta' Awissu 2014, u,

konsegwentement, jekk id-dies a quo għall-għanijiet tad-dekadenza

taħt l-art.

469A(3) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili

huwiex l-24 ta' Jannar 2014 jew il-21 ta' Awissu 2014.

Il-kawża nfetħet

fit-13 ta' Ottubru 2014 u għalhekk jekk iż-żmien beda għaddej mill-24

ta' Jannar 2014 l-azzjoni waqgħet b'dekadenza waqt illi jekk iż-żmien

beda għaddej fil-21 ta' Awissu 2014 id-dekadenza ma seħħitx u l-

azzjoni tiswa, ukoll għat-talbiet taħt l-art.

Il-kwistjoni mela hi jekk – kif igħidu l-konvenuti – l-attriċi setgħetx

tifhem, ġà bl-ittra elettronika tal-24 ta' Jannar 2014, x'kienet id-

deċiżjoni li issa qiegħda tattakka.

Dik l-ittra tgħid hekk:

L-attriċi min-naħa l-oħra tgħid illi d-deċiżjoni setgħet tkun taf tassew

x'kienet biss meta rċeviet l-ittra tal-21 ta' Awissu 2014, li tgħid hekk:

»Nirreferi għal-laqgħa li kelna f'dan l-uffiċċju, liema laqgħa kien preżenti ghaliha l-konsulent legali tieghek, rigward l-ittra datata 27 ta' Jannar 2008 mis-Segretarju Permanenti tal-Ministeru tal-Affarijiet Barranin ta' dakinhar permezz ta' liema inti kont ġejt infurmata li kont ingħatajt indefinite status bħala Officer in Scale 7.

»Nirreferi wkoll għall-ittra mibghuta lill-konsulent legali tiegħek datata 24 ta' Marzu 2014 minghand l-Assistent Avukat Stapley rigward l-istess suġġett.

»F'din il-laqħha ġie spjegat lilek li l-indefinite status li kien ġie komunikat lilek permezz tal-imsemmija ittra tal-21 ta' Jannar 2008 kien ingħata lilek fuq il-bażi tal-impieg tiegħek mas-servizz pubbliku bħala persuna ta' fiduċja, liema impjieg ma kienx impjieg sanzjonat mill-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku skond artikolu 110 tal-Kostituzzjoni.

Fil-fatt, meta ġiet ikkonsultata dwar dan il-każ, il-Kummissjoni iddikkjarat tali indefinite status bħala wieħed "ultra vires and invalid" għall-iskop ta' impjieg fis- servizz pubbliku, u li b'konsegwerza ta' dan inti għandek tmur lura għall- istatus preċedenti tiegħek ta' persuna impjegata fuq bażi temporanja u fiduċjarja, Iiema possibilità m'għadhiex aktar appIikabbIi.

Rikors maħluf numru 891/2014

»F'dawn iċ-ċirkostanzi, il-gvern għamel l-arranġamenti meħtieġa sabiex l- indefinite status tiegħek jiġi mħares tramite li inti tiġi impjegata fuq bażi indefinita bl-istess paga mal-kumpanija tal-gvern l-lPSL.

Għaldaqstant, bħala impjegata ma' entità pubblika, inti jkollok l-opportunità li tapplika, permezz ta' sejħiet t'applikazzjonijiet interni, għall-posizzjonijiet fis-servizz pubbliku li jkunu estiżi għall-impjegati f'entitajiet pubbliċi li, skont kif titlob il-Kostituzzjoni ta' Malta, jkunu sanzjonati mill-Kummissjoni dwar is- Servizz Pubbliku.

F'każ li inti ma taċċettax dan l-impjieg, ma jkunx possibbli li tibqa' fl-impjieg tal-gvern.

»Għalhekk, inti mitluba tikkomunika maċ-chairman tal-IPSL sabiex ti- ngħata impjieg permanenti ma' din il-kumpannija tal-gvern sa nhar il- Ġimgħa, 5 ta' Settembru 2014 f'nofsinhar, Fin-nuqqas li inti taċċetta dan l- impjieg sa din id-data, l-impjieg tieghek mal-gvern jitqies mitmum minn dakinhar.

F'każ ta' diffikultà inti tista' tikkomunika maċ-chairman tal-IPSL [...] jew mas-sezzjoni tar-riżorsi umani tal-istess kumpannija [...].«

Fil-fehma ta' din il-qorti, għalkemm mill-ittra tal-24 ta' Jannar 2014 l-

attriċi setgħet tassumi illi, ladarba tkun impjegata ma' kumpannija, ma

tibqax impjegata wkoll mal-gvern, madankollu dik l-ittra ma setgħetx

tiftehem bħal temm tal-impjieg mal-gvern kemm għax fiha ma jingħadx

espressament hekk, kemm għax fl-ittra ma tingħata ebda raġuni li

tiġġustifika li jintemm l-impjieg u kemm għax ma jingħadx xi jkunu l-

konsegwenzi jekk l-attriċi ma tagħmilx dak li ntqalilha li tagħmel f'dik l-

ittra, viz. illi tkellem lid-diriġenti tal-kumpannija "to arrange the

Ma jingħad xejn f'dik l-ittra li jagħti x'tifhem

illi jekk tonqos milli tagħmel hekk jintemm l-impjieg tagħha mal-gvern.

Huwa biss fit-tieni ittra – dik tal-21 ta' Awissu 2014 – li dan kollu ntqal

lill-attriċi ċar u tond: li r-raġuni għala jintemmilha l-impjieg hija illi l-

impjieg tagħha "ma kienx impjieg sanzjonat mill-Kummissjoni dwar is-

Servizz Pubbliku skond artikolu 110 tal-Kostituzzjoni", u li l-kon-

segwenzi jkunu li "fin-nuqqas li inti taċċetta dan l-impjieg sa din id-

data, l-impjieg tieghek mal-gvern jitqies mitmum minn dakinhar".

Din il-qorti għalhekk ma tistax taqbel mal-ewwel qorti illi l-ittra tal-24 ta'

Jannar 2014 tat lill-attriċi tagħrif biżżejjed biex tifhem illi kienet ittieħdet

deċiżjoni li jintemm l-impjieg tagħha mal-gvern.

Għal dawn ir-raġunijiet il-qorti tilqa' l-appell, tħassar is-sentenza

appellata, tiċħad l-eċċezzjoni ta' dekadenza taħt l-art.

469A(3) tal-

Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, u tordna li l-atti

jintbagħtu lura lill-ewwel qorti sabiex jitkompla s-smigħ.

L-ispejjeż, kemm tal-ewwel grad kif ukoll tal-appell, iħallsuhom il-

Giannino Diascari Albako De Flavia

Noel Mirone De Flavia

Joseph Cesareo President Deputat Reġistratur mb