QORTI ĊIVILI PRIM' AWLA ONOR IMĦALLEF DR FRANCESCO DEPASQUALE LL.D. LL.M. (IMLI) Seduta ta' nhar it-Tlieta Ta' Xbiex (15) ta' Ġunju 2021 Rikors Numru 237/2019 FDP Fl-ismijiet Norman Sireci, K.I. 425381M u għal kull interess li jista' jkollha martu Dalmas, K.I. 704405L Marilyn sive Mary Lynn Ellard, K.I. 154870M Antonia sive Tania Clews, K.I. 61575M; u għal kull interess li jista' jkollu żewġha Godwin Clews Paul Sireci K.I. 839688M u għal kull interess li jista' jkollha martu Margaret Mifsud Vassallo, K.I. 781795M Rita Sladden, K.I. 012003M Martin Cassar Farrugia, K.I. 803757M f'ismu propiju kif ukoll f'isem oħtu Bertha Stanojevic, KI 2374G u għal kull interess li jista' jkollu żewġha Josue Stanojevic K.I. 988945M u f'isem ħuh Paul Vincent sive Paul Cassar Farrugia, K.I. 20936G u għal kull interess li jista' jkollha martu Oumeima Calleja Palmier Cassar Farrugia, KI Tuneżina 1607188 Dr. Humbert Cassar Farrugia u martu Catherine sive Katie Cassar Farrugia, K.I. 99698M u 7728G rispettivament u, b'digriet tat-8 ta' Lulju 2020, l-atti ta' Dr Humbert Cassar Farrugia ġew assunti minn martu Catherine Cassar Farrugia kif ukoll uliedu Marti Cassar Farrugia, Paul Vincent Cassar Farrugia u Bertha Stanojevic, u dana wara l-mewt ta' l-istess Dr Humbert Cassar Farrugia.

Vs L-Avukat Ġenerali u, kif korrett b'digriet tad-29 ta' Jannar 2020, l-Avukat tal-Istat Edmond John Spooner Emanuel Borg-Neuhaus, u l-atti ġew trasfużi fuq Vincenza Borg-Neuhaus permezz ta' digriet tas-7 ta' Diċembru 2020 Vincenza Borg-Neuhaus Karla Elphick Helen Elphick Rose Foden

segwenti:

Rat ir-rikors datat 6 ta' Diċembru 2019, li permezz tiegħu r-rikorrenti talbu s-

Illi r-rikorrenti kollha barra l-konjuġi Grech huma lkoll komproprjetarji fi kwota ta' nona parti kull wieħed Norman Sireci, Marilyn Ellard, Antonia Clews, Paul Sireci, Rita Sladden, Martin Cassar Farrugia, Bertha Stanojevic u Paul Vincent Cassar Farrugia, u imbagħad fi kwota ta' parti waħda minn tnejn u sebgħin parti kull wieħed il-koppja Norman u Diann Sireci; Marilyn Ellard; Antonia u Godwin Clews, Paul u Margaret Sireci; Rita Sladden; Martin Cassar Farrugia; il-koppja Bertha u Josue Stanojevic; u l-koppja Paul u Oumeima Calleja Palmier Cassar Farrugia tas-segwenti immobbli; i.

Id-dar numru mija u sitta u tletin (136), Triq Fleur de Lys, Marsaxlokk;

Id-dar numru sebgħa u sittin (67), Triq Ġuże Pace, qabel Victoria

Avenue, San Lawrenz;

Illi d-dar numru mija u sitta u tletin (136), Triq Fleur de Lys, Marsaxlokk tinsab okkupata b'titolu ta' kera minn Edmond John Spooner versu l-kera annwu ta' mitejn u għoxrin euro (€220) u liema kirja hija waħda protetta taħt il-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta; Illi d-dar 67, Triq Ġuże Pace, San Lawrenz, hija okkupata mill-intimati konjuġi Borg-Neuhaus versu l-kera annwu ta' mitejn u erbgħa u tmenin euro (€284) liema kiija wkoll hija protetta taħt il-Kap 69 tal-Liġijiet ta' Malta;

Illi l-konjuġi Humbert u Catherine Cassar Farrugia huma proprjetarji ta': i.

Id-dar numru 63 Main Street, Ħal Lija, Marsaxlokk, BKR2480 li hija okkupata b'titolu ta' kera minn Karla u Helen Elphick u dan versu l-kera ta' mitejn u żewġ euro u sitta u tmenin ċenteżmu (€202.86) fis-sena, liema kirja wkoll hija protetta taħt il-Kap 69; Id-dar numru 23, St Anthony Street, B'kara BKR4900 li hija okkupata b'titolu ta' kera minn Rose Foden u dan versu l-kera ta' mitejn u żewġ euro u sitta u tmenin ċenteżmu (€202.86) fis-sena, liema kiija wkoll hija protetta taħt il-Kap, 69;

Illi l-esponenti akkwistaw stima tal-valur lokatizzju ta' kull wieħed minn dawn il-fondi u skond l-istima maħruġa minn Dhalia Real Estate, il-kera annwali skond ir-rati viġenti hija ta': i. Sitt mija u ħamsin euro (€650) fix-xahar rigward il-fond 136, Triq

Sitt mija u ħamsin euro (€650) fix-xahar rigward il-fond 67, Triq

Elf u mitt Euro (€1,100) fix-xahar rigward il-fond 63, Main Street,

Ġuże Pace, San Lawrenz;

L-Imtarfa, Marsaxlokk u

Tliet mija u ħamsin euro (€350) fix-xahar rigward il-fond 23, St.

Illi l-esponenti għamlu tentattivi sabiex jirrimedjaw għal din is- sitwazzjoni u interpellaw lill-inkwilini rispettivi biex jaċċettaw awment tal-kera iżda din it-talba ma ġietx milqugħa u kull wieħed mill-inkwilini l-oħra, l-intimati, spiċċaw biex irrifjutaw il-proposti tal-esponenti, jew, għalkemm iddikjaraw li qed jaċċettaw il-proposta naqsu milli jiffirmaw il-ftehim li ġie sottomess lilhom għal dan l-iskop; Illi skond il-liġijiet tal-kera, kemm taħt il-Kap.

69 kif ukoll taħt il-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta, minkejja l-emendi li saru reċentement fil-liġi, m'huwiex possibbli għall-esponenti li jgħollu l-kera biex dan jirrifletti l- valur tas-suq preżenti.

Dan jingħad billi l-Bord li Jirregola l-Kera ma jistax iżid il-kera ta' fond residenzjali mikri minn qabel Ġunju 1995.

Illi kif intqal fuq kull tentattiv da parti tal-esponenti biex jaslu fi ftehim bonarju mal-inkwilin rispettiv ma tax riżultat pożittiv għall-esponenti.

Illi mhux possibli għall-esponenti li jirriprendu l-fondi lokatizzji qabel is- sena 2028 u fiċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ dan huwa ta' detriment kbir u serju għall-esponenti.

Illi għalhekk minħabba dan l-istat tal-pożizzjoni legali f'Malta qed ikun hemm interferenza fid-dritt tal-esponenti li jgawdu l-possedimenti tagħhom.

Illi apparti dan, kull wieħed u waħda mill-inkwilini qed isib protezzjoni tal-liġi (Kap 69 u Kap 16) u għalkemm skont il-liġi l-Gvern għandu dritt li jikkontrolla l-użu ta' proprjetà, l-esponenti jtennu li fiż-żminijiet tal- lum u dan b'iktar enfażi minn mindu Malta assoċjat ruħha mal-Unjoni Ewropea, għandu jkun hemm suq liberu u fejn ikun biss is-suq li jiddetta u jirregola sitwazzjonijiet simili.

Konsegwentement l-indħil tal-istat għandu jkun limitat.

Il-konsegwenza hija li l-esponenti jtennu li tali kontroll u restrizzjonijiet imposti mil-liġi huma eċċessivi u onerużi żżejjed fuqhom u għalhekk m'humiex iktar aċċettabli li jibqgħu jseħħu fuq kirjiet li ġew fis-seħħ qabel Ġunju 1995 (bħal ma hu l-każ odjern).

Inoltre huma jħossu li l-piż li qed iġorru minħabba f'hekk huwa sproporzjont tenut kont, inter alia:

isseħħ

tagħhom

l-kera hija eżaġeratament baxxa, li mhux possibbli li l-esponenti jottjenu kera li hija remotament viċin il-valur lokatizzju tas-suq, li għandhom disa' snin oħra jistennew sabiex jieħdu lura l- pussess battal tal-fondi rispettivi (u dan jingħad b'riserva billi mhux insolitu li fl-aħħar minuta jiġu introdotti emendi fil-liġi li jipperpetwaw stat ta' protezzjoni bħal ma sar reċentement fil-każ ta' proprjetajiet kummerċjali sullokati). l- leżjoni għad-dritt Illi b'hekk qed possedimenti tagħhom kif sanċit fl-Art 1 Protokol 1 tal-Konvenzjoni Ewropea Dwar id-Drittijiet Fondamentali (Kap 319).

Illi dan huwa aggravat bil-fatt li lanqas ma għandhom rimedju ordinarju xieraq, opportun u effettiv sabiex jirrimedjaw is-sitwazzjoni u b'hekk qed jiġu leżi d-drittijet tagħhom kif sanċiti fl-Artikolu 6 u 13 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet Fondamentali (Kap 319).

Għaldaqstant l-esponenti qegħdin jitolbu li l-intimati jgħidu għaliex m'għandiex din l-Onorabbli Qorti: 1.

Tiddikjara li minħabba l-premess qiegħdin jiġu leżi d-drittijiet fondamentali tal-esponenti kif sanċiti fl-Artikolu 1 Protokol 1, l- id-Drittijiet Artikolu 6 u 13 Fondamentali.

tal-Konvenzjoni Ewropea dwar

Tagħti rimedju xieraq u effettiv konsistenti fil u mhux limitat ġħal:

a. Ħlas tad-danni kemm pekunjari għall-leżjonijiet imsemmija u b. Ħlas ta' danni non pekunjari għall-leżjonijiet imsemmija u

dan fir-rigward tal-fondi 136, Triq Fleur de Lys, Is-Siggiewi u 67, Triq Ġuże Pace, qabel Victoria Avenue, San Lawrenz favur ir- tal-konjuġi Dr. Francis u rikorrenti kollha b'eċċezzjoni Catherine Cassar Farrugia u fir-rigward tal-fondi 63, Main Street, Ħal Lija, Marsaxlokk u 23, Saint Anthony Street, Marsaxlokk favur il- konjuġi Dr. Francis u Catherine Cassar Farrugia waħedhom;

3. tiddikjara li l-intimati qua inkwilini ma jistgħux jibqgħu jistrieħu fuq il-protezzjoni tal-Kap 69 u tal-Kap 16 kemm fejn jirrigwarda "tenure" kif wkoll fejn jirrigwarda valur tal-kera;

4. konsegwentement tiddikjara li s-sidien rispettivi ma għandhomx jibqgħu marbuta u tenuti li jħallu lill-inkwilini rispettivi tagħhom jibqgħu jgawdu minn protezzjoni ta' tenure sal-2028 imma kull wieħed u waħda minnhom għandu jitqies li huwa liberu li jinnegozja mal-inkwilini rispettivi dwar it-terminu li fih għandu jiġi ritornat lura lilhom jew lilu l-pussess vakanti tal-fond mikri; u

5. tistipula illi b'effett mid-data tal-preżentata ta' dan ir-rikors, il-kera

għandu jkun:

a. Sitt mija u ħamsin euro (€650) fix-xahar rigward il-fond 136, Triq Fleur de Lys, Marsaxlokk pagabbli esklussivament mill- inkwilin Edmond Spooner lir-rikorrenti kollha b'esklużjoni tal- konjuġi Grech;

b. Sitt mija u ħamsin euro (€650) fix-xahar rigward il-fond 67, Triq Ġuże Pace, San Lawrenz pagabbli esklussivament mill- inkwilini konjuġi Vassallo lir-rikorrenti kollha b'esklużjoni tal-konjuġi Grech;

c. Elf u mitt Euro (€1,100) fix-xahar rigward il-fond 63, Main Street, L-Imtarfa, Marsaxlokk pagabbli esklussivament mill- inkwilini Debono lill-konjuġi Grech waħedhom; u

d. Tliet mija u ħamsin euro (€350) fix-xahar rigward il-fond 23, St. Anthony Street, Marsaxlokk pagabbli esklussivament mill- inkwilini konjuġi Bartolo lill-konjuġi Grech waħedhom;

jew kull somma oħra verjuri u b'dan illi jkun hemm mekkaniżmu sabiex il-kera tiġi awmentata annwalment.

Bl-ispejjeż kontra l-intimati li minn issa huma nġunti għas-subizzjoni.

Rat illi fis-16 ta' Jannar 2020, l-intimata Karla Elphick laqgħet għal dak mitlub

billi qajjmet is-segwenti difiżi:

1) Illi, preliminarjament, ir-rikorrenti qegħdin jabbużaw mill-proċess kostituzzjonali proċedura straordinarja bħal ma hija l-proċedura odjerna meta kellhom a dispożizzjoni tagħhom rimedji ordinarji sabiex iħarsu d-drittijiet pretiżi minnhom fil-forma ta' mezzi ġudizzjarji li jirrevedu l- pagament tal-kera;

qegħdin

2) Illi m'għandhomx ikunu l-esponenti li jkunu kkundannati bi ksur tad-Drittijiet Fundamentali stante li ċittadin privat ma jistax ikun misjub li kiser drittijiet ta' terzi, u inoltre, l-esponenti assiguraw li jottemperaw ruħhom ma' dak li tgħid il-liġi u xejn iżjed;

3) Illi wkoll in linea preliminari, ir-rikorrenti jridu jġibu prova tat-

titolu li fuqu qed jibbażaw l-azzjoni odjerna;

4) Illi ir-rikorrenti għandhom jindikaw eżattament l-artikoli mill-Kap.

69 u jew minn xi Att ieħor, li skont huma jiksrulhom id-drittijiet fundamentali tagħhom għat-tgawdija tal-proprjeta msemmija;

Illi fil-mertu, t-talbiet tar-rikorrenti għandhom jiġu miċħuda in toto peress li huma infondati fil-fatt u fid-dritt u dan għar-raġunijiet segwenti li qed jiġu hawn elenkati mingħajr preġudizzju għal xulxin; 5) Illi dwar dak kollu indikat fir-rikors promutur l-aħwa Debono ulterjorment aderixxew ai termini tal-Kap.

69 u kif ukoll tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta, u per konsegwenza ma jistax jingħad li l- esponenti aġixxew ħażin u/jew mhux in linea ma' dak li tgħid il-liġi;

6) Illi l-posizzjoni ġuridika meta sid jixtieq jitlob għal awment fil-kera qabel l-Att X kienet kif ravviżata fl-Artikolu 14 tal-Kap 69 li jipprovdi li 'meta l-kera huwa iżjed minn tlieta u disgħin euro u sbatax-il ċenteżmu (93.17) fis-sena, sid il-kera li jkun irid jgħolli l- kera jew jagħmel kondizzjonijiet ġodda, għandu fi żmien ta' xahar hawn fuq imsemmi jgħarraf lill-kerrej b'dan il-ħsieb tiegħu, bil- mezz ta' ittra uffiċċjali, liema ittra ma ntbagħtet qatt;

7) Illi jingħad ukoll li kull kera dovuta dejjem tħallset bil-modalita maqbula u mitluba, u meta ntalab awment tal-kera kbir kemm hu kbir, u dan ġie fis-seħħ tiegħu fis-sena 2019.

Addirittura l-aħwa Elphick rrispondew u ħassew li in vista tal-eta tagħhom u l-mezzi limitati illi għandhom finanzjarjament, kellha tingħata ammont ta' kera aktar xierqa u fil-fatt kienu qegħdin jistennew proposti da

parte tar-rikorrenti u għalhekk żgur li dawn il-proċeduri huma intempestivi għaliex kieku kien il-każ, jeżistu mezzi ġudizzjarji li jirrevedu l-pagamenti tal-kera ġusti liema metodi ġew għal kollox ikkalpestati permezz tal-proċedura odjerna;

8) Illi ta' min wieħed jirrimarka wkoll illi huwa pjuttost ironiku illi r- rikorrenti inizzjaw il-proċeduri odjerni wara li naqsu mill- obbligazzjonijiet tagħhom lejn tiswijiet straordinarji illi saru fuq il- fond de quo matul il-wieħed u erbgħin sena illi l-aħwa u l- axxendenti tagħhom kienu jgħixu ġewwa l-istess fond illi jinsab ġewwa 63, Main Street, L-Imtarfa, Marsaxlokk u li tħallsu in parte mill-esponenti għalkemm l-istess esponenti ma kinux obbligati li jħallsuhom kif ser jiġi preżentat aktar tard matul is-smiegħ tal- kawża,

9) Illi l-esponenti ilhom jgħixu fil-fond de quo minn mindu kienu għadhom f'ġuf ommhom u billi qatt ma żżewġu baqgħu dejjem jgħixu hemm ġew flimkien matul is-snin u għalhekk m'għandhomx jispiċċaw bla saqaf meta dawn huma anzjani u m'għandhomx sorsi biex iħallsu kera ta' elf u mitt ewro fix-xahar (€1100) fix-xahar;

10) Illi f'kull każ u mingħajr preġudizzju għas-suespost, l-esponenti m'għandhom ibatu l-ebda spejjeż in konnessjoni ma' dawn il- proċeduri, talli ottemperaw ruħhom ma' ordni leġittima tal-istat.

ikunu kkastigati

jistgħux

11) Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

Għaldaastant u in vista tas-suespost, l-esponenti qegħdin umilment jitolbu lil din l-Onorabbli Qorti sabiex tiċħad it-talbiet magħmula fir- rikors promutur (237/2019 FDP) filwaqt li tilqa' l-eċċezzjonijiet preliminari kollha jew in parte u/jew eċċezzjonijiet l-oħra miġjuba mill- esponenti, u dan taħt dawk il-provvedimenti li dina l-Onorabbli Qorti jidhrilha li huma xierqa u opportuni

Bl-ispejjeż.

Rat illi fil-21 ta' Jannar 2020 fejn Edmond John Spooner irrisponda għal dak

mitlub billi qajjem is-segwenti difiżi:

Illi in linea preliminari l-azzjoni rikorrenti kif proposta hi nulla u irritwali u dan stante li ma jikkonkorrux l-elementi preskritti fl- Artikolu 161 (3) tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta li jippermetti li żewġ rikorrenti jew aktar jistghu jibdew il-kawża tagħhom permezz ta' rikors bħala azzjoni kollettiva u għalhekk it-talbiet u pretensjonijiet ta' kull wieħed mir-rikorrenti, mingħajr preġudizzju, messhom saru individwalment u dan kif pruvat waqt il-mori ta' dawn il-proċeduri.

toħloq oħrajn

flokhom għax din

Illi in linea preliminari wkoll, u mingħajr preġudizzju, il-ħames talba attriċi qatt ma tista' tiġi akkolta minn din l-Onorabbli Qorti għaliex il-Qorti ma tistax tibdel il-kriterji leġislattivi għad-determinazzjoni tkun tal-kera xieraq billi usurpazzjoni tas-setgħa leġislattiva.

Il-pożizzjoni legalment korretta skont il-Kap.

319 hi li jekk din il-liġi li qed tiġi kontestata mill-atturi tikser il-jeddijiet tagħhom għat-tgawdija ta' ħwejjiġhom, ir-rimedju previst mill-Kap.

319 huwa li l-Qorti tiddikjara illi dik il-liġi, "safejn tkun inkonsistenti, tkun bla effett" (vide il-kawża Maria Stella sive Estelle u John konjuġi Zammit Davison Vella v. Avukat Knight u Henry u Judith konjuġi Zammit Davison deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fit-30 ta' Settembru 2016).

Inoltre, għall-istess raġuni l-Qorti qatt ma tista' tilqa' r-raba' talba attriċi apparti l-fatt li ma hemm xejn fil-liġi (Kap 69 jew Kap 16) li jillimita l-protezzjoni ta' kirjijiet residenzjali bħal dik de quo sas-sena 2028 (it-terminazzjoni ta' kirjiet fl-2028 tirreferi semmai għal kirjiet kummerċjali).

Illi in linea preliminari wkoll u bla ħsara għal li ntqal l-esponent ma huwiex il-leġittimu kontradittur għar-raġuni illi bħala ċittadin privat ma jistax jinstab responsabbli għal allegati vjolazzjoni ta' drittijiet tal-bniedem da parti ta' l-lstat u huwa biss l-Istat li għandu jwieġeb għall-għemil tiegħu.

Fi kwalunkwe każ, l-intimat ma kiser l-ebda drittijiet tar-rikorrenti;

Illi in linea preliminari, iżda bla ebda preġudizzju, ir-rikorrenti jridu

jipprovaw it-titolu tagħhom fuq il-fondi mertu ta' dan il-każ;

Illi fil-mertu, u mingħajr ebda' preġudizzju għall-eċċezzjonijiet preliminari suesposti, l-esponenti għandu titolu validu ta' kera skont il-Kapitolu 69 tal-Liġijiet ta' Malta liema liġi għadha in vigore;

Illi r-rata tal-kera fl-ammont ta' mitejn u għoxrin Euro (€220) fis- sena hija waħda ġusta skont il-valur tas-suq fil-kuntest soċjali ta' dan il-każ.

Illi r-rikorrenti, jew min minnhom, komplew jaċċettaw il-kera sa

reċenti ħafna li tfisser aċċettazzjoni tal-kera valida skont il-liġi.

Illi mingħajr ebda preġudizzju għall-premess, l-applikazzjoni tal-Kap 69 tal-Liġijiet ta' Malta ma għandux jigi dikjarat bħala leżiv għad- drittijiet tar-rikorrenti, tenut kont taċ-ċirkostanzi soċjali u finanzjari tal-esponenti, flimkien mal-fatt li l-fond mertu tal-każ hija l-unika residenza tiegħu u l-fatt li l-esponenti ma għandu ebda proprjeta' oħra li huwa u l-familja tiegħu jistgħu jirresjedu fiha;

Illi għalhekk, il-kontroll ta' użu tal-proprjeta' in kwistjoni, da parti tal-Gvern ta' Malta, hija miżura leġittima, u tabilħaqq isservi għan socjali.

Konsegwentement, ma jeżisti l-ebda żbilanċ bejn l-interessi tar-rikorrenti u dawk tal-esponenti li jimmerita' dikjarazzjoni ta' ksur tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni, Artikolu 6 u Artikolu 13 tal-Kap 319.

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

Rat illi fid-29 ta' Jannar 2020, l-Avukat tal-Istat qajjem is-segwenti difiżi:

Illi preliminarjament, ir-rikorrenti għandhom iġibu prova ċara tat- titolu sabiex juru li huma s-sidien tal-fond in kwistjoni kif qed jallegaw fir-rikors promutur.

F'dan ir-rigward għandhom jindikaw id-data preċiża ta' meta saru sidien għaliex l-ilment konvenzjonali tagħhom jista' jiġi kkunsidrat mid-data ta' meta r-rikorrenti saru proprjetarji tal-fond mertu ta' dan il-każ;

Illi preliminarjament ukoll, għandhom jiġu ndikati l-artikoli mill- Kap. 69 u mill-Kap.

16, li skont ir-rikorrenti qed jiksrulhom id- drittijiet tal-proprjetajiet msemmija;

tagħhom għat-tgawdija

Illi għal kull buon fini, safejn jidher li l-proprjetajiet mertu ta' dan il- każ huma djar residenzjali, il-protezzjoni ta' tenure sal-2028 ma tapplikax għalihom stante li dik tapplika għall-kirjiet kummerċjali;

Illi fil-mertu, it-talbiet tar-rikorrenti għandhom jiġu miċħuda in toto peress li huma infondati fil-fatt u fid-dritt u dan għar-raġunijiet segwenti li qed jiġu hawn elenkati mingħajr preġudizzju għal xulxin:

Rigward l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll u l-Artikolu 6 u 13 tal- Konvenzjoni Ewropea

Illi r-rikorrenti jridu juru b'liema mod qed jiġi miksur id-dritt fundamentali tagħhom ai termini tal-Artikoli 6 u 13 tal-Konvenzjoni;

Illi safejn l-ilment tar-rikorrenti huwa msejjes fuq l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, l-esponenti jirrileva li skont il-proviso tal-istess artikolu, l-Istat għandu kull jedd li jgħaddi dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjeta skont l-interess ġenerali.

Anki skont il-ġurisprudenza kostanti tal- Qorti ta' L-Imsida, l-Istat igawdi diskrezzjoni wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu meħtieġ fl-interess ġenerali u x'miżuri għandhom il-ħtiġijiet soċjali.

Tali jittieħdu sabiex diskrezzjoni tal-leġislatur m'għandhiex titbiddel sakemm din ma tkunx manifestament mingħajr bażi raġonevoli - li żgur mhux il-każ;

jiġu ndirizzati dawk

Il-liġijiet li qed jilmentaw minnhom ir-rikorrenti huma maħsuba sabiex jipprotegu persuni milli jiġu mkeċċija mid-dar ta' abitazzjoni tagħhom f'għeluq it-terminu konċess lilhom fil-kuntratt tal-kiri.

B'hekk dawn l-artikoli żgur li ma jistgħux jiġu kklassifikati bħala mhux leġittimi jew mhux fl-interess ġenerali u l-esponent jara li dawn l-artikoli assolutament m'għandhomx jitqiesu li jmorru kontra d- drittijiet fundamentali tal-bniedem;

Illi l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol ma jikkonċedi ebda dritt li xi ħadd jirċievi profit.

Allura, fil-kuntest ta' proprjeta' li qed isservi għall-finijiet ta' social housing, żgur li ma jistax jiġi kkontemplat xi dritt simili;

Illi f'ċirkostanzi bħal dawn fejn jeżisti interess ġenerali leġittimu, ma tistax tpoġġi fl-istess keffa l-valur tal-proprjeta fis-suq ħieles ma' dak il-valur li wieħed għandu jħallas fil-kuntest ta' social housing.

L- għan wara dawn il-liġijiet huwa li jipprovdu għall-interess ġenerali u ċioe li jipprovdu dar ta' abitazzjoni.

Il-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza tagħha riċenti fl-ismijiet Ian Peter Salt pro et noe vs Maggur Alfred Clews Abela Valletta et tas-27 ta' Jannar 2017 qalet hekk: "Huwa paċifiku li fejn l-istati membri ta' akkomodazzjoni soċjali tidħol għandhom marġini wiesa' ta' apprezzament u, sakemm il-miżuri jkunu leġittimi, l-għan soċjali għandu jwassal għal kumpens li jista' jkun ferm anqas mill-valur tal-fond jew il-valur lokatizzju ta' fond fis- suq ħieles."

il-materja

Illi jekk fil-każ odjern kien hemm tnaqqis fil-kera dovuta lir-rikorrenti meta mqabbla mal-valur lokatizzju fis-suq, dan it-tnaqqis huwa kontro-bilanċjat bil-marġini wiesgħa tal-Istat li jilleġisla fil-kuntest ta' miżuri soċjali fosthom fil-qasam tad-djar;

Ma hemm l-ebda dubju li kieku kellu jiġi applikat il-prezz tal-kirjiet fis-suq ugwalment u fuq l-istess binarju għall-binjiet kollha, kemm dawk fl-ambitu tal-qafas soċjali u anke fl-ambitu ta' dawk li mhumiex, allura r-riżultat ikun li tinħoloq kriżi li tgħabbi lil ħafna familji b'piżijiet li ma jifilħux għalihom;

Illi jekk ir-rikorrenti qed jilmentaw li qed jiġu ppreġudikati minħabba l-fatt li l-ammont tal-kera ma jirriflettix il-valur reali tal-fond in kwistjoni, dan ma jistax jiġi rrimedjat bit-tneħħija tal-artikoli tal- Kap. 69 jew tal-Kap.

16; jew bl-iżgumbrament tal-okkupanti.

qed jingħad għaliex ma jkunx jagħmel sens li wieħed jagħraf l-iskop, il-ħtieġa u imbagħad jinnewtralizzahom billi jagħmilhom inapplikabbli bl-iżgumbrament tal-okkupanti;

tal-miżuri msemmija biex

l-leġittimita

Illi l-Artikolu 1531F tal-Kap.

16 jagħti tifsira ta' min hu l-inkwilin ta' fond residenzjali u meta wieħed jixtarr dan l-artikolu, jirriżulta kemm huwa nfondat l-ilment tar-rikorrenti meta jgħidu li m'għandhomx speranza reali li qatt jiksbu lura l-pussess effettiv tal-fondi;

Xieraq jiġi sottolineat li dan l-fond ġie mikri bi qbil bejn ir-rikorrenti u l-inkwilini u ħadd ma mpona fuq ir-rikorrenti li dan il-fond irid jinkera bil-fors.

Ma jirriżulta minn imkien li kien hemm xi theddida imminenti u attwali li sfurzathom li jagħtu dan il-fond b'kiri (vide Frances Paris et vs Avukat Knight et, deċiż nhar it-13 ta' April 2018 mill-Qorti Kostituzzjonali) u fil-fatt kien hemm diversi toroq li r-rikorrenti setgħu jagħżlu dak iż-żmien, bħal ibiegħu l-fond jew jikru l-fond bħala fond kummerċjali;

Rigward l-emendi li daħlu fis-seħħ permezz tal-Att X tal-2009

Tajjeb li jingħad ukoll li l-emendi li jirrigwardaw il-kera daħlu fis- seħħ wara konsultazzjoni vasta fejn ġiet ukoll ippubblikata l-White Paper li ġġib l-isem: "Liġijiet tal-Kera: Il-ħtieġa ta' Riforma" f'Ġunju tal-2008;

Dan il-proċess ta' konsultazzjoni kien proċess bi tliet saffi:

elettroniċi,

L-ewwel kien hemm it-tnehdija tal-White Paper li kienet komplementata minn konsultazzjoni komprensiva li nkludiet (a) diskussjoni pubblika, (b) interazzjoni ta' ittri elettroniċi, ċentru għas-sejħat telefoniċi u kontribuzzjonijiet fuq website; (c) laqgħat mal-Kunsill ta' Malta għal Żvilupp Ekonomiku u Soċjali u wkoll ma' korpi kostitwiti u (d) parteċipazzjoni f'mezzi tat-televiżjoni, tar-radju u tal-gazzetti.

L-interazzjoni ta' telefoniċi u kontribuzzjonijiet fuq website wasslet għal aktar minn 2,000 reazzjoni u 800 mistoqsija li kollha kenun huma ngħataw tweġiba ndividwali.

It-tweġibiet tqiegħdu wkoll fil-website - www.rentreform.gov.mt; l- It-tieni pubblikazzjoni tal-Abbozz ta' Liġi Numru 17 imsejjaħ 'Att biex Jemenda l-Kodiċi Ċivili, Kap.16' ippubblikat f'Novembru 2008 u d-diskussjoni sussegwenti fuq l-Abbozz fil-Kamra tar- Rappreżentanti f'Diċembru 2008 u Jannar 2009;

ta' konsultazzjoni ġiet wara

ċentru għas-sejħat

tal-proċess

fażi

It-tielet fażi tal-proċess ta' konsultazzjoni kienet tirrigwarda d- diskussjonijiet li saru bejn it-Timijiet Tekniċi tal-Gvern u l- Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien rispettivament;

Dan kollu qed jingħad sabiex jintwera li l-emendi riċenti dwar il-kera ma sarux b'mod superfluwu iżda saru wara konsultazzjoni serja u intensa u wara li nħass il-polz tal-poplu u tal-entitajiet kollha milquta minn dan l-istitut.

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

GĦALDAQSTANT, l-esponent jitlob bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad il-pretensjonijiet kif dedotti fir-rikors promotur bħala infondati fil-fatt u fid-dritt stante li r-rikorrenti ma sofrew l-ebda ksur tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fondamentali, u dan bl-ispejjeż kontra l-istess rikorrenti.

Rat illi fit-23 ta' Diċembru 2020 l-intimata Vincenza Borg-Neuhaus, notifikata fl-14 ta' Diċembru 2020, ippreżentat ir-risposta tagħha, fejn laqgħet għal dak mitlub billi qalet is-segwenti:

Illi t-talbiet rikorrenti għandhom ikunu miċħuda kontra r-rikorrenti bl- ispejjeż u dan għas-segwenti raġunijiet: 1.

Preliminarjament, l-intimata Borg-Neuhaus Vincenza m'hijiex il-leġittima kuntradittur tat-talbiet tar-rikorenti, u għalhekk għandha tiġi liberata mill-osservanza tal-ġudizzju;

Illi preliminarjament ukoll ir-rikorrenti ma eżawrewx ir-rimedji

kollha provduti mil-liġi qabel ma ntavolaw dawn il-proċeduri;

Illi, bla preġudizzju għall-eċċezzjoni preliminari suesposta u sussidjarjament, kwalunkwe azzjoni leġislazzjoni tirriżulta fi vjolazzjoni ta' drittijiet u libertajiet fundamentali tal- bniedem u f'dan il-każ odjern vjolazzjoni ta' l-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni ta' Malta għandha tiġi diretta kontra l-Istat u mhux kontra individwi;

Illi bla preġudizzju għall-eċċezzjonijiet suesposti u sussidjarjament, jekk jirriżultaw xi danni b'riżultat ta' l-Att XXIII ta' l-1979, dawn id- danni qatt ma jistgħu jiġu attribwiti lil jew jiġu mitluba mill-intimata Borg-Neuhaus iżda se mai kwalsijasi talba ta' kumpens għal danni riżultanti minn leġislazzjoni għandha tintalab mill-Istat;

Illi bla preġudizzju għall-eċċezzjonijiet suesposti, dik il-parti tat- talba rikorrenti relattivament għall-iżgumbrament ta' l-intimata Borg-Neuhaus ma tista' qatt tintlaqa';

Illi bla preġudizzju għall-eċċezzjonijiet suesposti, fil-mertu, l-intimata Borg-Neuhaus Vincenza tgawdi titolu tajjeb ta' kera u dejjem ħallset il-kera b'mod regolari lir-rikorrenti jew il-predeċessuri tagħhom dejjem aċċettaw;

Illi f'kull każ l-eċċipjenti m'għandhiex tkun żgumbrata mil-fond de

L-intimata Borg-Neuhaus m'għandhiex tbagħti l-ispejjeż.

Salv eċċezzjonijiet oħra li jistgħu jitressqu skond il-liġi.

Rat illi fit-8 ta' Lulju 2002, r-rikorrenti Catherine Cassar Farrugia, Martin Cassar Farrugia, Paul Cassar Farrugia u Bertha Stanojevic ppreżentaw nota fejn ċedew ir-rikors fil-konfront ta' Karla u Helen Beeston Pace u Rose Foden, għal dak illi jirrigwarda l-fondi 63, Main Street, Ħas-Sajjied, Marsaxlokk, u 23, St. Anthony Street, Marsaxlokk filwaqt illi żammewhom fermi fejn jirrigwardaw il-fondi 136, Triq Fleur de-Lys, Marsaxlokk u 67, Triq Ġuże Pace, San Lawrenz. (fol 34)

Rat illi in vista ta' l-eċċezzjoni preliminari imqajjma minn l-intimat Edwin Spooner, il-Qorti qieset illi jkun opportun illi tiġi trattata u deċiża tali eċċezzjoni.

Semgħet it-trattazzjoni ta' l-abbli difensuri tal-partijiet illi saret fil-15 ta' April 2021, wara liema trattazzjoni il-kawża ġiet differita għas-sentenza fuq l-ewwel eċċezzjoni preliminari ta' l-intimat Edwin Spooner.

Fatti tal-każ

Mill-fatti kif esposti fir-rikors promotur, jirriżulta li r-rikorrenti kollha, minbarra l-konjuġi Dr Humbert Cassar Farrugia u martu Catherine Cassar Farrugia, huma komproprjetarji fi kwota ta' nona parti kull wieħed tal-immobbli segwenti:

a. 136, Triq Fleur de Lys B'kara, u b. 67, Triq Ġuże` Pace qabel Victoria Avenue, San Lawrenz.

Jirriżulta wkoll minn dak premess fir-rikors, li Humbert u Catherine Cassar Farrugia huma

proprjetarji ta l-immobbli segwenti:

Jirriżulta illi, b'nota ppreżentata fit-8 ta' Lulju 2020, il-konjuġi Dr Humbert Cassar Farrugia u Catherine Cassar Farrugia, w it-tfal taghhom Martin Cassar Farrugia, Paul Cassar Farrugia u Bertha Stanojevic li assumew l-atti ta' missierhom flimkien ma' ommhom wara l-mewt

tiegħu, ċedew il-kawża tagħhom fejn f'din tirrigwarda l-propretajiet tagħhom biss, ossija dawk indikati fil-para 10 aktar 'il fuq.

Jirriżulta illi, tramite t-talbiet tagħhom, ir-rikorrenti kollettivament qed jitolbu li jiġi dikjarat li ġew leżi d-drittijiet taghhom kif sanċiti fl-Ewwel Artikolu tal- Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea, u fl-Artikolu 6 u 13 tal-Konvenzjoni Ewropea Dwar id-Drittijiet Fondamentali.

Konsegwentement, qed jitolbu rimedju xieraq.

Jirriżulta, inoltre`, illi r-rikorrenti qed jitolbu wkoll kollettivament, li s-sidien rispettivi m'għandhomx jibqgħu jħallu lill-inkwilini igawdu mill-protezzjoni ta' tenure sal-2028, iżda kull sid għandu jkun liberu li jinnegozja mal-inkwilini rispettivi.

Di piu`, r-rikorrenti kollettivament qed jitolbu li jiġi stipulat x'għandha tkun il-kera għall-fondi hawn fuq imsemmija.

Konsiderazzjonijiet Legali

Din hija sentenza in parte fuq l-ewwel eċċezzjoni sollevata mill-intimat Edmond

John Spooner fejn qed jikkontendi li l-azzjoni odjerna hija nulla w irritwali.

F'din l-ewwel eċċezzjoni preliminari, ġie sostnut, li ma jikkonkorrux l-elementi preskritti fl-Artikolu 161(3) tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta li jippermetti li żewġ rikorrenti jew aktar jistgħu jibdew l-kawża tagħhom permezz ta' rikors bħala azzjoni kollettiva.

Għalhekk, l-intimat Edmond John Spooner qed jikkontendi li t- talbiet u pretensjonijiet ta' kull wieħed mir-rikorrenti, mingħajr preġudizzju, messhom saru individwalment.

Il-Qorti tirrileva illi l-ewwel u qabel kollox, jenħtieġ illi jiġi eżaminat l-Artikolu

161(3) tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta, li jipprovdi kif ġej:

"Żewġ atturi jew aktar jistgħu jibdew il-kawżi tagħhom permezz ta' rikors ġuramentat jew rikors mhux ġuramentat wieħed, skont il-każ, jekk il-kawżi jkollhom x'jaqsmu ma' xulxin minħabba fil-mertu tagħhom jew jekk id-deċiżjoni li tingħata dwar waħda mill-kawżi tista' tolqot id-deċiżjoni dwar il-kawża jew il-kawżi l-oħra u jekk il-provi li jinġiebu f'waħda mill-kawżi jkunu, ġeneralment, l-istess provi li għandhom jinġiebu fil-kawża jew fil-kawżi l-oħra.

Ir-raġuni għaliex ikunu qegħdin isiru l-kawżi u l-mertu tagħhom għandhom jiġu dikjarati b'mod ċar u speċifiku minn kull attur."

Mid-disposizzjoni tal-liġi, jidher evidentement, li għandha tikkonkorri waħda

a. Jekk il-kawżi differenti jkollhom lkoll x'jaqsmu ma' xulxin minħabba fil-

minn żewġ ċirkostanzi:

mertu tagħhom,

b. jew jekk id-deċiżjoni li tingħata dwar waħda minnhom tista' tolqot id- deċiżjoni dwar il-kawża jew il-kawżi l-oħrajn li jitressqu magħha.

Jirriżulta wkoll illi, b'żieda ma' dawn iċ-ċirkostanzi alternattivi, huwa meħtieġ li l-provi li jinġiebu f'kawża waħda jkunu, fil-biċċa l-kbira, l-istess provi li jeħtieġu jitressqu fil-kawża jew il-kawżi l-oħrajn li jitressqu magħha.

Il-Qorti tirrileva li l-kliem tal-imsemmija disposizzjoni suċitata, huma tali, li jekk jirriżulta n-nuqqas ta' konkorrenza ta' dawn ir-rekwiżiti, dana jkollu jwassal għan-nullita` tal-azzjoni ippreżentata.

(Ara Joseph Hockley et vs Trusted Limited (90/2012) deċiża mill-Qorti Ċivili Prim' Awla fl-20 ta' Ġunju 2012; Joseph Barun et vs E&C Developments Limited (446/2011) deċiża mill-Prim' Awla Qorti Ċivili fil-11 ta' Ġunju 2012).

Dwar l-azzjoni kollettiva, il-Qorti tagħmel referenza għal dak illi ntqal fil-każ Mammante Zammit Davison et vs Carmelo Hockley deċiż mill-Prim' Awla fis-16 ta' Diċembru 1953, fejn il-kwistjoni ġiet diskussa w intqal hekk:

"...għall-ammissibilita` tal-ġudizzju kollettiv huwa meħtieġ mhux biss illi l-kwistjoni li tkun trid tiġi riżoluta tkun identika għal kull wieħed mill-atturi, imma wkoll li l-interess derivanti mit-titolu u l-oġġett tal- kawża jkun komuni; jiġifieri li ċ-ċitazzjoni kollettiva hi ammissibbli kull darba li diversi persuni li jiffiguraw bħala atturi, jipproponu sabiex jirrisolvu kwistjoni ta' dritt uniku u identiku, u jkun eskluż 'a priori' illi mir-riżoluzzjoni tal-istess kwistjoni, f'sens jew ieħor tista' tikkonkorri xi ċirkustanza ta' fatt speċjali għal wieħed jew ieħor minn dawk il-persuni atturi.

U trid issir dik l-esklużjoni 'a priori' għaliex ma jistax jiġi ammess ġudizzju kollettiv preventiv, li fih jiġi deċiż jekk hemmx jew le dik iċ-ċirkustanza speċjali li tista' tinfluwixxi fuq ir- riżoluzzjoni tal-kwistjoni ta' dritt.

Jekk ma jikkonkorrux dawn ir-rekwiżiti, u l-parti konvenuta topponi ruħha għall-proponibilita` ta' l-azzjoni b'ġudizzju kollettiv, il-Qorti ma tistax il-ġudizzju improċedibbli, bħala null."

tagħmel ħaġa oħra ħlief

Issir referenza wkoll għall-każ Charles sive Carmelo Fino et vs Perit Arkitetti Oscar Camilleri Flores Cohen et, Appell Ċivili deċiż fil-11 ta' Ottubru 1963, fejn ġie sostnut mill-Qorti tal-Appell, li ċitazzjoni kollettiva hija ammissibbli meta d- diversi persuni, li jidhru lkoll flimkien bħala atturi, jitolbu s-soluzzjoni ta' kwistjoni ta' dritt waħda u identika u ikun eskluż a priori illi, għas-soluzzjoni tagħha, tista' tikkonkorri kwalunkwe ċirkostanza ta' fatt speċjali għal xi wieħed jew ieħor mill-atturi.

Finalment, issir referenza għall-każ Perit Anthony Sireci et vs Gerald Elphick ‘Schembri, Balzan Ċivili datat 19 ta' Awissu 1992, fejn ġie deċiż li meta jkun hemm aktar minn attur wieħed, u l-oġġett tat-talba ta' kull attur huwa differenti, ma tkunx saret kawża waħda iżda daqstant kawżi daqs kemm hemm atturi,

għalkemm dawn il-kawżi jitressqu b'ċitazzjoni waħda.

Fil-fatt, il-Qorti qalet, meta jitressqu diversi kawżi b'ċitazzjoni waħda, kull attur għandu jikkonferma bil-ġurament il-paragrafu jew paragrafi tad-dikjarazzjoni li jkun fihom il-fatti dwar il-kawża tiegħu.

Ġie ritenut, għalhekk, illi f'dan il-każ, li sabiex jingħad li hemm unita` ta' kawża għal diversi atturi, dawn iridu ma ikunux jistgħu jaġixxu singolarment billi d-dritt ta' azzjoni ta' kull wieħed minnhom ma jkunx jista' jiġi eżerċitat mingħajr il-kunsens tal-ieħor.

Konsiderazzjonijiet fattwali

Il-Qorti tibda billi tirrileva illi, indubbjament, fil-każ in eżami, ir-rikorrenti kollha ressqu kawża waħda billi nqdew b'dak provvdut fl-Artikolu 161(3) tal-Kap 12.

Jirriżulta, madanakollu

fid- dispożizzjoni tal-liġi, ftit li xejn wieħed jista' jgħid, li jissussistu r-rekwiżiti imsemmija f'dan il-każ.

referibbilment għar-rekwiżiti

Jirriżulta, di fatti illi, fl-ewwel lok, il-mertu ma jista' qatt jitqies l-istess jew identiku, għaliex fir-rikors promotur tissemma' aktar minn proprjeta` waħda, u għalhekk, f'dan il-każ, il-mertu mhuwiex l-istess, stante illi jirrigwarda żewġ fondi distinti u separati, ossija 136, Fleur de Lys Road B'kara u 67, Triq Ġuże Pace, qabel Victoria Avenue, San Lawrenz, li huma okkupati minn żewġ intimati distinti u separati, ossija Edmond John Spooner u Vincenza Borg-Neuhaus rispettivament.

Il-Qorti ma tistax ma tosservax illi ċ-ċirkostanzi kif premessi fir-rikors promotur jolqtu aktar minn proprjeta` waħda, u kull proprjeta` hija separata u distinta, li jfisser li trid issir evalwazzjoni diversa għal kull proprjeta`, u d-deċiżjoni li tingħata dwar proprjeta` waħda mhux neċessarjament tolqot bl-istess mod id- deċiżjoni dwar proprjeta` oħra.

Kif tajjeb ġie sottomess mill-avukat difensur ta' Edmond John Spooner fit- trattazzjoni, m'hemm xejn li jikkomuna l-kawżi u-l-proprjetajiet in kwistjoni, peress li hemm kuntratti differenti mal-konvenuti, l-ishma u porzjonijiet tar- rikorrenti fir-rigward tal-proprjetajiet imsemmija fir-rikors huma wkoll differenti.

Il-Qorti tosserva wkoll illi tali distinzjonijiet ta' propjeta' indubbjament ser iwassal għal provi li jkunu totalment differenti, li inevitabbilment ser joħolqu konfużjoni f'kawża waħda, b'mod li jistgħu jkunu wkoll ta' preġudizzju għall- konvenuti.

Il-Qorti tosserva illi l-ħsieb tal-leġislatur fl-Artikolu 161 (3) tal-Kap 12 kien sabiex, filwaqt illi jaċċerta illi fil-proċess ġudizzjarju ma jkunx hemm proċeduri varji fuq l-istess meritu u fatti, sabiex l-proċess ġudizzjarju jitmexxa b'mod

effiċjenti, jassikura ruħu illi ma jkunx hemm konfużjoni sħiħa f'kawżi fejn persuni differenti għandhom pretensjonijiet differenti.

F'dan il-każ, kien hemm konfużjoni totali bejn partijiet u proprjetajiet, li huwa proprju dak illi l-Artikolu 161 (3) tal-Kap 12 irid jevita li jiġri.

Ħarsa lejn in-nota ippreżentata fit-8 ta' Lulju 2020 a fol 34 tal-proċess, fejn ġie dikjarat li l- kumplament tat-talbiet li ma ġewx rinunzjati għandhom japplikaw fil-konfront taż-żewġ proprjetajiet, u ċioe`, 136, Fleur de Lys Road, B'kara, u 67, Triq Ġuże Pace, qabel Victoria Avenue, San Lawrenz, hija indikazzjoni ċara tal-konfużjoni sħiħa illi l-kawża odjerna, kif redatta, ikkawżat.

Il-Qorti hawnhekk tagħmel referenza għall-każ Hotel Cerviola Limited et vs Malta Shipyards Limited (350/2006/1) deċiża mill-Qorti tal-Appell fit-23 ta' Settembru 2009, fejn ġie ribadit li:

"......għall-ammissibilta` tal-ġudizzju kollettiv huwa meħtieġ illi l- kwistjoni li tkun trid tiġi riżolta tkun identika għal kull wieħed mill- atturi, u wkoll li l-interess derivanti mit-titolu u l-oġġett tal-kawża jkun komuni, jiġifieri illi ċ-ċitazzjoni kollettiva hija ammissibbli kull darba li diversi persuni, li jiffiguraw bħala atturi, jipproponu sabiex jirrisolvu kwistjoni ta' dritt uniku u identiku, u jkun eskluż 'a priori' illi mir-riżoluzzjoni tal-istess kwistjoni, f'sens jew f'ieħor, tista' tikkonkorri xi ċirkostanza ta' fatt speċjali għal wieħed jew l-ieħor minn dawk il-persuni atturi."

(Ara wkoll Sultana vs Sant Fournier, Appell Ċivili deċiż fl-4 ta' Marzu 1966).

Dik il-Qorti kompliet tgħid hekk:

"Kif intqal fis-sentenza Vella vs Hooton (P.A. – 4 ta' Ġunju 1991) l- Artikolu 156A (illum Artikolu 161) tal-Kap 12, ma bidilx dak li kien ammissibbli fl-azzjoni kumulattiva 'klassika' fejn numru ta' atturi, li għandhom l-istess interess, jaġixxu flimkien kontra l-konvenut, u b'azzjoni waħda jivvantaw kontra tiegħu l-istess dritt permezz tal- istess talba.

Dan għaliex dawn is-salvagwardji imsemmija fl-Artikolu 156A, illum 161) huma maħsuba biex jiġu assigurati li ma jkunx hemm preġudizzju għall-konvenut u biex jiġi assigurat li ma jkunx hemm l-ebda ambigwita` jew inċertezza fid-diversi talbiet tal-vari atturi u biex l-istess konvenut ikun jista' adegwament jopponi difiża għal dawn it-talbiet.

Din il-Qorti tirrileva wkoll li skont is-sub-artikolu (4) tal-Artikolu 161, huwa meta jirrikorru l-elementi tas-subartikolu 3, li l-Qorti tista' tordna li l-kawżi jinstemgħu u jiġu deċiżi b'mod separat.

Hekk ukoll is-sub artikolu ħamsa (5) jistipula kif għandha tiġi stabbilita l- kompetenza tal-Qorti fl-azzjoni kumulattiva, l-istess kif definit fis- subartikolu (3).

Għalhekk, anke llum biex azzjoni kumulattiva tiġi

ammessa, l-istess irid ikun hemm konkors simultaneju ta' identita` tal- kwistjoni li tkun trid tiġi riżolta u komunanza tal-interess derivanti għall-attur ikollha mit-titolu u l-oġġett ta' l-azzjoni."

In vista ta' l-insenjament fil-ġurisprudenza, l-azzjoni odjerna kif promossa,

diffiċilment tista' tiġi kkunsidrata bħala kwistjoni ta' dritt uniku u identiku.

Fil-każ odjern, u wara n-nota ta' ċessjoni parzjali kif fuq ġia indikata, ir-rikorrenti lkoll flimkien, bħala sidien flimkien ta' żewġ propjetajiet distinti u separati, għażlu illi jintavolaw kawża waħda flimkien, kontra l-Avukat tal-Istat, kif ukoll żewġ inkwilini distinti u separati.

Il-Qorti tirrileva illi, ċertament, ir-riżoluzzjoni ta' dan il-każ kif propost, li titratta proprjetajiet separati u distinti minn xulxin, ma tistax teskludi li jistgħu jikkonkorru ċirkostanzi speċjali għar-rikorrenti fl-eżitu ta' dan il-każ, li huma separati u distinti għaż-żewġ propjetajiet meritu tal-kawża odjerna.

Għalhekk, l-intimat Edmond John Spooner, kien korrett meta ssoleva li l-azzjoni kif proposta messha saret individwalment u mhux kollettivament, u dan anke fl- interess tal-istess konvenut sabiex ma jinħoloq l-ebda preġudizzju, anke minħabba ambigwita', inċertezza anke fit-talbiet diversi tal-atturi, meta meqjusa l-fatti u ċ- ċirkostanzi partikolari ta' dan il-każ.

In vista tas-suespost, l-argument tal-avukat difensur tar-rikorrent fit-trattazzjoni, li l-intenzjoni tiegħu kienet li jevita multipliċita` ta' kawżi, evidentement ma jreġġix.

Għaldaqstant, din il-Qorti ser tilqa' l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-intimat Edmond John Spooner u tiddikjara li l-azzjoni kif proposta hija nulla w irritwali stante li ma jikkonkorrux l-elementi fl-Artikolu 161(3) tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta.

Konklużjoni Il-Qorti; Wara illi rat l-atti kollha proċesswali kollha ppreżentati quddiemha; Wara illi rat illi fil-15 ta' April 2021 il-kawża odjerna tħalliet għas-sentenza fuq l-ewwel eċċezzjoni preliminari ta' Edmond John Boldarini; Wara illi semgħet it-trattazzjoni ta' l-abbli difensuri tal-partijiet;

Tgħaddi biex taqta' u tiddeċiedi l-vertenza odjerna billi: Tilqa' l- ewwel eċċezzjoni preliminari tal-intimat Edmond John Spooner u tiddikjara li l- azzjoni kif proposta hija irrita u nulla stante li l-elementi stipulati fl-Artikolu 161(3) tal- Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta ma jissussistux.

Konsegwentement, tastjeni, milli tieħu konjizzjoni ulterjuri tal-każ in eżami.

L-ispejjeż għall-proċedura odjerna għandhom ikunu a kariku tar-rikorrenti.

Francesco Mattinson LL.D. LL.M. (IMLI) Imħallef Rita Gellel Deputat Reġistratur


IMĦALLEF JOSEPH R. REALE (Aġent President) ONOR.

IMĦALLEF TONIO MALLIA ONOR.

Seduta ta' nhar it-Tlieta, 15 ta' Ġunju, 2021.

Christopher Bigeni v. L-Avukat tal-Istat

Din id-deċiżjoni titratta dwar l-appell li sar mill-Avukat tal-Istat fit-30

ta' Diċembru 2020 minn provvediment tal-Qorti Ċivili, Prim'Awla tal-15 ta'

Diċembru 2020 li bih laqgħet it-talba tar-rikorrent u ordnat li sakemm għad

hemm pendenti l-kawża kostituzzjonali fl-ismijiet Christopher Bigeni v.

Avukat tal-Istat (Rikors 255/2020/1), m'għandhomx ikomplu l-proċeduri

kriminali quddiem il-Qorti tal-Appell Kriminali (Superjuri) fl-ismijiet Ir-

Il-fatti li wasslu għal dan il-każ huma s-segwenti:

il-Qorti

tal-Maġistrati

(Għawdex) bħala Qorti Istruttorja u kien akkużat li fil-31 ta' Mejju 2013

u xhur ta' qabel kien ittraffika d-droga cannabis.

Fil-5 ta' Ottubru 2016 ir-rikorrent ippreżenta l-kawża kostituzzjonali

minn ksur tal-jedd fundamentali għal smigħ xieraq u talab lill-Qorti

sabiex tordna l-isfilz tal-istqarrija mill-atti tal-proċeduri kriminali.

B'sentenza tas-27 ta' April 2017 fil-kawża r-Repubblika ta' Malta

v. Christopher Bigeni (numru 8/2014), ir-rikorrent instab ħati ta'

traffikar tad-droga cannabis u kkundannat għall-piena ta' priġunerija

għall-perjodu ta' ħames (5) snin u multa ta' ħmistax-il elf euro

Sentenza li ngħatat wara ammissjoni tal-akkużi kemm

quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) u l-Qorti Kriminali.

il-Qorti

Kriminali (Superjuri) għal dak li jirrigwarda l-piena.

Fis-seduta tas-27

ta' Jannar 2021 kellha tingħata s-sentenza.

v. B'sentenza tat-23 ta' Novembru 2017 fil-kawża kostituzzjonali

92/2016 il-Qorti Ċivili, Prim'Awla ddeċidiet li r-rikorrent kien sofra ksur

tad-dritt għal smigħ xieraq għaliex ma ngħatax aċċess għall-assistenza

l-interrogazzjonijiet

sarulu mill-pulizija,

konsegwentement:

Tordna l-isfilz tal-istqarrijiet rilaxxati minnu lill-pulizija u kwalunkwe xhieda tal-pulizija li tagħmel referenza għal kontenut ta' dawn l- istqarrijiet.

2.Tordna illi r-rikorrent jingħata l-possibilta' li jirtira jew jikkonferma l- ammissjoni magħmula minn quddiem il-Qorti.

Tordna illi fil-każ li r-rikorrenti jirtira l-ammissjoni magħmula minnu, jiġu sfilzati r-rapport tal-Probation Officer Carmen Bouvett u kwalunkwe referenza għal ammissjoni magħmula mir-rikorrent".

B'sentenza li ngħatat mill-Qorti Kostituzzjonali fil-5 ta' Ottubru 2018

laqgħet l-appell tal-Avukat Ġenerali u ddikjarat li l-proċeduri huma

intempestivi, u minflok ordnat ".… li biex ma jseħħx ksur tad-drittijiet tar-

rikorrent ma jsirx aktar użu fil-proċeduri kriminali miż-żewġ stqarrijiet

rilaxxjati mir-rikorrent".

ta' Novembru 2020

ir-rikorrent

ippreżenta

kostituzzjonali li b'referenza għaliha ngħata l-provvediment meritu ta'

Fil-kawża

l-appellant qiegħed

diskriminazzjoni u ksur tal-jedd fundamentali għal smigħ xieraq.

Kawża li qiegħda tinstema' quddiem il-Qorti Ċivili, Prim'Awla u differita

tar-rikorrent huma li:

għas-sentenza għas-seduta tat-22 ta' Ġunju 2021.

Il-Qorti Kostituzzjonali kienet għamlet diskriminazzjoni b'dak

li ordnat fil-kawża Christopher Bigeni v. Avukat Ġenerali

(92/2016/1) tal-5 ta' Ottubru 2018 u ma' dak li ordnat fil-kawża Brian

Bonnici-Hunt v. Avukat Ġenerali tal-14 ta' Diċembru 2018;

L-Att dwar Dipendenza fuq id-Droga (Trattament Mhux

Priġunerija) (Kap. 537) għandu japplika wkoll għall-proċeduri

quddiem il-Qorti Kriminali, u s-sitwazzjoni preżenti qiegħda toħloq

diskriminazzjoni bejn dawk l-individwi li jkunu akkużati quddiem il-

Qorti tal-Maġistrati (Malta) u l-Qorti Kriminali;

L-istqarrija ġuramentata li ta quddiem il-Maġistrat Inkwirenti

tilledi l-jedd għal smigħ xieraq;

Ir-rwol tal-Avukat Ġenerali bħala konsulent legali tal-Gvern u

r-rwol bħala prosekutur jagħtu lok għall-kunflitt ta' interess u jwasslu

għal ksur tal-jedd għal smigħ xieraq;

Id-droga li nstabet għand ir-rikorrent kienet ġiet analizzata

minn Godwin Koroma f'laboratorju li ma kienx akkreditat għall-EN

Fl-20 ta' Novembru 2020 ir-rikorrent ippreżenta rikors li bih talab

lill-istess Qorti sabiex "..… tordna lill-Qorti tal-Appell Kriminali (Sede

Superjuri) sabiex tissospendi l-prolazzjoni tas-sentenza u tissoprasjedi

d-determinazzjoni

ta'

il-lanjanzi mill-Qorti

Kostituzzjonali, l-ogħla Qorti tal-pajjiż, qabel tiġi sabiex tiddeċiedi l-

B'digriet mogħti fid-9 ta' Diċembru 2020 il-Qorti tal-Appell Kriminali

(Superjuri) ċaħdet it-talba għas-soprasessjoni tas-smigħ tal-appell.

x. Fil-15 ta' Diċembru 2020 l-ewwel Qorti tat provvediment li bih

laqgħet it-talba tar-rikorrent bl-ispejjeż jibqgħu riżervati għall-ġudizzju

B'rikors preżentat fit-30 ta' Diċembru 2020 l-Avukat tal-Istat appella

mid-deċiżjoni tal-ewwel Qorti.

"..… sabiex jista' jingħata rimedju provviżorju, jeħtieġ li min jitolbu juri li a) hemm każ prima facie ta' ksur ta' jedd fundamentali u b) li n-nuqqas tal-għoti tal-miżura provviżorja sejra ġġib ħsara li ma titreġġax lura.

Għalhekk mhuwiex biżżejjed li wieħed joqgħod biss fuq xi sitwazzjoni ipotetika jew li mhux ċerta li seħħ.

Minħabba f'hekk, l-għoti ta' provvediment proviżorju f'kawża ta' allegat ksur ta' jedd fundamentali jitlob li jintwerew ċirkostanzi eċċezzjonali li jagħmluh meħtieġ.

għalhekk fuq l-iskorta tal-insenjament tal-ġurisprudenza tal-Qrati nostaran, kien jinkombi fuq l-appellat li juri li għandu dritt prima facie li nkiser u li sseħħ ħsara irrimedjabbli f'każ li ma tinħariġx il-miżurta provviżorja.

Dawn i-żewġ rekwiżiti huma kumulattivi u mhux alternattivi bil-konsegwenza li għandhom jiġu sodisfatti t-tnejn li huma sabiex it- talba tar-rikorrenti tiġi milqugħa minn dina l-Onorabbli Qorti.

Fil-każ preżenti jidher li l-Ewwel Qorti laqgħet it-talba tal-appellat, minkejja l- assenza ta' dawn iż-żewġ rekwiżiti tant neċessarji.

Illi bid-dovut rispett lejn l-Ewwel Onorabbli Qorti imkien fid-digriet mhemm imniżżel kif dawn iż-żewġ rekwiżiti ġew sodisfatti.

Kull mhemm fid-digriet huwa li skont l-Ewwel Qorti, jeżistu l-elementi biex tinħareġ il- miżura provviżorja u li jekk is-sentenza ma tingħatax fis-27 ta' Jannar 2021 dan mhux ser jippreġudika l-interessi tal-Istat jew tas-Soċjeta.

L- esponent għandu jedd ikun jaf eżattament x'wassal lil dik il-Qorti tilqa' t-talba għall-ħruġ ta' miżura provviżorja iżda fid-digriet mhemmx motivazzjoni ċara għaliex din il-Qorti laqgħet it-talba".

L-ewwel Qorti tat is-segwenti raġunijiet għad-deċiżjoni appellata:

"Il-Qorti osservat ukoll li l-parti kbira ta' ordnijiet ta' din ix-xorta jinħargu f'każijiet ta' deportazzjoni fejn hemm theddid serju għall-ħajja jew ir- rimozzjoni ta' tfal jew ġenitur minn territorju jew pajjiż.

Dan għaliex din l- ordni għandha tkun użata b'diskrezzjoni dejqa ħafna u dan sabiex ma jkunux stultifikati proċeduri tal-Istat.

Il-Qorti ħasbet fit-tul dwar il-każ quddiemha.

Għalkemm huwa minnu li tali ordni tingħata eċċezzjonalment f'każijiet tipiċi imsemmija anke fuq stregwa tal-linji gwida li jesistu abbażi tar-rule of Court 39 tal-Qorti Ewropeja, b'dana ma jfissirx li meta jitqanqal każ li ma jkunx jaqa' tipikament kif fuq imsemmi, allura l-Qorti għandha ċjekament tiddesisti milli tuża dan il-poter.

L- importanti li jkunu jesistu l-elementi fuq imsemmija u f'każijiet eċċezzjonalissimi.

Meta din il-Qorti fliet iċ-ċirkostanzi partikulari li jiċċirkondaw dan il-każ, ikkonvinċiet lilha nnifisha, li ordni bħal din timmerita li tkun akkolta għaliex jesistu l-elementi biex tinħareġ.

Fid-dawl taċ-ċirkostanzi li għandha quddiemha din il-Qorti, jekk tingħatax Sentenza fis-27 ta' Jannar 2021 jew le, ftit li xejn tista' tippreġudika l-interessi tal-Istat jew tas-Soċjeta'.

Minn naħa l-oħra kull ġurnata ta' telfien ta' ħelsien għal din il-Qorti, huwa fih innifsu dannu rreversibbli, indipendentment minn kull kompensazzjoni pekunjarja.

Il-flus ma jitraduċux lilhom infushom ħelsien mitluf.

Dan għaliex b'dak li qed tgħid din il-Qorti hu, li f'każ li t- talbiet tal-imsemmi jiġu miċħuda fil-mertu tar-Rikors Kostituzzjonali, is- Sentenza tal-Qorti Kriminali dejjem xorta ser tingħata.

Fl-aħħar din il-Qorti trid tagħmilha ċara, li t-talba qed tintlaqa' lil hinn mill- każijiet tipiċi li fihom intlaqat minħabba il-karattarestiċi partikulari tal-każ".

Fl-istat attwali taċ-ċirkostanzi hu evidenti li bħalissa l-iktar li r-

rikorrent jista' jottjeni fl-appell pendenti quddiem il-Qorti tal-Appell

Kriminali (Superjuri) hi tnaqqis fil-piena ġialadarba l-appell li ppreżenta hu

biss fuq il-piena.

M'hemmx dubju li ma kien hemm xejn x'iżomm lir-rikorrent milli

jipproponi l-kawża kostituzzjonali qabel l-20 ta' Novembru 2020, bl-ilmenti

li ressaq fil-kawża tal-lum.

Wieħed ma jistax ma josservax il-fatt li s-

sentenza tal-Qorti Kriminali ngħatat f'April 2017 filwaqt li s-sentenza minn

din il-Qorti fl-appell Christopher Bigeni v. Avukat Ġenerali et

(92/2016/1) ingħatat fil-5 ta' Ottubru 2018.

Ir-rikorrent ma ta l-ebda raġuni

għalfejn ħalla iktar minn sentejn qabel ippreżenta l-kawża kostituzzjonali

Mit-tweġiba li ppreżenta l-intimat quddiem l-ewwel Qorti, il-Qorti

fehmet li r-rikorrent kien diġa` għamel talba lill-Qorti tal-Appell Kriminali

(Superjuri) sabiex tordna referenza kostituzzjonali ai termini tal-Artikolu

46(3) tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 4(3) tal-Att dwar il-Konvenzjoni

Ewropea (Kap. 319).

Talba li l-appellant iddikjara li kienet miċħuda

b'digriet li ngħata fil-15 ta' Jannar 2020.

Madankollu, iż-żmien li r-

rikorrent ħalla li jgħaddi m'għandux ikun ta' preġudizzju għat-talba li

għamel bil-proċedura in eżami.

L-Avukat tal-Istat isostni li l-ewwel Qorti ma kkonkluditx li l-fatti

jindikaw prima facie li hemm ksur tal-jeddijiet fundamentali nvokati mir-

Hu fatt li fil-provvediment mertu tal-appell l-ewwel Qorti

m'għamlet l-ebda raġunament dwar jekk fil-fehma tagħha l-fatti jindikawx

prima facie ksur tal-jeddijiet fundamentali li fuqhom ir-rikorrent ibbaża t-

tieni kawża kostituzzjonali, u fl-affermattiv x'wassalha għal dik il-

konklużjoni.

Din il-Qorti tosserva li d-deċiżjonijiet tal-Qorti Ewropea dwar

interim measures huma bbażati fuq interpretazzjoni tar-regolament

Regolament li m'huwiex

parti mil-liġi Maltija.

Kif diġa` ssemma, fil-proċeduri kriminali r-rikorrent appella biss mill-

Għalhekk il-kwistjoni dwar ħtija hi deċiża.

Dan apparti l-fatt li wara

talba tar-rikorrent, il-Qorti tal-Appell Kriminali (Superjuri) diġa` tat

provvediment (9 ta' Diċembru 2020) li bih ċaħdet it-talba għas-

soprasessjoni tal-appell.

Madankollu llum hemm sentenza ta' din il-Qorti, li pero` ngħatat

wara s-sentenza tal-Qorti Kriminali tas-27 ta' April 2017, li ordnat li ma

jsirx iktar użu fil-proċeduri kriminali miż-żewġ stqarrijiet li ta r-rikorrent.

Fis-sentenza tal-Qorti Kriminali, li ngħatat qabel is-sentenza ta' din il-

Qorti, ripetutament saret referenza għall-istqarrijiet li ta r-rikorrent għall-

finijiet ta' kundanna.

Madankollu l-problema tibqa' l-ammissjoni tar-

rikorrent li skont il-liġi ordinarja ma setgħetx tiġi rtirata quddiem il-Qorti

Irrispettivament jekk ir-rikorrent għandux raġun fil-meritu fil-kawża

kostituzzjonali pendenti llum u wara li kkonsidrat dak li ddeċidiet din il-

Qorti fil-każ Brian Bonnici-Hunt v. Avukat Ġenerali (90/2016/1) u meħud in

konsiderazzjoni li s-sentenza li ngħatat mill-Qorti Kostituzzjonali fil-kawża

92/2016/1 iddikjarat li t-talba tar-rikorrent kienet intempestiva u għalhekk

il-kwistjoni fil-meritu ma kinitx ġiet deċiża, din il-Qorti hi tal-fehma li l-

ewwel Qorti għamlet deċiżjoni għaqlija meta ordnat is-sospensjoni tas-

smigħ tal-appell il-Pulizija v. Christopher Bigeni (8/2014).

Din il-Qorti

taqbel pjenament mar-raġunament tal-ewwel Qorti dwar l-effett li ġġib

magħha f'dan l-istadju sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali (Superjuri)

fuq l-appellant u li jaf ikun irriversibbli jekk eventwalment jingħata raġun

fil-kawża kostituzzjonali.

Raġunament li l-ewwel Qorti għamlet minħabba

ċ-ċirkostanzi partikolari ta' dan il-każ.

Għal dawn il-motivi tiċħad l-appell tal-Avukat tal-Istat u tikkonferma d-

deċiżjoni tal-ewwel Qorti bl-ispejjeż kontra l-appellant.

Tonio Sciberras Mifsud Andrews

Anthony Micallef Castillo Andrews

Joseph R. Giordmaina Aġent President

Deputat Reġistratur rm

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA ONOR.

IMĦALLEF TONI ABELA LL.D.

Illum, it-Tlieta, 15 ta' Ġunju, 2021

Rudolph Ozen u Tiziana Ozen Bezzina detenturi tal-karta tal-identita' bin-numri 1478279M u 6587644M rispettivament vs Rodrick Raines detentur tal-karta tal-identita' bin-numru 979572M

Rat ir-rikors ġuramentat tal-Atturi konjuġi Ozen ippreżentat fl-24 ta'

Mejju 2018 u maħluf fit-23 ta' April 2018 minn Rudolph Ozen li permezz

tiegħu talbu s-segwenti:-

Illi l-esponenti kienu daħlu fi ftehim ta' appalt mal-intimat jagħmel xogħolijiet ta' kostruzzjoni ta' dar fl-indirizz 11, Triq Katakobi, Ta' Sannat, liema xogħolijiet kellhom jitlestew sal-aħħar ta' Awwissu tas-sena 2017.

Illi l-partijiet ftehmu dwar il-prezzijiet tax-xogħolijiet u l-materjal, skont il-lista annessa u markata Dok.

Illi l-partijiet ftehmu illi l-intimat kellu jitħallas għal kull sular wara li jitlesta minnu tali sular u jsir il-kejl u l-kalkolu relattiv mill-perit tal- esponenti.

Illi l-intimat beda l-esekuzzjoni tax-xogħolijiet f'April tas-sena 2017.

Madanakollu sa mill-bidu nett, bdew jinqalgħu diversi problemi mill- istess intimat.

Illi l-intimat, b'mod arbitrarju u mingħajr l-ebda raġuni valida, iddeċieda ma jsegwi il-pjanti tal-binja u l-istruzzjonijiet tal-perit u l-partijiet, u saħansitra ma beniex partijiet mill-basement level.

Illi di piu` parti mix-xogħolijiet illi saru fil-basement level, senjatament is-saqaf tal-istess, sar b'mod ħażin u mhux kif tirrikjedi s-sengħa u l- arti, u dan b'dannu għall-esponenti.

Illi minkejja l-imsemmijin xogħolijiet ħżiena u l-fatt li l-intimat ma beniex il-basement level kollu, appena huwa dehrlu li kien lesta l-imsemmi sular, huwa talab lill-esponenti u għamel pressjoni fuq l-istess sabiex iħallsuh għas-sular in kwistjoni, liema ħlas, kif jirriżulta mill-annessi irċevuti fiskali mmarkati Dok.

RS2, sar mill-esponenti.

Illi inoltre l-intimat naqas milli josserva r-regolamenti u liġijiet relatati mill-Health and Safety, kif jirriżulta mill-annessi rapport immarkati Dok.

Illi apparti l-ksur lampanti tal-imsemmijin liġijiet u regolamenti, l-intimat kien vjolenti fil-konfront tal-uffiċjali li spezzjonaw il-fond in kwistjoni, u addirittura aggredixxa lill-istess billi waddab travi tal-ħadid fid- direzzjoni tagħhom.

Illi b'konsegwenza tal-aġir irresponsabbli tal-intimat, kien hemm riskju illi jiġi mwaqqaf ix-xogħol fil-fond mill-awtoritajiet kompetenti, u kien biss wara li l-esponenti daħlu personalment responsabbli għal tali health and safety tas-sit tal-kostruzzjoni illi x-xogħol tħalla għaddej mill-uffiċjali jirriżulta wkoll minn dikjarazzjoni illi ġew imġiegħla jiffirmaw l-esponenti f'dan ir-rigward, kopja ta' liema qed tiġi annessa u mmarkata Dok.

Illi aktar minn hekk, minkejja li l-intimat kien ikkummissjonat jagħmel ix-xogħolijiet u jġib il-materjal, huwa kien ta' spiss jobbliga lill-esponenti iffittxulu huma stess il-materjal illi huwa kellu bżonn.

Illi dawn ir-rikjesti irraġjonevoli illi l-intimat qajjem wara li ġew maqbula u kkumissjonati lilu x-xogħolijiet, kienu jsiru minnu lill-esponenti bit- theddid li kien ser iwaqqaf ix-xogħolijiet kemm-il darba l-esponenti ma kienux se jagħmlu li jgħid hu.

Illi in oltre` ta' spiss kien jinqala diżgwid mal-ġirien tal-esponent minħabba l-aġir irresponsabbli tal-intimat.

Illi naturalment dan kollu ikkawża lill-esponenti ħafna ansjeta, telf ta' ħin mix-xogħol u spejjeż mhux antiċipati.

Illi b'wiċċ tost, illegalment u abbużivament, l-intimat ħa l-generator tal- esponenti minn fuq is-sit mingħajr il-kunsens tagħhom u mar jagħmel xogħolijiet bl-istess bnadi oħra, u minkejja li ġie mitlub jirritorna l-istess għal diversi drabi, irrifjuta li jagħmel dan għal tlett xhur sħaħ.

Illi appena l-intimat lesta parti kbira mill-ground floor level huwa talab lill-esponenti ħlasijiet bil-quddiem għax-xogħolijiet li kien qed jagħmel u fl-istess ħin informa lill-esponenti illi kien ser jipposponi x-xogħlijiet li kien għad fadal minħabba impenji oħra li kellu.

Illi meta l-esponenti insistew illi dan ma kienx aċċettabbli, l-intimat insista mal-perti tal-esponenti sabiex isir il-kejl u l-kalkolu tax-xogħlijiet li huwa kien għamel, u fl-istess ħin informa lill-perit illi huwa ma kienx bi ħsiebu jkompli x-xogħolijiet lilu kkummissjonati.

Illi minkejja li ġie mwissi mill-perit tal-esponenti sabiex ikompli x- xogħolijiet, anke kif jirriżulta mill-ittra mibgħuta mill-perit lill-esponenti, kopja ta' liema qed tiġi annessa u mmarkata Dok.

RS5, l-intimat abbanduna l-lant tax-xogħol u rrifjuta li jkompli l-istess.

Illi minkejja li ġie interpellat ikompli x-xogħlijiet, anke permezz ta' ittra uffiċjali, kopja ta' liema qed tiġi annessa u mmarkata Dok.

RS6, l- intimat irrifjuta u ġab kull skuża għall-istess, saħansitra anke li ma kellux grazzja mal-esponenti.

Illi rinfaċċjat b'dan ix-xenarju, r-rikorrenti kellhom ifittxu appaltatur ieħor sabiex jitkompla u jitlesta fil-proprjeta su-indikata, b'dan illi daħlu fi spejjeż ulterjuri sabiex terzi jeżegwixxu x-xogħol illi l-intimat kien obbliga ruħhu illi jwettaq.

Illi konsegwenza ta' dan, l-esponenti kellhom iħallsu lit-terz illi huma suċċessivament qabbdu sabiex tax-xogħlijiet jeżegwixxu ammont akbar minn dak miftiehem mal-intimat.

Illi apparti minn hekk, sakemm instab minnhom appaltatur ieħor ikompli fejn ħalla l-intimat, l-esponenti tilfu ħafna żmien prezzjuż.

Illi partikolarment, kif jirriżulta mir-rapport anness u mmarkat Dok RS7, l-esponenti inkorrew spejjeż ulteruri fl-ammont ta' tlett elef disa mija u sebgħin Euro (€3,970) sabiex ix-xogħolijiet li kellu jwettaq l-intimat isiru mill-appaltatur il-ġdid.

Illi in oltre`, apparti l-ammont imsemmi fil-punt preċedenti, l-esponenti inkorrew ukoll sitt elef u tmin mitt Euro (€6,800) żejda b'konsegwenza tal-fatt li kellhom jiġu varjati x-xogħolijiet, stante li ma nstabx appaltatur illi seta' jagħmel ix-xogħolijiet eżattament kif miftiehma mal-intimat.

Kopja tal-fattura relattiva annessa u mmarkata Dok.

Illi aktar minn hekk, b'konsegwenza tal-inadempjenza u n-nuqqasijiet tal-intimat, ix-xogħlijiet illi kellhom jiġu eżegwiti waqgħu lura, u għaldaqstant mhux talli ma tlestewx sa Awissu tas-sena 2017, iżda għadhom għaddejjin, u huwa antiċipat illi jitlestew f'Awwissu tas-sena 2018, ossia tnax-il xahar tard miż-żmien miftiehem mal-intimat, b'dan illi l-esponenti tilfu tnax-il xahar kera fuq il-fond fejn huma qed joqgħodu sakemm jitlesta l-fond in kwistjoni.

Illi l-għemil tal-intimat ikkawża danni lir-rikorrenti, u dan kif ser jiġi pruvat fil-mori ta' dawn il-proċeduri.

Illi fiċ-ċirkostanzi r-rikorrenti ma kellhomx għażla oħra ħlief li jintavolaw din il-kawża;

Għaldaqstant, jgħid l-intimat għaliex m'għandhiex din l-Onorabbli Qorti prevja kull dikjarazzjoni xierqa u opportuna: 1.

Tiddikjara u tiddeċiedi illi l-intimat naqas milli jħares il-kundizzjonijiet tal- ftehim bejn il-partijiet meta abbanduna x-xogħolijiet li hu kien tqabbad jagħmel għar-rikorrenti fil-fond tagħhom 11, Triq il-Katakobi, Ta' Sannat;

Tiddikjara li l-intimat huwa responsabbli għad-danni mġarrbin mir- rikorrenti b'riżultat tan-nuqqasijiet u l-inadempjenza tal-intimat, inklużi l- ammonti addizzjonali mħallsa lil terzi għax-xogħolijiet li kellu jeżegwixxi l-intimat, l-ispejjeż inkorsi mir-rikorrenti għax-xogħolijiet żejda li kienu kostretti jagħmlu, telf ta' kirjiet u spejjeż oħra, bl-imgħaxijiet legali.

Tillikwida danni msemmija fil-punt preċedenti, okkorrendo bl-opera ta'

Tikkundanna u tordna lill-intimat sabiex iħallas id-danni hekk likwidati lir-

Bl-ispejjeż, inkluż dawk tal-ittra uffiċjali datata 26 ta' Frar 2018 u bl- imgħaxijiet legali sad-data tal-pagament effettiv kontra l-intimat, li minn issa huwa nġunt in subizzjoni."

Rat ir-risposta ġuramentata tal-konvenut Rodrick Raines ppreżentata fil-31

ta' Mejju 2018 u maħlufa minnu fl-istess data li permezz tagħha wieġeb is-

segwenti:-

Illi huwa evidenti għall-aħħar li dina l-azzjoni hija intiża unikament sabiex l-atturi ma jħallsux lill-esponenti għax-xogħolijiet li huwa wettaq fuq inkarigu tagħhom stess.

Fil-fatt, qabel dina l-kawża l-esponenti kien kostrett jintavola kawża quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) fl- ismijiet Roderick Raines vs Sammut Khattabi et (Avviż numru GM 63/2018) sabiex l-atturi jiġu kkundannati jħallsuh.

Illi l-esponenti ma kompliex bix-xogħlijiet wara li l-atturi rrifjutaw li jħallsuh, u dana minkejja talbiet ripetuti f'dak is-sens.

Għaldaqstant l- esponenti ma jista' qatt jiġi miżmum responsabbli għal kwalunkwe telf konsegwenzjali li setgħu inkorrew l-atturi.

Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost l-atturi jridu jippruvaw li huma tassew inkorrew danni, l-entita` tad-danni li sofrew, u li huma għamlu dak kollu possibbli sabiex jimminimizzaw id-danni li allegatament sofrew.

Sabiex ma jkun hemm ebda ekwivoku l-esponenti qiegħed jikkontesta bil-qawwa kull pretensjoni avvanzata mill-atturi.

Illi mingħajr preġudizzju għall-ġeneralita` fl- eċċezzjonijiet preċedenti, l-esponenti jikkontesta u jopponi għal dak li jingħad mill-atturi fil-paragrafi numerati 3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14, 15,16,17,18,23,24,25,u 26.

Apparti minn hekk ħafna minn dak li qiegħdin jallegaw l-atturi huwa totalment superfluwu għall-mertu ta' dina l-proċedura.

Il-kawża għandha tiġi għalhekk stradata sabiex ma jinħeliex ħin f'ħafna provi inutili.

ta' dak eċċepit

Illi dak li jingħad mill-atturi fil-paragrafu 24 tar-rikors tagħhom jeħtieġ li jiġi spjegat sewwa għaliex ma jiftiehemx.

Li hu zgur huwa li l-esponenti ma jista' jiġi qatt miżmum responsabbli għal kwalunkwe tibdiliet li setgħu iddeċidew li jimplimentaw l-attur.

Fl-istess mod l-eċċipjenti l- anqas ma jista' jiġi miżmum responsabbli għal spejjeż li l-atturi kienu dejjem ser jinkorru.

Apparti minn hekk Dokument RS8 żgur li ma huwiex fattura."

Rat l-atti kollha tal-kawża;

Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti;

Qrat ix-xhieda fil-kawża;

għas-sentenza.

Rat il-verbal tal-udjenza tal-15 ta' April 2021 fejn il-kawża tħalliet għal-lum

Punti ta' fatti

Fi Frar tas-sena 2017, il-Konvenut kien mqabbad mill-Atturi, bl-

intervent ta' missier l-Attriċi Emanuel Bezzina jew , sabiex iwettaq xogħol ta'

kostruzzjoni fi plot li jinstab f'11,Triq il-Katakombi, Salina, limiti tan-Naxxar.

Dan ix-xogħol ta' appalt ġie mifiehem skont ir-rati elenkati f'Dok RS1 (ara

affidavit Atturi a' fol 8. u 79 u 84 para 1 u 2 limitatament sa fejn jaqbel ma

dak dikjarat fl-affidavit tal-Konvenut paragrafi a u b a' fol 193).

Il-Konvenut beda jeżegwixxi dawn ix-xogħolijiet taħt l-istruzzjoni tal-

Perit Henry Borg Schembri (ara xhieda tal-Perit a' fol 115).

Il-Konvenut baqa'

jeżegwixxi dawn ix-xogħolijiet sakemm r-relazzjoni tiegħu mal-Atturi ġiet

rotta b'konsegwenza ta' nuqqas ta' qbil li żviluppa bejniethom fuq il-ħlasijiet

li kellhom ikunu dovuti (ara affidavit tal-Konvenut a' fol 194 para q sa t u

xhieda attriċi a' fol 170 faċċata 2).

B'riżultat ta' dan id-diżgwid, il-Konvenut

iddeċieda jieqaf mill-eżekuzzjoni ta' dan ix-xogħol tal-appalt u nforma b'din

id-deċiżjoni lil Perit Henry Borg Schembri.

Minħabba f'hekk il-Perit imsemmi bagħat jinforma lill-Atturi bid-

deċiżjoni tal-konvenut permezz ta' ittra datata 17 ta' Novembru 2017 (a' fol

51) kif ġej:

L-Atturi suċċessivament iddeċidew minn rajhom ifittxu appaltatur

ieħor sabiex jitkompla u jitlesta x-xogħol oriġinarjament appaltat lill-

konvenut (ara premessa numru 20 sa 21 a' fol 3, affidavit atturi para 28 a'

fol 82 u 87).

Dan ix-xogħol tlesta fis-sena 2018 (affidavit atturi para 30,

xhieda missier l-attriċi Emanuel Bezzina a' fol 128, kontro-eżami attriċi a' fol

Fil-25 ta' April 2018, l-Konvenut għadda biex jippreżenta kontra l-

atturi azzjoni quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Ċivili) għal ħlas ta' kreditu

dovut lilu.

Dan xpruna lill-Atturi u missier l-Attriċi Emanuel Bezzina sabiex, fl-

24 ta' Lulju 2018, jagħmlu rapport lill-Pulizija fejn akkużaw lill-Konvenut ta'

approprjazzjoni ta' generator proprjetá tagħhom fix-xhur ta' Mejju u Ottubru

Konsegwentament il-Konvenut spiċċa akkużat quddiem il-Qorti tal-

Maġistrati (Malta) li kkommetta r-reat ta' ragion fattasi ai termini tal-artikolu

85 tal-Kap.

Il-Konvenut iżda ħareġ liberat minn din l-akkuża b'sentenza

mogħtija fis-6 ta' Frar 2019 (Dok RV4 a' fol 202).

Fid-29 ta' Novembru 2019, missier l-Attriċi reġa ttenta jipproċedi

kontra l-Konvenut, din id-darba quddiem it-Tribunal għal Talbiet Żgħar, għal

ħlas ta' somma rappreżentanti telf ta' kirjiet ta' dan il-generator.

iżda ċaħad din it-talba b'deċiżjoni mogħtija fid-29 ta' Novembru 2019 (ara

Dok RV 5 a' fol 210).

B'din l-azzjoni l-Atturi iqiegħdin ifittxu lill-Konvenut għar-riżarċiment

tad-danni derivanti minn inadempjenza kontrattwali minħabba li abbanduna

x-xogħolijiet li l-atturi qabbduh jagħmel.

Punti ta' Liġi

Ma hemmx kontestazzjoni li l-lanjanza odjerna tikkonċerna kuntratt

ta' appalt.

Dan jingħad anke fl-ewwel premess tar-rikors ġuramentat tal-

Kif ġie diverżi drabi ritenut, biex kuntratt bħal dan ikun jiswa, ma

huwiex meħtieġ li jsir u jiġi miftiehem bil-kitba (ara Vassallo Builders

Group Limited vs Malta Development Corporation, Qorti Ċivili Prim'

Awla, 2 ta' Mejju 2002).

Huma tlieta r-rimedji disponibbli lill-atturi qua appaltanti fil-konfront

inadempjenti:

ir-rimedju

kontemplat fil-Liġi b'mod speċifiku għall-appalt taħt is-sub-inċiż 3 tal-

ir-rimedji ġenerali

kontemplati fil-Liġi għall-inadempjenza kontrattwali taħt l-Artikolu 1069 jew

l-Artikolu 1127 tal-Kap.16 tal-Liġijiet ta' Malta.

L-artikolu 1640 (3) tal-Kodiċi Ċivili jiddisponi hekk:

"Jekk ikun hemm raġuni valida biex iħoll il-kuntratt, min jagħti x-xogħol

għandu jħallas biss lill-appaltatur somma li ma tkunx iżjed mill-ispejjeż tal-

appaltatur u l-valur tax-xogħol, wara li jittieħed qies tal-utilità ta' dawk l-

ispejjeż u dak ix-xogħol lil min ikun ta x-xogħol kif ukoll id-danni li dan ikun

(Emfażi ta' din il-Qorti).

Mill-fatti kif jirriżultaw mill-kawża li l-Atturi kommittenti ma aġixxewx

fil-konfront tal-Konvenut appaltatur billi qabel xejn ħallew unilateralment il-

ftehim ta' appalt skont kif provdut fl-Artikolu 1640 tal-Kodiċi Ċivili .

F'dan il-

każ kien il-konvenut li ma riedx ikompli x-xogħol u dan kif jidher mill-ittra tal-

Perit Henry Borg Schembri lill-Atturi (a' fol 51).

Ma jistax ikun għalhekk li bl-azzjoni

odjerna l-Atturi qed ifittxu li jinvokaw ir-rimedju speċifiku għall-appalt taħt l-

artikolu 1640(3) tal-Kap.

Dan l-artikolu huwa maħsub sabiex ebda parti ma tieħu vantaġġ mill-

oħra fil-każ ta' kuntratt ta' appalt li jiġi mitmum qabel iż-żmien.

jkun hemm sitwazzjoni fejn jitħallsu biss id-danni li jkun sofra l-appaltant

qabel ma' appaltatur jithallas somma li ma tkunx iżjed mill-ispejjeż tal-

ispejjeż u dak ix-xogħol lil min ikun ta x-xogħol allura, l-appaltant li jsoffri d-

danni, ikun qieghed jarrikixxi lilu innifsu indebitament.

Dan qieghed jinghad

ghaliex id-danni jistghu ikunu anqas minn dak li jkun dovut lill-appaltatur

ghax-xoghol li jkun lahaq ghamel, bhal ma jistghu ikunu aktar.

aħħar każ

jibqa'

responsabbli għall-ħlas

tal-bilanċ

rappresentanti danni sofferti mill-appaltant pero' mhux għad-danni kollha

F'dan ir-rigward intqal li "...s-sanzjonijiet maħsuba fil-Kodiċi Ċivili fejn

l-appaltant itemm kuntratt ta' appalt għal raġuni tajba huma mfissra fl-istess

dispożizzjonijiet tal-artikolu 1640(3) tiegħu.

Din tgħid li l-appaltant irid

iħallas lill-appaltatur somma daqs innefqa li l-appaltatur ikun għamel u daqs

il-prezz tax-xogħol li jkun laħaq ta, wara li jittieħed qies tas-siwi ta' dak ix-

xogħol u ta' dik in-nefqa lill-appaltant u kif ukoll tad-danni li l-appaltant ikun

ġarrab minħabba t-twettiq (ħażin) jew nuqqas ta' twettiq.(Sentenza tal-

Qorti tal-Appell tat-30 ta' Mejju, 2014 fl-ismijiet Francis Idrisu &

Di piu', ix-xoljiment ad nutum huwa eċċezzjoni għar-regola ġenerali

li kuntratt ma jista' biex ikun xolt jew modifikat jekk mhux bil-kunsens tal-

partijiet jew bi pronunzjament f'ġudizzju.

Għalhekk meta l-liġi tagħti

eċċezzjonalment tagħti l-fakulta' unilaterali li persuna tittermina kuntratt ta'

appalt, jekk din it-terminazzjoni ma tkunx akkompanjata bil-ħlasijiet lill-

appaltatur kif previsti nill-artikolu 1640(3) tal-Kodiċi Ċivili, it-terminazzjoni

jew xoljiment ma jistax jitqies bħala akkonsentit mill-liġi.

Il-Qorti hi tal-

fehma li ma għazlux din it-triq għalhekk ma jistax ikun li l-azzjoni esperita

Din il-parti tal-liġi trid tkun tassittivament

segwita ad unguem altrimenti ma ġġibx magħha l-effetti ġuridiċi tal-artikolu

inkwistjoni.

Il-Qorti tfakkar ukoll li dak li tikkonċedi huwa dritt potestattiv.

Il-Qorti trid tindaga jekk Atturi appaltanti humiex ifittxu jinvokaw xi

wieħed mir-rimedji ġenerali kontemplati taħt l-artikolu 1069 jew artikolu

1127 tal-Kap.

16 fuq.

Dawn l-artikoli rispettivament jiddisponu s-segwenti:

(1) Meta l-kondizzjoni riżoluttiva, sew dik magħmula espressament

kemm dik li titqies bħala magħmula, tkun għall-każ li fih waħda mill-partijiet

tonqos għall-obbligazzjoni tagħha, il-parti li lejha l-obbligazzjoni ma tkunx

ġiet esegwita, tista' tagħżel, jekk il-kondizzjoni sseħħ, jew li titlob il-ħall tal-

kuntratt, jew li ġġiegħel lill-parti l-oħra tesegwixxi l-obbligazzjoni, meta dan

ikun possibli.(2) Fil-każ il-wieħed u l-ieħor, il-konvenut jista' jiġi kkundannat

għall-ħlas tad-danni.

Fil-każ li ma tiġix esegwita obbligazzjoni li biha wieħed ikun intrabat

li jagħmel xi ħaġa, il-kreditur jista' jiġi mogħti s-setgħa li jieħu ħsieb

jesegwiha huwa nnifsu bi spejjeż tad-debitur.

Kif osservat il-Qorti Ċivili Prim' Awla fil-kawża Ignazia Dyer

vs. George De Brincat et tat-30 ta' Ġunju 2004, "Hu maghruf illi fil-kaz ta'

inadempiment tal-kuntratt ta' appalt, inkluz f' dan it-terminu n-nuqqas ta'

ezekuzzjoni tajba tax-xoghlijiet, ma huwiex eskluz l-applikazzjoni tal-

principji generali fil-kaz ta' inadempjenza kontrattwali.

Dawn, infatti,

jibqghu applikabbli meta ma

jirrikorrux

il-presupposti

disposizzjonijiet specjali, senjatament ir-rizoluzzjoni u l-hall tal-

Hekk allura r-responsabilita

ta' l-appaltatur tibqa' tissussisti fejn dan per ezempju jonqos li jikkompleta

l-opra affidata lilu jew f' kaz ta' dewmien fl-ezekuzzjoni jew ikun naqas mill-

obbligazzjoni tieghu li jezegwixxi u jikkonsenja l-opra appaltata skond ir-

regoli ta' l-arti u s-sengha, u x-xoghlijiet jirrizultaw karenti u difettuzi.

cirkostanzi bhal dawn l-kommittent ghandu d-dritt, ex-Artikolu 1069 (1) tal-

Kapitolu 16, li jaghzel li jgieghel lill-appaltatur jezegwixxi in forma specifika

l-appalt u jaghmel ix-xoghlijiet rimedjali, kif ukoll li jinsisti ghad-danni

Kif deciz mill-Qorti Taljana ta' Kassazzjoni (1 ta' Marzu 1995, Numru 2346;

Mill-mod kif tfasslu l-kawżali u t-talbiet, joħroġ evidenti li l-Atturi ma

humiex jipproċedu billi jitolbu l-Qorti sabiex ilestu u jirrimedjaw ix-xogħolijiet

huma stess a spejjeż tal-Konvenut skont kif jiddisponi l-artikolu 1127.

billi, hekk kif senjalat fil-fatti supra, l-Atturi qabdu u għamlu dan minn

jeddhom bla ma kienu hekk awtorizzati.

Di fatti huma inkarigaw persuna

oħra biex tkompli tagħmel ix-xogħolijiet (ara affidavit tal-Attriċi a' fol 82).

Il-Qorti tifhem għalhekk li b'din l-azzjoni l-atturi qiegħdin ifittxu li

jinvokaw r-rimedju ġenerali mogħti bl-artikolu 1069 tal-Kap.

Iżda, skont

kif jiddisponi dan l-artikolu fid-dawl tat-tagħlim mogħti fis-sentenza appena

ċitata, l-Atturi kellhom jipproċedu fil-konfront tal-konvenut billi prinċipalment

jitolbu r-rexissjoni tal-kuntratt jew jeżiġu li l-istess Konvenut ilesti x-

xogħolijiet kommissjonati lilu u/jew li jirrimedja x-xogħol allegatament

eżegwit ħażin u, f'kull każ jitolbu il-ħlas tad-danni subiti.

Iġifieri l-liġi

tispeċifika ċar li d-danni jistgħu jintalbu, iżda mhux qabel ma jintalab ix-

xoljiment ġudizzjarju

igiegħlu

jesegwixxi x-xogħolijiet.

Dan ir-rimedju jikkontrasta mar-rimedju li jagħti l-

artikolu 1640(3) li jipprovdi għax-xogħlijiet ad nuntum kif fuq spjegat.

Kif ġie ribadit kemm-il darba minn dawn il-Qrati "l-attur seta'

jipproċedi fil-konfront tal-konvenut jew billi jholl il-kuntratt ta' appalt kif

provdut fl-Artikolu 1640 tal-Kap.16 tal-Ligijiet ta' Malta, jew billi jitlob ir-

rexissjoni tal-kuntratt jew jesigi li l-konvenut jikkompleta x-xoghlijiet

kommissjonati lilu u/jew li jirrimedja x-xoghol allegatament esegwit hazin u

f'kull kaz jitlob il-hlas tad-danni subiti kif provdut fl-Artikolu 1069 tal-Kap.16

tal-Ligijiet ta' Malta, jew alternattivament li jikkompleta u jirrimedja x-

xoghlijiet hu a spejjez tal-konvenut skond kif provdut fl-Artikolu 1127 tal-

Kap. 16 tal-Ligijiet ta' Malta.

minn dawn id-diversi rimedji kompetenti lilu skond il-Ligi l-attur ghazel li

semplicement jitlob ir-refuzjoni ta' ammont skontu imhallas zejjed lill-

konvenut ghall-kwalità u kwantità tax-xoghol esegwit u l-hlas ta' spejjez

minnu inkorsi fl-ingagg tal-Perit Johann Mompalao ghallfini li jhehhijlu rapport

dwar ix-xoghol esegwit mill-konvenut, rimedju dan, jigi ribadit, mhux

kontemplat fil-Ligi la fil-kuntest partikolari tal-kuntratt ta' appalt u lanqas fil-

kuntest generali ta' l-obbligazzjonijiet kuntrattwali." (ara Sentenza tal-Qorti

fl-ismijiet Joseph Caruana Fino -vs- Issa Islam D'emanuele).

Fil-Kawza odjerna l-Atturi ddeċidew li jfittxu biss li jakkollaw fuq il-

Konvenut id-danni subiti minnhom mingħajr ma talbu dikjarazzjoni

ġudizzjarja għal ħall tal-ftehim tal-appalt jew biex iġiegħlu l-konvenut

jesegwixxi l-obbligazzjoni, meta dan ikun possibli, hekk kif jikkontempla l-

Ir-rimedju li wieħed jitlob kundanna għall-ħlas tad-danni mogħti taħt

l-artikolu 1069(2) huwa wieħed anċillari, neċessarjament marbut mar-

rimedju prinċipali mogħti fl-artikolu 1069(1) li wieħed jitlob għal ħall jew l-

eżekuzzjoni tal-kuntratt.

L-azzjoni Attriċi kif imposta bħala azzjoni

merament ta' danni mingħajr t-talba għal ħall jew eżekuzzjoni tal-kuntratt

ma hiex legalment permissibli taħt l-imsemmi artikolu 1069 u għaldaqstant

ma għandha l-ebda bażi ġuridika.

Tabilħaqq, ladarba l-atturi qed ifittxu rimedju generali taħt l-artikolu

1069 u mhux taħt il-presupposti tad-dispożizzjonjiet eċċezzjonali ta' l-

artikolu 1640(1) tal-Kodiċi Ċivili, l-effetti tal-kuntratt t'appalt inkwistjoni

jitqiesu bħala regolati bil-liġi ġenerali tal-kuntratti kif stabbiliti fl-artikolu 992

tal-Kodiċi Ċivili.

Kif diverżi drabi ritenut, "fl-artikolu 992 (1) tal-Kodici Civili, "il-kuntratti

maghmula skond il-ligi ghandhom sahha ta' ligi ghal dawk li jkunu

Din l-espressjoni tesprimi enfatikament il-kuncett illi l-kuntratt,

kemm ghal dik li hi modifikazzjoni tieghu, l-obbligazzjonijiet reciproci u

rrizoluzzjoni tieghu, ma jistax jigi alterat jew rizolut bil-volonta` unilaterali ta'

xi parti fost il-kontraenti.

Fi kliem iehor f'dan it-tip ta' kuntratt hadd mill-

partijiet ma seta' jaqbad u jirrizolvih minn jeddu u b'mod unilaterali, hlief per

eccezzjoni kif kontemplat taht il-kuntratt ta' appalt skond id-disposizzjonijiet

ta' l-artikolu 1640 (1) tal-Kodici Civili.

Illi ghalhekk isegwi wkoll li skond kif

jinghad fl-artikolu 992 (2) tal-Kapitolu 16 illi l-kuntratti ma jistghux jigu

mhassra hlief bil-kunsens ta' xulxin tal-partijiet, jew ghal ragunijiet

maghrufin mil-ligi.

Fost ir-ragunijiet preveduti mil-ligi ghar-rizoluzzjoni tal-

kuntratti hemm il-kondizzjoni rizoluttiva tacita fil-kaz li wahda mill-partijiet

tkun inadempjenti skond id-disposizzjoni ta' l-artikolu 1068 tal-Kap 16, izda

sabiex tali kuntratt jigi ddikjarat hekk xolt mill-Qorti hemm bzonn illi l-

inadempiment ikun gravi u proporzjonat ghall-konsegwenzi derivanti mir-

rizoluzzjoni (Oneill, La.

236 u 239)."

(Location Malta LTD vs Bartolo Bonnici Jenny, Qorti Ċivili Prim' Awla, 29 ta'

Minn dan isegwi li meta l-Atturi rriżolvew il-kuntratt ta' appalt minn

jeddhom u b'mod unilaterali billi qabbdu lil terz ikompli x-xgħolijiet

oriġinarjament appaltati lill-konvenut, dawn mxew kontra dak dispost fl-

Jekk riedu li jippretendu l-ħlas tad-danni taħt l-artikolu

1069(2), l-Atturi ma setgħux jagħmlu dan ħlief bil-mod kif jippreskrivi l-

artikolu 1069(1), ċjoe bl-awtorizzazzjoni

m'għamluhx, dan ifisser li l-Atturi marru intrinsikament kontra dak dettat fl-

B'dan il-mod huma ċaħdu lilhom infushom mid-

dritt li jippretendu l-ħlas tad-danni skont l-artikolu 1069(2).

Ħlief għall-eċċezzjoni presupposta fl-artikolu 1640 tal-Kodiċi Ċivili, li

f'dan il-każ ma tokkorrix, hija l-Qorti li l-liġi tagħti s-setgħa li tħoll il-kuntratt

jew li tagħti żmien xieraq biex jiġi eżegwit il-Kuntratt.

Dan ġie ampjament

assodat minn dawn il-Qrati:

"Il-qorti taghmel riferenza ghas-sentenza taghha (diversament presjeduta)

F`din il-kawza, kien eccepit li t-talbiet

u 1069(1) tal-Kodici Civili u tal-Art.

117 tal-Kodici tal-Kummerc, peress li s-

Il-Qorti qalet hekk:- "Ir-regola generali li tirregola l-kuntratti ma tippermettix

it-terminazzjoni unilaterali ta` kuntratt minhabba inadempjenza, izda taghti

lill-Qorti l-fakolta` li taghti zmien ragjonevoli lid-debitur li jissodisfa l-mora.

F` materja kummerjali, din ir-regola hija varjata fis-sens li l-Qorti m`

ghandiex din id-diskrezzjoni izda ghandha tholl il-kuntratt.

hija l-Qorti li tippronunzja x-xoljiment tal-kuntratt. ( Vol LXIII p4 p956

Gauci vs Cutajar) Dan johrog mill-artikoli 1068 u 1069 u Art 117 tal-Kap.

Il-konvenut ghandu ghalhekk l-ghazla jew li jitlob il-hall tal-kuntratt jew

li ggieghel lill-parti l-ohra li tesegwixxi l-obbligazzjoni, meta dan ikun

possibli, u fil-kaz il-wiehed u l-iehor, il-konvenut jista` jigi kkundannat ghall-

Izda hija dejjem il-qorti li tippronunzja x-xoljiment tal-

Il-kontro-talba li pprezenta l-konvenut bl-ebda mod ma tissana l-

posizzjoni billi meta giet prezentata c-citazzjoni tal-attur u l-kontro-talba tal-

konvenut, hu kien ilu minn Ottubru, 1996 li unilateralment ittermina l-

Kwantu ghar-ragunijiet li semma' l-konvenut biex jiggustifika t-

terminazzjoni unilaterali tal-ftehim, il-Qorti m` ghandhiex ghalfejn tidhol

fihom stante li l-konvenut ma mexiex kif suppost legalment kellu jaghmel."

Tal-istess portata kienet is-sentenza li tat il-Qorti tal-Magistrati (Ghawdex)

Gurisdizzjoni Superjuri (Sezzjoni ta` Gurisdizzjoni 14 Generali) fil-25 ta`

noe: fejn inghad hekk:- "Ghall-kuntrarju tat-tezi tal-konvenut nomine, jidher

illi l-gurisprudenza stabilita lokali hija fis-sens illi anke f` kaz ta` kuntratti

kummercjali l-ebda wiehed mill-kontraenti ma jista` jittermina l-kuntratt

unilateralment f` kaz ta` kondizzjoni rizoluttiva tacita, imma dejjem irid

jaghmel talba ghal dan il-fini lill-Qorti.

Hekk infatti inghad f` sentenza f`

ftehim kien gie unilateralment itterminat mill-konvenut… .....Din is-

sentenza giet segwiet dak li kien gie deciz precedentement fis-sens illi: `Ir-

regola generali li tirregola l-kuntratti hija … l-artikolu 1068 kap.

16, li mhux

it-terminazzjoni uilaterali

tal-kuntratt minhabba

inadempjenza, talli jaghti lill-Qorti l-fakolta` li taghti zmien ragjonevoli lid-

debitu li jissodisfa l-mora li jkun waqa` fiha.

fejn l-ispeditezza tan-negozju ma tippermettix m` ghandhiex din id-

diskrezzjoni u hija obbligata tholl il-kuntratt.

Imma hawn qieghed il-punt.

Hija dejjem il-Qorti li trid tippronunzja x-xoljiment ta` kuntratt...` [Qorti

tal-Kummerc : Pio Fondacaro vs. Joseph Casha, vol LXIII Pt 4 p 956) Din il-

qorti zzid ma dak li ntqal f` dawn id-decizjonijiet illi jidher illi huwa proprju

ghalhekk illi l-artikoli rilevanti tal-ligi dejjem jaghmlu referenza ghall-`qorti`.

Altrimenti kieku kellha tigi accettat t-tezi tal-konvenuti u l-kontraent jista`

jittermina l-ftehim minn jeddu jekk jidhirlu li l-kontraent l-iehor kien

inadempjenti, l-qorti ma kienet tissemma xejn.

Dan ifisser illi, bl-

interpretazzjoni moghtija mill-Qrati taghna ghall-artikoli 1068 u 1069

15 tal-kap.

16 u l-artikolu 117 tal-Kap.

13, kontraent illi jidhirlu illi

ghandu dritt ghar-rizoluzzjoni ta` kuntratt minhabba inadempjent da

parti tal-kontraent l-iehor, ghandu dejjem jirrikorri l-Qorti biex jitlob

dikjarazzjoni f` dan is-sens, u f` kaz ta` kuntratt kummercjali, u fejn il-

kwistjoni ma tkunx wahda ta` dewmien fil-hlas tal-kera, il-Qorti tkun

marbuta illi tholl il-kuntratt b` effett retroattiv, ghax kif jghallem il-Giorgi

medesimo.` Kemm-il darba jirrizultaw imbaghad ir-rekwiziti sabiex tirnexxi

tal-attur tkun tolqot xi obbligu tieghu li jkun parti integrali mill-ftehim; (ii) l-

inadempjenza trid tkun verament imputtabbli lill-attur u (iii) irid ikun hemm

proporzjonalita` bejn l-inadempjenza tal-partijiet ` [Prim` Awla, Carmelo

XLIX pt I p 518), il-Qorti ma

jkollhiex l-ghazla li tikkoncedi l-beneficcu tal-purgazzjoni tal-mora lil min

ikun naqas mill jwettaq l-obblig tieghu, bhal fil-kaz ta` kuntratt civili, imma

hija marbuta illi tilqa` ttalba ghar-rexissjoni tal-kuntratt.""

Streamcast Limited, Qorti Ċivili Prim' Awla, 29 ta' Ottubru 2020)

(emfażi u sottolinear ta' din il-Qorti).

Il-Qorti ma għandha xejn xi żżid ma osservazzjonijiet daqstant akuti

u inċisivi.

Anzi tagħmel tagħha dawn l-osservazzjonijiet.

Fid-dawl ta' dawn il-kostatazzjonijiet, il-Qorti ssib li l-atturi ressqu

azzjoni improponibbli billi ma taqbilx mar-rimedju kontemplat mil-liġi.

Qorti għalhekk ma tistax taċċetta u, aktar minn hekk, tilqa' t-talbiet hemm

Għaldaqstant u għar-raġunijet fuq imsemmija, il-Qorti qiegħdha taqta' u

tiddeċiedi din il-kawża billi;

Tiċħad it-talbiet attriċi.

Spejjeż tal-kawża għandhom ikunu sopportati mill-atturi.

Imħallef Toni Borg Rapa

Deputat Reġistratur


Illi kien is-sitta (06) ta' Lulju tas-sena elfejn u tmintax (2018) għall- ħabta ta' ħamsa neqsin għaxra (4:50hr) ta' filgħodu u skond l-evidenza li l- esponent kellu f'idu u anki meta l-esponent għamel l-aċċess it-temp kien tajjeb u ċar u minn dak l-att il-visibilità kienet tajba, waqt li t-triq kienet xotta.

Illi waqt l-allegat inċident is-sewwieq kien sejjer lura lejn għand in-nanna tiegħu peress li 14

skond hu kien ma kienx kapaċi jsuq peress li kien għamel xi ħin jixrob ġewwa Paceville.

Illi minn naħa l-oħra Tim Scott Drago kien qed jimxi fuq il-bankina flimkien ma' diversi ħbieb tieħu u anke nies oħra li dak il-ħin kienu fuq btala ġewwa Malta.

Dak inhar Scott Drago flimkien ma' ħbiebu kienu kważi waslu fejn il- ħanut uffiċjalment magħruf bħala City of London meta Michael Flynn Schembri Bell kien qed isuq l-imsemmija vettura u tajjar diversi nies inkluż Scott Drago.

Illi b'konsegwenza ta' l-inċident il-vettura soffriet ħsarat kbar kemm quddiem, ġemb u anki fuq wara.

Illi bid-daqqa li Scott Drago miet ftit siegħat wara ġewwa l-Isptar Mater Dei fejn ġie ċċertifikat mejjet mit-Tabib Dott. Luana Flynn, waqt li Gohil, Mersey, Griffin Bianchini, Griffin Woods u Jarju ġew iċċertifikati li sofrew ġrieħi ta' natura ħafifa mit-Tabiba Dott. Andrea Giardina u mit-Tabiba Dott. Gillian Pace Leenhouts rispettivament.

Illi dak il-ħin kien għaddej is-Surġent 850 Stephen Ryan Lovegrove peress li kien spiċċa mix-xogħol.

Illi kif kien għaddej ġo Triq Gorg Borg Olivier hu ra kommossjoni sħiħa u meta ra lil Tim Scott Drago ma' l- art f'nofs ta' triq hu informa l-Għassa ta' Ħal Safi u l-Pulizija bdew bl- investigazzjonijiet tagħhom.

Paramediċi ġew fuq il-post u Dr. Jonathan Joslin tickle li Scott Drago kien fil-periklu tal-mewt.

Illi meta l-Pulizija kellha din l- infomrazzjoni, is-Surġent 1540 Edmond Giardina li daħal xogħol fil-ħamsa (05:00) ta' filgħodu nforma l-Ispettur investigattiv li minn naħa tiegħu informa lill- Maġistrat Inkwirenti illi għoġbu jornda Inkjesta.

Illi l-esponent flimkien ma' esperti oħra ġie nnominat sabiex jgħin fl-Inkjesta u jipprepara r-Relazzjoni tiegħu.

Illi waqt l-aċċess meta l-esponent kien fuq il-post osserva li l-vettura ħalla diversi sinjali ta' tires u anki brixx kemm fuq il-kurduna u anki tul il-bankina.

Illi ħareġ manifestament ċar minn evidenza miġbura u minn studju li sar minn esperti li fit-tali inċident is-sewwieq tal-vettura kien qed isuq il-vettura tiegħu b'veloċità għolja ħafna u cioè dik ta' aktar minn mitt (100kph) kilometru fis- siegħa.

Dan qed jingħad li minn riċerki li għamel l-esponent ma' diversi awturi joħroġ illi sabiex vittma tolqot is-saqaf tal-vettura u taqbiżha, is-sewwieq irid ikun qed isuq b'veloċità ta' aktar minn mitt kilometru fis-siegħa.

Illi ġie wkoll ikkonstat illi l-vettura telgħet fuq il-bankina u l-inċident fil-fatt seħħ fuq il- bankina.

Illi sabiex tela u mexa fuq il-bankina kisser diversi għamara ta' triq fejn il-ħasart telgħu għas-somma ta' ħamest elef seba' mija sitta u tmenin Euro u sittax-il ċenteżmu (€5,786.16) għad-detriment tal-Gvern ta' Malta u tlett mitt Euro (€300) għad-detriment tal-Kunsill Lokali ta' San Ġiljan.

Illi hija l-opinjoni umli ta' l-esponent illi Caruana kellu jħares u jadopera iktar kawtela fis-sewqan

tiegħu speċjalment meta hu kien qed isuq meta din tintuża minn ħafna nies u meta

kien taħt l-influenza tax-xorb.

Illi hija għaldaqstant l-opinjoni umli ta' l-esponent,

hemm biżżejjed elementi prima facie sabiex jittieħdu passi kriminali kontra

Michael Flynn Schembri Bell u dan għar-raġunijiet suesposti41.

With reference to this Section of the Law, the Court refers to the judgement in the names Il-Pulizija v. Magdalen Cann, delivered by the Court of Magistrates (Malta) as a Court of Criminal Judicature on the 3rd September 2015, wherein the Court observed that: kif ingħad fis-sentenza Il-Pulizija v. Saverina sive Rini Brancaleone et55: "Skond l-Artikolu 225 tal-Kodiċi Kriminali, sabiex jirriżulta d-delitt ta' omiċidju involontarju (jew ferita gravi kif inhu il-każ in deżamina), hemm bżonn li tirrikorri kondotta volontarja negliġenti, konsistenti ġenerikament f'nuqqas ta' ħsieb (imprudenza), negliġenza jew traskuraġni, jew ta' ħila (imperizja) fl-arti jew professjoni, jew konsistenti speċifikatament fin-nuqqas ta' osservanza tal-liġijiet, regolamenti, ordnijiet u simili, li tkun segwita b'ness ta' kawżalità, minn akkadut dannuż involontarju".

Sabiex tipprova dan il-Prosekuzzjoni ma tistax tistrieħ fuq dak li l-Qorti tista' taħseb li ġara, għaliex il-ġudikant irid neċessarjament jiddeċiedi iuxta allegata et probate.

Id-dover tal-Prosekuzzjoni hu allura li jippreżenta quddiem il-Qorti, każ konvinċneti u pprovat li adegwatament jistabilixxi l-ħtija ta' l-imputat għall-akkadut, li tipprova kondotta volontarja, negliġenti, konsistenti ġenerikament f'nuqqas ta' ħsieb, "impurdenza", "negliġenza" jew "traskuraġni" jew ta' ħila, ta' "imperizja" fl-arti jew professjoni jew konsistenti speċifikament fin- nuqqas ta' osservanza tal-Liġijiet, regolamenti, ordnijiet u simili li tkun segwita b'ness ta' kawżalità minn akkadut dannuż u involontarju.

Dan ifisser li fil-materja tal-kolpuż hemm neċessarjament l-element t' attività diretta għal xi fini partikolari, li minħabba nuqqas ta' ċertu prekawzjoni jistgħu jiġu leżi jew danneġġjati jew impreġudikati l-interessi ta' terzi.

Il-konnotat karatteristiku tal-kulpa huwa l- prevedibilità ta' l-event dannuż, li kondotta llegali ta' xi ħadd tista' iġġib.

Din hija l- kupla normali jew l-hekk imsejħa "colpa incosciente" a differenza minn dik imseħja "colpa cosciente", li hija l-kupla bl-element fiha tal-previst ta' l-akkadut.

Hemm diversi forom ta' kondotta kolpuża derivanti minn att ta' negliġenza, imprudenza, imperizia u non osservanza tal-liġijiet, regolamenti, ordnijiet u simili.

Fil-kawża fl- ismijiet "Il-Pulizija v. Leonard Agius Ebejer" deċiża mill-Qorti ta' l-Appell Kriminali fill-5 ta' Settembru 1990, dik il-Qorti daħlet fid-dettal dwar in-natura tal-kolpa f'dawn il-każi u ċċitat il-ġurist Francesco Calleja Ghirxi li jgħid hekk daw il-culpa:- "… il tripode

Professur Anthony J. Shaw, fin-noti tiegħu, jgħid hekk: "In these definitions the

U fis-sentenza fuq ċitata ta’ Rini Brancaleone et, ġie ritenut hekk dwar il-

kondotta colpuża: "kondotta kolpuża hija definita bħala kondotta volontarja li

tikkaġuna event dannuż, mhux volut, iżda prevedibbli, li seta’ jiġi evitat bl-użu ta’

attenzjoni jew prudenza fi grad ta’ persuna normali".

L-imprudenza tekwivali għal

Bl-istess mod, fis-sentenza fl- ismijiet "Il-Pulizija v. Saverina sive Rini Brancaleone et, fuq ċitata, ingħad illi "L- imprudenza tiġi mill-aġir ta' xi ħadd mingħajr ma jieħu l-opportuni kawteli".

In- negliġenza tiġi mid-disattenzjoni u disakkuratezza ta' l-aġent fil-kondotta tiegħu, fil-waqt illi "l-imperizja hija l-forma speċifika tal-kulpa professjonali cioè, kif jgħid il-Manzini: inettitudine e insufficienza professionale, generale e specifica, nota all' agente di cui egli vuole non tener conto".

Skond l-imsemmija sentenza, "Il-kulpa tista' tkun dovuta wkoll għal non osservanza tal-liġijiet, regolamenti, ordnijiet u simili, bħal ma huma l-assjem ta' regoli predisposti mill-awtorità pubblika dwar xi attività determinata u speċifika bl-iskop li jiġi evitat il-possibilità ta' ħsara u dannu lil terzi, cioè, dawk li jkollhom l-element tal-prevenzjoni".

Il-kulpa tista' tkun dovuta wkoll għalhekk għal non osservanza tal-liġijiet u regolamenti bħal ma huma l- assjem ta' regoli predisposti mill-Ordinanza tat-Traffiku (Kap.65 tal-Liġijiet ta' Malta) u l-High Way Code - Motor Vehicle Regulations, fost regoli oħrajn.

In this regard reference is made to the judgement in the names Il-Pulizija v. Michael Pughe, delivered by the Court of Criminal Appeal on the 7th January 2001, wherein the Court observed that: meta .… Ir-rinviju għall-ġudizzju jsir skond is- subartikolu (3) ta' l-Artikolu 370 (u allura wieħed qed jitkellem fuq għall-inqas reat wieħed, fost dawk imputati, li huwa ta' kompetenza tal-Qorti Kriminali), in-nota ta' rinviju għall-ġudizzju tassumi rwol simili għal dak ta' l-att ta' akkuża quddiem il- Qorti Kriminali.

Fin-nota ta' rinviju għall-ġudizzju skond l-Artikolu 370(3) ma jistgħux jiżdiedu reati li dwarhom ma tkunx saret il-kumpilazzjoni; l-Avukat Ġenerali, naturalment, jista' jnaqqas reat jew reati u anke jżid skużanti.

Bħal fil- każ ta' l-att ta' akkuża, jekk fin-nota ta' rinviju għall-ġudizzju taħt l-imsemmi Artikolu 370(3) l-Avukat Ġenerali jakkuża lil xi ħadd bħala awtur ta' reat, il-Qorti tal-Maġistrati, wara li tkun akkwistat il-kompetenza bil-kunsens ta' l-akkużat (Art.

370(3)(ċ), tista' ssibu ħati ta' tentattiv ta' dak ir-reat, jew ta' reat ieħor inqas gravi iżda kompriż u involut f'dak ir-reat, jew bħala kompliċi f'dawk ir-reat.

LXXXI.iv.157) din il-Qorti diversament presjeduta qalet: Sewqan traskurat (negligent driving) hu kwalsiasi forma ta' sewqan li jiddipartixxi minn, jew li ma jilħaqx il-livell ta' sewqan mistenni minn sewwieq raġonevoli, prudenti, kompetenti u ta' esperjenza.

Bħala regola, il-ksur tar-regolamenti tat-traffiku kif ukoll in-non-osservanza tad-disposizzjonijiet tal- Highway Code li jinċidu fuq il-mod jew il-kwalità ta' sewqan ta' dak li jkun, jammonta wkoll għal sewqan traskurat.

Sewqan bla kont hu deskritt … bħala sewqan "bi traskuraġni kbira".

Din it-tieni ipotesi, jiġifieri sewqan bla kont, tikkontempla s-sitwazzjoni fejn il-grad ta' traskuraġni tkun kbira u tinkludi l- każijiet fejn wieħed deliberatament jieħu riskji fis-sewqan li m'għandux jieħu minħabba l-probabbilità ta' ħsara li tista' tirriżulta lil terzi, kif ukoll każijiet fejn wieħed ikun indifferenti għal tali riskji.

Sewqan perikoluż (dangerous driving) jirrikjedi li fil-każ partikolari s-sewqan kien ta' perikolu għal terzi jew għall- proprjetà tagħhom.

Biex wieħed jiddeċiedi jekk kienx hemm dana l-perikolu, wieħed irid jara ċ-ċirkostanzi kollha tal-każ, inkluż il-ħin u l-lokalità ta' l-inċident u l- presenza o meno ta' traffiku ieħor jew ta' nies għaddejjin bir-riġel. … U kif qalet din il-Qorti diversament presjeduta fl-Appell Kriminali Il-Pulizija v. Mario Ashatani, deċiż fid-19 ta' Frar 2004: "kif ġie ritenut minn din il-Qorti diversament preseduta, jekk sewqan hux (i) negliġenti, jew (ii) bla kont, jew (iii) perikoluż hi kwistjoni ta' 'degree' … u kif jidhru wara xulxin huma fl-iskala tas-serjetà tagħhom. … Ġie wkoll ritenut li biex jintegra ruħu r-reat ta' sewqan perikoluż, hemm bżonn ta' ċertu grad ta' 'recklessness" (App.

"Recklessness" ġiet definita bħala wilfully shutting one's eye".

Vs Joseph Glynn, 20.4.ċ963).

Invece sewqan negliġenti jew traskurat ifisser nuqqas ta' prudenza ordinarja li wieħed għandu jadopera biex jevita sinistri stradali (App.

In the said judgement the Court of Criminal Appeal observed that: sabiex wieħed ikun jista' jinstab ħati ta' tali imputazzjoni jeħtieġ li fl-ewwel lok jiġi ppruvat li hu kien ikkonsma l-alkoħol, u fit-tieni lok, li l-alkoħol ikun kkonsmat f'ammont li influenzah tant li rrendih mhux f'kundizzjoni li jsuq. … Illi sabiex tirriżulta tali imputazzjoni - kuntrarjament għal dik kontemplata mill-artikolu 15B tal-Kap.65 - mhux neċessarju illi jsir xi test sabiex jiġi determinat il-kontenut tal-alkoħol fin-nifs, fid-demm jew fl-urina tas-suspettat, u allura, huwa biżżejjed li jinġiebu provi ċirkostanzjali.

Iżda madanakollu, il-fatt li mhux meħtieġ li jsir test xjentifiku sabiex jiġi determinat jekk kienx ikkunsmat xorb alkoħoliku, u jekk iva, li kien biżżejjed biex itellef persuna milli jkollha kontroll totali fuq il-vettura minnha misjuqa, ma jfissirx li ma trid tinġieb l-ebda prova sabiex din l-imputazzjoni tiġi ippruvata.

Illi f'dan is-sens il-Qorti ta' l-Appell Kriminali qalet li biex tirriżulta tali imputazzjoni: Biżżejjed li jirriżulta mill-osservazzjoni ta' xhieda preżenti li s-sewwieq ikun qed juri sinjali ta' xorb ta' alcohol, bħalma huma sewqan inspjegabbilment erratiku jew spavald iżżejjed, ir-riħa ta' xorb man-nfis, xengil jew nuqqas ta' ko-ordinazzjoni tal- movimenti tal-ġisem tas-sewwieq meta joħroġ mill-vettura, tkarkir tal-kliem, eċitament żejjed u sinjali oħra komunement riskontrabbli f'persuna xurbana.