Appell Inferjuri Numru 153/2019/1 LM l-appellant ma jissodisfax t-test tal-mezzi stabbilit permezz tar-Regolamenti dwar it-Tkomplija tal-Kirja (Kriterji ta' Test tal- Mezzi) (L.S. 16.11), u għalhekk għandu jiżgombra l-fond fi żmien ħames snin dekorribbli mid-data tal-preżentata tar-rikors li permezz tiegħu ġew intavolati l-proċeduri odjerni ̶ l-kumpens pagabbli lill-proprjetarju għall-okkupazzjoni tal-fond matul l-imsemmi perijodu għandu jammonta għad-doppju tal-kirja li kienet tkun altrimenti pagabbli

MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) ONOR.

IMĦALLEF LAWRENCE MINTOFF Seduta tas-7 ta' Lulju, 2021

Appell Inferjuri Numru 153/2019/1 LM

Margaret Fava Pace (K.I. nru 2156259M) ('l-appellata')

Mark Anthony Vella Laurenti Rakban (K.I. nru 6807559M)('l-appellant') Awtorità tad-Djar bħala amicus curiae

Dan huwa appell magħmul mill-intimat Mark Anthony Vella Laurenti Rakban

(K.I. nru 6807559M), [minn issa 'l quddiem 'l-appellant'], mis-sentenza

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 14

Appell Inferjuri Numru 153/2019/1 LM mogħtija fit-30 ta' Novembru, 2020, [minn issa 'l quddiem 'is-sentenza

appellata'] mill-Bord li Jirregola l-Kera [minn issa 'l quddiem 'il-Bord'] fl-ismijiet

fuq premessi, li permezz tagħha ddeċieda t-talbiet tar-rikorrenti Margaret

Fava Pace (K.I. nru 6807559M) [minn issa 'l quddiem "l-appellata"], kif ġej:

jicħad l-ewwel eċċezzjoni tal-intimati;

jilqa' l-ewwel tlett talbiet tar-rikorrenti;

jilqa' l-eċċezzjonijiet l-oħra tal-intimati sa fejn kompatibbli ma' dak hawn deċiż, filwaqt li jiddisponi mill-bqija tat-talbiet tar-rikorrenti billi jiddikjara li l- kera dovut mill-intimat lir-rikorrenti għar-rigward tal-fond 277, Triq Fleur-De- Lys, Fleur-de-Lys, Birkirkara għandu jogħla għall-massimu permess mil-liġi ossija sitt elef u sitt mitt Euro (€6,600) fis-sena pagabbli kull 6 xhur bil-quddiem b'effett mid- data ta' din is-sentenza għas-sitt snin li ġejjin.

(iv) Jiċħad ir-raba' talba tar-rikorrenti.

Kull parti għandha tbati l-ispejjeż tagħha f'din il-kawża."

Permezz ta' kuntratt1 fl-atti tan-Nutar Joseph Henry Bouvet tas-16 ta'

Settembru, 1977, l-awtriċi tal-appellata Marianna Megally kienet ikkonċediet

b'titolu ta' subċens temporanju għal żmien 21 sena u versu s-subċens annwu u

temporanju ta' Lm70, il-fond bin-numru 277 fi Triq Fleur-de-Lys, Ta' Sannat,

Ħal Tarxien l-mewt ta' Marianna Megally fil-15 ta' Mejju, 1985, il-fond intiret

permezz tat-testment tagħha2 tat-8 ta' Mejju, 1981 minn Maria Tantawi u

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 14

Appell Inferjuri Numru 153/2019/1 LM żewġha George Tantawi, u wara l-mewt tal-konjuġi Tantawi fid-dati rispettivi tat-

22 ta' Lulju, 2009 u tal-1 ta' Ottubru, 2012, intiret minn binthom l-appellata

Margaret Fava Pace permezz tat-testment unica charta tal-11 ta' Marzu, 1974.3

Fi tmiem il-konċessjoni enfitewtika temporanja fil-25 ta' Settembru, 1998, l-

enfitewta Guido Vella Laurenti Rakban kien baqa' jgħix fil-fond flimkien ma' martu, u

anki ma' binhom l-appellant, minħabba l-konverżjoni tat-titolu tagħhom skont

il-liġi f'wieħed ta' kera.

Filwaqt li l-ġenituri tiegħu mietu, l-appellant baqa' jgħix

L-appellata istitwiet proċeduri quddiem il-Bord permezz tal-preżentata

ta' rikors fit-18 ta' Lulju, 2019, fejn talbet lill-Bord sabiex:

Jiddikjara u jiddeċiedi illi l-intimat Mark Anthony Vella Laurenti Rakban huwa l-inkwilin tal-fond 277, Triq Fleur-De-Lys, Fleur-de-Lys, Birkirkara ai termini tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta liema fond kien oriġinarjament konċess lill-missier l-intimat ossia Guido Vella Laurenti Rakban b'titolu ta' enfitewsi temporanja għall-perijodu ta' 21 sena skont kuntratt tas-16 ta' Settembru 1977 fl-atti tan-Nutar Dottor Joseph Henry Bouvet, u dan versu ċ-ċens annwu u temporanju ta' Lm70 fis-sena li jitħallsu kull sitt xhur bil-quddiem skont l-istess kuntratt hawn anness u mmarkat bħala Dokument A.

Jordna li jitwettaq it-test tal-mezzi tal-inkwilin Vella Laurenti Rakban li għandu jkun ibbażat fuq it-test tal-mezzi stabbilit fir-Regolamenti dwar it-Tkomplija tal-Kirja (Kriterji ta' Test tal-Mezzi maħruġa taħt l-Artikolu 1531F u 1622A tal-Kodiċi Ċivili) u kwalunkwe regolamenti li jistgħu minn żmien għal żmien jissostitwixxuhom, liema test għandu jkun ibbażat fuq id-dħul tal-inkwilin Vella Laurenti Rakban bejn l-1 ta' Jannar u l-31 ta' Diċembru 2018 u fuq il-kapital tal-istess Mark Anthony Vella Laurenti Rakban fil-31 ta' Diċembru 2018.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 14

Appell Inferjuri Numru 153/2019/1 LM

Jiddikjara u jiddeċiedi illi ai termini tal-Att XXVII tal-2018, il-kera għandha tiġi riveduta għal ammont li ma jeċċedix it-2% fil-mija fis-sena tal-valur liberu u frank tas-suq miftuħ tal-fond 277, Triq Fleur-De-Lys, Fleur-de-Lys, Birkirkara, b'effett mill-1 ta' Jannar 2019 u sabiex jiġu stabbiliti kundizzjonijiet ġodda fir-rigward tal-kera u fin- nuqqas jekk l-intimat Vella Laurenti Rakban ma jissodisfax il-kriterji tad-dħul u tal-kapital tat-test tal-mezzi huwa jiġi permess żmien ta' ħames snin sabiex il-fond jiġi vakat, oltre li jiġi ordnat iħallas kumpens lir-rikorrenti għall-okkupazzjoni tal-fond matul l-imsemmi perijodu li jammonta għad-doppju tal-kirja li kienet tkun pagabbli skont l-Artikoli 12 u 12A tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta u dan skont il-kera li kellha tkun viġenti ai termini tal-Att X tal-2009 li m'għandhiex tiġi kunsidrata inqas mill-kera annwali dovuta fl-1 ta' Jannar 2019 meta l-istess kera għandha togħla fuq it-tlett snin ta' qabel.

Jordna, f'każ illi l-intimat Vella Laurenti Rakban ma jissodisfax il-kriterji tad-dħul u tal- kapital tat-test tal-mezzi, l-iżgumbrament tal-istess intimat Vella Laurenti Rakban mill- fond 277, Triq Fleur-De-Lys, Fleur-de-Lys, Birkirkara fi żmien ħames snin millum.

Bl-ispejjeż u bl-inġunzjoni tal-intimati għas-subizzjoni u b'riserva u mingħajr preġudizzju għad-drittijiet kostituzzjonali u konvenzjonali tar-rikorrenti u għal kwalsiasi talba għad-danni pekunjarji u non-pekunjarji u talbiet oħrajn jew kwalsiasi azzjoni oħra li tista' talvolta tiġi preżentata."

L-Awtorità tad-Djar [minn issa 'l quddiem 'l-Awtorità appellata'] laqgħet

għat-talba tal-appellanta permezz tat-tweġiba tagħha tas-27 ta' Awwissu,

2019, fejn eċċepiet li a tenur tal-artikolu 4 tal-Att XXVII tal-2018 hija kellha d-

dritt li tipparteċipa fil-kawża, iżda dan biss bħala amicus curiae u għalhekk ma

kellhiex tbati l-ispejjeż.

Dwar il-mertu, wieġbet li fl-eventwalità li l-appellat

jissodisfa t-test tal-mezzi skont il-liġi, il-kera m'għandhiex tiġi ffissata aktar

minn 2% tal-valur tal-proprjetà, b'dana li l-liġi kienet ukoll tistabbilixxi kriterji

biex il-Bord ikollu gwida meta jistabbilixxi l-kera ġusta.

L-intimat Mark Vella Laurenti Rakban wieġeb fil-5 ta' Diċembru, 2019 fejn

eċċepixxa s-segwenti: (a) il-Bord għandu jikkonsidra s-soprasessjoni tal-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 14

Appell Inferjuri Numru 153/2019/1 LM proċeduri sakemm jiġu deċiżi l-proċeduri kostituzzjonali fl-ismijiet Margaret

hemm diġà perit appuntat għall-fini tal-istima tal-valur tal-fond; (b) huwa kien

jissodisfa t-test tal-mezzi; (ċ) il-valur tal-fond kif pretiż mill-appellata kien

eċċessiv; (d) iż-żieda għal 2% tal-valur tal-fond kienet waħda diskrezzjonali u

skont is-subartikolu (2) tal-artikolu 12B tal-Kap.

158 din setgħet tkun inqas; (e)

kull bidla fil-kera setgħet issir b'mod gradwali skont is-subartikolu (6) tal-

artikolu 12B tal-Kap.

158; u (f) kull interpellanza li saret mill-appellata kienet

intempestiva stante li saret qabel l-emendi promulgati permezz tal-Att XXVII

Il-Bord wasal għas-sentenza appellata wara li għamel is-segwenti

konsiderazzjonijiet rilevanti għal dan l-appell:

"Ikkunsidra Illi mill-atti jirriżulta li l-fond mertu tal-vertenza odjerna huwa proprjetà tar- rikorrenti, derivanti minn wirt u debitatament dikjarat mal-awtoritajiet permezz ta' trasferiment causa mortis u dan kif jixhdu d-dokumenti preżentati minnha in atti.

ir-rikorrenti kienet

Jirriżulta wkoll li permezz ta' kuntratt fl-atti tan-Nutar Dottor Joseph Henry Bouvet tad-16 ta' Settembru 1977 (fn.

8 et sequitur tal-process) iz-zija ta' omm l-fond inkwistjoni għal perijodu ta' wieħed u għoxrin sena lill-missier l-intimat.

Meta din il- konċessjoni skadiet l-intimat, dak iż-żmien flimkien mal-ġenituri tiegħu, baqa' jirrisjedu f'dan il-fond b'titolu ta' kiri fit-termini tal-art.

12 tal-Ordinanza li Tneħħi l- Kontroll tad-Djar (Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta) ('Ordinanza').

ikkonċediet b'titolu ta' enfitewsi temporanja

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 14

Appell Inferjuri Numru 153/2019/1 LM

B'din il-kawża, ir-rikorrent qiegħed (i) jeżerċita l-jedd ta' azzjoni mogħti lilu bl-art.

12B tal-Ordinanza, liema rimedju kien introdott fil-liġi bl-Att XXVII tal-2018.

Fl-ewwel eċċezzjoni tiegħu, l-intimat talab is-soprasessjoni ta' dawn il-proċeduri stante l-proċeduri li ġew intavolati mir-rikorrent quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali) u biex ma jkunx hemm duplikazzjoni u kunflitt bejn il-valuri mogħtija mill-Periti nominati.

Dan il-Bord qies li dawn il-proċeduri kellhom jieħdu l-kors tagħhom kemm għaliex ma jqisx li l-proċeduri intentati fiż-żewġ fora huma b'xi mod inkompatibbli ma' xulxin, kif ukoll għaliex fi kwalunkwe każ dan il-Bord jeħtieġlu jinnomina l-Periti Tekniċi li huma imniżżla fil-Gazzetta tal-Gvern u huwa għandu jieħu konjizzjoni tal- valur mogħti minnhom li huwa speċifiku kif stipulat fil-liġi.

Għaldaqstant din l- eċċezzjoni mhiex mistħoqqa.

Inkwantu għall-mertu, l-intimat ippreżenta n-nota ġuramentata.

Minn din jirriżulta li għalkemm preżentement huwa għandu impjieg, biss perὸ minħabba li għandu 62 sena fiż-żmien qarib l-introjtu tiegħu se jonqos tenut kont li bħala dħul se jkollu biss il-pensjoni statutorja.

Bħala attiv jirriżulta li huwa sid ta' tlett garaxxijiet u għandu tfaddil u investimenti li b'kollox bħala valur jitilgħu għal madwar €202,000.

Bħala dħul perὸ fis-sena 2019 kellu €28,313 u fis-snin preċedenti u rilevanti għal dawn il- proċeduri d-dħul kien anqas minn dan.

Referenza ssir għar-Regolamenti stipulati fil-Leġislazzjoni Sussidjarja 16.11:

(2)(2) Sabiex tissodisfa l-kriterji tat-test tal-mezzi stabbiliti b'dawn ir-regolamenti persuna tkun meħtieġa li jkollha kemm dħul kif ukoll kapital fil-limiti stabbiliti b'dawn ir-regolamenti.

(5)(3) Sabiex persuna li jkollha sitta u erbgħin (46) sena jew aktar tkun tista' tissodisfa l-kriterju tad-dħul tat-test tal-mezzi, id-dħul ta' dik il-persuna matul il- perijodu rilevanti m'għandux jeċċedi t-tnejn u erbgħin elf euro (€42,000).

(6)(2) Sabiex persuna li jkollha sitta u erbgħin (46) sena jew aktar tkun tista' il-persuna tissodisfa m'għandux jeċċedi l-mitejn elf euro (€200,000).

l-kriterju tal-kapital tat-test tal-mezzi,

il-kapital ta' dik

Il-Bord, wara li qies dawn il-provi kollha, huwa tal-fehma li l-intimat jissodisfa l- kriterji tad-dħul u tal-kapital tat-test tal-mezzi, skont ir-Regolamenti dwar it- Tkomplija tal-Kirja (Kriterji ta' Test tal-Mezzi) u l-art.

12B(5) tal-Kap.

Il-Bord ra wkoll ir-Relazzjoni tal-Membri Tekniċi tiegħu Perit David Dimech Debono u Perit Marie Louise Hales Borg Buontempo, li aċċedew fid-dar mikrija lill-intimat u, prevja d-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 14

Appell Inferjuri Numru 153/2019/1 LM

deskrizzjoni tal-ambjenti interni u l-kundizzjoni li jinsab fiha, stmaw li tiswa madwar €330,000 fis-suq tal-lum bħala libera u franka.

Skont l-att promotur, il-kera pagabbli lir-rikorrenti għal dan il-fond mill-intimati hija €455 fis-sena, pagabbli kull sitt xhur bil-quddiem.

Illi żieda bil-perċentwal ta' tnejn fil-mija (2%) fuq il-valur tal-fond skont l-istima tal- Membri Tekniċi, liema valur ma ġiex kontestat, tammonta għal kera annwali ta' sitt elef u sitt mitt Euro (€6,600).

Il-kwistjoni li trid tiġi riżolta b'dan il-ġudizzju għalhekk hija jekk, fiċ-ċirkostanzi ta' dan il-każ, il-kera għandhiex togħla għall-massimu permess bl-art.

12B tal-Kap.

158 - sitt elef u sitt mitt Euro (€6,600) fis-sena – jew għal somma anqas.

L-art.

12B(6) tal-Kapitolu 158 jistipula li meta l-Bord jgħaddi biex jistabilixxi l-kera li għandha titħallas fil-każijiet bħal dak odjern għandu jqis (i) il-mezzi u l-età tal-kerrej; u (ii) kwalunkwe piż sproprzjonat li huwa partikolari għal sid il-kera.

Dwar dan, fid- diskussjonijiet Parlamentari li wasslu għad-dħul fis-seħħ ta' din id-disposizzjoni, il- leġislatur spjega li 'Aħna rridu li l-piż ma jintefax b'mod sħiħ fuq is-sidien, imma rridu li kull każ jiġi determinat skont iċ-ċirkostanzi kollha tiegħu, per eżempju, skont il-valur ta' dik il-proprjetà, skont il-piż soġġettiv tas-sid, skont il-ħtieġa tal-inkwilin, u anke skont dik ir-responsabbiltà li huwa fid-dmir li jerfa' l-Gvern u mhux is-sid privat'. (fn.

2 Onor. Dr. Owen Clappara, it-Tieni Qari dwar l-Abbozz ta' Liġi li Jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar, 27.6.2018, pġ.404)

F'dan il-każ, il-Bord qies:

(i) Li r-rikorrenti ma ressaq ebda provi dwar iċ-ċirkostanzi tiegħu, u lanqas dwar ibati 'piż xi ċirkostanzi partikolari tiegħu sproporzjonat li huwa partikolari għal sid il-kera' fit-termini tal-art.

12B(6) tal- Kap. 158.

jista'

(ii) l-ammont ta' kera perċepit, jew perċepibbli mir-rikorrenti; (iii) Il-valur tal-proprjetà mikrija, il-lok u l-potenzjal tagħha; (iv) l-età tal-intimat; (v) il-mezzi tal-intimat li fil-fehma tal-Bord għalkemm id-dħul tiegħu fil-viċin qarib se jonqos billi se jkun pensjonant u kwindi se jkun biss qiegħed jipperċepixxi l- pensjoni statutorja, iżda għandu kapital sostanzjali min-naħa l-oħra li ma jkunx ġust fil-konfront tas-sid li ma jittieħidx in kunsiderazzjoni;

(vi) il-ħtieġa tal-intimat, fiċ-ċirkostanzi personali u finanzjarji tiegħu li rriżultaw f'din l-istanza, għal protezzjoni soċjali biex ikollhom akkomodazzjoni adegwata u xierqa għad-dinjità tagħhom;

Il-Bord qies ukoll li żewġ fatturi importanti oħra dwar il-liġi in kwistjoni:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 14

Appell Inferjuri Numru 153/2019/1 LM

(i) għalkemm ma jirriżultax ċar ir-rwol fil-prattika tal-Awtorità tad-Djar f'każijiet bħal dan, fid-diskussjonijiet Parlamentari ingħad ċar li 'Fil-każ li inti ma tiflaħx għal dik il-kirja li se tiġi imposta fuqek mill-Bord, l-Awtorità tad-Djar se tkun qed tagħti sussidju.

Dan sabiex inkomplu nsibu l-bilanċ bejn is-sid u l-inkwilin.

Aħna nifhmu li mill-aspett soċjali għandu jkun hemm l-intervent tal-Istat li jkompli jagħmel tajjeb għal ċerti sitwazzjonijiet' (fn.

3 Onor. Dr. Stefan ELLid Trapani Maggi, it-Tieni Qari dwar l-Abbozz ta' Liġi li Jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar, 27.6.2018, pġ.

410; l-istess pjan kien komunikat mill-Ministru tal-Ġustizzja fid-diskussjoni quddiem il-Kumitat Permanenti Għall-Kunsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi dwar l-istess abbozz, 28.6.2018, pġ.

4: 'Irrid ngħid li l-Gvern diġà qed ifassal skemi apposta għal din il- kategorija ta' nies biex, fejn tidħol żieda fil-kera, għall-inqas nagħtu cushion lill- kerrej … l-Gvern qed jagħmel l-istudji tiegħu biex ifassal skema ta' għajnuna għal din il-kategorija ta' nies.')

(ii) li din l-emenda tqieset u ddaħlet mil-leġislatur bħala 'a balancing act' (fn.

4 Onor. Dr. Owen Clappara, Il-Qala dwar l-Abbozz ta' Liġi li Jemenda l-Ordinana li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar, 27.6.2018, pg.

398) bl-intiża li jintlaħaq 'bilanċ ġust li jirrispetta l- Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem'. (fn.

Dan il-bilanċ jitlob, f'ċerti ċirkostanzi, li 'jekk linkwilin ma jkollux il-mezzi, il-Bord jagħmel eżerċizzju li bih jiffissa l-kera xierqa u jista' jagħmel proċess ta' amortizzazzjoni, jiġifieri l-kera togħla ftit ftit' (fn.

Jekk f'dan il-każ l-inkwilin jikkwalifikax hija kwistjoni li eventwalment tiġi deċiża mill- Awtorità tad-Djar naturalment.

Wara li qies bir-reqqa dawn l-aspetti kollha, il-Bord huwa tal-fehma li f'dan il-każ il- kera dovuta mill-intimat lir-rikorrent għall-fond mertu tal-kawża għandha tiżdied għall-massimu tagħha ossija għal sitt elef u sitt mitt Euro (€6,600) fis-sena pagabbli kull 6 xhur bil-quddiem u dan anki wara li fil-każ odjern l-insenjamenti ta'

In vista li l-inkwilin ssodisfa t-test tal-mezzi jsegwi allura li r-raba' talba għandha tiġi miċħuda."

L-appellant ippreżenta r-rikors tal-appell tiegħu fit-18 ta' Diċembru,

2020 fejn talab lil din il-Qorti sabiex:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 8 minn 14

Appell Inferjuri Numru 153/2019/1 LM

"...tilqa' dan l-appell b'dana illi tirriforma l-preċitata sentenza appellata tat-30 ta' Novembru, 2020, fl-ismijiet fuq premessi mogħtija mill-Bord li Jirregola l-Kera, billi terġa' tikkonsidra jekk l-Appellant issoddisfax jew le t-test tal-mezzi u fil-każ li jkun issoddisfa t-test de quo tilqa' l-ħames u s-sitt eċċezzjonijiet tal-konvenut hawn Appellant u konsegwentement tgħaddi biex tiċħad in toto t-talbiet attriċi, bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-Appellata"

L-aggravji tiegħu fir-rigward tas-sentenza appellata huma li l-Bord għamel

valutazzjoni fattwali u legali errata tal-materja prodotta quddiemu, u anki

wettaq apprezzament żbaljat tal-fatti.

L-appellata wieġbet fil-11 ta' Jannar, 2021 fejn iddikjarat li hija kienet

taqbel li l-appellant ma kienx jikkwalifika taħt it-test tal-mezzi.

Għalhekk

għandu jiġi applikat is-subartikolu (4) tal-artikolu 12B tal-Kap.

158 u l-Qorti

għandha tordna l-iżgumbrament tiegħu b'effett mill-15 ta' Settembru, 2024

filwaqt li jħallas kera ta' €981.50 fis-sena li għandha tiżdied fil-15 ta'

Settembru, 2022 sal-15 ta' Settembru, 2024 ai termini tal-Att X tal-2009, bl-

ispejjeż doppji kontrih.

L-Awtorità appellata wieġbet fl-20 ta' Jannar, 2021 fejn sostniet li f'kull

każ il-kera għandha tkun inqas minn dak stabbilit fis-sentenza appellata, u dan

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 9 minn 14

Appell Inferjuri Numru 153/2019/1 LM filwaqt li rrilevat li sabiex jiġi applikat is-subartikolu (4) tal-artikolu 12B tal-Kap.

158, l-inkwilin irid ikun ma jissodisfax il-kriterju tad-dħul u anki dak tal-kapital.

Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti

Din il-Qorti ser tgħaddi sabiex tikkunsidra l-aggravji rispettivi mressqa

mill-appellant, u dan fid-dawl tal-konsiderazzjonijiet magħmula mill-Bord fis-

sentenza appellata u s-sottomissjonijiet magħmula mill-partijiet l-oħra.

L-appellant meta jispjega l-ewwel ilment tiegħu, jibda billi jiċċita s-

subregolament 2(2) tar-Regolamenti dwar it-Tkomplija tal-Kirja (Kriterji ta'

Test tal-Mezzi) [minn issa 'l quddiem "ir-Regolamenti"], jissottometti li fil-każ

tiegħu huwa ma setax ikollu dħul li jeċċedi €42,000 u kapital li jaqbeż

Jilmenta mill-fatt li l-Bord kien sab b'mod żbaljat li huwa kien

jissodisfa l-kriterji tat-test tal-mezzi u jispjega li mid-dikjarazzjoni ġuramentata

tiegħu u mid-dokumenti annessi magħha, il-Bord minn eżami bir-reqqa tagħha

seta' stabbilixxa

jeċċedi dak stabbilit mir-Regolamenti.

tiegħu

ta' €224,362.38 u

konsegwentement huwa ma kienx jissodisfa l-kriterji tat-test tal-mezzi sabiex

b'hekk

ikompli fil-kirja.

li għalhekk

il-Bord kellu

jiddeċiedi billi

jippermettilu ħames snin sabiex jiżgombra l-fond, u dan bil-kera ta' €455 li

tirdoppja għal €910 fis-sena skont is-subartikolu (4) tal-artikolu 12B tal-Kap.

L-appellant jirrileva li t-tieni lment tiegħu huwa li l-awment tal-kera bil-

perċentwali ta' 2% kienet ser toħloqlu tbatija fl-eventwalità li l-Qorti ssib u

tiddeċiedi

li minkejja

li huwa qabeż

il-limitu stabbilit għall-kapital,

subartikolu (5) tal-artikolu 12B tal-Kap.

158 għandu japplika.

Jgħid li fi ftit xhur

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 10 minn 14

Appell Inferjuri Numru 153/2019/1 LM oħra huwa kien ser isir penzjonant u d-dħul tiegħu kien ser jonqos sew, fatt li l-

irrikonoxxa,

iżda dan filwaqt

ikkonsidra biss

il-"kapital

sostanzjali" tiegħu u b'hekk għolla l-kera bil-perċentwali massima b'mod li

nħoloq żbilanċ.

Fil-fehma tiegħu l-kera kellha togħla b'perċentwali inqas u

b'mod gradwali sabiex b'hekk jintlaħaq bilanċ bejn id-drittijiet tas-sid u dawk

Jissottometti li minkejja l-parteċipazzjoni tal-Awtorità intimata

bħala amicus curiae, huwa ma kellu l-ebda garanzija ta' għajnuna mingħandha.

Għalhekk l-appellant qed jissottometti li fiċ-ċirkostanzi partikolari tiegħu,

għandu jkun ġust u ekwu li din il-Qorti tirrevedi u tbiddel il-perċentwali għall-

awment li jsir b'mod gradwali matul is-sitt snin skont l-artikolu 12B tal-Kap.

L-appellata twieġeb illi hija taqbel li s-sentenza appellata għandha tiġi

revokata, u dan peress li l-appellant kellu l-mezzi skont ir-Regolamenti, fid-

dawl tal-fatt li l-kapital tiegħu kien jeċċedi l-valur ta' €200,000.

Għalhekk,

huwa kien tenut iħallas kera doppja fl-ammont ta' €981.50 fis-sena ai termini

tal-Att X tal-2009.

Issostni li hija ma kellhiex tbati l-ispejjeż tal-appell odjern

għaliex l-appellant kien dovut li jinforma mill-ewwel lill-Bord li huwa ma kienx

jikkwalifika skont it-test tal-mezzi.

Fir-risposta tagħha l-Awtorità intimata tirrileva li hemm żewġ fatturi li l-

Bord għandu jikkonsidra meta jiġi biex jiddeċiedi dwar il-kera ġusta, u dawn

kienu l-età tal-inkwilin u l-introjtu tiegħu.

Fil-każ odjern l-appellant kellu

ntrojtu baxx ta' €28,313, jiġifieri sew inqas minn dak stipulat fil-L.S. 16.11 ta'

Barra minn hekk huwa dalwaqt kien ser jibda jgħix fuq pensjoni, u

dan filwaqt li kien qed ibati minn marda kronika.

Tirrileva li fis-sentenza

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 11 minn 14

Appell Inferjuri Numru 153/2019/1 LM appellata l-Bord kien ħa inkonsiderazzjoni r-rwol tagħha fejn toffri għajnuna

soċjali f'każ li l-inkwilin ma kienx jiftaħ għall-kirja li tigi imposta fuqu mill-Bord,

iżda il-Bord ma kellux jagħmel dan għaliex il-liġi ma tipprovdi xejn dwar dan.

L-

Awtorità intimata fi kwalunkwe każ tqis li l-kera kellha tkun inqas minn dik

stabbilita mill-Bord.

Dwar l-aggravju tal-appellant fejn dan jinsisti li kellu mezzi

biżżejjed, tgħid li għandu jiġi osservat li sabiex jiġi applikat is-subartikolu (4)

tal-artikolu 12B tal-Kap.

158, l-inkwilin irid jissodisfa wieħed mill-kriterji u

b'hekk il-kirja tiġi mġedda biż-żieda indikata mill-Bord.

Il-Qorti tgħid li l-appellant għandu raġun meta jsostni li "l-kapital qabeż

il-faxxa stabbilita mir-Regolamenti stante li ammonta għal mitejn u erbgħa u

għoxrin elf tliet mija u tnejn u sittin Euro u tmienja u tletin ċenteżmu

(€224,362.38)" u b'hekk hu "ma kienx issodisfa l-kriterji tat-test tal-mezzi".

Tosserva li skont dak li ġie dikjarat mill-appellant stess u kkorraborat permezz

ta' prova dokumentarja, il-valur tal-kapital tiegħu tassew jeċċedi l-massimu ta'

€200,000 stabbilit permezz tas-subregolament 6(2) tar-Regolamenti.

B'hekk il-

Qorti tirrileva li l-Bord kien tenut japplika d-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (4)

tal-artikolu 12B tal-Kap.

158, li huma ċari u ma jħallu l-ebda dubju dwar il-

pożizzjoni tal-kerrej f'dik l-eventwalità.

Dawn jipprovdu kif ġej:

"(4) Meta l-kerrej ma jissodisfax il-kriterji tad-dħul u tal-kapital tat-test tal-mezzi, il- Bord għandu, wara li jkun sema' kwalunkwe evidenza u sottomissjonijiet imressqa mill-partijiet, jagħti deċiżjoni li tippermetti lill-kerrej żmien ta' ħames snin sabiex il- fond jiġi vakat.

Il-kumpens pagabbli lill-proprjetarju għall-okkupazzjoni tal-fond matul l-imsemmi perijodu għandu jammonta għad-doppju tal-kirja li kienet tkun pagabbli skont l-artikoli 5, 12 jew 12A"

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 12 minn 14

Appell Inferjuri Numru 153/2019/1 LM 15.

Is-subinċiż (i) tal-paragrafu (b) tas-subartikolu 12(2) tal-Kap.

jiddisponi kif ġej fir-rigward tal-kera pagabbli mill-inkwilin lis-sid:

"i) b'kera li jkun daqs iċ-ċens li kien jitħallas minnufih qabel ma tkun għalqet l- enfitewsi, miżjud, fil-bidu tal-kirja tad-dar bis-saħħa ta' dan l-artikolu, u wara t- tmiem ta' kull ħmistax-il sena wara sakemm tibqa' l-kirja favur l-istess kerrej, b'daqstant miċ-ċens li kien jitħallas minnufih qabel dak il-bidu jew il-bidu ta' kull perijodu sussegwenti ta' ħmistax-il sena, li jkun ammont li ma jkunx iżjed minn dak iċ-ċens, li jirrappreżenta bi proporzjon għal dak iċ-ċens iż-żieda fl-inflazzjoni minn meta ċ-ċens li għandu jiżdied ikun ġie stabbilit l-aħħar;"

Għalhekk meħud inkonsiderazzjoni li skont il-kuntratt li bih saret il-

konċessjoni subenfitewtika temporanja fis-16 ta' Settembru, 1977, is-subċens

pagabbli dakinhar kien ta' Lm70 jew €163.05, u kkonsidrat ukoll il-valuri

rilevanti tal-indiċi tal-inflazzjoni f'dik id-data, skont kif tipprovdi l-Iskeda

annessa mal-Kap.

158 u fid-data tal-iskadenza ta' dik il-konċessjoni u ħmistax-il

sena wara fis-sena 2013, il-kera li kellha tkun dovuta mill-appellant lis-sid

appellata qabel ma nfetħu l-proċeduri odjerni kienet ta' €461.32 fis-sena.

B'hekk il-kera doppja pagabbli mill-imsemmi appellant skont is-subartikolu (4)

tal-artikolu 12B tal-Kap.

158 dekorribbli mid-data tal-preżentata tar-rikors

promotur, għandha tkun ta' €922.63 għal dawn il-ħames snin li ġejjin li

għandhom jiddekorru mid-data tal-preżentata tar-rikors promotur.

Għar-raġunijiet premessi l-Qorti tiddeċiedi dwar l-appell tal-appellant billi

tilqgħu u tirriforma s-sentenza appellata billi:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 13 minn 14

Appell Inferjuri Numru 153/2019/1 LM

tiddikjara li l-imsemmi appellant ma jissodisfax t-test tal-mezzi

stabbilit permezz tar-Regolamenti dwar

it-Tkomplija tal-Kirja

(Kriterji ta' Test tal-Mezzi) (L.S. 16.11), u għalhekk għandu

jiżgombra l-fond fi żmien ħames snin dekorribbli mid-data tal-

preżentata tar-rikors li permezz tiegħu ġew intavolati l-proċeduri

odjerni, b'kera annwali fl-ammont ta' disa' mija tnejn u għoxrin

Euro u tlieta u sittin ċenteżmu (€922.63) pagabbli lill-appellata

dekorribbli mill-istess data;

jiċħad it-tieni eċċezzjoni filwaqt li jastjeni milli jieħu konjizzjoni tat-

tielet, ir-raba', il-ħames u s-sitt eċċezzjoni tal-appellant fid-dawl ta'

dak deċiż minn din il-Qorti; u

(iii) l-ispejjeż tal-appellata u dawk tal-appellant taż-żewġ

għandhom ikunu a karigu ta' dan tal-aħħar, filwaqt li l-Awtorità

intimata għandha tħallas l-ispejjeż tagħha.

Onor. Dr Lawrence Formosa Bellizzi LL.D. Lagana Rosemarie Gadepaga Deputat Reġistratur

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 14 minn 14


QORTI ĊIVILI

(SEZZJONI FAMILJA)

Seduta ta' nhar is-7 ta' Lulju 2021

Rat ir-rikors kongunt ta' AC u SG datat 19 ta' April 2021, a fol 1 et seqq., li jaqra hekk:

Illi, l-partijiet izzewgu fl-erbgha u ghoxrin ta' Gunju tas-sena elfejn

(24/06/2000) (certifikat taz-zwieg hawn anness u mmarkat bhala 'Dok A'), u

minn dan iz-zwieg twieldet KC, detentrici tal-Karta tal-Identita' bin-numru X,

Illi l-partijiet ilhom legalment separati b'kuntratt redatt minn Nutar Dottor Ian

Feng sa mill-24 ta' Frar tas-sena elfejn u wiehed u ghoxrin (2021) (kopja tal-

kuntratt ta' separazzjoni hawn anness u mmarkat bhala 'Dok B');

Illi ma hemm l-ebda prospett ragonevoli ghar-rikonciljazzjoni bejn il-partijiet

stante illi minbarra li ilhom aktar minn ghaxar (10) snin mifrudin, illum

ghandhom hajja totalment separata u indipendenti minn xulxin;

Illi AC qieghed jivversa lil SG s-somma ta' mitejn u hamsin Ewro (€250) fix-

xahar bhala manteniment ghall-minuri, u dan skont klawsola numru 7 tal-

kuntratt ta' Separazzjoni, u li fil-konfront ta' xulxin, il-partijiet iddekadew minn

kull dritt li jitolbu u/jew jircievu manteniment, u dan skont klawsola numru 6

tal-istess kuntratt;

Illi fic-cirkostanzi hawn fuq imsemmija jissodisfaw il-kundizzjonijiet kollha

mehtiega ghall-ksib tad-divorzju skont l-Artikolu 66B tal-Kodici Civili (Kap 16

tal-Ligijiet ta' Malta);

Ghaldaqstant, in vista tas-suespost, il-partijiet umilment jitolbu lil din l-Onorabbli

Tippronunzja d-divorzju, ossia l-hall taz-zwieg bejn il-partijiet.;

Tordna lir-Registratur tal-Qrati sabiex, fi zmien mholli ghal daqshekk

mill-istess Qorti, javza lid-Direttur tar-Registru Pubbliku bil-hall taz-

zwieg tal-partijiet biex dan jiehu l-passi kollha necessarji sabiex id-

divorzju jigi registrat fir-Registru Pubbliku, u dan ai termini tal-Artikolu

66A(4) tal-Kodici Civili (Kap. 16 tal-Ligijiet ta' Malta).

Rat id-digriet taghha datat 21 ta' April 2021;

Rat in-Nota kongunta tal-partijiet datata 3 ta' Gunju 2021 li permezz taghha ppresentaw l-

affidavits taghhom, kif ukoll iddikjaraw il-provi maghluqa u stiednu l-Qorti tghaddi ghas-

Rat id-digriet taghha datat 4 ta' Gunju 2021;

Ezaminat ix-xhieda bil-gurament;

Rat id–dokumenti ezebiti u l-atti kollha tal-kawza;

Rat l-Artikoli 66A, 66B u 66C tal-Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta;

Ikkonsidrat:

AC xehed (vide affidavit fol 23) illi l-partijiet izzewgu nhar l-24 ta' Gunju 2000, u li min dan

iz-zwieg kellhom tifla li ghadha minorenni.

separatament minn xulxin ghall-iktar minn ghaxar snin.

Iddikjara illi ffirmaw kuntratt ta'

separazzjoni nhar l-24 ta' Frar 2021 fl-atti tan-Nutar Dr. Ian Feng.

Xehed illi ma hemm ebda

possibilita' ta' rikonciljazzoni u li t-tnejn li huma ghandhom hajja ndipendenti minn xulxin.

Xehed finalment illi ma hemm ebda kwistjonijiet pendenti bejniethom rigward il-manteniment.

Ikkonsidrat:

Rat l-Artikoli 66A u 66B tal-Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta fejn inghad:

(1) Kull wieħed u waħda mill-miżżewġin ikollu l-jedd illi jitlob id-divorzju

jew il-ħall taż-żwieġ skont kif inhu maħsub f'dan is-Sub-Titolu.

meħtieg illi qabel ma jiġi mitlub id-divorzju, il-miżżewġin ikunu infirdu

minn xulxin b'kuntratt jew b'sentenza. [...]

Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet li ġejjin ta' dan l-artikolu, id-divorzju

ma jistax jingħata ħlief b'talba ta' żewġ persuni miżżewġa flimkien jew

ta' waħda minnhom kontra l-oħra, u sakemm il-qorti tkun sodisfatta li:

(a) fid-data li jibdew il-proċeduri ta' divorzju, il-miżżewġin ikunu għexu mhux

flimkien għal perjodu ta', jew perjodi li jammontaw għal, mill-inqas erba'

snin matul il-ħames snin minnufih preċedenti, jew ikunu għaddew mill-

inqas erba' snin mid-data tas-separazzjoni legali; u

(b) ma hemm l-ebda prospett raġonevoli għal rikonċiljazzjoni bejn il-

miżżewġin; u

(ċ) il-miżżewġin u kull wild tagħhom qed jirċievu manteniment adegwat, fejn

hu dovut, skont iċ-ċirkostanzi partikolari tagħhom, kif hemm maħsub fl-

Ikkonsidrat:

Iżda l-miżżewġin jistgħu f'kull żmien jirrinunzjaw għad-dritt tagħhom ta'

Jirrizulta sodisfacentement pprovat illi l-partijiet kienu zzewgu nhar l-24 ta' Gunju 2000, liema

zwieg kellhom tifla li ghadha minnorenni.

Jinsab stabbilit ukoll illi l-partijiet isseparaw legalment permezz ta' kuntratt ta' separazzjoni

izda ilhom jghixu separati de facto ghal dawn l-ahhar ghaxar snin, ghalhekk ilhom jghixu hajja

separata minn xulxin ghal aktar zmien minn dak rikjest mil-ligi.

Il-Qorti tqis inoltre li jirrizulta sufficjentement pprovat li ma hemm ebda prospett ragonevoli ta'

rikonciljazzjoni bejn il-partijiet.

Di piu', ma hemm ebda pendenzi dwar manteniment dovut.

Ghalhekk jirrizulta illi r-rikorrenti irnexxielha tissodisfa ir-rekwiziti kollha mehtiega mil-ligi

Ghal dawn il-motivi, il-Qorti taqta' u tiddeciedi billi tilqa' t-talbiet, tippronunzja il-hall

Registratur tal-Qrati sabiex, fi zmien moghti mil-Ligi, javza lid-Direttur tar-Registru

Pubbliku bid-divorzju tal-partijiet biex dan jigi registrat fir-Registru Pubbliku.

Il-Qorti tordna li l-ispejjes jkunu divizi bejn il-partijiet.

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


FIT - TRIBUNAL GHAL TALBIET ZGHAR

Seduta ta' nhar l-Erbgha, 7 ta' Lulju 2021

Ra t-talba tal-attrici mressqa fid-9 ta' Lulju 2019 li biha talbet li l-konvenut ihallas:

Is-somma ta' erbat'elef mitejn u wiehed u tletin Euro (€4,231.00), dovuta mill-intimat

favur ir-rikorrenti ghal servizzi rezi mir-rikorrenti fuq inkarigu tal-istess intimat,

Paġna 1

Talba Nru: 172/19 CZ – 7/7/2021 danni, kif ukoll spejjez inkorsi, inkluzi spejjez legali, u dana kif ser jirrizulta ahjar

waqt it-trattazzjoni tal-kawza.

Bl-ispejjez, u bl-imghax kummercjali dekorribbli skond il-ligi, sad-data tal-hlas

effettiv tas-somma kollha, kontra l-intimat, li huwa minn issa ingunt biex jidher in

subizzjoni.

Ra r-risposta tal-konvenut prezentata fil-21 ta' Frar 2020, fejn eccepixxa:

Preliminarjament, it-Tribunal ghal Talbiet Zghar mhuwiex kompetenti ratione

materiae illi jiehu konjizzjoni tat-talbiet attrici.

Fil-mertu, it-talbiet attrici huma ghal kollox infondati fil-fatt u fid-dritt u

ghandhom jigu michuda bl-ispejjez.

Ikkunsidra:

Illi l-attrici1 qalet illi lill-konvenut tafu fuq x-xoghol u anke fuq bazi personali.

illi l-pretensjonijet taghha huma maqsumin fi tlieta, u cioe' l-ewwel ghall-hlas ta'

konsulenza li kienet taghti lill-konvenut, fejn kienet tithallas bis-sighat ghal xoghol

ta' konsulenza fil-marketing, it-tieni ghall-hlas ta' kirjiet, dawl u ilma f'appartament

taghha li kienet kriet lill-konvenut, kif ukoll xi spejjez li kienet ghamlet ghan-nom tal-

konvenut meta dahlet f'kuntratt ma' terzi biex jinkera appartament iehor (differenti

minn dak appena msemmi) ghall-impjegati tal-konvenut.

ghamel xi hlasijiet, konsistenti f'elfejn, sitt mija u tmienja w sittin Euro u erbghin

centezmu (€2,668.40), li l-attrici imputathom ghall-hlasijiet dovuti ghall-kiri tal-

appartament taghha lill-konvenut.

Ix-xhud prezentat ukoll xi kopji ta' SMS, e-mails,

Paġna 2

Talba Nru: 172/19 CZ – 7/7/2021 ittra legali mibghuta mill-konsulent legali taghha, u risposta ghall-istess ittra legali

mibghuta mill-konvenut.

Illi l-attrici prezentat ukoll rendikont li jispjega l-pretensjonijiet taghha wahda wahda.

Fih indikat li ghall-konsulenza hija dovuta s-somma ta' elf, hames mija u tlieta u

disghin Euro u tletin centezmu (€1,593.30), ghall-kera tal-appartament tal-Qawra (li

hallset lil terzi ghan-nom tal-konvenut) kien hemm dovuti elfejn, tliet mija u erbgha

u disghin Euro u hamsa u erbghin centezmu (€2,394.45), kif ukoll hames mitt Euro

(€500) ohra ghal ammont appropjat mis-sidien tal-appartament in konnessjonima

hsara f'sufan li kien hemm fil-post.

Qalet ukoll li kienu dovuti elf, sitt mija u wiehed

u disghin Euro u hamsa w sittin centezmu (€1,691.65) ghall-kera tal-appartament

taghha li kriet lill-konvenut f'San Ħal Lija; izda qalet ukoll illi thallset is-somma

ta' elfejn, sitt mija u tmienja u sittin Euro u erbghin centezmu (€2,668.40), biex

b'hekk baqa' bilanc dovut ta' tlett'elef, hames mija u hdax-il Euro (€3,511).

Tribunal f'dan il-punt jinnota illi l-bilanc dovut, kif dikjarat mill-attrici stess, huwa

inqas mis-somma mitluba f'din il-kawza fit-talba originali, li kienet tammonta ghal

erbat'elef mitejn u wiehed u tletin Euro (€4,231.00).

Illi t-Tribunal ra illi l-konvenut eccepixxa wkoll in-nuqqas ta' kompetenza ratione

It-Tribunal jifhem illi din l-eccezzjoni kienet intenzjonata

sabiex tindirizza kwalsiasi hlasijiet ghal kera li l-attrici talbet ghall-kirja tal-

appartament taghha f'San Ħal Lija.

msemmi iccarat illi f'dak li qed tippretendi f'din il-kawza, il-hlas tal-kera tal-

appartament taghha mhuwiex inkluz, ghaliex dak lahaq thallas mill-konvenut.

eccezzjoni ghalhekk ma tregix, u t-Tribunal huwa kompetenti li jiddeciedi fuq it-talbiet

l-ohra tal-attrici, senjatament dawk ghall-hlas ta' konsulenza, kif ukoll hlas ghal

spejjez sborzati minnha ghall-kirja ta' appartament minghand terzi, fl-interess tal-

imputat, u hlas ta' hsara konnessa mal-istess appartament.

Ra wkoll il-Kapitolu li gie pprezentat mill-attrici fis-seduta tat-30 ta' Gunju 2021.

Paġna 3

Ikkunsidra l-fatt illi l-konvenut naqas li jidher sabiex jirrispondi ghall-Kapitolu.

nota tal-mistoqsijiet tisthoqq li tkun emmnuta u ghalhekk ghandha tittiehed bhala

mistqarra.

Ha konjizzjoni tac-cirkostanzi kollha tal-kaz.

Ghaldaqstant, peress illi t-talba tal-attrici tirrizulta sodisfacentement pruvata, it-

Tribunal jichad l-eccezzjonijiet tal-konvenut u jilqa' parzjalment it-talba tal-attrici u

jikkundanna lill-konvenut ihallas lill-attrici s-somma ta' tlett'elef, hames mija u hdax-

il Euro (€3,511), bl-imghaxijiet legali mid-data tal-prezentata tal-kawza odjerna sal-

L-ispejjez u drittijiet ghandhom jithallsu mill-konvenut.

Ġudikatur

Deputat Reġistratur

Paġna 4


FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI IMĦALLEF ONOR.

JOSEPH R. GAMAGE LL.D. ILLUM l-Erbgħa, 7 ta' Lulju, 2021.

PRIM MINISTRU TAR-REPUBBLIKA TA' MALTA, il- Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku u Dr Christopher kelly, Segretarju Permanenti fil-Ministeru għar-Riżorsi u l-Affarijiet Barranin

Rat ir-Rikors maħluf imressaq fit-18 ta' Marzu, 2011, li bih u għar- raġunijiet hemm imsemmija, l-attur talab li din il-Qorti (i) ssib ma tiswiex, ma tgħoddx u mingħajr effett il-proċedura ta' temm ta' kuntratt ta' ingaġġ maħsuba fil-klawsola 8.1 tal-ftehim li sar fit-23 ta' Lulju, 2009 bejnu u Dr Christopher Saguna fil-kwalita` tiegħu msemmija, u għalhekk ukoll ma tiswiex, ma tgħoddx u bla ebda effett il-proċedura mħaddma fil-konfront tiegħu li jintemmlu l-ftehim ta' ingaġġ u konsegwentement ukoll id-deċiżjoni tal-imħarrek Prim Ministru li japprova r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku kif

7 ta' Lulju, 2021

kkomunikata lill-attur bl-ittra tal-24 ta' Settembru, 2010; (ii) issib li huwa tkeċċa b'mod inġust u bi ksur tal-liġi meta l-ingaġġ tiegħu intemmlu qabel iż-żmien espressament miftiehem; (iii) issib li huwa ġarrab danni li l-imħarrkin iridu jagħmlu tajjeb għalihom għall-finijiet tal-Artikolu 469A(5) tal-Kapitolu 12 tal- Liġijiet ta' Malta; (iv) tillikwida d-danni hekk imġarrba; u (v) tordna lill- imħarrkin, jew lil min minnhom, iħallsuh id-danni hekk likwidati.

Talab ukoll l- ispejjez;

Rat id-degriet tagħha tat-28 ta' Marzu, 20111, li bih ordnat in- notifika lill-imħarrkin u tat direttivi lill-attur dwar it-tressiq tal-provi min-naħa tiegħu;

Rat it-Tweġiba Maħlufa mressqa fid-19 ta' April, 2011, li biha l- Kummissjoni mħarrka laqgħet għall-azzjoni attriċi billi, preliminarjament, qalet li minħabba dak li jgħid l-Artikolu 115 tal-Kostituzzjoni tar-Repubblika ta' Malta, il-qrati ma għandhomx is-setgħa li jissindikaw il-mod kif twettaq il- funzjonijiet tagħha.

Fil-mertu, laqgħet billi qalet li kien l-attur innifsu li aċċetta l-proċedura fil-klawsola li issa qiegħed jattakka u l-proċeduri li bihom imxiet il- Kummissjoni kienu jaqblu ma' dak miftiehem u ma' li trid il-liġi;

Rat it-Tweġiba Maħlufa mressqa fil-25 ta' April, 2011, li biha l- imħarrkin il-Prim Ministru u Segretarju Permanenti laqgħu għall-azzjoni attriċi billi, preliminarjament, qalu li tal-ewwel mhux il-kontradittur leġittimu tal- pretensjonijiet tal-attur u għandu jinħeles mill-ħarsien tal-ġudizzju.

Qalu wkoll li din il-Qorti mhix kompetenti ratione materiae billi l-ilment tal-attur kellu jitressaq quddiem it-Tribunal Industrijali u dan skond l-Artikolu 75 tal-Kapitolu 452 tal-Liġijiet ta' Malta.

Laqgħu wkoll b'eċċezzjonijiet fil-mertu billi ċaħdu x- xiljiet attriċi; Rat id-degriet tagħha tas-26 ta' Mejju, 20112, li bih ħalliet il-kawża sabiex il-partijiet iressqu s-sottomissjonijiet tagħhom bil-miktub dwar it-tieni eċċezzjoni tal-imħarrkin Onorevoli Prim Ministru u Segretarju Permanenti;

Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet tal-imħarrkin Prim Ministru u

Segretarju Permanenti tas-27 ta' Ġunju, 20113;

Rat in-Nota tal-Kummissjoni mħarrka tas-6 ta' Lulju, 20114, li biha

assoċjat ruħha man-Nota ta' Sottomissjonijiet tal-imħarrkin l-oħra;

1 Paġġ.

19 sa 20 tal-proċess 2 Paġ.

63 tal-proċess 3 Paġġ.

64 sa 67 tal-proċess 4 Paġ.

69 tal-proċess

7 ta' Lulju, 2021

Semgħet

it-trattazzjoni

tal-partijiet dwar

eċċezzjoni preliminari tal-imħarrka Prim Ministru u s-Segretarju Permanenti;

Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat id-degrieti tagħha li bihom ħalliet il-kawża għad-deċiżjoni dwar l-eċċezzjoni tan-nuqqas ta' setgħa li din il-Qorti tisma' il-kawża ratione materiae;

Ikkonsidrat: Illi din hija azzjoni ta' stħarriġ ġudizzjarju.

L-attur jilmenta mill-mod kif intemm l-ingaġġ tiegħu mal-Aġenzija tal-Ħlasijiet ("Paying Agency") fi ħdan il-Ministeru għar-Riżorsi u Affarijiet Rurali għall-għarrieda u qabel iż-żmien miftiehem, u kif dan ġara mingħajr ma ngħata ebda tagħrif dwar x'wassal għal dan u wisq anqas il-jedd li jiddefendi ruħu fil-proċess li wassal għat-tmiem tal- ingaġġ tiegħu.

Irid li l-Qorti ssib li l-klawżola fil-kuntratt li sar bejnu u l-imħarrek Segretarju Permanenti (li titratta dwar il-mod kif l-ingaġġ tiegħu seta' jintemm qabel il-waqt) ma tiswiex u ma għandha l-ebda effett, u li bl-istess mod titqies ma tiswiex u bla ebda effett il-proċedura mnedija li wasslet għat-temm tal-ingaġġ tiegħu.

Irid ukoll li titħassar id-deċiżjoni tal-imħarrek Prim Ministru kif mgħarrfa lilu bl-ittra tal-imħarrek Segretarju Permanenti tal-24 ta' Settembru, 2010, bħala nulla u bla effett, u jingħata kumpens għad-danni li ġarrab b'riżultat tal-istess aġir mhux xieraq; Illi għal din l-azzjoni, l-imħarrkin Prim Ministru u Segretarju Permanenti laqgħu b'numru ta' eċċezzjonijiet kemm preliminari kif ukoll fil- mertu.

Jgħidu, fost oħrajn, li s-Segretarju Permanenti kellu raġunijiet tajbin biex itemm l-ingaġġ tal-attur, imma li s-soluzzjoni ta' din il-kwestjoni hija ħaġa li jista' jaraha u jqisha biss it-Tribunal Industrijali u mhux il-Qrati ordinarji;

Illi din is-sentenza qiegħda tingħata dwar din it-tieni eċċezzjoni preliminari tal-imħarrkin Prim Ministru u Segretarju Permanenti, dik tal- inkompetenza ta' din il-Qorti ratione materiae;

Illi bħala fatti relevanti li joħorġu f'dan l-istadju mill-atti tal-kawża jirriżulta li fit-23 ta' Lulju, 2009, l-attur inħatar bħala EU Fund Manager mal- Aġenzija tal-Ħlasijiet fi ħdan il-Ministeru tar-Riżorsi u Affarijiet Rurali (minn issa l-quddiem imsejħa "l-Aġenzija") għal żmien fiss ta' tliet (3) snin b'seħħ mit-

7 ta' Lulju, 2021

22 ta' Ġunju, 2009, u taħt il-patti u l-kundizzjonijiet hemm imfissra5.

Huwa kellu jwieġeb lill Kap tal-Aġenzija bħala s-superjur immedjat tiegħu;

Illi fost il-kundizzjonijiet tal-ftehim, il-partijiet qablu dwar il-mod kif l-ftehim seta' jintemm qabel iż-żmien miftiehem minħabba "unsatisfactory performance"6;

Illi jirriżulta li l-Kap tal-Aġenzija ma kienx kuntent bil-mod kif l- attur kien qed imexxi t-taqsima li minnha kien responsabbli, u talab lis-Segretarju Permanenti fil-Ministeru għar-Riżorsi u Affarijiet Rurali (minn issa 'l quddiem imsejjaħ "is-Segretarju Permanenti") sabiex iniedi l-proċedura stabbilita fil- klawsola 8.1 ħalli jtemm il-ftehim qabel jagħlaq iż-żmien miftiehem7;

Illi fil-31 ta' Mejju, 20108, l-attur ingħata twiddiba bil-miktub flimkien mar-raġunijiet marbuta magħha, kif ukoll żmien biex iwieġeb u jiskolpa ruħu.

Jirriżulta li l-attur naqas li jressaq tweġiba fiż-żmien li ngħatalu;

Illi fit-22 ta' Ġunju, 20109, l-attur ġie mgħarraf li t-twiddiba kienet

ser tidħol fir-rekord tas-servizz tiegħu;

Illi jirriżulta li, għal xi żmien, l-attur beda jirrapporta għax-xogħol

f'taqsima oħra tal-Ministeru ("Programme Implementation")10;

Illi fl-24 ta' Settembru, 201011, l-attur ġie mgħarraf mis-Segretarju Permanenti li l-Prim Ministru kien laqa' r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku (minn issa 'l quddiem imsejħa "l-KSP") sabiex l-ingaġġ tiegħu mal-Aġenzija jintemm b'seħħ mis-27 ta' Settembru, 2010.

Wara dan, għaddiet korrispondenza bejn l-attur u s-Segretarju Permanenti12;

Illi fl-14 ta' Jannar, 2011, l-attur ressaq protest ġudizzjarju kontra l-

imħarrkin, u fit-18 ta' Marzu, 2011, fetaħ din il-kawża;

Illi bħala konsiderazzjonijiet ta' natura legali marbuta mal- eċċezzjoni preliminari mistħarrġa, il-Qorti trid tara jekk għandhiex is-setgħa bil- liġi li tisma' il-kawża jew jekk dik is-setgħa hijiex bil-liġi mħollija f'idejn it- Tribunal Industrijali (minn issa 'l hemm imsejjaħ "it-Tribunal");

5 Dok "B", f'paġġ.

8 – 10 tal-proċess 6 Klawżola numru 8 f'paġ.

9 tal-proċess 7 Dokti.

"A" u "F" f'paġġ.

42 sa 57 u 15 sa 16 tal-proċess 8 Dok.

"BB1" f'paġ.

58 tal-proċess 9 Dok.

"BB2" f'paġ.

59 tal-proċess 10 Ara affidavit tal-attur f'paġġ.

28 sa 29 tal-proċess 11 Dok.

"Ċ" f'paġ.

11 tal-proċess 12Dokti.

"D" u "E" f'paġġ.

12 u 13 tal-proċess

7 ta' Lulju, 2021

Illi fil-fehma tal-imħarrkin, is-soluzzjoni ta' din il-kwestjoni hija materja li jista' jaraha biss it-Tribunal u mhux il-Qrati ordinarji.

Huma jistrieħu fuq l-Artikolu 75 tal-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali13 li jagħti lit-Tribunal kompetenza esklussiva li tqis il-każijiet kollha fejn tiġi allegata tkeċċija inġusta;

Illi ġie għadd ta' drabi mfisser mill-Qrati tagħna li l-ġurisdizzjoni esklussiva tat-Tribunal hija biss eċċezzjoni għall-ġurisdizzjoni ġenerali u aktar wiesgħa (imsejha "ġurisdizzjoni ordinarja") li jħaddnu dawn il-Qrati, u l- imsemmija ġurisdizzjoni speċjali, imnissla minn dispożizzjoni ta' liġi speċjali, m'għandhiex titħalla toħrog lil hinn mil-limiti stretti mfissra f'dak il-liġi speċjali14;

Illi ta' min iqis ukoll li l-ġurisdizzjoni esklussiva mogħtija lit- Tribunal dwar tkeċċija minn impieg meqjusa bħala inġusta hija, fil-kliem tal-ligi, "għal kull għan".

Din il-Qorti tifhem li dan ifisser li l-indaġni dwar jekk it-tkeċċja kinitx mistħoqqa jew le jmur lil hinn minn konsiderazzjoni ta' raġuni ġusta u suffiċjenti fil-mertu;

Illi, f'dan ir-rigward, ġie stabilit kemm mill-kitbiet tal-awturi u kif ukoll minn deċizjonijiet tat-Tribunal innifsu li huwa għandu s-setgħa li jifli tkeċċija minn impieg ukoll jekk, minkejja li kien hemm raġunijiet li jiġġustifikawha, din tkun saret b'mod mhux mistħoqq jew inġust15.

Fi kliem iehor, din il-ġurisdizzjoni tat-Tribunal testendi għal dak li huwa magħruf bħala "technically unfair dismissal".

Tali bixra ta' fehmiet baqgħet titqies ukoll matul iż-żminijiet16;

Illi l-istess ħaġa tista' tingħad għal dak li huwa teknikament maghruf bħala "constructive dismissal", jiġifieri ċirkostanza ta' temm mill-impieg ta' persuna li, fid-dieher, qisha tkun irriżenjat mill-impieg, imma li, fil-fatt, tkun twasslet f'qagħda li jkollha titlaq kontra r-rieda tagħha minħabba l-imgiba tal- imgħallem tagħha.

B'dan għalhekk li, ladarba jiġi stabilit li l-kwestjoni taqa' fil- limiti ta' dik il-gurisdizzjoni esklussiva, il-Qrati ma jkollhomx iżjed setgħa jidħlu fil-kwestjoni, u jibqa' biss setgħa ta' reviżjoni dwar l-operat tat-Tribunal17 jew, jekk ikun il-każ, jedd ta' appell quddiem il-Qorti tal-Appell18.

Kemm hu hekk, dawn il-Qrati waqfu milli jiddeċiedu kwestjonijiet marbuta ma' talbiet dwar kundizzjonijiet ta' impieg u dan ukoll f'kawżi fejn, biex jagħmlu l-aċċertamenti

13 Att XXII tal-2002 (Kap. 452) 14 Ara P.A. 19.4.1990 fil-kawża fl-ismijiet Stoner noe vs Borġ noe (Kollez.

Vol: LXXIV.iii.502) 15 Ara, per eżempju, deċiżjoni tat-Tribunal tal-10 ta' Marzu, 1981, fil-każ fl-ismijiet Muscat Zarb vs M.C.M. Aluminium Limited 16 Ara, per eżempju deċizjoni tat-Tribunal tal-24 ta' Novembru, 1998, fil-każ fl-ismijiet Debattista vs Koperattiva Indafa Pubblika 17 P.A. GCD 20.3.2000 fil-kawża fl-ismijiet Raymond Knight noe vs Victor El Gebali 18 Art.

82(3) tal-Kap 452

7 ta' Lulju, 2021

tagħhom dwar il-każ, kien meħtieġ li tigi investigata wkoll il-kwestjoni tal- validità tat-temm tal-impieg19;

Illi l-liġi tagħraf bejn impieg għal żmien definit u impieg għal żmien indefinit, u, għall-finijiet ta' tifsir ta' "tkeċċija inġusta", tqis biss dan tal-aħħar bħala dak l-impieg li r-rimedju tat-temm tiegħu jista' jintalab mit-Tribunal20.

Ladarba kuntratt ta' impieg għal żmien fiss ma jaqax taħt it-tifsira ta' "tkeċċija nġusta" kif imfissra fl-Artikolu 2 tal-Kapitolu 452 tal-Liġijiet ta' Malta, tqies mill-Qrati tagħna (għalkemm dan mhux dejjem tfisser b'dan il-mod21) li l- Artikolu 75(1)(a) tal-Att ma jgħoddx għal azzjonijiet ta' tkeċċija mill-impieg f'kuntratti għal żmien definit22;

Illi kemm hu hekk, jidher li l-leġislatur għażel li jindaħal f'din il- kwestjoni dan l-aħħar23 u jiċċara l-qagħda marbuta mas-setgħa li t-Tribunal jistħarreġ kwestjonijiet li jirrigwardaw kuntratti għal żmien definit24.

Tajjeb li wieħed iqis ukoll id-dispożizzjonijiet tal-proviso tal-Artikolu 75(1) tal-Att sewwasew fejn jitkellem dwar uffiċjali pubbliċi, liema ċirkostanza tolqot sewwa l-każ li l-Qorti għandha quddiemha;

Illi minkejja li l-imħarrkin eċċipjenti jgħidu li l-ftehim mertu tal-każ ma kienx kuntratt ta' impieg imma "kuntratt ta' servizz", dan l-argument ma jiswiex għaliex sewwasew fl-Artikolu 2 tal-Att li jagħti tifsira lil termini tal-liġi tax-xogħol, il-"kuntratt ta' servizz" u l-"kuntratt ta' impieg" jingħataw l-istess tifsira.

Minbarra dan, ladarba l-attur deherlu li kellu jressaq il-kawża tiegħu bħala waħda ta' stħarriġ ġudizzjarju taħt l-Artikolu 469A tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta, wieħed għandu jsemmi x'jgħid l-Artikolu 469A(6) dwar servizz mal- Gvern;

Illi fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet li saru u tad-dispożizzjonijiet partikolari tal-Att u tal-Liġi Sussidjarja li nħarġet taħtu25, il-Qorti tasal għall- fehma li l-eċċezzjoni preliminari mqajma mill-imħarrkin mhijiex tajba u s-setgħa li tisma' u tqis it-talbiet tal-attur u l-eċċezzjonijiet dwarhom hija waħda li taqa' f'din il-Qorti u mhux fit-Tribunal;

19 P.A. 25.11.1988 fil-kawża fl-ismijiet Fenech Paċe vs Turner noe et (Kollez.

Vol: LXXII.iv.838); u App.

Ċiv.

11.11.2011 fil-kawża fl- ismijiet Karmenu Ofosu vs General Workers' Union 20 Art.

2 tal-Kap.

452 jgħid: "tkeċċija inġusta", dwar ħaddiem, tfisser - (a) it-temm mill-prinċipal dwar dak il-ħaddiem ta' kuntratt ta' impieg għal żmien mhux stabbilit (barra minn impieg bi prova skont kif imfisser f'dan l-Att) li jkun temm li ma jsirx biss minħabba redundancy jew għal raġuni xierqa skont id-dispożizzjonijiet rilevanti ta' dan l-Att jew xi regolamenti magħmulin taħt dan l- Att, jew (b) li jkun sar bi ksur tad-dispożizzjonijiet tal-artikolu 64(4), jew (ċ) li, għalkemm isir minħabba redundancy jew għal raġuni xierqa, ikun diskriminatorju kif imfisser f'dan l-Att jew f'xi regolamenti magħmulin taħtu;" 21 Ara App.

PS 23.2.2005 fil-kawża fl-ismijiet Rita D'alfonso vs Sterling Travel & Tourism Ltd 22 App.

AE 25.1.2019 fil-kawża fl-ismijiet Waldemar David Pavia vs L-Università ta' Malta; u App.

Ċiv.

12.7.2019 fil-kawża fl-ismijiet Joseph Abela Tabone vs Citadel Insurance p.l.c.

23 Bl-Att LVIII tal-2020 24 L-Art.

4 tal-imsemmi Att jagħmilha ċara (bħala kwestjoni transitorja) li l-kawżi li nbdew quddiem il-Qrati u ma humiex ġudikat jibqgħu jinstemgħu minnhom u mhux imorru quddiem it-Tribunal 25 Regolamenti dwar Kuntratti ta' Servizz għal Terminu ta' Żmien Fiss (A.L. 51/2007, L.S. 452.81) u li b'A.L. 157 tal-2007 (L.S. 452.99) jgħoddu wkoll għal Servizz mal-Gvern

7 ta' Lulju, 2021

Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qegħda taqta' u tiddeciedi billi: Tiċħad it-tieni eċċezzjoni preliminari tal-imħarrkin Prim Ministru u Segretarju Parlamentari bħala mhux mistħoqqa u ssib li għandha ġurisdizzjoni ratione materiae biex tisma' il-kawża tal-attur;

Tordna li s-smigħ tal-kawża jitkompla bit-trattazzjoni dwar il-mertu tal-azzjoni attriċi u l-eċċezzjonijiet li tressqu dwarha.

Għal dan il-għan, tordna li l-atti ta' din il-kawża jintbagħtu lir-Reġistratur ta' din il-Qorti biex jassenja l- kawża quddiem din il-Qorti diversament presjeduta u li quddiemha jkompli jinstema' il-każ; u

Tordna lill-imħarrkin eċċipjenti Onorevoli Prim Ministru u

Segretarju Parlamentari jħallsu l-ispejjeż marbuta ma' din l-eċċezzjoni.

Moqrija Onor. Joseph R. Schembri Wismayer LL.D., Il-Gżira 7 ta' Lulju, 2021 Geraldine Borg Falzon Deputat Reġistratur 7 ta' Lulju, 2021

7 ta' Lulju, 2021


Vassallo La Rosa wrote :

III, Kap. IV, paġna 234, Edizione 1890) 6 Il-Pulizija vs Philip Cutajar Sarachinova et, deċiza 7 ta' Settembru, 1994 7 Deċiza 5 ta' Dicembru, 1997.

9 Deċiza 19 ta' Mejju, 1997

"Huwa minnu illi jista' jkollok sitwazzjoni fejn numru ta' xhieda qeghdin

jaghtu verzjoni differenti minn ohrajn illi xehdu qabel.

jfissirx illi ghax hemm xhieda differenti bil-fors hemm konflitt li ghandha

Fil-kawza Pulizija vs. Joseph De Giovanni deciza mill-

Qorti ta' l-Appell Kriminali fid-9 ta' Lulju 2003, il- Qorti qalet '… mhux

kull konflitt fil-provi ghandu awtomatikament iwassal ghal liberazzjoni tal-

Imma l-Qorti f'kaz ta' konflitt ta' provi, trid tevalwa il-

provi skond il-kriterji annuncjati fl-Artikolu 637 tal-Kap.

9 u tasal ghal

konkluzzjoni dwar lil min trid temmen u f'hiex trid temmen jew ma

temminx' (ara wkoll Repubblika ta' Malta vs. Dennis Sant’ Angelo 19 t'

"Hi żbaljata l-idea, spiss ventilata, li biex issir il-prova skont il-Liġi u sal-

grad li trid il-Liġi ta' offiża fuq il-persuna hemm bżonn ta' ċertifikat mediku

jew tad-depożizzjoni ta' tabib.

Tali ċertifikat jew depożizzjoni jistgħu jkunu

meħtieġa jekk mid-depożizzjoni ta' xhieda oħra, inklużi l-parti offiża, jibqala'

xi dubju raġonevoli dwar jekk verament kienx hemm offiża fuq il-persuna u

jew tat-tip jew natura ta' dik l-offiża".

"Il-kwistjoni ta' jekk offiza hiex wahda hafifa u ta' importanza zghira, hafifa,

gravi jew gravissima hi wahda ta' fatt u ghalhekk rimessa ghall-Gudikant

tal-fatt (fil-kaz ta' guri, ghalhekk, rimessa f'idejn il-gurati; fil-kaz odjern

rimessa f'idejn il-Gudikant ta' l-ewwel grad...).

Ma hix, ghalhekk, kwistjoni,

li tiddependi necessarjament jew esklussivament fuq "opinjoni medika".

tabib jew tobba jispjegaw x'irriskontraw bhala fatt; u, jekk il-Qorti

tippermettilhom, jistghu joffru l-opinjoni taghhom dwar, fost affarijiet ohra,

kif setghet giet ikkagunata dik l-offiza, jew ma' xiex huma kompatibbli s-

sintomi li jkunu gew klinikament riskontrati.

Ikun jispetta mbaghad ghall-

Gudikant tal-fatt li, fid-dawl mhux biss ta' dak li jkun xehed it-tabib izda fid-

dawl tal-provi kollha, jiddetermina n-natura ta' l-offiza".