Appell Inferjuri Numru: 55/2019/1 LM

MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) ONOR.

IMĦALLEF LAWRENCE MINTOFF Seduta tad-9 ta' Ġunju, 2021

Appell Inferjuri Numru 55/2019/1 LM

Francis Mc Gahern (K.I. nru 108228M) ("l-appellant") u Wilhelmina Mc Gahern għal kull interess li jista' jkollha

Dan huwa appell magħmul mill-intimat Francis Mc Gahern (K.I. nru

364923(M) [minn issa 'l quddiem "l-appellant"], mis-sentenza mogħtija fis-6

ta' Lulju, 2020, [minn issa 'l quddiem "is-sentenza appellata"] mill-Bord li

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 8

Appell Inferjuri Numru: 55/2019/1 LM Jirregola l-Kera [minn issa 'l quddiem "il-Bord"] fl-ismijiet fuq premessi, li

permezz tagħha ddeċieda billi laqa' t-talbiet kollha tar-rikorrenti Kenneth

(Passaport Svediż 90503744) [hawnhekk "l-appellati"], u ddeċieda kif ġej:

Jilqa' l-ewwel talba;

Jordna lil Francis Mc Gahern sabiex fi żmien xahar mil-lum, jivvaka mill-ħanut Benelli Rodrigues Fernandes ġià Francwin, 19, St Mary Street, Ħal Ghaxaq, u mill-istore bla numru f'Bunting Street, San Pawl il-Baħar;

Jordna lil Francis Mc Gahern sabiex iħallas lis-sidien tal-ambjenti, u ċioé lir-rikorrenti u lill-intimata Wilhemina Mc Gahern, is-somma ta' għaxart elef, sitt mija u sebgħa u sittin Ewro u tmienja u tmenin ċenteżmi (EUR 10,667.88) għall-arretrati tal-kera dovuta sal-2018, u għal kull kera dovuta sat-terminazzjoni tal-imsemmija kirja;

Jordna illi Francis Mc Gahern jħallas kwalsiasi kontijiet relattivi għas-servizzi tal- ħanut dovuti minnu.

Bl-ispejjeż u bl-interessi a karigu tal-intimat Francis Mc Gahern."

Il-fatti tal-każ odjern jirrigwardaw il-ħanut magħruf bl-isem "Borg Degiorgio

Rodrigues Fernandes" ġià "Deguara" bin-numru 19 f'St Mary Street, Ħal Ghaxaq, u anki l-istore

bla numru f'Bunting Street, Il-Qala, [minn issa 'l quddiem flimkien "il-

fond"], proprjetà tal-appellati u li huma jikru lill-appellant.

Ir-rikorrenti istitwew proċeduri quddiem il-Bord permezz tal-preżentata

ta' rikors fil-21 ta' Marzu, 2019, fejn talbu s-segwenti:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 8

Appell Inferjuri Numru: 55/2019/1 LM

Tiddeciedi skont it-talba bid-dispensa mis-smigħ tal-kawża a tenur tal-Artikolu

16A tal-Kap 69 tal-Liġijiet ta' Malta;

Tordna lill-konvenut sabiex jivvaka mill-fond lilu mikri u cioe' il-ħanut Borg Degiorgio Rodrigues Fernandes ġia Franwin, 19, St. Mary Street, Ħal Ghaxaq u store bla numru f'Bunting Street, San Pawl il-Baħar stante morożità fil-ħlas ta' kera u non-użu;

Tordna lill-konvenut jħallas lis-sidien s-somma ta' għaxart elef, sitt mija u sebgħa u sittin u tmienja u tmenin Ewro (]10,667.88) għall-arretrati ta' kera dovuta sal-2018 u għal kull kera dovuta sat-terminazzjoni tal-imsemmija kirja, in toto jew pro rata;

Tordna lill-konvenut iħallas kwalsiasi kontijiet relattivi għas-servizzi tal-ħanut

dovuti mill-konvenut.

Bl-ispejjeż, u bl-imgħax legali kontra l-konvenuti nġunti għas-subizzjoni u bir-riserva ta' kull dritt ta' azzjoni ulterjuri fil-liġi."

L-intimati ma weġbux.

Il-Bord wasal għas-sentenza appellata wara li għamel is-segwenti

konsiderazzjonijiet rilevanti għal dan l-appell:

"Ikkunsidra:

Mill-atti proċesswali jirriżulta li l-intimat jikri l-ħanut Benelli Rodrigues Fernandes ġia Franwin, 19, St. Mary Street, Ħal Ghaxaq, u store bla numru f'Bunting Street, San Pawl il-Baħar.

Jirriżulta li l-istess intimat huwa moruż fil-ħlas tal-kera; li l-ħanut jinsab fi stat ħażin ta' manutenzjoni u ta' abbandun, filwaqt li l-istore mhuwiex jintuża.

Minkejja li l- intimat ġie interpellat diversi drabi mir-rikorrenti sabiex iħallas dak dovut u jottempra ruħhu mal-liġi, l-intimat baqa' inadempjenti.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 8

Appell Inferjuri Numru: 55/2019/1 LM

Illi ħadd mill-intimati ma deher għas-seduta tal-lum biex jikkontesta t-talbiet tar- rikorrenti.

L-intimata Wilhelmina Mc Gahern hija koproprjetarja tal-ambjenti in kwistjoni, u ġiet inkluża għal kull interess li jista' jkollha.

Peress illi għalhekk jimmerita li t-talbiet tar-rikorrent ikunu milqugħa bid-dispensa tas-smigħ fit-termini tal-artikoli 16A tal-Kap 69".

L-appellant ippreżenta r-rikors tal-appell tiegħu fis-27 ta' Lulju, 2020,

fejn talab lil din il-Qorti sabiex tħassar, tirrevoka u tannulla s-sentenza

appellata, filwaqt li tagħti dawk il-provvedimenti li jidhrilha opportuni fiċ-

ċirkostanzi, anki billi jekk jidhrilha tibgħat lura l-atti lill-Bord sabiex b'hekk

huwa jiġi debitament notifikat bir-rikors promotur u bl-avviż tas-smigħ u l-

kawża tiġi trattata u deċiża skont il-liġi.

Jirrileva li l-aggravji tiegħu huma ċari u

manifesti u huma s-segwenti: (1) huwa qatt ma kien ġie notifikat skont il-liġi

bir-rikors promotur u bl-avviż tas-smigħ tiegħu; u (2) il-Bord ma indunax li

dawn ma kinux ġew notifikati lilu u għalhekk għadda għas-sentenza b'nuqqas

ta' smigħ xieraq fil-konfront tiegħu.

Ir-Risposta tal-Appell

L-appellati wieġbu fil-31 ta' Awwissu, 2020 fejn sostnew li s-sentenza

appellata hija waħda ġusta u għalhekk timmerita konferma, filwaqt li l-appell

interpost għandu jiġi miċħud.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 8

Appell Inferjuri Numru: 55/2019/1 LM Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti

Din il-Qorti ser tgħaddi sabiex tikkunsidra l-aggravji tal-appellant, u dan

fid-dawl tas-sottomissjonijiet li saru mill-appellati u ta' dak li ġie deċiż mill-

L-appellant jikkontendi li huwa qatt ma ġie notifikat bir-rikors promotur

u bl-avviż tas-smigħ tiegħu.

Jispjega li n-notifika ma kinitx saret skont il-liġi u

huwa kien sar jaf bis-sentenza appellata wara li l-avukat tal-fiduċja tiegħu

ġibidlu l-attenzjoni għaliha.

L-appellant isostni li ġaladarba l-ewwel żewġ

notifiki kienu negattivi u ma kinux validi, il-Bord ma setax jgħaddi biex

jawtorizza n-notifika bl-affissjoni, liema notifika mar-residenza tiegħu ma

saritx ukoll b'mod regolari għaliex saħansitra ma saritx.

Isostni li l-proċeduri

kollha li saru wara l-preżentata tal-avviż promotur huma nulli għaliex saru fl-

assenza tiegħu stante n-nuqqas ta' notifika, u għalhekk ukoll hija nulla s-

L-appellati jissottomettu li huma kienu mexxew permezz tal-proċedura

tal-affissjoni u tal-pubblikazzjoni skont is-subartikolu 187(3) tal-Kap.

12 wara li

kull tentattiv ta' notifika falla u huma ma kellhomx informazzjoni rigwardanti l-

indirizz tal-appellant.

Filwaqt li jagħmlu riferiment għas-sentenza fl-ismijiet

Three Barrels Ltd vs. Leaney et delia fit-13 ta' Lulju, 2001, jirrilevaw li dak

is-subartikolu jipprovdi għal tliet rekwiżiti, u dawn huma kienu osservawhom

Jgħidu li l-istess subartikolu jitlob li "meta jkun possibbli, jekk il-post

ir-residenza", iżda fil-każ odjern jirriżulta ċar u manifest mill-provi li mhux

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 8

Appell Inferjuri Numru: 55/2019/1 LM possibbli li l-indirizz tar-residenza jkun magħruf.

Jagħlqu billi jgħidu li mingħajr

preġudizzju għal dan kollu, l-appellant għandu jiddikjara l-indirizz tiegħu u jekk

din il-Qorti jidhrilha li għandha tilqa' l-appell, l-atti għandhom jintbagħtu lura

lill-Bord sabiex b'hekk l-appellant jiġi notifikat fl-indirizz kif dikjarat minnu.

Il-Qorti tibda billi tiċċita s-subartikolu 187(3) tal-Kap.

12 li jipprovdi

għall-eventwalità fejn fost oħrajn ma jkunx magħruf il-post tar-residenza tal-

persuna li għandha tiġi notifikata:

"(3) Jekk mir-riferta tal-uffiċjal inkarigat minn notifika ta' skrittura jew att ġudizzjarju jinstab li l-persuna li għandha tiġi notifikata bl-iskrittura jew att, għalkemm ma tirriżultax li qegħda barra minn Malta, id-dħul fil-post tar-residenza tagħha ma jkunx jista' jsir, jew il-post tar-residenza tagħha ma jkunx magħruf1, il- qorti tista' tordna illi n-notifika ssir billi titwaħħal kopja tal-att fil-post, fil-belt jew fid-distrett fejn soltu jitwaħħlu l-atti uffiċjali, u billi dik l-iskrittura jew att jinħarġu fil- qosor fil-Gazzetta u f'ġurnal ta' kuljum wieħed jew iktar minn wieħed skont kif il- qorti tiddeċiedi u, meta jkun possibbli, jekk il-post tar-residenza jkun magħruf, billi titwaħħal kopja tal-iskrittura mal-bieb ta' dik ir-residenza.

Il-qorti tista' wkoll tieħu dawk il-miżuri oħra li jkunu jidhrulha xierqa sabiex l-iskrittura jew l-att issir taf bihom il-persuna li lilha għandhom ikunu notifikati. ..."

Issa, fil-każ odjern jirriżulta li hekk kif l-appellati talbu lill-Bord waqt l-

udjenza tal-4 ta' Ottubru, 2019 għall-awtorizzazzjoni sabiex in-notifika tal-

intimati ssir wara l-ħinijiet legali u fin-nuqqas permezz tal-proċedura tal-

pubblikazzjoni u tal-affissjoni skont il-liġi, u wara li huma fis-16 ta' Ottubru,

2019 ħallsu għan-notifika tal-intimati wara l-ħinijiet legali, il-Marixxall John

Dalmas fit-28 ta' Ottubru, 2019 iddikjara li meta mar Il-Fontana sabiex

jinnotifika lill-appellant, huwa ma kienx sab l-indirizz mogħti, jiġifieri "Fatima

1 Sottolinejar ta' din il-Qorti.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 8

Appell Inferjuri Numru: 55/2019/1 LM Bernardette" fi Triq il-Parroċċa.

Kien għalhekk li fl-4 ta' Novembru, 2019, l-

appellati għaddew sabiex kif awtorizzati, huma ħallsu għan-notifika tal-

appellant imsemmi permezz tal-proċedura l-oħra tal-pubblikazzjoni u tal-

affissjoni.

Il-Qorti tgħid li ma kienx hemm wisq x'jagħmlu aktar minn hekk fid-

dawl tal-fatt li r-riferta l-marixxal kienet tindika li l-istess marixxall ma setax

isib l-indirizz kif mogħti.

Tikkonsidra wkoll li l-appellant ma ressaq l-ebda prova

sabiex jikkontradixxi dak li stqarr il-marixxall fir-riferta tiegħu, liema stqarrija

ma tħallix dubju dwar l-awtentiċità tagħha peress li din ġiet għal darb'oħra

kkonfermata mill-Marixxal Sandra D’Anastasi meta fit-8 ta' Novembru, 2019

ittentat tinnotifika lill-appellat fl-istess indirizz permezz tal-proċedura tal-

affissjoni.

L-appellat donnu qed jinsisti li l-Bord ma setax jawtorizza n-notifika

permezz tal-proċedura kif kontemplata fis-subartikolu 187(3) tal-Kap.

ġaladarba ma kienx hemm żewġ tentattivi ta' notifika tiegħu li kienu validi.

Imma din il-Qorti tgħid li s-subartikolu 187(3) bl-ebda mod ma jikkontempla li

fejn ma jkunx magħruf il-post tar-residenza tal-persuna li għandha tiġi

notifikata, għandu jkun hemm żewġ tentattivi ta' notifika validi qabel il-Qorti,

jew fil-każ odjern il-Bord, jawtorizza n-notifika kif hemm kontemplata skont il-

proċedura tal-affissjoni u tal-pubblikazzjoni.

jipprovdi għalih

subartikolu 187(3) tal-Kap.

12 huwa ċar u inekwivoku u ma jagħti lok għal ebda

interpretazzjoni, kif qed isir mill-appellant b'tentattiv sabiex iġib fix-xejn il-

proċeduri quddiem il-Bord.

ġustifikati u tiċħadhom.

Għaldaqstant din

il-Qorti ssib

l-aggravji tal-appellant mhumiex

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 8

Appell Inferjuri Numru: 55/2019/1 LM Decide

Għar-raġunijiet premessi, il-Qorti tiddeċiedi dwar l-appell interpost mill-

appellant billi tiċħdu u tikkonferma s-sentenza appellata fl-intier tagħha,

filwaqt li tilqa' t-talbiet tal-appellati.

L-ispejjeż tal-ewwel istanza jibqgħu kif deċiżi, u dawk tal-appell odjern

għandhom jitħallsu kollha mill-appellant.

Onor. Dr Lawrence Abela LL.D. Briffa Raggio Rosemarie Georgakopoulos Deputat Reġistratur

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 8 minn 8


Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM

MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) ONOR.

IMĦALLEF LAWRENCE ELGADI Seduta tad-9 ta' Ġunju, 2021

Appell Inferjuri Numru 92/2019 LM

Josephine Mula Debono ‘Apap Migneco bin-numru tal-karta tal-identita 573817(M) ("l-appellata")

Dan huwa appell magħmul mis-socjetà intimata GlobalCapital Financial

Management Ltd [minn issa 'l quddiem "is-soċjetà appellanta"] kemm mid-

deċiżjoni preliminari mogħtija fl-20 ta' Novembru, 2018, [minn issa 'l quddiem

"id-deċiżjoni preliminari"], kif ukoll mid-deċiżjoni finali mogħtija fil-25 ta'

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM Novembru, 2019, [minn issa 'l quddiem "id-deċiżjoni finali"], fl-ismijiet fuq

premessi każ nru 098/18, mill-Arbitru għas-Servizzi Finanzjarji [minn issa 'I

quddiem "l-Arbitru"], fejn permezz tad-deċiżjoni preliminari ddeċieda li jiċħad

l-ewwel eċċezzjoni tas-soċjetà appellanta fil-konfront tar-rikorrenti Josephine

sussegwentement permezz tad-deċiżjoni finali ddeċieda dwar l-ilment tal-

imsemmija appellata kif ġej:

"Għaldaqstant, ai termini tal-artikolu 26(3)(c)(iv) tal-Kap.

555 tal-Liġijiet ta' Malta, l- Arbitru jordna lil GlobalCapital Financial Management Limited tħallas lill-ilmentaturi s-somma ta' USD15,891.01, jew l-ekwivalenti fl-Euro skont kif jipprovdi l-artikolu 21(3)(ċ) tal-Kap.

555 tal-Liġijiet ta' Malta.

Bl-imgħax legali mid-data ta' din id-deċiżjoni sad-data tal-ħlas effettiv.

Bl-ispejjeż kontra l-provditur tas-servizz."

Il-fatti ta' din il-kawża jirrigwardaw servizzi finanzjarji reżi mis-soċjetà

appellanta lill-appellata, konsistenti f'parir dwar investiment f'prodott magħruf

bl-isem Lifemark S.A. Secure Income Bond Issue 4 [minn issa 'l quddiem "il-

L-appellata istitwiet proċeduri quddiem l-Arbitru permezz tal-preżentata

ta' lment fit-18 ta' April, 2018, fejn talbet li tintradd lura lilha mis-soċjetà

appellanta s-somma ta' ħmistax-il elf, tmien mija u wieħed u disgħin dollaru

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM Amerikan u ċenteżmu (US$15,891.01), flimkien mal-imgħaxijiet, liema somma

kienet tirrappreżenta t-telf fil-kapital u fl-imgħaxijiet li hija kienet sofriet wara li

investiet fil-prodott Lifemark.

Is-soċjetà appellanta wieġbet għall-ilment billi eċċepiet is-segwenti: (a) l-

Arbitru ma kellux jieħu konjizzjoni tal-ilment ai termini tal-para. (b) tas-

subartikolu 21(1) tal-Kap.

555 tal-Liġijiet ta' Malta; (b) is-soċjetà appellanta ma

kinitx il-leġittimu kontradittur; (ċ) il-preskrizzjoni a tenur tal-paragrafu (f) tal-

artikolu 2156 u l-artikolu 2153 tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta; (d) dak allegat

fl-ilment kien qed jiġi kkontestat bil-qawwa kollha bħala infondat fil-fatt u fid-

dritt; (e) is-soċjetà appellanta ma tistax tinżamm responsabbli għal telf li seħħ

f'investiment li ma kinitx tiġġestixxi; (f) it-telf waħdu ma kienx iġib ir-

responsabbiltà tal-fornitur tas-servizz u mingħajr preġudizzju l-appellata kellha

ġġib l-aħjar prova ta' danni; u (ġ) l-appellata ma setgħetx tippretendi illi kieku

hija investit flusha f'investiment ieħor il-kapital kien ser jibqa' sħiħ.

Id-deċiżjoni preliminari u d-deċiżjoni appellata

Dawn li jsegwu huma l-konsiderazzjonijiet li għamel l-Arbitru sabiex

wasal għad-deċiżjoni preliminari:

"Jikkonsidra

L-Arbitru sema' lil Benny Assadi, uffiċjal fl-Uffiċċju tal-Arbitru għas-Servizzi Finanzjarji, sabiex jispjega d-diskrepanza bejn id-data tat-timbru u d-data li tidher fuq l-ilment.

Huwa qal li l-ilment bil-lingwa Ingliża daħal fl-Uffiċċju tal-Arbitru fis-17 t'April 2018 u, fil-fatt, sar ukoll il-hlas permezz ta' ċekk li jġib l-istess data u, wara li ra x'kien fih l- ilment, tah it-timbru l-għada.

Hu jgħid li għalkemm l-ilment seta' kien fih xi ħaġa

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM

nieqsa, għall-Uffiċċju l-ilment kien daħal fit-18 t'April 2018.

Jgħid li l-ilment kien inġab fil-lingwa Ingliża u qal lir-ragel tal-ilmentatriċi biex jagħmel traduzzjoni bil-Malti.

Jgħid li ta t-timbru tat-18 t'April 2018, '...għaliex huma ġew fis-17 t'April 2018 jagħmlu l-ilment oriġinali u kellhom iġibu biss traduzzjoni'. (fn.

Anthony Mula Debono ‘Apap Migneco, ir-raġel tal-ilmentatriċi, xehed (fn.

44) li huma kienu ġew l-Uffiċċju tal-Arbitru għas-Servizzi Finanzjarji fis-17 t'April 2018, tant li ħarġu ċekk li nżamm mill-Uffiċċju tal-Arbitru tal-istess jum.

Jgħid li l-ilment kien iffirmat mill-mara tiegħu u ħallewh l-Uffiċċju tal-Arbitru.

Jgħid li wara xi ġimgħa, ċemplulu mill-Uffiċċju tal-Arbitru u qalulu li riedu verżjoni bil-Malti.

Jgħid li hemm il-firma tat-3 ta' Mejju 2018, għaliex bil-verżjoni ġdida bil-Malti mar biha l-Uffiċċju tal-Arbitru fit-3 ta' Mejju 2018.

L-ewwel verżjoni tal-ilment ittimbrawha fit-18 t'April 2018, tant li meta mar bil- verżjoni bil-Malti fit-3 ta' Mejju 2018, ittimbrawlu d-data tat-18 t'April 2018, meta kien għamel l-ilment oriġinali.

L-Arbitru jara li l-verżjoni kemm tar-raġel tal-ilmentatriċi kif ukoll dik ta' Benny Assadi hija simili.

M'hemmx dubju li l-ilment oriġinali bl-Ingliż ġie ppreżentat fis-17 ta' April 2017, u l-uffiċjali tal-Uffiċċju tal-Arbitru ħadu anke l-ħlas dwar dan l-ilment.

Wara talbu li l-ilmentatriċi tagħmel verżjoni bil-Malti u din il-verżjoni ġiet ippreżentata fit-3 ta' Mejju 2018; iżda, peress li l-ilment oriġinali kien ippreżentat fis-17 t'April 2018 u ttimbrat l-għada fit-18 t'April 2018, allura, raw li t-tieni verżjoni li ssostitwiet lill- ewwel waħda imma bil-lingwa Maltija kellha tkun ittimbrata fid-data meta verament kien ittimbrat l-ilment oriġinali.

Saret biss sostituzzjoni tal-ilment oriġinali.

L-Arbitru huwa konxu li bejn is-17 u t-18 t'April 2018, peress li ġew ippreżentati diversi l-aħħar ġurnata biex ilmenti fl-Uffiċċju għaliex ħafna ippreżentaw l-ilment, l-uffiċjali tal-Uffiċċju tal-Arbitru kellhom pressjoni ta' xogħol aktar minn normal.

ilmentaturi ħallew sa

Perὸ, l-Arbitru xorta jħoss li l-ilment oriġinali kellu jibqa' fil-proċess minkejja li kien sar bl-Ingliż.

Miegħu kellha tiżdied il-verżjoni bil-Malti.

Dan qed jingħad sabiex fil-futur ma jkunx hemm dizgwid.

L-ilmenti għandhom jiġu ittimbrati fil-mument li jidħlu kif inhi l-prassi li qed tkun segwita.

Il-fatt li l-provditur tas-servizz irċieva l-ilment f'Mejju ma jibdel xejn.

Ifisser biss li l- Uffiċċju tal-Arbitru bagħat lill-provditur tas-servizz il-verċjoni bil-Malti.

Ġaladarba f'dan il-każ jidher li kien hemm biss sostituzzjoni tal-ilment oriġinali, u l- ilment oriġinali daħal fit-terminu li tipprovdi l-liġi, l-Arbitru ser ikompli jieħu konjizzjoni tal-każ"

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 22

L-Arbitru wasal għad-deċiżjoni appellata wara li għamel is-segwenti

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM 6.

konsiderazzjonijiet:

"Jikkunsidra

Eċċezzjonijiet Preliminari

L-ewwel eċċezzjoni tirrigwardja l-kompetenza tal-Arbitru a bazi tal-Artikolu 21(1)(b) tal-Kap.

555 tal-Ligijiet ta' Malta fejn il-provditur tas-servizz jgħid li lilment ġie ppreżentat barra ż-żmien li tippermetti l-liġi.

L-Arbitru ta deċiżjoni preliminari fl-20 ta' Novembru 2018 dwar dan u sabiex ma joqgħodx jirrepeti ruħhu jagħmel referenza għaliha. (fn.

52 et seq) Għalhekk, il-mertu ta' din l-eċċezzjoni huwa eżawrit.

It-tieni eċċezzjoni hija fis-sens il-leġittimu kontradittur għaliex huwa kien biss intermedjarju u m'amministrax il-prodott de quo u ta' dan l-ilmentatriċi kienet konsapevoli.

l-provditur tas-servizz m'huwiex

Din l-eċċezzjoni mhix ser tiġi milqugħa għaliex l-ilment huwa dwar l-imġiba tal- provditur tas-servizz bħala kumpannija li toffri servizzi fil-qasam tas-servizzi finanzjarji u hija Licence Holder tal-MFSA.

Il-qalba tal-ilment hija li l-provditur tas- servizz ma tax parir tajjeb lill-ilmentatriċi u biegħilha prodott li ma kienx addattat għaliha.

Barra minn hekk, kien hemm relazzjoni kuntrattwali bejn l-ilmentatriċi u l- provditur tas-servizz kif joħroġ, kemm minn dokumenti bħal File Note, (fn.

68 et seq) u mill-KYC, (fn.

79 et seq) li kollha juru li l-provditur tas-servizz kien qed jistabbilixxi relazzjoni kuntrattwali bejnu u l-ilmentatriċi.

John Peters-Borg, impjegat tal-provditur tas-servizz, huwa indikat bħala 'Your Financial Planning Manager or Officer'. (fn.

Il-provditur bħala Licence Holder tal- MFSA, kien qed jagħti servizz finanzjarju bħala prinċipal lill-ilmentatrici.

Għalhekk, huwa l-leġittimu kontradittur.

Eċċezzjonijiet dwar Preskrizzjoni

Il-provditur tas-servizz qed jagħti żewġ eċċezzjonijiet dwar preskrizzjoni, ibbażati fuq l-artikoli 2153 u 2156(f) tal-Kodiċi Ċivili.

L-ewwel eċċezzjoni tal-preskrizzjoni hija bbażata fuq l-artikolu 2153 tal-Kap.

16 li jgħid li:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM

'L-azzjoni għall-ħlas tal-ħsarat mhux ikkaġunati b'reat taqa' bi preskrizzjoni bl-egħluq ta' sentejn.'

Illi l-Qrati tagħna dejjem irritennew illi l-preskrizzjoni ta' sentejn imsemmija fl-artikolu 1917 tal-Ordinanza VII tal-1868 (dak li illum hu l-artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili) hija applikabbli għad-danni extra-kontrattwali li ġejjin mhux minn jiġifieri dawk inadempjenza ta' obbligazzjoni imma 'ex delictu vel quasi'.

Meta d-danni huma 'ex contractu' għax ġejjin minn vjolazzjoni ta' obbligazzjoni, l- preskrizzjoni hija dik ta' ħames snin u mhux ta' sentejn. (fn.

Barra minn hekk, kif intqal fil-kawża Avv Dr Pio M Ruscio Debattista pro et noe vs Jeno Scotto et theodoulou fis-7 t'Ottubru 2016:

'Il-fatt li f'kawża attur jitlob il-likwidazzjoni ta' danni ma jfissirx awtomatikament li allura japplika l-art.

2153 tal-Kodiċi Ċivili: "il-preskrizzjoni ta' sentejn li tolqot l-azzjoni għal danni li ma jkunux kaġunati b'reat," hija applikabbli biss fil-każ ta' danni indipendenti minn obbligazzjoni kuntrattwali (Cutajar Lofaro vs Colombo, PA, 9/1/1953.

F'dan il-każ kien hemm obbligazzjoni kuntrattwali u, għalhekk, il-preskrizzjoni a bażi tal-artikolu 2153 ma tistax treġi.

F'dan il-każ inbiegħ prodott finanzjarju u, għalhekk, seħħet transazzjoni kummerċjali bejn il-partijiet.

Ġaladarba r-rimedju mitlub mhux indipendenti minn obbligazzjoni kuntrattwali, il-preskrizzjoni a bażi tal-artikolu 2153 ma tistax tirnexxi u qed tiġi miċħuda.

L-Arbitru jagħmel referenza wkoll għas-sentenza fl-ismijiet: Roland Borg Giuliano Eid vs GlobalCapital Financial Management Ltd deċiża fl-1 ta' Ġunju 2017; u reċentament f'kawża simili fl-ismijiet Miriam Attard Sacco Ebejer Falzon vs GlobalCapital Financial Manangement Ltd (fn.

7 QA (Inf), 12/11/2019) fejn ġie deċiż li dawn it- transazzjonijiet huma ta' natura kuntrattwali.

B'żieda ma' dan, l-Arbitru jagħmel referenza wkoll għas-sentenza reċenti tal-Qorti tal- Appell fl-ismijiet: Conrad Portelli Pisani vs GlobalCapital Financial Management Ltd deċiża fil-21 t'Ottubru 2019, li ssemmi l-istess prinċipji.

L-Arbitru jagżmel tiegħu l-argumentazzjoni tal-Qorti f'dawn id-deċiżjonijiet u qed jiċħad din l-eċċezzjoni.

It-tieni eċċezzjoni dwar preskrizzjoni hija bbażata fuq l-artikolu 2156(f) tal-Kap.

16, li jgħid li:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM

'azzjonijiet għall-ħlas ta' kull kreditu ieħor li ġej minn operazzjonijiet kummerċjali jew minn ħwejjeġ oħra, meta l-kreditu ma jkunx jaqa', skont din il-liġi jew liġijiet oħra, taħt preskrizzjoni aqsar, jew ma jkunx jirriżulta minn att pubbliku.'

Meta tkellmu dwar il-preskrizzjoni, il-Qrati tagħna, anke a bażi għal dak li jipprovdi l- istess Kodiċi Ċivili, stabbilew parametri legali kif il-preskrizzjoni għandha tiġi interpretata u applikata, fosthom illi:

Min jallega l-preskrizzjoni jrid jippruvaha:

Kif ingħad fis-sentenza mogħtija fl-ismijiet Stencil Pave (Malta) Limited vs Dr Maria Brady k/a Zammit noe,

'Hija regola ewlenija fil-proċeduri li l-prova li l-azzjoni hija preskritta trid issir minn min iqanqal l-eċċezzjoni, u għalkemm il-parti attriċi tista' tressaq provi biex tittanta xxejjen dawk tal-parti mħarrka billi tmieri li għadda ż-żmien jew billi ġġib 'il quddiem provi li juru li l-preskrizzjoni kienet sospiża jew interrotta, il-piż jaqa' prinċipalment fuq min jallega l-preskrizzjoni.

Hi l-parti mħarrka li trid tipprova li l-parti attriċi għaddielha ż-żmien utli biex tressaq il-kawża, u dan minn żmien minn meta dik il-kawża setgħet titressaq'.

Hu stabbilit fil-ġurisprudenza illi min iqajjem l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni

jeħtieġlu jipprova l-perkors taż-żmien statutorju.

Sinjifikanti f'dan ir-rigward huwa dak li qalet il-Qorti tal-Appell fis-sentenza tagħha tal-4 ta' Diċembru 1987, fil-kawża 'Urpani vs Gauci Piscopo noe' illi:-

'Min jeċċepixxi l-preskrizzjoni hu obbligat li jagħmel prova sodisfaċenti tad- data meta l-perijodu tal-preskrizzjoni jibda jiddekorri għaliex diversament il-Qorti qatt ma tkun f'posizzjoni li tikkonstata jekk il-perijodu applikabbli tal-preskrizzjoni jkunx iddekorra jew le'.

Il-perijodu tal-preskrizzjoni jibda jgħodd minn meta min jipproponi każ, ikun jista' jeżerċita dik l-azzjoni.

Dan joħroġ ċar mill-artikolu 2137 tal-Kap.

16 li jipprovdi li:

'Bla ħsara ta' disposizzjonijiet oħra tal-liġi, il-preskrizzjoni ta' azzjoni tibda minn dak in-nhar li din l-azzjoni tista' tiġi eżerċitata; mingħajr ma jittieħed qies tal-istat jew tal-kondizzjoni tal-persuna li lilha din l-azzjoni tmiss.'

Huwa prinċipju tad-dritt illi l-preskrizzjoni għandha tingħata interpretazzjoni restrittiva u, għalhekk, jekk ikun jeżisti dubbju dwar l-applikabilità taż-żmien preskrittiv, dak id-dubbju għandu jmur kontra min jeċċepixi l-preskrizzjoni.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM

Fid-dawl ta' dan kollu, l-Arbitru jrid jara jekk fil-każ odjern, il-provditur tas-servizz irnexxilux jipprova li l-ilmentatriċi skadielha ż-żmien ta' ħames snin minn mindu setgħet teżerċita l-azzjoni.

Huwa l-provditur tas-servizz li jrid jipprova dan.

Fin-nota ta' sottomissjonijiet il-provditur tas-servizz jgħid li l-perijodu tal-preskrizzjoni kellu jibda jgħodd mill-21 t'Ottubru 2008, jiġifieri mid-data tal-bejgħ tal-prodott.

Din id-data indikata mill-provditur tas-servizz ma tistax tkun id-data minn meta oġġettivament l-ilmentatriċi setgħet tagħmel l-azzjoni għal diversi raġunijiet.

Qabel xejn, bejgħ ta' prodott finanzjarju huwa differenti ħafna minn bejgħ ta' prodott ieħor.

L-effikaċja u l-idonjetà ta' prodott finanzjarju fil-konfront tal-klijent ħafna drabi tkun tista' tiġi evalwata mill-istess klijent wara t-trapass ta' ċertu żmien u ġudikat mill- andament tal-prodott.

Li kieku kull min jixtri prodott finanzjarju jibda mill-ewwel jieħu passi legali kontra min biegħulu jkun hawn diżgwid kbir f'dan is-settur u żgur li l- provditur tas-servizz ikollu raġun jilmenta li l-azzjoni tkun waħda intempestiva jekk mhux vessatorja.

Għalhekk, il-mument oġġettiv li fih l-ilmentatriċi setgħet tagħmel l-azzjoni ma jistax ikun il-mument tal-bejgħ tal-prodott.

Dan ġie anke kkonfermat mill-Qorti tal-Appell f'sentenza fl-ismijiet Conrad Portelli Pisani vs GlobalCapital Financial Management Ltd deċiża reċentement fil-21 t'Ottubru 2019 mill-Qorti tal-Appell fejn qalet li l-ilmentatur ma jistax jagħmel ilment qabel ma realment isofri t-telf u ma jistax ikun li jsofri t-telf mid-data tal-bejgħ tal-prodott.

Dan reġa' ġie kkonfermat mill-istess Qorti tal-Appell fis-sentenza reċenti tagħha fl- ismijiet: Miriam Attard Sacco Ebejer Falzon et vs GlobalCapital Financial Management Ltd deċiża fit-12 ta' Novembru 2019.

Għalhekk, il-provditur tas-servizz ma rnexxilux jipprova l-mument minn mindu l- ilmentatriċi setgħet tagħmel l-azzjoni u, għalhekk, ma rnexxilux jipprova l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni a bażi tal-artikolu 2156(f) tal-Kap.

16 kif inhu obbligat li jagħmel.

Għal dawn ir-raġunijiet, l-Arbitru qed jiċħad din l-eċċezzjoni.

FIL-MERTU

L-Arbitru jrid jiddeċiedi l-ilment b'referenza għal dak li, fil-fehma tiegħu, huwa ġust, ekwu u raġonevoli fiċ-ċirkostanzi partikolari u merti sostantivi tal-każ. (fn.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 8 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM

L-ilmentatriċi qed titlob li tingħata l-flus li tilfet meta l-provditur tas-servizz biegħilha l-prodott Keydata Lifemark SA Secure Income Bond Series 4 (SIB).

L-ilment prinċipali tal-ilmentatriċi huwa li dan l-investment qatt ma messu inbiegħ lilha peress li ma kinetx persuna professjonali.

Sabiex l-Arbitru jasal għal deċiżjoni li tkun ekwa, gusta u raġonevoli, u jara jekk l- ilment huwiex ġustifikat, irid jara n-natura tal-prodott mibjugħ, jara l-profil tal- ilmentatriċi u kif ġie mibjugħ dan il-prodott.

Il-Prodott

Dan il-prodott, l-SIB, kien ibbażat fuq negozju fil-pensjonijiet dwar il-ħajja fis-suq Amerikan.

Dan il-każ jittratta dwar il-bejgħ tal-prodott Keydata International Secure Income Bond, Issue 4 (SIB) li kif jidher mill-brochure ippreżentat mill-ilmentatriċi, dan il-prodott ippronunzja ruħhu bl-aktar mod enfatiku li jagħti qligħ ta' 7.5% kull sena fl- iSterlina u 7% fis-sena fid-Dollaru u l-Ewro għall-perijodu ta' ħames snin.

L-SIB kien investiment tal-kategorija asset-backed securities.

Mingħajr ma wieħed joqgħod jidħol fid-dettall tal-istruttura legali (u kumplikata tiegħu), l-SIB kien jinvesti f'bonds (security bonds) li l-assi underlying taghhom kienu poloz tal-assikurazzjoni fuq il-ħajja ta' individwi Amerikani.

Dan il-prodott, fost affarijiet oħra, falla għaliex l-analiżi tal-aspettattiva tal- ħajja/mewt tal-life-assured ma kinitx korretta.

Aktar ma wieħed idum ħaj, aktar irid idum iħallas premium biex il-polza tibqa' ħajja inkella titlef fil-valur.

Dan joħloq problema ta' likwidità biex tkompli ssostni finanzjarjament il-mudell kompost minn diversi poloz ta' assikurazzjoni fuq il-ħajja.

Dan kien riskju li ħafna analisti ma tawx kasu.

Imma kien, fil-fatt, aspett importanti ħafna.

Minħabba l-avvanzi fil-mediċina, ħafna nies jibqgħu jgħixu għal żmien itwal u b'hekk il-premium irid idum jitħallas għal numru ta' snin aktar.

Jekk l-analisti u nies professjonali li kellhom esperjenza biex janalizzaw dawn il- prodotti ma waslux għal dan, allura, lanqas wieħed jistenna li retail investor, bħalma hi l-ilmentatriċi ma kienet f'qagħda li tagħmel dan.

Apparti l-fatt ukoll li l-isem SECURE INCOME BOND jagħti lill-investitur bla esperjenza x'jifhem li l-investiment huwa wieħed sikur u bla riskji, jew riskji baxxi u limitati.

Jekk wieħed iħares lejn il-brochure tipiku tal-SIB, jara li mal-ewwel faċċata, bi prominenza kbira, hemm rati tajba ta' dħul (Annual Income Over 5 Years), ritratt kbir

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 9 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM

ta' lighthouse (simbolu tas-sigurtà) u b'indikazzjoni ta' x'inhuma l-benefiċċji u l- kwalità tal-prodott:

Għalkemm fl-istess brochure jissemma li jista' jkun hemm xi riskju għall-kapital, u jista' jkun hemm xi tnaqqis fl-aħħar jew jekk tiġbed l-investiment qabel, però, l-enfasi qiegħda fuq il-benefiċċji li kien joffri dan il-prodott.

Taħt it-titolu, Benefits at a Glance, hemm dan it-test:

• Fil-qiegh ta' pagna 9 hemm dan il-kliem:

Il-prodott kellu riskji – il-kapital ma kienx garantit, u kif kien ser imur kien pjuttost ibbażat fuq il-performance ta' prodotti oħra simili ta' dak iż-żmien, apparti l-mudelli matematiċi u l-assumptions li jiġu ma' dawn il-mudelli.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 10 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM

Ir-riskji kif deskritti forsi kienu jagħtu l-impressjoni li ma kinux ivarjaw wisq minn uħud mill-prodotti l-oħra ta' investiment li forsi kienu qed jiġu offruti lil investituri oħra.

Il- prodott fl-ebda mument ma kien iwiegħed protezzjoni assoluta għall-kapital.

Però, ma jistax jitqies li dak iż-żmien li nbiegħ l-SIB, kien investiment b'riskju baxx.

Anzi, kien investiment f'kategorija ta' riskju medju għal riskju għoli.

Dan mhux qed jingħad with the benefit of hindsight, imma għaliex in-natura tal- prodott – li jinvesti f'bonds li jinvestu f'poloz tal-assikurazzjoni fuq il-ħajja – u l- istruttura innifisha tal-investiment kienu jagħmlu l-SIB investiment riskjuż li ma kienx addattat għal retail investors kif kienet l-ilmentatriċi.

Dawn it-tip ta' investimenti huma Asset-Backed Securities li huma prodotti kumplessi u ta' riskju għoli.

Meta l-MFSA, li hija r-regolatur f'dan il-qasam, rat li kienu qed jinbieghu prodotti li huma Asset-Backed Securities bħal dan il-prodott, interveniet billi ħarġet: Warning to prospective investors about Asset-Backed Securities bħalma hu l-Lifemark, fejn qalet: (fn.

Huwa minnu li dan l-avviz lill-investituri ħareġ wara li nbiegħ il-prodott de quo lill- ilmentatriċi, imma li qalet l-MFSA kien proprju deskrizzjoni tal-prodotti li kienu qed jinbiegħu (bħall-SIB) u r-riskji li rat l-MFSA kienu diġà jeżistu fil-prodotti li nbiegħu, u

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 11 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM

li l-provdituri tas-servizz kienu jew konxji tagħhom u xorta biegħu il-prodotti, jew m'għamlux due diligence serju tal-prodott qabel ma biegħuh.

Fiż-żewġ xenarji, il-provditur tas-servizz iġorr ir-responsabbiltà tal-prodott li jbiegħ.

Kif inbiegħ il-Prodott u jekk kienx addattat (suitable) għall-Ilmentatriċi

Il-Verżjoni tal-Ilmentatriċi:

Impjegat tal-provditur tas-servizz, ċertu John Peters-Borg, kien ċemplilhom biex jgħidilhom li l-investiment li kellhom fl-Aberdeen High Yield Bond kien mar tajjeb u kien jaqblilhom ibiegħuh għax ic-chance kien li jinżel.

Żewġ l-ilmentatriċi xehed li hu kien wasal biex jirtira u ma kinux jissugraw, tant li flushom kienu fil-Government Bonds.

John Peters-Borg qalilhom biex jinvestu fl-SIB.

Qalilhom li kien aktar safe mill-investiment fl-Aberdeen għax ma kienx jiddependi fuq it-tlugħ u nżul tas-suq u kienu jinvestu f'persentaġġ cash u f'kumpanniji Amerikani 'Grade A or better'.

Beda jurihom il-brochure u bil-mod kif kellimhom ikkonvinċihom biex jinvestu fih.

Xahrejn wara, Peters-Borg ċemplilhom u qalilhom li kien hemm it-trouble u meta talbuh biex ibiegħilhom il-prodott u jagħtihom flushom lura qalilhom li ma setgħux jinbiegħu.

Il-provditur tas-servizz baqa' jiktbilhom u jgħidilhom li kien ser jirrappreżentahom hu u fl-aħħar tahom 14.1% tal-kapital li kienu investew.

Meta kien qed isir l-investiment, żewġ l-ilmentatriċi staqsa lil Peters-Borg jekk kienx fih riskju kbir il-prodott u dan qallu li kien qisu qed jixtri insurance mingħand insurance company Class A jew aħjar; li r-riskju kien żgħir ħafna kif kien jgħid il-brochure tagħhom stess.

Il-brochure ma fehemulhomx; il-File Note lanqas biss qrahilhom u qalilhom biss biex jiffirmawha u huma iffirmawlu fejn qalilhom hu. (fn.

59 et seq) L-ilmentatrici ikkoroborat dak kollu li xehed zewgha u zzid li Joe Peters-Borg assigurahom li dak li kienu ser jinvestu fih kien ser jghinhom ghall-pensjoni u huma fdawh. (fn.

60) Il-Verżjoni tal-Provditur tas-Servizz

Il-provditur tas-servizz ġab biss bħala xhud lil Michael Bezzina Wettinger li ma kienx il-persuna li għamlet il-bejgħ tal-prodott lill-ilmentatriċi imma qal li kien qed jixhed minn dak li kien sab fil-file.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 12 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM

Michael Bezzina Wettinger xehed li hu kien Compliance Manager, li l-kumpannija li kien jirrappreżenta kienet liċenzjata mill-MFSA bħala intermedjarja, jiġifieri li tirċievi l- ordnijiet tal-klijenti u tesegwihom.

Jgħid li l-ilmentatriċi investiet is-somma ta' USD20,113.69 mal-GlobalCapital bħala intermedjarja u mhux bħala prinċipal.

Jgħid li l-File Note relattiva kienet xhieda ta' dak li ġara waqt il-bejgħ tal-prodott u ġie ffirmat mill-ilmentatriċi bħala konferma tal-kontenut tiegħu u dan kien fi standard form.

Jirriżultalu mill-File Note li kienu ġew suġġeriti lilha diversi prodotti li kienu addattati għaliha u ġie spjegat lilha wkoll il-prodott de quo; l-ilmentatriċi kienet taf li l-investiment seta' jogħla u jinżel u jista' jkun li tirkupra anqas milli investiet kif ukoll il-passat mhux garanzija tal-futur.

Isemmi wkoll numru ta' investimenti li l-istess GlobalCapital kienet biegħitilhom u jgħid li, allura, l-ilmentatriċi kellha profil ta' medium risk.

Jgħid li s-soċjetà intimata qdiet id-doveri tagħha.

Konsiderazzjonijiet Oħra

L-Arbitru jinnota li l-provditur tas-servizz ma tellax bħala xhud lil John Peters-Borg li kien l-aħjar xhud biex jgħid verament x'ġara waqt il-bejgħ iżda, għar-raġunijiet tiegħu, għażel li jtella' biss bħala xhud lil Michael Bezzina Wettinger li xehed biss minn dak li sab fil-file u, għalhekk, ma jafx kif seħħ il-bejgħ.

Il-provditur tas-servizz jgħid li l-prodott ma kienx ta' riskju kbir għaliex kif jgħid l-istess brochure tal-prodott ma kienx riskjuż.

F'dan ir-rigward, l-Arbitru jagħmel referenza għall-analiżi tal-prodott aktar 'il fuq f'din id-deċiżjoni minn fejn ampjament jirriżulta li l-SIB kien prodott ta' riskju medju-għoli u ma kienx prodott kif xtaqet l-ilmentatriċi, jiġifieri prodott li jrendi xi ħaġa għall-pensjoni mingħajr ma tirriskja żżejjed il-kapital.

Fil-fatt, jirriżulta li żewġ l-ilmentatriċi kien fuq l-għatba tal-pensjoni u żgur ma riedux ikabbru l-kapital b'riskju li jwassal għat-telf tal-istess kapital.

Jirriżulta wkoll li l-istess provditur tas-servizz ikklassifika lill-ilmentatriċi bħala retail client li, skont ir-regolamenti viġenti, waqt li sar il-bejgħ kellha tingħatalha protezzjoni akbar mill-provditur tas-servizz.

Michael Bezzina Wettinger jagħmel referenza għall-Confidential Client Fact Find datata 25 ta' Frar 2008, u għall-KYC (Know Your Client Form) datata 9 t'Ottubru 2008, (fn.

64) iżda l-Arbitru jinnota li Client Fact Find ma saritx għall-prodott SIB iżda għall- prodott Aberdeen High Yield Bond (fn.

76) u ġġib id-data '25/02/2009', jiġifieri wara li kien inbiegħ l-SIB lill-ilmentatriċi.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 13 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM

79 et seq) jirriżulta li l-ilmentatriċi kienet retail client u s-servizz li ingħatalha kien wieħed ta' parir (advisory); ġie ddikajrat li kienet housewife u rtirata.

Fil-mument li nbiegħ l-SIB lill-ilmentatriċi kienet digà daħlet fis-seħħ id-Direttiva MiFID u r-Regoli tal-MFSA (fn.

15 Investment Services Rules-Standard Licence Conditions (SLC)) li kienu jirriflettu l-istess Direttiva.

Skont dawn ir-Regoli, (fn.

16 Regola 2.16) ġaladarba l-ilmentatriċi ingħatat 'advisory service' kellu jsir 'suitability assessment'.

Għalhekk, il-provditur tas-servizz kellu jistabbilixxi jekk il-prodott:

Skont l-ewwel kriterju jidher ċar li l-prodott SIB ma kienx jilħaq l-objettivi tal-klijenta għaliex hija ddikjarat li kienet 'relatively cautious' u riedet tieħu biss 'a small risk'.

L- SIB ma kienx prodott bi 'small risk' u għalkemm il-provditur tas-servizz jgħid li 'skont il-brochure' min ħarġu indikah bħala 'low risk', mill-analiżi li għamel l-Arbitru aktar 'il fuq f'din id-deċiżjoni, joħroġ ċar li dan il-prodott kellu riskju ferm aktar minn 'small' jew 'low risk'.

Dan anke ġie kkonfermat mill-Qorti tal-Appell f'deċiżjonijiet li tat l-istess Qorti kontra l-istess provditur tas-servizz f'diversi każi, fosthom, fil-kawża fl-ismijiet: Miriam Abdilla et vs GlobalCapital Finacial Management Ltd deċiża fit-12 ta' Novembru 2019, fejn l-istess Qorti qalet li mhux biss li dan il-prodott kellu riskju għoli iżda l-fatt waħdu li fil-brochure kien iddikjarat li kien low risk ma kienx biżżejjed għaliex huwa ovvju li min irid ibiegħ il-prodott jipprova jpinġih f'dawl sabiħ biex ibiegħu.

Il-Qorti qalet ukoll li l-provditur tas-servizz kellu jagħmel due diligence indipendenti u jasal għall-konklużjonijiet tiegħu u mhux jistrieħ fuq min kellu interess li jbiegħ il- prodott.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 14 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM

Għalhekk, għal dawn ir-raġunijiet, jidher li l-prodott in kwistjoni ma kienx jilħaq l- objettivi tal-investiment tal-ilmentatriċi li kienet mara irtirata u ma kinitx f'età li toqgħod tissogra flusha.

Il-provditur tas-servizz kien indifferenti għall-vulnerabilità ta' persuna avvanzata fl-età li ma jkollhiex il-fakultà li jekk titlef flusha terġa' tibda tfaddal mill-ġdid biex tirkuprahom.

It-tieni kriterju tas-suitability assessment huwa li l-klijenta riedet tkun tiflaħ it-telf li kien relatat mal-objettivi tal-investiment tagħha.

Il-provditur tas-servizz bl-ebda mod ma pprova li l-ilmentatriċi setgħet titlef ammont daqshekk kbir ta' flus.

M'hemm l-ebda kontestazzjoni li l-provditur tas-servizz investielha s-somma qawwija ta' 'l fuq minn għoxrin elf dollaru Amerikan fi prodott wieħed.

Żgur li fl-età tagħha ma kinetx taffordja li titlef dan l-ammont meta l-objettiv tagħha kien li riedet tieħu biss 'a small risk'.

Għalhekk, it-tieni kriterju ukoll ma ntlaħaqx.

Dak li qal il-provditur tas-servizz, li l-ilmentatriċi kellha l-esperjenza li tinvesti fl-SIB għaliex il-provditur tas-servizz kien investielha fi prodotti oħra qabel, mhux konvinċenti.

Ma jirriżultax li l-ilmentatriċi kienet xi persuna midħla tas-servizzi finanzjarji, u l-fatt li l-provditur tas-servizz stess kien investielha f'xi prodotti oħra b'daqshekk hija ma kellhiex dik l-esperjenza meħtieġa biex tifhem ir-riskji speċifiċi li kellu l-SIB.

Kif xehed żewġha u kkonfermat minnha, huma kienu joqgħodu fuq l- expertise tal-provditur tas-servizz u, għalhekk, marru għandu, għax kien f'posizzjoni li jagħtihom parir liema parir huma qagħdu fuqu.

Il-prodott SIB kien prodott kumpless u, kif anke aċċennat il-Qorti tal-Appell, (fn.

17 Miriam Abdilla vs GlobalCapital Financial Management Ltd, 12/11/2019) il- brochure kien miktub f'lingwaġġ tekniku li trid tkun midħla tal-mistier biex tifhmu.

Għalhekk, l-ilmentatriċi ma setgħetx tieħu deċiżjoni infurmata dwar ir-riskji li kienu abbinati mal-SIB.

Għal dawn ir-raġunijiet, il-kriterji stabbiliti għas-suitability assessment ma ġewx sodisfatti u l-prodott SIB ma setax jinbiegħ lill-ilmentatriċi għaliex ma kienx 'suitable' għaliha.

B'hekk seħħ bejgħ ħaġin tal-prodott.

Barra minn hekk, il-provditur tas-servizz m'aġixxiex b'mod professjonali meta investielha s-somma qawwija ta' għoxrin elf dollaru fi prodott wieħed meta hi ma kinitx xi persuna ta' mezzi kbar jew li riedet tieħu riskju kbir billi tinvesti fi prodott

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 15 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM

wieħed.

Dan juri li l-provditur tas-servizz kien aktar iffokat biex ibiegħ il-prodott milli jħares l-interessi ta' retail client li tatu l-fiducja tagħha biex jeħdilha ħsieb flusha li flimkien ma' żewġha kien ilhom is-snin ifaddlu.

Dan iwassal lill-Arbitru jikkonkludi li l-provditur tas-servizz ma qediex l-obbligu ewlieni msemmi fid-Direttiva MiFID u fir-regoli li ħarġet l-MFSA 'il fuq indikati li kienu jipprovdu li:

Barra minn hekk, il-provditur tas-servizz ma ssodisfax 'l-aspettattivi raġonevoli u leġittimi tal-konsumatur' (fn.

19(3)(c)) meta biegħilha prodott li ma kienx addattat għal ħtiġijiet tagħha u daħħalha f'riskju akbar minn dak li xtaqet u, b'hekk, tilfet il-kapital li investiet fi żmien qasir wara li investithom.

Għal dawn ir-raġunjiet, l-Arbitru jiddeċiedi li l-ilment huwa wieħed ġust, ekwu u raġonevoli u qed jilqgħu sakemm huwa kompatibbli ma' din id-deċiżjoni.

Ġaladarba seħħ bejgħ ħażin tal-prodott (mis-selling), l-ilmentatriċi għandha kemm jista' jkun titpoġġa fil-posizzjoni tagħha qabel ma nbiegħ lilha l-prodott.

Hija investiet is-somma ta' USD20,113.00 u rċeviet rikavat tal-kapital ta' USD2,835.93 u imgħaxijiet ta' USD1,386.06 u, b'hekk, tilfet is-somma ta' USD15,891.01."

Is-soċjetà appellanta ppreżentat ir-rikors tal-appell tagħha fit-12 ta'

Diċembru, 2019, fejn talbet lil din il-Qorti sabiex:

"...tħassar u tirrevoka d-decizjoni preliminari tal-Arbitru Għas-Servizzi Finanzjarji tal- 20 ta' Novembru 2018 fl-ismijiet hawn fuq premessi li permezz tagħha ċaħad l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-appellanta u b'hekk kompla jieħu konjizzjoni tal-każ, u konsegwentement tħassar u tirrevoka ukoll d-deċiżjoni tal-Arbitru Għas-Servizzi Finanzjarji tal-25 ta' Novembru 2019, prevja kull ordni oħra li dina l-Onorabbli Qorti

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 16 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM

jista' jidhrilha xieraq u opportun, u tilqa' l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-esponenti, bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi, kontra l-ilmentatriċi appellata.".

Is-soċjetà appellanta tgħid li l-aggravju tagħha huwa li l-Arbitru għamel żball

meta ċaħad l-ewwel eċċezzjoni tagħha stante li kien jirriżulta ċar li l-ilment kien

tressaq fuori termine skont il-para. (b) tas-subartikolu 21(1) tal-Kap.

Ir-Risposta tal-Appell

L-appellata min-naħa tagħha qed tilqa' billi tgħid li d-deċiżjoni appellata

hija waħda ġusta u għalhekk timmerita konferma għal dawk ir-raġunijiet li hija

tispjega fir-risposta tagħha.

Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti

Skont is-soċjetà appellanta, l-Arbitru għamel żball meta ċaħad l-ewwel

eċċezzjoni tagħha rigwardanti l-kompetenza tiegħu, u dan għaliex kien jirriżulta

biċ-ċar li a tenur tal-para. (b) tas-subartikolu 21(1) tal-Kap.

555, l-ilment tal-

appellata kien ġie ppreżentat wara s-sentejn minn meta din il-liġi daħlet fis-seħħ

skont il-L.S.132 tal-2016.

Tissottometti li filwaqt li l-imsemmi ilment kien ġie

ffirmat mill-appellata fit-3 ta' Mejju, 2018, it-timbru tal-Uffiċċju tal-Arbitru għas-

Servizz Finanzjarji [minn issa 'l quddiem "l-Uffiċċju"] kien bid-data tat-18 ta'

Is-soċjetà appellanta ssostni li din id-data ma kinitx fidila lejn id-data

li fiha proprju ġie intavolat l-ilment, u fil-fatt tali lment ġie intavolat fit-3 ta'

Mejju, 2018, jekk mhux saħansitra wara, u dan għaliex hija kienet ġiet notifikata

fit-8 ta' Mejju, 2018 meta l-ilmenti s-soltu kienu jiġu notifikati biss fi żmien ftit

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 17 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM ġranet biss mill-preżentata tagħhom.

Issostni li l-verżjonijiet tar-raġel tal-

appellata u ta' Benny Assadi huma dijametrikament opposti u għalhekk il-

kuntrarju ta' dak li stqarr l-Arbitru, u hawn tgħaddi sabiex tispjega d-differenzi

bejn iż-żewġ verżjonijiet.

Is-soċjetà appellanta tkompli tgħid li kien proprju l-

ilment iffirmat mill-appellata fit-3 ta' Mejju, 2018 li ġie notifikat lilha u kien għal

dan li hija intavolat l-eċċezzjonijiet tagħha.

Dan kien l-uniku lment li jinsab fil-

proċess u għalkemm l-Arbitru għamel suppożizzjoni meta qal li "[m]'hemm

dubju li l-ilment originali bl-Ingliż ġie ppreżentat fis-17 ta' April, 2017 (li kellu

jinqara 2018)", ma rriżultax li kien ġie ppreżentat ilment bl-ilsien Ingliż u tgħid li

wara kollox hija ma ġiet notifikata bl-ebda ilment ieħor.

Għalhekk tikkontendi li

l-Arbitru ma setax wasal għall-konklużjoni li fil-każ odjern kien hemm biss

sostituzzjoni tal-ilment oriġinali.

Fit-tweġiba tagħha, l-appellata tispjega li meta hi u żewġha saru jafu li

kien twaqqaf l-Uffiċċju tal-Arbitru għas-Servizzi Finanzjarji u li hija setgħet

tressaq ilment dwar il-flus li kienet tilfet minn fuq l-investiment tagħha, ir-raġel

tagħha daħal fil-website tal-Uffiċċju msemmi u niżżel il-formola bl-ilsien Ingliż

għaliex kienu jħossuhom aktar komdi li jiktbu b'din il-lingwa.

Din imlewha bl-

istess lingwa Ingliża permezz tal-kitba, iżda meta fis-16 ta' April, 2018 huma

marru bl-ilment fl-Uffiċċju, qalulhom li ma setax jiġi aċċettat għaliex kien miktub

bl-idejn u li sabiex jiġi ppreżentat kellu jsir appuntament.

Għalhekk huma

għamlu appuntament għal għada u kitbuh mill-ġdid fuq formola oħra bil-lingwa

L-appellata ffirmatu bid-data ta' dakinhar is-17 ta' April, 2018 u l-formola

din id-darba ġiet aċċettata filwaqt ir-raġel tagħha ħallas €25 permezz ta' ċekk.

li minħabba

l-iskadenza tat-terminu

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 18 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM inkwistjoni ta' sentejn, l-Uffiċċju kien qed jara ħafna nies u għalhekk l-ilment fil-

fatt ġie ttimbrat l-għada, iżda kien biss ftit tal-jiem wara li ġie nnutat li dan kien

redatt bil-lingwa Ingliża, meta l-istruzzjonijiet tal-Arbitru kienu sabiex l-ilmenti

jsiru bl-ilsien Malti, ħlief fejn ikunu involuti persuni ta' nazzjonalità barranija.

Għalhekk fit-18 ta' April, 2018 huma kienu rċevew telefonata mingħand Benny

Assadi sabiex iniżżlu l-formola minn fuq il-website bl-ilsien Malti u timtela wkoll

bil-Malti.

Il-formola ngħatat timbru bl-istess data bħall-formola oriġinali bl-

Ingliż, imma peress li l-appellata ma xtaqet tqarraq b'ħadd, ħdejn il-firma tagħha

hija niżżlet id-data tat-3 ta' Mejju, 2018.

L-appellata hawnhekk tagħmel

riferiment għall-osservazzjonijiet li għamel l-Arbitru fid-deċiżjoni appellata,

partikolarment għad-dikjarazzjoni tiegħu li l-ilment kien daħal fiż-żmien stipulat

u d-data rilevanti kienet dik tal-preżentata tiegħu bil-lingwa Ingliża.

Tirrileva li s-

soċjetà appellanta ma intavolat l-ebda appell dwar il-mertu, iżda l-appell tagħha

jikkonċerna biss l-eċċezzjoni preliminari tal-preskrizzjoni ai termini tal-para (b)

tas-subartikolu 21(1) tal-Kap.

555, iżda tissottometti li dan għandu jinqara

flimkien mas-subartikolu 22(1) tal-istess Kap. 555, u anki flimkien mal-artikoli

2131, 2132 u 2117A tal-Kap.

L-appellata tissottometti li s-soċjetà appellanta

kkonkludiet li kien hemm konfoffa sħiħa bejnha u l-Uffiċċju u li ma kien veru

xejn li l-ilment kien ġie oriġinarjament ippreżentat fis-17 ta' April, 2018 bil-

lingwa Ingliża.

Iżda l-appellata tissottometti li ma kien hemm l-ebda raġuni

għaliex l-uffiċċjal inkarigat kellu jieħu ġurament falz dwar dak kollu li kien ġara,

u wara kollox l-Arbitru kien konxju tal-fatt li l-formoli bl-Ingliż kienu qed jiġu

sostitwiti b'formoli bil-Malti u li t-timbri kienu qed isiru ġurnata tard.

tgħid li l-proċedura segwita mill-Uffiċċju kienet waħda għalkollox diffettuża u

tispjega li fl-ewwel lok id-dispożizzjonijiet tal-Kap.

189 japplikaw fir-rigward tal-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 19 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM qrati u mhux fir-rigward ukoll tat-tribunal amministrattivi.

Għal dak li jirrigwarda

t-timbru tat-18 ta' April, 2018, dan kien ħażin għaliex l-ilment kellu jiġi ttimbrat

fis-17 ta' April, 2018, li kienet id-data tal-preżentata u mhux fid-data tat-18 ta'

L-Arbitru stess irrimarka li kien jaf b'din l-

użanza u kien ta struzzjonijiet sabiex it-timbri jsiru dakinhar stess.

Fit-tielet lok

l-ilment oriġinali kellu jibqa' fil-proċess, u dan kif ukoll osserva l-Arbitru.

Tagħlaq

billi tgħid li l-Arbitru kien f'pożizzjoni ferm aħjar minn din il-qorti sabiex

japprezza l-fatti u dan meta x-xhieda kien qegħdin jaqblu.

Għalhekk id-deċiżjoni

preliminari kienet waħda tajba, speċjalment fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tas-

subartikolu 22(8) tal-Kap.

L-Arbitru wara li kkonsidra kemm ix-xhieda ta' Benny Assadi, li huwa

impjegat mal-Uffiċċju bħala Customer Relations Officer, kif ukoll dik tar-raġel tal-

appellata Anthony Agius ‘Apap Migneco, iddikjara li l-verżjonijiet mogħtija kienu simili.

Qal li bla dubju l-ilment oriġinali bl-Ingliż kien ġie ppreżentat fis-17 ta' April,

2018 u dakinhar l-Uffiċċju rċevew il-ħlas relattiv għall-preżentata tiegħu.

Osserva li l-appellata mbagħad intalbet sabiex tippreżenta l-ilment tagħha bil-

Malti, u hija hekk għamlet fit-3 ta' Mejju, 2018, imma peress li l-ilment oriġinali

kien ġie ttimbrat bid-data tat-18 ta' April, 2018, il-verżjoni li ppreżentat bil-Malti

ukoll ġiet ittimbrata b'din id-data.

L-Arbitru ddikjara li huwa kien jaf li bejn is-17

ta' April, 2018 u t-18 ta' April, 2018, kien hemm pressjoni ta' xogħol aktar min-

normal fl-Uffiċċju għaliex ħafna ilmentaturi kienu ħallew sal-aħħar ġurnata

sabiex jippreżentaw l-ilmenti tagħhom.

L-Arbitru sostna li l-ilment oriġinali bil-

lingwa Ingliża kellu jibqa' fil-proċess flimkien mal-verżjoni bil-Malti, u l-ilmenti

kellhom jiġu ttimbrati fil-mument li jidħlu.

Peress li l-Arbitru qies li fil-każ odjern

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 20 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM kien hemm biss sostituzzjoni tal-ilment oriġinali li kien daħal fit-terminu

preskritt mil-liġi, huwa ddeċida li jkompli jieħu konjizzjoni tal-każ.

Is-soċjetà appellanta qiegħda tikkontesta d-data tat-timbru tal-Uffiċċju

fuq l-ilment bħala dik li fih ġie ppreżentat, u tikkontendi li fil-fatt l-ilment ġie

ppreżentat fit-3 ta' Mejju, 2018, li hija d-data li fiha l-appellata ffirmat tali lment.

B'hekk dan kien ġie ppreżentat wara l-perjodu ta' sentejn kif kien jipprovdi

għalih il-para. (b) tas-subartikolu 21(1) tal-Kap.

555 u l-Arbitru ma setax jieħu

konjizzjoni tiegħu.

Imma l-Qorti tgħid li d-deċiżjoni preliminari hija waħda tajba.

Ġaladarba

s-soċjetà appellanta kienet qiegħda tikkontesta d-data li fiha l-ilment ġie

ppreżentat, kien jispetta lilha li tressaq prova sabiex tikkonvinċi l-Arbitru li l-

allegazzjoni tagħha hija waħda fondata, imma l-Qorti wara li kkonsidrat il-provi

kollha, tirrileva li s-soċjetà appellanta naqset mill-oneru tagħha tal-prova.

Qorti tagħraf li l-verżjoni tal-fatti kif ġraw u li qiegħda tagħti l-appellata fir-

risposta tal-appell tagħha, tinstab ikkoraborata permezz tax-xhieda ta' żewġha1,

u anki permezz tal-kopja taċ-ċekk tal-ħlas tal-preżentata2, fejn tali ħlas jirriżulta

li sar fis-17 ta' April, 2018, jiġifieri ġurnata qabel id-data tal-preżentata.

ta' dan kollu, ma tarax li għandu jkun hemm dubju dwar id-data tal-preżentata

Għaldaqstant il-Qorti ssib li l-aggravju tas-soċjetà appellanti mhux

ġustifikat u tiċħdu.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 21 minn 22

Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM Decide

Għar-raġunijiet premessi, il-Qorti tiċħad l-appell tas-soċjetà appellanta,

filwaqt li tikkonferma fl-intier tagħha d-deċiżjoni preliminari u anki d-deċiżjoni

finali u tiċħad l-eċċezzjoni preliminari magħmula mill-imsemmija soċjetà

L-ispejjeż marbuta mal-proċeduri arbitrali għandhom jibqgħu kif deċiżi fid-

deċiżjoni finali, u dawk ta' din l-istanza għandhom jitħallsu wkoll mis-soċjetà

Onor. Dr Lawrence Simoncic LL.D. Imħallef Rosemarie Sammut Attems Deputat Reġistratur

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 22 minn 22

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


QORTI TAL-MAĠISTRATI (GĦAWDEX) BĦALA QORTI TA' ĠUDIKATURA KRIMINALI Maġistrat Dr. Joseph Graham B.A. (Legal & Int.

Każ Numru: 19/2018 Illum 9 ta' Lulju 2021

Rat l-imputazzjonijiet miġjuba kontra l-imputat Juanito Sghendo, ta'

ħamsa u għoxrin (25) sena, iben Pedro Juan u Pauline nee' Montague,

imwieled L-Għasri, Malta nhar is-26 ta' Mejju 1993, residenti fil-fond 12,

Sqaq id-Duluri, Numru 1, Iż-Żejtun, Malta u detentur tal-karta tal-

identita' bin-numru 836311(M), akkużat talli fil-lejl tas-26 ta' Awwissu

2018 f'xi ħin bejn 8.00p.m. u 10.00p.m. minn ġewwa residenza bl-isem ta'

'St. Joseph', Triq il-Knisja, Ħal Ghaxaq, Għawdex u/jew f'dawn il-Gżejjer;

Ikkometta serq ta' flus kontanti li valur tagħhom jaqbeż

aktar minn mitejn u tnejn u tletin ewro u erbgħa u disgħin

ċenteżmu (€232.94) iżda inqas minn elfejn tliet mija u disgħa u

għoxrin ewro u sebgħa u tletin ċenteżmu (€2,329.37), għad-dannu

ta' Carmel Asciak u l-familja tiegħu, liema serq huwa aggravat bil-

ħin, bil-mezz, bil-lok u bil-persuna;

fl-istess data, ħin,

lok u ċirkustanzi

volontarjament ħassar jew għarraq ħwejjeġ ħaddieħor, mobbli jew

immobbli għad-dannu ta' Carmel Asciak u l-familja tiegħu, liema

ħsara hija iżjed minn mitejn u ħamsin ewro (€250);

U aktar talli fl-istess data, ħin, lok u ċirkostanzi laqa' għandu

jew xtrara ħwejjeġ misruqa, meħuda b'qerq jew akkwistati b'reat, u

xjentement, b'kull mod, indaħal biex ibiegħhom jew imexxihom;

U aktar talli fl-istess data, ħin, lok u ċirkustanzi rrenda ruħu

reċediv ai termini tal-Artikoli 49, 50 u 289 tal-Kapitolu 9;

Rat in-nota tal-Avukat Ġenerali (a fol.

423 u 424) datata 2 ta' Lulju 2019 li

permezz tagħha bagħat lill-imputat Juanito Sghendo biex jiġi ġġudikat

minn din il-Qorti Bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali kif maħsub taħt:

(g), 270, 278 (1) (2) (3), 279 (a), 280 (1) (2), 281 (a) (b), 284 u 285 tal-

Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta;

(2) fl-Artikolu 325 (1) (b) (c) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;

(3) fl-Artikolu 334 (a) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta b'referenza

għall-artikolu 279 (a) tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta;

(4) fl-Artikoli 31, 49, 50 u 289 tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta;

(5) fl-Artikoli 532A, 532B u 533 tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta;

(6) fl-Artikoli 412C, 382A, 383, 384, 385 u 386 tal-Kapitolu 9 tal-

(7) fl-Artikoli 7, 8, 15A, 16, 17, 19, 20, 22, 23 u 31 tal-Kapitolu 9 tal-

Liġijiet ta' Malta;

Liġijiet ta' Malta;

Rat illi, waqt l-udjenza tad-29 ta' Jannar 2020 (a fol.

455), ġew moqrija l-

Artikoli mibgħuta mill-Avukat Ġenerali fit-2 ta' Lulju 2019, u f'liema

seduta l-imputat Juanito Sghendo iddikjara li ma kellux oġġezzjoni li l-

każ tiegħu jiġi trattat u deċiż minn din il-Qorti bi proċedura sommarja.

Rat illi, waqt is-seduta tad-29 ta' Jannar 2020, il-Prosekuzzjoni ddikjarat

li ma kellhiex aktar provi xi tressaq f'dan il-każ u b'hekk għalqet il-provi

tagħha;

Rat in-Nota tal-imputat Juanito Sghendo tad-19 ta' April 2021 fejn l-istess

li kellux aktar provi xi

konsegwentement talab lill-Qorti sabiex tikkonċedi żmien lill-partijiet

sabiex jippreżentaw is-Sottomissjonijiet tagħhom bil-miktub;

Rat id-digriet tagħha tal-20 ta' April 2021 fejn l-istess Qorti laqgħet it-

talba tal-imputat biex din il-kawża tmur għas-sentenza u tat żmien lill-

Prosekuzzjoni u

lid-difiża sabiex

jippreżentaw

is-Sottomissjonijiet

tagħhom bil-miktub;

Rat illi fl-4 ta' Ġunju 2021 il-Prosekuzzjoni ppreżentat is-Sottomissjonijiet

tagħha bil-miktub;

Rat illi d-difiża ppreżentat is-Sottomissjonijiet tagħha bil-miktub fil-21 ta'

Rat l-atti kollha ta' dan il-proċediment u d-dokumenti esebiti.

Ġunju 2021;

Ikkunsidrat:

KUNSIDERAZZJONIJIET ĠENERALI

Apprezzament tax-xhieda1

L-akbar sfida li jkollu kull Ġudikant hi li huwa jkun jixtieq dejjem jasal li

jiskopri l-verita' storika.

Dan peress li l-evidenza li jkollu quddiemu

dejjem neċessarjament iwassluh għall-dik il-verita'.

Xhud jista' jkun

konsistenti kemm fil-veritajiet li jgħid kif ukoll fil-gideb li jista' jkun

qiegħed jgħid.

U huwa għalhekk li jeżisti wkoll ir-reat ta' sperġur

għaliex il-Qrati mhux dejjem ikunu f'qagħda li jikxfu l-verita' storika

mit-testimonjanza tax-xhieda li jixhdu quddiemhom.

U f'kull każ, il-

Qorti ma għandhiex il-fakulta' u s-setgħa li tidħol fil-profondita' tal-

moħħ, qalb u kuxjenza tax-xhud li jkun xehed quddiemha b'mod li tkun

1 Ara spjega dettaljata tal-Imħallef Aaron Borg Sapiano fl-Appell Kriminali numru 237/2017 Il-Pulizija vs Massimo Vella Bardon deċiż 6 ta' Frar 2020

tista' tistabbilixxi ċ-ċertezza assoluta ta' dak li jkun qed jaħseb u jgħid

billi taqralu moħħu u qalbu.

Mill-banda l-oħra l-evidenza indiretta, dik li tistrieħ prinċipalment fuq

iċ-ċirkostanzi u li tkun bażata fuq l-analiżi taċ-ċirkostanzi partikolari tal-

każ, għalkemm mhix giddieba, tista' tkun qarrieqa.

Huwa għalhekk li

il-Qrati dejjem straħu fuq

il-massima

li biex

ċirkostanzjali

ta' sejbien

ta' ħtija, din

inevitabbilment univoka.

Cioe' li tipponta biss u esklussivament lejn

direzzjoni waħda biss.

U xejn ħliefha.

Għax altrimenti, din it-tip ta'

evidenza tista' tiżvija lill-Ġudikant mir-riċerka tiegħu tal-verita'.

Il-Liġi penali ma teħtieġx li biex persuna tiġi misjuba ħatja tkun trid tiġi

stabbilita s-suffiċjenza probatorja taċ-ċertezza assoluta, u dan għaliex

Qorti rari ħafna tista' tkun konfrontata b'dan il-livell ta' prova.

Fil-Liġi

Maltija, bħal dawk li jsegwu l-proċedura penali mnissla mis-sistema

Anglo-Sassoni, huwa biżżejjed li Qorti ta' Ġustizzja Kriminali tkun

konvinta lil hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni mill-provi mressqa

mill-Prosekuzzjoni, u li ma jkunux ġew newtralizzati fuq bażi ta'

probabbilta' mid-Difiża, sabiex tkun tista' ssib ħtija.

Dawn il-provi pero' jridu qabel xejn ikunu jirrispettaw ir-regoli stabbiliti

tal-evidenza fi proċedimenti penali, cioe' l-Law of Evidence.

Jekk dawk

il-provi

jikkonsistu prinċipalment fuq il-verżjoni ta' xhud

waħdieni, il-Qorti xorta waħda tista' tasal sa' dak il-grad ta' prova, jekk

dak ix-xhud ikun ġie emnut, in kwantu f'din l-eventwalita', din ix-

xhieda ssir biżżejjed biex tagħmel prova sħiħa u kompluta minn kollox,

daqs kemm kieku l-fatt ġie ppruvat minn żewġ xhieda jew aktar u tkun

tista' ssib ħtija fl-akkużat.

Iżda jekk mill-banda l-oħra Qorti tkun teħtieġ prova teknika jew

xjentifika u għalhekk tkun teħtieġ ħila jew sengħa speċjali, tkun teħtieġ li

tiġi magħmula perizja minn persuni kwalifikati fil-qasam partikolari li

tkun tolqot dik il-prova.

Fis-sistema penali Malti, mhux ammess li tiġi

Il-periti nominati mill-Qorti, jitħarrku

bħal xhieda oħra, u huma mistennija li fl-aħħar tal-perizja tagħhom

jipproduċu rapport, bil-fomm

jew bil-miktub,

lill-Qorti

ħatrithom.

Dawn ix-xhieda esperti jistgħu jixhdu dwar il-fatti u

ċirkostanzi mistħarrġa minnhom u li fuqhom ikunu bbażaw ir-rapport

tagħhom.

Konsegwentement, a differenza ta' xhieda oħra, jistgħu

jesprimu opinjoni fuq il-materja teknika li għaliha huma jkunu ġew

maħtura.

Fil-qadi ta' din il-mansjoni, dawn ix-xhieda jridu jaħilfu r-

rapport tagħhom u meta jixhdu huma jagħmlu dan bil-ġurament.

Fattur ieħor importanti msemmi fil-Liġi Maltija huwa li meta dawn il-

periti, matul ix-xogħol tagħhom ikunu ħadu informazzjoni mingħand

persuni oħra fuq ċirkostanzi ta' fatt, dawn il-persuni għandhom

jissemmew fir-rapport u jridu jiġi mismugħin fil-Qorti bħal kull xhud

ieħor – dment pero' li l-perit ma jkunx semgħa lil dawn ix-xhieda hu

stess u bil-ġurament skont dak imsemmi fl- artikoli 650(5) tal-Kodiċi

Eċċezzjonalment pero', jekk il-Qorti tħoss il-ħtieġa li dawn ix-

xhieda jinstemgħu xorta waħda tista' tordna li jinstemgħu quddiemha.

Dan jista' jiġri wkoll fuq talba tal- imputat.

Imbagħad, dik il-Qorti wara li tkun għarblet kemm l-evidenza ordinarja

kif ukoll dik esperta, kemm dik diretta u kif ukoll dik indiretta, biex

tkun tista' ssib ħtija fl-imputat, il-Qorti tkun trid tkun żgura moralment,

sure bl-Ingliż u fis-sistema Legali Ingliż,2 li l-każ seħħ skont kif tkun qed

tipprospetta l-Prosekuzzjoni in bażi għall-provi ammissibbli li jitressqu

Il-grad ta' suffiċjenza probatorja lil hinn minn kull dubju dettat mir-

raġuni huwa l-ogħla livell ta' prova li l-Liġi teħtieġ fis-sistema Ġuridiku

Malti sabiex Qorti ta' ġustizzja kriminali tkun tista' ssib persuna

akkużata ħatja ta' reat.

Huwa livell li ma' jeħtieġx iċ-ċertezza assoluta,

iżda li huwa ogħla mill-bilanċ tal-probabbiltajiet.

Fil-każ Ingliż Manning,3

Lord Borg Johnson stqarr hekk :

u Paul Ziada jgħidu s-segwenti :

Sabiex tara jekk dan il-livell ta' suffiċjenza probatorja ntlaħaqx din il-

Qorti trid, inter alia, tara jekk u safejn persuna tkun qed tixhed is-

sewwa bil-prinċipji provduti lilha fl-artikolu 637 tal-Kodiċi Kriminali.

Jekk il-Qorti tqis li, applikati dawn il-prinċipji, xhud ikun qiegħed jixhed

is-sewwa, allura tkun tista' toqgħod fuq dak li jkun qed jgħid jew fuq

parti minn dak li jkun qed jgħid skont il-każ.

Jispetta dejjem lil min ikun

irid jiġġudika l-fatti jiddeċiedi jekk, applikati dawn il-prinċipji, jemminx

xhud f'dak kollu li jkun qed jgħid jew safejn jemmen minn dak li jkun

qed jgħid, u dan japplika wkoll meta x-xhud ikun xhud waħdieni tal-

Huwa biss meta jkun hemm id-dubju veru, bażat fuq ir-raġuni, fuq is-

sens komun u fuq il-buon sens, u fuq stħarriġ dettaljat u b'attenzjoni,

b'diliġenza u b'mod imparzjali tal-provi u l-argumenti kollha li jkunu

ġew imressqin mill-Prosekuzzjoni u mid-Difiża li jwassal sabiex dak il-

livell ta prova lil hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni jkun jista'

jingħad li ma ntlaħaqx u li allura, bħala konsegwenza, l-akkużat ikun

irid jiġi dikjarat mhux ħati tal-akkużi miġjuba kontrih.

Biss, kif intqal aktar 'il fuq, hija l-Liġi stess li, qabel xejn, tafda dan l-

eżerċizzju f'idejn il-Qorti tal-Maġistrati, u dan peress li l-Qorti tal-

Maġistrati tkun fl-aħjar qagħda tqis il-provi kollha għax tkun għexet

personalment il-proċess quddiemha.

Hija setgħet tara u tisma' lix-

xhieda jixhdu quddiemha, inkluż setgħet tara u tisma' lill-imputat

Dan l-eżerċizzju ta' analiżi tat-testimonjanza tax-xhieda huwa

mħolli prinċipalment f'idejn il-Qorti tal-Maġistrati li tkun rat u semgħet

dawn ix-xhieda quddiemha u għalhekk l-eżerċizzju tal-analiżi u

apprezzament tal-provi mill-Qorti tal-Maġistrati stess huwa eżerċizzju

importanti ħafna u għandu jingħata l-piż li jixraqlu.

Kemm dan l-eżerċizzju tal-Qorti tal-Maġistrati huwa meħtieġ, joħroġ

ukoll mill-ġurisprudenza Maltija, bħal fil-kawża Il-Pulizija vs Lorenzo

Cutugno deċiża mill-Qorti Kriminali bħala Qorti tal-Appell deċiża

nhar it-30 ta' Marzu 1963 mill-Imħallef William Spiteri Campbell fejn intqal is-

segwenti : -

Lanqas hu

impressjonata bil-mod serju u sod li bih xehdet din Consiglia kif

hemm rikordat fis-sentenza stess.

Ma hemmx bżonn jinghad li l-

komportament tax-xhud (demeanour) hu fattur importanti ta'

kredibilita (ara Woods:, On Evidence, p. 505), u kien, ghalhekk, li

inghad mill-Qrati Ingliżi segwiti anki mill-Qrati taghna, illi

li sejjer jinghad, dawn iż-żewġ xhidiet li ma gewx bl-ebda mod

żvalorizzati, u li jassodaw pjenament l-imputazzjoni.

L-għodda biex tiddeċiedi

Il-Ġudikant li jkun se jiddeċiedi kif se jagħżel is-sikrana mill-qamħ?

tweġiba nsibuha f'deċiżjonijiet li taw il-Qrati tagħna:

Il-Gudikant għandu jezamina bir-reqqa l-provi rilevanti li jkollu

quddiemu u mbagħad jiddeciedi l-kawza abbazi tal-ligi applikabbli, tal-

gurisprudenza, u tal-provi li fl-opinjoni tiegħu huma konsistenti,

konvincenti u korroboranti.5

F'deċizjoni tal-Qorti tal-Appell Kriminali mogħtija fit-23 ta' Jannar, 2007

fil-każ Il-Pulizija vs Charles Greenaway l-Imħallef Giannino Falzon Wintrup

Corso kkummenta dwar meta jkun hemm diskrepanzi fix-xhieda:

Din il-Qorti kellha okkazjoni tisma' x-xhieda u – ħlief forsi għal

ftit ecitament li jħossu xi xhieda meta jsibu ruħhom fl-ambjent ta'

awla tal-Qorti, ukoll jekk ikunu familjari ma' dak l-ambjent iżda

jkunu qegħdin jixhdu in rebus suis, u aktar meta jkunu qegħdin

jirrakkontaw episodju li għalihom kien trawmatiku – ma rat xejn

"nevrasteniku" jew isteriku fix-xhieda ta' John Vella Bardon.

diskrepanzi żgħar bejn ix-xhieda ta' John Vella Bardon u dik tal-

Avukat Irene Vella Bardon, li baqgħu għalkemm, kif jgħid l-appellant

fir-rikors tiegħu, "żgur kellhom ħafna opportunitajiet li jitkellmu

bejniethom dwar il-kaz u jfakkru lil xulxin x'gara dakinhar tal-

5 Appell Ċivili Numru.

140/1991/2 - Norbert Xerri v. Anthony Schembri Cachia et., deċiż fil-25 ta' April, 2008 mill-Prim Imħallef Vincent Mifsud Stivala u l-Imħallfin Joseph D. Griffin u Joseph A. Filletti.

allegat incident", aktar milli sinjal illi x-xhieda ma tistax toqgħod

fuqha huma sinjal illi x-xhieda ma kinitx orkestrata, u illi t-tnejn

li ftakru u kienu onesti bizzejjed biex ma

"jikkorregux" il-verzjonijiet biex igibuhom jaqblu ma' xulxin,

għalkemm kellhom okkażjoni jagħmlu hekk u għalkemm setgħu

jobsru illi d-diskrepanzi x'aktarx kien sejjer jaqbad magħhom l-

appellant biex joħloq argument.

Differenzi ta' dettal fil-mod kif

xhud jara episodju trawmatiku huma ħaga normali u, sakemm

fis-sostanza x-xhieda tkun taqbel, ma jfissrux illi dik ix-xhieda

għandha tigi skartata.

Artikolu 637 tal-Kapitolu 9 jipprovdi gwida ċara lill-Ġudikant kif

għandu japprezza xhieda ta' xhud:

id-deċiżjoni titħalla fid-diskrezzjoni ta' min għandu jiġġudika l-fatti,

billi jittieħed qies tal-imġieba, kondotta u karattru tax-xhud,

jekk

ix-xiehda għandhiex mis-sewwa

konsistenti, u ta' fattizzi oħra tax-xhieda tiegħu, u jekk ix-

xhieda hix imsaħħa minn xhieda oħra, u taċ-ċirkostanzi kollha

tal-każ.

Il-Qorti qabel tgħaddi biex tanalizza l-imputazzjoni miġjuba kontra l-

imputat tħoss li għandha tagħmel espożizzjoni dwar il-presumption of facts

u l-provi ċirkostanzjali.

Bhala eżempju ta' prova indizzjarja li minnha wieħed jista' jiġbed

konklużjoni partikolari, l-istess awtur jagħti l-eżempju tad-drawwa

ta' fatt:

U fl-edizzjoni tal-2018 ta' Bonello Cortis jingħad hekk dwar preżunzjonijiet

Ikkwotat mill-Prim Imħallef Vicent Begent fl-Appell Kriminali Inferjuri Il-Pulizija vs Louis Burlo’ Sammut Alessi deċiż 24 ta' April, 2002: Appell Nru 228/2001 8 ibid. p. 40.

Huwa minnu li fl-Artikolu 638(2) tal-Kap.

9 ix-xhieda ta' xhud wieħed

biss, jekk emmnut minn min għandu jiġġudika fuq il-fatt hija biżżejjed

biex tagħmel prova sħiħa u kompluta minn kollox, daqs kemm kieku l-

fatt ġie ppruvat minn żewġ xhieda jew aktar.

Għalhekk jispetta lill-Qorti

tara liema hija l-aktar xhieda kredibbli u vero simili fiċ-ċirkostanzi u dan

a bażi tal-possibbilta'.

Huwa veru wkoll li l-Qorti għandha tqis provi

ċirkostanzjali jew indizzjarji sabiex tara jekk hemmx irbit bejn l-imputat

Dan qed jingħad għaliex għalkemm huwa veru li fil-

kamp penali l-provi indizzjarji ħafna drabi huma aktar importanti mill-

provi diretti, pero' hu veru wkoll li provi indizzjarji jridu jiġu eżaminati

b'aktar attenzjoni sabiex il-ġudikant jaċċerta ruħu li huma univoċi.

Fil-fatt il-Qorti hawnhekk tagħmel referenza għal-sentenza mogħtija

mill-Qorti tal-Appell Kriminali fil-ħmistax (15) ta' Ġunju, 1998 fil-kawŻa

fl-ismijiet 'Il-Pulizija vs Jason Lee Vella James', fejn kien ġie ritenut li provi

indizzji ċirkostanzjali għandhom

ikunu univoċi, cioe' mhux

Għandhom ikunu indizzji evidenti li jorbtu lill-akkużat mar-

reati u ħadd iktar, anzi l-akkużat biss, li huma l-ħati u l-provi li jiġu

mressqa, ikunu kompatibbli mal-presunzjoni tal-innoċenza tiegħu.

għalhekk huwa importanti fl-isfond ta' dan il-każ li jiġi ppruvat li kien l-

imputat biss li għamel dak li ġie akkużat bih u għalhekk il-Qorti sejra

tikkunsidra kwalunkwe prova possibilment ċirkostanzjali li tista' torbot

lill-imputat b'mod univoku bir-reati addebitati lilu.

Fil-fatt kif ġie ritenut

fis-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali fis-sitta (6) ta'

Mejju, 1961 fil-kawża fl-ismijiet 'Il-Pulizija vs Carmelo Wait',

"Il-prova ndizzjarja ta' spiss hija l-ahjar prova talvolta hija tali li

ipprova fatt bi precizjoni matematika."

Illi huwa veru li fil-kamp penali, il-provi indizzjarji ħafna drabi huma

aktar importanti mill-provi diretti.

Hu veru wkoll li l-provi indizzjarji

jridu jiġu eżaminati b'aktar attenzjoni sabiex wieħed jaċċerta ruħu li

huma univoċi.

Bonello Cortis jgħid:

Illi din hija eżattament il-pożizzjoni hawn Malta, kif fil-fatt ġiet

konfermata b'sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar id-

disgħa ta' Jannar, 1998 fil-kawża fl-ismijiet 'Il-Pulizija vs Emanuel

Micallef Moreno Munoz il-Qorti tħoss u tgħid li provi ċirkostanzjali huma bħall-katina li

tintrabat minn tarf għal tarf, b'sensiela ta' għoqiedi li jaqblu ma' xulxin u

li flimkien iwasslu fl-istess direzzjoni12.

533 para 8-119 12 Il-Qorti fliet fid-dettal l-argumenti miġjuba fis-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs Abdellah Coutts et mogħtija mill-Maġistrat Consuelo DiAmato Sheh Sinan fid-19 ta' Mejju 2014

IL-FATTI TAL-KAŻ KIF ĦAREG WAQT DAN IL-PROĊESS

Fis-26 ta' Awwissu 2018, Carmel u Jane Asciak ħarġu minn darhom

għall-ħabta tat-8.00p.m. u marru bil-karrozza tagħhom sa ħdejn il-

fortizza ta' Tal-Pieta' fil-viċinanzi tal-knisja tal-Madonna ta' Lourdes.

Id-dar tal-koppja tinsab fi Triq il-Knisja, fin-Nadur f'parti dejqa, ftit iktar

'il ġewwa lejn in-Nadur mir-roundabout impittra fl-art li hemm fejn

jgħaddu Triq il-Knisja, Triq Rabat, Triq Ħanaq, u Triq Ħida.

jitlaq mid-dar, Carmel Asciak nnota karrozza bajda, mudell sports, li

kellha n-number plate jibda bl-ittri XII.

Din il-karrozza niżlet mid-

direzzjoni tal-Pjazza tan-Nadur lejn ir-roundabout, u daret mar-

roundabout fid-direzzjoni tar-Ramla (Triq Ħanaq).

Imma kif s-sewwieq

(li l-parte civile għarfu bħala l-imputat Juanito Sghendo) qabad Triq

Ħanaq, dan reġa' rriversja għal fuq ir-roundabout tant li nħolqot ftit

konfużjoni fit-traffiku li kien għaddej, tant li fi kliemu "inġemgħu ftit

karrozzi".

oħra.

Il-parte civile ra wkoll vettura oħra, ta' kuluru griż skur, tieqaf maġenb

il-vettura XII, u ra lis-sewwieq ta' XII jkellem lis-sewwieq tal-vettura l-

fid-direzzjoni tal-Knisja Parrokkjali, u dlonk innota l-vettura XII ssegwih.

Din il-vettura baqgħet issegwih sakemm huwa saq tul in-Nadur kollu, u

minn hemm niżel Triq l-Imġarr, għadda minn Għajnsielem u wasal

ħdejn il-Knisja ta' Lourdes.

Meta imbagħad l-parte civile rritornaw lura f'darhom għall-ħabta tal-

10p.m., sabu d-dar sgassata, u d-dar kollha mqallba.

Xhud independenti li nzerta kien għaddej minn quddiem ir-residenza

tal-parte civile, Roderick Vella, ra żewġ persuni ħerġin mid-dar tal-parte

civile, li kienet kollha mixgħula u bil-bieb miftuħ.

mar minn jeddu jirrapporta x'kien ra fl-Għassa tal-Pulizija meta sema'

bis-serqa li kienu l-vittmi tagħha l-parte civile.

Iktar tard, fi ftit ħin, il-Pulizija rnexxielhom jirrintraċċjaw din il-vettura,

u rriżulta li n-numru tar-reġistrazzjoni tagħha huwa XII 707.

Fil-

kumpanija tal-persuna li kien qed isuq dik il-vettura, Juanito Sghendo,

huma sabu lil Jonathan Mc Keon li kontra tiegħu għaddejjin proċeduri

separati dwar l-istess serqa.

Ipparkjata ħdejn il-vettura XII, il-Pulizija

sabu wkoll vettura Peugeot Partner: skont ix-xhieda ta' Kurt Bugeja Coster, il-

persuna li kellha din il-vettura rreġistrata fuq isimha, jirriżulta li din

kienet inxtrat minn Jonathan Mc Keon għalkemm huwa kien naqas milli

jittrasferiha għal fuq ismu.

Il-parte civile għaraf din il-Peugeot Partner,

meta din kienet qed tinżamm fil-garaxx tal-Pulizija, bħala l-vettura skura

li kienet waqfet ħdejn il-vettura XII qrib id-dar tiegħu, meta ra liż-żewġ

sewwieqa ta' dawn il-vetturi jitkellmu ma' xulxin.

Mill-filmati li ġabru l-Pulizija, l-istess vettura XII tidher għaddejja

ripetutament mit-toroq fil-viċinanzi immedjati tad-dar ta' residenza tal-

Infatti mir-rapport tal-espert tekniku, a fol.

342 tal-proċess

jirriżulta li l-Mercedes XII 707 kienet fi Triq il-Knisja, Ħal Ghaxaq fis-26 ta'

Awwissu 2018 fis-seba' neqsin ħdax-il minuta ta' filgħaxija u imbagħad

fis-seba' neqsin minuta ta' filgħaxija u

imbagħad terġa' tidher

hemmhekk fit-tmienja u kwart ta' filgħaxija (bejn wieħed u ieħor x'ħin l-

parte civile ħarġu mid-dar tagħhom).

Fl-istess filmat, jidhru din il-

vettura flimkien mal-vettura Peugeot EBU 192 li tissemma mill-parte

civile fix-xhieda tagħhom.

Meta, flimkien ma' sħabu, l-imputat ġie arrestat mill-Pulizija, dawn

skoprew li fil-ħinijiet immedjatament wara s-serqa, dawn kienu nefqu

iktar minn €300 fil-Pebbles Restaurant, f'Marsalforn.

Fuq il-persuna ta'

kważi identiku (€540) fuq il-persuna tal-imputat Juanito Sghendo.

Fid-dar tal-parte civile konjuġi Asciak, binthom Marita Aboulezz kellha

€1,300 li spiċċaw insterqu u ma ġewx irkuprati.

Inħatar bħala espert Jonathan Casolani bl-inkarigu li jillokalizza l-mobile

phones li kellhom fuqhom Sghendo u Mc Keon u mir-rapport ta' dan l-

468 et seq tal-proċess, irriżulta li fil-ħin tas-serqa dawn il-

mobile phones kienu fid-dar u fil-viċinanzi immedjati tad-dar tal-parte

Rigward il-ħsarat li ġew ikkaġunati fil-bieb prinċipali tad-dar tagħhom,

mix-xhieda ta' Carmel Asciak tat-22 ta' Mejju 2019 jirirżulta li din il-

ħsarat swiet €35 biex issewwiet.

KUNSIDERAZZJONIJIET LEGALI DWAR IMPUTAZZJONIJIET

Illi l-liġi penali tagħna ma tagħti l-ebda definizzjoni tar-reat tas-serq

b'dan għalhekk illi l-ġurisprudenza u d-deċiżjonijiet tal-qrati dejjem

straħu fuq dik mogħtija mill-ġurista Taljan Carrara fejn fiha hemm

inkapsulati l-elementi kollha tar-reat tas-serq, u cioe' it-teħid doluż ta'

oġġett li jappartjeni lil ħaddieħor akkwistat b'mod frawdolenti u dan bil-

għan illi jsir il-qliegħ mir-res furtiva13.

Infatti skont il-Professur Marinelli

din id-definizzjoni tikkomprendi t-totalita' ta' ħames elementi li lkoll

iridu jiġu sodisfatti ai fini ta' sejbien ta' ħtija:

Abbinata ma' din id-definizzjoni li minnha jinstiltu l-elementi tar-reat, li

l-leġislatur jonqos milli jinkorpora fil-leġislazzjoni, l-artikolu 261 tal-

Kodiċi Kriminali mbagħad joħloq l-aggravanti varji għar-reat.

Il-provi prodotti mill-Prosekuzzjoni jikkonfermaw ukoll li r-reat ta' serq

li twettaq mill-imputat kien aggravat:

(a) bil-mezz għaliex huwa ċar li sar sgass;

(b) bil-valur għaliex l-ammont misruq eċċeda l-ammont ta' mitejn

u tnejn u tletin ewro u erbgħa u disgħin ċenteżmu (€ 232.94).

Infatti d-derubati jindikaw li kellhom aktar minn elf ewro

(€1,000) fi flus kontanti;

(c) bil-lok għaliex seħħ minn dar ta' residenza;

(d) bil-ħin għaliex seħħ wara nżul ix-xemx.

Tenut kont li kien l-

aħħar ta' Awwissu u l-ħin kien wara t-tmienja u nofs ta'

filgħaxija, żgur li dak il-ħin kien diġa dalam.

Iżda ma jirriżultax l-aggravju tal-persuna.

It-Tieni Imputazzjoni – Ħsara Volontarja fil-Proprjeta' tad-Derubati

Din l-akkuża wkoll ġiet sodisfaċentement ippruvata mill-Prosekuzzjoni.

Mill-provi rriżulta li saret ħsara għad-dannu ta' Carmel Asciak u l-

familja tiegħu, imma l-ħsara hija ta' ħamsa u tletin ewro (€35).

ħsara twettqet mill-imputat u sieħbu għaliex kif indikat preċedentement

f'din is-sentenza kienu huma li wettqu l-isgass sabiex setgħu jaċċedu

għall-fond fejn seħħet is-serqa.

Sabiex ġiet irranġata l-ħsara intefqet is-somma ta' ħamsa u tletin ewro

Dan skont kif jirrizulta mill-VAT Invoice a fol.

420 tal-proċess,

liema dokument ġie preżentat mill-parte civile Carmel Asciak.

Ir-raba' Imputazzjoni – Ir-Riċediva

Fis-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs Jean Pierre Pechar deċiża mill-Qorti

tal-Appell Kriminali14 ngħad li sabiex persuna titqies riċediva, il-

14 Per l-Imħallef Dr Aaron Borg Sapiano. – deċiża fl-10 ta' Ġunju 2020 (Appell Numru 228/2019)

Prosekuzzjoni hija obbligata li tipprova lil hinn minn kull dubju dettat

mir-raġuni s-segwenti:

(a) li l-imputat ikun ġie kkundannat għal delitt – tali prova trid

issir bil-mezz ta' kopja awtentika tas-sentenza kundannatorja li

fuqha jkunu jirriżultaw il-konnotati identiċi tal-ħati jew almenu

jkun hemm prova oħra tal-identita' tal-ħati mal-imputat li jkun

irid jiġi ritenut bħala riċediv;

(b) b'sentenza li tkun għaddiet in ġudikat;

(c) li l-imputat ikun dak li wettaq id-delitt il-ġdid;

(d) ikun wettqu fi żmien għaxar snin (jekk iż-żmien ta' dik il-piena

kien iżjed minn ħames snin) jew fi żmien ħames snin (fil-każijiet

l-oħra kollha);

(e) minn dakinhar li jkun skonta jew tkun inħafritlu l-piena.

Fejn tidħol din l-imputazzjoni, il-Prosekuzzjoni rnexxielha tipprova l-

każ tagħha għaliex ġew preżentati kopji ta' sentenzi awtentikati li

minnhom jirriżultaw il-konnotati tal-imputat.

Fis-seduta tal-10 ta' Ottubru 2018 il-Prosekuzzjoni esebiet ħames

sentenzi fil-konfront tal-imputat Juanito Sghendo u cioe':

- dok BCS 20 - sentenza datata 19 ta' Mejju 2011 mogħtija mill-Qorti tal-

Maġistrati (Malta) - Bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali - fl-ismijiet "Il-

Pulizija vs Juanito Sghendo et" (Kumpilazzjoni numru 638/2011) -

Maġistrat Dr. Audrey Sultana Peregin LL.D.;

- dok BCS 21 - sentenza datata 14 ta' Gunju 2011 mogħtija mill-Qorti tal-

Magistrati (Malta) - Bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali - fl-ismijiet "Il-

Pulizija vs Juanito Sghendo" (Kumpilazzjoni numru 719/2011) -

- dok BCS 22 - sentenza datata 20 ta' Settembru 2012 moghtija mill-Qorti

tal-Magistrati (Malta) - Bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali - fl-ismijiet

- dok BCS 23 - sentenza datata 18 ta' Mejju 2016 moghtija mill-Qorti tal-

- dok BCS24 - sentenza datata 17 ta' Ottubru 2014 moghtija mill-Qorti

tal-Magistrati (Ghawdex) - Bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali -

Magistrat Dr. Joanne Schembri Cachia Ashatani - fl-ismijiet "Il-Pulizija (Spettur

KONKLUŻJONI Mill-provi li l-Prosekuzzjoni preżentaw f'dan il-każ jirriżulta li l-

imputazzjonijiet

fil-konfront

jirriżultaw ħlief għal dik li ngħatat bħala alternattiva għal imputazzjoni

oħra.

Hu evidenti minn provi miġbura, li hemm elementi ċirkustanzjali

li juru li Juanito Sghendo flimkien ma' persuna oħra, kien daħal fid-dar

tal-familja Asciak u kommetta s-serqa u kkawża l-ħsarat li hu akkużat

Għalkemm huwa d-dritt tal-imputat li jibqa sieket u anke li ma'

jixhidx, irid jiġi notat li ma' nġabet ebda prova li tikkuntrasta l-provi

miġjuba mill-Prosekuzzjoni.

Kunsiderazzjonijiet dwar piena

Illi l-artikolu 142(1) tal-Criminal Justice Act 2003 fl-Ingilterra jistabbilixxi

ħames prinċipji li għandhom jiġu segwiti fl-impożizzjoni tal-piena bħala:

Illi allura min hu msejjaħ biex jiġġudika ma għandux iħares biss l-

interessi tal-persuna kkundannata iżda għandu jara illi jħares l-interessi

tal-vittma jew vittmi tar-reat u s-soċjeta' in ġenerali billi jagħti dik il-

piena li għandha sservi bħala kastig għal min jikkometti r-reat, li tara li

twassal għat-tnaqqis tal-kummissjoni ta' reati ohra, li tista' twassal għar-

rijabilitazzjoni u r-riforma tal-ħati, li tagħti il-ħarsien meħtieġa lil

pubbliku u li l-ħati jagħmel riparazzjoni għall-ħażin li jkun għamel.

Huwa sewwa li koppja toħrog minn darha u x'ħin tmur lura ssib li xi

ħadd daħlilhom u seraqhom?

Huwa sewwa li f'Għawdex ikollok min

jitla' flok biex jiddeverti u ma jdejjaq lil ħadd, jispiċċa joħloq trawma

lil familja bl-aġir tiegħu?

Huwa sewwa li hawn f'Għawdex dawk li l-

Qorti ssejħilhom "tour leaders" fejn jindikaw lil persuni li jgħixu

Malta fejn iridu u lil min jisirqu?

Għalhekk il-Qorti ma tistax tibqa'

ċassa meta jkollha każijiet bħal dawn.

Jingħad ukoll li:

l-piena m'ghandiex isservi bhala xi forma ta' vendikazzjoni tas-socjeta`

fil-konfront tal-hati.

Il-piena ghandha diversi skopijiet.

minnhom huwa sabiex jigi ripristinat it-tessut socjali li jkun gie

mcarrat bil-ghemil kriminali ta' dak li jkun.

Taht dan l-aspett jassumu

importanza, fost affarijiet ohra, kemm ir-rizarciment tad-dannu da

parti tal-hati kif ukoll ir-riforma tal-istess hati.

Skop iehor tal-piena

huwa dak li tigi protetta s-socjeta`.

Dan l-iskop jitwettaq kemm billi fil-

kaz ta' persuni li b'ghemilhom juru li huma ta' minaccja ghas-socjeta`

dawn jinzammu inkarcerati u ghalhekk barra mic-cirkolazzjoni, kif

ukoll billi, fil-kaz ta' reati gravi, is-sentenza tibghat messagg car li

jservi ta' deterrent generali.

Il-Qrati ta' gustizzja kriminali dejjem

iridu jippruvaw isibu l-bilanc gust bejn dawn u diversi skopijiet ohra

Għal dawn il-motivi l-Qorti ma ssibx lill-imputat ħati tat-tielet (3)

imputazzjoni li ngħatat bħala alternattiva għall-ewwel (1) imputazzjoni,

u wara li rat Artikoli 20, 31, 31, 49, 50, 289 261 (b) (c) (e) (f), 263, 264, 265,

285, 289 u 325 (1) (b) (c) tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta ma ssibx lil

imputat ħati tat-tielet (3) u minnha tilliberah, issib lill-imputat ħati tal-

15 Ref Ir-Republika ta' Malta vs Rene sive Nnam Deezua Maurin: Appell Kriminali deċiż 28.11.2006.

ewwel (1) u tat-tieni (2) imputazzjoni u tar-raba' (4) imputazzjoni u

tikkundannah għal erba' (4) snin priġunerija.

Il-Qorti wara li rat artikolu 533 tal-Kap 9 tikkundanna lill-imputat iħallas

nofs l-ispejjeż peritali li jammontaw għal elfejn mija u wieħed u sittin

ewro u erbgħa u sittin ċentezmu (€2161.64) u b'hekk għandu jhallas l-

ammont ta' elf u tmenin ewro u tnejn u tmenin ċenteżmu (€1080.82) fi

żmien tliet xhur millum.

Finalment wara li rat l-artikolu 532A tal-Kapitolu IX tal-Liġijiet ta' Malta,

moqri flimkien mal-artikolu 24 tal-Kapitolu 446 tal-Liġijiet ta' Malta,

tordna lill-ħati jħallas lura fi żmien sitt xhur millum lil Carmel Asciak

nofs l-ammont ta' elf u tlett mitt ewro (€1300)16.

Din l-ordni għandha l-

istess forza u effett u hija eżegwibbli bl-istess mod bħallikieku ngħatat

f'kawża ċivili bejn l-imputat u l-parte leza Carmel Asciak.

Finalment il-Qorti wara li rat artikolu 23 tal-Kap 9 ma tistax tordna li l-

vettura Mercedes li kienet fil-pussess tal-imputat fil-ġurnata tas-serqa,

tigi konfiskata u tgħaddi favur il-Gvern ta' Malta u dan ghaliex ma

jirriżultawx provi li l-vettura kienet tiegħu.

__________________ Dr. Joseph Graham Bartolo Lautier

___________________ Mary Jane Stout Deputat Reġistratur

16 Dan huwa l-ammont li Carmel Asciak iddikjara li ġie misruq (Fol.


QORTI TAL-MAGISTRATI (MALTA) MAĠISTRAT DR. CHARMAINE PROSPERO Illum 9 ta' Lulju 2021 Avviż Numru 263/2019 Paul Philip Merghni Sbouai Vs John Mary Galea Loffreda

Il-Qorti, Rat ir-rikors tal-attur ippreżentat fit-18 ta' Novembru 2019 fejn talab lil din il-Qorti sabiex tikkundanna lill-konvenut iħallas is-somma ta' sitt elef, seba' mija u ħamsin ewro (€6750) rappreżentanti bilanċ ta' prezz ta' van Transit li ġie mibjugħ lilu stante li ma ħallasx l-ammont kollu, liema van ġie impurtat minn barra.

Rat ir-risposta tal-konvenut ippreżentata fl-14 ta' Jannar 2020 li permezz tagħha eċċepixxa s-segwenti:

Illi s-somma reklamata mill-attur assolutament m'hijiex dovuta stante illi l-prezz pattwit bejn il-partijiet sabiex l-attur jiffaċilita l- importazzjoni ta' dan il-vann ġie mħallas kollu bil-quddiem fit-22 t'April, 2018 u dan permezz ta' pagamenti ta' Euro 8,000 u pagament ta' £6,080 (Sterlina), liema pagamenti għaddew mill-konvenut lill- attur fil-preżenza ta' terzi."

Semgħet lill-partijiet u lix-xhieda prodotti mill-konvenut; Rat id-dokumenti esebiti; Sema' t-trattazzjoni;

Rat illi l-kawża ġiet imħollija għal-lum għal sentenza.

Ikkunsidrat: L-attur xehed illi l-konvenut inkarigah sabiex iġiblu minibus seventeen seater mill-Ingilterra.

Jispjega li l-konvenut kien ħallsu tal- istess van però mhux tal-ispejjeż relatati mal-importazzjoni tal-istess li jinkludu diesel, MOT, tollijiet u t-trejn minn Ħal Kirkop għal Il-Marsa, trasport bejn Ġenova u Tal-Pieta', u trasport bejn Il-Marsa u Malta, ċertifikat magħruf bħala COC biex il-vettura tkun tista' tiġi reġistrata hawn Malta, u wkoll ix-xiri ta' xi parts minn hawn Malta qabel ikkonsenjah lill-konvenut.

L-attur jispjega li l-konvenut kien qiegħed jaħdimlu xi xogħol ta' kostruzzjoni meta nkarigah iġiblu l-van in kwistjoni.

Stqarr illi l- prezz tal-van kien tħallas mill-konvenut qabel tela' biex iġib il-van filwaqt li ftehmu li rigward l-ispejjeż l-oħra kellu jagħmel rendikont ladarba l-van jasal hawn Malta.

Madankollu jirriżulta li nqala' xi diżgwid bejniethom rigward il-biċċa xogħol tal-kostruzzjoni u l- konvenut baqa' ma ħallsux tal-ispejjeż li qiegħed jitlob f'din il-kawża.

Il-konvenut stqarr illi huwa sar jaf lill-attur għaliex kien qiegħed jagħmillu xi xogħol ta' kostruzzjoni.

Spjega li sar jaf li l-attur iġib il- vetturi minn barra minn Malta u nkarigah iġiblu van għat-tifla tiegħu.

Wara li urih van li għoġbu, l-attur talbu sitt elef u tmenin lira Sterlina (£6080) u tmint elef ewro (€8000).

Jispjega li dawn il-flus għaddihomlu ġewwa d-dar tiegħu fil-preżenza ta' martu, tat-tifel u tat-tifla u wara li għaddielu tali ħlas, il-konvenut tah karta li ġġib id- data tat-22 ta' April 2018.

Jispjega li meta ta dawn il-flus lill-attur, l- attur qallu li kien « happy » b'dawk il-flus u li « kollox imħallas għandek ».

Jispjega li eventwalment hu u l-attur kellhom diżgwid rigward ħlas tax-xogħol ta' kostruzzjoni u għalhekk fetaħlu kawża.

Jispjega li kien biss wara li fetaħ l-istess kawża, li l-attur intavola dawn il-proċeduri.

Annalise Galea Loffreda, bint il-konvenut, stqarret illi hija kienet qed tfittex biex tixtri van u missierha kien ftiehem mal-attur biex jixtri van li kien se jinġab mill-Ingilterra.

Tispjega li f'April 2018 l-attur kien mar id-dar tagħhom u missierha tah tmint elef ewro (€8000) u sitt elef u

Tgħid li wara li ġie kkonsenjat il-van ma

semgħu xejn iktar mill-attur ħlief wara kważi sentejn.

Renald Galea Loffreda, iben il-konvenut, stqarr illi wara li missieru ftiehem

dwar il-van in kwistjoni mal-attur, l-attur mar id-dar tagħhom u

missieru tah tmint elef ewro (€8000) u sitt elef u tmenin lira Sterlina (£6080).

Jispjega li l-attur kien ta « biċċa karta » lil missieru u ffirmahielu.

Jgħid li meta missieru għadda l-flus lill-attur, missieru staqsih kinux biżżejjed u l-attur qallu «ħafna», «anzi żżejjed».

Carmen Galea Loffreda, mart il-konvenut, stqarret illi hija kienet preżenti meta żewġha għadda l-flus lill-attur.

Dwar il-karta esebita minn żewġha ma kienet taf tgħid xejn dwarha għalkemm għall-bidu tgħid li l-attur kien għamillu karta lil żewġha.

In kontro-ezami, l-attur xehed illi l-karta esebita mill-konvenut bħala Dokument JC1 a fol.61 ma jiftakarhiex u ċaħad li l-kitba fuqha kienet tiegħu.

Jispjega wkoll illi meta l-konvenut għaddielu tmint elef ewro (€8000) u sitt elef u tmenin lira Sterlina (£6080) kienu preżenti biss hu, il-konvenut u martu u li t-tifel tal-konvenut kien fid-dar però ma kienx ħdejhom.

Jispjega illi huwa aġixxa biss għall-pretensjoni li kellu wara sentejn peress li l-konvenut kien jgħidlu li kien se jissetilja wara li jagħlaq l-ewwel sular li kien qiegħed jibnilu.

Jispjega li, pero`, kemm-il darba tkellmu fuq l-istess spejjeż u l-konvenut kien jgħidlu li mbagħad jirranġaw.

Jispjega illi qabel ikkonsenja l-van lill- konvenut huwa kellu jitla' numru ta' drabi Ix-Xagħra fejn fost oħrajn ġab l-ispare key, ġab xi dokumenti, sabiex jiġu rranġati xi għefiesi fuq il-van u għal affarijiet anċillari.

Ikkunsidrat: Illi mill-atti jirriżulta illi l-konvenut inkariga lill-attur iġiblu van tal- marka Transit mill-Ingilterra.

Illi jirriżulta illi l-prezz li l-attur xtara l-imsemmi van kien ta' tnax-il elf, seba' mija u ħamsin lira sterlina (£12,750).1 Ma hemmx kontestazzjoni illi l-konvenut ħallas lill-attur is-somma ta' tmint elef ewro (€8000) u sitt elef u tmenin lira Sterlina (£6080) fi flus kontanti.

Dak li hu kontestat huwa jekk l-imsemmi ħlas kienx jikkomprendi kull spejjeż anċillari għall-istess bejgħ jew kienx jirrappreżenta biss il-prezz tal-van in kwistjoni.

Illi l-attur jisħaq illi l-flus li tħallsu mill-konvenut jirrappreżentaw

biss il-prezz tal-van u mhux il-ħlasijiet l-oħra li saru biex il-van tniżżel

Min-naħa l-oħra l-konvenut jisħaq illi dak li ħallas kien

ħallsu bħala l-prezz finali tal-van u kien jinkludi kull spiża oħra

anċillari.

Illi mid-dokumenti esebiti jirriżulta illi l-ammont imħallas mill-

konvenut huwa ta' ċirka erbatax-il elf, disa' mija u ħamsa u għoxrin

Illi l-prezz tal-van mixtri mill-attur għall-konvenut huwa ta' tnax-il elf, seba' mija u ħamsin lira Sterlina (£12,750) li konvertiti f'ewro fid-data meta sar il-ħlas mill-konvenut jammontaw għal erbatax-il elf, ħames mija u tlieta u għoxrin ewro (€14,523).

Kwindi jirriżulta illi bejn il-prezz imħallas mill-konvenut u l-prezz tal-van kif mixtri mill-attur hemm biss differenza ta' erba' mija u żewġ ewro (€402).

Illi din id-differenza żgur ma tkoprix l-ispejjeż kollha anċillari li jirriżulta li għamel l-attur biex niżżel il-van in kwistjoni hawn Malta u dan kif hu muri mid-diversi dokumenti esebiti minnu stess.

Illi għalkemm il-konvenut alluda fil-kontro-eżami li għamel lill-attur illi l-imsemmija spejjeż ma kinux esklussivament relatati mal-van in kwistjoni, din il-Qorti ma għandhiex prova li dan huwa fil-fatt il-każ.

Biss biss jekk wieħed jifli r-riċevuti esebiti jsib is-segwenti :-

Fattura ta' SMS Logistics fir-rigward tal-vjaġġ tal-van bejn

Fattura ta' Grandi Navi Veloci fir-rigward tal-vjaġġ tal-van bejn

Ġenova u Tal-Pieta' ;4

Spejjeż ta' diesel u tollijiet ;5 4.

Parts ta' vettura ;6 5.

Spejjeż rigward it-traġitt bejn l-Ingilterra u L-Isla ;7 6.

Fattura tal-MOT tal-van in kwistjoni li sar ġewwa l-Ingilterra ;8 7.

Fattura taċ-Ċertifikat ta' Konformità tal-van in kwistjoni ;9

Illi fl-opinjoni ta' din il-Qorti, dawn l-ispejjeż ċertament huma relatati mal-van in kwistjoni.

Għalkemm fis-sottomissjonijiet tiegħu d- difensur tal-konvenut jisħaq illi l-ispejjeż reklamati ma kinux relatati esklussivament mal-van in kwistjoni, dan ma jirriżulta mill-ebda prova mressqa mill-konvenut.

Illi fl-opinjoni ta' din il-Qorti huwa inverosimili li l-attur kien se jniżżel vettura mill-Ingilterra biex ibigħha lill-konvenut b'telf.

Kwindi tqis illi dak li xehed l-attur għandu iktar mis-sewwa minn dak li xehdu l-konvenut u l-familjari tiegħu.

2 Ir-rata ta' kambju tal-lira Tonwuru fit-22 ta' April 2018 (cioè meta għaddew il-flus) kienet ta' Eur1.1391 - £6080 x 1.1391 = Eur 8350.47 3 Dokument a fol.

Għaldaqstant il-Qorti hija tal-fehma illi t-talba tal-attur għandha tiġi milqugħa.

DECIDE Għal dawn il-motivi, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi billi tilqa' t- talba tal-attur u tiċħad l-eċċezzjoni tal-konvenut u għaldaqstant tordna u tikkundanna lill-konvenut John Mary Galea Loffreda jħallas lill- attur is-somma ta' sitt elef, seba' mija u ħamsin ewro (€6750) bl- imgħax dekorribbli mill-21 ta' Diċembru 2019.10 Bl-ispejjeż kontra l-konvenut. ______________________ Dr. Charmaine Galea Mallia Phyall ___________ Diane Sofia Delicata Deputat Reġistratur

10 Data tan-notifika tal-proċeduri odjerni