QORTI ĊIVILI – PRIM'AWLA

(Sede Kostituzzjonali)

Rikors Kostituzjonali Nru.: 41/2011 MH

Illum, 7 ta' Lulju, 2021

Julia Zammit-Mangion (K.I. Nru 8277086M)

Il-Kummissarju tal-Artijiet flimkien mal-Onorevoli Prim Ministru u l-

Onorevoli Ministru responsabbli għall-Ambjent, l-Onorevoli Ministru tal-

Intern u l-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar1 u b'digriet

tas-27 ta' Settembru 2011 ġie msejjaħ fil-kawża l-Avukat Ġenerali

liema ppremettiet -

Rat ir-rikors kostituzzjonali tar-rikorrenti tat-28 ta' Ġunju 2011 permezz ta'

1 Korrezzjoni fl-okkju magħmula skont digriet tas-27 ta' Settembru 2011

Tesponi u tissottometti reverentement.

miet fl-10 ta' Gunju 2006 u dan permezz ta' zewg testmenti, wiehed testment

Aquilina Camoin, fis-27 ta' Novembru, 2003, li, sussegwentament gie modifikat b'testment

iehor maghmul wahdu, imdahhal fl-attitan-Nutar Herbert Aquilina Camoin fis-16 ta'

Jannar, 2006 u fejn inter alia halla b'titolu ta' legat lin-neputija tieghu Giulia

Gharghur Street, Gwardamanga, Tal-Pieta' u l-Ghalqa tal-

Madliena, fil-limiti tal-Gharghur.

Illi, permezz ta' dikjarazzjoni causa mortis datat 3 ta' Jannar 2007 u imdahhalfl-

atti tan-nutar Herbert Aquilina Camoin, kopja ta' liema att huwa hawn anness u immarkata

bhala Dok A, l-eredi Anthony u John Burlo’, imittew lil ohthom Giulia Zammit-Mangion fil-

pussess shih u assolut tal-legati imhollija lilha , fuq imsemmija, senjatament, izda

mhux esklussivament , l-ghalqa imsejha tal-Madliena li tinsab fi Triq il-Fortizza

, fil-limiti tal-Gharghur, u li ghandha l-kejl superficjali taghha ta' cirka elfern,

erbgha mija u tmienja u hamsin punt tnejn u sebghin metri kwadri (2458.72) u li

hija accessibbli minn fuq propjeta ta' terzi, imqabbla ghaxar liri (Lm10), tmiss

dina l-art minn Nofsinhar ma sqaq pubbliku bla isem, mill-Grigalk u mill-

Majjistral ma propjeta tal-Gvern.

Illi skond il-pjan regolatorju tal-1989, validu sa Awwissu 2006, porzjon minn din

l-ghalqa imsejha tal-Madliena, tal-kejl superficjali ta' sitt mija wiehed u tletin

metru kwadru (631) kienet inkluza fiz-zona ta' zvilupp.

wiehed u hamsin metru kwadru (351) kienu adibiti ghal bini ta' vilel, filwaqt li

mitejn u tmenin metru kwadru (280) kienu adibiti ghal formazzjoni ta' toroq.

Illi, permezz ta' rizoluzzjoni Parlamentari f'Awwissu tas-sena 2006, il-Gvern ta'

Malta iddellimita artijiet li ghal diversi ragunijiet ma baqghux fil-limiti tal-

izvilupp minhabba ragunijiet ambjenatli bhalma huma dawk ta' sensittivita

biologika importanti, u ohrajn, kemm il-darba li baqghu fiz-zona ta' zvilupp,

Illi skond rapport redatt mill-Perit Arkitett Anthony Manicaro Vella A&CE, iddatat

it-30 ta' Mejju 2011 kopja ta' liema qieghed jigi hawn anness u mmarkat bhala

Dok B, dan it-tibdil fl-istat legali tal-art ikkomporta tibdil fil-valur taghha minn

dak inizjali jew precedenti ghal Awwissu 2006 ta' erba' mija u sbatax il-elf ewro

(€417000) ghal mija sitta u ghoxrin elf ewro (€126,000).

Illi permezz ta' ittra legali iddatata l-4 ta' April, 2011, l-esponenti Giulia Zammit-Mangion,

bghatet ittra ta' oggezzjoni lill-Awtorita Maltija ghall-Ambjent u l-Ippjanar,

kopja ta' liema ittra qed tigi hawn annessa u mmarkata bhala Dok C1 sa Dok

C5, fejn inter alia talbet ghal kumpenss xieraq dovut lilha kagun it-tibdil fid-

destinazzjoni tal-art propjeta taghha.

Illi l-esponenti Giulia Zammit-Mangion tissottometti li bhala propjetarja tal-art hija

ghandha dritt ta' utendi, fruendi u abituendi u li permezz tar-rizoluzzjoni

parlamentari ta' Awwissu 2006 dawn id-drittijiet gew mittiefsha b'mod irregolari

u anti kostituzzjonali, stante li l-gvern permezz ta' Ligi unilateralmet ghamel

espropjazzjoni de facto ghal Protezzjoni minn Privazzjoni ta' proprjeta minghajr

kumpens ai termini tal-Art 37 tal-istess senjatament izda mhux esklussivament,

ghar-raguni li ebda nteress fi jew dritt fuq proprjeta ta' kull xorta li tkun ma

ghandu jigi miksub b'mod obbligatorju hlief meta hemm disposizzjoni ta' ligi

applikabbli ghal dak it-tehid ta' pussess jew akkwist", u rizoluzzjoni

parlamentari ta' Awwissu 2006 ma tikkontemplax specifikament tehid ta' pussess

jew akkwist ta' proprjeta fl-interess pubbliku.

, sussidjarjament u minghajr pregudizzju, permezz

tar-rizoluzzjoni

parlamentari ta' Awwissu, 2006 il-Gvern ta' Malta nehha lir-rikorrent Briffa d-

dritt li tizviluppa din l-art taghha skond il-ligi, minghajr ma inghatala hlas ta'

kumpens xieraq u dan bi ksur tal-Art 37(1)(a) tal-Kostituzzjoni ta' Malta.

Illi, sussegwentament u minghajr pregudizzju, il-ligi li ghaddiet permezz ta'

rizoluzzjoni parlamentari ta' Awwissu 2006 ma tassigurax li ".. lil kull persuna

li tippretendi dak il-kumpens dritt ta' access lil qorti jew tribunal indipendemti u

imparzjali mwaqqaf b'ligi sabiex jigi deciz l-interess taghha fi jew dritt fuq

propjeta u l-ammont ta' kull kumpens li ghalih tista tkun intitolata, u sabiex tikseb

hlas ta' dak il-kumpens", dan bi ksur tal-Art 37(1)(b) tal-Kostituzzjoni ta' Malta,

Art 6 tal-Konvenzjoni Ewropea ghal Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-

Libertajiet Fundamentali, hekk kif inkorporati fl-ewwel skeda tal-Kap 319 tal-

Ghaldaqstant , l-esponenti Giulia Zammit-Mangion , in virtu tal-provi kollha hawn prodotti

u dawk producibbli fl-istadju opportun tal-kawza, titlob lil dina l-Onorabbli

Ligijiet ta' Malta.

Tiddikjara li r-rizoluzzjoni parlamentari li bis-sahha taghha sar il-pjan

lokali tat-3 ta' Awwissu , 2006 biddlet id-destinazzjoni tal-porzjon tal-

propjeta tal-esponenti Giulia Zammit-Mangion, tal-kejl superficjali ta' sitt mija

wiehed u tletin metru kwadru (631) hekk kif indikata fil-mappa CV5 u

immarkata bil-kulur ahmar (Dok C5), minn art fabbrikabbli ghal art li hija

jew ta' importanza , jew sensssittiva, biologika jew ghal art li hija Spazju

Sussidjarjament u minghajr pregudizzju ghall-ewwel talba, , tiddikjara r-

rizoluzzjoni parlamentari li bis-sahha taghha sar il-pjan lokali tat-3 ta'

Awwissu 2006, nulla u bla effett, in kwantu tilliedi d-drittijiet fundamentali

tal-esponenti Giulia Zammit-Mangion hekk kif protett permezz tal-Art 37(1)(a) u

37(1)(b) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Art 6(1) tal-Ewwel Skeda tal-

Konvenzjoni ghal Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet

Fundamentali u l-Art 1 tal-Ewwel Protocol tal-istess Konvenzjoni,

inkorporati fl-ewwel skeda tal-att dwar il-konvenzjoni Ewropea Kap 319

tal-Ligijiet ta' Malta jew alternattivament

Sussidjarjament u minghajr pregudizzju ghall-ewwel talba, , tiddikjara r- rizoluzzjoni parlamentari li bis-sahha taghha sar il-pjan lokali tat-3 ta' Awwissu 2006, nulla u bla effett, in kwantu tilliedi d-drittijiet fundamentali tal-esponenti Giulia Zammit-Mangion hekk kif protett permezz tal-Art 37(1)(a) u 37(1)(b) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Art 6(1) tal-Ewwel Skeda tal-Konvenzjoni ghal Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-

Libertajiet Fundamentali u l-Art 1 tal-Ewwel Protocol tal-istess Konvenzjoni, inkorporati fl-ewwel skeda tal-att dwar il-konvenzjoni Ewropea Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta, tillikwida l-kumpens xieraq dovut lir-rikorrenti, okkorendo bin-nomina ta' periti nominandi, bi stima li tirrifletti il-pozizzjoni tas-suq edili fl-2006; u

Sussidjarjament u minghajr pregudizzju ghall-ewwel u t-tielet talba, u

flimkien maghhom, tordna lill-konvenuti ihallsu il-kumpens hekk kif

komputat u likwidat ai terminitat-tielet talba, lill-esponenti Giulia Zammit-Mangion,

bl-ispejjez kollha u l-imghax legali mit-3 ta' Awwissu, 2006 il-quddiem; u

Sussidjarjament u minghajr pregudizzjughar-raba talba, tordna kull

provvediment iehor skond il-Ligi

Rat il-lista tax-xhieda u d-dokumenti annessi mar-rikors.

Rat ir-risposta tal-Kummissarju tal-Artijiet, tal-Onorevoli Prim Ministru,

tal-Onorevoli Ministru responsabbli għall-Ambjent u

Ministru tal-Intern tad-19 t'Awissu 20112 u tal-kjamat fil-kawża Avukat

Ġenerali3 permezz ta' liema tressqu s-segwenti eċċezzjonijiet-

Jesponu bir-rispett

Illi r-rikors promotur, ir-rikorrenti qeghda tallega illi bit-tibdiliet fil-North

Harbours Local Plan li sehh fis-sena 2006 fejn parti mill-propjeta taghha giet

klassifikata bhala public open space allegatament jivvjola id-disposizzjonijiet ta'

l-Artikolu 1 tal-Protocol 1 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u

ta' l-Artikolu 37(1)(a) u (b) tal-Kostituzzjoni ta' Malta kif ukoll l-Artikolu 6(1)

tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Illi l-esponenti jikkontestaw l-allegazzjoinijietu l-pretensjonijiet tar-rikorrenti

bhala infondati fil-fatt u fid-dritt ghar-ragunijiet segwenti

2 Fol 32 et seq 3 Skont digriet tas-27 ta' Settembru 2011 a fol 39

Illi preliminarjament u ghal kull buon fini ma tezisti ebda kariga "Onorevoli

Ministru responsabbli ghall-Ambjent"

Illi preliminarjament ukoll, l-esponenti mhumiex il-legittimu kontradittur ai

termini ta' l-Artikolu 181B tal-Kodici ta' Organizzazjoni u Procedura Civili (Kap

12 tal-Ligijiet ta' Malta)

Illi subordinatament u minghajr pregudizzju ghall-premess, had mill-esponenti

relazzjoni guridika mar-rikorrenti kwantu huma

m'ghandhomx il-mansjoni li jirregolaw il-hrug o meno tal-permessi ghall-bini u

r-Rizoluzzjoni msemmija fir-rikors promotur li minnha tilmenta r-rikorrenti hija

Ebda ksur ta' l-Artikolu 1 tal-Protokoll 1 tal-Konvenzjoni Ewropea u ta' l-

Artikolu 37 tal Kostituzzjoni ta' Malta.

Illi minn imkien ma jirrizulta illi kull fejn l-awtorita pubblika timpani

restrizzjonijiet fuq il-bini tkun qieghdha necessarjament twettaq indhil fit-

tgawdija tal-propjeta b'mod illi jrid jinghata kumpens.

Illi kull area ta' Malta hija suggetta ghal xi forma jew ohra ta' restrizzjonijiet

maghmula fl-interess ta' l-ambjent, l-ippjanar u ta' l-izvilupp jikkostitwixxu

interferenzi fit-tgawdija tal-propjeta u wisq inqas ifisser li jikkostitwixxu xi forma

ta' esproprjazzjoni de facto jew li jpoggu fuq is-sidien ta' tali propjeta xi piz

sproporzjonat.

l-esponenti jissottomettu illi wiehed jista jitkellem biss dwar deprivazzjoni ta'

tgawdija tal-propjeta f'kaz illi wiehed jigi zvestit minn kull dritt.

F'dan ir-rigward

l-appellat jirreferi ghall-insenjament ta' l-awturi Galea Bason u SAMMUT GHIGO'Santoro fejn osservaw

Fil-kaz odjern r-rikorrenti kienet baqghet is-sid

tal-proprjeta mertu tal-kawza u ghalhekk ma jistax jinghad illi d-dritt tal-

proprjeta ser jispicca u ghalhekk t-tezi tar-rikorrenti illi hemm deprivazzjoni tal-

Dan peress li had ma ghandu dritt illi jibni fuq l-art tieghu u tali dritt jirrizulta

biss meta l-awtorita kompetenti taghti permess biex l-art tinbena.

jissottomettu illi qatt ma kien hemm permess mill-awtorita kompetenti u ghalhekk

qatt ma kien hemm dritt.

l-esponenti jissottomettu illi l-Local Plan in kwistjoni hu biss kontroll ta' uzu ta'

propjeta, liema kontroll huwa gustifikat skond ghan legittimu li hu l-protezzjoni

tal-ambjent, u dan certament ma gab l-ebda piz eccessiv jew sproporzjonat fuq

ir-riukorrent proprjetarja ta' l-art mertu tal-kawza odjerna.

l-esponenti jissottomettu wkoll illi r-rikorrenti qatt ma kellha xi aspettattiva

legittima li jinhargilha xi permess tal-bini fuq din l-art ghaliex l-art meta

ghaddiet ghand ir-rikorrenti u cioe wara li saret l-immissjoni fil-pussess permezz

ta' l-att pubbliku datat 3 ta' Jannar 2007 kien diga inbidel il-pjan lokali u seta'

jsir biss zvilupp limitat fuq din il-propjeta

illi l-pjan lokali li qed tilmenta minnu ir-rikorrenti ma jirreferix specifikament

ghall-proprjeta tar-rikorrenti, izda joffri vizjoni generali ta' ippjanar f'lokalita

Ghalhekk m'hemm ebda ksur ta' dawn l-Artikoli

Ebda ksur ta' l-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropeja tad-Drittijiet tal-

l-esponenti jissottomettu illi l-ilment tar-rikorrenti f'dan ir-rigward huwa

allaccat ma' dak kontenut fl-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta li jipprovdi

illi kull persuna li tippretendi kumpens ghat-tehid ta' proprjeta ghandha tinghata

dritt ta' access ghall-Qorti.

l-esponenti jissottomettu illi l-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni jista jigi invokat biss

fir-rigward tal-harsien dwar smiegh xieraq fejn tidhol decizjoni dwar l-ezistenza

jew l-estensjoni ta' drittijiet jew obbligi civili.

Fil-kaz odjern , ir-rikorrenti ma

applikat ghall-ebda permess ghal zvilupp tal-proprjeta , li dwarha kien hemm xi

decizjoni, izda semplicement qeghda tippretendi li tinghata kumpens minghajr

ma qatt biss kellha permess ta' zvilupp.

Illi r-rikorrenti ma ghandha l-ebda dritt x'tivvanta li jinkwadra ruhu

that l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni.

Ghalhekk m'hemm ebda ksur ta' dan l-artikolu.

Ghaldaqstant l-esponenti jopponu t-talbiet tar-rikorrenti u umilment jitolbu lil

din l-Onorabbli Qorti joghgobha tichad ir-rikors tar-rikorrenti, bl-ispejjez

kontra l-istess rikorrenti.

Rat ir-risposta tal-Awtorita' ta' Malta għall-Ambjent u l-Ippjanar tat-22

t'Awissu 20114 permezz ta' liema tressqu s-segwenti eċċezzjonijiet-

Tesponi bir-rispett.

Illi fl-ewwel lok, ir-rikors odjern ma jaghmilx stat fil-konfront tal-Awtorita

esponenti in kwantu din m'hix korrettament citata;

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost u b'mod preliminari, l-azzjoni

odjerna hija intempestiva in kwantu r-rikorrenti m'ezawrietx ir-rimedji

ordinarji kollha lilha disponibbli u ghalhekk dan ir-rikors ghandu jigi

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost u wkoll b'mod preliminari, l-

Awtorita esponenti m'hix il-legittimu kontradittur in kwantu l-pjan lokali

mertu tar-rikors odjern m'huwiex approvat u mahrug mill-Awtorita

Illi sussidjarjament u minghajr pregudizzju ghas-suespost, m'huwiex

minnu li l-pjan lokali mertu tar-rikors jilledi d-drittijiet tar-rikorrenti;

Illi mkien ma jidher illi r-rikorrenti ghandha xi permess ghall-izvilupp ta'

l-art mahrug mill-Awtorita kompetenti u ghaldaqstant m'ghandha l-ebda

Illi ghalhekk it-talbiet kollha rikorrenti huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u

ghandhom jigu michuda bl-ispejjez kontra l-istess rikorrenti.

Rat il-provi mressqa mill-partijiet.

Rat is-sentenza preliminari tagħha tal-21 ta' Ġunju 20135 permezz ta' liema

ċaħdet l-eċċezzjoni preliminari li r-rikorrenti naqset milli teżawrixxi r-rimedji

Rat in-Noti ta' Sottomissjonijiet u semgħet it-trattazzjoni finali tad-difensur tar-

Rat li l-kawża tħalliet għall-lum għas-sentenza.

5 Fol 89 et seq 6 Kienet l-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar li ssollevat il-kwistjoni tad-disponibilita' ta' rimedji ordinarji fit-tieni eċċezzjoni tagħha.

Sussgewentement waqt is-seduta tal-25 ta' Novembru 2011 l-intimati l-oħra assoċjaw ruħhom ma' din l-eċċezzjoni.

Rat l-atti tal-kawża.

Ikkunsidrat:

tal-Ewwel Protokoll

tiegħu kif protetti bl-artikolu 1

Fil-kawża odjerna r-rikorrenti bħala sid tal-għalqa msejħa "Tal-Madliena" ġewwa Triq il-Fortizza, limiti tal-Għargħur tallega li nkisrulha d-drittijiet fundamentali tal- Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali ("il-Konvenzjoni"), l-artikolu 37 (1) (a) u (b) tal-Kostituzzjoni tal-Malta ("il- Kostituzzjoni") u l-artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni.

Dan kollu minħabba li allegatament il-Pjan Lokali li daħal fis-seħħ fit-3 t'Awissu 2006 - speċifikatament in-North Harbours Local Plan - biddel id-destinazzjoni ta' porzjon mill- proprjeta' tagħha minn art fabbrikabbli għal art indikata bħala Spazju Miftuħ għall-Pubbliku (Public Open Space).

Konsegwentement hija qegħda titlob li dan it-tibdil skont il-Pjan Lokali għandu jiġi dikjarat null u bla effett ghax leżiv ta' dawn id-drittijiet fundamentali taghha.

Bħala rimedju hija qegħda titlob il- likwidazzjoni u l-ħlas ta' kumpens adegwat.

Minn naha tagħhom l-intimati, apparti xi eċċezzjonijiet ta' natura preliminari, irrespinġew il-pretensjonijiet tar-rikorrenti bħala nfondati fil-fatt u fid-dritt.

A. PROVI Mill-atti jirriżulta li – 1.

Wara l-mewt ta' zijuha fl-10 ta' Ġunju 2006, tħalliet b'legat lir-rikorrenti għalqa msejħa "Tal-Madliena" li tinsab fi Triq il-Fortizza fil-limiti tal-Għargħur ta' kejl superfiċjali ta' circa 2458.72 metri kwadri7; 2.

Permezz ta' dikjarazzjoni causa mortis datata 3 ta' Jannar 20078 l-eredi tad- decujus imittew lir-rikorrenti oħthom, u hi aċċettat, fil-pussess sħiħ u assolut tal- legati mħollija lilha fosthom l-għalqa msemmija;

Skont il-Pjan Regolatur (Provvedimenti Temporanji) (TPS) tal-1988 u li dam validu sa Awissu 2006, porzjon minn din l-għalqa tal-kejl ta' 312m2 kienet inkluża f'żona ta' żvilupp; 4.

Madankollu bis-saħħa tal-Pjan Lokali li daħal fis-seħħ fit-3 t'Awissu 2006 id- destinazzjoni ta' din il-porzjon tal-għalqa nbidlet għal art meqjusa bħala Spazju Miftuħ Pubbliku (Public Open Space); 5.

F'dikjarazzjoni ġuramentata9 r-rikorrenti qalet li minn Awissu 2006 'l quddiem din il-porzjon art ma setgħetx tinbena aktar u ma setgħetx iġġib il-prezz li kieku kienet iġġib tagħha meta rċevitha b'legat.

Hija kompliet tgħid li l-pjan regolatorju tal-2006 mhux biss neħħielha t-tgawdija ta' dik il-porzjon art imma neħħielha wkoll parti mit-titolu tagħha fuqha peress li ma tistax tagħmel li trid biha10.

Hija tinsisti li għandha tiġi kumpensata għal dan it-telf li hija sofriet minħabba d- deċiżjoni tal-Gvern.

Xehdet ukoll li ħadet dawn il-passi bil-Qorti sabiex tkun tista' tbiegħ l-għalqa.

Mill-bqija tħalli kollox f'idejn żewġha u bintha11; 6.

F'rapport redatt mill-perit Anthony Manicaro Bjordal nkarigat mir-rikorrenti12 ingħad hekk – "Din l-art, ta' forma dejqa u tawwalija u b'kejl komplessiv ta' cirka 2459 metru kwadru hi ffurmata minn żewġ qatat kontigwi li kellhom l-aċċess oriġinali minn trejqa żgħira li tagħti għal fuq Triq il-Madliena fil-ponta l-aktar lejn Nofs in Nhar tagħha u kważi terġa' tasal sat-Triq fuq il-ġenb l-aktar lejn it-Tramuntana tagħha.

Illum dan l-aċċess hu minn Triq il-Fortizza li, skont l-aħħar Pjan Lokali, spiċċat cul-de-sac u tieqaf hemm, minflok tibqa' sejra kif ipproġettata oriġinarjament fil-Pjan Regolatur Provvedimenti Temporanji (TPS) tal-1988.

Il- ħamrija hija ta' kwalita' medja , pero' ma hijiex fonda. .....parti minn din l-art, b'kejl superfiċjali ta' 631 m2 kienet inkluża fiż-żona tal- iżvilupp bi Triq il-Fortizza indikata li ser tkompli tgħaddi mal-kumplament tagħha u li minnhom 351 m2 kienu adebiti għal bini ta' vilel waqt li l-kumplament ta' 280 m2 circa kienu ddedikati għal formazzjoni tat-toroq.

Il-kumplament ta' 1829 m2 kienu barra ż-żona.

F'tali sitwazzjoni, jiena nistma l-valur ta' din il- porzjoni ta' l-art, ċioe' 631 m2 tiswa waħedha erba' mija u sbatax 'il elf euro (€417,000).

9 Fol 6 10 Fol 28 11 Fol 111 et seq (il-Qorti ħadet in konsiderazzjoni l-fatt li waqt ix-xhieda tagħha in kontro-eżami hija qalet ripetutament li ma tafx il-fatti li ssemmew fl-affidavit minnha preżentat – verbal a fol 110) 12 Fol 13 et seq

Bl-approvazzjoni tal-Pjanijiet Lokali f'Awissu 2006....din il-porzjoni ta' l-art, avolja baqgħet inkluża fil-limitu ta' l-iżvilupp, ġiet indikata titħalla għal "Public Open Space"...u l-kontinwazzjoni ta' Triq il-Fortizza twaqqfet eżatt ma' din l- art.

Għaldaqstant il-valur tagħha tbiddel għal kollox u waqa' għal mija u sitta u għoxrin elf euro (€126,000) minkejja li peress li tmiss ma' "green area", ċioe' ma' żona diġa' dedikata għal ambjent naturali, jibqa' ftit possibilita' li tinbidel u b'hekk jista' jittieħed il-potenzjal ta' tali tibdil." 7.

Quddiem il-Qorti l-perit Fenech Vella xehed13 li fil-fehma tiegħu l-art in kwistjoni minkejja d-daqs u l-forma tagħha tista' tkun ta' mportanza fi żvilupp ta' proprjeta' li tmiss magħha u ċioe' tista' sservi bħala faċċata għal artijiet li jikkonfinaw magħha.

Għalhekk hu jgħid li l-valur tagħha fis-suq ma jkunx wieħed insinifikanti.

Pero' waħedha l-art mhix żviluppabbli.

Oriġinarjament din l-art kienet parti minn villa zoning.

Qal li ma kienx ġie avviċinat mir-rikorrenti fi stadju ta' konsultazzjoni pubblika biex jagħmel rappreżentazzjonijiet għan-nom tagħha dwar din l-art.

L-istimi li huwa ta tal-art huma dawk kurrenti.

Għalkemm hemm il-possibilta' li wieħed jitlob li jsir re-zoning biex l-art terġa tiddaħħal fiż- żona ta' żvilupp, dan huwa proċess twil u kkumplikat u jinkludi li jkun irid jinġieb il-kunsens tal-ġirien sabiex jinbidel iz-zoning.

Ir-rikorrenti ma kellmitux dwar re- zoning tal-porzjon art in kwistjoni.

Il-pjanijiet lokali li ħarġu fl-2006 kienu deskritti bħala temporanji u fil-fehma tiegħu dan l-impediment għall-iżvilupp huwa wieħed ta' natura temporanja.

Jirriżulta li fit-23 t'April 2014 u ċioe' aktar minn sitt xhur wara l-għeluq tal- perjodu li fih il-pubbliku seta' jressaq sottomissjonijiet mal-Awtorita' ntimata, ir- rikorrenti permezz tal-perit tagħha Anthony Manicaro Bjordal talbet sabiex l-art tar- rikorrenti terġa tiddaħħal fiż-żona ta' żvilupp bħala parti minn sit tal-bini14; 9.

Minn riċerka li saret mill-perit Peter Pollina, rappreżentant tal-Awtorita' ta’ Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar15 intwera li mill-għalqa sħiħa tar-rikorrenti, kien hemm parti li setgħet tiżviluppa, parti oħra li kienet Outside Development Zone u parti oħra li kienet tgħaddi triq minnha.

Il-parti li minnha kellha ssir triq hi fil-limiti "within development zone".

Bil-pjan lokali l-parti li qabel setgħet tiġi żviluppata u li kienet tinkludi parti minn fejn ser tgħaddi t-triq issa qegħda spazju miftuħ pubbliku;

Il-perit Frans Zampa, in rappreżentanza tal-Awtorita’ ntimata kkonferma16 li

qabel il-Pjan Lokali tal-2006, fil-lokalita’ seta’ jsir bini ta’ vilel.

li mid-daqs u l-forma tal-art kien hemm diffikulta’ biex din tissodisfa l-kriterji

kollha għall-bini ta' villa skont il-linji gwida għal DC 2005.

Inoltre, fejn hemm żona għal vilel, jistgħu jinbnew biss vilel u mhux strutturi oħra.

Bid-dħul fis-seħħ tal-Pjan Lokali tal-2006 dik il-parti tal-lokalita' fejn Briffa għandha l-għalqa ma baqgħetx żviluppabli għal vilel.

Qal ukoll li fil-perjodu li huwa xehed quddiem il-Qorti kien għaddej proċess ta' reviżjoni ral-Pjan Lokali tal-2006, liema proċess kien infetaħ għas-sottomissjonijiet tal-pubbliku fil-perjodu bejn l-1 ta' Lulju 2013 sat-30 ta' Settembru 2013.

Jekk issiru sottomissjonijiet wara dan il-perjodu, l- Awtorita' tista' tikkunsidraha imma m'għandhiex obbligu tagħti tweġiba.

Ma dehrlux li r-rikorrenti għamlet xi rappreżentazzjonijiet fir-rigward ta' l-art mertu tal-kawża odjerna.

Xehed ukoll li jekk ir-rikorrenti tressaq sotomissjonijiet biex l-art tagħha terġa' titqiegħed fiż-żona tal-vilel, din tiġi kkunsidrata mill- Awtorita'.

Pero' finalment huwa l-Ministru li jiddeċiedi.

Huwa kkonferma wkoll li ftit aktar 'l isfel mill-art tar-rikorrenti hemm wied.

Huwa ċċara wkoll li l-għalqa in kwistjoni xorta tinsab f'development zone.

Inbidlulha biss iz-zoning conditions fis-sens li qabel kienet villa zone u llum hija meqjusa bħala public open space.

F'public open space xorta jsir żvilupp.

Waqt is-seduta ts-27 ta' Settembru 2011 ir-rikorrenti tramite d-difensur tagħha ddikjarat fost affarijiet oħra li – a. Kienet biss parti mill-art li taqa' f'żona fabbrikabbli anke meta wirtet b. Wara li wirtet dik l-art, dik il-parti fabbrikabbli ma baqgħetx tikkwalifika bħala art fabbrikabbli ċ.

La r-rikorrenti u lanqas l-awtur tagħha qatt ma ppreżentaw applikazzjoni biex jiżviluppaw dik il-parti tal-art li kienet fabbrikabbli u ċioe' dik mertu tal-kawża

F'valutazzjoni ġuramentata tal-perit Joseph Bedingfield, nkarigat mill-

Kummissarju tal-Artiijiet ingħad li minn riċerka li huwa għamel irriżulta li ebda

permessi tal-iżvilupp qatt ma nħarġu fuq l-għalqa sħiħa tar-rikorrenti.

Inoltre skont il-Pjan Regolatur (Provvedimenti Temporanji) 1988 l-art in

kwistjoni kienet tokkupa art parzjalment indikata għall-proġettazjoni ta' triq u

parzjalment indikata f'żona ta' vilel semi-detached inkluż front garden ta' 6

Skont dak l-istess pjan regolatur l-art proġettata għal triq kienet ta' kejl ta'

280 metri kwadri filwaqt li l-art sitwata fiż-żona residenzjali kienet ta' kejl ta'

Huwa ddikjara madankollu li l-art ta' porzjon 280 m2 kellha

biss impatt limitat għall-valur tal-artijiet adjaċenti.

Filwaqt li fir-rigward tal-

porzjon art tal-kejl 351 m2, minħabba l-kejl u d-daqs tagħha din ma kinitx

żviluppabli waħedha għax ma kinitx tilħaq id-daqs minimu rikjest biex tottjeni

permess ta' żvilupp għal dik iż-żona ta' vilel u inoltre ma kinitx tippreżenta valur

għal propjeta' adjaċenti;

Fir-rigward tal-art meħuda fil-kuntest tal-Pjan Lokali tal-2006, dan il-perit qal li

ġjaladarba l-porzjon art ta' 631 m2 ġiet indikata għall-użu pubbliku, fl-opinjoni

tiegħu din tiġi klassifikata bħala art agrikola u l-valur tagħha jkun tali.

mhux biss din l-art imma anke areas adjaċenti ġew ukoll indikati bħala public

open space, il-ġeometrija tal-art innifisha anke fil-kuntest ta' artijiet adjaċenti ma

ġġorx sinifikat partikolari.

Dan il-perit wasal għall-konklużjoni li l-valur tal-art mertu tal-kawża fid-dawl

tal-Pjan Lokali 2006 huwa ta' €126,000 filwaqt li l-valur tagħha qabel ma daħal

fis-seħħ dan il-Pjan Lokali u kwindi skont il-Pjan Regolatur (Provvedimenti

Temporanji) tal-1988 kien ta' €209,300;

Xehed Carl Burlo’ in rappreżentanza tal-Kummissarju tal-Artijiet18 u fost

affarijiet oħra rrefera għal dak li qal il-perit tar-rikorrenti Anthony Manicaro Vella

li l-art tagħha għandha potenzjal ta' żvilupp kemm il-darba huma jakkwistaw l-

art adjaċenti għalihom.

Huwa xehed li l-art adjaċenti tappartjeni lill-Gvern19 u fil-

fatt tinsab għand terzi bi qbiela u li l-istess Gvern ma jbiegħx il-qbiela;

18 Illum Awtorita' tal-Artijiet 19 Pjanta a fol 149

Waqt is-seduta tal-15 ta' Lulju 201420 ġie verbalizzat hekk -

"Id-difensuri tal-awtorita' ddikjaraw li wara talba bil-miktub li saret mir-

rikorrenti, l-awtorita' qegħda tikkunsidra bla preġudizzju għall-eċċezzjonijiet li

għadhom ma ġewx deċiżi li l-proprjeta' tar-rikorrenti tiġi nkluża f'żona desinjata

għall-iżvilupp li bħalissa qegħda tagħmel il-Mepa.

Dan qiegħed jiġi kkunsidrat

fl-esercizzju li qiegħed isir bħalissa dwar reviżjoni ta' pjanijiet ta' żvilupp."

Sussegwentement, waqt is-seduta tal-24 ta' Ġunju 201521 id-difensur tal-

Awtorita' ntimata –

"...spjega li għal dak li qegħda titlob ir-rikorrenti, hemm bżonn emenda fil-pjan

ta' struttura li kien ġie approvat mill-Parlament fl-1994.

Huma biss minor

amendments fil-pjan lokali li m'għandhomx bżonn l-approvazzjoni tal-kamra tar-

rappreżentanti.

Sallum l-istadju tar-reviżjoni tal-pjan ta' struttura għadu miftuħ,

fil-fatt ir-rikorrenti għamlet ukoll is-sottomissjonijiet tagħha dwar dan il-każ.

Mhux f'posizzjoni jgħid meta dan il-proċess quddiem il-Mepa ser jitlesta peress

li l-pjan tal-istruttura jkopri Malta u Għawdex kollha."

B. EĊĊEZZJONIJIET PRELIMINARI

L-intimati ssollevaw numru ta' eċċezzjonijiet preliminari li għandhom jiġu

ndirizzati qabel kull kwistjoni oħra:

Ir-rikors promotur ma jagħmilx stat

Fl-ewwel eċċezzjoni tagħha l-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar

argumentat li r-rikors kostituzzjonali ma jagħmilx stat fil-konfront tagħha in

kwantu hija ma ġietx korrettement ċitata.

Jirriżulta pero' li waqt is-seduta tas-27 ta' Settembru 201122 il-Qorti laqgħet it-

talba tar-rikorrenti u awtorizzat id-debita korrezzjoni fl-isem ċitat tal-Awtorita' u

għalhekk din l-eċċezzjoni hija ormai sorvolata.

Leġittimu kontradittur u relazzjoni ġuridika

L-intimati kollha jsostnu li mhumhiex leġittimi kontraditturi għat-talbiet tar-

Fit-tielet eċċezzjoni tagħha l-Awtorita' ntimata targumenta li l-Pjan Lokali mertu

tar-rikors odjern mhuwhiex approvat u maħruġ minnha.

Minn naħa tagħhom l-intimati l-oħra, fl-ewwel żewġ eċċezjonijiet tagħhom,

apparti li ssollevaw li ma teżisti ebda kariga "Onorevoli Ministru responsabbli

għall-Ambjent", argumentaw li ħadd minnhom mhu leġittimu kontradittur ai

termini tal-artikolu 181B tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta.

Huma jissottomettu23 li l-entita' kompetenti u responsabbli mit-tfassil u l-proċess

kollu tal-pjanijiet lokali, inkluż dak mertu tal-kawża odjerna, hija l-Awtorita' ta'

Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar u li għalhekk għandha tkun hi li twieġeb għall-

Dawn l-intimati jkomplu jargumentaw li skont kif irriżulta mill-estratt tal-

Gazzetta tal-Gvern esibit in atti, l-Awtorita' msemmija bdiet taqa' taħt id-

dekasteru tal- Onorevoli Prim Ministru minn Marzu 200824 u għalhekk huwa

m'għandux jirrispondi għall-azzjonijiet tal-Awtorita' li seħħew fl-2006.

Inoltre fil-fehma ta' dawn l-intimati minn imkien ma jirriżulta l-involviment tal-

Ministru tal-Intern u l-Ministru responsabbli għall-Ambjent u għalhekk anke

dawn għandhom jiġu liberati mill-osservanza tal-ġudizzju.

Għal dak li jirrigwarda l-Avukat ta' l-Istat, l-intimati saħqu wkoll li hu

m'għandux il-mansjoni li joħroġ policies, iħejji pjanijiet lokali eċċ. Lanqas ma

sar xi lment mir-rikorrenti dwar l-aġir tiegħu.

Il-Kummissarju tal-Artijiet, illum Awtorita' tal-Artjiet, ukoll jargumenta li fl-

eżerċizzju tal-funzjonijiet tiegħu m'għandu ebda nvolviment fi kwalunke stadju

li jinvolvi l-Pjani Lokali.

Dwar dawn l-eċċezzjonijiet il-Qorti tibda billi tinnota li r-rikorrenti ma ressqet

ebda sottomissjoni jew argument sabiex tirribatti l-pożizzjonijiet rispettivi

meħuda mill-intimati.

L-intimati għajr l-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar jistrieħu fuq l-

artikolu 181B tal-Kap 12 li jipprovdi hekk -

"(1) Il-Gvern għandu jkun rappreżentat fl-atti u fl-azzjonijiet ġudizzjarji mill-

kap tad-dipartiment tal-gvern li jkun inkarigat fil-materja in kwistjoni:

Iżda, mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet ta' dan l-artikolu:

(a) kawżi għall-ġbir ta' ammonti dovuti lill-Gvern jistgħu f'kull każ isiru mill-

(b) kawżi li jinvolvu kwistjonijiet dwar impieg jew obbligu ta' servizz mal-Gvern

jistgħu f'kull każ isirumis-Segretarju Permanenti Ewlieni;

(ċ) kawżi dwar kuntratti ta' provvista jew ta' appalt mal-Gvern jistgħu f'kull każ

isiru mid-Direttur tal-Kuntratti.

(2) L-Avukat tal-Istat jirrappreżenta lill-Gvern f'dawk l-atti u l-azzjonijiet

ġudizzjarji li minħabba n-natura tat-talba ma jkunux jistgħu jiġu diretti kontra xi

wieħed jew aktar mill-kapijiet tad-dipartimenti l-oħra tal-Gvern."

Issir referenza partikolarment għax-xhieda ta' Francis Padovani Ginies u ta' Silvana

Potter, it-tnejn rappreżentanti tal-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-

Ippjanar, fejn ingħatat spjega dettaljata tal-proċess kollu li jwassal għad-dħul fis-

seħħ tal-Pjani Lokali.

Għalkemm jirriżulta li l-Awtorita' għandha rwol attiv u

dirett f'dan il-proċess fosthom bl-involviment tagħha fil-konsultazjoni pubblika

u r-rakkomandazzjonjiet

jsegwu

tali konsultazzjoni, kien

il-Ministru

responsabbli mill-ambjent li fl-epoka approva l-Pjani Lokali tal-2006 fosthom in-

Kien biss wara l-approvazzjoni tal-Ministru li l-Pjani

Lokali ġew ippublikati.

Fid-dawl tas-suespost il-Qorti tqis li l-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-

Ippjanar għandha tiġi liberata mill-osservanza tal-ġudizzju u għaldaqstant

sejra tintlaqa' t-tielet eċċezzjoni preliminari tagħha.

Fir-rigward tal-bqija tal-intimati:

i. Il-Ministru responsabbli għall-Ambjent, irrispettivament mid-desinjazzjoni

preċiża u uffiċjali tal-kariga tiegħu, għandu jibqa' fil-kawża sabiex iwieġeb

għall-lanjanzi tar-rikorrenti peress li l-approvazzjoni tal-Pjani Lokali kienet

responsabbilta' tiegħu.

Konsegwentement anke l-ewwel eċċezzjoni preliminari

ta' dawn l-intimati sejra tiġi miċħuda;

Mill-provi rriżulta wkoll li fil-perjodu meta ġew fis-seħħ il-Pjani Lokali, dawn

ma kinux jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Prim Ministru u għalhekk anke huwa

għandu jiġi liberat mill-osservanza tal-ġudizzju;

Lanqas ma jirriżulta li l-Kummissarju tal-Artijiet kellu xi rwol fir-rigward tal-

Dwar dan xehdu wkoll ir-rappreżentanti tal-Awtorita' tal-Artijiet27.

Għalhekk lanqas huwa ma jista' jitqies leġittimu kontradittur;

Jifdal il-Ministru tal-Intern u l-Avukat Ġenerali, illum l-Avukat ta' l-Istat.

Ħadd minnhom ma jirriżulta li kellu xi rwol dirett jew indirett fil-proċess in

kwistjoni.

Di piu' ma hemm ebda liġi li qegħda tiġi attakkata.

Konsegwentement

anke dawn iż-żewġ intimati għandhom jiġu liberati mill-osservanza tal-ġudizzju.

Għaldaqstant it-tieni eċċezzjoni ta' dan l-intimati, ai termini tal-artikolu

181B tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta, sejra tintlaqa' ħlief safejn tolqot lill-

Ministru responsabbli għall-Ambjent.

27 Xhieda tal-perit Stefan Insarda a fol 104 u l-Kap Eżekuttiv tal-Awtorita' Carl Burlo’ a fol 145 et seq

Ċ.

Ukoll, peress li permezz tat-tielet eċċezzjoni preliminari tagħhom dawn l-intimati

qegħdin subordinament jargumentaw li ħadd minnhom m'għandu relazzjoni

ġuridika mar-rikorrenti, il-Qorti sejra wkoll tilqa' din it-tielet l-eċċezzjoni ħlief

safejn jirrigwarda l-Ministru responsabbli għall-Ambjent.

Fl-ewwel lok u bħala fatt irriżulta mill-atti li d-decujus miet fl-10 ta' Ġunju 2006

u l-immissjoni fil-pussess tal-legat tal-għalqa in kwistjoni seħħet fit-3 ta' Jannar

Il-Pjan Lokali mpunjat daħal fis-seħħ fil-frattemp u ċioe' fit-3 t'Awissu

A skans ta' kull ekwivoku jiġi sottolineat li ai termini tal-artikolu 721 (1) tal-Kap

16 tal-Liġijiet ta' Malta –

"Kull legat pur u sempliċi jagħti lil-legatarju, minn dak in-nhar tal-mewt tat-

testatur, jedd, li jista' jgħaddi għall-werrieta tal-istess legatarju, jew għal dawk

li l-jeddijiet tagħhom ġejjin minnu, li jirċievi l-ħaġa mħollija lilu bil-legat."

U ai termini tal-artikolu 726 (1) tal-Kap 12 -

"Il-legatarju għandu jitlob lill-werriet il-pussess tal-ħaġa imħollija legat."

Fil-każ Grace Bilke vs L-Avukat Dr Georgine Micallef Fava noe et deċiż fit-23 ta'

Mejju 2008 ingħad hekk –

"Wieħed irid ukoll jiftakar li l-proprjeta' tal-legat tgħaddi għand il-legatarju

mal-ftuħ tas-suċċessjoni (ara f'dan is-sens Rev. Patri Franġisku Ovbiagele

nomine vs Maria Hilda sive Hilda Lovegrove hawn fuq ċitata).

interpretazzjoni li ngħatat lill-Artikolu 721(1) tal-Kodiċi Ċivili:"

Fil-każ Mario Abela Camilleri et vs Rose Marie Abela Camilleri deċiż fit-18 ta' Lulju 2014 kompla

jingħad hekk -

Din il-Qorti tosserva li l-vertenza odjerna tinsab regolata b' dak li jgħidu l-

Artikoli 721 u 726 tal-Kodiċi Ċivili, u ċioe` li l-proprjeta` ta' legat pur u sempliċi,

bhalma huwa dak in ezami, jghaddi ghand il-legatarju mal-mewt tattestatur, u li

l-legatarju ghandu jitlob il-pussess tal-legat minghand l-eredi.

Kif ritenut fil-ġurisprudenza l-immissjoni fil-pussess tal-legat hija "ċ-

ċavetta" tal-istitut kollu.

Mal-mewt tat-testatur il-proprjeta` tal-legat pur u

semplici tgħaddi għand il-legatarju li minn dak il-mument jiskatta d-dritt tiegħu

li jikkonsegwixxi l-pussess ta' dak il-legat mill-eredi.

"Il-liġi tipprovdi li kull legat pur u sempliċi jagħti lill-legatarju d-dritt li jirċievi

l-ħaġa mħollija lilu b'legat.

"Waqt li hu minnu li l-liġi tagħti d-dritt lil-legatarju li jiġi immess fil-pussess tal-

oġġett lilu mħolli b'legat, dan il-jedd ma jistax jiġi interpretat li jfisser li l-

proprjeta' ta' dak l-oġġett ma tkunx ghaddiet fil-persuna tal-legatarju fil-mument

tal-mewt, jew li sakemm issir l-immissjoni fil-pussess, l-oġġett legat jibqa'

proprjeta' tat-testaturi jew l-aventi kawża minnhom.

"Din l-immissjoni fil-pussess għandha prinċipalment l-iskop li tistabilixxi

defenittivament illi l-legatarju aċċetta l-legat lilu mħolli .… Fil-ġurisprudenza l-

importanza u l-portata ta' din l-immissjoni hija enfatika u paċifika ....".

Fil-każ Meniar Brignoli Khazaey Gharz Eddin vs Ralf Lupi et deċiż fil-5 ta'

Novembru 2019 il-Qorti qalet hekk -

"Żgur li l-liġi riedet illi l-legatarju, anke jekk isir effettivament proprjetarju tal- legat fil-mument tal-mewt tat-testatur, ma għandux id-disponibilita' sħiħa ta' l-oġġett lilu legat sakemm ma jiġix immess fil-pussess tiegħu mill-werrieta li minn naħa tagħhom sa dak il-mument ma jistgħux jiddisponu minnu proprju għaliex ikun tħalla lil ħaddieħor......

Il-legat ma jiġix trasferit ipso jure; u l-legatarju ma jistax jeżerċita ebda azzjoni kontra t-terzi fuq l-oġġett tal-legat qabel ma jkun sar il-pussessur tal-legat [PA Antonia Micallef Fava vs Carmelo Verzin].

Applikati dawn il-prinċipji għall-każ tal-lum, dan ifisser li r-rikorrenti hija

meqjusa li saret proprjetarja tal-għalqa mħollija lilha b'legat sa mid-data tal-mewt

ta' zijuha, u kwindi qabel ma daħal fis-seħħ il-Pjan Lokali in kwistjoni.

Imbagħad

sa mill-10 ta' Ġunju 2006 hija akkwistat id-dritt li titlob mingħand il-werrieta l-

kunsinna tal-legat imsemmi, liema dritt ġie eżerċitat u effetwat wara d-dħul fis-

seħħ tal-Pjan Lokali u ċioe' fit-3 ta' Jannar 2007.

B'hekk kien biss wara din id-

data li hija setgħet tieħu azzjoni fil-konfront ta' terzi rigwardanti l-għalqa.

Ferm il-premess, imiss li jiġu evalwati t-talbiet tar-rikorrenti u l-eċċezzjonijiet

sollevati dwarhom.

Fl-ewwel talba tagħha r-rikorrenti qegħda titlob lill-Qorti tiddikjara li r-

riżoluzzjoni parlamentari li bis-saħħa tagħha sar il-Pjan Lokali tat-3 t'Awissu

2006 biddlet id-destinazzjoni tal-porzjon tal-proprjeta' tar-rikorrenti tal-kejl

superfiċjali ta' 631 m2 minn art fabbrikabbli għal art li hija ta' mportanza jew

sensittivita bioloġika jew għal art li hija Spazju Miftuħ Pubbliku (Public Open

Fl-ewwel lok kif diġa' aċċennat mill-Qorti fis-sentenza preliminari tagħha tal-21

ta' Ġunju 2013, ma kien hemm ħtieġa ta' ebda liġi jew riżoluzzjoni parlamentari

għad-dħul fis-seħħ tal-Pjan Lokali in kwistjoni.

Għaldaqstant l-evalwazzjoni ta'

din it-talba u t-talbiet sussegwenti ser issir direttament fil-kuntest tal-Pjan Lokali

Mill-provi mressqa rriżulta li mill-għalqa sħiħa tar-rikorrenti, qabel id-dħul fis-

seħħ tal-Pjan Lokali, il-porzjon ta' kejl 631 m2 kienet parzjalment indikata għall-

proġettazjoni ta' triq u parzjalment indikata f'żona ta' vilel semi-detached inkluż

front garden ta' 6 metri.

Skont dak l-istess pjan regolatur l-art proġettata għal triq

kienet ta' kejl ta' 280 metri kwadri filwaqt li l-art sitwata fiż-żona residenzjali

kienet ta' kejl ta' 351 metri kwadri.

Il-bqija tal-għalqa tar-rikorrenti kienet taqa'

barra miż-żona ta' żvilupp.

Il-Pjan Lokali tal-2006 affetwa l-porzjon tal-art ta' kejl 631 m2 peress li

għalkemm baqgħet inkluża fil-limitu ta' l-iżvilupp, din ġiet klassifikata biex

titħalla Public Open Space.

Isegwi għalhekk li l-ewwel talba tar-rikorrenti hija pruvata.

Fit-tieni talba, r-rikorrenti qegħda titlob lill-Qorti tiddikjara li l-Pjan Lokali tal-

2006 in kwistjoni huwa null u bla effett in kwantu leżiv tad-drittijiet fundamentali

tagħha kif protetti bl-artikolu 37 (1) (a) u 37 (1) (b) tal-Kostituzzjoni kif ukoll l-

artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-istess

Konvenzjoni kif inkorporati fil-Kap 319 tal-Liġijiet ta' Malta.

(a) Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-

Konvenzjoni

L-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni jipprovdi hekk -

(1) Ebda proprjetà ta' kull xorta li tkun ma għandu jittieħed pussess tagħha

b'mod obbligatorju, u ebda nteress fi jew dritt fuq proprjetà ta' kull xorta li tkun

ma għandu jiġi miksub b'mod obbligatorju, ħlief meta hemm disposizzjoni ta' liġi

applikabbli għal dak it-teħid ta' pussess jew akkwist –

(a) għall-ħlas ta' kumpens xieraq;

(b) li tiżgura lil kull persuna li tippretendi dak il-kumpens dritt ta' aċċess lil qorti

jew tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b'liġi sabiex jiġi deċiż l-interess

tagħha fi jew dritt fuq il-proprjetà u l-ammont ta' kull kumpens li għalih tista'

tkun intitolata, u sabiex tikseb ħlas ta' dak il-kumpens;"

L-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni jipprovdi li –

"Kull persuna naturali jew persuna morali għandha dritt għat-tgawdija paċifika

tal-possedimenti tagħha.

Ħadd ma għandu jiġi ipprivat mill-possedimenti tiegħu

ħlief fl-interess pubbliku u bla ħsara tal-kundizzjonijiet provduti bil-liġi u bil-

prinċipji ġenerali tal-liġi internazzjonali.

Iżda d-disposizzjonijiet ta' qabel ma għandhom b'ebda mod inaqqsu d-dritt ta'

Stat li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu ta'

proprjetà skont l-interess ġenerali jew biex jiżgura l-ħlas ta' taxxi jew

kontribuzzjonijiet oħra jew pieni."

Huwa paċifiku li l-Istat għandu d-dritt u l-obbligu li jippromulga l-liġijiet li

jidhirlu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjeta' skont l-interess ġenerali.

Infatti l-Istat għandu f'idejh diskrezzjoni wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu

meħtieg fl-interess ġenerali u sabiex jistabilixxi liema huma dawk il-miżuri

meħtieġa għall-ħarsien tal-interess ġenerali.

Dawn il-prinċipji japplikaw ukoll

għall-miżuri li jieħu l-Istat (fosthom bil-Pjani Lokali tal-2006) sabiex jipproteġi

l-ambjent naturali fl-interess ġenerali.

Fl-estratt mill-Pjan Lokali mertu tal-proċeduri odjerni jingħad hekk28 -

Fid-dawl ta' dan il-Qorti hija sodisfatta li l-miżura li ħa l-Istat sabiex jipprovdi u

jipproteġi l-ispazji miftuħin għall-pubbliku - li ormai huma ferm limitati qalb iż-

żoni żviluppati - għandha għan leġittimu.

Konsegwentement, l-inklużjoni ta'

artijiet, fosthom dik tar-rikorrenti għal dan il-għan hija meqjusa li saret fl-interess

ġenerali komunitarju.

Inoltre ma jirriżultax li hemm xi projbizzjoni fil-liġijiet

nostrali sabiex l-Istat jikklassifika art bħala Public Open Space u għalhekk huwa

meqjus li l-Ministru konċernat kellu s-setgħa li jikklassifika art bħala Spazju

Miftuħ għall-Pubbliku.

Fil-każ Trimeg Limited vs Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar

deċiż mill-Qorti Kostituzzjonali fl-14 ta' Mejju 2010 ingħad hekk –

Din il-Qorti tikkondividi sostanzjalment dak li l-ewwel Qorti aċċennat għalih f'din il-parti tas-sentenza tagħha u bħalha tafferma li s-soċjeta` Trimeg ma rnexxiliex tipprova li l-iskedar tal-art in kwistjoni ma sarx fl-interess ġenerali.

Anke jekk baqa' parti żgħira minn biċċa art jew area li għandha tiġi protetta għal xi raġuni – ekoloġika, arkeoloġika, arkitettonika ecc. – il-protezzjoni ta' dik il- biċċa tibqa' xorta waħda fl-interess ġenerali......"

Anke fil-każ Michael Debono Ltd et vs Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent

u l-Ippjanar deċiż fis-7 t'April 2014 u konfermat mill-Qorti tal-Appell fis-27

ta' Mejju 2016 fir-rigward ta' Strategic Open Gaps li ġiet klassifikata fihom l-

art tas-soċjetajiet rikorrenti bil-Pjan Lokali tal-2006, il-Qorti qalet hekk –

"Hu pożittiv li jkun hawn żoni ta' strategic open gaps, fejn ma jkunx jista' jsir żvilupp.

Il-qorti m'għandix dubju li l-klassifikazzjoni tas-sit ta' MDL ma' oħrajn bħala strategic open gaps saret fl-interess ġenerali tal-komunita'.

Fil-każ Allan Messaoudi vs Sweden (10842/84) deċiż fil-25 ta' Ottubru 1989, il- Qorti Ewropea osservat:

M'huwiex il-kompitu tal-qorti li tindaga jekk kienx hemm alternattivi oħra.

Fil- każ Mellacher v Austria (1989) il-Qorti Ewropea, f'każ li kien jitratta liġi relatata ma' kirjiet, osservat:

Madankollu, dawn id-drittiijiet u obbligi tal-Istat huma kontro-bilanċjati bid- drittijiet taċ-ċittadini li jgawdu l-proprjeta' tagħhom.

Għalhekk kwalunkwe interferenza mill-Istat fit-tgawdija tagħhom għandha tkun waħda propozjonata li ma tgħabbix liċ-ċittadin b'piżijiet sproporzjonati u eċċessivi.

Fis-sentenza ta` Amato Baker vs Malta29 deċiż fil-15 ta` Settembru 2009 il- Qorti Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem qalet hekk :- "56.

L-istess prinċipji japplikaw għall-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

Sostanzjalment permezz tal-proċeduri odnerni r-rikorrenti qegħda tilmenta li l-

Istat interferixxa b'mod anti-kostituzzjonali fit-tgawdija tad-drittijiet proprjetarji

tagħha, senjatament id-drittijiet utendi, fruendi u abutendi meta bis-saħħa tal-Pjan

Lokali in kwistjoni unilateralment wettaq esproprjazzjoni de facto tal-proprjeta'

tagħha mingħajr kumpens.

Issostni li l-Pjan Lokali ma jikkontemplax

speċifikatament it-teħid ta' pussess jew akkwist ta' proprjeta' fl-interess pubbliku

u inoltre neħħielha d-dritt li tiżviluppa din l-art bla ma tħallset kumpens xieraq.

L-ilment l-ieħor tar-rikorrenti huwa li l-Pjan Lokali mertu tal-proċeduri odjerni

ma jassigurax li kull min jippretendi kumpens ikollu dritt t'aċċess għall-Qorti jew

tribunal indipendenti u mparzjali mwaqqaf b'liġi sabiex jiġi deċiż l-interess

tagħha fi jew dritt fuq il-proprjetà u l-ammont ta' kull kumpens li għalih tista'

tkun intitolata, u sabiex tikseb ħlas ta' dak il-kumpens;"

F'dan l-istadju l-Qorti tirreferi għall-ġurisprudenza in materja sabiex minnhom

tislet kunsiderazzjonijiet għall-każ odjern -

(a) Fil-każ suċċitat Trimeg Limited vs Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u

l-Ippjanar, l-Awtorita' msemmija permezz t'Avviż fil-Gazzetta tal-Gvern

iddikjarat li kienet qegħda tinkludi fil-lista ta' Proprjeta' Skedata skont l-Att dwar

l-Ippjanar u l-Iżvilupp, proprjeta' tas-soċjeta' rikorrenti ġewwa Is-Siggiewi bħala

parti mill-valley protection zone u l-buffer zone taghha ta' Livell 4.

Kostituzzjonali ikkunsidrat il-lanjanza dwar jekk l-iskedar mingħajr il-ħlas ta'

Hija qalet hekk -

kumpens kienx jikser id-dritt ta' Trimeg Limited għat-tgawdija ta' ħwejjiġha.

Fil-fehma ta' din il-Qorti l-iskedar in kwistjoni ċertament ma jistax jitqies bħala teħid de jure tal-proprjeta` u lanqas u bħala esproprju de facto għaliex Trimeg baqgħet dejjem fil-pussess u t-titolu shih tal-art in kwistjoni, u dejjem baqgħet tista' tagħmel dak l-użu minnha – primarjament użu agrikolu – li kienet tagħmel qabel.

Ċertament ukoll, l-iskedar impona fuq l-art restrizzjoni akbar milli kellha fuqha qabel, ċioe` id-desinjazzjoni ta' white area.

Dan għaliex jekk qabel kien hemm il-possibbilta` li d-desinjazzjoni ta' white area tinbidel biex ikun jista' jsir żvilupp sħiħ tal-art, bl-iskedar taħt livell 4 AEI/SSI il-possibbilta` ta' żvilupp ġiet ristritta għal 'small to medium scale physical development' u dan taħt ċerti kundizzjonijiet indikati fil-paragrafu 15.40 (paġna 102) tal- Explanatory Memorandum tal-Pjan ta' Struttura.

Is-setgħa mogħtija mil-liġi tal-Ippjanar lil MEPA biex tiskeda proprjeta` huwa wieħed mill-għodod mogħtija lilha biex tkun tista' effettivament tipproteġi l-ambjent u dak kollu li għad fadal, li, għal raġuni leġittima, għandu jiġi salvagwardat għall-ġenerazzjonijiet preżenti u futuri.

Dan għal ġid komuni u fl- interess ġenerali.

Ċertament meta proprjeta` tiġi skedata bilfors li dan iġib interferenza mat-tgawdija tal-possedimenti, imma dan jikkostittwixxi biss kontroll ta' użu ta' possedimenti, u l-istat, skond il-proviso tal-Art.

1 tal-Ewwel Protokoll imsemmi, għandu d-dritt li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu ta' proprjeta` skond l-interess ġenerali.

Fl-eżerċizzju ta' dan id-dritt l-Istat igawdi marġini pjuttost wiesgħa ta' diskrezzjoni diment li l-użu li jsir minn dan id-dritt jkun leġittimu u ma jkunx oppressiv.

Kif ġie osservat:

Din il-Qorti jidhrilha li d-dictum tal-ewwel Qorti msemmi fil-paragrafu 26 supra li donnu jimplika li f'kull każ ta' skedar għandu jitħallas kumpens, huwa, bir-rispett kollu, azzardat għaliex kif sewwa rrimarka l-Avukat Ġenerali, huwa ġeneriku wisq.

Mhux eskluż li jista' jkun hemm każijiet, pjuttost eċċezzjonali, ta' skedar li jkunu jiġġustifikaw il-ħlas ta' kumpens lis-sid, jekk ikun jirriżulta li nkiser il-bilanċ ġust bejn id-dritt tal-interess ġenerali u bejn id-dritt tal-individwu billi intefa' fuq dan tal-aħħar piż sproporzjonat.

Hekk, per eżempju, wieħed jista'

jimmaġina sitwazzjoni fejn, wara li jkunu nħarġu l-permessi kollha biex tinbena biċċa art, jirriżulta waqt it-tħaffir li hemm taħt hemm nekropoli sħiħa li għandha tiġi protetta billi jigu revokati l-permessi u l-art tiġi skedata.

Fil-każ in diżamina, u għalhekk biex wieħed jiġi għall-każ konkret, mhux kontestat li Trimeg akkwistat l-art in kwistjoni meta kienet desinjata bħala white area u għalhekk f'sitwazzjoni ta' inċertezza jekk qatt setax joħroġ permess ta' bini fuqha.

Il-ħsieb ta' Trimeg kien li jiżviluppawha għall-bini, għax deherilhom li kien hemm probabbilta` li jinhargilhom tali permess minhabba li l-istess art kienet ċirkondata bi żvilupp edilizju.

Fi kliem iehor, l-għan tas-soċjeta` kien dak ta' spekulazzjoni kummerċjali.

Hija akkwistat l-art bil-prezz ta' sittin elf Lira Maltija f'Jannar 1988, u mill-atti jirriżulta li l-Perit tagħhom jistma li l-istess art ghandha valur fis-suq ta' madwar ħames miljun Liri Maltin li kieku inħarġulha permessi għall-bini.

Fil-fehma konsiderata ta' din il-Qorti, Trimeg ma kellhiex stennija leġittima li jinħarġulha l-permessi fil-bini għaliex l-art li akkwistat kienet taf li kienet desinjata bħala white area bl-inċertezza kollha assoċjata ma' din id- desinjazzjoni.

Ma xtratx art fabrikabbli li wara tneħħielha l-permess tal-beni.

Hija xtrat art b'potenzjal inċert ta' żvilupp.

L-iskedar fil-livell imsemmi irrestrinġa dan l-potenzjal inċert ta' żvilupp.

L-iskedar irriżulta li sar għal skop leġittimu mingħajr ma jirriżulta li tpoġġa fuq Trimeg xi piż sproporzjonat għaliex hija qatt ma kienet akkwistat "dritt" jew almenu stennija leġittima li fuq l-art jinħarġu permessi għall-bini.

Għalhekk f'dan il-każ ma jistax jingħad li hemm xi dritt ta' kumpens.

F'dawn iċ-ċirkostanzi isegwi li l-appelli tal-Avukat Ġenerali u tal-Awtorita` huma ġustifikati u qegħdin jintlaqgħu."

B'hekk il-Qorti Kostituzzjonali f'dak il-każ kienet irrevokat dik il-parti tas- sentenza li fiha kien instab ksur ta' drittijiet fundamentali u sabet minflok li l- iskedar tal-proprjeta` ta' Trimeg Limited ma jiksirx id-dritt għat-tgawdija ta' ħwejjiġha kif protett mill-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u mill-Artikolu 1 tal- Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni.

(b) Imbagħad fil-każ Frijns vs Netherlands deċiż mill-Qorti Ewropea fit-13 ta' Novembru 200830 il-proprjeta' in kwistjoni kienet oriġinarjament intiża ghall-agrikoltura, eventwalment ġiet klassifikata bħala art żvilupabbli pero' snin wara l-Awtoritajiet kompetenti kienu reġgħu ikklassifikaw l-art bħala waħda agrikola.

Il-Qorti ċahdet l-ilment tar-rikorrent għax qieset li kienet deċiżjoni u riskju tal-applikanti li ma bnewx meta setgħu u għalhekk il-bdil fid-destinazzjoni tal-art mingħajr kumpens ma kinitx miżura sproporzjonata.

Il-Qorti qalet hekk -

30 Din is-sentenza kienet dwar l-ammissibilita' tal-applikazzjoni quddiem dik il-Qorti

(ċ) Fil-każ suċċitat Michael Debono Ltd et vs Awtorita' ta' Malta dwar l-

Ambjent u l-Ippjanar31 il-Qorti kkonkludiet li l-inklużjoni tal-proprjeta` tas-

soċjetajiet rikorrenti fi Strategic Open Gap kien jekwivali għal kontroll ta' użu

ta' art, u ma ħoloqx bilanċ ġust bejn l-interessi tas-sid u dak tal-pubbliku bi ksur

tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea.

Dan il-ksur pero'

nstab biss fir-rigward ta' dik il-parti tal-proprjeta' li fuqha kien diġa hemm

fabbrika mibnija.

Dan peress li tali fabbrika kienet inbniet wara l-ħruġ regolari

ta' permess ta' żvilupp snin qabel ma ġie fis-seħħ il-Pjan Lokali u li għalhekk fil-

fehma tal-Qorti s-soċjeta' rikorrenti kienet meqjusa li kellha aspettativa leġittima

li f'dik il-parti tal-art fejn inbniet il-fabbrika, ikun jista' jsir żvilupp skont il-

policies li japplikaw għal Outside Development Zones (kif kienet klassifikata l-

art qabel ma' ġiet meqjusa Strategic Open Gap).

Madankollu ebda ksur ta'

drittijiet fundamentali ma nstab fuq dik il-parti ta' l-art li fuqha ma kien hemm

ebda bini minkejja li spiċċat ukoll klassifikata bħala Strategic Open Gap.

qalet l-ewwel Qorti dwar din l-parti ta' l-art -

"m'hemmx dubju li l-presenza tal-fabbrika m'hijiex garanzija u wisq inqas jagħti

xi dritt li fuq il-kumplament tal-art ta' MDL jista' jsir bini.

F'dan ir-rigward ma

ngħatatx prova li meta ħareġ il-pjan lokali kien diġa jeżisti permess ta' żvilupp

fuq l-art mhux żviluppata."

31 Dan kien każ ċivili ta' stħarriġ ġudizzjarju ta' egħmil amministrattiv marbut ma' lanjanzi ta' ksur ta' drittijiet fundamentali

Applikati dawn il-prinċipji għall-fattispeċje tal-każ odjern, kif irriżulta mill- provi, qabel ma daħal fis-seħħ il-Pjan Lokali tal-2006, il-porzjon art mertu tal- proċeduri odjerni ta' kejl 631m2 kienet strixxa ta' art agrikola li tifforma parti miż-żona tal-iżvilupp in kwantu għal 280 m2 li jaqgħu f'area għal formazzjoni tat-toroq u in kwantu għal 351 m2 li jaqgħu f'żona residenzjali senjatament adebiti għal bini ta' vilel semi-detached.

Madankollu l-Qorti hija tal-fehma li ma hemm ebda leżjoni tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif protetti bl-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenjoni.

L-introduzzjoni tal-Pjan Lokali mpunjat, fl-ewwel lok ma jistax jitqies li jammonta għal teħid tal-għalqa tar-rikorrenti, la de jure u lanqas de facto stante li effettivament ir-rikorrenti baqgħet f'kull ħin fil-pussess tal-għalqa li fuqha żammet ukoll it-titolu ntier fuq l-art.

Intwera wkoll mill-provi li fil-perjodu kollu bejn l-1988 (meta ġie fis-seħħ it-TPS

1988) u l-2006 (meta ġie fis-seħħ il-Pjan Lokali in kwistjoni) "the area remained

Infatti fuq l-art mertu tal-kawża la qatt kienu ntalbu u lanqas inħarġu

permessi għall-bini u lanqas instabet xi applikazzjoni pendenti għall-

iżvilupp quddiem l-Awtorita' ta' Malta għall-Ambjent u l-Ippjanar.

B'hekk kemm qabel u anke wara l-ħruġ tal-Pjan Lokali, l-għalqa kienet u baqgħet utilizzabbli għal skop agrikolu.

Ukoll bħala fatt, peress li r-rikorrenti ġiet immessa fil-pussess tal-art wara d-dħul

fis-seħħ tal-Pjan Lokali, ma kienx possibbli għaliha li tressaq applikazzjoni għall-

iżvilupp ta' l-art, li kieku hi hekk riedet.

Madankollu fuq dikjarazzjoni tagħha

stess fl-atti tal-kawża, hija ma kellha ebda nteress li tiżviluppa l-għalqa mertu tal-

proċeduri odjerni iżda l-uniku nteress tagħha kien wieħed ta' lukru u ċioe' li

tbiegħa kif inhi u tagħmel qliegħ minnha.

Dawn il-konsiderazzjonijiet fattwali isaħħu l-fehma tal-Qorti li ma tirriżulta ebda

aspettativa leġittima tar-rikorrenti dwar l-iżvilupp tal-art li timmerita l-

protezzjoni tad-drittijiet proprjetarji tagħha skont l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni

u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni.

Huwa konċess li l-introduzzjoni tal-Pjan Lokali mpona restrizzjonijiet fuq l-

artijiet fiż-żona in kwistjoni li qabel kienu jaqgħu f'żona ta' żvilupp u li issa ġew

dikjarati bħala Spazju Miftuħ għall-Pubbliku għalkemm xorta f'żona ta' żvilupp.

Madankollu huwa doveruż għall-Qorti li tanalizza dawn ir-restrizzjonijiet fil-

kuntest speċifiku tal-art mertu tal-proċeduri odjerni:

(i) Fir-rigward tal-porzjon tal-art tal-kejl 280 m2 li, kif intwera kien jaqa' f'żona

ta' formazzjoni ta' toroq qabel ma daħal fis-seħħ il-Pjan Lokali, il-Qorti

tissottolinea li huwa l-Gvern li li għandu d-dritt u d-dmir li jfassal u jippjana tali

proġettar ta' toroq.

Ebda ċittadin m'għandu dritt jippretendi li għax l-art tiegħu

kienet f'xi żmien tifforma parti minn żona għal formazzjoni tat-toroq, allura bi

dritt, din għandha tibqa' dejjem hekk.

Dan għaliex l-esiġenzi tal-komunita'

jistgħu jinbidlu minn żmien għal żmien.

Fil-fatt jekk fil-każ odjern l-Istat

iddeċieda fl-2006 li żona li qabel kienet intiża li sservi għall-formazzjoni ta' toroq

issa kellha tibda titqies bħala Spazju Miftuħ Pubbliku din hija meqjusa

ġustifikabbli bħala parti mid-diskrezzjoni wiesgħa li għandu l-Istat biex jaġixxi

fl-interess ġenerali tal-komunita' mingħajr l-obbligu li joffri kumpens lis-sid li

preċedentement l-art tiegħu kienet tifforma parti miż-żona ta' formazzjoni tat-

Di piu' m'għandhomx lanqas jiġu skartati l-konstatazzjonijiet li saru mill-perit

Joseph Saliba Mizzi fir-rapport tiegħu – u li ma ġewx kontradetti – fejn huwa qal li anke

fiż-żmien tal-iskema TPS 1988 u kwindi qabel id-dħul fis-seħħ tal-Pjan Lokali

tal-2006, din il-porzjon art ta' 280 m2 diġa' kellha mpatt limitat f'termini ta' għoti

ta' valur lil artijiet adjaċenti.

Huwa qal hekk –

(ii) Anke fir-rigward tal-porzjon art tal-kejl ta' 351 m2, li qabel ma daħal fis-seħħ

il-Pjan Lokali kienet tifforma parti miż-żona ta' żvilupp għal vilel, huwa paċifiku

kif intwera mill-provi, li minħabba d-daqs u l-kejl tagħha, din l-art waħedha ma

kinitx żviluppabbli għax il-qisien tagħha ma kinux jissodisfaw il-kriterji tal-bini

ta' vilel applikabbli għaż-żona fl-epoka.

Inoltre, għalkemm il-perit tar-rikorrenti

b'mod ġeneriku ssottometta li din il-porzjon art kelha potenzjal li sservi bħala

faċċata għal żvilupp ta' proprjeta' adjaċenti li kieku din kellha tiġi żviluppata,

mill-provi u pjanti mressqa ntwera mod ieħor.

Kif ikkonstata b'mod għal

darb'oħra mhux kontradett il-perit Joseph Odoh -

Fid-dawl ta' dawn il-konstatazzonijiet il-Qorti tqis li hija aktar realistika l-

valutazzjoni tal-art li ngħatat mill-perit Spiteri għal qabel u wara l-Pjan Lokali u

ċioe' €209,300 u €126,000 rispettivament.

Għadaqstant il-Qorti tqis li komplessivament ma mmanifestawx ruħhom

ċirkustanzi tali fil-każ odjern li, b'riżultat tad-dħul fis-seħħ tal-Pjan Lokali tal-

2006, ħolqu żbilanċ sproporzjonat bejn l-interess ġenerali u d-drittijiet

proprjetarji tar-rikorrenti.

Mhuwhiex kwindi ġustifikat l-għoti ta' xi kumpens lir-

rikorrenti biex tagħmel tajjeb għal xi nuqqas.

Bażat anke fuq il-prinċipji riżultanti

mill-ġurisprudenza suċċitata, il-każ odjern non si tratta ta' xi sitwazzjoni fejn ir-

rikorrenti kien inħarġilha xi permess ta' żvilupp li kkonċedielha l-aspettativa

leġittima li tibni l-art biex imbagħad wara l-effett ta' tali permess inġieb fix-xejn

bil-ħruġ tal-Pjan Lokali.

Imma anzi mmanifestat ruħha sitwazzjoni fejn sa minn

qabel Awissu 2006, nonostante li l-art mertu tal-proċeduri odjerni kienet tinsab

f'żona ta' żvilupp, din xorta kienet afflitta minn inċertezza sostanzjali dwar il-

potenzjal reali tagħha għall-iżvilupp.

U fuq kollox, la għal tant snin l-art ma ġietx żviluppata meta kienet għadha

klassifikata f'żona ta' żvilupp, il-bdil fid-destinazzjoni tal-art mingħajr kumpens

meta daħal fis-seħħ il-Pjan Lokali ma hijiex meqjusa miżura sproporzjonata.

Għal kull buon fini jingħad ukoll li l-fatt waħdu li kien hemm żmien fil-kors tal-

kawża meta l-Awtoritajiet kompetenti, in vista' tal-proċess ta' reviżjoni tal-Pjani

Lokali li kien qiegħed isir, kienu qed jikkunsidraw jekk l-art proprjeta' tar-

rikorrenti għandhiex terġa tiddaħħal fiż-żona ta' żvilupp ma jimpinġix fuq il-

kunsiderazzjonijet ta' din il-Qorti magħmula fil-kuntest ta' ksur ta' drittijiet

In fine, u għal fini tal-artikolu 37 (1) (b) tal-artikolu 37 il-Qorti tqis li fir-rigward

tal-pretensjoni tagħha għal ħlas ta' kumpens hija kellha l-aċċess, kif fil-fatt ġara,

għall-Qorti li hija ndipendenti u mparzjali li eżaminat it-talbiet tagħha dwar il-

proprjeta' nkluż il-pretensjoni għall-ħlas ta' kumpens minnha vantat.

Għal dawn il-motivi l-Qorti ssib li ma hemmx ksur tal-artikolu 37 tal-

Kostituzzjoni u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni fil-

(b) L-artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni

Fit-tieni talba tagħha r-rikorrenti tressaq ilment ai termini tal-artikolu 6 tal-

Konvenzjoni li jipprovdi li –

"Fid-deċiżjoni tad-drittijiet ċivili u tal-obbligi tiegħu jew ta'xi akkuża kriminali

kontra tiegħu, kulħadd huwa ntitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi żmien

raġonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b'liġi.

għandha tingħata pubblikament iżda l-istampa u l-pubbliku jista' jiġi eskluż mill-

proċeduri kollha jew minn parti minnhom fl-interess tal-morali, tal-ordni

pubbliku jew tas-sigurtà nazzjonali f'soċjetà demokratika, meta l-interessi tal-

minuri jew il-protezzjoni tal-ħajja privata tal-partijiet hekk teħtieġ, jew safejn

ikun rigorożament meħtieġ fil-fehma tal-qorti f'ċirkostanzi speċjali meta l-

pubbliċità tista' tippreġudika l-interessi tal-ġustizzja."

Il-Qorti tqis li fid-dawl tal-fattispeċje tal-każ, dan l-ilment huwa nfondat fil-fatt u fid-dritt għax ir-rikorrenti, kif diġa' ngħad anke fil-kuntest tal-artikolu 37 tal- Kostituzzjoni, qatt ma ġiet imċaħħda minn aċċess għall-Qorti ndipendenti u mparzjali.

Konsegwentement anke l-ilment tar-rikorrenti ai termini ta' dan l-artikolu sejjer jiġi respint.

Għalhekk it-tieni talba tar-rikorrenti ser tiġi miċħuda.

U ġjaladarba t-talbiet

rimanenti tar-rikorrenti huma subordinati għal u konsegwenzjali għal din

it-tieni talba, anke dawn ser jiġu miċħuda.

Għall-istess raġunijiet il-bqija tal-eċċezzjonijiet tal-Ministru ntimat ser

jintlaqgħu.

Għal dawn il-motivi l-Qorti taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi –

Tilqa' t-tielet eċċezzjoni tal-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-

Ippjanar u tiddikjaraha li mhijiex leġittimu kontradittur għat-talbiet tar-

rikorrenti u għalhekk tilliberaha mill-osservanza tal-ġudizzju;

Tiċħad l-ewwel eċċezzjoni tal-bqija tal-intimati;

Tilqa' t-tieni u t-tielet eċċezzjoni tal-bqija tal-intimati ħlief l-intimat

Onorevoli Ministru responsabbli għall-Ambjent u tiddikjara li dawk l-

intimati m'għandhomx relazzjoni ġuridika mar-rikorrenti u li mhumhiex

leġittimi kontraditturi għat-talbiet tagħha u għalhekk tilliberahom mill-

osservanza tal-ġudizzju;

Tilqa'

tal-eċċezzjonijiet

responsabbli għall-Ambjent;

Tilqa' l-ewwel talba tar-rikorrenti iżda tiċħad il-bqija tat-talbiet tagħha

bl-ispejjeż kontra tagħha.

Onor. Dr. Miriam Foo Thiang Jooi LL.D. Imħallef Victor Sapiano Dep.

Reġ.

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments