Appell Nru. 265/2017 Il-Pulizija Spettur James Markovic Vs Carmel Albert Turner Zarb

Rat l-akkuzi dedotti kontra l-appellant Carmel Albert Turner Zarb detentur tal-karta ta' l-

identita' numru 161403(M) quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta), bhala Qorti ta'

Talli volontarjament, hassar ghamel hsara jew gharraq hwejjeg haddiehor,

mobbli jew immobbli u cioe ghamel hsara fil-vettura li ghandha numru ta'

registrazzjoni S7S- 001, proprjeta' ta' Charlie Camilleri Despott detentur tal-karta tal-

identita' numerata 194405M, liema hsara hija ta' aktar minn €1,164.69c ghad-

u aktar talli fl-istess data, hin, lok u cirkostanzi saq bil-vettura bin-numru ta'

registrazzjoni DBI908 tal-ghamla Peugeot 206 b'nuqqas ta' kont, bi

traskuragni jew b'mod perikoluz;

u aktar talli fl-istess data, hin, lok u cirkostanzi, bhala xufier tal-vettura bin-

numru ta' registrazzjoni DBI908 naqas li jieqaf wara li din il-vettura bin-

mutur fit-triq kienet involuta fincident.

Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Magistrati (Malta) tad-29 ta' Mejju, 2017 fejn il-Qorti wara li

rat l-artikoli 325 (1)(b) tal-Kapitolu 9 u l-artikoli tal-Kapitolu 65 tal-Ligijiet ta' Malta,

sabet lill-imputat Carmel Albert Turner Zarb hat ital-ewwel (1) u tat-tielet (3) akkuzi u bl-

applikazzjoni tal-artikolu 28A tal-Kapitolu 9, kkundannatu ghal ghaxar (10) xhur

prigunerija sospizi ghal tmintax-il xahar (18) filwaqt imponiet Ordni ta' Protezzjoni a

favur il-parte civile taht l-artikolu 412C li dan ghandu jifforma parti ntegrali ta' din is-

sentenza filwaqt lliberatu mit-tienie (2) akkuza.

Finalment, spjegat fi kliem semplici lill-imputat, ir-riperkussjonijiet jekk din l-ordni ma

Rat ir-rikors tal-appellanti Carmel Albert Turner Zarb minnu pprezentat fid-9 ta' Gunju,

2017 fejn talbet lil din il-Qorti

joghgobha tirriforma s-sentenza appellata billi

tikkonfermaha fejn sabet lill-appellant mhux hati tat-tieni akkuza, tirrevoka u thassar is-

sentenza appellata, u konsegwentement tilliberaħ minn kull imputazzjoni, htija u piena.

Sussidjarjament/alternattivament, u biss f'kaz li din l-Onorabbli Qorti joghgobha tichad

l-aggravji tal-appellant dwar is-sejbien ta' htija u ghalhekk tikkonferma s-sentenza

appellata fir-rigward tas-sejbien tal-htija, l-appellant jitlob bir-rispett illi din l-Onorabbli

Qorti joghgobha tirriforma s-sentenza appellata billi tvarja l-piena nflitta u tirriduci l-

istess ghal wahda aktar miti u idoneja fid-dawl tac-cirkostanzi u n-natura tal-kaz kif

hawn fuq spjegati.

Rat l-aggravji tal-appellanti u cioe':-

Illi l-appellant hass ruhhu aggravat minn din is-sentenza in kwantu l-Ewwel Onorabbli

Qorti manifestament ghamlet enucjazzjoni, interpretazzjoni u applikazzjoni zbaljata tal-

ipotezi tal-ligi.

Ghaldaqstant l-esponent qieghed jinterponi umili appell minn dina s-

L-Ewwel Aggravju - Illi l-Ewwel Qorti kienet zbaljata in kwantu sabet lill-

appellant hati tat-tielet akkuza billi din l-istess akkuza hija preskritta bi trepass ta' tlett

xhur mid-data tal-incident.

Fl-atti ma tirrizulta ebda prova dwar id-data li fiha gie

notifikat l-appellant ghajr il-prezenza tieghu fl-ewwel seduta tal- 25 ta' Marzu 2013.

Illi wkoll, fi kwalunkwe kaz, mill-istqarrija tal-appellant irrizulta li a kuntrarju ta' dak

M; Ghaliex ma waqaftx wara li hbatt?

T: Waqaft.

U regghu ittawlu mit-tieqa mbaghad tlaqt.

It-Tieni Aggravju - Illi l-appellant jirrileva li l-interpretazzjoni u konkluzjoni tal-

Ewwel Qorti ghar-reat ta' hsara volontarja hija bir-rispett kollu wahda zbaljata, u dan

ghaliex hemm nuqqas evidenti f'dak li jirrigwarda l-elementi ta' dan ir-reat.

F'dan il-kaz

il-provi prodotti mill-prosekuzzjoni ma wasslux sal-grad rikjest mil-ligi ghal sejbien ta'

htija dwar l-ewwel akkuza u cioe fejn l-appellant volontarjament, hassar ghamel hsara

jew gharraq hwejjeg haddiehor, mobbli jew immobbli u cioe ghamel hsara fil-vettura li

ghandha numru ta' registrazzjoni SIS-001, proprjeta' ta' Charlie Camilleri Despott detentur tal-karta

tal-identita' numerata 194405M, liema hsara hija ta' aktar minn €1,164.69c ghad-dannu

Il-prosekuzzjoni naqset milli tipprova li l-appellant ikkometta r-

reat kontemplat fl-Artikolu 325(l)(a) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

fid-dawl tal-fatt illi l-appellant gie liberat mit-tieni akkuza dedotta fil-konfront tieghu.

Illi fil-kamp penali l-oneru tal-prova huwa mixhut fuq il-Prosekuzzjoni li qed takkuza u

ghalhekk l-Ewwel Qorti kellha biss issib htija jekk il-provi tal-Prosekuzzjoni huma

totalment sodisfacenti u minghajr ebda dubju dwar il-kolpevolezza tal-appellant.

L-

icken dubju kkawzat f'dawn il-provi prodotti mid-difiza kellu jmur favur l-appellant.

Din hi l-prassi legali, u huwa ghalhekk principju baziku pprattikat mill-Qrati taghna fil-

procediment kriminali, li biex l-akkuzat jigi dikjarat hati, l-akkuza dedotta, ghandha tigi

Dan il-fatt

gie esplorat fid-dettall fis-sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar il-5 ta'

Dicembru 1997 fl-ismijiet Il-Pulizija vs Peter Giorgio, fejn il-Qorti rriteniet li 'dak li l-

gudikant irid jasal ghalih hu, li wara li jqis ic-cirkostanzi u l-provi kollha b'applikazzjoni tal-

buon sens tieghu, ikun moralment konvint minn dak il-fatt li trid tipprova l-Prosekuzzjoni.'

Illi f'dan il-kaz, l-appellant m'huwiex jikkontesta li huwa kkaguna hsara fuq il- vettura

bin-numru ta' registrazzjoni SIS-001 madanakollu huwa qieghed jikkontesta li din il-

F'dan il-kaz il-prosekuzzjoni ma kellhiex biss

tressaq provi li l-hsara giet kagunata minhabba azzjoni da parti tal-appellant, izda

kellha tressaq provi sodisfacenti li kien hemm volontarjeta' da parti tal-appellant li

jikkaguna hsara fil-vettura ta Charles Camilleri Despott; u l-prova regina sabiex tissussiti l-ewwel

akkuza fil-konfront tal-appellant kellha tkun it-testimonjanza ta' Charles Camilleri Despott u/jew

Minn ezami tax-xhieda moghija mill-parte civile u martu Fiona Camilleri Despott jirrizulta li huma

Kull ma xehdu kien biss illi huma semghu lill-

appellant jghid kliem hazin u kien ghalhekk illi huma ikkomunikaw mal-pulizija

Dwar il-hsara kagunata fil-vettura, Fiona Camilleri Despott xehdet biss illi hija semghet

hoss u wara li l-appellant telaq minn fuq il-post, harget sabiex ticcekkja x'kien gara.

Charles Camilleri Despott u lanqas Fiona Camilleri Despott ma xehdu dwar kif gie kagunat dan l-incident, jew

addirittura dwar kif l-appellant beda jsuq il-vettura tieghu, izda jidher li hallew ghall-

immaginazzjoni tal-Qorti l-fatti li wasslu lill-prosekuzzjoni sabiex takkuza lill-appellant

bir-reat kontemplat fl-Artikolu 325(1)(a) tal-Kap 9.

Illi fis-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs Albert Scerti De Giorgio moghtija fit-3 ta April 2008 il-

Qorti ma sabitx htija tal-akkuzat tar-reat kontemplat fl-Artikolu 325 (l)(a) tal-Kap 9, fejn

gie ritenut li 'Il-Qorti hi tal-fehma li l-hsara giet imwettqa minnu hu u jimmanuvra l-vettura

barra mill-garaxx tieghu, izda jibqa' dubju ragonevoli jekk dik il-hsara saretx apposta jew le.'

Illi m'hemm l-ebda dubju li l-appellant kien korrett u ikkoopera bis-shih mal-

prosekuzzjoni tant li wiegeb ghal kull domanda li saritlu u ghalaq billi sahaq li

jiddispjacih ghal dak illi kien gara.

Mill-istqarrija tal-appellant irrizulta s-segwenti:-

Jigifieri int apposta dhalt fil-karozza tieghu?

It-Triq dejqa u x'hin qlajt bis-salt il-karozza haditni u dhalt fil-genb

M: Imma inti kellek intenzjoni li tolqotlu l-karozza?

Illi ghalhekk certament li l-Ewwel Qorti ma setghetx issib htija fl-appellant dwar ir-reat

kontemplat fl-artikolu 325(l)(a) tal-Kap 9 u b'hekk l-appellant kellu jigi liberat minn din

l-akkuza migjuba fil-konfront tieghu.

Illi huwa principju stabbilit fil-gursiprudenza tal-Qrati taghna, li din il-Qorti ma

tiddisturbax l-apprezzament dwar il-provi maghmula mill-Ewwel Qorti jekk tasal

ghall-konkluzjoni li dik il-Qorti setghet ragjonevolment u legalment tasal ghall-

konkluzjoni li waslet ghaliha.

Fi kliem iehor, din il-Qorti ma tirrimpjazzax id-

diskrezzjoni fl-apprezzament tal-provi ezercitati mill-Ewwel Qorti izda taghmel

apprezzament approfondit tal-istess biex tara jekk dik l-Ewwel Qorti kinitx ragjonevoli

fil-konkluzjoni taghha.

Jekk izda din il-Qorti tasal ghall-konkluzjoni li l-Ewwel Qorti

fuq il-provi li kellha quddiemha, ma setghetx ragjonevolment tasal ghall-konkluzjoni li

waslet ghaliha, allura din tkun raguni valida, jekk mhux addirittura impellenti, sabiex

din il-Qorti tiddisturba dik id-diskrezzjoni u konkluzjoni.

It-Tielet Aggravju - Illi l-Ewwel Qorti kienet zbaljata in kwantu sabet lill-

appellant hati li kkagunat danni ta' aktar minn €1,164.69c stante li anke f'dan ir-rigward,

il-prosekuzzjoni naqset milli tressaq provi li ma jħallu l-ebda ombra ta' dubju li d-darmi

sofferti mill-parte civile kienu fis-somma li jaccedu l-ammont ta' €l,164.69c.

lok jinghad illi fir-rigward tad-danni allegatament sofferti, l-prova tal-quantum gie

prodott ex parte u ma gie nominat l-ebda espert mill-Qorti u b'hekk kwalunkwe prova

f'dan ir-rigward ma kellha qatt tigi accettata.

Fit-tieni lok dwar ix-xhud Alfred Sciortino in

rapprezentanza ta Alf Gatt Company prodott mill-prosekuzzjoni xehed illi d-dokument

li gie prezentat hu biss stima tal-parts li gew mitluba mill-parte civile.

Ghalhekk

certament li ma saritx l-ahjar prova dwar il-valur tal-hsarat allegatament sofferti mill-

Meta si tratta ta' stima ta' valur ta' oggett bhal dak hawn in kwistjoni fejn il-

prezzijiet ivarjaw minn kumpanija għal ohra, hi aktar impellenti li l-istima ssir minn

persuna bil-garanziji necessarji ta' indipendenza u imparzjalita' li jista' jipprovdi

Galadarba dan ma intalabx mill-prosekuzzjoni, din il-Qorti ma kellha qatt tistrieh fuq l-

istima li ghamel ix-xhud imsemmi u fin-nuqqas ta' provi ohra legalment ammissibbli, l-

Ewwel Qorti lanqas ma kellha ssib htija tal-akkuzat fir-rigward tal-valur tad-danni

allegatament sofferti mill-parte civile.

Ir-Raba' Aggravju – Illi subordinatament u minghajr pregudizzju ghall- premess,

jekk din il-Qorti joghgobha tichad l-aggravji dwar is-sejbien ta' htija, jirrizulta wkoll li

ghalkemm il-piena erogata mill-Ewwel Qorti kienet wahda li tirrientra fil-parametri tal-

ligi, jinghad li fic-cirkostanzi tal-kaz din hi wahda eccessiva.

Kif inghad fl-appell kriminali deciz fis-26 ta' Marzu, 2009 minn din l-Onorabbli Qorti fl-ismijiet

T. Micallef) vs John Brincat Brockdorff, "mhux normali li din il-Qorti tal-Appell li

tvarja d-diskrezjoni tal-Ewwel Qorti jekk il-piena erogata tkun tirrientra fil-parametri

Kriminali (Superjuri): "Ir-Repubblika ta' Malta vs. Carinen Papagiorcopulo" [26.2.2009]:- "II-Qorti

tal-Appell Kriminali, bhala regola, ma tiddisturbax il-piena erogata mill-Ewwel Qorti,

sakemm dik il-piena ma tkunx manifestament sproporzjonata jew sakemm ma

jirrizultax li l-Ewwel Qorti tkun naqset milli taghti importanza lil xi aspett partikolari

tal-kaz (u anki, possibilment, lil xi cirkostanza sussegwenti ghas-sentenza tal-Ewwel

Qorti) li jkun jincidi b'mod partikolari fuq il-piena).

(Ara wkoll "Ir-Repubblika ta' Malta

Superjuri)"

Huwa minnu wkoll illi l-Prosekuzzjoni tista' targumenta li l-appellant ghazel li ma

jirregistrax ammissjoni, pero' huwa daqstant iehor minnu li hadd ma jista' jigi punit

ghax jaghzel li jikkontesta l-akkuza dedotta fil-konfront tieghu - partikolarment fil-kaz

odjern meta hemm kontestazzjoni serja kif ingħad aktar qabel, u tali kontestazzjoni

quddiem l-Ewwel Qorti saret b'mod lejali u korrett - u lanqas hu sew li jkun hemm

daqstant avarija enormi bejn min jagħzel li jikkontesta u min jaghzel li jammetti - anke

billi skont il-gurisprudenza d-discount fil-piena li jinghata lil min jammetti mhux

daqstant qawwi daqs id-diskrepanza fil-piena li kien hemm f'dan il-kaz ma' pieni

solitament erogati mill-istess Ewwel Qorti.

Rat l-atti kollha tal-kawza.

Semghet it-trattazzjoni tal-partijiet.

Rat il-fedina penali aggornata tal-appellant ezebita mill-prosekuzjoni fuq ordni tal-

Ikkunsidrat,

Illi nhar il-25 ta Marzu, 2013 xehed l-allura Spettur Roderick ‘Schembri Wismayer u spjega kif nhar

it-3 ta' Ottubru, 2012 kien gie infurmat minn Surgent 1585 James Tonna illi kien

hemm kwistjoni bejn Charles Camilleri Despott u Carmel Albert Turner Zarb l-appellant.

Jidher li dan

Turner Zarb mar fil-proprjeta ta' Charles Camilleri Despott u dan ma ridx jiftahlu u kif kien sejjer 'l

hemm sab il-vettura tieghu u laqathielu.

Il-vetturi koncernati huma Peugeot 206 abjad li

jgib in-numru ta' regitrazzjoni DBI 908 u hija registrata fuq l-appellant Carmel Albert

numru ta' registrazzjoni SIS 001 illi hija registrata fuq Charlie Camilleri Despott immarkata bhala

Esebixxa ukoll dikjarazzjoni ta' rifjut ta' parir legali ta' l-appellant markata

bhala dok RZ8 u zewg stimi wahda minnhom fl-ammont ta' €885 mahruga minn Clint

Psaila k/a Camilleri f'isem Chattaway Harding fuq hsarat fuq l- Peugeot li ghadu kif semma markata

bhala dok RZ 9 kif ukoll ricevuta ohra li tammonta ghal €643.56 mahruga minn Alf Sciortino

auto parts dwar xoghlijiet li saru fuq l-istess Peugeot markta bhala dok RZ10.

Huwa kien kellem lill-appellant u dan kien qallu illi Charlies Camilleri Despott jafu ghaliex kellu

negozju mieghu fuq forn tal-hobz, meta mistoqsi dwar ir-rapport li kien dahal u cioe' li

kien saq il-vettura tieghu bin-numru ta' registrazzjoni DBI098 u kkaguna hsara

volontarja fuq il-vettura bin-numru tar-registrazzjoni SIS001, u staqsih hux veru dan

Meta mistoqsi jispjega x'gara huwa qal li kellu argument fuq il-forn li kien

wella lil Charlie Camilleri Despott u kien ilu minn nhar il-Hadd ta' qabel jipprova icempillu biex

jirrangaw l-affarijiet.

Huwa kompla jghid illi dakinhar stess huwa kien marlu gewwa d-

dar tieghu Haz Attard Parnis u cempillu darbtejn u beda jara lilu u lil mara tieghu jittawlu

minn wara t- tieqa pero' ma jifthulux.

Huwa qal li infiska, tela' rega gewwa l- vettura

tieghu tal-ghamla Peugeot 206, startja qala' bis-salt u baqa' diehel fil-karozza ta' Charlie

Qal li t-triq kienet dejqa u x'hin qala bis-sahha l-karozza haditu u dahal fil-genb

Huwa qal li ma kellux intensjoni li jolqotlu l-karozza, waqaf rahom jittawlu mat-tieqa

Huwa qal li ma marx ihabtilhom mill-bieb jghidilhom x'kien

gara meta kien habat u meta mistoqsi jekk jiddispjacihx talli ghamel huwa qal li iva

pero' ghall-ewwel kien mahruq.

Huwa ghandu jiehu xi flus minghandu u li ma kienx

qed inizilha li dan ma riedx ikellmu.

Meta mistoqsi jekk kienx lest li jaghmel tajjeb ghal

hsarat li kien ghamel huwa qal li le 'l ghaliex kellu jiehu xi flus minghandu.

esebixxa l-istqarrija li giet rilaxxjata mill-appellant nhar it-3 ta' Ottubru, 2012.

PS 1586 James Welborn xehed nhar il-25 ta Marzu, 2013 (fol.

27) u kkonferma l-

okkorezna redatta minnu esebita fl-atti u markata bhala dok RZ3.

Agius kien mar l ghassa tal-pulizija fit-3 ta Ottubru 2012 ghall-habta tal-11.30 u rraporta

li l-appellant kien qed imur wara l-bieb tad-dar tieghu u ihabbatlu l-bieb u dan ma riedx

jiftahlu fuq ordni tal-avukat tighu.

Zied jghidlu li ma xtaqx li l-appellant ikompli jmur

wara l-bieb tad-dar tieghu u sabiex ma jghamilx aktar kuntatt mieghu.

staqsa lil dan Agius x'kienet ir-raguni u dan qallu li kien hemm xi kawza civili

bejniethom pendenti l-Qorti fuq xi forn.

U fil-pront tah id-dettalji ta' dan il-persuna, l-

appellant odjern u telaq.

Huwa pprova jghamel kuntatt mal-appellant pero' l-pulizija rnexilha tghmel kuntatt

mal-mara tal-appellant certu Rita Turner Zarb u talabha biex tibghat lil zewgha l-ghassa.

Aktar tard Agius rega' ghamel kuntatt maghhom u qalilhom li kien ghadu kif sema

hoss kbir fuq il-karozza tieghu li kieneat barra it-triq fejn meta hreg ra lill-appellant bil-

vettura tieghu barra fit-triq fejn ighix u raw il-vettura ta' dan Turner Zarb kient ghadha kif

tat daqqa lil vettura taghhom bin-numru ta' registrazzjoni SIS001 u dak il-hin talbu

imur l-ghassa u hemmhekk iccekja l-hsarat li kien hemm.

Innota li din kient fuq il-

mudguard ta' quddiem, mudguard ta' wara u l-genbkollu tan-naha tax-xellug.

Minn hawn u minn hemm jghid li l-appellant mar l-ghassa wkoll waqt li kien taht

agitazzjoni qawwija fejn mill-ewwel ammetta dak li kien ghamel u ra wkoll li l-vettura

ta' Mifsud kellha xi hsarat.

Lilu qallu li kien ghamel hekk peress li ma setghax jghamel

kuntatt ma dan Camilleri Despott kemm bit-telefon u lanqas meta jmur ihabbattlu l-bieb biex jigbor

il-flus li ghandu jiehu fuq xi kwistjoni ta' forn.

Qal li kellu kuntratt u kien silef il-van tal-hobz lil dan Camilleri Despott biex jahdem bih u kien qed

jirceivi hafna tickets f'ismu waqt li kien qed jghamel uzu minnu Camilleri Despott u beda jhossu

sfruttat pero' ikkollobora mal-pulizija ammetta u imbaghad huwa nforma lis-superjur

Huwa gharaf lill-imputat illum appellant bhala il-persuna ta Mifsud li kin mar l-

Charlie Camilleri Despott xehed nhar il-25 ta' Marzu, 2013 u kkonferma li kien hu li ghamel

rapport l-ghassa tal-pulizija nhar it-3 ta' Ottubru, 2012.

Spjega li dak in-nhar kien id-dar

f'Haz Attard Parnis u tela Charles b'referenza ghall-imputat u huwa baqa' god-dar tieghu.

Huwa ghamel rapport l-ghassa li dan Charlie kien mar wara il-bieb tad-dar tieghu.

Meta kien wara il-bieb tad-dar tieghu beda jidghi u wara xi zmien telaq l'hemm.

Pero' rega' mar aktar tard u ghamillu xi hsara fuq il-vettura tieghu tal-ghamla Peugeot

406 nurmu ta' registrazzjoni SIS 001.

kienet il-hsara li kellu u tah l-ircevuti ta' kollox inkluz il-VAT.

Nhar it-28 ta April 2014, ix-xhud esebixxa numru ta' ritratti li gew markati bhala dok

CA1 u gew mehuda minnu fil-garage tal-panel beater meta kien ha l-vettura biex

bieb tad-dar taghhom nhar it-3 ta' Ottubru, 2012.

Dak il-hin l-appellant beda jghajjat,

jidghi u jitkellem hazin barra fil-bieb taghhom u kien ghalhekk li ma fethulux.

F' daqqa u l-hin semghet hoss u harget tittawwal mit-tieqa u rat li l-vettura ta' Mifsud

kellha daqqa u telqet tigri.

Taf li kien qed isuq karozza tal-ghamla Peugeot 106 u marru

Clint Psaila k/a Camilleri xehed u muri l-ircevuta markata bhala dok RZ 9 jghid li jgharafha u qal li

dik hi l-istima tal-hsara li kellha l-karozza Peugeot 406 proprjeta' ta' Agius kulur

Ikkonferma li d-daqq kient fuq in-naha tax-

Mistoqsi jekk jiftakarx id-data ta' meta hareg l-istima jghid li ma jiftakarx pero'

jaf li kienet fis-sena 2017.

Kul ma qallu dan Charles Camilleri Despott kien li xi hadd kien laqtu u

kellu bzonn stima tal-hsarat li kien hemm fuqha.

In kontro-esami nhar it-2 ta' Marzu, 2015 ix-xhud ikkonferma li kien irranga l-hsarat

Ikkonferma li thallas kemm tal-ispray kif ukoll tax-xoghol tal-panel

Ikkonferma wkoll li l-bibien gew mibdula u mhux irrangati.

Qal li l-parts ma kienx xtrahom hu

izda l-klijent Agius u mistoqsi jekk xtrahomx minghand Alfred Gatt Limited ighid li

jista' jkun.

42) u stqarr li huwa ghandu s-socjeta'

26 tal-process jghid li ma kienx hu li

hargu pero' xi had mis-socjeta' tieghu.

Jghid li l-istima harget ghas-somma ta' €643.26.

Mistoqsi jekk rax il-vettura personalment iwiegeb fin-negattiv.

Muri sett ta' ritratti u

mistoqsi jekk il-valur moghti fl-istima jirrflettix il-hsara fuq il-vettura iwiegeb fl-

Jghid li l-parts ma inxtrawx minghandu, kienet biss stima u ghalhekk ma

kienx f'posizzjoni jghid jekk il-parts in effetti inxtrawx jew le.

Mistoqsi jekk il-prezz tal-

parts jistax jonqos jekk jinxtraw wara qal li l-probabilita' li l-prezz jghola.

L-imputat Carmel Albert Turner Zarb kien irrilaxxja stqarrija nhar it-3 ta' Ottubru, 2012 li

14 u markata bhala dok RZ4.

F'din l-istqarrija jistqarr li huwa

jahdem fil-hobz u kkonferma li jaf lil Charlie Camilleri Despott ghax kellu negozju mieghu fuq forn

Mistoqsi jispjega dwar l-incident li kien sehh dak in-nhar stress tal-istqarrija

jghid li kellu naqra ta' argument fuq il-forn li kien wella lil dan Camilleri Despott u li kien ilu mill-

Hadd ta' qabel jipprova icempillu sabiex jirranga l-affarijiet.

Dak in-nhar mar id-dar

tieghu gewwa Haz Attard Parnis u cempillu darbtejn u kemm hu kif ukoll martu bdew

jittawlu minn wara t-tieqa u ma jifthulux.

Huwa infiska, telgha gol-vettura tieghu tal-

ghamla Peugeot 206, startja, qala bis-salt u baqa' diehel fil-karozza tieghu.

Mistoqsi jekk kienx ghal tal-apposta li dahal fil-vettura ta' Agius jghid li it-triq hija

dejqa u peress li qala bis-salt il-karozza haditu u dahal fil-genb taghha.

Mistoqsi jekkkellux intensjoni li jolqot il-karozza ta' Agius jghid 'xejn'.

Jghid li huwa

waqaf ra lill-kojugi Camilleri Despott iharsu minn wara it-tieqa u kien ghalhekk li qabad u telaq 'l

Mistoqsi jekk jafx x'ghamla hi l-vettura li habtet go fiha jghid li hija Peugeot 406 u hija

proprjeta ta' Charlie Camilleri Despott.

Jghid li kien mahruq u peress li ghandu jiehu l-flus

minghandu u mhux qed ikelmu irrabja.

Mistoqsi jekk hux lest ihallsu tal-hsarat iwiegeb

fin-negaattiv u jghid dan ghax huwa ghandu jiehu minghandu.

L-imputat appellant xehed minn jeddu u b'mod volontarju nhar l-1 ta' Gunju 2015 u

kkonferma li l-hsara li kien hemm fuq il-Peugeot kient madwar il-mudguard tan-naha

Ikkonferma li l-vettura ta' Agius kienet ipparkjata barra d-dar tieghu waqt li

Ikkunsidrat,

Illi l-fatti fil-qososr kienu is-segwenti:

Illi bejn l-imputat/appellant u l-parte civile Charlie Camilleri Despott kien hemm xi negozju

fuq xi forn tal-hobz fejn allegatmaent l-appellant ghandu jiehu xi flus minghand

il-parte civile, pero' dwar din il-pendenza jidher li hemm kawza civili.

Ili l-parte-civile Agius kien qed jipprova jevita lill-appellant tant li meta l-

appellant mar wara d-dar tieghu dan ma fetahlux.

Illi l-appellant fi kliemu stess meta ra hekk 'infiska' u dahal fil-karozza tieghu

Peugoet 106, irriversja bi-salt u dahal fil-vettura ta' Agius tal-ghamla Peugeot

L-appellant kien irrabjat hafna meta ghamel din il-manuvra u spicca ikkawza

danni ingenti lill-vettura ta' Agius.

L-konjugi Agius ma rawx lill-appellant jahbat pero' rawh jimmanuvra barra mit-

L-appellant jammetti li laqat l-vettura ta' Agius pero' ma jridx ihallsu tal-ispejjez

ghaliex ighid li Agius huwa debitur tieghu fuq haga ohra.

Din il-Qorti tirrilieva li r-rikros ta l-appell tal-appellant huwa ibbazat principalment fuq

il-fatt li l-ewwel Qorti ma ghamlitx apprezzament tajjeb tal-ligi applikabbli ghal-kaz .

Illi l-appell huwa prinċipalment ibbażat fuq l-apprezzament tal-provi li għamlet l-

Ewwel Qorti.

Kif irritenew il-Qrati ta' Malta, din il-Qorti ma tiddisturbax l-

apprezzament dwar il-provi magħmul mill-Ewwel Qorti jekk tasal għall-konklużjoni li

dik il-Qorti setgħet raġonevolment u legalment tasal għal konklużjoni li waslet għaliha.

Kif ġie kkunsidrat fis-sentenza fl-ismijiet 'Il-Pulizija (Spt.

'Issa hu principju ormaj stabilit fil-gurisprudenza ta' din il-Qorti (kemm fil-kaz ta'

appelli minn sentenzi tal-Qorti tal-Magistrati kif ukoll fil-kaz ta' appelli minn verdetti w

sentenzi tal-Qorti Kriminali) li din il- Qorti ma tiddisturbax l-apprezzament dwar il-

provi maghmul mill-Ewwel Qorti jekk tasal ghall-konkluzzjoni li dik il-Qorti setghet

ragonevolment u legalment tasal ghall-konkluzzjoni li waslet ghaliha.

din il-Qorti ma tirrimpjazzax id-diskrezzjoni fl-apprezzament tal-provi ezercitata mill-

Ewwel Qorti, izda taghmel apprezzament approfondit tal-istess biex tara jekk dik l-

Ewwel Qorti kienetx ragjonevoli fil-konkluzzjoni taghha.

Jekk izda din il-Qorti tasal

ghall-konkluzzjoni li l-Ewwel Qorti fuq il-provi li kellha quddiemha, ma setghetx

ragjonevolment tasal ghall-konkluzzjoni li waslet ghaliha, allura din tkun raguni valida,

jekk mhux addirittura mpellenti, sabiex din il-Qorti tiddisturba dik id-diskrezzjoni w

konkluzzjoni (ara f'dan is- sens "inter alia" l-Appell Kriminali : "Il-Pulizija vs.

Raymond Sherafatmand et.2 " ; "Ir-Republika ta' Malta vs. George Spiteri Caruana " ; "Il-Pulizija

(Emfażi miżjuda u d-dettalji dwar is-sentenzi ċitati jinsabu fin-noti fil-qiegħ tal-paġna)

1 Deċiza mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar id-19 ta' Jannar, 2006 (Appell Kriminali Numru: 244/2005

2 Deċiż mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar it-12 ta' Mejju, 1994.

3 Deċiż mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar l-14 ta Frar, 1989.

4 Deċiż mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar il-31 ta Mejju, 1991.

5 Deċiż mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar il-31 ta Mejju, 1991.

Ikkunsidrat ukoll:

'Illi appropozitu , din il-Qorti tirriferi ghal dak li nghad minn LORD CHIEF JUSTICE

WIDGERY fil-kawza "R. v. Cooper6" (in konnessjoni mal-artikolu tal-ligi Ingliza s. 2 (1)

(Ara wkoll BLACKSTONE'S CRIMINAL PRACTICE (1991) , p. 1392).'

(Emfażi

miżjuda)

tal-ipotezi tal-ligi.

L-appell huwa bbażat fuq li l-Ewwel Qorti għamlet apprezzament żbaljat tal-provi

miġjuba quddiemha bili ghamlet enunzjazzjoni u interpretazzjoni applikazzjoi zbaljata

Fl-ewwel kaz l-appellant gie akkzuat talli ikkaguna hsara volontarja fuq il-vettura

prorpjeta ta' Charlie Camilleri Despott u dan ai termini tal-artikolu 325(1) tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta'

Id-difiza qed issostni li semmai il-hsara li kkaguna l-appellant hi wahda

involontarja.

Din il-Qorti taqbel ma dak sottomes fi-difiza fir-rikors tal-appell tieghu u li

sahansitra gie trattat minnha oralment quddiemha li sabiex issusisti r-reat ta' hsara

volontarja l-prosekuzzjoni tid tripprova l-volontarjeta' tal-att.

Ghalhekk fil-fehma tad-

difiza l-prosekuzzjoni kellha tipprova l-intensjoni li kellu Agius li jghamel hsara fil-

proprjeta' ossia vettura ta' Agius.

Mhuwiex bizzejjed li l-prosekuzzjoni tripprova li kien hemm il-hsara izda trid tipprova

li din l-istess hsara giet ikkagunata b'mod volontarju mill-appellant.

ried jkun jaf bir-rizultat ta' ghemilu u li dak ir-rizultat huwa dak li kien mixtieq minnu.

F'dan il-kaz il-prosekuzzjoni pprovat illi l-appellant kien irrabjat hafna, tant li ex

amissis l-appellant stress jghid li kien ''infiskjat', li kien l-appellant li saq il-vettura

tieghu b'nuqqas ta' hsieb tant li dahal fil-vettua ta' Agius.

L-appellant stess jghid li t-triq

kienet wahda dejqa u ghalhekk kien mehtieg li jzomm proper look out huwa hu hiereg

mill-istess trejqa u mhux kif jghid hu johrog 'bis-salt'.

Il-Qorti tapprezza li l-appellant

seta kien irrabjat ghaliex il-kwerelant ma fetahlux il-bieb meta mar ihabbat pero' dan

ma wassalx sabiex l-appellant jidhol fil-karozza tieghu u b'nuqqas ta' hsieb jirriversja

ghal fuq karozza ohra.

Il-fatt li l-appellant ma iddispjacihx tal-konsegwenza ta' ghemilu

u li ma jridx ihalls lill-parte civile ghal-hsara huwa indikattiv li effettivament l-appellant

verament u b'mod volut ried jikkaguna il-hsara fil-vettura prorpejta' ta' Agius.

Dan ir-

reat ta' hsara volontarja jista' jigi dezunt biss mill-agir ta' dak li jkun.

oggettiv li jrid isir mill-gudikant a bazi tal-provi cirkostanzjali tal-kaz biex il-gudikant

jasal sabiex jifhem l-itnezsjoni tal-malvivent li kkometta dan ir-reat.

L-appellant fir-rikors tieghu jilmenta li l-ewwel Qorti ma setghetx issibu hati ta' hsara

volontarja fl-ammont ta' aktar minn €11,164.69 stante li ma gie nominat l-ebda espert

sabiex jikkwantifika l-hsarat u l-Qorti strahet biss fuq ix-xhieda ta' xhud ex-parte

prodott mil-prosekuzzjoni.

Il-pozizzjoni legali kif kristallizzata fil-gurisprudenza hija s-segwenti:- L-artikolu 650 (1)

tal-Kodici Kriminali jiddisponi li fil-kazijiet kollha li fihom ghall-ezami ta' haga tkun

tinhtieg sengha specjali, ghandha tigi ordnata perizja w l-periti jigu maghzulin mill-

Pero', kif gie ritenut minn din il-Qorti diversament preseduta fl-appelli Kriminali mill-

Qorti, bl-applikazzjoni ta' l-esperjenza ta' kulljum tal-gudikant, tkun tista' taghmel il-

valutazzjoni taghha, m' ghandux jitqabbad perit jekk tali valutazzjoni tal-fatti ma tkunx

"tinhtieg hila jew sengha specjali".

Dan ukoll ghaliex l-ispejjez ta' tali perizja u d-

dewmien li din necessarjament iggib ikunu inutili w ghalhekk ingustifikati. (ara ukoll

Issa fil-kaz in desamina l-prosekuzzjoni tramite x-xhud l-allura spettur Roderick

harget minn Clint Psaila k/a Camilleri fejn iddieskriva il-hsara li huwa ghamel tiswija fuqha fl-

ammont ta €885 u document iehor dwar parts mixtrija minghand Alf Gatt autoparts

Illi pero' l-prosekuzzjoni ma waqfitx

hemm u dan ghaleix resqet bhala xhud kemmm lil Clint Psaila k/a Camilleri jixhed u dan kkonferma

li in effetti id document RZ 9 inhareg minnu li jirrifletti l-hsarat li kellha l-vettura ta'

Spjega fejn kienet id-daqqa.

Mhux talli hekk izda l-istess xhud rega' xehed wara

li saru ix-xoghlijiet u gie soggett ghal kontro-ezami tad-difiza.

Jinghad li fl-ebda hin ma

d-difiza oggezzjonat kemm ghall-esbizzjoni ta' dan id-dokument u lanqas ghal

kontenut tieghu u lanqas ma ntalab mid-difiza li jigi nominat xi espert ghar-rigward tal-

Fir rigward tad document RZ10 jinghad ukoll li in effetti jirrizutla anke mix

xhieda ta Alfred Sciortino li l-parts inxtraw.

Ghalhekk din il-Qorti kif del resto jidher li

kienet l-ewwel Qorti hi sodisfatta dwar l-quantum tal-hsarat sofferti minn Agius a bazi

ta' dawn iz-zewg dokumenti u ghalhekk zgur li jirrizutla li l-ammont kien eccess ghas

Dwar it-tieni akkzua moghtija mill-prosekuzzjoni fil-konfront tal-appellant ma jidhirx li

hemm xi appell u dan wara lil l-ewwel Qorti ma sabitux hati taghha.

Dwar it-tielet akkzua u cioe' dik kontravenzjonali jidher li l-incident sehh nhar it-3 ta'

Ottubru 2012, il-komparixxi giet iffirmata mill-ispettur Roderick ‘Schembri Wismayer nhar is 26 ta'

Novembru 2012 waqt li l-ewwel seduta appuntata ghas-smiegh ta' din il-kawza kienet

il-25 ta' Marzu 2013 ghal-liema data kien prezenti l-appellant.

Illi f dan ir-rigward l-

appellant jirrileva li din it-tielet akkuza hija preskritta ai termini tal-artikolu 688(f) tal-

kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta stante it-trapass ta' tlett xhur minn meta sehh ir-reat.

Illi fl-atti

ma jirrizultax li in effetti l-appellant gie notifikat fi zmien tlett xhur minn meta sehh l-

incident u ghalhekk tali difiza qed tigi milqugha.

Dwar il-piena l-appellant ukoll jipprezenta aggravju u dan ghaliex fil-fehma tieghu l-

piena inflitta mill-ewel Qorti hija wahda ecessiva minkejja li din tirrientra fil-parametri

L-appellant ifisser fir-rikors tieghu li l-proseskuzzjoni tista' targumetna li l-appellant ma

irregistrax ammissjoni u ghalhekk ghandu jigi punit b'mod aktar sever.

Illi dan l-

argument fil-fehma ta' din il-Qorti hu wiehed in diskuss ghaliex l-appellant ghandu kul

dritt ma jirregistrax ammissjoni u jissottometti ruhu ghal proceduri tal-Qorti u jkollu

smiegh xieraq fejn jista' jiddefendi lilu innifsu.

Dan hu dritt sancit kemm mill-Kodici

Penali kif ukoll bil-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Konvenzjoni Ewropeja.

Dwar il-piena il-Qorti rat il-fedina penali tal-appellant esebita fl-atti fejn hemm registrat

li l-appellant gia kiser dufrejgh mal-ligi fi tlett okkazzjonijiet ghalkemm huwa veru li

F'dawk il-convictions li inter alia jittrattaw

theddid fuq persuna bi sturment bil-ponta u li jaqta, pusess ta' stument li jaqta' u bil-

ponta minghajr licenzja mahruga mill-Kummissarju tal-pulizija, offizi naxxenti mill-

Ordinanza tal-VAT fejn gie kkundannat ihallas multi.

ma jistax jtiqies bhala recidiv.

Il-piena applikabbli ghar reat li din il-Qorti qed issib lill-appellant hati hija dik provuta

fl-artikolu 352(1)(b) fejn l-Qorti tista tikkundanna lil hati ghal piena karcerarja ta' bejn

tmien xhur u erbatax-il xahar ghalhekk huwa minnu li l-piena inflitta mill-ewwel Qorti

taqa' fil-parametri tal-ligi.

Illi huwa minnhu li fil-ġurisprudenza nostrana speċjalement dik reċenti, ġie stabbilit li

huwa indesiderabbli li l-Qorti Superjuri tiddisturba d-diskrezzjoni ta' l-Ewwel Qorti,

madanakollu tali diskrezzjoni trid tkun fundata fuq dispożizzjonijiet tal-liġi speċifiċi li

jipprovdu l-bażi legali għad-diskrezzjoni applikata mill-Ewwel Qorti.

Illi id-difiza ma

gabet l-ebda prova sabiex tikkonvinci li Qorti tbiddel il- piena inflitta mill-ewwel Qorti.

Ghaldqstant din il-Qorti filwaqt li qieghda tilqa' l-appell in parte billi qed tirrevoka dik

il-parti tas-sentenza moghtija mill-ewwel Qorti fejn sabet lill-appellant hati tat-tielet

akkuza u minflok qed tiddikajra tali akkuza preskrita u konsegwentemnt tastjeni milli

tiehu konjizzjoni ultejuri ta' dik l-akkuza, qieghda tichad l-appell tal-appellant fejn talab

lil din il-Qorit tirrevoka s-sentenza tal-ewwl Qorti f'dik il-parti fejn sabet lill-appellant

hati ta' l-ewwel akkuza u minflok qed tikkonfermaha f'dik l-istess parti u tichad l-appell

tal-appellant fejn talab tibdil fil-piena inflitta b'dan illi qed tikkonfermaha fi rigward tal-

piena inflitta u cioe billi qed tikkonfermaha fejn ikkundannatu ghall piena karcerarja ta'

ghaxar (10) xhur sosipizi ghall-perijodu ta' tmintax-il xahar ai termini tal-artikolu 28A

tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Din il-Qorti qed tikonfermaha ukoll fir-rigward tal-Ordni tal-Protezzjoni li hija harget


QORTI CIVILI PRIM'AWLA ONOR IMHALLEF ANNA FELICE (SEDE KOSTITUZZJONALI) Illum 06 ta' Novembru, 2018

Rikors Kostituzzjonali Nru: 35/2017 AF

Alfred Bagley f'ismu proprju u bhala mandatarju tal- assenti Francis Verzin u tal-assenti Emanuela mart Raymond Falzon Schembri (Dipartiment tat-Taxxi Interni nru.

Il-Qorti: Rat ir-rikors tal-atturi Alfred Bagley f‟ismu proprju u bhala mandatarju tal-assenti Francis Verzin u tal-assenti Emanuela mart Raymond Falzon Schembri (Dipartiment tat-Taxxi Interni nru.

077022112), Emanuel sive Noel Brincau, Ħal Ghaxaq mart legalment separata minn James Ellul Fenech, Evelyn mart Alexander Esinduy, li permezz tiegħu wara li ġie premess illi: Huma proprjetarji tal-fond, 11 "Thames", Amery Street, Ħal Tarxien li l-antekawza minnhom Georgina Giardino Mifsud kienet ikkoncediet lil Marcel Camenzuli b‟kuntratt tas-27 ta‟ Novembru 1976 fl-atti tan-Nutar Dottor Victor Azoitel li kopja tiegħu qegħda tiġi hawn annessa u mmarkata bħala Dokument "A".

Din il-proprjetà giet koncessa ghal perjodu ta‟ sbatax-il sena ta‟ Dicembru 1976 versu s-subcens annwu u mill-15 temporanju ta‟ Lm144 fis-sena pagabbli kull xahar bil-quddiem

b‟effett mill-15 ta‟ Dicembru 1976.

Ai termini tal-Artikolu 6 tal-kuntratt fuq imsemmi Dokument "A", Marcel Camenzuli kellu dritt illi qabel l-iskadenza tal-perjodu

il-prezenti subemfitewtiku subemfitewsi ghal sbatax-il sena ohra principjabbli mill- iskadenza tal-prezenti subemfitewsi u dan bl-istess subcens u bl-istess kundizzjonijiet fuq indikati.

B‟kuntratt tas-7 ta‟ Dicembru 1993 fl-atti tan-Nutar Dottor John Welch hawn anness u mmarkat bhala Dokument "B", Marcel Camenzuli gedded l-istess koncessjoni emfitewtika b‟effett mill- 15 ta‟ Dicembru 1993 ghal perjodu ta‟ sbatax-il sena ohra, bis- subcens annwu u temporanju ta‟ Lm144 fis-sena.

B‟kuntratt tal-15 ta‟ Gunju 2007 fl-atti tan-Nutar Dottor André Cassar Abela li kopja tieghu qed jigi hawn anness u mmarkat bhala Dokument "C", Marcel Camenzuli ta b‟titolu ta‟ donazzjoni lil ibnu intimat Nicholas Camenzuli s-sub utile temporanju ghar- rimanenti perjodu mill-perjodu ta‟ sbatax-il sena li bdew jiddekorru mill-15 ta‟ Dicembru 1993 biex b‟hekk il-koncessjoni subemfitewtika temporanja kellha tiskadi fl-14 ta‟ Dicembru 2010.

Din is-subkoncessjoni emfitewtika temporanja skadiet fl-14 ta‟ Dicembru 2010 u l-intimat Nicholas Camenzuli ppretenda li jista‟ jkompli jokkupa l-fond taht titolu ta‟ kera b‟zieda fis-subcens skond ir-rata ta‟ inflazzjoni però li qatt ma kellha teccedi d- doppju u dan ai termini ta‟ l-Att XXIII tal-1979 u jkompli jizdied fil-kera kull hmistax-il sena però qatt iktar mid-doppju ta‟ dak li kien qed jithallas qabel tali skadenza.

Ghalhekk l-intimat Camenzuli beda jgawdi kirja sfurzata fuq is- sidien minghajr ma nzamm il-proporzjon bejn id-drittijiet tas- sid u dawk tal-inkwilin b‟kera ta‟ Lm288 fis-sena li bl-Att X tal- 2009 mill-1 ta‟ Jannar 2013, il-kera kellha tizdied kull tlett snin.

Il-kera fl-1 ta‟ Jannar 2013 sar €716.46c ekwivalenti ghal Lm307.57c u mill-1 ta‟ Jannar 2016 il-kera zdiedet ghal €736.59c fis-sena.

Dan il-fond kien dekontrollat kif jirrizulta mid-Dokument "D".

Effettivament qabel ma daħlet fis-seħħ l-Att XXIII ta‟ l-1979, ġja la darba l-fond kien fond dekontrollat, ma kienx soġġett

għar-rekwiżizzjoni u l-lokazzjoni ta‟ l-intimati Casolani u wara li kienet tispicca l-koncessjoni emfitewtika temporanja u tigdida relattiva ossija fl-14 ta‟ Dicembru 2010 il-fond kien ikollu jinghata battal lill-atturi.

Bid-dħul fis-seħħ ta‟ l-Att XXIII ta‟ l-1979, din is-sitwazzjoni tbiddlet radikalment u l-intimati u l-eredi tagħhom li kienu jgħixu magħhom, ġie mogħti lilhom id-dritt li jibqgħu jgħixu fil- fond basta li jkunu ċittadini Maltin u li jużaw il-fond bħala residenza ordinarja tagħhom u awment fil-kera skond ir-rata ta‟ inflazzjoni kif determinata mill-Awtoritajiet Governattivi.

Għalhekk effettivament ir-rikorrenti ġew spossessati mid-dritt ta‟ użu tal-proprjetà tagħhom, wara li skada t-terminu lokatizju u għalhekk ġie assoġġettat għal relazzjoni forzata ta‟ sid u inkwilin għal perijodu indefinit u għalhekk intilef il-bilanċ bejn l- interessi ta‟ l-inkwilini u dawk tas-sidien, minkejja l-ftehim milħuq bejn il-partijiet fit-2 ta‟ Gunju 1977, u fil-verbal tas- seduta tas-16 ta‟ Mejju 2018, il-Qorti ordnat il-korrezzjoni fid- data li ghandha taqra 27 ta‟ Novembru 1976.

Konsegwentement bl-Att XXIII ta‟ l-1979, minkejja li l-fond 11, "Thames", Amery Street, Ħal Tarxien kien fond dekontrollat kif jirriżulta mid-dokument tal-Valuation Office, hawn anness u mmarkat bħala Dokument "D" u għalhekk ma setax jiġi rekwiżizzjonat mill-Awtoritajiet kompetenti, u l-intimat Casolani ppretenda illi jkompli jiddetjeni l-istess fond, b‟titolu ta‟ lokazzjoni fil-perijodu ta‟ rilokazzjoni taħt il-provvedimenti tal- Kap. 158 tal-Liġijiet ta‟ Malta għax huwa ċittadin Malti, li juża l- fond bħala residenza ordinarja tieghu u li kien lest biex iħallas awment fil-kera skond ir-rata tal-inflazzjoni mill-aħħar tiġdida ammontanti għal €736.59c fis-sena u dan għal perjodu ta‟ tlett snin ohra sal-1 ta‟ Jannar 2019.

B‟dan il-mod, ir-rikorrenti ġew mċaħħda mit-tgawdija tal- proprjetà tagħhom, mingħajr ma ġew mogħtija kumpens xieraq għat-tehid tal-pussess tal-istess fond, minkejja l-kuntratti ta‟ subkoncessjoni emfitewtika temporanja miftehma bejn l-

antekawza tal-atturi u l-antekawza tal-intimat Camenzuli u dan

qabel id-dħul in vigore tal-Att XXIII ta‟ l-1979 u infatti l-unika

kumpens li ġie offrut kien li jitħallas iż-żieda fir-rata ta‟ l-

il-prinċipji stabbiliti mill-Konvenzjoni Ewropeja,

inflazzjoni però qatt iktar mid-doppju wara l-għeluq tal-perjodu lokatizju.

Fil-fatt, il-valur lokatizju tal-istess fond, dak iż-żmien ossija fil- 15 ta‟ Dicembru 2010, kien ferm ogħla minn dak mogħti lilhom bl-Att XXIII ta‟ l-1979.

Inoltre r-rikorrenti kellhom bżonn dan il-fond biex imorru jabitaw fih huma u membri tal-familja tagħhom u minhabba l- impossibilità tagħhom biex jieħdu lura l-pussess tal-fond ossia li jerġgħu jieħdu lura l-fond proprjetà tagħhom minħabba l- bżonnijiet tagħhom u minħabba li kien skada t-terminu lokatizju, id-disposizzjonijiet ta‟ l-Att XXIII qiegħed ukoll jilledi d-drittijiet tagħhom ta‟ proprjetà, kif protetti mill-Kostituzzjoni ta‟ Malta u mill-Konvenzjoni Ewropeja.

Huma għalhekk ġew privati mill-proprjetà tagħhom stante illi l- skond l-applikazzjoni tal- prinċipju tal-legalità provvedimenti ikunu għandhom suffiċjentement aċċessibli, preċiżi u li wieħed għandu jistenna fi stat demokratiku fl-applikazzjoni tagħhom – vide Brahmi vs. Poland (GC) no. 31443/96, 147, ECHR 2004-V and Borg Degiorgio vs. Malta, no. 4251/02, 31, 8 November, 2005 u Amato Brancaleone vs. Malta – Applikazzjoni No. 47045/06 deċiża fl-15 ta‟ Settembru, 2009.

Fiċ-ċirkostanzi, meta fuq r-rikorrenti subkoncessjoni emfitewtika temporanja ta‟ fond dekontrollat, huma qatt ma kellhom jippretendu illi b‟leġislazzjoni ta‟ l-Att XXIII ta‟ l-1979, il-Gvern ta‟ Malta kellu jgħaddi Liġi li jużurpalhom

liberu trasferiment ta‟

proprjetà mhux skond il-ftehim raġġunt u jagħti dritt għar-

renova tal-lokazzjoni lill-inkwilini mhux taħt kondizzjonijiet

ġusti billi jimponilhom li jirċievu kera irriżorja mhux skond is-

suq u li ma tirriflettix il-valur lokatizju tal-fond, liema liġi

għalhekk ma krejatx bilanċ tar-rekwiżit tal-prinċipju ta‟

proporzjonalità.

Prinċipju massimu li għandu jiġi segwit, hu li l-individwu

m‟għandux jiġi assoġġettat għal leġislazzjoni li huwa ma setax

id-dritt taghhom ta‟

tal-liġi

jipprevedi li ġġib toqol u telf esaġerat ukoll fil-kumpens li għandu jirċievi għat-tehid effettiv tal-proprjetà tiegħu kif ġara f‟dan il-każ – Vide Sporrong and Suda vs. Sweden (1982), 69-74 u Axlag vs. Romania (GC) no. 28342/95, 78, ECHR 1999-VII u Bonello Cortis and Baluci vs. Italy, deċiza fit-28 ta‟ Settembru, 1995, 33, Series A no. 315 – B u Immobiliare Saffi vs. Italy (GC) no. 22774/93, 54, ECHR 1999-V and Brahmi - 151).

Konsegwentement a tenur ta‟ l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja, ġja ladarba kien hemm ksur ta‟ l-Artikolu 1 ta‟ l- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja, l-intimati għandhom iħallsu kumpens biex ikun hemm sodisfazzjon ġust lir-rikorrenti għal ħsara minnu sofferti.

Għalhekk ir-rikorrenti huma ntitolati għal kumpens minħabba t- telf fil-kontroll, użu u tgawdija tal-proprjetà tagħhom minn meta huma ma setgħux jieħdu lura l-proprjetà tagħhom minħabba l-leġislazzjoni intavolata bl-Att XXIII ta‟ l-1979 u dan mill-1 ta‟ Settembru, 1984 – Vide Gollcher vs. The United Kingdom (GC) no. 35605/97, 40, ECHR 2002-IV; Ellul Hawes and Bartolo Galea vs. The United Kingdom - Nos.

42949/98 u 53134/99, 52, deċiża fl-10 ta‟ Mejju, 2007; Akkus vs. Turkey fid-9 ta‟ Lulju, 1997, Reports 1997-IV, 35; – deċiza Ducker vs. Ukraine – No. 5596/03, 22 ta‟ Novembru, 2005, 30, unpublished; Prodan vs. Moldova – No. 49806/99, 73, ECHR 2004-III (extracts); Ghigo vs. Malta – No. 31122/05, 20, deċiża 17 ta‟ Lulju, 2008 u Galea St. John and Attard Dujic vs MALTA deciza fit-30a' Lulju 2015 mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

il-Prim‟Awla

Barra minn hekk tal-Qorti Civili, Sede Kostituzzjonali fil-kawza "Rose Khedri vs Avukat Generali et" deciza ta‟ Frar 2016 u kkonfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fil-11 ta‟ Lulju 2016 iddecidiet illi f‟kaz simili bhal dan meta giet iffirmata s-subkoncessjoni emfitewtika temporanja s-sidien ma setghu qatt jipprevedu l-piz eccessiv li kienu ser ikomplu jerfghu mat-trapass ta‟ kwazi 34 sena. jigu Isegwi ghalhekk kkunsidrati illi rrinunzjaw inkondizzjonatament b‟mod indefinit u perpetwu ghad-dritt ta‟ tgawdija tal-proprjetà taghhom,

l-atturi rikorrenti ma

jistghux

b‟sagrificcju lejn l-interess generali socjali li fir-realtà tali interess m‟ghadux ireggi tul il-milja taz-zmien.

Ir-rikorrenti iħossu illi fir-rigward tagħhom ġie miksur l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta‟ Malta, kif ukoll l-Ewwel Artikolu ta‟ l- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja u konsegwentement għandhom jitħallsu kumpens a tenur ta‟ l-Artikolu 41 tal- Konvenzjoni Ewropeja, stante illi huma ġew privati, mingħajr tal-proprjetà ma ngħataw kumpens ġust għat-tgawdija tagħhom u ċioè tal-fond 11, "Thames", Amery Street, Ħal Tarxien minħabba d-disposizzjonijiet ta‟ l-Artikolu 5 tal-Kap.

158 tal- Liġijiet ta‟ Malta, kif emendat bl-Att XXIII ta‟ l-1979.

Intalbet din il-Qorti sabiex: 1.

Tiddikjara u tiddeċiedi illi fil-konfront tar-rikorrenti l- operazzjonijiet ta‟ l-Artikolu 5 tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta‟ l-1979, u bl- Malta kif emendat bl-Att XXIII ta‟ operazzjonijiet tal-Liġijiet viġenti qegħdin jagħtu dritt ta‟ rilokazzjoni lill-intimat Nicholas Camenzuli u jirrenduha impossibli lir-rikorrenti li jirriprendu l-pussess tal-proprjetà tagħhom.

Konsegwentement tiddikjara u tiddeċiedi illi qed jiġu vjolati d-drittijiet tagħhom għat-tgawdija tal-proprjetà tagħhom 11 "Thames", Amery Street, Ħal Tarxien bi vjolazzjoni ta‟ l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta‟ Malta, u l- Ewwel Artikolu ta‟ l-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja (l-Ewwel Skeda tal-Kap.

319 tal-Liġijiet ta‟ Malta) u b‟hekk tagħtihom ir-rimedju li jidhrilha xierqa fis- sitwazzjoni inkluz l-izgumbrament tal-intimati mill-fond.

Tiddikjara u tiddeċiedi illi l-intimati huma responsabbli għal sofferti mir-rikorrenti danni b‟konsegwenza ta‟ l-operazzjonijiet ta‟ l-Att XXIII ta‟ l- 1979 li ma kreawx bilanċ ġust bejn id-drittijiet tas-sid u dak ta‟ l-inkwilin, stante illi ma jirriflettux is-suq u lanqas il-valur lokatizju tal-proprjetà in kwistjoni ai termini ta‟ l- Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja.

Tillikwida l-istess kumpens u danni kif sofferti mir- rikorrenti, ai termini ta‟ l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja.

Tikkundanna lill-intimati iħallsu l-istess kumpens u danni likwidati ai termini ta‟ l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja.

Bl-ispejjeż, kompriżi dawk ta‟ l-ittra uffiċjali tas-19 ta‟ April 2017 li kopja taghha qed tigi hawn esebita u mmarkata bhala Dokument "E" u bl-inġunzjoni tal-intimati għas-subizzjoni.

Rat id-dokumenti annessi.

Rat ir-risposta tal-intimat Avukat Ġenerali li permezz tagħha eċċepixxa illi: In linea preliminari, mill-premessi fir-rikors in risposta, jidher li r-rikorrenti naqsu milli jagħmlu użu mir-rimedji ordinarji provduti taħt il-Kapitolu 69 tal-Liġijiet ta‟ Malta maħsuba għal sitwazzjonijiet bħal każ de quo.

In linea preliminari wkoll u mingħajr preġudizzju għas- suespost, huwa xieraq u opportun li r-rikorrenti jippruvaw it- titolu tagħhom ta‟ sidien fuq il-proprjetà 11, "Thames", Amery Street, Ħal Tarxien.

Fil-mertu u mingħajr preġudizzju għas-suespost, l-intimat jopponi l-allegazzjonijiet avvanzati mis-sidien tal-fond bħala nfondati fil-fatt u fid-dritt u jirrileva illi ma seħħ l-ebda ksur da parte tiegħu tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem fil-konfront tagħhom ai termini tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll, kif ukoll tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

L-esponenti jeċepixxi l-improponibilità tat-talba abbażi tal- Artikolu 41 tal-Konvenzjoni u dan stante li dan l-artikolu japplika biss għall-organi ġudizzjarji tal-Kunsill tal-Ewropa u mhux għall-Qrati Maltin.

Kemm hu hekk dan l-artikolu tat- Trattat ma jifformax parti mill-liġi Maltija għaliex mhuwiex inkluż tal-Bniedem u Libertajiet Fondamentali‟ kif riprodotta fl-Artikolu 2 tal-Kap 319 tal-Liġijiet

„Drittijiet

ta‟

ta‟ Malta u lanqas ma ġie traspost fil-liġi domestika skont l- Artikolu 3 (3) tal-Kap 304 tal-Liġijiet ta‟ Malta.

Subordinatament u mingħajr preġudizzju għas-suespost, l- allegazzjonijiet tas-sidien huma infondanti fil-fatt u fid-dritt in kwantu li l-fond in kwistjoni jidher li huwa okkupat fuq bażi legali ai termini tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta‟ Malta.

L-Artikolu 5 tal-Kap 158 bl-ebda mod ma jikkostitwixxi teħid forzuz tal-proprjetà jew teħid obbligatorju iżda kontroll ta‟ użu ta‟ proprjetà fil-parametri tal-Kostituzzjoni u tal-Konvenzjoni Ewropea u għalhekk l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Artikoli 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni mhux applikabbli.

Sabiex jingħad li kien hemm teħid forzuz jew obbligatorju, jeħtieġ li persuna tiġi svestita minn kull dritt li għandha fuq il- proprjetà, meta fil-każ odjern l-istat sempliċiment irregolarizza sitwazzjoni soċjali fl-ambitu tal-ġid komuni, mingħajr però ma ġew ippreġudikati d-drittijiet tas-sidien quo proprjetarji tal-fond de quo u dan stante li s-sidien qatt ma ġew totalment żvestiti mid-drittijiet tagħhom fuq il-propjetà mertu ta‟ din il-kawża.

Ai termini tal-proviso tal-Artikolu 37 (1) tal-Kostituzzjoni, il- leġislatur jista‟ jistabilixxi l-kriterji li għandhom jitħarsu, tenut kont tal-fatturi u ċ-ċirkostanzi kollha, sabiex jiġi ffissat il- kumpens li għandu jitħallas fuq il-proprjetà.

Il-provvedimenti tal-Kap.

158 huma immirati lejn ċirkostanzi speċjali fil-pajjiż li jinkwadraw ruħhom f‟dawk iċ-ċirkostanzi u każijiet speċjali li skond l-imsemmi proviso jiġġustifikaw lil- leġislatur sabiex fl-interess nazzjonali jkun hu li b‟liġi jistabilixxi l-kumpens.

Il-ħsieb ta‟ min fassal il-Kostutzzjoni jorbot ma‟ dak li ngħad mill-Kummissjoni fi Iż-Żurrieq fil-każ Connie Galea St. John and other v. Malta deċiża fit-12 ta‟ Jannar 1991 li stqarret li:

Huwa fatt magħruf li l-għan wara din il-liġi hu li kulħadd ikollu fejn joqgħod u li l-użu tal-proprjetà anke privata jgħin biex dan iseħħ.

Illi ċertament dan jikkwalifika bħala interess ġenerali għall-fini ta‟ dawn l-artikoli.

Fir-rigward ta‟ Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll għandu jingħad li meta l-iskop pubbliku jkun wieħed soċjali, il-valur li jiġi pretiż minn sid il-fond bħala kumpens ta‟ l-użu li qed isir mill-fond ma jistax jitkejjel mal-valur li l-fond iġib fis-suq, diment li l- ammont, żgħir kemm hu żgħir „pursues a purpose of general interest which was not manifestly without foundation,' dan huwa ġustifikat u legalment aċċettat (Mellacher and Other v. Austria, 1989).

L-aġġustament fil-kera jilħaq il-bilanċ bejn l- interess ġenerali u dak tal-privat, għaldaqstant mhux il-każ li wieħed jitkellem fuq kumpens mhux xieraq.

Dato ma non concesso, li din l-Onorabbli Qorti jidhrilha li kien hemm xi ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti, fatt li qed jiġi kontestat, l-esponent jirrileva li fiċ-ċirkostanzi tal-każ dikjarazzjoni ta‟ ksur hija suffiċjenti.

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri

Għaldaqstant, l-esponent jitlob bir-rispett li din l-Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad it-talbiet kif dedotti fir-rikors promotur bħala infondati fil-fatt u fid-dritt stante li ma hemm ebda ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti ai termini tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u/jew tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal- Konvenzjoni Ewropea, bl-ispejjeż konta tagħhom.

1 Ara wkoll Amato Brancaleone vs. Malta, App Nru 47045/06 deċiża fil-15 ta' Settembru 2009.

Rat ir-risposta tal-intimat Nicholas sive Niki Camenzuli li permezz tagħha eċċepixxa illi: B‟mod preliminari, ma tezisti l-ebda persuna bin-numru tal- karta tal-identità Maltija 78896(M) u ghalhekk ir-rikorrenti ghandhom jitolbu awtorizzazzjoni minn din l-Onorabbli Qorti tal-identità Maltija ghall-korrezzjoni indikata tar-rikorrenti Marika mart Alexander Sant.

B‟mod preliminari wkoll, ma tezisti l-ebda persuna bin-numru tal-karta tal-identità Maltija 869164(M) u ghalhekk ir-rikorrenti ghandhom jitolbu awtorizzazzjoni minn din l-Onorabbli Qorti ghall-korrezzjoni tal-identità Maltija indikata tar-rikorrenti George Khedri.

B‟mod preliminari wkoll, trid tingieb prova tal-mandat li allegatament nghata lir-rikorrent Alfred Bagley (K.I. 131127(M)) mir-rikorrenti allegatament assenti Francis Verzin (K.I. 6789709(M)) u Emanuela mart Raymond Falzon Schembri (Dipartiment tat-Taxxi Interni nru.

352554257), kif ukoll tal-mandat li allegatament nghata lir-rikorrent Antonia sive Tania Cassar Bellizzi Brincau mart divorzjata minn Philip Cassar Bellizzi (K.I. 86406(M)) mir-rikorrenti allegatament assenti Simone Assadi (Dipartiment tat-Taxxi Interni nru.

B‟mod preliminari ukoll, ir-rikorrenti kollha ghad iridu jippruvaw li huma proprjetarji tal-fond 11, "Thames", Amery Street, Ħal Tarxien u cioè li l-antekawza taghhom hija d-defunta Georgina Giardino Mifsud.

Minghajr pregudizzju ghas-suespost u b‟mod preliminari, l- ewwel talba tar-rikorrenti hija prima facie insostenibbli kemm fil-fatt u kif ukoll fid-dritt, bhal bqija tat-talbiet l-ohra li huma konsegwenzjali u dipendenti fuq l-ewwel talba u dan ghaliex ir- rikorrenti qeghdin jinvokaw, jew ahjar jallegaw li tmur kontra l- Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta‟ Malta u l-Ewwel Artikolu tal- Protokol tal- Bniedem, l-Artikolu 5 tal-Kap.

158 tal-Ligijiet ta‟ Malta li jitratta dwar x‟jigri wara t-tmiem ta‟ kirja (sottolinear mizjud) ta‟ dar ta‟ abitazzjoni mneħħija mill-kontroll meta l-kerrej ikun cittadin Malti u jkun qed jokkupa l-fond bhala r-residenzja ordinarja

tal-Konvenzjoni Ewropeja dwar

id-Drittijiet

Fil-kaz prezenti, huwa car mid-dokumenti mressqa mir-rikorrenti illi l-fond in kwistjoni kien gie koncess lill- antekawza tal-esponenti intimat taht titolu ta‟ enfitewsi temporanja u mhux mikri lilu u ghalhekk ma japplikawx id- disposizzjonijiet tal-Artikolu 5 tal-Kap.

158 tal-Ligijiet ta‟ Malta.

Ghalhekk din l-Onorabbli Qorti, anke fuq livell prima facie, ma tista qatt issib xi ksur tad-drittijiet allegati mir-rikorrenti, u ghandha ghaldaqstant tichad it-talbiet kollha tar-rikorrenti.

Minghajr pregudizzju ghas-suespost u fil-mertu, l-allegazzjoni tar-rikorrenti illi l-proprjetà taghhom ttehdila l-pussess taghha b‟mod obbligatorju minghajr ma gew sodisfatti r-rekwiziti tal- Art.

37 tal-Kostituzzjoni, ma tregix u hija legalment infondata fil-fatt u fid-dritt peress illi d-disposizzjonijiet relattivi tal-Kap 158 tal-Ligijiet ta‟ Malta jikkontrollaw l-uzu tal-proprjetà u mhux it-titolu tal-proprjetà innifisha (ara fost ohrajn "Josephine Lejman et vs Avukat Generali" deciza mill-Qorti Kostituzzjonali fis-7/12/2009) u ghalhekk illum il-gurnata r-rikorrenti lkoll ghadhom sidien tal-fond in kwistjoni.

Minghajr pregudizzju ghas-suespost u fil-mertu, u b‟kull rispett lejn din l-Onorabbli Qorti, t-talba tar-rikorrenti sabiex din il- Qorti tordna l-izgumbrament tal-esponent intimat ma tistax tintlaqa‟ minn din l-istess Qorti u ma taqax taht il-kompitu taghha, peress illi jekk din il-Qorti ssib li d-disposizzjonijiet relattivi tal-Kap.

158 tal-Ligijiet ta‟ Malta jledu d-drittijiet tar- il- rikorrenti (taht Konvenzjoni Ewropeja dwar id-Drittijiet tal-Bniedem) l-unika accertament gudizzjarju li jista‟ jinghata kontra l-esponent intimat huwa dak illi dan tal-ahhar ma jkunx jista‟ jibqa jinvoka d-disposizzjonijiet in kwistjoni sabiex ikompli jghix fil-fond in kwistjoni, u mhux accertament gudizzjarju illi l-esponent intimat ghandhu jizgombra mill-istess fond.

il-Kostituzzjoni ta‟ Malta u/jew taht

Minghajr pregudizzju ghas-suespost u fil-mertu, n-nuqqas ta‟ proporzjonalità tal-ligi msemmija u d-disproportionate and excessive burden fuq ir-rikorrenti, zewg kriterji necessarji sabiex jinstab ksur tal-Artikolu 1 tal-Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja dwar id-Drittijiet tal-Bniedem, ma jissusstux fil-kaz prezenti u dan ser johrog bic-car meta din l-Onorabbli Qorti taghmel il-kompitu dwar min seta‟ jew jista‟ jsofri l-aktar, jekk

hux sitta u erbghin individwi differenti (i.e. ir-rikorrenti) illi, haga tal-iskantament, lkoll kemm huma jidhru li gew fi bzonn ta‟ dan il-fond biex imorru jabitaw fih (huma u membri tal- familja taghhom!) jew jekk jispiccax isofri l-iktar – jekk din il- Qorti tordna l-izgumbrament tieghu – l-esponent intimat, illi meta fil-15 ta‟ Gunju 2007 akkwista l-fond b‟donazzjoni (taht titolu ta‟ sub enfitewsi perpetwa ghal perjodu li kien fadal sal- 14 ta‟ Dicembru 2010) mhux biss kellu legitimate expectation illi huwa ser ikun jista‟ jibqa‟ jgawdi l-fond taht titolu ta‟ kirja wara l-iskadenza tac-cens izda inoltre, fis-snin li ghaddew, ghamel diversi miljoramenti fil-fond a spejjez tieghu b‟dan illi l- valur tal-istess fond illum il-gurnata zdied sostanzjalment.

Minghajr pregudizzju ghas-suespost u fil-mertu, din l-Onorabbli Qorti ghandha tiehu in konsiderazzjoni l-fatt importanti illi l- enfitewsi in kwistjoni skadiet pjuttost ricentament (wara li kienet giet imgedda bi ftehim miz-zewg partijiet fis-7 ta‟ Dicembru 1993) u cioè fl-14 ta‟ Dicembru 2010 u dan fi zmien meta digà kienu dahlu fis-sehh l-emendi fil-ligi tal-kera (Att X tal-2009) – Art.

1531C tal-Kap.

16 tal-Ligijiet ta‟ Malta – li ssostwixxu l-provvedimenti tal-Art.

158 tal-Ligijiet ta‟ Malta fir- rigward tar-revizjoni perjodika tal-ammont tal-kera.

Tali emendi gabu s-sitwazzjoni fejn tidhol il-kwantum tal-kera ferm izjed ragjonevoli milli kif kienet qabel b‟dan illi issa zgur ma jistax jitqies illi gew jew li qed jigu jew li ser jigu lezi xi drittijiet tal-proprjetarji f‟dan ir-rigward.

Minghajr pregudizzju ghas-suespost u fil-mertu u bir-rispett kollu lejn din l-Onorabbli Qorti, huwa proprju jekk din l- Onorabbli Qorti tilqa‟ t-talbiet tar-rikorrenti u tordna l- izgumbrament tal-esponent intimat mill-fond in kwistjoni, illi jigu lezi d-drittijiet fundamentali tal-esponent intimat taht l- Artikolu 1 tal-Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja dwar id- Drittijiet tal-Bniedem, u dan mhux biss ghaliex f‟tali eventwalità l-esponent intimat ikun safà vittma ta‟ sitwazzjoni legali illi fil- 15 ta‟ Gunju 2007 ma setax jipprevedi, izda inoltre ghaliex ikun sab ruhu f‟sitwazzjoni ta‟ nuqqas ta‟ protezzjoni illi lanqas il- legislatur ma kkontempla meta ghadda l-emendi tal-Att X tal- 2009.

F‟dan ir-rigward, l-Artikolu 39(4) tal-Att X tal-2009 jghid illi:

"Id-disposizzjonijiet tat-Titolu IX tat-Taqsima II tat-Tieni Ktieb tal-Kodiċi Ċivili, Il-Mellieha, għandhom japplikaw ukoll għall-kirjiet ta' fondi urbani fejn kuntratti ta' ċens jew sub-ċens ikunu fi tmiemhom ġew jew għad iridu jiġu mibdula f'kera bis-saħħa tal-liġi: Iżda fil-każ ta' kirjiet kostitwiti permezz tal-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar, id-disposizzjonijiet ta' dik l- l-inkwilin u d- Ordinanza disposizzjonijiet li jipprovdu għat-trasferiment tal-kirja wara l-mewt tal-inkwilin għandhom jibqgħu japplikaw minkejja d-disposizzjoniijet hawn qabel imsemmija tal- Kodiċi Ċivili."

jiddefinixxu min hu

Dan ifisser illi fl-Att X tal-2009, l-intenzjoni tal-legislatur kienet illi l-inkwilini li kienu qed igawdu kirjiet kostitwiti taht il-Kap.

158 tal-Ligijiet ta‟ Malta, bhala ma hu l-kaz de quo, kellhom igawdu privilegg fuq l-inkwilini l-ohra u ma jigux milquta ghal kollox bl-istess emendi tant illi ghal kuntrarju tal-inkwilini l- ohra, il-legislatur ma illimitax id-durata tal-istess kirjiet sat- tmiem tal-hajja taghhom.

Ghalhekk li kieku din il-Qorti kellha tilqa‟ t-talbiet tar-rikorrenti, l-esponent intimat isib ruhu f‟sitwazzjoni sahansitra aghar mill-inkwilini l-ohra (i.e. b‟kirjiet moghtija qabel l-1995) ghaliex il-kirja tkun giet terminata b‟mod immedjat, sitwazzjoni li zgur la kienet prevista u lanqas mixtieqa mill-legislatur fl-Att X tal-2009.

Ghalhekk u b‟mod sussegwenti ghall-eccezzjoni precedenti, f‟kaz illi din l-Onorabbli Qorti ssib favur ir-rikorrenti u tordna illi d-disposizzjonijiet relattivi tal-Kap.

158 huma bla effett, ir- rimedju illi ghandhom jinghataw ir-rikorrenti (apparti rimedju pekunjarju mill-Gvern ta‟ Malta, f‟kaz illi din il-Qorti jidhrilha li hekk ikun xieraq) ghandu jkun biss dak illi l-esponent intimat ma' jibqax jinvoka l-istess disposizzjonijiet (sabiex ikompli jghix fil-fond oggett tal-kawza) mid-data tas-sentenza „l quddiem u mhux illi jithassar b‟mod retroattiv dak li l-esponent digà invoka mal-iskadenza tac-cens fl-14 ta‟ Dicembru 2010.

B‟hekk dan ikun ifisser illi l-esponent intimat tal-inqas jibqalu d-dritt illi jibqa‟ jghix fil-fond sat-tmiem ta‟ hajtu (u b‟hekk isib ruhu bejn wiehed u iehor fl-istess ilma mal-inkwilini l-ohra li jgawdu kirjiet moghtija qabel l-1995) u jkunu s-successuri

tieghu li jkunu pprojbiti milli jinvokaw id-disposizzjonijiet tal- Kap. 158 tal-Ligijiet ta‟ Malta fejn jirrigwarda d-definizzjoni ta‟ "inkwilin".

Minghajr pregudizzju ghas-suespost, fil-mertu, ghalkemm l- esponent intimat huwa legittimu kontradittur f‟kawza ta‟ din ix- xorta peress illi l-ezitu taghha jista‟ jkollha effetti legali anke fuqu u peress illi l-presenza tieghu hija necessarja ghall-finijiet tal-integrità tal-gudizzju, jekk din l-Onorabbli Qorti ssib li l-ligi msemmija hija tabilhaqq bi ksur tad-drittijiet tar-rikorrenti, l- intimat ma‟ jista qatt legalment jirrispondi b‟mod pekunjarju ghal tali inkonstituzzjonalità u lanqas ghandu jehel l-ispejjez ta‟ din il-kawza, u dan kif del resto gie ritenut diversi drabi mill- Qrati taghna inkluz fis-sentenza imsemmija mir-rikorrenti stess fir-rikors mahluf taghhom, "Rose Khedri vs Avukat Generali et" (25/02/2016 u kkonfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fil- 11/07/2016).

Minghajr pregudizzju ghas-suespost u fil-mertu, t-talbiet tar- rikorrenti huma totalment infondati kemm fil-fatt u kif ukoll fid- dritt.

Salvi eccezzjonijiet ulterjuri jekk ikun il-kaz.

Bl-ispejjez.

Rat ir-relazzjoni tal-perit tekniku Godwin Deguara Caruana Gatto, mahtur minn din il-Qorti fl-udjenza tas-27 ta‟ Novembru 2017 sabiex jirrelata dwar il-valur lokatizju tal-proprjetà mertu tal-kawża.

Semgħet ix-xhieda prodotti.

Rat in-noti ta‟ sottomissjonijiet tal-partijiet.

Rat li l-kawża tħalliet għas-sentenza.

Rat l-atti kollha tal-kawża.

Ikkunsidrat illi permezz ta‟ din l-azzjoni, l-atturi qegħdin jitolbu

lill-Qorti ssib leżjoni tad-drittijiet tagħhom kif sanċiti permezz

tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel

Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea dwar il-protezzjoni tad- Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fondamentali, minħabba l-operat tal-Artikolu 12 tal-Kapitolu 158 tal-Liġijiet ta‟ Malta, kif emendat bl-Att XXIII tal-1979.

Mill-provi prodotti jirriżulta li l-kawża tirrigwarda l-fond 11, "Thames", Triq Amery, Ħal Tarxien.

Permezz ta‟ kuntratt pubbliku datat 27 ta‟ Novembru 1976 fl-atti tan-Nutar Dottor Victor Azoitel, Georgina Giardino Mifsud, l-antekawża tar-rikorrenti, kienet ikkonċediet dan il-fond lil Marcel Camenzuli b‟titolu ta‟ sub- enfitewsi temporanja għal sbatax-il sena mill-15 ta‟ Diċembru 1976 versu s-sub-ċens annwu u temporanju ta‟ Lm144 fis- sena.

A tenur tal-artikolu 6 ta‟ dan il-kuntratt, Marcel Camenzuli kellu d-dritt li qabel l-iskadenza tal-perjodu taċ-ċens, iġedded il-konċessjoni għal sbatax-il sena oħra bl-istess sub-ċens u bl- istess kundizzjonijiet tal-kuntratt oriġinali.

Għaldaqstant, permezz ta‟ kuntratt datat 7 ta‟ Diċembru 1993 fl-atti tan- il- Nutar Dottor John Welch, Marcel Camenzuli ġedded konċessjoni enfitewtika għal sbatax-il sena oħra bis-sub-ċens temporanju ta‟ Lm144 fis-sena.

Permezz ta‟ kuntratt tal-15 ta‟ Ġunju 2007 fl-atti tan-Nutar Dottor André Cassar Abela, Marcel Camenzuli ta b‟titolu ta‟ donazzjoni lil ibnu l-intimat Nicholas sive Niki Camenzuli s-sub-utile temporanju tal-fond għar-rimanenti perjodu tal-konċessjoni enfitewtika.

Il-konċessjoni enfitetwika kif prorogata skadiet fl-14 ta‟ Diċembru 2010.

Madanakollu, a tenur tal-artikolu 12(2)(b)(i) tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta‟ Malta, l-intimat kellu dritt jibqa‟ jokkupa l-fond b‟titolu ta‟ kera li tkun daqs iċ-ċens li kien jitħallas minnufih qabel ma għalqet l-enfitewsi, miżjud fil-bidu tal-kirja b‟ammont li jkun mhux iżjed minn dak iċ-ċens li kien jitħallas li jirrappreżenta bi proporzjon għal dak iċ-ċens iż-żieda fl-inflazzjoni minn meta ċ-ċens li għandu jiżdied ġie stabbilit l- aħħar, b‟dan illi jerġa jiżdied b‟dan il-mod kull 15-il sena

sussegwenti sakemm tibqa‟ l-kirja favur l-intimat u/jew favur

min għandu dritt jiret il-kirja skont il-liġi.

Għalhekk, fi tmiem il-konċessjoni enfitewtika, l-atturi kienu

kostretti jirrikonoxxu lill-intimat fil-kirja tal-fond in kwistjoni

bid-dritt li jirċievu mingħandu l-kera annwali ta‟ Lm288.

Skont l-Att X tal-2009 din il-kera tiżdied kull tlett snin b‟dan illi l-kera fl-1 ta‟ Jannar 2013 kienet tammonta għal €716.46 fis-sena filwaqt illi mill-1 ta‟ Jannar 2016 żdiedet għal €736.59 fis-sena.

L-atturi rrifjutaw li jaċċettaw kera mingħand l-intimat, liema kera qegħda għalhekk tiġi depożitata minnu taħt l-awtorità tal- Qorti.

Skont il-perit tekniku, il-valur lokatizju tal-fond illum huwa ta‟ €23,952 fis-sena filwaqt illi l-valur fuq is-suq jammonta għal €435,000.

L-atturi jikkontendu li bl-operat tal-Artikolu 12 qegħdin isofru leżjoni tad-drittijiet tagħhom bħala sidien tal-fond mertu tal- kawża peress li hemm nuqqas ta‟ proporzjonalità bejn il-valur lokatizju tal-fond u l-kera stabbilita mill-liġi, kif ukoll peress illi m‟għandhomx rimedju effettiv sabiex jieħdu lura pussess tal- fond.

Għaldaqstant, huma jgħidu li qed jiġu leżi d-drittijiet fundamentali tagħhom kif protetti skont l-ewwel Artikolu tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea u l-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni ta‟ Malta.

Konsegwentement, huma qegħdin jitolbu lill-Qorti tillikwida u tordna l-ħlas ta‟ kumpens ġust għall-leżjoni tad-drittijiet tagħhom kif ukoll tagħtihom rimedju xieraq fiċ-ċirkostanzi tal- każ, inkluż l-iżgumbrament tal-intimat mill-fond in kwistjoni.

L-artikolu 12(2) tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta‟ Malta li minnu qegħdin jilmentaw l-atturi jipprovdi inter alia li meta tagħlaq enfitewsi temporanja ta‟ dar ta‟ abitazzjoni li tkun okkupata minn ċittadin Malti bħala r-residenza ordinarja tiegħu, liema enfitewsi temporanja tkun saret wara l-21 ta‟ Ġunju 1979, l- enfitewta jkollu d-dritt li jibqa‟ jokkupa d-dar b‟kera mingħand il-padrun dirett, liema kera tkun daqs iċ-ċens li kien jitħallas minnufih qabel ma tkun għalqet l-enfitewsi, miżjud, fil-bidu tal-kirja tad-dar, u wara t-tmiem ta‟ kull ħmistax-il sena sakemm tibqa‟ l-kirja favur l-istess kerrej, b‟daqstant miċ-ċens li kien jitħallas minnufih qabel dak il-bidu jew il-bidu ta‟ kull

perjodu sussegwenti ta‟ ħmistax-il sena, li jkun ammont li ma

jkunx iżjed minn dak iċ-ċens, li jirrappreżenta bi proporzjon

għal dak iċ-ċens iż-żieda fl-inflazzjoni minn meta ċ-ċens li

għandu jiżdied ikun ġie stabbilit l-aħħar.

L-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni jipprovdi li l-ebda proprjetà ta‟ kull xorta li tkun ma għandu jittieħed pussess tagħha b‟mod obbligatorju, u l-ebda interess fi jew dritt fuq proprjetà ta‟ kull xorta li jkun ma għandu jiġi miksub b‟mod obbligatorju, ħlief meta hemm disposizzjonijiet ta‟ liġi applikabbli għal dak it-teħid ta‟ pussess jew akkwist għall-ħlas ta‟ kumpens xieraq.

L-ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea jipprovdi li kullħadd għandu d-dritt għat-tgawdija paċifika tal- proprjetà tiegħu u ħadd ma għandu jiġi pprivat mill- possedimenti tiegħu ħlief fl-interess pubbliku.

Fl-udjenza tas-27 ta‟ Novembru 2017, l-abbli difensur tal- intimat Camenzuli rtira l-ewwel erba‟ eċċezzjonijiet preliminari sollevati fir-risposta tiegħu, filwaqt illi l-ħames eċċezzjoni ġiet sorvolata permezz tad-digriet ta‟ din il-Qorti tal-24 ta‟ Ottubru 2017 li permezz tiegħu awtorizzat il-korrezzjoni fir-rikors promotur fis-sens illi fejn saret riferenza għall-Artikolu 5 tal- Kap. 158, din kellha taqra artikolu 12.

In linea preliminari l-Avukat Ġenerali jeċċepixxi li l-atturi naqsu milli jagħmlu użu mir-rimedji ordinarji a disposizzjoni tagħhom taħt il-Kap.

69 tal-Liġijiet ta‟ Malta.

Dwar din l-eċċezzjoni, l- Avukat Ġenerali ma ressaq l-ebda prova u lanqas għamel riferenza għaliha fis-sottomissjonijiet tiegħu.

Din il-Qorti hija konsapevoli li wara li din il-kawża ġiet differita għas-sentenza, daħal fis-seħħ l-Att XXVII tal-2018 li permezz tiegħu ġie introdott l-Artikolu 12B tal-Kap.

Dan l-artikolu introduċa proċedura ġdida li permezz tagħha s-sid ta‟ fond milqut bl-Artikoli 5, 12, u 12A tal-Kap.

158 jista‟ jitlob reviżjoni tal-kera u anke l-iżgumbrament tal-inkwilin f‟ċertu ċirkostanzi fejn l-inkwilin ma jissodisfax il-kriterji tad-dħul u tal-kapital tat- test tal-mezzi stabbilit fir-Regolamenti dwar it-Tkomplija tal- Kirja (Kriterji ta‟ Test tal-Mezzi), maħruġa taħt l-Artikoli 1531F

u 1622A tal-Kodiċi Ċivili.

Is-sid jista‟ jitlob ukoll li l-kirja tiġi

ta‟ evidenza

inekwivoka, li l-kerrej huwa persuna li ma tinħtieġx protezzjoni

soċjali.

Madanakollu, dan l-artikolu daħal fis-seħħ tard wisq

għar-rikorrenti tal-lum u allura din il-Qorti ma tqisx li f‟dan l-

jipprova, permezz

jista‟

jekk

istadju għandha tiddeklina milli teżerċita s-setgħat tagħha taħt il-Kostituzzjoni u taħt il-Kap.

L-ezistenza ta‟ rimedju „ordinarju‟ trid tkun murija kif imiss minn min iqanqal l-eccezzjoni.

Ladarba ma ġiex muri li l-atturi kellhom xi rimedju ordinarju sabiex jindirizzaw l-ilmenti tagħhom meta ġiet intavolata din il-kawża, l-eċċezzjoni tal- intimat Avukat Ġenerali qegħda tiġi miċħuda.

Permezz tat-tieni eċċezzjoni preliminari tiegħu, l-Avukat Ġenerali jeċċepixxi li l-atturi għandhom iġibu prova tat-titolu tagħhom.

Din il-Qorti hija sodisfatta mill-provi fl-atti li l-atturi ppruvaw it-titolu tagħhom fuq il-proprjeta de quo.

Dawn il- provi ma kienux kontestati mill-intimat Avukat Generali u għaldaqstant, din l-eċċezzjoni hija llum sorvolata.

Fil-mertu, l-intimati jeċċepixxu li ma seħħ l-ebda ksur tad- drittijiet fundamentali tar-rikorrenti.

Il-ġurisprudenza tal-Qrati tagħna u tal-Qorti Ewropea dwar il-mertu tal-kawża tal-lum hija ormai ben assodata.

Kif ingħad mill-Prim‟Awla tal-Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali) fis-sentenza tagħha fl-ismijiet Anna Shoeb Reitano Al Rashid et vs Direttur għall-Akkomodazzjoni Soċjali et tas-26 ta‟ Novembru 2003, ikkonfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fit-18 ta‟ Marzu 2005, l- istat għandu d-dritt li jagħmel liġijiet sabiex jikkontrolla l-użu tal-proprjetà, liema dritt huwa soġġett in sostanza għall- interess ġenerali.

Depożizzjoni din li hija skolpita f‟termini wiesa u li tagħti skop ampju u diskrezzjoni wiesa lill-istat f‟dan ir-rigward.

Fis-sentenza tal-Qorti Ewropea ta‟ Amato Brancaleone v Malta tal-15 ta‟ Settembru 2009 li kienet tirrigwarda l-artikolu 12(2) tal- Kap. 158 ingħad illi:

il-Qorti Ewropea dejjem

id- Madanakollu, diskrezzjoni li jgawdu l-istati membri billi sostniet li anke din ir- regola għandha tiġ nterpretata fid-dawl tal-prinċipju ġenerali tal-„fair balance‟.

Kif ingħad mill-Qorti Ewropea fis-sentenza ta‟ Lithgrow and Others v. United Kingdom tat-8 ta‟ Lulju 1986:

Il-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza tagħha fl-ismijiet Josephine Lejman vs Avukat Ġenerali et tas-7 ta‟ Diċembru 2009, spjegat illi sabiex jiġi determinat jekk il-provvedimenti tal-Kap.

158, applikati għall-każ konkret, joħolqux bilanċ ġust bejn l-interess ġenerali tal-kommunità u d-drittijiet tas-sidien, iridu jiġu kkunsidrati r-riżultati prattiċi li l-applikazzjoni tal-imsemmija artikoli tal-liġi joħolqu fil-każ in eżami.

L-istess Qorti Gove! vs Calcidon Duncan et tal-24 ta‟ Frar 2012 spjegat illi:

fl-ismijiet Louis Bileci

fis-sentenza tagħha

"F'kazijiet bhal dawn il-kumpens xieraq ghandu jiehu in konsiderazzjoni l-ghan legittimu li mmotiva l-mizura tar- rekwizizzjoni u li l-kumpens jista' jkun anqas mill-kumpens shih li altrimenti jkun dovut skont il-kriterji tas-suq.

Il-Qorti Ewropeja fil-kazijiet ta' Edwards v. Malta u Ghigo v. Malta ddecidiet li: "(Para 76).

Hekk ukoll kif osservat il-Qorti Ewropea fis-sentenza msemmija ta‟ Amato Brancaleone vs Malta:

Il-Qorti Ewropeja, għalkemm irrikonoxxiet li l-istat għandu dritt jikkontrolla l-użu tal-proprjetà, sostniet li għandu jkun sodisfatt ir-rekwiżit tal-proporzjonalità:

Il-Qorti Ewropea ikkunsidrat fid-dettall l-impatt li l-Att tal-1979 kellu fuq il-proprjetà tal-applikant Amato Brancaleone.

Innutat li l- applikant ma setax igawdi l-pussess fiżiku tal-proprjetà tiegħu u ma setax jittermina l-kera: „Thus while the applicant remained the owner of the property he was subjected to a forced landlord-tenant relationship for an indefinite period of time.‟ Ikkunsidrat li l-applikant ma kellux rimedju biex jiżgombra lill-inkwilini f‟każ li kellu bżonn il-proprjetà għalih jew għall-familja tiegħu.

Ikkunsidrat ukoll li l-inkwilini ma kienux „deserving of such protection‟ għaliex kellhom proprjetà alternattiva.

Ikkunsidrat ukoll illi l-possibilità tal-inkwilini li jivvakaw il- proprjetà kienet waħda remota peress li l-kirja tista‟ tintiret.

Aċċennat għall-fatt li dawn iċ-ċirkostanzi ħallew lill-applikant „in uncertainty as to whether he would ever be able to recover his property.‟ Ikkunsidrat ukoll li l-ammont massimu ta‟ kera li seta‟ jirċievi l-applikant (€420 fis-sena) kien ferm baxx u jikkontrasta bil-qawwi mal-valur tas-suq.

Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti Ewropea fil-kawża ċitata ġew segwiti fil-kawża fl-ismijiet Dr Cedric Brincau et vs l-Avukat Ġenerali et fost oħrajn.

Fis-sentenza tagħha datata 18 ta‟ Frar 2012, din il-Qorti diversament presjeduta, wara li kkunsidrat illi l-Artikolu 12(2) tal-Kap 158 jipprovdi: - għal kera baxxa ħafna li ma tirriflettix il-valur tal-proprjetà fuq is-suq u għalhekk ma jissalvagwardjax l-interessi tas-sid, inkluż li jagħmel qliegħ mill-proprjetà tiegħu; - għall-awment ta‟ kera kull 15-il sena biss; - għall-mod kif jiġi kkalkulat l-awment fil-kera, u ċioè bbażat fuq l-indiċi tal-inflazzjoni u li ma jistax jaqbeż id-doppju tal- kera; - għall-fatt li jekk ma hemmx qbil fuq il-kundizzjonijiet tal-kirja, l-uniku rimedju li għandu s-sid hu li jirreferi l-każ quddiem il- Bord li Jirregola l-Kera; - għal stat ta‟ inċertezza għar-rigward ta‟ meta s-sid ikollu d- dritt jieħu lura l-pussess ta‟ ħwejġu;

- għal nuqqas ta‟ garanziji proċedurali sabiex is-sid ikun jista‟

jieħu l-pussess ta‟ ħwejġu f‟każijiet fejn ikollu bżonn il-

proprjeta għall-użu tiegħu jew ta‟ membri tal-familja tiegħu jew

fejn iċ-ċenswalist ma jimmeritax li jingħata protezzjoni;

ikkonkludiet li l-istess Artikolu 12(2) imur kontra d-dritt fundamentali tar-rikorrenti kif protett permezz tal-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea.

Osservat li dan l-artikolu għadu kif kien meta ġie introdott fl-1979 u li hu altru milli evidenti li l-piż finanzjarju għadu sa llum mixħut fuq is-sidien privati.

Għalhekk iddikjarat l-artikolu 12(2) bħala bla effett fir-rigward tal-proprjetà mertu tal-kawża u ddikjarat li l- intimati (inkwilini) ma jistgħux jinvokawh biex jibqgħu jabitaw fil-fond.

Ikkundannat ukoll lill-Avukat Ġenerali sabiex iħallas lir-rikorrenti s-somma ta‟ €30,000.

Id-deċiżjoni ġiet appellata biss mill-Avukat Ġenerali, u l-Qorti Kostituzzjonali fid-deċiżjoni tagħha datata 25 ta‟ Ottubru 2013 ikkonfermat is-sentenza tal- Ewwel Qorti b‟dan illi varjtat l-ammont ta‟ kumpens illikwidat.

Il-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza tagħha riċenti fl-ismijiet Ian Peter Camilleri De Marco pro et noe vs Maggur Alfred Dujic Galea Salomone et tas- 27 ta‟ Jannar 2017 qalet hekk:

"Huwa pacifiku li fejn tidhol il-materja ta' akkomodazzjoni socjali l-istati membri ghandhom margini wiesa ta' apprezzament u, sakemm il-mizuri jkunu legittimi, l-ghan socjali ghandu jwassal ghal kumpens li jista' jkun ferm anqas mill-valur tal-fond jew il-valur lokatizju ta' fond fis- suq hieles.

Dan pero` ghandu jitqies fid-dawl tal-principju fundamentali tal-proporzjonalita` li huwa inerenti fid- dispozizzjonijet kollha tal-Konvenzjoni.

Huwa dan il-fattur tal-proporzjonalita`, jew il-bilanc gust bejn l-interessi tas- socjeta` in generali u l-htiega li jigi protett id-dritt fundamentali tal- legislattiva possedimenti konformi mad-dettami tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, b'mod li jekk mizura, ghalkemm legittima fis-sens li ghandha s-sura ta' legislazzjoni, twassal sabiex jigi impost fuq l-individwu piz sproporzjonat u eccessiv, dik il-mizura titqies bhala vjolattiva tal-artikolu konvenzjonali fuq citat u tirrendi gustifikata fil-ligi talba ghall-hlas ta' kumpens xieraq, kemm pekunjarju kif ukoll non- pekunjarju, ghal-lezjoni jaghmel konvenzjonali subita, kif ukoll ghat-tehid ta' rimedji ulterjuri intizi sabiex effettivament iwaqqfu dak l-istat ta' vjolazzjoni tal-konvenzjoni."

tal-individwu ghat-tgawdija pacifika tieghu,

tajjeb

Għalhekk, jirriżulta mid-deċiżjonijiet ċitati li huwa stabbilit fil- ġurisprudenza tal-Qrati tagħna kif ukoll dik tal-Qorti Ewropea li l-imsemmija disposizzjonijiet tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta‟ Malta huma leżivi tad-drittijiet fundamentali tas-sidien meta jkun hemm nuqqas ta‟ proporzjonalità bejn il-valur lokatizju attwali tal-fond, u l-kera stabbilita mill-istess liġi.

Din il-Qorti m‟għandha l-ebda dubju illi l-Att XXIII kellu warajh għan leġittimu.

Madanakollu, il-piż sabiex jintlaħaq dan l-għan ma kellux jintrefa‟ kollu mis-sidien imma kellu jiġi assikurat bilanċ bejn id-drittijiet tagħhom u dawk tas-soċjetà in ġenerali.

Fil-kaz in ezami, meta Georgina Giardino Mifsud kkonċediet il-fond b‟titolu ta‟ enfitewsi temporanja fis-27 ta‟ Novembru 1976, l- Att XXIII tal-1979 kien għadu ma daħalx fis-seħħ u allura ma setgħet qatt tobsor illi meta tiskadi din il-konċessjoni hi jew l- eredi tagħha kien ser ikollhom (i) jirrikonoxxu lill-enfitewta fil- kirja tal-istess fond; (ii) b‟kera irriżorju li bl-ebda mod ma jirrifletti l-valur lokatizju attwali tal-fond u (iii) mingħajr l-ebda rimedju effettiv sabiex jieħdu pussess ta‟ ħwejjiġhom lura.

Huwa veru li l-proroga tal-konċessjoni enfitewtika oriġinali saret fl-1993, u ċioè wara li daħal fis-seħħ l-Att XXIII tal-1979, imma skont tal-konċessjoni enfitewtika oriġinali, il-konċedent ma kellu l-ebda għażla għaliex id- diskrezzjoni kienet tal- konċessjoni għalhekk ma tistax titqies bħala waħda ħielsa u l- atturi ma jistgħux jitqiesu li, għax kienu jafu bil-konsegwenzi taħt il- konsegwenzi b‟mod li rrinunzjaw għall-protezzjoni li jagħtuhom l-liġijiet li jħarsu d-drittijiet fundamentali.

Il-Qorti għalhekk trid tara jekk f‟dan il-każ inżammx dan il- bilanċ bejn il-kumpens ossia kera li għandu dritt jirċievi s-sid u l-valur

aċċettat

ġurisprudenzjalment illi l-kumpens mhux bilfors irid ikun daqs

proporzjonalità ma tkunx tħarset meta titħallas kera miżera

għall-proprjetà li tkun tiswa mijiet ta‟ eluf ta‟ Ewro.

Fil-każ tal-lum, din il-Qorti għandha quddiemha kemm tiswa l-

proprjeta, kemm hu l-valur lokatizju tagħha u kemm qed

jagħti s-suq ħieles.

il-Kap.

158, daħlu minn

jeddhom għal dawk

il-kundizzjonijiet

tal-proprjeta

Il-proroga

kwistjoni.

il-ħtieġa

titħallas kera mill-intimat.

Meta wieħed iqabbel il-valur lokatizju tal-proprjetà mal-kera attwali li l-atturi għandhom dritt jipperċepixxu taħt l-effetti tal-Att XXIII, wieħed isib li hemm sproporzjon qawwi bejn qagħda u oħra.

Dak li huma suppost qed jippercepixxu kull xahar l-atturi lanqas qed jaqilghuh kull sena.

Meħud in konsiderazzjoni wkoll illi r- rapport tekniku fih element inevitabbli ta‟ soggettività, illi mhux bilfors l-atturi kienu sejrin isibu jikru b‟kemm qal il-perit tekniku, u illi meta tqis l-iskop socjali l-kera ma jkunx bilfors daqs il-kera fis-suq ħieles, xorta jirrizulta illi hemm diskrepanza kbira bejn kera xierqa u l-kera li jircievu l-atturi.

Ir-rapport tal- perit juri illi din id-diskrepanza kompliet tikber aktar ma għaddew is-snin.

Għalhekk, billi l-ammont ta‟ kera dovut bil-liġi bl-applikazzjoni tal-artikolu 12(2) tal-Kap.

158 huwa tant baxx meta mqabbel mal-valur lokatizju stabbilit mill-perit tekniku, ma jistax jingħad li l-atturi qua sidien qed jingħataw kumpens adegwat għat- tfixkil sostanzjali fid-dritt ta‟ tgawdija tal-proprjetà tagħhom.

Huwa prinċipalment dan il-fattur li, fil-fehma tal-Qorti, jitfa‟ a „disproprotionate and excessive burden‟ fuq is-sidien.

Dan iwassal lill-Qorti biex tgħid illi l-atturi garrbu ksur tal-jedd tagħhom għat-tgawdija ta‟ ħwejjighom, imħares taħt l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni Ewropea.

Għal dak li jirrigwarda l-ispejjeż li l-intimat Casolani għamel fil- fond, jirriżulta li fil-kuntratt tas-27 ta‟ Novembru 1976 ġie stipulat li:

"L-ispejjeż kollha ta' manutenzjoni u riparazzjoni ta' natura ordinarja u straordinjarja li jkun hemm bżonn isiru fl- imsemmija dar, tant minn ġewwa kemm ukoll minn barra, jkunu a kariku tal-komparenti Sur Casolani li ma jkollu ebda dritt ta' kumpens u indennizz għal kull benefikat li jkun sar fil-fond fit-terminazzjoni ta' din is-subenfitewsi."

Din l-istess stipulazzjoni saret fil-kuntratt tas-7 ta‟ Diċembru 1993 kif ukoll f‟dak tal-15 ta‟ Ġunju 2007.

fil-każ preżenti d-dikjarazzjoni

B‟żieda ma dan u minkejja li din il-Qorti tifhem l-ilment tal- intimat fir-rigward tal-ispejjeż li huwa għamel fil-fond mertu tal-kawża, din il-kwistjoni tal-ispejjeż tesorbita mill-kwistjoni kostituzzjonali/konvenzjonali li għandha quddiemha llum.

L- ispejjeż li għamel l-intimat huma irrilevanti għall-vertenza odjerna: u ċioè biex jiġi deċiż jekk l-Artikolu 12(2) huwiex leżiv l- tad-drittijiet tal-atturi kif protetti mill-Kostituzzjoni u Konvenzjoni Ewropea u konsegwentement ghall-ghoti ta‟ rimedju.

Għaldaqstant, din il-Qorti, wara li kkunsidrat iċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ u l-insenjament tal-qrati fuq ċitati, tasal ukoll għall-konklużjoni li l-artikolu 12(2) tal-Kap.

158 huwa leżiv tad- drittijiet fundamentali tal-atturi kif protetti taħt l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u taħt l-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni Ewropea. ta‟ Fil-fehma vjolazzjoni waħedha ma tkunx biżżejjed imma l-Qorti għandha tagħti kumpens pekunjarju għal dik il-vjolazzjoni.

Fl-affidavit tiegħu l-attur Alfred Bagley jgħid illi l-fond kellhom bżonnu sabiex imorru jgħixu fih.

Madanakollu, ma ġab l-ebda prova ta‟ xi bżonn partikolari ta‟ xi ħadd mill-atturi.

Fil-fatt in kontro eżami jgħid sempliċiment li l-fond huwa ta‟ ħafna kuġini u hemm minn jixtieq jgħix fih.

B‟żieda ma dan jidher li xi ħadd mill-atturi saħansitra diġa qiegħed jirriklama l-fond għall-bejgħ. tad-drittijiet Dan ma fundamentali jingħataw kumpens bħala danni pekunjarji u morali.

Għal dan il-ksur tad- dritt fundamentali tagħhom kif protett mill-Kostituzzjoni u mill- Konvenzjoni Ewropea, l-atturi għandhom jiġu kompensati għaż- żmien li ġew imċahhda mill-godiment tal-proprjetà tagħhom.

Konvenzjoni, kif talbu l-atturi, għax, kif sewwa osserva l-

Avukat Ġenerali, dak

l-artikolu mhuwiex parti mil-ligi

Il-kumpens jingħata taħt is-setgħa ta‟ din il-Qorti li

tagħti rimedju għall-ksur ta‟ drittijiet fundamentali.

Dan il-

kumpens jitħallas mill-Avukat Ġenerali, mhux mill-intimat

l-atturi m‟għandhomx

jfissirx b‟daqshekk

jingħata mhux

illi għal ksur

il-kumpens

tagħhom

taħt

jistgħu

l-iżgumbrament tal-intimat Casolani.

jagħmlu użu mill-proċedura

Casolani, billi dan kull ma għamel kien li nqeda b‟jedd li tagħtih l-ligi.

L-atturi talbu wkoll Madanakollu, mhuwiex kompitu ta‟ din il-Qorti li tordna l- izgumbrament, għax huwa kompitu ta‟ Qorti ta‟ gurisdizzjoni civili li tgħid jekk l-intimat għandhux titolu biex izzomm il-fond.

F‟dan il-każ il-Qorti qiegħda żżomm quddiem għajnejha wkoll li l-atturi l-ġdida stabbilita permezz tal-artikolu 12B tal-Kap.

158, kif diġà ntqal aktar qabel f‟din id-deċiżjoni.

Għalhekk il-Qorti, wara li qieset dawn il-fatturi kollha, u qieset ukoll l-istima magħmula mill-perit tekniku, kif ukoll illi l- funzjoni tagħha mhijiex li tillikwida danni ċivili iżda danni għall- ksur ta‟ jeddijiet fundamentali, hi tal-fehma illi s-somma ta‟ tletin elf Ewro (€30,000) għandha titħallas lill-atturi bħala kumpens għall-ksur tal-jedd fundamentali tagħhom.

Dwar l-effett li jibqalu l-Artikolu 12(2), il-Kostituzzjoni u l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea (Kap. 318 tal-Liġijiet ta‟ Malta) jagħmluha ċara illi fejn xi liġijiet huma inkonsistenti magħhom, dawn huma „bla effett‟.

L-artikolu 6 tal-Kostituzzjoni ta‟ Malta jistipula hekk:

"Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tas-subartikoli (7) u (9) tal-Artikolu 47 u tal-Artikolu 66 ta' din il-Kostituzzjoni, jekk xi liġi oħra tkun inkonsistenti ma' din il-Kostituzzjoni, din il- Kostituzzjoni għandha tipprevali u l-liġi l-oħra għandha, safejn tkun inkonsistenti, tkun bla effett."

L-artikolu 3(2) tal-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea jaqra hekk:

tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali,

"Fejn ikun hemm xi liġi ordinarja li tkun inkonsistenti mad- Drittijiet l- imsemmija Drittijiet u Libertajiet Fundamentali għandhom jipprevalu, u dik il-liġi ordinarja, safejn tkun inkonsistenti, tkun bla effett."

Ġialadarba din il-Qorti qegħda ssib li l-Artikolu 12(2) tal-Kap.

158 huwa inkonsistenti mal-Kostituzzjoni u mal-Konvenzjoni in kwantu huwa leżiv tad-drittijiet fundamentali tal-atturi kif protetti taħt l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, allura isegwi li tali artikolu ma jistax jiġi invokat mill-intimat biex ikompli jokkupa l-fond de quo.

Madanakollu, din il-Qorti ssib illi mhuwiex il-lok li tilqa‟ l-ewwel talba attriċi u tiddikjara li l-applikazzjoni tad-disposizzjonijijet tal-Artikolu 12 tal-Kap.

158 jirrenduha impossibbli sabiex jirriprendu l-pussess tal-proprjetà tagħhom.

A tenur tal- imsemmi artikolu l-intimat Camenzuli ngħata dritt ta‟ rilokazzjoni fuq il-fond de quo iżda dan ma jfissirx illi s-sidien tilfu kull dritt fuq il-proprjetà tagħhom b‟mod illi din il-kirja qatt ma kienet ser tiġi fi tmiemha u l-fond jirriverti lura għandhom.

Għar-raġunijiet premessi l-Qorti qiegħda taqta‟ u tiddeċiedi l- kawża billi: 1.

Tiċħad l-ewwel talba attriċi;

Tilqa‟ t-tieni talba attriċi billi tiddikjara li l-Artikolu 12(2) tal-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar (Kap. 158 tal- Liġijiet ta‟ Malta) jilledi d-drittijiet tal-atturi għat-tgawdija tal-proprjetà tagħhom 11, "Thames", Triq Amery, Ħal Tarxien, bi vjolazzjoni tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta‟ Malta u tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet li għaldaqstant, dan l-artikolu m‟għandux effett bejn il- partijiet.

Konsegwentement, l-intimat Nicholas sive Niki Camenzuli ma jistax jinvokah sabiex jibqa‟ jokkupa l- proprjetà mertu tal-kawża;

Tilqa‟ t-tielet talba attriċi billi tiddikjara li l-intimat Avukat Ġenerali għandu jikkompensa lill-atturi għal-leżjoni tad- drittijiet tagħhom;

Tilqa‟ r-raba‟ talba attriċi u tillikwida dan il-kumpens fl- ammont ta‟ tletin elef Ewro (€30,000);

Tilqa‟ l-ħames talba attriċi u tikkundanna lill-Avukat Ġenerali sabiex iħallas lill-atturi s-somma ta‟ tletin elef Ewro (€30,000).

L-ispejjeż tal-kawża jitħallsu mill-Avukat Ġenerali.

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


FIT - TRIBUNAL GĦAL TALBIET ŻGĦAR Ġudikatur: Dr Phyllis Callus LL.M. (Lond.), LL.D. Seduta ta` nhar it-Tlieta 6 ta` Novembru 2018.

Ra l-Avviż tat-Talba preżentat fid-9 ta` Mejju 2018 li permezz tiegħu l-attur talab

li dan it-Tribunal jikkundanna lill-konvenut iħallsu s-somma ta` seba' mija, sitta u

disgħin Ewro u tletin ċenteżmu (€796.30ċ) rappreżentanti arretrati ta` provvista tas-

servizzi ta` dawl u ilma fil-fond d34, Triq l-Annunziata, Tarxien, liema fond ġie

akkwistat mill-attur mingħand Oreste Tyson bis-saħħa ta` subbasta miżmuma taħt l-

awtorita` tal-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fid-19 ta` Ottubru 2017.

Bl-ispejjeż, inkużi dawk

tal-mandat ta` sekwestru kawtelatorju mumru 1643/2018 preżentat kontestwalment,

kontra l-konvenut, u bl-imgħax mid-data tal-preżentata tal-Avviż tat-Talba.

Ra d-dokument ppreżentat mill-attur mal-Avviż tat-Talba, senjatament tal-kont

tad-dawl fis-somma mitluba bil-kawża għas-servizz provdut lill-konvenut fil-fond

imsemmi sat-28 ta` Mejju 2018 (fol.

Ra r-Risposta tal-konvenut preżentata fl-14 ta` Settembru 2018 li permezz tagħha

eċċepixxa li: (i) l-pretensjonijiet imressqin huma infondati fil-fatt u fid-dritt bl-ispejjeż

kontra l-istess attur; (ii) preliminarjament, dawn il-proċeduri huma tempestivi iktar u iktar

meta l-affarijiet kienu imxew għall-konklużjoni pożittiva tagħhom; (iii) filwaqt li dak

pretiż hu kontestat, għandha tiġi kjamata fil-kawża Josephine Jeremic sive JoeConnie

Tyson, illum Walker, biex tirrispondi għall-ħlas ta` din is-somma li tirrifletti dak li kien

dovut minnha u mhux mill-esponent.

Salvi eċċezzjonijiet ulterjuri.

Ra li fl-udjenza tad-19 ta` Settembru 2018, fuq talba tat-Tribunal, il-konvenut

spjega li t-tieni eċċezzjoni tiegħu għandha tinftiehem bħala eċċezzjoni ta` pagament tal-

ħlas mitlub bl-azzjoni.

Sema' x-xiehda tal-attur, u ra d-dokumenti eżibiti minnu.

Ra li, b'digriet mogħti fit-3 ta` Ottubru 2018, dan it-Tribunal ċaħad it-talba tal-

konvenut għas-sejħa f'din il-kawża ta` mart il-konvenut JoeConnie Walker, u dan

mingħajr preġudizzju għal kwalunkwe jedd ta` rivalsa li l-konvenut jista` jkollu kontra

martu, jew terzi, fir-rigward ta` din il-pendenza.

Ra li, fl-udjenza tal-31 ta` Ottubru 2018, il-konvenut ippreżneta nota li permezz

tagħha ammetta t-talba kif dedotta fl-Avviż tat-Talba.

Jidhirlu li t-talba tal-attur tirriżulta ampjament pruvata, mhux biss bl-ammissjoni

tal-konvenut, imma anke bix-xiehda u l-provi dokumentali mressqa mill-attur innifsu.

Mir-riċerka li għamel it-Tribunal, jirriżulta wkoll li l-attur ippreżenta mandat ta`

sekwestru mal-Avviż tat-Talba odjern sabiex jikkawtela l-pretensjoni tiegħu dedotta

b'din il-kawża.

Għaldaqstant, it-Tribunal jaqta` u jiddeċiedi din l-azzjoni billi jilqa' t-talba attriċi

u konsegwentement jikkundanna lill-konvenut iħallas lill-attur is-somma mitluba seba'

mija, sitta u disgħin Ewro u tletin ċenteżmu (€796.30ċ), bl-imgħax u bl-ispejjeż kif

mitluba fl-Avviż tat-Talba.