Qorti tal-Appell Kriminali

Onor. Imħallef Dr. Antonio Fero’ LL.D., Mag.

iben Emanuel , imwieled Pieta', fit-23 ta' Lulju, 1957, detentur tal-karta tal-identita' numru

Illum 6 ta' Novembru, 2018.

Rat l-akkużi dedotti kontra l-appellant Carmel Digby quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta):

Talli nhar it-22 ta' Diċembru , 2013 u fil-jiem ta' qabel ġewwa għalqa li tinsab fll-limiti ta' Wied

Għarbiel Selmun Mellieħa, bla ħsieb li jisraq iżda biss biex jagħmel ħsara kontra l-liġi, iżda biss

biex jezerċita xi dritt li jippretendi li għandu ġiegħel bl-awtorita' tiegħu nnifsu, fixkel lil James

John Aras fil-pussess ta' ħwejġu, jew b'xi mod ieħor kontra l-liġi indaħal fi ħwejjeġ l-imsemmi

James John Aras billi daħal fl-imsemmija għalqa u ħarat parti mill-imsemmija għalqa

mingħajr il-kunsens tal-imsemmi James John Aras.

Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Magistrati (Malta) tat-12 ta' Frar, 2014 fejn il-Qorti wara li rat l-

Artikolu 85 tal-kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta, sabet lill-imputat ħati tal-akkuża dedotta fil-

konfront tiegħu u kkundannatu għall-ħlas ta' multa ta' ħamsin ewro (€50).

Rat ir-rikors tal-appellanti Carmel Digby minnu ppreżentat fit-13 ta' Frar, 2014 fejn talab lil din

il-Qorti jogħġobha tħassar, tirrevoka u tannulla s-sentenza appellata sabiex b'hekk tillibera lill-

appellanti minn l-akkuża dedotta kontra tiegħu.

Rat l-aggravji tal-appellanti u cioe':-

Illi bid-dovut rispett, jidher li l-Ewwel Qorti jew ma' fehmet xejn mill-provi li ġew miġbura

quddiemha jew inkella għar u cioe li l-istess ma' hijiex edotta mill-elementi rikjesti biex

tinstab ħtija in kwantu l-artikolu 85 tal-Kap 9 tal-Liġijiet ta' Malta.

Illi dan l-appellanti

jgħidu b'dispjaċir peress li huwa assolutament qatt ma' seta jiġi misjub ħati tal-akkuża

dedotta kontra tiegħu u wisq anqas huwa pjaċevoli li fuq akkużi u multi bħal dawn wieħed

ikollu jieħu l-iżbriga li jwassal kawża hekk sa quddiem il-Qorti tal-Appell Kriminali;

Illi ibda biex irriżulta li l-esponenti kellu hu l-pusses tal-art in kontestazzjoni sa mis-sena

Illi fuq il-punt biss l-Ewwel Qorti gia kellha tillibera;

Illi irriżulta ukoll li l-azzjoni tal-appellanti se mai kienet kompletament nieqsa minn indoli

Wieħed jittama li kull kwistjoni bħal din fejn persuna qala ftit ħaxix ħazin fuq

porzjon art li hija kontestata, ma' ssirx kawża kriminali fuqha b'dak kollu li huwa meħtieġ

sabiex tirnexxi kawża bħal din;

Illi ukoll rriżulta, li dak li l-kwerelanti qed iqis bħala qsami bejn ir-raba, sabiex b'hekk huwa

wasal għall-ilment tiegħu, ma' huwa xejn għajr ħajt ossia ċint baxx u llum rampa li għamilha

l-istess kwerelanti u għalhekk huwa ottuż kif l-Ewwel Qorti ħadet dan il-kejl bħala wieħed

korrett meta hija kull ma' kellha tagħmel kien li [1] tara jeżistix element penali f'dina l-

kwistjoni u [2] sserraħ moħħha li la l-appellanti kellu l-pussess allura huwa ma' jistax jiġi

misjub ħati tal-akkuża in kwistjoni;

Illi għalhekk ċertament li l-esponenti jikkontendi li fuq bażi ta' prinċipju huwa kellu jiġi

lliberat minn l-akkuża dedotta kontra tiegħu;

Rat l-atti kollha tal-kawża.

Semgħet it-trattazzjoni tal-partijiet.

Rat il-fedina penali aġġornata tal-appellant eżebita mill-prosekuzzjoni fuq ordni tal-Qorti.

Ikkunsidrat,

Illi dan l-appell jirrigwarda l-applikazzjoni tal-Artikolu 85 tal-Kap 9 li jirrigwarda l-eżerċizzju

arbitrarju ta' pretensjonijiet.

Illi kif diversi drabi ritenut fil-ġurisprudenza tagħna l-elementi kostituttivi ta' dan ir-reat huma

erbgħa kif ben ikkwotat mill-Ewwel Qorti huma s-segwenti:

1) Att estern li jispolja lil xi ħaddieħor minn ħaġa li jkun qiegħed igawdi, liema att ikun

esegwit kontra l-opposizzjoni espresso jew presunta, ta' dan il-ħaddieħor;

2) Il-kredenza li l-att qiegħed isir b'eserċizzju ta' dritt;

3) Il-koxjenza fl-aġent li hu qiegħed jagħmel di privato braccio dak li jmissu jsir permezz

tal-awtorita' pubblika u

4) In-nuqqas ta' titolu li jirrendi l-fatt aktar gravi.

magħruf bħala Charles Mejlag 17.02.1995, App.

9.01.2006, il-Pulizija vs Reno Kabar 6.06.1995 u oħrajn)

Fix-xhieda tiegħu quddiem il-Qorti tal-Maġistrati PS 1300 a fol 4 jgħid li kien mar jirrapurtalu

James John Aras li kien daħal fl-għalqa tiegħu Carmel Digby.

Vella dan tal-aħħar qallu li daħal fl-għalqa biex jeqred il-ħaxix ħażin sabiex iż-żerriegħa ma ttirx

pero' żied ukoll li dik l-għalqa hija tiegħu u mhux ta' James John Aras.

Is-surġent kompla

jgħid li din il-biċċa art żgħira li daħal fiha Carmel Digby hija kontesa bejn il-partijiet għax hemm

problema ta' demarkazzjoni.

Din l-art qegħda bi qbiela u hemm xi porblema mal-Lands

Il-kwerelant James John Aras fix-xhieda tiegħu preżenta tlett dokumenti, 'pjanta', ritratt

tal-parti in kwistjoni u dokument maħruġ mill-ministeru għar-riżorsi u l-affarijiet rurali.

spejga li wara xi sitt ġimgħat li kien ilu ma jersaq lejn l-għalqa sab li kien hemm parti mill-

għalqa tiegħu li kienet ġiet maħruta.u li peress il-ħamrija tiġi ratba, t-tractor tiegħu jispiċċa

jagħqqad fil-vojt u jkun ser jinqaleb lura bih u għaldaqstant dan lilu qed joħloqlu inkonvenjent.

L-appellant fix-xhieda tiegħu quddiem l-ewwel Qorti qal li hemm disgwid għal din il-biċċa art u

li daħal fuq din il-biċċa art li hemm il-problemi fuqha biex idawwar.

Hu qal li kien ilu jaħdem ġo

din ir-raba' qabel is-sena 2000.

L-uffiċjali tal-Lands kienu marru fuq il-post iżda qatt m'għamlu

s-sinjali uffiċjali mal-art biex issir id-demarkazzjoni.

Inoltre, huwa qal li hija tiegħu.

Ir-reat ta' ragion fattasi tapplika wkoll f' każ ta' kiri.

Dan huwa każ ta' qbiela u għalhekk l-

Artikolu 85 tal-Kap 9 japplika wkoll.

Il-problema f'dan il-każ huwa ta' fejn hemm linja bejn iż-żewġ għelieqi.

Jidher li qatt ma saret

il-linja li tifred għalqa minn oħra.

Kull wieħed miż-żewġ partijiet isostnu li l-parti qisha nofs

tond hija mqabbla lilu.

Il-kwerelant ippreżenta dokument iżda xorta ma jurix biċ-ċar biżżejjed sa fejn kull art hija

mqabbla.

Għalhekk il-Qorti ma għandhiex ċar quddiemha d-diviżjoni bejn il-partijiet.

Il-fatt li

jidher nofs tond mhux bilfors li jwassal għall-konklużjoni li l-art hija mqabbla lill-kwerelant

għaliex wieħed ma jistax jgħid kif kienet imqassma l-art fil-passat.

Il-Profs lles f'dan ir-rigward kien qal is-segwenti :

Għalhekk peress li mhuwiex ċar ta' min hi dik il-biċċa art l-appellant ma jistax jinstab ħati taħt l-

Artikolu 85 tal-Kap 9.

Għaldaqstant u għal dawn ir-raġunijiet din il-Qorti qed tilqa' l-appell ta' Carmel Vella u tħassar

u tirrevoka s-sentenza u tilliberah minn kull htija u piena.

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Qorti tal-Appell Kriminali

Onor. Imħallef Consuelo Albani Mukhtar Ali, LL.D., Dip Matr., (Can)

Illum 6 ta' Novembru, 2018

Il-Pulizja

Spettur Maurice Dall

identita Maltija bin-numru 606830M, akkuzat quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta)

bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali talli:

Fit-28 ta' Settembru, 2016 fil-gimghat ta' qabel u anki fil-31 ta' Jannar, 2017 u fil-

granet ta' qabel;

Bla hsieb li jisraq jew li jaghmel hsara kontra l-ligi fejn ha l-ligi b' idejh izda

biss biex jezercita jedd li jippretendi li ghandu, fixkel lil-Alexandra

Agius k/a Zahra u lil Monica Ann Leka Mercieca fil-pusses ta' hwejjighom billi s-

serraturi tac-cwievet tal-bibien li jaghtu ghal fuq il-bejt tal-blokka tal-

appartamenti ' San Jose' , Triq Plajjet Bognor, Is-Swatar, L-Imsida u l-bejt tal-

blokka appartamenti 24, St. Simon Street, Is-Swieqi, Is-Swatar, L-Imsida.

Il-Qorti giet gentilment mitluba sabiex f' kaz ta' htija ai termini tal_Art 377 (3) tal-

Kap 9 tordna t-tnehhija ta' kull disordni jew inkonvenjent li bih ikun sari r-reat, jew li

tordna lill-akkuzat sabiex jikkonforma ruhu mall-ligi fi zmien moghti lilu that dik il-

penali li joghgobha timpani l-Qorti fin-nuqqas.

Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Magistrati (Malta) Bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali

ta' nhar il-5 ta' Dicembru, 2017, fejn il-Qorti wara li rat l-Artikolu 85 tal-Kodici

Kriminali iddikjarat lill-imputat Peter Paul Qoul hati tal-imputazzjoni dedotta fil-

konfront tieghu u illiberatu bil-kundizzjoni li ma jaghmilx reat iehor fi zmien sitt

xhur mill-lum u dan ai termini tal-Artikolu 22 (1) tal-Kap 446 tal-Ligijiet ta' Malta.

Il-Qorti, ai termini tal-artikolu 22 (3) tal-Kap 446 tal-Ligijiet ta' Malta spjegat lill-hati

fi kliem car, kemm ir-responsabbilita tieghu u x' jigri jekk hu jikkommetti reat iehor

matul il-perjodu ta' sitt xhur.

Il-Qorti ordnat lil Peter Paul Qoul sabiex, ai termini tal-artikolu 377 tal-Kodci

Kriminali, fi zmien gimgha mill-lum jaghti cavetta tal-bibien tal-bjut in kwistjoni, u

cioe dak f' San Jose, Triq Plajjet Bognor, Is-Swatar, L-Imsida u wkoll ta' 24, St Simon

penali ta' ghaxar ewro kuljum ghal kull gurnata ta' ritard.

Rat ir-rikors tal-appell tal-appellant Peter Paul Qoul, prezentat fir-registru ta' din l-

Onorabbli Qorti nhar il-11 ta' Dicembru, 2017, fejn talab lil din l-Onorabbli Qorti

jogħgobha tirrevoka s-sentenza appellata billi tikkanċellaha fejn l-appellant ġie

misjub ħati tal-imputazzjoniji dedotta kontra tiegħu u minflok tagħddi sabiex

Rat l-atti kollha tal-kaz.

Rat illi l-appellant ħassu aggravat b' din is-sentenza b' dan li l-aggravji tal-appellant

huma ċari u manifesti u fis-sempliċita tagħhom jikkonsistu fis-segwenti;

Illi l-Qorti tal-Maġistrati bhala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali ma setgħetx legalment

u raġjonevolment tasal għas-sejbien ta' ħtija tal-imputazzjoniji kif dedotta stante li

mill-assjem tal-evidenza ġie ppruvat li fiż-żewġ okkażżjonijiet li l-appellant biddel

is-sellaturi relattivi l-aġir tiegħu ma kienx tali li jwassal għall-estremi tal-elementi

meħtieġa sabiex jissustixxi r-reat tar-ragion fattasi;

Dwar il-Bdil tas-Serratura fit-28 ta' Settembru, 2016 u fil-Ġimgħat ta' Qabel

Illi in primis l-appellant ġie mixli li huwa fixkel lill-kwerelanti fil-pussess ta'

ħwejjiġhom fl-ewwel istanza nhar it-28 ta' Settembru, 2016 u fil-ġimgħat ta' qabel;

Illi huwa umilment sottomess li l-Ewwel Onorabbli Qorti madanakollu ma setgħetx

tasal għas-sejbien ta' ħtija f' dan ir-rigward.

Dan qiegħed jingħad stante li mill-provi

li tressqu quddiem l-Ewwel Vella Spiteri Qorti rriżulta li meta l-appellant biddel is-

sellaturi tal-bibien relattivi nhar it-28 ta' Settembru, 2016 huwa għamel dan bl-

aċċettazzjoni tal-kwerelanti u b' mod li xorta ma fixkilhomx mit-tgawdija tal-

aċċess li kellhom għall-fuq il-bjut tal-blokkok;

Illi filwaqt li huwa veru li fiż-żmien qabel it-28 ta' Settembru, 2016 il-kwerelanti

kellhom ċwievet li permezz tagħhom huma setgħu jaċċedu fuq il-bjut in kwistjoni,

mill-evidenza li tressqet quddiem l-Ewwel Onorabbli Qorti rriżulta li l-kwerelanti

aċċettaw il-bdil fis-sellaturi u dan billi huwa paċifiku li għal xhur sħaħ wara tali bdil

il-kwerelanti qatt ma għamlu rapporti mal-Pulizija u anzi kkoperaw mal-appellant

fir-rigward tal-metodoloġija l-ġdida li kellha tiġi adoperata sabiex jaċċedu fuq il-bjut

Illi fil-fatt quddiem l-Ewwel Onorabbli Qorti kemm il-kwerelanta Alexandra

Agius k/a Zahra u kif ukoll il-kwerelanta Monica Ann Leka Mercieca stqarrew fuq il-pedana tax-

xhieda u bil-ġurament tagħhom illi fix-xhur wara t-28 ta' Settembru, 2016 huma

xorta waħda dejjem baqgħu jaċċedu fuq il-bjut billi sempliċiment jitolbu lill-

appellant kull darba li kien hemm il-ħtieġa li jagħmlu dan;

Illi l-appellant hawnhekk jagħmel referenza umli għall-ġurisprudenza nostrana in

materia, fejn kemm il-darba ġew paċifikament enunċjati l-elementi tar-reat tar-raġion

Illi dan qiegħed isir billi anależi akkurata tal-elementi relattivi għal dan ir-reat

għandha twassal lil din l-Onorabbli Qorti għall-konklużjoni li meta l-appellant

biddel is-sellaturi f' Settembru, 2016 ma kienux jissustixxu l-estremi meħtieġa mill-

elementi kostitwenti tar-reat addebitat lill-appellant;

Illi l-elementi tar-reat in diżamina ġew maġisterjalment miġbura fid-definizzjoni

analitika mogħtija mill-Imħallef W. Borg Crockford fis-sentenza ta' din il-Qorti fil-kawża Il-

Pulizija v Giuseppe Gafa’ et, b' dan li skond dik is-sentenza l-elementi tar-reat huma:

a) att estern li jimpedixxi persuna oħra minn dritt li hija tgawdi , u li jkun sar

bid-dissens esplicitu jew implicitu ta' dik il-persuna;

b) l-imputat irid jemmen li qed jaġixxi bi dritt;

c) ix-xjenza tal-imputat li qed jiehu b' idejh dak li suppost jieħu tramite l-proċess

d) li l-att ma jinkwadrax ruhu f' reat aktar gravi"1

Illi bl-istess mod skond is-sentenza mogħtija nhar it-30 ta' Settembru 1996 mill-Qorti

ta' l-Appelli Kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija v Emmauel Qoul et huma erbgħa l-

elementi tar-reat maħsub fl-Artikolu 85 tal-Kap 9 tal-Liġijiet ta' Malta u cioe:

L-att estern li jispolja lil haddiehor minn haga li jkun qieghed igawdi,

liema att ikun esegwit kontra l-opposizjoni espressa jew prezunta ta' dan

Il-kredenza li l-att qieghed isir b' ezercizzju ta' dritt.

jmissu jsir permezz ta' l-awtorita' pubblika; u

Nuqqas ta' titolu li jrendi il-fatt aktar gravi."2

Illi f' dan id-dawl huwa umilment sottomess li meta l-appellant biddel is-sellatura

fit-28 ta' Settembru, 2016 jew fil-ġimgħat ta' qabel l-aġir tiegħu ma kienx tali li

jwassal għall-estremi rikjesti mill-ewwel element tar-reat addebitat lilu;

Illi dan qiegħed jingħad għax il-bdil fis-sellatura ma kienx tali li spolja lill-

kwerelanti mit-tgawdija tal-aċċess li kellhom għall-bjut, u dan stante li huma

baqgħu jaċċedu fuq il-bjut kull darba li hekk xtaqu, kif del resto jammettu huma

stess, kif ukoll billi tali bdil fis-sellatura ma kienx oppost;

Illi fil-fatt jiġi umilment sottomess li l-aġir tal-kwerelanti fix-xhur sussegwenti għall-

bdil tas-sellaturi kien tali li b' ebda mod ma seta jindika oppożizzjoni għal bdil tas-

sellaturi, b' dan li tali bdil ġie pjenament aċċettat.

Tabilħaqq jirriżulta anki mix-

xhieda mogħtija mill-kwerelanti stess li huma mhux talli ma għamlux rapporti

mal-Pulizija fir-rigward tal-bdil tas-sellatura li seħħ f' Settembru, 2016 iżda talli

huma kkoperaw bis-sħiħ mal-appellant fix-xhur sussegwenti billi dejjem talbu u

ngħataw aċċess mill-istess appellant;

Illi naturalment jiġi argumentat, bir-rispett, illi kieku l-kwerelanti kienu qegħdin

jopponu l-bdil tas-sellatura li seħħet nhar it-28 ta' Settembru, 2016 huma kienu jew

jagħmlu rapport għand il-Pulizija a tempo vergine, jew tal-għanqas jaġixxu in kawtela

tal-allegat dritt ta' tgawdija li kellhom, u mhux jaċċettaw il-ftehim milħuq ma'

missierhom u jikkoperaw b' mod sħiħ miegħu biex jaċċedu fuq il-bjut tal-blokkok

jagħmel referenza għall-insenjament

partikolarment relevanti għal punt in diskussjoni, jgħid illi:

2 Fost diversi sentenzi li jenunċjaw tali elementi ssir referenza għall-Il-Pulizija v Salvatore Begent, Appell Kriminali 14 ta' Diċembru, 1957, Vol.

XLI.iv.1506; Il-Pulizija v Carmel sive Charles Begent, Appell Kriminali, 17 ta' Frar, 1995; Il-Puliziia v Carmelo Cachia Gili, 18 ta' Settembru, 1996.

miżjuda)

Illi għalhekk huwa umilment sottomess li l-istat ta' fatt li pperdura wara l-bdil tas-

sellatura li seħħ f' Settembru, 2016 ma jista' qatt jinkwadra ruħu fir-reat tar-ragion

Dan billi mhux biss ma ġie pprivat ebda aċċess lill-kwerelanti, iżda talli

keinu proprju huma li bl-aġir estern tagħhom immanifestaw l-aċċettazzjoni ta'

dak li kien seħħ.

Dan kien proprju għax fattwalment il-kwerelanti ma ġew

effettivament imfixxkla fl-ebda tgawdija u xorta waħda kien baqalhom aċċess

prattiku u raġonevoli għal bjut;

Illi jiġi bir-rispett imfakkar illi l-Artikolu 85 mhux intiż biex jipproteġi l-proprjeta`,

mobbli jew immobbli, ta' dak li jkun iżda biex jipprevjeni l-użurpazzjoni mill-privat

tas-setgħat tal-awtorita` pubblika;4

Illi meta l-appellant biddel is-sellatura f' Settembru, 2016 qatt ma kienet l-intenzjoni

tiegħu li jfixkel u jimpedixxi lill-kwerelanti fit-tgawdija ta' aċċess li kellhom għal fuq

il-bjut.

Tabilħaqq tant il-kwerelanti ma ġewx imfixxkla f' tali tgawdija li huma ma

ħadu ebda azzjoni biex jopponu għal dak li kien seħħ, u dan għax huma xorta

baqgħu igawdu l-aċċess għall-bejt.

Fil-fatt tant kien hemm aċċettazzjoni tal-bdil tas-

sellaturi li kien biss diversi xhur wara, ossia fil-laqa' ġenerali tal-condomini li l-

kwerelanti talbu biex jitbiddel l-istatus quo l-ġdid.

Jiġi bir-rispett sottomess li tali

talba fil-laqa' ġenerali hi fiha nfisha prova ċara u nkontestata tal-fatt li l-bdil tas-

sellatura f' Settembru, 2016 kienet debitament aċċettata bħala n-norma l-ġdida mill-

condomini kollha - tant hu hekk li tali talba lanqas biss għaddiet b' vot

maġġoretarju;

Illi minn dak kollu hawn fuq magħdud għandu jirriżulta li l-elementi tar-reat, u

senjatamanet l-ewwel element, ma seta qatt jiġi kkunsidrat li rriżulta u dan billi l-

appellant ma għamel ebda att li bih impedixxa l-aċċess għall-bjut, u wisq għanqas

4 Il-Pulizija v Carmelo Cekic, Appell Kriminali, 4 ta' Novembru, 2002.

ma dan seħħ kontra l-oppożizzjoni tal-kwerelanti.

Kien biss sussegwentement wara

l-aċċettazzjoni tagħhom li l-kwerelanti reġa bdielhom u bdew jitolbu li jerġgħu

jingħataw iċ-ċwievet;

Illi għalhekk l-Ewwel Onorabbli Qorti kienet, bir-rispett u b' umilta, żbaljata li ssib

lill-appellant ħati talli fixkel il-kwerelanti fit-tgawdija tad-dritt ta' aċċess illi huma

kellhom fuq il-bjut relattivi meta huwa biddel is-sellaturi nhar it-28 ta' Settembru,

2016 u fil-ġimgħat ta' qabel;

Dwar il-Bdil tas-Serratura fil-31 ta' Jannar 2017 u fil-ġranet ta' Qabel.

Illi l-appellant ġie mixli li huwa fixkel lill-kwerelanti fil-pussess ta' ħwejjiġhom anki

nhar il-31 ta' Jannar, 2017 u fil-jiem ta' qabel;

Illi huwa umilment sottomess li anki hawn l-Ewwel Onorabbli Qorti kienet, bid-

dovut rispett, żbaljata li ssib il-ħtija fil-konfront tal-appellant.

Dan qiegħed jingħad

billi mix-xhieda u l-provi prodotti rriżulta, lil hinn minn kull dubju raġjonevoli, li

meta l-appellant biddel is-sellaturi f' Jannar, 2017 huwa għamel dan unikament

sabiex ireġġa lura l-istatus quo antae, ossia peress li l-kwerelanta Alexandra

Agius k/a Zahra kienet hi stess sgassat is-sellaturi eżistenti fuq suġġeriment tal-

amministratur tal-blokkok;

Illi mix-xhieda prodotta quddiem l-Ewwel Onorabbli Qorti, u senjatamanet anki

mix-xhieda ta' Alexandra Agius k/a Zahra stess, irriżulta bħala paċifiku li wara li t-talba tal-

kwerelanti biex jingħataw iċ-ċwievet tal-bibien li jagħtu għall-bjut ġiet miċħuda fil-

laqa' tal-condomini, l-istess Alexandra Agius k/a Zahra għazlet li taġixxi di privato braccio

hi stess u biddlet is-sellaturi b' mod abbusiv u illegali;

Illi dan ġie kompletament ammess quddiem l-Ewwel Onorabbli Qorti li

nonostante dan xorta għaddiet sabiex issib il-ħtija fil-konfront tal-appellant talli

b' reazzjoni immedjata għall-aġir kriminuż tal-kwerelanti Alexandra Agius k/a Zahra

aġixxa tempestivament in leġittima difeża tad-drittijiet proprjetarji tiegħu;

Illi ġie diversi drabi awtoritevolment magħdud mill-Qrati nostrana illi;

"Illi kif dejjem gie ritenut element importanti kostituttiv ta' dar-reat hu dak

intenzjonali fis-sens li l-agir ta' dak li jkun irid ikun magħmul bil-ħsieb li hu qed

jeżerċita dritt li jaħseb li għandu għad-distinzjoni mir-reati ta' serq jew danni

volontarji fuq proprjeta' ta' ħaddieħor per eżempju.

Għalhekk hemm bżonn li issir

indaġni fuq il-movent li jkun wassal lill-persuna li kkommettiet dar-reat biex

taghmel dak li ghamlet.

L-element materjali invece jikkonsisti filli wiehed jippriva persuna ohra minn xi dritt

fuq haga li ghandu t-tgawdija taghha.

Ir-reat ma jissussistix meta l-att materjali

jikkonsisti fir-retenzjoni ta' pussess li dak li jkun gja ikollu.

Hemm bżonn li jkun

hemm att pożittiv li jippriva lit-terz, jew ifixklu filpussess tal-ħaġa...Ir-reat ma

jissustix meta l-att materjali jikkonsisti fir-ritenzjoni ta' pussess li dak li jkun ġja

kellu."5 (Enfasi miżjuda)

Illi minn dan jinsilet il-prinċipju li imputat ma jinstabx ħati tal-imputazzjoni tar-

ragion fattasi una volta l-aġir tiegħu jkun xprunat mill-intenzjoni li jipproteġi l-

proprjeta tiegħu, ossia meta jkun aġixxa in leġittima difeża.

Konkordi f' tali ħsieb

huma wkoll l-awturi li jagħtu lok għad-duttrina li fformulat il-ġurisprudenza

Illi fis-sentenzi Il-Pulizija v Alfred Cuschieri Mizzi mogħtija mill-Qorti tal-Appell nhar l-10 ta'

Jannar tas-sena 1983 u anki fis-sentenza Il-Pulizija v Michael Anastasi Sammut mogħtija mill-

Qorti tal-Maġistrati nhar l-20 ta' Lulju, 2006 ġie kkwotat bran mill-Maino, fejn dan

tal-aħħar jgħid is-segwenti: "la massima via vi repellere licet non e soltanto appplicabile

(Enfasi miżjuda);

Illi dan il-ħsieb hu sostnut bil-fatt li hemm differenza bejn min iżomm il-pussess ta'

xi ħaġa li jkun qed igawdi u min min naħa l-oħra ifixkel lil ħaddieħor fit-tgawdija ta'

5 Il-Pulizija v Carmel Ruscica, Appell Kriminali, 13 ta' Jannar, 2012.

xi ħaġa.

Tal-ewwel ma jwettaq ebda reat filwaqt li fit-tieni istanza r-reat jiġi

Dan huwa abbażi tal-prinċipu qui continuat non attentat;

Illi tabilħaqq l-istess Maino, fuq l-iskorta tal-Carrara, jgħid:

Illi dan il-principju ġie wkoll enunċjat mill-Carrara meta jghid: "Dunque, non puo'

(Enfasi miżjuda)

Illi tal-istess ħsieb huwa l-Antolisei:

Illi l-istess Antolisei jkompli jispjega li l-persuna li għandha l-pussess ta' oġġett u

tieħu dawk il-passi kollha meħtieġa sabiex tħares l-interessi tagħha, ma tkunx

tikkommetti dak li huwa jiddefinixxi bħala ' violenza sulle cose' , mitlub sabiex jiġi

radikat dan ir-reat u jgħid li:

Illi fl-aħħar hu anki l-Crivellari li jispjega li:

Illi fuq l-iskorta ta' din id-duttrina, diversi drabi rakkolta u applikata anki minn din

l-Onorabbli Qorti, għandu jirriżulta li fil-każ odjern l-appellant ma seta qatt jinstab

ħati tar-reat addebitat lilu meta huwa biddel is-sellaturi f' Jannar, 2017;

Illi dan qiegħed jingħad għax kien inkontestat quddiem l-Ewwel Onorabbli Qorti li

dan seħħ immedjatament wara li l-kwerelanti stess kienet b' mod abbusiv biddlet is-

sellaturi tal-bibien tal-bjut relattivi.

Fil-fatt il-verita hi li kienet il-kwerelanta

Alexandra Agius k/a Zahra li għażlet li teżerċita dritt li tippretendi li kellha u pprivat

lill-appellant mit-tgawdija li kellu kontra r-rieda espressa tal-istess, u dan il-

għaliex fuq is-suġġeriment tal-amministratur Mario Colombo. ippretendiet li kellha

xi jedd tagħmel dan;

Illi meta l-appellant għalhekk għażel li jirrimuovi dak li kienet għamlet il-

kwerelanti Alexandra Agius k/a Zahra f' Jannar, 2017 huwa kien sempliċiment qiegħed

jaġixxi biex jikkonserva l-istatus quo antae, ossia biex jibqa jgawdi dak li kellu

qabel l-azzjoni ta' Alexandra Agius k/a Zahra - il-kontroll fuq l-aċċess għal bjut relattivi;

Illi ta' min jirrileva li l-appellant ħa din l-azzjoni b' mod immedjat u tempestiv peress

li kien diġa immanifesta b' mod ċar l-oppożizzjoni tiegħu għall-mozzjoni mqajjma

fil-laqa' ġenerali tal-condomini, b' dan pero li in vista tal-fatt li l-kwerelanta

Alexandra Agius k/a Zahra hija bintu huwa għażel li ma jagħmel ebda rapport mal-Pulizija

Illi dan kolllu mhux talli rriżulta quddiem l-Ewwel Onorabbli Qorti iżda talli

lanqas biss kien kontestat, u x-xhieda kollha, inkluż iż-żewġt kwerelanti u anki l-

amministratur tal-blokkok Mario Colombo., taħt il-ġurament tagħhom ammettew li

dawn kienu l-fatti kif ġraw;

Illi għalhekk l-appellant umilment jissottometti li anki hawn l-Ewwel Onorabbli

Qorti kienet, bir-rispett, żbaljata ssib lill-imputat ħati tal-imputazzjoni miġjuba

kontra tiegħu u dan billi l-aġir tiegħu f' Jannar, 2017 ma kienx tali li jagħti lok għas-

sejbien ta' ħtija fir-rigward tal-addebitu tar-reat maħsub fl-Artikolu 85 tal-Liġijiet ta'

10, ittra li giet mibghuta mill-adminsitrator lill-appelant fit-30 ta Dicembru 2016 a fol.

Semghet ix-xhieda prodotta mill-prosekuzzjoni, lill-appellant jixhed minn jeddu u

b'mod volontarju u ix-xhieda tad-difiza.

Ikunsidrat.

dar u kien waqaghha u bena zewg blokki minflokha u kien ta flat kull wiehed lill-

uliedu u kien zamm il-ground floor ghalih u zamm ukoll il-common parts.

illi biex tidhol fuq il-bejt kien hem bieb u mis-sena 2013 u cioe is-sena meta nbiet il-

blokka sa Settembru 2016 l-ahwa kollha kellhom aaccess liberu ghall-bejt.

Gara illi f'Settembru, 2016 missierha l-appellant qabad u ddecieda unilateralment

minghajr ma avzhom u biddel is-serratura tal-bieb u b'hekk ostkolalhom l-access

liberu li kellhom ghal dan il-bejt.

Qalet illi kienet kelmet lil misierha dwar din il-kwistjoni u dan qallha li hekk ried

jghamel bla raguni u infurmhom li jekk riedu jitilghu fuq i-bejt kellhom jinfurmawh

minn qabel u huwa itihom access.

Spejgat li infurmat l-adminsitrator dwar din il-

kwistjoni stante li fil-kuntatt taghha ija kellha access ghall-bejt u dan ipprova ikellem

Taf li kien hemm xi laqgha tal-condominium sabiex jipprovaw jiehdu decizjoni dwar

din il-pendenza izda kien hemm tie u ghalhekk ma ittihed l-ebda vot minkejja li l-

adminsitrator setgha jivvota.

Baqghu li l-adminsitrator kellu ikellem lil wiehed mill-

ahwa li ighix l-Ingilterra.

Wara xi zmien qalet li tkellment mal-administrator dwar din il-kwisjtoni u dan

qallha beix tbiddel is serratura u tghati kopja tac-cwievet il-godda lill-inkwilini

kollha tal-blokka.

Hija ghalhekk fuq din l-istruzzjoni ghamlet hekk fl-10 ta Jannar

2017, u ghaddiet kopja tac-cavetta lil adminsitator u dan sabiex jghati kopja lill-kull

Rega' ma tahomx kopja u kien ghalhek illi

marret tghamel rapport l-ghassa ghaliex ma setghetx tkompli b'din is-sitwazzjoni.

Mistoqsija jekk missierha kienx gabar ic-cavetta li kellha tas-serratura meta biddel is-

serratura tghid li le, ic-cvetta baqghet ghandha pero' minghajr ma kellha l-access

liberu li gawdiet qabel.

Mario Colombo. l-adminsitrator xehed fl-istess seduta u kkonferma dak kolu li qalet

Ikkonferma li l-inkwilini tal-blokka kollha kellhom access liberu

ghall-bejt sakemm l-appellant iddecida li jbiddel is-serratura minghajr permesss ta'

Qal li huwa pprova jikkomunika mieghu sabiex itihom kopja tac-cavetta izda

Ikkonferma li verament kien hemm laqgha tal-condominium izda

l- membri ma waslu ghall-ebda' arrangament dwar din il-kwistjoni u kien baqa'

maghhom li kellu jikkomunika ma huhom li jghix barra minn Malta biex isaqsih

ghall-opinjoni tieghu.

Ikkonferma li fl-ahhar tas-sena 2016 Sandra Agius k/a Zahra kienet kellmitu mill-gdid fuq

din il-kwisjtoni u dan qallha biex tmur tbiddel is-serratura u ittih kopja tac-cavetta

biex jghaddiha lil kulhadd.

Ikkonferma li din Agius k/a Zahra hekk ghamlet u ghaddietlu

kopja tac-cavetta il-gdida u huwa ghamel kopji u ghaddihom lil kulhadd inkluz l-

appellant u lil huhom li jghix barra ghax baghtilhielu bil-posta.

Qal li imbaghad sar jaf ghaliex hu ma jghix fil-blokka li l-appellant rega' biddel is-

serratura u ma tahomx kopja tac-cavetta u kien dak in-nhar li ddecida li ma jibqax

administrator tal-blokka ghax ra li ma setax jimxi 'l quddiem.

Mistoqsi x'gara bejn Settembru 2016 u Jannar 2017 dwar l-access tal-bejt jghid li ma

jafx ghaliex hu ma jghix hemm pero' minghalilh qalulu li kellhom jitolbu lil

missierhom biex itihom l-access meta jkollhom bzonn u dan kien itihom l-access

Monica Leka Mercieca xehdet u qalet li hi ukoll tigi bint l-appellant u oht Sandra

Ikkonfermat dak kollu li qalet Sandra Agius k/a Zahra.

Qalet li taf li misierha

Qalet li kull darba li missierha jbiddel is-serratura qatt ma tahom cavetta tas-

Taf li bejn dawn iz-zewg okkazjonijiet kien hemm okkazjoni meta

biddlet is-serratura Sandra Agius k/a Zahra pero' meta ghamlet hekk hi fuq struzzjoni tal-

adminsitrator din tathom kopja tac-cavetta.

Ikkonfermat li qabel ma missierha l-

appellant biddel is-serratura f 'Settembru, 2016 hija kellha access liberu ghal bejt bhal

kulhadd min kien jghix fil-blokka.

Tghid li pero' wara kellha l-access ostakolat u

kellha kull darba titlob lil missierha biex itiha access.

Ikkonfermat li kien itiha l-acces

L-appellant xehed minn jeddu u b'mod volontarju u kkonferma li kien hu li biddel

Mistoqsi ghaliex kien ghamel hekk qal li bintu kien

tghid li kull ma jigri fuq il-bejt hija responsabilta' tieghu u ra li xi hadd minn uliedu

kien tellgha zewg minn nies handikappati fuq il-bejt u ma ghogbitux l-idea u

ghalhekk iddecida li jostkolalhom l-accss liberu.

Qal li verament ma tahomx kopja

tac-cavetta tas-serratura il-gdida izda kien jifthilhom kull meta kienu jitolobuh.

Qal li hemmhekk tieghu u jiddecidi hu.

serratura f'Jannar u xi gimgha wara meta inghata kopja tac-cavetta il-gdida

minghand Mario Colombo. rega' mar fuq il-bejt u biddel is-serratura u dan kien

Mistoqsi mill-Qorti jekk tax xi kopja tac-cavetta lil xi hadd jghid li le u mhux ser

jghati ghaliex kieku ma kienx ikun hemm raguni ghaliex ibiddel is-serratura.

Ikkonferma li sa Settembru 2016 uliedu kollha kellhom access liberu ghall-bejt u dan

ddecida li ibiddel l-access unilaterlament f' Settembru meta biddel is-serratura ghall-

Ikkonferma li mbaghad minn dakinhar 'l quddiem meta riedu jitilghu

fuq il-bejt uliedu kellhom jitolbu lilu u bi ftehim maghhom kien jifthilhom.

Ikkonferma ukoll li bintu Sandra bidlet is-serratura u li inghata kopja tac-cavetta l-

gdida pero' xi jiem wara reg'a biddel is-serratura mill-gdid.

Peter Paul Qoul junior xehed in difesa u kkonfrma dak kollu li qal missiru l-

Salv li qal li meta missieru

biddel is-serratura f'Settembru kien talbu biex jigbor ic-cwievet il-qodma u kien tah

il-kopja tieghu.

Altrimenti kull ma qal kien ikkonfemra il-fatti kif gja spejgati.

Semghet lill-partijiet jittrattaw il-kaz.

Jidher mill-analizi tal-provi prodotti kemm tal-prosekuzjzoni u tad-difiza li fuq il-

fatti ma hemmx kontestazzjoni.

Jirrizult abhala fatt is-segwenti.

Li l-appellant bena blokk appartamenti u ta' flat lill-uliedu u zamm il-ground

Illi huwa kien thom access liberu ghall-bejt.

cioe' fis-sena 2013 sa Settembru 2016.

Illi kulhadd gawda minn dan l-access minn smeta gie kostruwit il-blokk u

Illi f'Settembru 2016 l-appellant biddel is-serratura u ostakola l-access liberu li

kellhom l-inkwilini u sidien tal-blokk.

Illi f'Jannar 2017 Sandra Agius k/a Zahra bidlet is-serratura mill-gdid u ghaddiet

kopja tac-cavetta lil kulhadd tramite l-adminsitrator.

Illi fil-frattemp u cioe' minn Settembru 2016 sa Jannar 2017 l-inkwilini kienu

jaccessq il-bejt wara li jiftiehmu ma l-appellant biex itihom l-access.

Dan ma baqax

Illi f'Jannar 2017 l-appellant rega' biddel is-serratura, zamm ic-cavetta ghalih

u kien ghalhekk li sar dan ir-rapport ta' raggion fattasi.

Illi jidher li l interpretazzjoni legali li qed tinghata mill-partijet hija differenti u dan

ghaliex il-prosekuzzjoni qed tghid li l-appellant qabad u biddel l-istatus quo tal-

access meta bidel is-serratura u ma hallix lill-inkwlinini ikomplu igawdu mill-access

Waqt li d-difiza issostni li l-istatus quo f'Jannar kien gia inbidel u dan ghaliex

l-inkwilini li ma ghamlux rapport meta l-appellant biddel is-serratura l-ewwel darba

Ghalhekk meta l-appellant ghamel li

Ikkunsidrat ulterjorment.

L-appellant gie akkzuat bir-reat ta' raggion fattasi kif previst fl-artikolu 85 tal-Kodici

Dan l-artikolu hu, in sustanza, konkordanti mal-artikolu 168 tal-Ligijiet

Penali li kienu allura vigenti fid-Due Sicilie, u ghalhekk l-istudju jista' jigi

agevolment bazat fuq il-kommentaturi ta' dan l-artikolu.

Hu cert li fil-ktieb tieghu Programma -, Carrara jiddefinixxi l-elementi kostitwiti kif

deskritti fil-kawza fl-ismijiet Il-Pulizija v Galea Gatt Fava fejn gie deciz li "Ir-reat ta'

raggion fattasi jigi kommess minn min, fl-ezercizzju ta' dritt li jippretendi li ghandu

hadd fil-pussess ta' hwejjgu li dak ix-xi hadd ikun qed jgawdi.

mfisser, biex ikun hemm dana r-reat iridu jikkonkorru certu elementi kif l

magisterjalment migbura fid-definizzjoni analitika moghtija mill-Imhallef W.

Borg Crockford fis-sentenza ta' din il-Qorti fil-kawza "Il-Pulizija vs. Giuseppe Gafa’ et. "

att esterni li jispolja lil xi hadd iehor minn haga li jkun qieghed igawdi, liema

att ikun ezegwit kontra l-opposizzjoni, espressa jew presunta, ta' dan il-hadd iehor;

il-kredenza li l-att qieghed isir b'ezercizzju ta' dritt;

il-koxjenza fl-agent li hu qieghed jaghmel 'di privato braccio' dak li jmissu jsir

in-nuqqas ta' titolu li jirrendi l-fatt aktar gravi . (ara fost diversi sentenzi Il-

"Element importanti kostituttiv ta' dar-reat hu dak intenzjonali fis-sens li l-agir ta'

dak li jkun irid ikun maghmul bil-hsieb li hu qed jezercita dritt li jahseb li ghandu

ghad-distinzjoni mir-reati ta' serq jew danni volontarji fuq proprjeta' ta' haddiehor

Ghalhekk hemm bzonn li issir indagni fuq il-movent li jkun wassal lill-

persuna li ikkommettiet dar-reat biex taghmel dak li ghamlet.

L-element materjali

invece jikkonsisti filli wiehed jippriva persuna ohra minn xi dritt fuq haga li ghandu

id-dgawdija taghha. "

Fuq kollox:

"L-Artikolu 85 huwa intiz biex dak li jkun ma jiehux il-ligi b'idejh, u ghalhekk l-

iskop wara din id-disposizzjoni – bhad-disposizzjonijiet fil-kamp civili dwar l-actio

Kif tajjeb gie mfisser fis-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija Vs Lofaro :-

"l-Artikolu 85 tal-Kodici Kriminalili jittratta dwar ir-ragion fattasi, bl-ewwel rekwizit

tieghu, kjarament iqis bhal agir kriminali kull att ta' xi hadd li jfixkel lil xi haddiehor

fil-pussess ta' xi haga li qed igawdi.

L-imsemmi artikolu, ghalhekk, jittutela l-pussess

tal-haga u mhux necessarjament ukoll il-propjeta' taghha.

ghalhekk, tinkludi l-uzu jew tgawdija ta' dik il-haga.

Li hu importanti, ai fini ta' l-Artikolu 85 tal-Kap.

9, dejjem riferibbilment ghall-ewwel

element kostituttiv tieghu huwa jekk effettivament sa dik in-nhar li sar dan l-allegat

att ta' spoll mill-appellant, kellhomx il-kwerelanti l-pussess, ossija l-uzu u/jew it-

tgawdija tal-fond in kwistjoni."

Jinghad ukoll fis-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija Vs Cutajar Paris Eileen li:- "Element

importanti kostituttiv ta' dar-reat hu dak intenzjonali fis-sens li l-agir ta' dak li jkun

irid ikun maghmul bil-hsieb li hu qed jezercita dritt li jahseb li ghandu (sottolinear ta

din il-Qorti) ghad-distinzjoni mir-reati ta' serq jew danni volontarji fuq proprjeta' ta'

Ghalhekk hemm bzonn li issir indagni fuq il-movent li jkun

wassal lill-persuna li ikkommettiet dar-reat biex taghmel dak li ghamlet.

L-element

materjali invece jikkonsisti filli wiehed jippriva persuna ohra minn xi dritt fuq haga li

ghandu it-tgawdija taghha."

Illi fil-kaz in desamina jirrizulta bic-car li l-appellant ostakola lill-kwerelanti mill-

access liberu li kellhom u dan billi qabad u arbitrarjament biddel is-serratura mhux

darba izda darbtejn biex jostakola l-access taghhom.

Illi dak li tghid id-difiza li l-

jirrizulta l-oppost u cioe' li l-appellanti esasperaw ruhhom bl-agir ta' missierhom li

jkun ostinat u jibqa' jippriva lilhom mid-dritt tghhom li jgawdu l-acces li kellhom

tant kien ta' esasperazzjoni l-agir tal-appellant li anke l-adminsitrator ceda' u ma

baqax jamminsitra l-blokka.

Din mhiex xi kwisjtoni ta' vim vi repellere kif mistqarr mid-difiza fit-trattazzjoni

Crivellari dwar din id-difiza ighid:

Antolisei ukoll jispjega f'dan ir rigward li :

Ghalhekk tajjeb titaqsi meta hu applikabbli d-difiza ta vim vi repellere licet?

naghmlu referenza ghal dan il-principju qed nittrataw l-att legali sabiex b'forza

ripellata b'forza soggetta ghar-regola generali li l-forza ser tintuza mhux ghal skop

ta' tpattija izda biex dak li jkun jiddefendi hwejgu.

Naturalment il-forza uzata trid

tkun fil-limiti naturali taghha.

Dwar dan il-principju Professor Anthony J. Vella Bellizzi isostni li:

Illi pero' din il-Qorti tipprovdi li sabiex dan il-principju jissusti huwa importanti li l-

att biex tirripella il-forza f'dan il-kaz it- tibdil tas-serratura isir bla telf ta' zmien u

mhux gimgha wara kif gara f'dan il-kaz ta' tibdil ta' serratura f' Jannar 2017.

Din id-

Ghalhekk din il-Qorti qieghda tichad l-appell tal-appellant u tikkonferma is-sentenza

tal-ewel Qorti fl-intier taghha kemm fir-rigward tal-mertu kif ukol fir-rigward tal-

Qieghda wkoll tikkonferma dik il-parti tas-sentenza fejn ordnat lill-appellant sabiex

ai termini tal-artikolu 377 tal- Kodici Kriminali fi zmien gimgha m'illum jaghti

cavetta tal-bibien tal-bjut in kwisjtoni u cioe' f' San Jose, Triq il-Plajjet Bognor, Iż-Żurrieq u wkoll ta' 24, St Simon Street, Is-Swatar, L-Imsida lil Alexandra

Agius k/a Zahra u Monica Leka Mercieca taht penali ta' ghaxar euro (10) kuljum ghal kul gurnata

ta' ritard.


QORTI ĊIVILI – PRIM'AWLA

Referenza Kostituzzjonali Nru.: 126/2018 MH

Illum, 6 ta' Novembru, 2019

Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fl-ismijiet premessi tal-

14 ta' Diċembru 2018 permezz ta' liema għar-raġunijiet hemm imsemmija

saret referenza lil din il-Qorti fil-vesti kostituzzjonali tagħha sabiex twieġeb

għad-domanda dwar jekk il-proċedura kontemplata fl-artikolu 16A tal-Kap.

tal-Liġijiet ta' Malta tiksirx il-jedd fundamentali ta' smiegħ xieraq tas-soċjeta'

konvenuta kif garantit bl-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-

Bniedem u Libertajiet Fundamentali ("il-Konvenzjoni") u l-artikolu 39(2) tal-

Kostituzzjoni ta' Malta ("il-Kostituzzjoni").

Rat illi peress li r-referenza kostituzzjonali tikkonċerna artikolu tal-liġi ġiet

ordnata l-kjamat in kawża tal-Avukat Ġenerali li għalkemm debitament

notifikat bl-atti fis-6 ta' Frar 20191 baqa' la ppreżenta risposta u lanqas deher

jew bagħat rappreżentant tiegħu quddiem il-Qorti.

Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet tas-Soċjeta' Malta Industrial Parks Ltd.

Rat l-atti tal-Bord li Jirregola l-Kera u l-atti tal-Qorti tal-Appell fil-każ Rik

64/18 fl-ismijiet premessi.

Rat illi l-proċeduri tħallew għall-lum għas-sentenza.

Rat l-atti kollha tal-kawża.

L-isfond ta' din ir-referenza kostituzzjonali huma l-proċeduri ċivili Rik Ġur

64/2018 fl-ismijiet Industrial Parks Ltd vs Anni 90 Limited.

Ikkunsidrat:

Mill-atti jirriżulta li –

Fit-23 ta' Mejju 2018 is-soċjeta' Malta Industrial Parks Ltd intavolat rikors

ġuramentat kontra Anni 90 Ltd quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera u

ppremettiet illi:

a) Illi fl-21 ta' Mejju 2014 hija kienet ikkonċediet b'titolu ta' kera lis-soċjeta`

konvenuta l-fabbrika nru SUB001 fil-Qasam Industrjiali ta' Tal-Pieta' għal 10

snin bil-pattijiet u l-kundizzjonijiet kif elenkati fl-iskrittura relattiva, fosthom li

l-kirja annwali kienet ta' €41,089.44 (VAT inkluża) u li kellha titħallas kull tliet

xhur bil-quddiem, u cioe` €10,272.36 fl-1 ta' Jannar, €10,272.36 fl-1 ta' April,

€10,272.36 fl-1 ta' Lulju u €10,272.36 fl-1 ta' Ottubru2;

b) Is-soċjeta` konvenuta kienet moruża fil-ħlas ta' diversi skadenzi u fil-fatt

kienu intbagħtu diversi ittri interpellatorji għall-ħlas, iżda minkejja tali ittri

baqgħet moruża fil-ħlas, u għalhekk fit-22 ta' Diċembru 2015 hija bagħtet ittra

uffiċċjali (fejn interpellat lis-soċjeta` konvenut tħallas il-kera għall-perjodu mill-

1 ta' April 2015 sal-31 ta' Diċembru 2015 , i.e. tliet skadenzi: total €30,817.083;

c) Fid-29 ta' Marzu 2016, wara diskussjonijiet bejn il-partijiet, is-soċjeta`

konvenuta irrikonoxxiet id-debitu tagħha, u permezz ta' skrittura privata

kkostitwixxiet ruħha debitriċi tagħha fl-ammont ta' €41,089.44, rappreżentanti

kera ta' erba skadenzi, ossia ta' sena: mill-1 ta' April 2015 sal-31 ta' Marzu

Skont tali skrittura kellha isiru pagamenti rateali kull xahar b'effett mill-

21 ta' April 2016 sal-21 ta' Novembru 20164;

d) Is-soċjeta` konvenuta baqgħet inadempjenti għalkemm fil-14 ta' Ġunju 2016

is-soċjeta` konvenuta ħallset €10,273.62.

Għalhekk fis-7 ta' Diċembru 2016 is-

soċjeta` attriċi interpellat lis-soċjeta` konvenuta b'ittra uffiċċjali oħra sabiex

tħallas l-ammont pendenti, li issa kien tela' għal €61,632.90.

Spjegat li tali

nterpellazzjoni saret għall-għanijiet ta' terminazzjoni tal-kirja skont klawsola 6

tal-iskrittura lokatizja5;

e) Is-soċjeta` konvenuta baqgħet moruża u sat-30 ta' Settembru 2017 l-ammont

pendenti kien tela' għal €92,449.986;

f) B'ittra datata 11 ta' Ottubru 2017, il-kirja ġiet itterminata fit-termini tal-

kuntratt u s-soċjeta` konventa ġiet interpellata tivvaka mill-fabbrika7;

g) Is-soċjeta` konvenuta baqgħet inadempjenti u in okkupazzjoni tal-fond, u l-

kumpens li għandu jitħallas skont il-kuntratt huwa dak li kien jiddekorri mill-1

ta' Ottubru 2017, l-1 ta' Jannar 2018 u l-1 ta' April 2018 (€30,817.08);

h) Għalhekk is-soċjeta` konvenuta hija debitriċi fl-ammont (kumplessiv) ta'

i) Skont is-soċjeta' attriċi dan kollu jikkostitwixxi ksur tal-pattijiet lokatizji sija

skont l-Artikolu 1570 tal-Kodiċi Ċivili, kif ukoll skont il-klawsola 6 tal-

iskrittura lokatizja, fejn hemm provdut li f'każ ta' moriżita għal aktar minn 45

jum, hija tista' tirrikorri għal azzjonijiet legali fil-konfront tagħha, inkluż għat-

terminazzjoni tal-lokazzjoni u l-eventwali żgumbrament.

Peress li fil-fehma tas-soċjeta' attriċi kienu jikkonkorru l-elementi preskritti

mill-Artikolu 16A tal-Kap 69 sabiex il-kawża tiġi deċiża bid-dispensa mis-

smiegħ, hija talbet lill-Bord sabiex jordna lis-soċjeta` konvenuta biex fi żmien

qasir u perentorju tiżgombra mill-fabbrika SUB001 ġewwa l-Qasam Industrijali

ta' San Ġwann u tirrilaxxja l-pussess liberu u battal tal-istess a favur is-soċjeta`

attriċi u sabiex jikkundannaha tħallasha s-somma ta' €123,267.06 rappreżentanti

skadenzi ta' kera.

Fl-ewwel seduta ta' smiegħ quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera, nhar id-9 ta'

Lulju 20188 sar verbal fejn id-difensur tas-soċjeta` konvenuta talab li s-soċjeta`

ċirkostanzi.

konvenuta tingħata d-dritt li tressaq l-eċċezzjonijiet tagħha, u dan in vista tal-

fatt li l-ħlasijiet ta' kera ma sarux minħabba forza maġġuri, "billi n-negozju li

kellha f'Dubai mar ħażin għaliex il-fabbrika inħarqet".

Inoltre irrileva li l-

proċedura tal-giljottina ma tagħtix smiegħ xieraq f'dan il-każ lis-soċjeta`

Minn naħa tiegħu d-difensur tas-soċjeta` attriċi dwar il-kwistjoni ta' indoli

kostituzzjonali li tqajmet irrileva li din m'għandhiex tiġi investigata mill-Bord

tal-Kera stante li taqa' taħt il-kompetenza ta' qorti oħra; u dwar l-allegazzjoni

tal-forza maġġuri li tqajmet irrileva li din mhix eċċezzjoni valida fiċ-

Il-Bord, wara li sema' s-sottomissjonijiet tal-partijiet, qies li s-soċjeta`

konvenuta ma ppruvatx fuq bażi prima facie li għandha eċċezzjonijiet validi

x'tagħti u għalhekk (għar-raġunijiet li jissemmew fis-sentenza) ċaħad it-talba

tas-soċjeta` konvenuta u laqa' t-talbiet kollha tas-soċjeta` attriċi.

Għall-fini tal-

iżgumbrament mill-fabbrika il-Bord ta lis-soċjeta` konvenuta terminu perentorju

ta' xahrejn.

Is-soċjeta' konvenuta appellat mis-sentenza tal-Bord fejn talbet lill-Qorti

sabiex tirrevoka s-sentenza tad-9 ta' Lulju, 2018 u tħassarha fl-effetti tagħha, u

fi kwalunkwe każ tirreferi l-kwistjoni mqajma dwar il-vjolazzjoni tal-Artikolu 6

tal-Konvenzjoni quddiem il-Prim 'Awla tal-Qorti Ċivili.

Fl-aggravju li ressqet dwar il-kwistjoni taħt l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni

Ewropea

tad-Drittijiet

is-soċjeta' konvenuta argumentat

b'riferenza għall-kwistjoni sollevata minnha li l-proċedura tal-giljottina (l-

Artikolu 16A tal-Kap 69) tivvjola d-dritt għal smiegħ xieraq, il-Bord ma kellux

jgħaddi biex jikkunsidra t-talbiet tas-soċjeta` attriċi imma kellu waħda minn

żewġ toroq: (i) jew li jiddikjara li t-talba hija frivola u vessatorja (ii) jew li

jibgħat

il-kwistjoni quddiem

il-Prim' Awla

tal-Qorti Ċivili

Kostituzzjonali) sabiex tkkunsidra tali ilment.

Sostniet għalhekk li l-Qorti tal-

Appell (Sede Inferjuri) kellha tissopprassjedi u tibgħat il-kwistjoni quddiem il-

Prim' Awla tal-Qorti Ċivili sabiex tiġi legalment deċiża.

Il-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) tat is-sentenza tagħha fl-14 ta' Diċembru

2018 u dwar l-aggravju marbut mal-kwistjoni dwar il-ksur tad-dritt ta' smiegħ

xieraq qalet hekk -

"Fl-ewwel aggravju s-soċjeta` konvenuta tilmenta li ġialadarba fis-seduta

quddiem il-Bord hija ilmentat li l-proċedura tal-giljottina (Art 16A tal-Kap 69)

ma tagħtihiex smiegħ xieraq, il-Bord kellu jew jiddeċiedi li t-talba9 (sic) hija

frivola u vessatorja jew jibgħat il-kwistjoni quddiem il-Prim' Awla tal-Qorti

Ċivili (Sede Kostituzzjonali) sabiex hija tikkunsidra tali ilment.

Id-dritt għal smiegħ xieraq huwa protett kemm mill-Kostituzzjoni ta' Malta kif

ukoll mill-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem (li permezz tal-Kap

319 tal-Liġijiet ta' Malta l-artikoli sostantivi tal-Konvenzjoni huma parti mil-

Liġijiet ta' Malta u esegwibbli bħala tali).

Għalkemm fis-seduta tad-9 ta' Lulju

2018 is-soċjeta` konvenuta ilmentat li l-Artikolu 16A tal-Kap 69 ma jagħihiex

smiegħ xieraq (ossia jiksrilha d-dritt tagħha għal smiegħ xieraq) ma speċifikatx

jekk dan hux taħt l-Artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni u/jew taħt l-Artikolu 6(1) tal-

Konvenzjoni.

Huwa biss fl-istadju ta' dan l-appell li tinkwadra l-ilment tagħha

taħt l-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni.

Rilevanti huma l-artikoli:-

Artikolu 46(3) tal-Kostituzzjoni ta' Malta: 9 evidentement qed tirreferi kwistjoni imqanqla minnha li hemm ksur tad-dritt tagħha għal smiegħ xieraq

"Jekk f'xi proċeduri f'xi qorti li ma tkunx il-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili jew il-

Qorti Kostituzzjonali tqum xi kwistjoni dwar il-ksur ta' xi waħda mid-

dispożizzjonjiet tal-imsemmija artikoli 33 sa 45 (magħdudin), dik il-qorti

għandha tibgħat il-kwistjoni quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili kemm-il

darba fil-fehma tagħha t-tqanqil tal-kwistjoni ma tkunx sempliċiment frivola jew

vessatorja; u dik il-qorti għandha tagħti d-deċiżjoni tagħha fuq kull kwistjoni

mibgħuta quddiema skont dan is-subartikolu, u bla ħsara għad-dispożizzjonijiet

tas-subartikolu (4) ta' dan l-artikolu, il-qorti li quddiemha tkun qamet il-

kwistjoni għandha tiddisponi mill-kwistjoni skont din id-deċiżjoni."

Artikolu 4(3) tal-Kap 319 (Att Dwar il-Konvenzjoni Ewropea):

"Jekk f'xi proċedimenti f'xi qorti li ma tkunx il-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili jew

il-Qorti Kostituzzjonali tqum xi kwistjoni dwar il-ksur ta' xi wieħed mid-

Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali, dik il-qorti għandha tibgħat

il-kwistjoni quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili kemm-il darba fil-fehma

tagħha t-tqanqil tal-kwistjoni ma tkunx sempliċiment frivola jew vessatorja: u

dik il-qorti għandha tagħti d-deċiżjoni tagħha fuq kull kwistjoni mibgħuta

quddiema skont dan is-subartikolu, u bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tas-

subartikolu (4) ta' dan l-artikolu, il-qorti li quddiemha tkun qamet il-kwistjoni

għandha tiddisponi mill-kwistjoni skont din id-deċiżjoni."

Iż-żewġ

disposizzjonijiet

qegħdin

jikkontemplaw

sitwazzjonijiet

f'"proċedimenti f'xi qorti li ma tkunx il-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili jew il-Qorti

Kostituzzjonali" tqum xi kwistjoni dwar il-ksur ta' xi dritt fundamentali, u

jipprovdu li f'tali każ, dik il-"qorti" għandha (kemm-il darba jidhrilha li t-

tqanqil tal-kwistjoni ma tkunx waħda frivola jew vessatorja) tirreferiha lill-

Prim' Awla tal-Qorti Ċivili.

Apparti l-kwistjoni dwar jekk il-Bord jikkwalifikax bħala qorti, ma jidhirx li fis-

seduta tad-9 ta' Lulju, 2018 il-konvenuta talbet lill-Bord sabiex jordna

Dan hu evidenti wkoll mis-sentenza li ta l-Bord li ma fehemx l-

argument tad-difensur tal-appellanti, bħala talba sabiex il-Bord jordna

riferenza taħt l-imsemmija disposizzjoni tal-liġi.

F'kull każ jidher li l-ġurisprudenza hi fis-sens li l-Bord m'huwiex "qorti" għall-

finijiet tal-Artikolu 46(3) tal-Kostituzzjoni u tal-Artikolu 4(3) tal-Kap 319.

Qorti Kostituzzjonali fil-kawża "Kummissarju tal-Artijiet vs Ignatius Pizzuto Ripard"

deċiża fit-30 ta' Ġunju 2004 qalet li l-Bord tal-Arbitraġġ dwar l-Artijiet mhux

"qorti" għall-finijiet tal-Artikoli 46(3) tal-Kostituzzjoni u tal-Artikolu 4(3) tal-

"...hemm żewġ interpretazzjonjiet li jistgħu jingħataw lill-kelma "qorti" –

waħda li tillimita din il-kelma għal dawk l-organi li jiffurmaw parti mill-

istruttura ġudizzjarja ordinarja (u li huma dejjem presjeduti minn Imħallef jew

Maġistrat) u oħra li testendi din il-kelma għal kull organu (li jista' jissejjaħ

anke "tribunal", "bord", "kummissjoni", "panel" eċċ) li għandu ċerta funżjoni

aġġudikanti simili għal dik ta' organu li jissejjaħ "qorti" u li jifforma parti

mill-istruttura ġudizzjarja ordinarja kif ingħad.

Pero` wieħed ma jistax

jargumenta li, għax tali organu għandu l-istess funzjoni simili għal dik ta'

"qorti" allura dak l-organu hu "qorti" għall-fini tas-subartikolu (3) tal-

Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu korrispondenti tal-Kap 319.

...din il-Qorti tafferma li l-qrati li l-leġislatur qed jirreferi għalihom fis-

subartikolu (3) tal-Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni (moqri fid-dawl kemm tal-

Artikolu 47(1) kif ukoll tad-dispożizzjonijiet l-oħra tal-Kostituzzjoni), kif ukoll

fis-subartikolu (3) tal-Artikolu 4 tal-Kap 319 li ġie meħud testwalment mill-

Kostituzzjoni, huma, fil-kamp ċivili, il-Qorti Ċivili, il-Qorti tal-Appell u l-Qorti

Kostituzzjonali kwantu qrati superjuri, u l-Qorti tal-Maġistrati (Malta) u l-Qorti

tal-Maġistrati (Għawdex) kwantu Qrati Inferjuri; u fil-kamp penali il-Qorti tal-

Maġistrati (Malta) u l-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) għal dak li huma qrati

inferjuri, u l-Qorti Kriminali u l-Qorti tal-Appell Kriminali għal dak li huma

qrati superjuri.

Il-Bord ta' Arbitraġġ dwar Artijiet la jista' jiġi kkunsidrat bħala

qorti superjuri u lanqas bħala qorti inferjuri f'dan is-sens; u għalhekk l-artikolu

46(3) tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 4(3) tal-Kap 319 ma japplikawx għalih".

Hekk ukoll fil-kawża fl-ismijiet "Anthony Camilleri Zahra vs Claire Spiteri Holt" deċiża mill-

Qorti Kostituzzjonali fid-29 ta' Frar 2009 kien deċiż li għall-finijiet tal-

imsemmija disposizzjonjiet tal-liġi, it-Tribunal għal Talbiet Żgħar m'huwiex

L-azzjoni li pproponiet l-appellata kienet ai termini tal-artikolu 16A tal-Kap.

Quddiem il-Bord l-appellanti ma qajmitx l-eċċezzjoni li l-proċedura speċjali

sommarja kontemplata fl-Artikolu 16A tal-Kap.

69 ma tapplikax għall-każ in

eżami.

Lanqas ma sar xi argument simili fir-rikors tal-appell.

Pero' fir-rikors tal-appell, l-appellanti talbet sabiex din il-qorti tordna r-

riferenza kostituzzjonali.

Tant hu hekk li fl-ewwel aggravju talbet lil din il-qorti

sabiex tissoprasjedi u, "… tibgħat il-kwistjoni quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti

Ċivili biex tigi legalment deċiża".

Taħt il-proċedura speċjali kontemplata fl-artikolu 16A tal-Kap.

69, il-konvenut

m'għandux il-jedd awtomatiku li jiddefendi ruħu billi jippreżenta tweġiba.

liġi tipprovdi li l-Bord għandu minnufih jilqa' t-talba tal-attur meta l-konvenut:

Ma jidhirx għas-seduta li fiha jinstema' r-rikors ġuramentat; jew

Ma jikkontestax il-proċedura bħala irregolari jew inapplikabbli

Ma jissodisfax b'xhieda ġuramentata, li jkollu difiża prima facie

għall-każ; jew

fid-dritt jew fil-fatt; jew

Ma jiżvelax dawk il-fatti jew punti ta' liġi li jistgħu jitqiesu li jkunu

suffiċjenti biex jintitolawh jiddefendi l-kawża.

Ovvjament hi fid-diskrezzjoni tal-Bord Li Jirregola l-Kera jekk għandux jitħalla

jiddefendi l-kawża, materja li xorta tibqa' soġġetta għal stħarriġ permezz ta'

Il-proċedura kontemplata fl-artikolu 16A tal-Kap.

69 hi speċjali għaliex il-

konvenut m'għandux jedd awtomatiku li jippreżenta tweġiba fejn jagħti r-

raġunijiet għalfejn it-talba tal-attur għandha tkun miċħuda u wara jinstemgħu l-

provi tal-partijiet.

F'dik il-proċedura l-konvenut jitħalla jiddefendi l-kawża biss

jekk jissodisfa waħda mit-tlett kondizzjonijiet li ssemmew f'paragrafu 19(ii),

(iii) u (iv) ta' dan id-digriet.

Fir-rigward ta' dik il-proċedura sommarja speċjali jaf iqumu kwistjonijiet dwar

equality of arms u l-kunċett ta' adversarial proceedings li huma meħtieġa

sabiex parti jkollha smiegħ xieraq.

Dan ukoll peress li jekk tintlaqa' t-talba tal-

attur sabiex il-kawża tkun deċiża bil-proċedura sommarja speċjali, il-konvenut

ma jitħallix jiddefendi ruħu u l-liġi tipprovdi li l-Bord "għandu minnufih

jgħaddi biex jagħti sentenza, fejn jilqa' t-talba tar-rikorrent".

domanda dwar jekk sabiex konvenut ikollu smiegħ xieraq f'kawża ċivili kif inhi

dik tal-lum, iridx ikollu mill-bidunett l-opportunita' li jippreżenta tweġiba u

wara l-kawża tieħu l-kors normali tagħha bil-ġbir tal-provi.

Sabiex ikun hemm

smiegħ xieraq, biżżejjed li l-Bord f'seduta waħda jiddeċiedi mad-daqqa t'għajn

dwar jekk hemmx punti ta' fatt jew ta' dritt li jiġġustifikaw li l-konvenut jitħalla

jiddefendi l-kawża ?

Il-qorti hi tal-fehma li l-kwistjoni li qajmet l-appellanti m'hijiex frivola jew

vessatorja u għaldaqstant ser tilqa' t-talba u tordna riferenza.

Għal dawn il-motivi tiċħad l-ewwel parti tal-ewwel aggravju u fl-istess waqt

tordna riferenza lill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili sabiex twieġeb għad-domanda

dwar jekk il-proċedura kontemplata fl-artikolu 16A tal-Kap.

69 tal-Liġijiet ta'

Malta tiksirx il-jedd fundamentali ta' smiegħ xieraq tal-konvenut kif garantit

bl-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea u l-artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni ta'

Spejjeż jibqgħu riżervati għal wara l-eżitu finali tal-imsemmija riferenza."

Ikkunsidrat:

L-artikolu 16A tal-Kap.69 tal-Liġijiet ta' Malta jipprovdi hekk -

(1)(a) Dawk il-kawżi li kienu quddiem il-Bord tal-Kera, meta t-talba

tkun biss għat-tkeċċija ta' persuna mill-kirja jew sub-kirja ta' xi fond urban,

dar ta' abitazzjoni jew fond kummerċjali, sew jekk ikun hemm jew ma jkunx

hemm talba għal kera jew xi korrispettiv ieħor dovut jew bħala danni għal xi

kumpens, sad-data taċ-ċediment tal-fond, ir-rikorrent ikun jista' jitlob fir-rikors

ġuramentat li l-Bord jiddeċiedi li jilqa' t-talba tiegħu, mingħajr ma jgħaddi

għas-smigħ tal-kawża:

Iżda r-rikorrent għandu jiddikjara, fir-rikors ġuramentat tiegħu, li safejn

jaf hu l-intimat ma għandux difiża x'jagħti kontra t-talba:

Iżda wkoll ir-rikorrent għandu wkoll jippreżenta flimkien mar-rikors

dikjarazzjoni ġuramentata li jkun fiha l-fatti li jirrigwardaw it-talba, u li

jkunu jikkonfermaw li huwa jaf b'dawk il-fatti.

Ir-rikorrent jista' wkoll

jippreżenta flimkien mar-rikors tiegħu, affidavit li jsir minn terza persuna jew

terzi li fih jiġu konfermati l-fatti li jkollhom x'jaqsmu mat-talba.

(b) Fil-każijiet li hemm provdut dwarhom f'dan l-artikolu, id-dikjarazzjoni

ġuramentata għandha ssir bil-miktub skont il-formola preskritta u għandu jkun

fiha ordni lill-intimat biex jidher quddiem il-Bord fil-ġurnata u l-ħin imsemmija.

(ċ) Fil-każijiet li hemm provdut dwarhom f'dan l-artikolu, id-dikjarazzjoni

ġuramentata għandha tindika wkoll b'mod ċar li l-proċeduri li jkunu qegħdin

isiru jkunu proċeduri sommarji speċjali li fihom is-sentenza għandha

tingħata fl-ewwel dehra fil-kawża jekk l-intimat ikun kontumaċi f'dik is-

seduta jew inkella jekk huwa jonqos milli juri f'dik is-seduta li jkollu difiża li

tiswa u li jista' jagħmel sabiex jikkontesta t-talbiet tar-rikorrenti.

(2) L-intimat għandu jiġi notifikat b'kopja tar-rikors u tad-dikjarazzjoni

ġuramentata.

(3) Fil-każijiet imsemmija fis-subartikolu (1), ir-rikors ġuramentat għandu

jiġi notifikat lill-intimat mingħajr ebda dewmien; u huwa għandu jkun ordnat

jidher mhux iżjed kmieni minn ħmistax-il ġurnata u mhux iżjed tard minn tletin

ġurnata mid-data tan-notifika:

Iżda fil-każ ta' nuqqas ta' osservanza tad-disposizzjonijiet ta' dan l-artikolu, il-

Bord m'għandux iwaqqaf is-smigħ bi proċedura sommarja speċjali imma

għandu jagħti dawk l-ordnijiet li jista' jqis li jkunu adatti biex ma jiġux

preġudikati d-drittijiet tal-partijiet.

(4) Ir-rikors ġuramentat u kull ordni msemmi fis-subartikoli (2) u (3) għandhom

jiġu notifikati permezz ta' marixxall tal-Qorti.

(5) (a) Jekk l-intimat jonqos milli jidher meta jinstema' r-rikors

ġuramentat, jew inkella jekk jidher u ma jikkontestax il-proċedimenti li r-

rikorrent ikun beda, għal raġuni ta' irregolarità jew inapplikabilità, jew, wara

li jkun għamel eċċezzjoni bħal dik bla ebda suċċess, ma jkunx jissodisfa, bix-

xhieda ġuramentata tiegħu, jew xort'oħra, lill-Bord li jkollu difiża prima facie,

fid-dritt jew fil-fatt, għall-kawża fuq il-mertu, jew xort'oħra jiżvela dawk il-fatti

jew punti ta' liġi li jistgħu jitqiesu li jkunu suffiċjenti biex jintitolawh jiddefendi

l-kawża, il-Bord għandu minnufih jgħaddi biex jagħti sentenza, fejn jilqa' t-

L-intimat jista' jagħmel is-sottomissjonijiet tiegħu biex

jikkontesta l-proċediment li jkun beda r-rikorrent minabba f'irregolarità jew

inapplikabilità permezz ta' nota li għandha tiġi ppreżentata fir-reġistru tal-

Bord jew matul is-smigħ.

(b) Jekk

jikkontesta

b'suċċess

il-proċediment minħabba

f'irregolarità, jew inapplikabilità, jew jekk jissodisfa lill-Bord li jkollu difiża

prima facie għall-kawża, jew jiżvela dawk il-fatti jew punti ta' liġi li jistgħu

jitqiesu li jkunu suffiċjenti biex jintitolawh jiddefendi l-kawża, huwa għandu

jitħalla jiddefendi l-kawża u jippreżenta risposta fi żmien għoxrin ġurnata mid-

data tal-ordni msemmija fil-paragrafu (d).

(ċ) Meta l-intimat jitħalla jagħmel id-difiża tiegħu, il-kawża għandha tiġi

trattata u deċiża, fuq l-istess atti, waqt il-proċeduri ordinarji provduti taħt

din l-Ordinanza.

(d) L-ordni li tkun tippermetti li ssir id-difiża għandha ssir bil-fomm, u din

għandha tiġi reġistrata fl-inkartament tal-proċedimenti.

Dan l-artikolu ġie ntrodott fl-Ordinanza li Tirregola t-Tiġdid tal-Kiri ta' Bini

permezz tal-Att nru X tal-2009.

Minn dak li ġie diskuss fil-kors tad-dibattiti

parlamentari rigwardanti din id-dispożizzjoni tal-liġi jidher li l-iskop tal-

leġislatur kien li din il-proċedura titħaddem f'ċirkustanzi fejn kirja tiġi terminata

u l-inkwilin jibqa' fil-fond.

Waqt il-laqgħa tal-Kumitat Permanenti għall-

Kunsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi tad-19 ta' Mejju 2009 is-Sur David Borg Clappara

69 li hija l-Ordinanza tat-Tiġdid tal-Kera tal-

Hawnhekk qed nipproponu emenda ġdida li hija dwar s-setgħat tal-bord.

Bażikament waħda mill-concerns li kellna - u anke ż-żewġ partijiet kellhom

diskussjoni fuqha - hija li jekk m'hemmx proċess ta' eviction - li jkun

streamlined - hemm proċess ta' fiduċja fis-suq tal-kera li xorta jista' ma nġibuhx

bit-tibdiliet u r-riformi li qegħdin nagħmlu.

U għaldaqstant qegħdin nipproponu li jidħol artiklu li jdaħħal proċess ta'

giljottina f'dawk is-circumstances, fejn l-inkwilin ikun spiċċalu l-kuntratt u

10 Laqgħa Nru 22 paġna 47

bilanċjat u malajr."

xorta ma jkunx irid joħroġ mill-post.

Dan biex id-deċizjoni tittieħed b'mod

Il-Qrati tagħna ukoll għamlu l-kunsiderazzjonijiet tagħhom dwar dan l-artikolu

fosthom fil-każ Agnes Fiorentino et vs John Cordina Sacco et horsman fis-6 t'Ottubru 2010

fejn ingħad hekk dwar dan l-artikolu -

"Jiġi qabel xejn premess illi din id-disposizzjoni tal-liġi speċjali tidher li hi bejn

wieħed u ieħor modellata fuq l-Artikolu 167 (1) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u

Procedura Ċivili relattiv għall-proċedimenti sommarji speċjali fil-kawżi ta'

kompetenza tal-qrati superjuri meta t-talba hija biss skond is-subparagrafu (b)

"għall-iżgrumbrament ta' kull persuna minn raba' jew minn bini, sew jekk

b'talba għall-ħlas ta' ċens, kera jew kull ħlas ieħor dovut, jew għal danni bħala

kumpens sakemm il-fond jitbattal, jew mingħajrha.

L-attur jista' jitlob fl-att

stess tar-rikors ġuramentat li jiġi deċiż skond it-talba, bid-dispensa tas-smiegħ

Magħmula dawn il-premessi huwa forsi utli li jsiru dawn ir-riflessjonijiet

Il-proċedura tal-"giljottina" hi waħda eċċezzjonali ħafna u li tidderoga

għall-proceduri ordinarji.

Kif inhu insenjat, f'materja eċċezzjonali ma tistax

issir interpretazzjoni estensiva għaliex fil-"ius singolare", "exceptiones sunt

Hekk ġie mill-Qorti osservat in referenza għall-Artikolu 167 Kapitolu 12 illi

"trattandosi ta' proċeduri speċjali hija l-fehma tal-Qorti li jew għandhom jiġu

osservati strettament u ad unguem l-artikoli relattivi tal-proċedura surreferita

jew inkella, f'każ ta' nuqqas jew varjazzjoni minnha, għandhom allura

japplikaw dawk ir-regoli normali li solitament jiġu mħaddma f'każ li kawża

tkun ser tiġi kkuntestata".

Farrugia", Appell, 2 ta' Frar, 1999;

Esposti dawn ir-riflessjonijiet, in linea ta' prinċipju din il-Qorti taqbel ma' dak

sottomess mill-appellanti fuq il-punt devolut bl-ewwel aggravju.

Dan għall-

motvi illi presuppost speċifiku ta' l-eżercizzju ta' l-azzjoni skond l-Artikolu 16A

ta' l-Ordinanza huwa biss u esklussivament talba għat-tkeċċija tal-persuna

mill-kirja jew sub-kirja ta' xi fond urban, sija jekk dar ta' abitazzjoni jew, bħal

f'dan il-każ, ta' fond kummerċjali.

Dan ma jistax ħlief ifisser illi talba bħal din

ma tistax tkun akkompanjata minn talba preordinata għad-dikjarazzjoni tad-

determinazzjoni tal-kirja għal xi waħda mill-ipotesijiet prevvisti fl-Artikolu 9 (a)

tal-Kapitolu 69 in kwantu l-preċitat Artikolu 16A qiegħed jippresupponi illi dik

l-istess kirja diġa` ġiet preventivament determinata jew dixxjolta."

Din il-Qorti ġiet mitluba sabiex teżamina dan l-artikolu 16A tal-Kap 69 fil-

kuntest tad-dritt fundamentali ta' smiegħ xieraq kif protetti bl-artikolu 6 tal-

Konvenzjoni u l-artikolu 39 (2) tal-Kostituzzjoni.

L-artikolu 39 (2) tal-Kostituzzjoni jipprovdi li –

"Kull qorti jew awtorità oħra ġudikanti mwaqqfa b'liġi għad-deċiżjoni

dwar l-eżistenza jew l-estensjoni ta' drittijiet jew obbligi ċivili għandha tkun

indipendenti u imparzjali; u meta l-proċeduri għal deċiżjoni bħal dik huma

mibdija minn xi persuna quddiem qorti jew awtorità oħra ġudikanti bħal dik, il-

każ għandu jiġi mogħti smigħ xieraq għeluq żmien raġonevoli."

L-artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni jipprovdi li -

"Fid-deċiżjoni tad-drittijiet ċivili u tal-obbligi tiegħu jew ta' xi akkuża kriminali

kontra tiegħu, kulħadd huwa ntitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi żmien

raġonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b'liġi.

għandha tingħata pubblikament iżda l-istampa u l-pubbliku jista' jiġi eskluż

mill-proċeduri kollha jew minn parti minnhom fl-interess tal-morali, tal-ordni

pubbliku jew tas-sigurtà nazzjonali f'soċjetà demokratika, meta l-interessi tal-

minuri jew il-protezzjoni tal-ħajja privata tal-partijiet hekk teħtieġ, jew safejn

ikun rigorożament meħtieġ fil-fehma tal-qorti f'ċirkostanzi speċjali meta

lpubbliċità tista' tippreġudika l-interessi tal-ġustizzja.

Kif jispjegaw tajjeb kemm diversi awturi kif ukoll l-istess ġurisprudenza tal-

Qorti Ewropea, l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni jiggarantixxi d-dritt għal smiegħ

xieraq li jinkorpora s-segwenti prinċipji:

Dawn il-prinċipji huma garantiti wkoll fl-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni.

Il-Qorti tissottolinea in primis li l-fatt waħdu li proċeduri jitmexxew b'mod

sommarju, u kwindi ikun hemm fis-seħħ ċerti restrizzjonijiet proċedurali, ma

jfissirx awtomatikament li dan iġib miegħu ksur tad-dritt fundamentali ta'

smiegħ xieraq, purche' naturalment dawn ir-restrizzjonijiet ma jinnewtralizzawx

l-essenza tad-dritt innifsu li ndividwu jkollu aċċess effettiv għall-Qrati.

Ingħad

hekk fil-każ Patrick Pesci vs Avukat Ġenerali et deċiż fis-27 ta' Jannar

"L-Artikoli 39 u 6 tal-Kostituzzjoni u tal-Konvenzjoni rispettivament, ukoll

invokati mill-appellant, jirreferu b'mod generali ghad-dritt ta' smigh xieraq

minn qorti jew tribunal imparzjali w indipendenti, liema dritt jinkludi d-dritt ta'

access effettiv ghal qorti jew tribunal imparzjali w indipendenti.

ritenut fir-rigward ta' l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni:

Fis-sentenza tagħha tal-14 ta' Diċembru 2018, il-Qorti referenti ffukat fuq żewġ

aspetti tad-dritt għal smiegħ xieraq u li fil-fehma tagħha jistgħu iqumu

kwistjonijiet dwarhom fir-rigward ta' proċeduri sommarji speċjali; dawn huma

12 Stubbings v. United Kingdom (1996) 23 EHRR 213, para.

hekk -

Il-prinċipju tal-equality of arms huwa konsistentement spjegat f'katina ta'

ġurisprudenza kemm lokali kif ukoll tal-Qorti Ewropea.

Fil-każ Kenneth Ali vs Avukat Ġenerali deċiż fl-1 ta' Lulju 2019 ingħad

"Speċifikament dwar equality of arms, il-Qorti tirreferi għal dak illi qalet

Fis-sentenza li tat l-ECtHR fis-26 ta` Lulju 2011 fil-kawża "Huseyn and Others

vs Azerbaijan" ingħad hekk :-

Fil-każ ta` "Grech La Rosa vs Russia" li kienet deċiża mill-ECtHR fis-16 ta`

Novembru 2006 ingħad hekk :-

para 37 tad-deċiżjoni :-

Fil-kaz ta` C.B v Austria li kien deciz fl-4 ta` April 2013, l-ECtHR qalet hekk fil-

tghid hekk :-

Dwar il-prinċipju tal-adversarial hearing, l-awturi Woods, BUONTEMPOBorg Mercieca u

Ikkunsidrat ulterjorment:

Peress li l-principji legali u gurisprudenzjali jeħtieġ li jiġu applikati għall-

fattispeċje tal-każ il-Qorti tosserva li fattwalment fil-każ odjern is-soċjeta' 13 It-Tieni Edizzjoni paġna 254 et seq

konvenuta kellha kirja ta' fabbrika mingħand is-soċjeta' attriċi sa minn Mejju

2014 u dan taħt pattijiet u kundizzjonijiet ċari dwar il-modalita' ta' ħlas tal-kera

skont kuntratt iffirmat bejn il-partijiet.

Is-soċjeta' konvenuta kienet moruża fil-

ħlasijiet u nonostante diversi nterpellazzjonijiet baqgħet inadempjenti.

hija saħansitra rrikonoxxiet id-debitu ta' erba' skadenzi u reġgħet qablet fuq

modalitajiet ta' ħlas.

Għalkemm l-istess soċjeta' konvenuta għamlet ħlas

parzjali baqgħet inadempjenti fil-bqija tal-ammont pendenti u wara tlett snin,

f'Ottubru 2017 il-kirja ġiet terminata b'ittra.

Peress li nonostante dan is-soċjeta'

konvenuta baqgħet ma vvakatx il-fabbrika u lanqas ħallset l-ammont ta' arretrati

ta' kera dovuti minnha is-soċjeta' attriċi ntavolat il-kawża quddiem il-Bord

għall-iżgumbrament u għall-ħlas pendenti a tenur tal-artikolu 16A tal-Kap 169.

La darba l-parti konvenuta tiġi notifikata bir-rikors ġuramentat tiskatta l-

applikazzjoni tas-subartikolu 5 tal-artikolu in eżami fejn il-leġislatur jispeċifika

li jekk -

(a) l-intimat jonqos milli jidher meta jinstema' r-rikors ġuramentat; jew

(b) jidher u ma jikkontestax il-proċedimenti li r-rikorrent ikun beda, għal raġuni

ta' irregolarità jew inapplikabilità permezz ta' nota li għandha tiġi ppreżentata

fir-reġistru tal-Bord jew matul is-smigħ; jew

(c) wara li jkun għamel eċċezzjoni bħal dik bla ebda suċċess, ma jkunx

jissodisfa, bix-xhieda ġuramentata tiegħu, jew xort'oħra, lill-Bord li jkollu

difiża prima facie, fid-dritt jew fil-fatt, għall-kawża fuq il-mertu; jew

(d) xort'oħra ma jiżvela dawk il-fatti jew punti ta' liġi li jistgħu jitqiesu li jkunu

suffiċjenti biex jintitolawh jiddefendi l-kawża

il-Bord għandu minnufih jgħaddi biex jagħti sentenza, fejn jilqa' t-talba tar-

(e) Iżda jekk l-intimat jikkontesta b'suċċess il-proċediment minħabba

prima facie għall-kawża, jew jiżvela dawk il-fatti jew punti ta' liġi li jistgħu

jitqiesu li jkunu suffiċjenti biex jintitolawh jiddefendi l-kawża, huwa għandu

jitħalla jiddefendi l-kawża u jippreżenta risposta fi żmien għoxrin ġurnata mid-

data tal-ordni msemmija fil-paragrafu.

Minn hemm il-kawża tieħu l-kors

normali tagħha bħall-kawżi l-oħra.

Magħmula dawn l-osservazzjonijiet, il-Qorti tqis dan li ġej –

Bħala punt tat-tluq irid jiġi enfasizzat li l-għan tal-provvediment tal-liġi in

eżami huwa li jħaffef proċeduri quddiem il-Bord tal-Kera f'każijiet li huma

meqjusa ċari (clear-cut) u fejn l-ipprolungar tagħhom huwa inutli u jservi biss

għad-detriment tas-sid li jirriprendi lura l-fond tiegħu u li jirċievi l-arretrati tal-

kera dovuti lilu;

Għal dak li jirrigwarda d-dritt għal adversarial hearing, il-Qorti hija tal-

fehma li dan ġie sodisfatt.

Meta sar is-smiegħ quddiem il-Bord li Jirregola l-

Kera nhar id-9 ta' Lulju 2018 is-soċjeta' konvenuta kellha f'idejha u a

konoxxenza tagħha d-dokumentazzjoni u ċioe' l-provi kollha li kienet

issottomettiet is-soċjeta' attriċi mar-rikors ġuramentat u li ġew notifikati lilha

fil-5 ta' Ġunju 201814 (xahar qabel is-seduta).

Anzi jingħad li d-dokumenti

kollha kienu fil-pussess tas-soċjeta' konvenuta minn ferm qabel ma' ġiet

notifikata bir-rikors ġuramentat peress li l-provi dokumentarji li ressqet is-

soċjeta' attriċi quddiem il-Bord imsemmi kienu kollha jirrigwardaw materjal

skambjat bejn il-partijiet matul is-snin u ċioe' l-iskritturi privati ta' bejniethom

tal-21 ta' Mejju 2014 u tad-29 ta' Marzu 2016, il-prospett tal-bilanċ dovut bħala

kera li kien mibgħut lis-soċjeta' konvenuta u li huwa datat 11 t'Ottubru 2017, l-

ittri uffiċjali mibgħuta lis-soċjeta' konvenuta f'Diċembru 2015 u 2016 u l-ittra

ta' terminazzjoni tal-kirja t'Ottubru 2017.

B'hekk waqt is-sottomissjonijiet orali

li saru mid-difensur tagħha fis-seduta tad-9 ta' Lulju 2018, s-soċjeta' konvenuta

hija meqjusa li kienet f'qagħda li tikkummenta u tagħmel sottomissjonijiet

dwarhom skont il-ħtieġa.

Għal dak li jirrigwarda equality of arms l-Qorti tqis li -

i. il-każ kien appuntat għas-smiegħ għad-9 ta' Lulju 2018 u kull parti kellha l-

opportunita' li tidher u tkun rappreżentata mid-difensur tagħha kif fil-fatt sar;

Huwa minnu li d-dritt li konvenut iressaq l-eċċezzjonijiet tiegħu mhuwhiex

awtomatiku, iżda qabel ma tittieħed deċiżjoni jekk għandux jitħalla jressaq

eċċezzjonijiet jew le, l-opportunita' raġjonevoli lill-konvenut li jinstema' mill-

Bord mhijiex negata lilu.

Anzi, l-konvenut mhux biss għandu ċ-ċans li

jikkontesta l-proċeduri għal raġuni ta' irregolarità jew inapplikabilità permezz

ta' nota (li fil-każ odjern lanqas biss saret) imma wkoll li jixhed u jagħmel

sottomissjonijiet quddiem il-Bord.

Jiġi osservat li sabiex jiġi ammess li jressaq

difiża permezz ta' eċċezzjonijiet formali, kull ma jeħtieġlu jagħmel il-

konvenut huwa li jissodisfa lill-Qorti li hu għandu oppożizzjoni valida fuq

livell prima facie u kwindi prova minima u bażika.

Tfakkar il-Qorti, jekk qatt

hemm bżonn għal hekk, li dan il-livell mitlub huwa tant minimu li fis-sistema

nostrana ċivili huwa tradott fil-kliem "mad-daqqa t'għajn".

Huwa xejn aktar

mill-istess livell mitlub biex il-Qorti teżamina talbiet ta' mandati kawtelatorji u

revoki tagħhom, għalhekk 'l hinn mill-mertu propju.

B'hekk din il-proċedura

magħżula mil-leġislatur mhijiex tali li tinnewtralizza d-dritt ta' smiegħ xieraq

għall-konvenut: a contrario.

Dan kollu fil-fehma ta' din il-Qorti jilħaq bilanċ

bejn id-dritt li jkun qed ifittex is-sid li jirriprendi lura l-fond mikri u d-dritt tal-

inkwilin li jingħata l-opportunita' li jipproponi difiża valida fil-mertu.

Iżda jekk

nonostante din l-opportunita' il-konvenut lanqas fuq livell superfiċjali ma

jirnexxielu jikkonvinċi lill-Bord li huwa għandu mqar difiża minimament valida

xi jressaq ikun kontro-sens li l-proċeduri jitwalu inutilment u dan anke b'rispett

għall-fergħa l-oħra tad-dritt għal smiegħ xieraq u ċioe' li s-smiegħ irid isir

għeluq żmien raġjonevoli.

Il-fatt waħdu li dan il-proċess fejn il-Bord f'seduta waħda jiddeċiedi prima

facie jekk hemmx punti ta' fatt jew ta' dritt li jimmeritaw difiża da parti tal-

konvenut ma jtellifx fil-fehma tal-Qorti l-protezzjoni tal-Konvenzjoni lill-

konvenut għax qabel ma tittieħed tali deċiżjoni l-opportunita' li l-konvenut

isemma' leħnu kemm permezz ta' xhieda u anke ta' sottomissjonijiet waqt dik

is-seduta hija disponibbli għalih.

Jiġi enfasizzat li sabiex jiġi rispettat id-dritt ta'

smiegħ xieraq tal-partijiet mhumhiex tant il-kwantita' jew it-tul tas-seduti li

huwa determinanti imma l-opportunita' li kull parti tingħata biex iġġib 'il

quddiem il-pożizzjoni tagħha fil-każ.

Issa l-fatt li l-leġislatur jikkonċedi lill-

Bord il-poter li jiffiltra d-difiża proposta mill-konvenut qabel jitħalla javvanza 'l

quddiem dik l-istess difiża b'mod formali m'għandux għalhekk jitqies leżiv tal-

B'referenza għall-każ odjern il-Qorti tqis li l-isfond fattwali li rriżulta kien

ta' sitwazzjoni fejn is-soċjeta' konvenuta għal snin sħaħ naqset milli tonora l-

obbligi kuntrattwali tagħha fuq il-kirja tal-fabbrika, u li għalhekk anke fuq bażi

prima facie l-miżien kien diġa' jxaqleb lejn is-soċjeta' attriċi.

Imbagħad fl-

opportunita' li kellha s-soċjeta' konvenuta li tagħmel sottomissjonijiet biex

titħalla tiddefendi ruħha b'eċċezzjonijiet formali hija la kkontestat l-ammont u

lanqas il-premessi tar-rikors ġuramentat (li del resto kienu kollha sostanzjati bi

provi dokumentarji).

L-unika sottomissjoni li għamlet biex titħalla tressaq l-

eċċezzjonijiet formali kienet li "l-ħlasijiet rappreżentanti arretrati ta' kera ma

sarux minħabba forza maġġuri, billi n-negozju li kellha l-kumpanija f'Dubai

mar ħażin għaliex il-fabbrika inħarqet", asserzjoni li lanqas biss ġiet ippruvata

almenu sal-grad prima facie kif osserva l-Bord fis-sentenza tiegħu.

kienx każ ta' inequality of arms għax bħalma s-soċjeta' attriċi ġabet il-provi

dokumentarji biex issostni l-pożizzjoni tagħha, hekk is-soċjeta' konvenuta

tħalliet tressaq argumenti biex tipprova turi li tista' tirribattihom.

In-nuqqas ta'

suċċess f'dan it-tentattiv mogħti mill-liġi lis-soċjeta' konvenuta huwa dovut biss

għall-fatt li ebda ħjiel ta' difiża valida ma ġie muri a sodisfazzjon tal-Bord u

mhux għax ma ġewx rispettati d-drittijiet fundamentali tagħha.

v. Ma jridx jintesa wkoll il-fatt li d-deċiżjoni tal-Bord hija wkoll miftuħa għall-

iskrutinju tal-Qorti tal-Appell permezz ta' appell li jista' jsir fi żmien għoxrin

Għalhekk il-liġi tipprovdi livell ieħor ta' skrutinju a benefiċċju tal-

In fine l-Qorti tisħaq li l-proċeduri kostituzzjonali m'għandhomx iservu ta'

paraventu għal min irid jevadi l-obbligi tiegħu jew jirbaħ il-benefiċċju taż-

żmien, bħal ma sfortunatament qiegħed jiġri ta' spiss dan l-aħħar f'diversi

lanjanzi kostituzzjonali mressqa, u b'hekk jitwalu l-proċeduri għalxejn iżda

biss sabiex jassikuraw li d-drittijiet fundamentali tal-individu ma ġewx

preġudikati.

Din hija l-vera intenzzjoni tagħhom!

tad-drittijiet

tas-soċjeta'

konvenuta ma jirriżulta li seħħ.

Għal dawn il-motivi l-Qorti twieġeb għall-kwistjoni kostituzzjonali riferuta

lilha mill-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fid-digriet tagħha tal-14 ta'

Diċembru 2018 u ssib li għar-raġunijiet kollha msemmija fis-sentenza tal-

lum l-artikolu 16A tal-Kap 69 tal-Liġijiet ta' Malta ma jiksirx id-dritt

fundamentali ta' smiegħ xieraq tas-soċjeta' konvenuta kif protett bl-

artikolu 39 (2) tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni.

Għalhekk tordna lir-Registratur sabiex jirrimanda l-atti lura lill-Qorti

Riferenti sabiex tkompli bis-smiegħ tal-appell fil-mertu.

Imħallef

Reġ.


QORTI CIVILI PRIM' AWLA ONOR IMĦALLEF DR FRANCESCO DEPASQUALE LL.D. LL.M. (IMLI) Seduta ta' nhar l-Erbgha sitta (6) ta' Novembru 2019 Citazzjoni Nru 480/2019 FDP San Lucian Oil Company Limited (C5387) Vs Speedy Pit Stop Co. Ltd (C34358)

Il-Qorti:- Rat ir-rikors maħluf ipprezentat mis-socjeta' rikorrenti fis-17 ta' Mejju 2019 u maħluf minn Joseph Francis Mcshannon, fejn talbet is-segwenti:

ILLI s-socjeta' rikorrenti hija kreditrici tas-socjeta' intimata fl-ammont ta' wiehed u sittin elf, disa' mija u ewro u disgha u disghin centezmu (€ 61,901.99) rapprezentanti prezz ta' bejgh ta' prodotti pertoliferi mibjugha lis-socjeta' intimata fuq talba taghha stess, hekk kif jirrizulta minn statements u invoices annessi u mmarkati Dok SLOC1 - SLOC12;

inadempjenti;

ILLI jezistu l-elementi kollha rikjesti mil-ligi a tenur tad-disposizzjonijiet tal- artikoli 167 sa 170 tal-Kap 12 tal-Ligijiet ta' Malta ukoll skond 1-anness Affidavit ta' Francis Joseph Mcshannon (anness u mmarkat Dok SLOC 13) sabiex din il-kawza tigi deciza bid-dispensa tas-smiegh taghha, billi d-dejn fuq imsemmi huwa cert, likwidu u skadut u billi safejn taf is-socjeta' rikorrenti, s-socjeta' intimata m'ghandha ebda eccezzjoni xi tressaq kontra t-talba ghall-hlas tal- imsemmi ammont;

Ghaldaqstant s-socjeta' rikorrenti titlob umilment illi dina l-Onorabbli Qorti joghgobha:

Tipprocedi ghas-sentenza skond it-talba attrici bid-dispensa tas-smiegh ai

termini tal-Artikolu 167 et seq tal-Kap 12 tal-Ligijiet ta' Malta;

Tiddikjara li s-socjeta' intimata hija debitrici tar-rikorrenti fis-somma ta' wiehed u sittin elf, disa' mija u ewro u disgha u disghin centezmu [€ 61,901.99) dovuti minnha ghall-provvista ta' prodotti petroliferi kkonsenjati lilha kif fuq spjegat;

Tikkundanna lis-socjeta' intimata sabiex thallas lis-socjeta' rikorrenti s-somma ta' wiehed u sittin elf, disa' mija u ewro u disgha u disghin centezmu (€ 61,901.99), bl-imghaxijiet sad-data tal-hlas effettiv.

Bl-ispejjez u bl-imghaxijiet legali mid-data tad-dovut pagament.

Is-socjeta' intimata ingunta ghas-subizzjoni.

Rat illi fit 23 ta' Mejju 2019 il-Qorti appuntat il-kaz ghas-smiegh ghal-25 ta' Gunju 2019.

Rat illi fit-23 ta' Settembru 2019, is-socjeta' intimata giet notifikata bl-affissjoni fl-indirizz taghha 10, Tower Road, Għajnsielem, kif ukoll gewwa l-Ghassa ta' tas-Sliema w il-Kunsill Lokali ta' Tas-Sliema. (fol 24 tergo) Rat illi fl-24 ta' Settembru 2019 saret il-pubblikazzjoni fil-Gazzetta tal-Gvern. (fol 25) Rat illi fl-1 ta' Novembru 2019 saret il-pubblikazzjoni fil-gazzetta lokali bil-Malti 'L- Orizzont'. (fol 29) Semghet lir-rapprezentant tas-socjeta' rikorrenti jikkonferma lill-Qorti illi l-ammont kien ghadu dovut.

Rat id-dettam tal-Artikolu 167 tal-Kap 12 tal-Ligijet ta' Malta u rat illi s-socjeta' intimata, debitament notifikata skond il-Ligi, naqset milli tidher sabiex tikkontesta t-talbiet maghmula kontra taghha.

Tosserva illi in-vista tal-konferma tar-rapprezentant tas-socjeta' rikorrenti kif ukoll in-nuqqas tas-socjeta' intimata illi tidher sabiex tikkontesta l-kaz, l-Qorti ser tghaddi biex taqta' u tiddeciedi t-talba bid-dispensa tas-smiegh a tenur tal-Artikolu 167 et seq tal-Kap 12.

Decizjoni finali Il-Qorti, Ghalhekk, wara illi rat li s-socjeta' intimata naqset milli tidher biex tikkontesta dak mitlub,

Tiddikjara li s-socjeta' intimata hija debitrici tas-socjeta' rikorrenti fis-somma ta' wiehed u sittin elf, disa' mija u ewro u disgha u disghin centezmu [€ 61,901.99)

Tikkundanna lis-socjeta' intimata sabiex thallas lis-socjeta' rikorrenti s-somma ta' wiehed u sittin elf, disa' mija u ewro u disgha u disghin centezmu (€ 61,901.99).

Spejjez, kif mitluba, u bl-imghaxijiet sad-data tal-hlas effettiv, a kariku tas-socjeta' intimata.


FIT - TRIBUNAL GHAL TALBIET ZGHAR

Seduta ta' nhar il-Gimgha, 6 ta' Novembru, 2020

Ra l-avviz fl-ismijiet premessi pprezentat fl-ewwel (1) t' Ottubru, elfejn u

ghoxrin (2020) li permezz tieghu l-attur talbu li, ghar-ragunijiet hemmhekk premessi,

il-konvenuti jigu dikjarati debituri tal-istess atturi fis-somma mituba ta' elfejn, mitejn u

hamsa u tletin euro u tnejn u sittin centezmi (€2235.62) rapprezentanti arretrati ta' kera

u spejjez inkorsi minnhom fir-rigward tal-fond proprjeta` taghhom mikri lill-konvenuti.

Ra li minkejja li gew debitament notifikati bit-talba u l-avviz tas-smiegh il-

konvenuti baqghu ma wegbux ghall-kawza u lanqas ma dehru ghas-seduta tat-2 ta'

Sema' x-xhieda tal-attur Minuti waqt is-seduta tat-2 ta' Novembru, 2020.

Ra l-kuntratt ta' kera li gie ezebit mill-istess attur fuq talba tat-Tribunal.

Ra li l-kawza baqghet differita ghas-sentenza ghas-seduta tal-lum.

Ikkunsidra

Illi din hija kawza li permezz taghha l-atturi qeghdin jitolbu il-hlas lilhom tas-somma

mitluba ammontanti ghal elfejn, mitejn u hamsa u tletin euro u tnejn u sittin centezmi

(€2235.62) in rapprezentanza ta' arretrati ta' kera u danni inkorsi mill-istess atturi fl-

istess fond lokat u li ghalihom kellhom jaghmlu tajjeb l-istess atturi wara li l-fond gie

vakat mill-istess konvenuti.

Illi f'dan ir-rigward it-Tribunal sema' x-xhieda bil-gurament tal-attur li, filwaqt li

kkonferma li s-somma mitluba ghadha effettivament dovuta iddikjara li huma kienu

krew il-proprjeta` taghhom lill-konvenuti ghal sena li bdiet tiddekorri mill-1 ta'Mejju,

Gara pero` li l-konvenuti telqu mill-fond minghajr ma hallsu xi arretrati u wkoll

hallew hsara warajhom li kellhom jaghmlu tajjeb ghaliha l-istess atturi.

xhieda l-attur prezenta prospett fir-rigward tas-somma mitluba minnu u wkoll ricevuti

relattivi ghall-ispejjez inkorsi mill-istess atturi.

Kif xehed l-istess attur u kif jirrizulta

mill-istess prospett l-ammonti komplessivament dovuti mill-konvenuti effettivament

jezorbitaw is-somma mitluba pero` l-attur iddikjara li huwa kien qieghed jinsisti ghall-

hlas tas-somma mitluba biss.

Illi, kif inghad, il-konvenuti la wiegbu ghat-talba u lanqas ma dehru jew deher xi hadd

ghalihom fis-seduta tat-2 ta' Novembru, 2020 meta xehed l-attur u l-kawza baqghet

Kif jinghad fl-art.

13 tal-Att dwar it-Tribunal ghal Talbiet

Zghar, jekk il-konvenut jonqos milli jidher, il-gudikatur jista' jiddeciedi l-kawza anke

fin-nuqqas tieghu.

Illi mix-xhieda tal-attur, oltre mill-istess qari tal-avviz tat-talba, jirrizulta kjarament li t-

talba tal-atturi hija naxxenti minn kirja pattwita bejn l-istess atturi bhala sidien u wkoll

mill-konvenuti bhala inkwilini.

Skont il-prospett prezentat l-ammonti li qed jintalbu fil-

fatt jirrigwardjaw arretrati ta' kera dovuti fix-xhur ta' Settembru u Ottubru u kif ukoll

parti mid-depozitu pattwit.

Il-bilanc rimanenti jirrigwardja spejjez inkorsi mill-atturi

ghat-tindif tal-fond wara li dan gie vakat mill-inkwilini liema spejjez, skont huma,

kellhom jigu sopportati mill-istess inkwilini.

Huwa minnu li dawn il-proceduri huma

intizi mil-legizlatur illi jkunu kemm jista'jkun sommarji u sahansitra fl-istess jum tal-

9 tal-Att dwar Tribunal ghal Talbiet Zghar) imma certament l-

ispeditezza m'ghandhiex u ma tistax isservi sabiex tippregudika aspetti li huma ta'

natura ta'ordni pubblika u li ma jistghux jigu injorati wisq anqas sorvolati jew trattati

b'leggerezza lanqas minn dan it-Tribunal anke meta parti jew ohra ma tattendix ghas-

Fuq kollox l-istess art.

7 tal-Att dwar it-Tribunal ghal-Talbiet Zghar jipprovdi

li t-Tribunal ghandu jiddeciedi l-kawzi quddiemu skont il-ligi u principalment skont l-

Illi dan kollu qieghed jinghad in vista tal-fatt li, skont ix-xhieda moghtija mill-attur

huwa car li l-ammonti mitluba huma naxxenti minn ftehim jew kuntratt ta' kirja ta' fond

urban sottoskritt mill-partijiet.

Fost dawk il-kwistjonijiet li ghandhom jigu sollevati

mill-Qrati bhala materja ta'ordni ta' pubbliku hemm il-kwistjoni tal-kompetenza tal-

"Il-kompetenza tad-diversi tribunali tal-istat Malti hija regolata

b'ligi,u mhux kompitu ta' xi qorti li tasserixxi kompetenza li mhux

Ir-regoli ta' procedura huma ta' ordni pubblika u jehtieg

li jigu segwiti skont id-dettami espressi taghhom, u ma jistghux

jigu interpretati skont ix-xewqa tal-partijiet.

Hija n-natura u l-

iskop tal-azzjoni li tiddetermina liema Qorti hi kompetenti tisma'

l-kaz, u, darba li hi determinata l-kompetenza, dak li jkun irid

isegwi l-procedura marbuta ma' dik il-Qorti - u mhux jippretendi

li jghazel il-Qorti skont il-procedura li jrid jadotta!"

Qorti tal-

Appell (Sede Superjuri) fil-5 tÁpril, 2013).

Fil-kaz odjern, tenut kont in-natura cara tal-azzjoni odjerna u x-xhieda moghtija mill-

istess attur f'dawn il-proceduri, it-Tribunal hass li huwa opportun li jissolleva huwa

stess il-kwistjoni koncernanti l-kompetenza tieghu a tenur tal-art.

1525 tal-Kodici

li llum huma:

Illi, kif gustament nutat mill-Onor.

Qorti tal-Appell fis-sentenza fl-ismijiet any et.

v. Saliba Hil (deciza fis-16 ta' Dicembru, 2015): fl-Att X tal-2009 hemm xejn inqas

minn tliet provvedimentli li jittrattaw is-suggett tal-kompetenza tal-Bord, u cjoe' dawk

L-art.

1525 tal-Kodici Civili li jipprovdi li : Il-Bord li Jirregola l-Kera (hawn

aktar 'il quddiem f'dan it-titolu msejjaħ "il-Bord tal-Kera") maħtur bis-saħħa ta'

l-Ordinanza li tirregola t-Tiġdid tal-Kiri ta' Bini għandu kompetenza esklussiva

li jiddeċiedi kwistjonijiet konnessi ma' kuntratti ta' kiri ta' fond urban u ta'

dar għall-abitazzjoni u ta' fond kummerċjali.

Kirjiet oħra jaqgħu taħt il-

kompetenza tal-qrati ta' ġurisdizzjoni ċivili u fil-każ ta' raba taħt il-Bord dwar

il-Kontroll tal-Kiri tar-Raba maħtur bid-disposizzjonijiet ta' l-Att dwar it-Tiġdid

ta' Kiri ta' Raba'

L-art.

16(4) tal-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini li jipprovdi

li: il-Bord għandu wkoll jiddeċiedi l-materji kollha li jolqtu kirjiet ta' fondi

urbani li jinkludu fondi residenzjali kif ukoll fondi kummerċjali u dan għat-

termini ta' Titolu IX tat-Taqsima II tat-Tieni Ktieb tal-Kodiċi Ċivili, Fuq il-

Kuntratti tal-Kiri, inklużi kawżi dwar okkupazzjoni ta' fondi urbani fejn il-

kirjiet ikunu ntemmu wara t-terminazzjoni ta' kirja.

Id-disposizzjoni tranzitorja tal-Att X tal-2009 ossija l-art.

39(5) tal-istess Att li

jipprovdi li: Il-Bord tal-Kera maħtur bis-saħħa tal-Ordinanza li tirregola t-Tiġdid

tal-Kiri

ta' Bini, għandu

jkollu ġurisdizzjoni esklussiva

jiddeċiedi

kwistjonijiet konnessi ma' kirjiet ta' fondi urbani li jinkludu kemm fondi

kummerċjali kif ukoll fondi residenzjali.

Illi issa huwa minnu li f'dan il-kaz qed jigi mitlub mhux biss il-hlas ta' arretrati ta' kera

imma wkoll, kif inghad, spejjez inkorsi mill-istess atturi sabiex inaddfu l-fond oltre r-

rifuzjoni ta' somma ghax-xiri ta' vacuum cleaner u kont tad-dawl u l-ilma.

f'dan ir-rigward ukoll jinsab deciz li tali elementi ma jservux sabiex jeskludu jew

jeskludu in parti, il-kompetenza esklussiva tal-Bord li Jirregola l-Kera li jiddeciedi tali

kwistjonijiet ilkoll naxxenti minn kuntratt ta' kera.

F'dan ir-rigward fil-fatt jinsab deciz

"Xejn mhu minnhu għalhekk li l-appellati kellhom jistitwixxu żewġ

proċeduri quddiem Tribunal separati.

Bl-Att X tal-2009 ir-regola,

u mhux l-eċċezzjoni, hi li fejn si tratta ta' kirjiet ta' fondi urbani,

il-Bord Li Jirregola l-Kera għandu l-ġurisdizzjoni esklussiva.

Saħansitra kienu biss dawk il-kawżi li kienu diġa' pendenti

quddiem il-Qrati u Tribunali, li kellhom jibqgħu jinstemgħu u jiġu

deċiżi minn dawk il-Qrati u Tribunali.

F'dan ir-rigward fit-Tieni

Qari talAbbozz, il-Ministru tal-Politika Soċjali li ppreżenta din il-

liġi, qal li bid-dħul fisseħħ tal-Att:-

"Materji li għandhom x'jaqsmu mal-kirjiet ma jibqgħux taħt id-

diskrezzjoni tal-qrati imma jibdew jaqgħu taħt il-kompetenza tar-

L-eċċezzjoni tkun li dawk il-kawżi li

nfetħu qabel din il-liġi jibqgħu taħt ilkompetenza tal-qrati"

(seduta tal-10 ta' Diċembru 2008, seduta numru 66).

Farrugia v. Kunsill Lokali Birgu deciz fil-25 ta'Frar, 2019 mill-

Onor. Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri))

Huwa konsegwentement car li, fil-kaz in ezami wkoll, tenut kont tal-fatt li l-partijiet

issottoskrivew ghall-kuntratt ta' kera u dak li qed jintalab jirrigwardja kjarament l-

obbligi tal-konvenuti in kwantu inkwilini skont l-istess kuntratt ta' kera, it-Tribunal

odjern m'huwiex dak kompetenti sabiex jiddetermina din il-kwistjoni li ghandha

741 tal-Kodici t'Organizzazzjoni u Procedura

Civili, lill-Bord li Jirregola l-Kera bhala l-Bord kompetenti sabiex jisma' u jiddeciedi l-

Ghaldaqstant it-Tribunal qieghed jaqta' u jiddeciedi l-kwistjoni tan-nuqqas ta'

kompetenza ratione materiae sollevata minnu stess billi jiddikjara li m'huwiex

kompetenti sabiex jiddeciedi din il-kawza u kwindi a tenur tal-art.

741 tal-Kodici

t'Organizzazzjoni u Procedura Civili jordna lir-Registratur sabiex jassenja l-kawza

odjerna lill-Bord li Jirregola l-Kera bhala l-Bord kompetenti skont il-ligi sabiex jisma'

u jiddeciedi din il-kawza dana soggett ghall-hlas tad-drittijiet u spejjez spettanti lir-

Registru f'tali rigward jekk ikun il-kaz u jastjeni milli jiehu konjizzjoni ulterjuri tal-