Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA (Ġurisdizzjoni Kostituzzjonali)

Seduta tal-15 ta' Settembru, 2021

Rikors Kostituzzjonali Numru 103/2020 LM

[1] Austin Coppola (K.I. nru 294169M); [2] Anthony Coppola (K.I. nru 499195M); [3] Alexander Coppola (K.I. nru 779959M) u b'digriet tat-3 ta' Mejju, 2021, l- atti tal-kawża ġew trasfużi fil-persuni ta' Christian Coppola (K.I. 9493461M), Rebekah Coppola (K.I. 0603313M) u Nicole Magri Zammit (Passaport Ġermaniż C4VN0XRWC) stante l-mewt ta' missierhom Alexander Coppola; [4] Anna Maria Bonnici Lanzon (K.I. nru 823123M); [5] Joseph Coppola (K.I. nru 517069M); [6] Philip Coppola (K.I. nru 629099M)

[1] L-Avukat tal-Istat; [2] Emma Vella Spiteri

Rat ir-Rikors Kostituzzjonali mressaq fit-18 ta' Ġunju, 2020, mir-rikorrenti

Alexander Coppola (K.I. nru VELLA SPITERI), Anna Maria Bonnici Lanzon (K.I. nru VELLA SPITERI),

Joseph Coppola (K.I. nru 2435311M) u Philip Coppola (K.I. nru 2435311M) [minn issa

'l quddiem "ir-rikorrenti"] fejn issottomettew dan li ġej:

"Jesponu bir-rispett:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

Illi r-rikorrenti huma l-proprjetarji tal-fond ossija flat internament immarkat numru tlieta (3) fi blokk numru sitta (6) Hamilton Flats, Triq Dun Karm Galea, Il-Qala (ġia Alexandra Street Sliema), liema fond jinsab mikri lil intimata Vella Spiteri u li ilha tiddetjeni dan il-fond għal snin twal;

Illi skont ir-riċerki pubbliċi u rapport redat min-Nutar Matthew Amodio (kopja tar- rapport anness u mmarkat bħala Dokument AP001), irriżulta li Aristide Coppola iben Giuseppe Coppola u Antonia née Nnam Deezua akkwista l-imsemmija propjetà immobbli permezz ta' kuntratt ta' likwidazzjoni u diviżjoni fl-atti tan-Nutar Joseph Mahoney datat tnejn ta' Diċembru tas-sena elf disa' mija tmienja u ħamsin (2.12.1958) fejn Aristide Coppola akkwista l-Porzjon ittra 'D' liema porzjon isemmi 'Hamilton Flats, Alexandra Street, L-Imtarfa numru sitta suġġetti għaċ-ċens perpetwu ta' tlieta u għoxrin lira sitt xelini u għaxar soldi.'

Illi Aristide Coppola ġie nieqes fis-sbatax ta' Novembru tas-sena 1969 ġewwa St Pancras, Il-Belt Valletta u dan skont ċertifikat tal-mewt anness mar-rapport mmarkat bħala Dokument AP001;

Illi skont ir-riċerki testamentarji eżegwiti min-Nutar Matthew Amodio, kemm pubbliċi u kemm sigrieti, l-imsemmi Aristide Coppola kellu testment wieħed Unica Charta reġistrat fir-Reġistru Pubbliku ta' Malta ossija dak datat tlieta u għoxrin ta' Diċembru tas-sena elf disa' mija ħamsa u ħamsin (23.12.1955) fl-atti tan- Nutar Joseph Mahoney;

Illi f'dan it-Testment Unica Charta datat tlieta u għoxrin ta' Diċembru tas-sena elf disa' mija ħamsa u ħamsin (23.12.1955) fl-atti tan-Nutar Joseph Mahoney, Aristide Coppola flimkien ma' martu ħassru kwalunkwe testment preċedenti u ħallew l- użufrutt lil xulxin iżda wara l-mewt tat-testaturi, l-imsemmija testaturi xtaqu li l- ġid jgħaddi fuq uliedhom imwieldin u lill uliedhom nati u naxxituri;

Illi Mary Anne Coppola mart Aristide Coppola bint Alexander Sharma u Egizia née Azzopardi Zerafa imwielda Karthum, Sudan ġiet nieqsa fis-sebgħa u għoxrin ta' Diċembru tas-sena elfejn u tlietax (27.12.2013) u dan skont ċertifikat tal-mewt anness mar- rapport mmarkat bħala Dokument AP001;

Illi skont ir-riċerki testamentarji kemm pubbliċi u kemm sigrieti, l-imsemmija Mary Anne Coppola kellha żewġ testmenti reġistrati fir-Reġistru Pubbliku ta' Malta li minnhom irriżulta li l-patrimonju tagħha kien jinsab regolat minn dawn iż-żewġ testmenti, ċioé dak imsemmi fil-paragrafu 5 fl-atti tan-Nutar Joseph Mahoney u ieħor fl-atti tan-Nutar Tonio Urry datat tlieta u għoxrin ta' Mejju tas-sena elf tmien mija sitta u tmenin (23.05.1986);

Illi bil-virtù tat-testment fl-atti tan-Nutar Tonio Urry datat tlieta u għoxrin ta' Mejju tas-sena elf tmien mija sitta u tmenin (23.05.1986), l-imsemmija Mary Anne Coppola eżentat lil uliedha minn kwalunkwe obbligu tal-kollazzjoni u

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

imputazzjoni illi hija setgħet tat lit-tfal u kkonfermat t-testment preċedenti ossija dak ta' tlieta u għoxrin ta' Diċembru tas-sena elf disa' mija ħamsa u ħamsin pubblikat fl-atti tan-Nutar Joseph Mahoney;

Illi Mary Anne Coppola ġiet nieqsa wara l-ewwel ta' Jannar tas-sena elfejn u ħamsa (2005), l-eredi ta' Mary Anne Coppola ddikjaraw l-immobbli msemmiji permezz ta' kuntratt dikjaratorju kawża mortis fl-atti tan-Nutar Liza ‘Tabone Pumpach datat għoxrin ta' Mejju tas-sena elfejn u erbatax (2014);

Illi permezz ta' ċedola l-imsemmi ċens ġie ddikjarat mifdi kontra d-direttarji fuq il-korp kollu ossija Hamilton Flats Triq Dun Karm Galea ġia Alexandra Street Sliema;

Illi għalhekk r-rikorrenti daħlu fiż-żarbun tal-antekawża tagħhom;

Illi r-rikorrenti b'hekk huma l-propjetarji assoluti tal-fond in kwestjoni u dan kif jirriżulta mir-rapport redat minn Nutar Matthew Amodio li kopja tiegħu qed tiġi hawn annessa u mmarkata bħal Dokument AP001 (liema dokument jinkludi l-atti kollha surreferiti);

Illi l-intimata Emma Vella Spiteri ilha tokkupa l-istess fond, ossija dak il-flat bin-numru tlieta (3) fi blokk numru sitta (6) Hamilton Flats Triq Dun Karm Galea, Il-Qala, minn ferm qabel is-sena 1995;

Illi l-intimata Emma Vella Spiteri għadha tokkupa l-istess fond, ai termini tal-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta, u qeda tħallas l-ammont miżeru ta` €197.08 fis-sena, meta l-valur lokatizju tal-fond fis-suq huwa ferm aktar minn dak stabbilit bid- disposizzjonijiet tal-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta liema disposizzjonijiet ġew ftit li xejn emendati bl-Att X tal-2009;

Illi bl-emendi introdotti permezz tal-Att X tal-2009, senjatament dawk inkorporati f'artikolu 1531Ċ tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta, l-imsemmi fond illum hu soġġett għal kera ta' €197.08 fis-sena u ai termini tal-istess Liġi, din ir-rata ta' kera tiżdied kull tliet (3) snin b'mod proporzjonali għal mod li bih ikun jiżdied l-Indiċi ta' Inflazzjoni;

Illi min dan l-ammont miżeru ta' €197.08 fis-sena li l-intimata Emma Vella Spiteri tħallas, ir-rikorrenti u l-antekawża tagħhom qabel ma ġiet intavolata ċ-ċedola surreferita f'2004, kienu ukoll iħallsu iċ-ċens impost fuq l-istess fond, ossija dak il- flat bin-numru tlieta (3) fi blokk numru sitta (6) Hamilton Flats Triq Dun Karm Galea, Il-Qala; Illi qabel l-emenda ai termini tal-Att X tal-2009, kien japplika l-'fair rent' a tenur tar-'Rent Restriction Dwelling Housing Ordinance' tal-1944 fejn kien jistabbilixxi l-fair rent a tenur tal-Artikolu 3 u 4 tal-istess Ordinanza, liema 'fair rent' a tenur tal-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta ma seta' qatt jeċċedi dak li hemm stipulat fl-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

Artikolu 4 tal-istess Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta ossija kumpens ta' kera kif stabbilit bil-liġi ta' fond li kieku kien inkera f'kull żmien qabel l-4 ta' Awissu 1914;

Illi dan ifisser illi r-rikorrenti, kif ukoll l-antekawża tagħhom, ma setgħu qatt jikru l-fond in kwistjoni u jirċievu kera ġusta stante li bil-liġi dak li kienu jirċievu kien kera kif stipulat fil-1914 u baqa' hekk sal-2010 bl-aġġustamenti irriżorji ai termini ta' l-Att X tal-2009;

Illi minħabba li l-kera hija fissa fil-Liġi u ma tistax tinbidel minkejja li l-prezzijiet tal-kirjiet fis-suq dejjem jogħlew u llum il-ġurnata teżisti diskrepanza enormi bejn il-kera annwali fuq il-fond u r-redditu li l-istess fond kien iġib f'suq ħieles, din il- kirja għalhekk qed tilledi d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti stante li ma nżammx bilanċ bejn id-drittijiet tas-sidien u dak tal-inkwilini;

Illi l-fond fis-suq ħieles iġib kera ta' mill-anqas €1,200 fix-xahar;

Illi għalkemm daħal fis-seħħ l-Att X tal-2009 li kien intiż li jtaffi d-diskriminazzjoni u l-inġustizzji li l-liġijiet speċjali tal-kera kienu joħolqu versu s-sidien ta' proprjetà, din l-istess Liġi bl-ebda mod ma għenet lir-rikorrenti u bl-ebda mod ma laħqet dan l-iskop versu r-rikorrenti peress li l-awment ma kien jirrifletti xejn affattu l-kera ġust tal-fond.

Illi effettivament bis-sitwazzjoni leġislattiva preżenti, ir-rikorrenti m'għandhomx speranza reali li qatt jiksbu l-pussess effettiv tal-fond jew redditu reali tal-istess fond tul ħajjithom;

Illi b'dan il-mod, ir-rikorrenti, kif ukoll l-antekawża tagħhom, ġew mqiegħda u mċaħħda mit-tgawdija tal-proprjetà tagħhom mingħajr ma qed jingħataw kumpens xieraq u dan peress illi l-kera li jitħallsu bl-ebda mod ma hija qrib il-valur lokatizju reali tal-istess fond kif ser jiġi ppruvat waqt it-trattazzjoni tal-kawża;

Illi r-rikorrenti m'għandhomx rimedju effettiv ai termini tal-Konvenzjoni Ewropea stante illi huma ma jistawx iżidu l-kera b'mod ekwu u ġust skont il-valur tas-suq illum stante illi dak li effettivament huma jistaw jirċievu huwa dak kif limitat bl- artikolu 1531Ċ tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta;

Illi dan kollu ġia ġie determinat fil-kawżi Amato Padovani vs Malta no. 47045/06 deċiża mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem fil-15 ta' Settembru 2009 u Alazumi and others vs Norway nru.

13221/08 u 2139/10 deċiża fit-12 ta' Ġunju 2012 u Zammit and Attard Cassar vs Malta applikazzjoni nru.

1046/12 deċiża fit-30 ta' Lulju 2015;

Illi r-rikorrenti qed isofru minn nuqqas ta' "fair balance" bejn l-interessi ġenerali tal-komunità u l-bżonnijiet u protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem;

Illi r-regolamenti ta' kontroll tal-kera huma interferenza mad-dritt tas-sid għall- użu tal-proprjetà tiegħu stante illi dawn l-iskemi ta' kontroll tal-kera u

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

restrizzjonijiet fuq id-dritt tas-sid li jittermina l-kirja tal-inkwilin u wisq inqas ta' min qed jipprova jippresta lilu nnifsu bħala inkwilin meta mhuwiex, jikkostitwixxi kontroll tal-użu tal-proprjetà fit-termini tat-tieni paragrafu tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea (vide Hutten-Czapska vs Poland [GC], nru.

30255/09, § 101, 28 ta'Jannar 2014 u R& L, s.r.o. and Others §108);

Illi din hija wkoll diskriminatorja sia ai termini tal-Artikolu 45 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea;

Illi inoltre, il-Liġi hija diskriminatorja bejn dak li hemm dispost fl-Artikolu 1531Ċ tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta u tal-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta u dak li jiddisponi l-Att XXXI tal-1995 għal kirjiet li daħlu fis-seħħ wara l-1 ta' Ġunju 1995;

Illi l-valur lokatizju tal-fond huwa ferm ogħla minn dak li l-Liġi imponiet li r- rikorrenti għandhom jirċievu b'tali mod illi bid-disposizzjonijiet tal-Artikolu 37 u 45 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 14 u l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni Ewropea, il-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXXI tal- 1995 u l-emendi li saru bl-Att X tal-2009 mhux biss ikkawżaw diskriminazzjoni bejn ulied u oħrajn kif stipulat fl-artikolu 1531F tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta imma wkoll jilledi d-drittijiet kostituzzjonali kif protetti bil-Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll ta' l-Artikolu 1 u 14 tal-Protokoll Nru. 1 u l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea u għalhekk il-Liġi fuq imsemmija għandha tiġi ddikjarata li tilledi d- drittijiet kostituzzjonali kif protetti mill-Kostituzzjoni u mill-Konvenzjoni Ewropea u għandha tiġi emendata, kif del resto diġà ġie deċiż mill-Qorti Ewropeja tad- Drittijiet tal-Bniedem fil-kawża Amato Padovani vs. Malta – deċiża fil-15 ta' Settembru, 2009 u Zammit and Attard Cassar vs Malta deċiża fit-30 ta' Lulju 2015 mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem;

Illi l-privazzjoni hija ferm iktar serja billi hemm ukoll diskriminazzjoni naxxenti mill-fatt illi sidien oħra li ma krewx il-proprjetà tagħhom qabel is-sena 1995, ai termini tal-Att XXXI tal-1995, għandhom id-dritt li jirrifjutaw li jġeddu l-kuntratt lokatizju meta ż-żmien pattwit tal-kirja tiġi fit-tmiem tagħha, u jistgħu anke jawmentaw il-kera;

Illi għalhekk r-rikorrenti jħossu li fir-rigward tagħhom qed jiġi miksur l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta kif ukoll l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni Ewropea u l-Artikolu 14 tal-istess Konvenzjoni u dan billi huma b'mod diskriminatorju qed jiġu privati u mċaħħad mit-tgawdija tal-proprjetà tagħhom mingħajr ma jingħataw kumpens ġust għal dan;

Għaldaqstant ir-rikorrenti jitolbu bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti prevja kwalsiasi dikjarazzjoni neċessarja u opportuna u għar-raġunijiet premessi jgħidu l-konvenuti għaliex m'għandiex:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

Tiddikjara u Tiddeċiedi illi fil-konfront tar-rikorrenti l-operazzjonijiet tal- Ordinanza li Tirregola it-Tiġdid tal-Kiri tal-Bini ossija l-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta u bl-operazzjonijiet tal-Liġijiet vigenti qegħdin jagħtu dritt ta' lokazzjoni lill-intimata Emma Vella Spiteri tal-fond Flat numru tlieta (3) fi blokk numru sitta (6) Hamilton Flats Triq Dun Karm Galea, Il-Qala (Malta) waqt li qed jiġu vjolati d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif sanċiti bl-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni ta' Malta, u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea (l-Ewwel Skeda tal-Kap.

319 tal-Liġijiet ta' Malta) u tal-Artikolu 14 tal-istess Konvenzjoni, u għar-raġunijiet fuq esposti u ta' dawk li ser jirriżultaw waqt it-trattazzjoni ta' dan ir-rikors ir-rikorrenti għandu jingħata r-rimedji kollha li din l-Onorabbli Qorti jidhrilha xierqa fis-sitwazzjoni;

Tiddikjara u tiddeċiedi illi l-intimati jew min minnhom huma responsabbli għal kumpens u danni sofferti mir-rikorrenti b'konsegwenza tal-operazzjonijiet tal- Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta talli ma kkreatx bilanċ bejn id-drittijiet tas-sid u dawk tal-inkwilin stante li ma jirriflettux is-suq u l-anqas il-valur lokatizju tal- proprjetà in kwistjoni ai termini tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea;

Tillikwida l-istess kumpens u danni kif sofferti mir-rikorrenti, ai termini tal-liġi

u tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea;

Tikkundanna lill-intimat Avukat tal-Istat jħallas l-istess kumpens u danni

Bl-ispejjeż, kompriżi dawk tal-ittra uffiċjali tas-27 ta' Jannar 2020 li qed tiġi hawn annessa u mmarkata bħala Dokument AP002 u bl-inġunzjoni tal-intimati għas- subizzjoni."

Rat ir-Risposta tal-intimat Avukat tal-Istat [minn issa 'l quddiem 'l-

intimat Avukat tal-Istat'], li ġiet ippreżentata fit-2 ta' Lulju,2020, fejn ingħad kif

"Jesponi bir-rispett:

Illi l-lanjanza tar-rikorrenti hija fis-sens illi bit-tħaddim tad-disposizzjonijiet tal-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta, qegħdin jiġu leżi d-drittijiet fundamentali tagħhom u dan billi qed jiġu mċaħħda mit-tgawdija tal-proprjetà senjatament il-fond numru mija u wiehed 3, blokka 6, Hamilton Flats, Triq Dun Karm Galea, L-Imtarfa mingħajr ma qed jingħataw kumpens adegwat.

Ir-rikorrenti qegħdin jitolbu illi din l-Onorabbli Qorti tiddikjara u tiddeċiedi li d-disposizzjonijiet tal-Kap.

69 jilledu d-drittijiet fundamentali taghħom kif protetti mill-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll l-artikolu 14 u l-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 28

ġej:

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

Bniedem, kif ukoll qiegħed jitlob kumpens għall-vjolazzjoni tad-drittijiet imsemmija allegatament sofferti minnu.

Illi r-rikorrenti jrid iġġibu prova li huma tassew suġġetti għal kirja li hija regolata bil-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta;

Illi subordinament u mingħajr preġudizzju għas-suespost, fir-rigward tal- mertu, l-allegazzjonijiet tar-rikorrenti huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u għaldaqstant għandhom jiġu miċħuda;

Illi r-rikorrenti ma jistgħux jilmentaw dwar perijodi qabel ma huma saru sidien tal-proprjetà in kwistjoni u jekk jirriżulta illi r-rikorrenti akkwistaw il-proprjetà in kwistjoni meta l-kirja kienet diġà fis-seħħ, l-esponent jeċepixxi illi r-rikorrenti kienu ben konxji tal-protezzjoni li jagħtu l-provedimenti tal-Kap.

69 lill-inkwilin u għalhekk ma kien hemm l-ebda intervent leġislattiv li ma kienux edotti minnu r-rikorrenti minn jeddhom assoġġettaw ruħhom għad-disposizzjonijiet tal- Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta;

Illi safejn ir-rikorrenti qeghdin jattakkaw t-tħaddim tal-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta fuq is-saħħa tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni, it-talbiet tar-rikorrenti huma wkoll irreċevibbli fit-termini tal-artikolu 47(9) tal-istess Kostituzzjoni stante illi l-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta kien fis-seħħ qabel Marzu 1962 u għaldaqstant din il-Liġi ma tistax tkun soġġetta għall-applikazzjoni tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni;

Illi inoltre safejn ir-rikorrenti qegħdin jattakkaw t-tħaddim tal-Kap.

69 tal- Liġijiet ta' Malta fuq is-saħħa tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni dan ma jistax jiġi mistħarreġ u dan peress illi skont l-artikolu 37(2)(f) tal-Kostituzzjoni, ebda ħaġa f'dan l-artikolu m'għandha tinftiehem li tolqot l-għemil jew ħdim ta' xi liġi safejn din tkun tipprovdi għat-teħid ta' pussess jew akkwist ta' proprjetà, li sseħħ fil-kuntest ta' kirja;

Illi fi kwalunkwe każ ir-rikorrenti ma ġarbu l-ebda ksur tal-jedd tagħhom għat- tgawdija ta' ġidu taħt l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u dan peress li dan l- artikolu jgħodd biss meta jkun hemm teħid forżuz tal-proprjetà.

Sabiex wieħed jista' jitkellem dwar teħid forżuz, persuna trid tiġi mneżża' minn kull dritt li għandha fuq dik il-proprjetà.

Perὸ dan mhuwiex il-każ hawnhekk, għaliex bl- applikazzjoni tal-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta, ir-rikorrenti ma tilfux għal kollox il-jeddijiet kollha tagħhom fuq il-ġid in kwistjoni;

Sa fejn l-ilment tar-rikorrenti huwa msejjes fuq l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, għandu jingħad li skont il-proviso ta' dan l-istess artikolu, l-Istat għandu kull jedd li jwettaq dawk il-Liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjetà skont l-interess ġenerali.

F'dan is- sens huwa magħruf fil-ġurisprudenza li l-Istat igawdi minn diskrezzjoni

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu meħtieġ fl-interess ġenerali u sabiex jistabbilixxi liema huma dawk il-miżuri meħtieġa għall-ħarsien tal-interess ġenerali.

Illi reċentament il-Qorti ta' Strasburgu fis-sentenza Aquilina v. Malta deċiża fid-9 ta' Ġunju 2020 (applikazzjoni numru: 40246/18) kkunsidrat illi:

Sewwasew fil-każ tagħna, il-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta għandu (i) għan leġittimu għax joħroġ mil-liġi, (ii) huwa fl-interess ġenerali għaliex irregolarizza sitwazzjoni ta' natura soċjali fl-ambitu tal-ġid komuni; u (iii) jżomm bilanċ ġust u ekwu bejn l-interessi tas-sid, tal-inkwilin u tal-poplu b'mod ġenerali.

Jiġi b'hekk, li l-esponent ma jarax kif il-Kap.

69 għandu jitqies li jmur kontra l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea;

fir-rigward

Illi l-esponent jissottometti illi dak li qed jilmentaw minnu r-rikorrenti ma jiffigura mkien fil- parametri ta' protezzjoni minn trattament diskriminatorju kif sanċit minn dan l-artikolu;

tal-Konvenzjoni Ewropea,

Illi miżjud ma' dan, u dan jgħodd kemm għad-disposizzjoni tal-Kostituzzjoni kif ukoll għal dik tal-Konvenzjoni Ewropea, huwa manifest li l-Liġijiet li qed jiġu attakkati mir-rikorrenti, indiskriminatament għal kull kirja.

Għalhekk ir-rikorrenti ma jistgħux jargumentaw li ġew żvantaġġati meta mqabblin ma' ħaddieħor għaliex dak il-ħaddieħor qiegħed jiġi trattat eżattament bħalhom;

japplikaw

Illi dejjem mingħajr preġudizzju għas-suespost, dato ma non concesso li din l- Onorabbli Qorti jidhrilha li kien hemm xi ksur tad-drittijiet fundamentali tar- rikorrenti, fatt li qed jiġi kontestat, l-esponent jirrileva li fiċ-ċirkostanzi tal-każ, dikjarazzjoni ta' ksur hija suffiċjenti u ma hemmx lok għal rimedji oħra mitluba mir-rikorrenti.

Illi f'kull każ, ir-rikorrenti ma jistgħux jinvokaw l-artikolu 41 tat-Trattat tal- Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem għaliex dan l-artikolu japplika biss għall-organi ġudizzjarji tal-Kunsill tal-Ewropa u mhux għall-Qrati Maltin.

Kemm hu hekk dan l-artikolu tat-Trattat ma jifformax parti mil-liġi Maltija għaliex mhuwiex inkluż fit-tifsira ta' 'Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fondamentali' kif riprodotta fl-artikolu 2 tal-Kap 319 tal-Liġijiet ta' Malta u lanqas ma ġie traspost fil-liġi domestika skont l-artikolu 3 3) tal-Kap.

304 tal- Liġijiet ta' Malta;

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 8 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

Għaldaqstant għal dawn ir-raġunijiet l-esponent umilment jitlob lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad it-talbiet kollha tar-rikorrenti bl-ispejjeż kontra tagħhom.

Rat li għalkemm debitament notifikata, l-intimata Emma Vella Spiteri baqgħet ma

weġbitx.

Rat l-atti kollha tal-kawża.

Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti.

Rat li permezz tad-digriet tagħha tad-9 ta' Settembru, 2020, ġie maħtur il-Perit

Mario Borg Gusman bħala Perit Tekniku Ġudizzjarju, li ħalef ir-rapport tiegħu fil-24 ta'

Novembru, 2020, kif ukoll ir-risposti għall-eskussjoni tiegħu ppreżentati fl-4 ta'

Mejju, 2021.

Rat ir-rikors ta' Christian Coppola, Rebekah Coppola u Nicole Magri Zammit fejn talbu sabiex

din il-Qorti tordna t-trasfużjoni tal-ġudizzju fil-persuni tagħhom stante l-mewt

ta' missierhom ir-rikorrent Alexander Coppola, flimkien mad-digriet tagħha tat-3

ta' Mejju, 2021, fejn wara li rat is-subartikolu 807(1) tal-Kap.

12 laqgħet it-talba

tagħhom u ordnat li ssir id-debita annotazzjoni fl-okkju tal-kawża odjerna.

Rat il-verbal tal-udjenza tas-7 ta' Mejju, 2021, fejn il-kawża tħalliet għas-

Avukat tal-Istat.

Rat in-nota ta' sottomissjonijiet ippreżentata mir-rikorrenti u dik tal-intimat

Il-kwistjoni bejn il-partijiet

Jirriżulta1 li r-rikorrenti Austin Coppola, Anthony Coppola, Anna Maria Bonnici Lanzon,

Joseph Coppola, Philip Coppola u l-mejjet ħuhom Alexander Coppola, kienu wirtu l-

1 Il-Qorti hawn qiegħda tistrieħ fuq l-interpretazzjoni tar-riċerki li għamel in-Nutar Matthew Amodio, li tinstab esebita a fol.

8 tal-proċess.

Għandu jingħad li d-dokumenti li fuqhom straħ in-Nutar għal din l-interpretazzjoni tiegħu mhumiex kollha esebiti mar-rapport tiegħu.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 9 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

appartament numru 3 fil-blokk numru 6 magħruf bl-isem Hamilton flats fi Triq

Dun Karm Galea (qabel magħrufa bħala Triq ir-Reġina Alexandra), Birżebbuga

[minn issa 'l quddiem "il-fond"] mingħand il-ġenituri tagħhom Aristide Coppola u

permezz ta' kuntratt ta' likwidazzjoni u diviżjoni fl-atti tan-Nutar Joseph Mahoney

tat-2 ta' Diċembru, 1958, soġġett għaċ-ċens annwu u perpetwu ta' tlieta u

għoxrin lira sitt xelini u għaxar soldi.

Missier ir-rikorrenti miet fis-17 ta'

Novembru, 1969 u permezz ta' testment unica charta tat-23 ta' Diċembru,

1954 fl-atti tan-Nutar Joseph Mahoney, hu flimkien ma' martu Mary Anne Coppola,

esprimew ix-xewqa tagħhom li l-ġid tagħhom jgħaddi għal fuq uliedhom nati u

Ommhom Mary Anne Coppola mietet fis-27 ta' Diċembru, 2013 u l-wirt

tagħha baqa' regolat permezz tat-testment unica charta fuq imsemmi, kif ukoll

permezz ta' testment ieħor fl-atti tan-Nutar Tonio Urry tat-23 ta' Mejju, 1986

fejn għajr li eżentat lil uliedha minn kwalunkwe obbligu tal-kollazzjoni u

imputazzjoni, ikkonfermat it-testment unica charta li kienet għamlet ma'

żewġha.

L-att ta' dikjarazzjoni causa mortis sar mill-aħwa Coppola fit-20 ta' Mejju,

2014 permezz ta' att notarili fl-atti tan-Nutar Liza ‘Tabone Pumpach.

Permezz ta' ċedola

ta' depożitu numru 888/2004, iċ-ċens ġie dikjarat mifdi kontra d-direttarji fuq

il-blokk ta' appartamenti kollu.

Ir-rikorrent Alexander Coppola miet fil-mori tal-

kawża odjerna fl-1 ta' Jannar, 2021 2 u permezz ta' testment 3 tal-21 ta'

Diċembru, 2018 fl-atti tan-Nutar Matthew Amodio, huwa nnomina lit-tliet itfal

tiegħu Christian Coppola, Rebekah Coppola u Nicole Magri Zammit bħala l-uniċi eredi

universali tiegħu, sabiex b'hekk mal-mewt tiegħu huma wirtu s-sehem tiegħu

L-imsemmi fond kien ilu jinkera lill-intimata

Vella Spiteri minn sew qabel l-1995, u skont ir-rikorrenti din kienet għadha tokkupa

2 Ara ċertifikat tal-mewt a fol.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 10 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

l-istess fond ai termini tal-Kap.

69, filwaqt li tħallas kera fl-ammont baxx ta'

€197.08 fis-sena.

Ir-rikorrenti qegħdin jikkontendu li l-valur lokatizju tal-fond

huwa ferm aktar minn dak stabbilit minn dik il-liġi, li ftit li xejn ġiet milquta bl-

emendi tal-Att X tal-2009.

Jirrilevaw li permezz ta' dawn l-emendi u in

partikolari dawk li kienu jolqtu l-artikolu 1531Ċ tal-Kap.

16, il-fond huwa

soġġett għal kera ta' €197.08 fis-sena, liema kera kienet tiżdied biss kull tliet

snin proporzjonalment maż-żieda fl-indiċi ta' inflazzjoni, u minnha huma u l-

awturi tagħhom kienu jħallsu ċ-ċens, sakemm dan ġie mifdi fis-sena 2004.

rikorrenti jissottomettu li qabel l-emenda li saret permezz tal-Att X tal-2009,

kien applikabbli l-'fair rent' skont l-Ordinanza li Trażżan il-Kera fuq id-Djar tas-

sena 1944, li skont il-Kap.

69 ma seta' qatt jeċċedi dak li jipprovdi għalih l-

artikolu 4 tal-istess liġi u li hija l-kera ta' fond skont kif dan kien jinkera qabel l-

4 ta' Awwissu, 1914.

B'hekk ir-rikorrenti u l-awturi tagħhom qatt ma setgħu

jikru l-fond inkwistjoni b'kera ġusta u dik kienet is-sitwazzjoni sal-2010

b'aġġustamenti irriżorji skont l-Att X tal-2009.

Stante li l-kera kienet fissa u r-

rati tal-kirjiet fis-suq kienu dejjem qegħdin jogħlew, illum kienet teżisti

diskrepanza kbira ferm bejn il-kera li kienet titħallas fuq il-fond u r-redditu li

dan seta' jġib fuq is-suq ħieles, li kien ta' mill-inqas €1,200 fix-xahar, u b'hekk

il-kirja kienet qiegħda tikser id-drittijiet fundamentali tagħhom stante li ma

hemmx bilanċ bejn id-drittijiet tas-sid u dawk tal-inkwilin.

Ir-rikorrenti jkomplu

jsostnu li anki l-Att X tal-2009, li kien intiż sabiex itaffi d-diskriminazzjoni u l-

inġustizzji tal-liġijiet speċjali tal-kera, ma kien għenhom xejn u għaliex l-awment

xorta waħda ma kienx jirrifletti l-kera ġusta tal-fond.

Kif kienet il-liġi, huma ftit

li xejn kellhom tama reali li f'ħajjithom jiksbu l-pussess effettiv tal-fond jew li

jirċievu redditu reali minn fuqu, stante li dan kien limitat bl-artikolu 1531Ċ tal-

B'hekk huma u anki l-awturi tagħhom kienu ġew imċaħħda mit-

tgawdija tal-proprjetà tagħhom mingħajr kumpens xieraq.

Ir-rikorrenti hawn

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 11 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

jagħmlu riferiment għal diversi deċiżjonijiet tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-

Bniedem [minn issa 'l quddiem 'il-Qorti Ewropea'] fil-materja, u jissottomettu

li huma qegħdin isofru minn żbilanċ bejn l-interessi ġenerali tal-komunità u l-

bżonnijiet u l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Jgħidu li l-

imsemmija regolamenti ta' kontroll ta' kera jikkostitwixxu interferenza fit-

tgawdija tal-proprjetà ai termini tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 tal-Ewwel

Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem [minn issa 'l

quddiem 'il-Konvenzjoni Ewropea'], u in sostenn ta' dan huma jagħmlu

riferiment għal darb'oħra għal diversi deċiżjonijiet tal-Qorti Ewropea.

rikorrenti jinsistu li dan jikkostitwixxi wkoll diskriminazzjoni taħt l-artikolu 45

tal-Kostituzzjoni u wkoll taħt l-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea.

Jgħidu

wkoll li l-liġi hija diskriminatorja minħabba dak li jipprovdu għalih l-artikolu

1531Ċ tal-Kap.

16 u l-Kap.

69, u dak li jiddisponi l-Att XXXI tal-1995 għal kirjiet

li saru wara l-1 ta' Ġunju, 1995.

Ir-rikorrenti jkomplu jissottomettu li l-valur

lokatizju huwa ferm ogħla minn dak impost mil-liġi, u skont id-dispożizzjonijiet

tal-artikoli 37 u 45 tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 14 u l-Artikolu 1 tal-Ewwel

Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, il-Kap.

69 kif emendat bl-Att XXXI tal-1995

u l-emendi tal-Att X tal-2009, mhux biss teżisti diskriminazzjoni bejn ulied u

oħrajn skont l-artikolu 1531F tal-Kap.

16, iżda hemm ksur tad-drittijiet kif

protetti mill-Kostituzzjoni u anki mill-Artikolu 1 u 14 tal-Ewwel Protokoll u l-

Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea.

L-intimat l-Avukat tal-Istat laqa' billi preliminarjament eċċepixxa li (a) ir-

rikorrenti għandhom iġibu prova li huma tassew suġġetti għal kirja li hija

regolata bil-Kap.

69; (b) l-allegazzjonijiet tar-rikorrenti huma infondati fil-fatt

u fid-dritt; (ċ) ir-rikorrenti ma jistgħux jilmentaw dwar il-perijodu qabel huma

saru sidien tal-fond, u jekk huma akkwistaw l-imsemmi fond waqt il-kirja

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 12 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

inkwistjoni, huma kienu konxji sew tal-protezzjoni

dispożizzjonijiet tal-Kap.

69 lill-inkwilin; (d) skont id-dispożizzjonijiet tas-

subartikolu 47(9) tal-Kostituzzjoni t-talbiet tar-rikorrenti ma setgħux jintlaqgħu

għaliex l-Kap.

69 kien ġie fis-seħħ qabel Marzu 1962, u għalhekk ma kienx

soġġett għall-applikazzjoni tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni; (e) skont il-para. (f)

tas-subartikolu 37(2) tal-Kostituzzjoni, l-istess artikolu ma kellux jolqot l-għemil

jew tħaddim ta' xi liġi sa fejn din tkun qiegħda tipprovdi għat-teħid ta' pussess

jew akkwist ta' proprjetà li sseħħ fil-kuntest ta' kirja; (f) l-artikolu 37 tal-

Kostituzzjoni kien japplika biss f'każ ta' teħid forzuż tal-proprjetà; (ġ) l-Istat

għandu kull jedd li jgħaddi dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu

tal-proprjetà skont l-interess ġenerali, u dan ukoll skont il-ġurisprudenza

kostanti tal-Qorti Ewropea; (ħ) għal dak li jirrigwarda l-ilment tar-rikorrenti taħt

l-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea, dak li kien qegħdin jilmentaw minnu ma

kienx jaqa' fil-parametru tal-protezzjoni minn trattament diskriminatorju; (i) il-

liġijiet li kienu qegħdin jattakkaw ir-rikorrenti huma applikabbli mingħajr

diskriminazzjoni fir-rigward ta' kull kirja; (j) dikjarazzjoni ta' ksur kienet

suffiċjenti u ma kienx hemm lok għal rimedji oħra; u (k) ir-rikorrenti ma setgħux

jinvokaw l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea stante li dan kien japplika biss

għall-organi ġudizzjarji tal-Kunsill tal-Ewropa u mhux għall-Qrati Maltin, tant li

ma kienx jagħmel parti mil-liġi Maltija.

Provi u riżultanzi

Flimkien mar-rikors promutur tagħhom, ir-rikorrenti esebew rapport tat-

titolu tagħhom maħruġ min-Nutar Matthew El Gazzar, li miegħu hemm annessi

diversi dokumenti li huwa jagħmel riferiment għalihom fl-imsemmi rapport.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 13 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

Huma esebew ukoll kopja tal-ittra uffiċjali interpellatorja tagħhom tas-27 ta'

Jannar, 2020 ippreżentata kontra l-intimati rispettivament.5

Ir-rikorrent Austin Coppola xehed permezz tal-proċedura tal-affidavit.

Ikkonferma li hu flimkien ma' ħutu r-rikorrenti l-oħra, kienu proprjetarji tal-

fond inkwistjoni, u li dan kien jinsab mikri lill-intimata Vella Spiteri.

Stqarr li huwa

kien jiftakar lill-istess intimata tgħix hemm sa minn żmien tfulitu, jiġifieri hija

kienet tikri l-fond sa minn qabel 1970.

kien akkwista l-fond inkwistjoni, u sussegwentement kif dan intiret mingħand

il-ġenituri tiegħu, u b'hekk ir-rikorrenti daħlu fiż-żarbun tagħhom.

Iddikjara li

għalkemm il-fond għandu valur għoli, huma baqgħu jirċievu kirja fl-ammont

baxx ta' €197.08 fis-sena minħabba r-restrizzjonijiet li kienu tpoġġew fuqhom

mil-liġijiet tal-kera, li wħud mid-dispożizzjonijiet tagħhom ġew iddikjarati mill-

Qrati tagħna li jmorru kontra l-Kostituzzjoni.

Ħutu r-rikorrenti Anthony Coppola u Philip Coppola wkoll xehdu permezz tal-

proċedura tal-affidavit7, fejn ikkonfermaw dak li qal ir-rikorrent Austin Coppola.

Konsiderazzjonijiet legali 9.

Il-Qorti ser tgħaddi sabiex qabelxejn tindirizza l-eċċezzjonijiet preliminari

sollevati mill-intimat Avukat tal-Istat.

Fl-ewwel eċċezzjoni tiegħu l-intimat

Avukat tal-Istat jikkontendi li r-rikorrenti għandhom iressqu prova li huma

tassew soġġetti għal kirja kif regolata permezz tal-Kap.

Mhux daqstant ċar

x'inhu l-argument tiegħu hawn u fin-nota ta' sottomissjonijiet tiegħu jibqa'

sieket fuq l-argument tiegħu kif sollevat fir-risposta tiegħu.

Il-Qorti għalhekk

tista' biss timxi fuq dak li tista' tagħraf li hija l-kwistjoni li l-intimat Avukat tal-

TOO2 u Dok.

55 u 56.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 14 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

Istat qed iqajjem, jiġifieri jekk verament teżisti kirja fuq il-fond.

Tibda billi

tirrileva li l-intimata Vella Spiteri baqgħet kontumaċi, anki wara li ġiet notifikata bir-

rikors promotur flimkien mad-dokumenti, bl-avviż tas-smigħ u bid-digriet ta'

din il-Qorti fl-indirizz "Holy Family Home for the Elderly, 48, Triq il-Markiż

Scicluna, L-Isla" fis-6 ta' Lulju, 2020, fejn id-dokumenti tħallew f'idejn dak li l-

Marixxall iddikjarat kienet infermiera.

Meta mbagħad aċċeda l-Perit Tekniku

Ġudizzjarju Mario Borg Gusman fil-fond inkwistjoni, jirriżulta mir-rapport peritali li l-

imsemmija intimata Vella Spiteri ma kinitx preżenti, u kienu preżenti biss għall-

aċċess il-Perit Tekniku Ġudizzjarju u l-avukat difensur tar-rikorrenti.

tirrileva li r-rikorrenti min-naħa tagħhom ma ppreżentaw l-ebda dokument in

sostenn tal-fatt li hemm kirja eżistenti fuq il-fond.

L-unika prova li din il-Qorti

ssib hija d-dikjarazzjoni proprja tar-rikorrenti Debattista Segond, Anthony u Philip aħwa

Coppola, u meħud inkonsiderazzjoni l-kontumaċja tal-intimata Vella Spiteri u n-

nuqqas tal-intimat Avukat tal-Istat li jkompli jinsisti fuq l-ewwel eċċezzjoni

tiegħu, il-Qorti tqis li din hija prova suffiċjenti għall-fini tal-kawża odjerna.

L-intimat Avukat tal-Istat jeċċepixxi wkoll li t-talbiet tar-rikorrenti ma

jistgħux jintlaqgħu fejn dawn huma diretti lejn it-tħaddim tal-Kap.

69, għaliex

din il-liġi kienet ġiet fis-seħħ qabel Marzu 1962.

Jissottometti li għalhekk ai

termini tas-subartikolu 47(9) tal-Kostituzzjoni, il-Kap.

69 ma jistax jiġi soġġett

għall-applikazzjoni tal-artikolu 37 tal-istess Kostituzzjoni.

Il-Qorti diġà

f'okkażjonijiet oħra kellha l-opportunità li tesprimi ruħha dwar l-inapplikabilità

tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni8, u l-istess insenjament għandu jgħodd hawn

B'hekk it-tielet eċċezzjoni tal-intimat Avukat tal-Istat għandha tintlaqa'.

8 Ara riċentement Rik.Kost. nru 80/19, Simon Mizi vs. Avukat tal-Istat et, 07.05.21.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 15 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

L-intimat Avukat tal-Istat jissolleva wkoll fil-ħames eċċezzjoni tiegħu, li sa

fejn l-ilmenti tar-rikorrenti kif imsejsa fuq l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni jolqtu t-

tħaddim tal-Kap.

69, dawn ma jistgħux jiġu mistħarrġa għaliex skont il-para. (f)

tas-subartikolu 37(2) tal-Kostituzzjoni, id-dispożizzjonijiet fl-istess artikolu

m'għandhomx jinftiehmu li jolqtu l-għemil jew it-tħaddim ta' xi liġi fejn din tkun

qiegħda tipprovdi għat-teħid ta' pussess jew akkwist ta' proprjetà li sseħħ fil-

kuntest ta' kirja.

Iżda l-Qorti tirrileva li l-fond inkwistjoni huwa proprju s-

suġġett tal-kirja u mhux inċidentali għaliha.

Għaldaqstant din l-eċċezzjoni

qiegħda tiġi miċħuda.

L-intimat Avukat tal-Istat fis-sitt eċċezzjoni tiegħu jissolleva li l-artikolu

37 tal-Kostituzzjoni jgħodd biss fejn ikun hemm it-teħid forzuż tal-proprjetà.

Peress li r-rikorrenti ma tilfux għalkollox il-jeddijiet tagħhom fuq il-fond, huma

ma ġarrbu l-ebda ksur tal-jedd tagħhom għat-tgawdija ta' ġidhom kif protett

mill-imsemmi artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

Fis-sentenza tagħha tas-27 ta'

Settembru, 2019 fl-ismijiet Ethel Shahata et vs. Avukat Ġenerali et 9, il-Qorti

Kostituzzjonali ppronunċjat ruħha kif ġej fuq il-kwistjoni:

Din il-Qorti tosserva li mis-subartikolu 37[1] tal-Kostituzzjoni joħroġ ċar li din id- disposizzjoni tal-liġi hi maħsuba li tingħata interpretazzjoni wiesgħa permezz tad- diċitatura tagħha fejn il-kliem "interess" u "dritt" ċertament jolqtu l-każ in eżami.

Hu veru li m'hemm l-ebda teħid ta' proprjetà iżda l-limitazzjoni tat-tgawdija tagħha prinċipalment permezz tal-imposizzjoni ta' relazzjoni kontrattwali ta' kera bejn ir- rikorrenti u l-intimati Lynch, kontroll ta' dik il-kera u tal-użu tal-fond għal żmien indefinit, tista' biss issarraf għal kisba mingħajr kumpens tal-interess tas-sid f'dik il- proprjetà u ta' dritt fuqha għall-fini ta' ntrojtu xieraq jew ta' użu.

Huwa f'dan is-sens li żviluppat il-ġurisprudenza ta' din il-Qorti (fn.

83/17, Mikelina Zammit Marquette et vs Estelle Bondin Corso et, deċiżi 14 ta' Diċembru, 2018; Q.Kost.

42/15, Rebecca Runza et vs Avukat Cilia Custo’ et, deċiż 29 ta' Marzu 2019.)"

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 16 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

Fid-dawl ta' dan l-insenjament kif ukoll segwit minn din il-Qorti, l-eċċezzjoni tal-

intimat Avukat tal-Istat ma tistax treġi u qiegħda tiġi miċħuda.

Fit-tmien eċċezzjoni tiegħu, l-intimat Avukat tal-Istat jissottometti li l-

ilment tar-rikorrenti ma jinkwadrax ruħu fil-parametri ta' protezzjoni minn

trattament diskriminatorju kif sanċit fl-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea.

Qorti hawn tikkondividi l-fehmiet tal-intimat Avukat tal-Istat.

Filwaqt li l-

Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea jipprojbixxi d-"diskriminazzjoni għal kull

raġuni bħalma huma s-sess, razza, kulur, lingwa, reliġjon, opinjoni politika jew

opinjoni oħra, oriġini nazzjonali jew soċjali, assoċjazzjoni ma' minoranza

nazzjonali, proprjetà, twelid jew status ieħor", is-subartikolu 45(1) tal-

Kostituzzjoni b'mod simili ma jippermettiex disposizzjonijiet fil-liġi li huma

is-subartikolu (2) tal-istess artikolu

jinibixxi trattament

diskriminatorju, filwaqt li s-subartikolu 45(3) tal-Kostituzzjoni jagħti definizzjoni

tal-kelma "diskriminatorju" viċin għal dak li jipprovdi l-Artikolu 14 tal-

Konvenzjoni Ewropea.

Għaldaqstant huwa tassew ċar li l-ilment tar-rikorrenti

ma jistax jirnexxi taħt l-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea u anki taħt l-

artikolu 45 tal-Kostituzzjoni, u għalhekk il-Qorti tilqa' t-tmien eċċezzjoni tal-

intimat Avukat tal-Istat.

Iżda l-istess ma jistax jingħad fir-rigward tad-disa'

eċċezzjoni tal-intimat Avukat tal-Istat, għaliex ir-rikorrenti kif ser naraw

għandhom raġun jgħidu li mhux kull kirja hija soġġetta għad-dispożizzjonijiet

tal-Kap.

69 u liġijiet oħra relattivi.

Il-Qorti issa ser tgħaddi sabiex tindirizza it-tieni u s-seba' eċċezzjoni

sollevati mill-intimat Avukat tal-Istat, dan hekk kif jolqtu l-ilment prinċipali tar-

Kif ġie kkostatat minn din il-Qorti aktar 'l fuq, ir-rikorrenti qegħdin

jikkontendu li permezz tad-dispożizzjonijiet tal-Kap.

69 u ta' dawk il-liġijiet oħra

viġenti, l-intimata Vella Spiteri għandha dritt ta' rilokazzjoni tal-fond, filwaqt li l-kera

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 17 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

ma tirriflettix il-valur lokatizju tal-fond fuq is-suq, u dan wassal għal ksur tad-

drittijiet fundamentali tagħhom kif protetti mill-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u

mill-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea u mill-Artikolu 14

tal-istess Konvenzjoni.

Din il-Qorti diġa' esprimiet il-fehma tagħha dwar l-

allegat ksur tal-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea.

Il-każ odjern jirriżulta li l-

fond inkwistjoni kien ġie għand ir-rikorrenti, kif soġġett għall-kirja regolata mil-

liġi applikabbli qabel l-emendi li ġew fis-seħħ fl-1 ta' Ġunju, 1995, wara li huma

kienu wirtu l-istess fond mingħand il-ġenituri tagħhom permezz ta' żewġ

testmenti, wieħed magħmul minnhom unica charta fit-23 ta' Diċembru, 1954

fl-atti tan-Nutar Joseph Mahoney, u l-ieħor magħmul minn ommhom waħedha fit-

23 ta' Mejju, 1986 fl-atti tan-Nutar Tonio Urry, fejn ikkonfermat id-

dispożizzjonijiet tat-testment unica charta, għajr li eżentat lil uliedha mill-

obbligu tal-kollazzjoni u imputazzjoni.

Missierhom miet fis-17 ta' Novembru,

1969 u ommhom ġiet nieqsa fis-27 ta' Diċembru, 2013 u sar l-att ta'

dikjarazzjoni causa mortis quddiem in-Nutar Liza ‘Tabone Pumpach fl-20 ta' Mejju, 2014

fir-rigward tan-nofs indiviż tal-fond li huma wirtu mingħand ommhom.

B'hekk

ir-rikorrenti saru sidien tal-fond kif mikri lill-intimata Vella Spiteri b'kera ta' €197.08

fis-sena pagabbli lilhom.

L-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea jipprovdi kif

"Kull persuna naturali jew persuna morali għandha d-dritt għat-tgawdija paċifika tal- possedimenti tagħha.

Ħadd ma għandu jiġi pprivat mill-possedimenti tiegħu ħlief fl-interess pubbliku u bla ħsara tal-kundizzjonijiet provduti bil-liġi u bil-prinċipji ġenerali tal-liġi internazzjonali.

Iżda d-disposizzjonijiet ta' qabel ma għandhom b'ebda mod inaqqsu d-dritt ta' Stat li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjetà skont linteress ġenerali jew biex jiżgura l-ħlas ta' taxxi jew kontribuzzjonijiet oħra jew pieni."

ġej:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 18 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea,

il-kontroll fuq

il-kera u r-

restrizzjonijiet fuq it-tmiem ta' kuntratt ta' kera, jikkostitwixxu kontroll fuq l-

użu tal-proprjetà tal-individwu a tenur tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 tal-

Ewwel Protokoll.

B'hekk il-każ għandu jiġi kkunsidrat taħt it-tieni paragrafu ta'

dan l-artikolu, iżda sabiex l-indħil tal-Istat jista' jitqies li jimmerita eżenzjoni

minn din ir-regola ġenerali, hemm bżonn li l-indħil ikun seħħ bis-saħħa ta' liġi,

l-iskop tiegħu jkun wieħed leġittimu, u jilħaq bilanċ bejn l-għan soċjali tal-

komunità u l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-individwu.10

Il-Qorti tibda billi tgħid li m'hemm l-ebda dubju li kif tajjeb josserva l-

intimat Avukat tal-Istat, id-dispożizzjonijiet tal-Kap.

69 kif emendat minn żmien

għal żmien, saru taħt qafas legali.

Mhux ikkontestat li fiż-żmien li ttieħdet il-

miżura permezz tal-promulgazzjoni ta' diversi liġijiet intiżi għall-kontroll tal-użu

tal-proprjetà, l-għan kien wieħed legittimu.

Dan għaliex il-provvista ta'

akkomodazzjoni socjali hija d-dmir tal-Istat, li hawn għandu diskrezzjoni

wiesgħa ferm sabiex jassigura li l-interess pubbliku jintlaħaq ukoll fis-settur tal-

akkomodazzjoni soċjali.

Madankollu din id-diskrezzjoni tal-Istat għandha l-limiti

tagħha ċirkoskritti permezz tad-drittijiet fundamentali taċ-ċittadin.

Hawn il-

Qorti għalhekk tgħid li kuntrarjament għal dak li jagħti x'jifhem l-intimat Avukat

tal-Istat, l-Istat għalkemm huwa f'pożizzjoni li jagħraf il-bżonnijiet tas-soċjetà,

m'għandu l-ebda dritt assolut li jfixkel liċ-ċittadin fit-tgawdija tal-proprjetà

tiegħu.

interess pubbliku kif ġej:

Fil-kaz James and Others v. UK11 il-Qorti Ewropea spjegat il-kunċett ta'

Nru 37121/15, deċiża 23 ta' Ottubru, 2018.

8793/79, deciza 21 ta' Frar, 1986.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 19 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

Din is-silta tispjega dak l-ezerċizzju li għandha tagħmel il-Qorti fl-investigazzjoni

tagħha tal-allegat ilment ta' ksur tad-drittijiet fundamentali ta' tgawdija ta'

proprjetà:

Il-Qorti tagħraf li b'hekk twieled il-principju tal-proporzjonalità.

Tgħid li

tenut kont tal-valuri lokatizzji mogħtija mill-Perit Tekniku Ġudizzjarju fir-

rapport tiegħu għas-snin 2014, li kienet is-sena meta l-fond ġie f'idejn ir-

rikorrenti sas-sena 2020 meta huma ddeċidew li jintavolaw il-proċeduri odjerni,

u anki il-kera baxxa perċepita mir-rikorrenti, u wara li ħadet inkonsiderazzjoni

li ma tressqet l-ebda prova jew sottomissjoni min-naħa tal-intimat Avukat tal-

12 Ara wkoll Q.Kost.

55/2009, Victor Mahoney et vs. Avukat Generali et, deċiża fil-5 ta' Lulju, 2011, u Q.Kost.

467/1994, Cutajar noe vs. Il-Kummissarju tal-Art et, deċiża fit-30 ta' Novembru 2001.

Ara wkoll App.

1046/12, Finocchiaro and Scirto' Gauci Borg Gusman v. Malta, deċiż 30 ta' Lulju, 2015.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 20 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

Istat sabiex jiġġustifika għaliex il-każ odjern kien jimmerita l-indħil tal-Istat

f'sfond fejn saħansitra il-qagħda finanzjarja u ekonomika tal-pajjiż tjiebet ferm

miż-żmien li fih saret il-liġi in kwistjoni, u wara li ħadet inkonsiderazzjoni l-fatt

li l-intimata Vella Spiteri baqgħet kontumaċi, il-Qorti tqis li jirriżulta bl-aktar mod

lampanti li ma kien hemm l-ebda bilanċ bejn l-interess pubbliku u d-drittijiet

fundamentali tar-rikorrenti.

Filwaqt li tikkonsidra li mir-riferta pożittiva tan-

notifika tal-intimata Vella Spiteri suriferita, u anki li llum ir-rikorrenti b'xi mod

akkwistaw il-pussess tal-fond, stante li kien proprju l-avukat difensur tagħhom

waħdu li aċċeda fil-fond mal-Perit Tekniku Ġudizzjarju, tqis li r-rikorrenti għexu

għal bosta snin f'stat ta' inċertezza dwar meta u jekk qatt jerġgħu jieħdu lura l-

pussess tal-fond proprjetà tagħhom.

Fil-każ Cassar v. Malta14, il-Qorti Ewropea

Il-Qorti għalhekk tagħraf li d-drittijiet tar-rikorrenti, iżda mhux daqstant l-

obbligi, ġew limitati sew permezz tal-liġijiet tal-kera.

Kif irrilevat din il-Qorti

hawn fuq, ma tirriżulta l-ebda ġustifikazzjoni fil-każ odjern għall-indħil tal-Istat

li wassal għat-trażżin ta' dawn id-drittijiet.

Saħansitra tasal biex tgħid li ma tista'

tikkostata l-ebda għan leġittimu għal tali ndħil fil-każ odjern.

Il-Qorti għalhekk

qiegħda tagħraf sitwazzjoni fejn ir-rikorrenti ġew kostretti li jġorru piż eċċessiv

u sproporzjonat sabiex b'hekk a tenur tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll huma

ġarrbu ksur tal-jedd tagħhom għat-tgawdija tal-possedimenti tagħhom.

F'dan l-istadju l-Qorti tirrileva li jkun utli u xieraq li jsir riferiment għal dak

li qalet il-Qorti Ewropea fid-deċiżjoni fl-ismijiet Ghigo vs Malta15, fejn inkiteb

50570/13, deciza 30 ta' Jannar, 2018.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 21 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

Għal dak li jirrigwarda r-rimedji domestiċi quddiem il-Qrati li għandhom

a dispożizzjoni tagħhom ir-rikorrenti, u li għandhom rilevanza għall-finijiet tal-

proporzjonalità, il-Qorti Ewropea fil-każ fuq ċitat segwiet l-insenjament kif

imfisser fis-sentenza fl-ismijiet Finocchiaro and Attard Borg Gusman v. Malta16:

1046/12, deċiża fit-30 ta' Lulju 2015.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 22 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

Għalhekk ukoll il-Qorti għandha tqis jekk teżistix protezzjoni, inkluż dik

proċedurali, sabiex tassigura ruħha li l-operat tas-sistema u l-impatt tagħha fuq

id-drittijiet proprjetarji tas-sid humiex ta' natura arbitrarja jew saħansitra

jħallux lok ghall-inċertezza.

Għalhekk il-Qorti Ewropea qieset ukoll il-funzjoni

tal-Bord tal-Kera, fattur ieħor ferm importanti fis-sejbien ta' leżjoni, fejn sabet

li filwaqt li dan il-Bord seta' offra l-protezzjoni proċedurali adegwata sabiex

iħares l-operat tas-sistema ta' kontroll, dan m'għandu l-ebda effett utli għar-

L-intimat Avukat tal-Istat jeċċepixxi wkoll li jekk jirriżulta li r-rikorrenti

kienu akkwistaw il-fond meta l-kirja inkwistjoni kienet diġà fis-seħħ, huma

kienu konsapevoli tal-protezzjoni li jagħti l-Kap.

69 lill-inkwilina.

Iżda l-Qorti

tgħid li r-rikorrenti ma kellhom l-ebda għażla libera f'dak li għamlu għaliex

kienet proprju l-liġi li ddettat ir-relazzjoni ġuridika mal-inkwilina u imponiet

fuqhom dik ir-relazzjoni, fejn huma kienu kostretti li jibqgħu jirċievu l-istess

kera għal dawn l-aħħar seba' snin salv għal xi awment vera żgħir, filwaqt li kienu

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 23 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

kostretti wkoll li jkompli jġeddu l-kirja favur l-istess inkwilin.

Dan kollu f'suq

lokatizju miftuħ, li kif jirrifletti r-rapport peritali, kien wassal għal żieda fil-kera

annwali pagabbli ta' €197.08, għal €3,856 fis-sena 2014, u €6,650 fis-sena 2020.

Il-Qorti tqis li fid-dawl tal-konsiderazzjonijiet appena magħmulin, il-

jeddijiet fundamentali tar-rikorrenti kif protetti permezz tal-Artikolu 1 tal-

Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea ġew leżi.

Huwa għalhekk li l-Qorti

sejra tgħaddi biex tillikwida l-kumpens li għandu jitħallas lir-rikorrenti, u dan

filwaqt li tistqarr li sempliċi dikjarazzjoni ta' ksur, kif qed jippretendi l-intimat

Avukat tal-Istat fl-għaxar eċċezzjoni tiegħu, ma tistax tkun rimedju suffiċjenti

fil-każ odjern fejn hemm prova ċara ta' danni.

Imma qabel ma tgħaddi sabiex tagħmel dan l-eżerċizzju, il-Qorti sejra

tindirizza l-ħdax-il eċċezzjoni li qed jagħmel l-intimat Avukat tal-Istat.

jikkontendi li t-talbiet tar-rikorrenti ma jiswewx sa fejn dawn qegħdin jinvokaw

l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea, u dan għaliex l-imsemmi artikolu jgħodd

biss għall-organi ġudizzjarji tal-Kunsill tal-Ewropa, u lanqas jagħmel parti mil-

liġi Maltija.

Il-Qorti tirrileva li għalkemm huwa minnu li l-Artikolu 41 tal-

Konvenzjoni Ewropea invokat mir-rikorrenti ma jagħmilx parti mil-liġi Maltija, u

għalhekk bl-ebda mod ma jorbot lil din il-Qorti, fejn għandu jingħata kumpens

lir-rikorrent, il-Qrati b'setgħat kostituzzjonali dejjem imxew mal-kunċett ta' just

B'hekk fis-sentenza tagħha tal-5 ta' Lulju, 2011 fl-ismijiet Victor

Mahoney et vs. Avukat Ġenerali et 18, il-Qorti Kostituzzjonali wara li ċitat dak li

jipprovdi għalih l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea esprimiet l-insenjament

tal-Qorti Kostituzzjonali kif ġej:

"Dwar just satisfaction, ir-regola hija li meta l-Qorti ssib li hemm vjolazzjoni, sa fejn hu possibbli, l-istat għandu jipprovdi għal restitutio in integrum.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 24 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

possibbli jew inkella jkun biss parzjalment possibili l-Qorti għandha tagħti just satisfaction."

Għaldaqstant din l-eċċezzjoni qiegħda tiġi miċħuda wkoll.

Illi kif sewwa jirrileva l-intimat Avukat tal-Istat, ir-rikorrenti ma jistgħux

jilmentaw minn dak li seħħ qabel huma wirtu l-fond mingħand il-ġenituri

tagħhom u għamlu l-att ta' dikjarazzjoni causa mortis fl-20 ta' Mejju, 2014 fir-

rigward tas-sehem ta' nofs indiviż ta' ommhom.

Ma jidhirx li huma wirtu xi

drittijiet ulterjuri mingħand il-ġenituri tagħhom, u għalhekk fl-eżerċizzju għal-

likwidazzjoni tal-kumpens ser jittieħed inkonsiderazzjoni biss il-perijodu

sussegwenti għal din id-data tal-20 ta' Mejju, 2014.

F'sentenza fl-ismijiet Borg Gusman Pace Meli vs. Avukat Ġenerali et19, il-Qorti

Kostituzzjonali għamlet is-segwenti osservazzjonijiet, dwar in-natura tad-danni

li għandhom jiġu likwidati f'kawżi ta' din ix-xorta:

tad-drittijiet

"Għalkemm huwa minnu illi l-valur tal-kumpens akkordat mill-Qorti wara sejba ta' leżjonijiet jekwiparax neċessarjament ma' likwidazzjoni ta' danni ċivili attwali sofferti, ma jfissirx li d-danni materjali għandhom jiġu injorati għall-finijiet tal-eżerċizzju odjern.

Il-Qorti trid tqis il-fatturi kollha rilevanti għall-każ odjern sabiex tasal għad-determinazzjoni tal-quantum.

Dawn huma: (i) it- tul ta' żmien li ilha sseħħ il-vjolazzjoni konsidrat ukoll fid-dawl tattul ta' żmien li r- rikorrenti damu sabiex ressqu l-proċeduri odjerni biex jirrivendikaw id-drittijiet kostituzzjonali tagħhom; (ii) il-grad ta' sproporzjoni relatat mal-introjtu li qed jiġi perċepit ma' dak li jista' jiġi perċepit fis-suq ħieles, konsidrat ukoll l-għan soċjali tal- miżura; (iii) id-danni materjali sofferti mir-rikorrenti ....".

F'sentenza oħra fl-ismijiet Herbert Zammit Cordina et vs. Avukat Ġenerali et20,

mogħtija minn din il-Qorti diversament preseduta, inkiteb illi:

"… il-kumpens mistħoqq lill-persuna wara li jkun instab li din ġarrbet ksur ta' xi jedd fundamentali tagħha ma huwiex l-istess bħal-likwidazzjoni u ħlas ta' danni ċivili

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 25 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

mġarrba.

Huwa minnu li Qorti Kostituzzjonali tista' tagħti bħala rimedju kemm danni pekunjarji kif ukoll danni non-pekunjarji, iżda din il-Qorti tissenjala li l-kumpens pekunjarju li jingħata fi proċeduri bħal dawn ma għandux ikun ekwivalenti għal danni ċivili ai termini tal-Artikolu 1031 et seq tal-Kodiċi Ċivili.

Id-danni pretiżi huma marbuta mat-talba għal dikjarazzjoni ta' leżjoni ta' dritt fundamentali u mal-iskop soċjali u l- interess ġenerali tal-liġi."

Ġenerali et26, il-Qorti Kostituzzjonali rritjeniet illi:

"… ir-rimedju li tagħti din il-Qorti huwa kumpens għall-ksur tad-dritt fondamentali u mhux danni ċivili għal opportunitajiet mitlufa."

Kwantu għal-likwidazzjoni tad-danni li għandhom jitħallsu lir-rikorrenti,

il-Qorti kkonsidrat il-fattur tat-telf materjali sopportat minnhom minn dakinhar

li sar l-att tad-dikjarazzjoni causa mortis, sad-data tal-preżentata tal-kawża

odjerna, l-ammont ta' kera li huma setgħu jirċievu li kieku krew il-fond fis-suq

miftuħ tal-kiri, l-iżbilanċ evidenti bejn l-interessi privati tar-rikorrenti u l-għan

pubbliku li għalih ġew introdotti ċertu liġijiet, u l-fatt li għal dawn il-leżjonijiet

kollha għandu jitħallas kumpens lill-imsemmija rikorrenti.

Kif diġà kellha l-opportunità li tteni din il-Qorti, id-danni li għandhom jiġu

likwidati fi proċedimenti kostituzzjonali u konvenzjonali mhumiex l-istess bħad-

danni ċivili li jiġu likwidati fi proċedimenti ordinarji, għaliex huma danni li

għandhom jiġu likwidati minħabba vjolazzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-

Għar-rigward tal-quantum tal-kumpens għal danni pekunjarji u non-

pekunjarji, fis-sentenzi tal-Qrati tagħna kull każ jiġi determinat skont il-

fattispeċi partikolari tiegħu.

Hemm għadd ta' fatturi li din il-Qorti kkonsidrat

qabel waslet għal-likwidazzjoni tad-danni li għandhom jitħallsu lir-rikorrenti,

fosthom il-fatt li kieku dan il-fond inkera fis-suq miftuħ tal-kiri bejn l-20 ta'

Mejju, 2014 u t-18 ta' Ġunju, 2020, id-dħul li kienu jirċievu r-rikorrenti kien ikun

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 26 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

minn hekk.

ta' madwar €30,570, meta fir-realtà huma rċevew kera li kienet ferm inqas

Il-Qorti tqis li f'dan il-każ għandhom jiġu likwidati wkoll id-danni morali

jew non-pekunjarji, stante li l-vjolazzjoni tad-drittijiet tar-rikorrenti hija

konsegwenza tal-fatt li għal snin twal l-Istat Malti naqas milli jindirizza din il-

kwistjoni kif kellu jagħmel, u jemenda l-qafas legali li jirregola kirjiet protetti u

dan minkejja titjib sostanzjali fil-qagħda soċjoekonomika tal-pajjiż, li wassal

għal żbilanċ evidenti u piż inordnat fuq is-sidien ta' proprjetajiet bħal dawn.

Il-Qorti tqis li kumpens pekunjarju li jammonta għal għaxart elef Euro

(€10,000), u kumpens non-pekunjarju li jammonta għal elf Euro (€1,000),

għandu jkun kumpens xieraq għall-ksur tad-drittijiet fundamentali tar-

Dawn id-danni għandhom jitħallsu mill-intimat Avukat tal-Istat lir-

rikorrenti solidalment, stante li l-intimata Vella Spiteri ma tistax tkun ħatja ta' xi

leżjoni ta' xi dritt għat-tgawdija tal-proprjetà li jispetta lir-rikorrenti.

il-kawża billi:

Għaldaqstant għar-raġunijiet premessi l-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi din

1) Tilqa' r-raba' u t-tmien eċċezzjoni tal-intimat Avukat tal-Istat, u tiċħad

l-eċċezzjonijiet l-oħra kollha tiegħu;

2) Tilqa' limitatament l-ewwel talba tar-rikorrenti u tiddikjara u tiddeċiedi

illi huma sofrew ksur tad-drittijiet fundamentali tagħhom kif sanċiti fl-

Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea (Kap. 319 tal-

Liġijiet ta' Malta);

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 27 minn 28

Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM

3) Tilqa' t-talbiet l-oħra tar-rikorrenti b'mod limitat kif ingħad aktar 'il fuq

f'din is-sentenza u bħala rimedju għad-danni pekunjarji u non-

pekunjarji sofferti minnhom, il-Qorti qiegħda tillikwida u tikkundanna

lill-intimat Avukat tal-Istat iħallas lir-rikorrrenti b'mod solidali kumpens

fis-somma komplessiva ta' ħdax-il elf Euro (€11,000).

Il-Qorti tordna wkoll lir-Reġistratur tal-Qrati Ċivili u Tribunali sabiex f'każ li din

is-sentenza tgħaddi in ġudikat, jibgħat kopja ta' din is-sentenza lill-Onor.

Speaker tal-Kamra tad-Deputati kif stabbilit fl-artikolu 242 tal-Kodiċi ta'

Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili.

Il-Qorti tordna li l-ispejjeż tal-kawża jitħallsu kwantu għal parti minn ħamsa

(1/5) mir-rikorrenti, u l-kumplament tal-ispejjeż għandhom jitħallsu mill-

intimat Avukat tal-Istat.

Onor. Dr Lawrence Mc Donnell LL.D. Imħallef

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 28 minn 28