QORTI TAL-MAGISTRATI (GHAWDEX)

Citazzjoni Numru numru

29/1997 fl-ismijiet:

Emanuel Spiteri Cappello f'ismu u f'isem hutu

Domnic Zammit Saliba Toledo u Joseph Zammit Saliba Toledo

Illum, 09 ta' Gunju, 2021

Rat ic-citazzjoni pprezentata fil-14 ta' Frar, 1997 li permezz taghha l-atturi

esponew is-segwenti:

Peress illi l-atturi huma l-utilisti tal-fond numru tmienja u tletin (38) jew

verjuri bl-isem "Rosa Maria" fi Triq ir-Ramla, St Peter's, Ħaż-Żabbar, Għawdex,

b'gardina mieghu annessa kollox imiss mill-punent mat-triq, mit-

tramuntana ma' beni ta' l-eredi ta' Joseph Spiteri Cappello u ta' Anthony El Mehdy.

Peress illi dan il-fond kien ihallaslill-konvenuta bhala direttarja ta' l-

istess cens annwu temporanju ta' Lira u hamsa u sebghin centezmu

(Lm1.75) rapprezentanti l-kwota ta' din l-istess proprjeta mic-cens

annwu u temporanju akbar u dan billi l-istess fond inbena fuq porzjon

art ikbar maghrufa bhala '"Il-Qortin ta' San Blas' ossia ''Il-Qortin tan-

Nadur'' fin-Nadur, Ghawdex, li kienet inghatat b'enfitewsi temporanja

ghal disgha u disghin (99) sena b'effett mill-hmistax (15) t' Awwissu tal-

elf tmien mija u sitta u disghin (1896) fl-atti tan-Nutar Aloisio Preca

Ledger tal-wieħed u għoxrin (21) ta' Novembru tal-elf tmien mija u sebgha

Peress illi ghalhekk din l-enfitewsi skadiet fil-hmistax (15) t' Awissu tal-

elf disa' mija u sitta u disghin (1996).

Peress illi fid-data li fiha skada dak ic-cens dan il-fond kien okkupat

bhala residenza ordinarja tieghu mill-attur Emmanuel Spiteri Cappello li huwa

ċittadin ta' Malta.

Peress illi ghalhekk fit-termini tal-Artikolu 10B sub-artikoli (4), (5), (6)

u (9) tal-Ordinanza tal-elf disa mija u disgha u hamsin (1959) Dwar it-

Tnehhija tad-Djar mill-Kontroll (Kap.158 Tal-Ligijiet ta' Malta) l-

atturi ghandhom il-jedd li jikkonvertu dan ic-cens f'wiehed perpetwu

taht l-istess kundizzjonijiet tal-enfitewsi temporanja originali, salv ghal

dak li hemm ipprovdut fl-istess dispozizzjonijiet.

Peress illi minnkejja diversi interpellazjonijiet il-konvenuta qieghda

tirrifjuta li taddevjeni ghall-kuntratt ta' perpetwazjoni tac-cens kif

stabbilit fl-imsemmija disposizzjonijiet.

Tghid il-konvenuta ghaliex m'ghandhiex din l-Onorabbli Qorti :-

Tiddikjara illi l-atturi ghandhom il-jedd li jikkonvertu l-enfitewsi

fuq deskritta

ekwivalenti ghal sitt darbiet dak originali u liema cens ikun revidibbli

kull ħmistax (15) il-sena skont kif dispost fil-liġi fuq imsemmija.

Tikkundanna lill-konvenuta sabiex tersaq ghall-pubblikazzjoni tal-att

Tahtar Nutar Pubbliku sabiex jippublika dan l-att, f'data, hin u lok

ffissat ghal dan il-fini minn din il-Qorti bil-hatra ta' kuraturi biex jidhru

ghall-eventwali kontumaci fuq dan il-att.

Bl-ispejjes inklużi dawk tal-ittra ufficjali spedita f'Jannar 1997.

Il-konvenuta mharrka ghas-subizzjoni li ghaliha minn issa qieghed jigi

Rat id-dikjarazzjoni tal-fatti ta' l-atturi kkonfermata bil-ġurament mill-attur

Rat in-nota ta' eccezzjonijiet tal-konvenuta Estelle Sambugaro prezentata nhar

il-25 ta' Marzu, 1997 u debitament konfermata minnha li permezz taghha

eccepiet is-segwenti:

Illi d-domandi attrici ghandhom jigu michuda peress il-fatti li fuqhom qed

jibbaza t-talbiet tieghu l-attur huma bbazati fuq atti frawdolenti li kienu

ntizi sabiex joholqu stat ta' fatt li minnhom setghu jaghmlu uzu l-atturi

ghad-detriment tal-konvenuta.

Illi fi kwalunkwe każ il-provvediment tal-Kap 158 tal-liġijiet ta' Malta li

fuqhom qed jibbażaw it-talbiet taghhom l-atturi qed jiġu kontestati bħala

li jmorru kontra d-drittijiet fundamentali tal-bniedem, kif ukoll kontra l-

Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem.

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

tagħha.

Rat id-dikjarazzjoni tal-fatti ta' l-istess konvenuta kkonfermata bil-ġurament

Rat li l-konvenuta prezentat nota ta' eccezzjonijiet ulterjuri1 nhar it-23 ta'

Ottubru, 1998, debitament konfermata minnha fejn eccepiet ulterjorment:

Illi l-artikolu 10B ta' Kap 158 tal-Liġjiet ta' Malta ma jeżistix;

Illi bla preġudizzju għall-premess, il-fatti tal-każ odjern lanqas ma

jinkwadraw ruħhom f'xi disposizzjoni oħra tal-imsemmi Kap.158 u b'mod

partikolari ma jinkwadrawx fit-termini tal-Artikolu 12(4), (5), (6) u (9) stante

li dawn jirreferu ghall-Artikolu 12(2) li jitkellem biss fuq 'meta dar

t'abitazzjoni' tkun inghatat b'enfitewżi temporanja mentri fil-kaz preżenti l-

ebda dar t'abitazzjoni ma inghatat b'cens temporanju imma biss art ossia

fond rustiku bl-art mieghu;

Illi fi kwalunkwe każ, anke kieku l-każ tal-atturi jinkwadra ruħu fir-rekwisiti

preskritti minn Kap 158, huma m'ghandhom ebda jedd ghall-perpetwazzjoni

taċ-ċens billi kisru l-kundizzjonijiet tal-istess ċens.

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri fil-fatt u fid-dritt.

Rat illi ma' din it-tieni nota t'eccezzjonijiet il-konvenuta prezenta wkoll

dikjarazzjoni tal-fatti taghha debitament ikkonfermata bil-ġurament tagħha.

Rat illi fis-seduta tad-09 ta' Marzu 19992 il-kawza giet differita ghar-rapport.

Mill-atti ma jirrizultax illi precedentament gie mahtur xi espert tal-Qorti

Rat in-nota tal-konvenuta tad-09 ta' Frar 20073 permezz ta' liema ghamlet

"referenza ghas-sentenza moghtija fit-03 t'Ottubru 2000 mill-Prim Awla tal-

Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) ippreseduta mill-Onorevoli Imhallef Ray

Ledger u li wara li gie intavolat appell mill-istess, giet iddikjarat bhala res

judicata mill-Qorti Kostituzzjonali b'sentenza taghha tas-16 t'Ottubru 2006.

Is-sentenza tal-Prim'Awla ddikjarat l-emendi introdotti permezz tal-Att

Numru XXIII tal-1979 (originarjament 10(B)(4) u (5) illum rienumerati

artikoli 12(4) u (5) tal-Kap 158 bhala antikostituzzjonali stante I

jikkostitwixxu ksur tad-drittijiet fondamentali tal-Bniedem that l-Artiklu 37

tal-Kostituzzjoni ta' Malta u ghalhekk iddikjarathom nulli u bla effett."

Rat in-nota tal-atturi4 tat-18 ta' Novembru 2008 li taqra hekk:

Rat is-sentenza Dok.

X5 annessa ma' l-imsemmija nota.

Rat s-sentenza preliminari tas-27 ta' Jannar, 2010.

ddikjarat illi:

Rat is-sentenza tas-17 ta' Novembru, 2010 li cahdet it-talbiet ta' l-atturi u

Mill-provi li ġew prodotti f'din il-kawża, jidher illi l-atturi bħala

ċittadini maltin u bħala l-persuni li kienu qed jokkupaw il-fond indikat

fiċ-ċitazzjoni bħala r-residenza ordinarja tagħhom fid-data li fiha

skadiet l-enfitewsi ta' disgħa u disgħin (99) sena konċessa fuq l-art

magħrufa bħala "il-Qortin ta' San Blas" ossia "il-Qortin tan-Nadur",

il-gudja-Nadur, Għawdex, li fuqha sussegwentement inbena l-istess fond, qed

jippretendu li għandhom jitħallew jokkupaw l-istess fond, b'titolu issa

ta' ċens perpetwu, b'żieda fir-rata ta' ċens annwu pagabbli, proprju bis-

saħħa ta' l-emendi għal-liġi tad-Decontrol imsemmija hawn fuq.

għalhekk talbu lil din il-Qorti sabiex tordna lill-konvenuta sabiex tersaq

għall-kuntratt pubbliku opportun sabiex issir din il-konverżjoni taċ-ċens

minn wieħed temporanju għal wieħed perpetwu

Imma kif ġie deċiż fis-sentenza preliminari tagħha hawn fuq indikata

tas-27 ta' Jannar 2010, ġialadarba id-deċiżjoni tal-Prim'Awla tal-Qorti

Civili Sede Kostituzzjonali, f'sentenza li għaddiet in ġudikat, fil-kawża:

"Mario Mellaq D’amato vs Il-Prim'Ministru et." hawn fuq indikata,

li ddikjarat l-artikolu 12(4) u (5) tal-kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta, li

ddaħħal fil-liġi tad-Decontrol bl-emendi ta' l-elf disa' mija disgħa u

sebgħin (1979) null u bla effett, hija applikabbli erga omnes u mhux biss

inter partes, l-atturi preżenti ma jistgħux issa jinvokaw l-istess artikolu

tal-liġi a favur tagħhom fi sforz li iċ-ċens temporanju li kienu jgawdu

fuq il-fond indikat fiċ-ċitazjoni jiġi pperpetwat a tenur ta' l-istess

artikolu tal-liġi.

Għal dawn il-motivi tiddeċidi l-kawża billi tiċħad it-talbiet attriċi, bl-

ispejjeż, sew ta' din is-sentenza kif ukoll dawk tas-sentenza preliminari

tas-27 ta' Jannar 2010, minħabba ċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ,

jibqgħu bla taxxa.

Rat li s-sentenzi fuq indikati gew appellati u permezz ta' sentenza moghtija

mill-Qorti ta' l-Appell (Superjuri) nhar il-31 ta' Ottubru, 2014, din ta' l-ahhar

decidiet billi:

tilqa' l-appell mis-sentenza preliminari u għalhekk tħassar dik is-

tgħid

illi d-deċiżjoni

fil-kawża Mario Mellaq

torbotx lill-partijiet fil-kawża tal-lum;

ii. tħassar ukoll is-sentenza finali bla ħsara għall-meritu tat-talbiet

tal-attriċi u l-eċċezzjonijiet tal-konvenuti, u tibgħat l-atti lura lill-

ewwel qorti sabiex din tagħmel referenza lill-Prim'Awla tal-

Qorti Ċivili fil-kompetenza kostituzzjonali tagħha dwar jekk, fiċ-

ċirkostanzi tal-każ tallum, l-art.

12(4), (5) u (6) tal-Kap.

jiksrux dritt fondamentali tal-attriċi, u tiddeċiedi fuq il-meritu

wara li tirċievi t-tweġiba;

iii. tordna illi l-ispejjeż taż-żewġ sentenzi, kemm tal-ewwel grad u

kemm tal-appell, tħallashom l-attriċi.

il-Qorti kif diversament presjeduta ghamlet

kostituzzjonali lill-Prim'Awla tal-Qorti Civili kif inghatat direzzjoni li

taghmel permezz tas-sentenza moghtija mill-Qorti ta' l-Appell tal-31 ta'

Ottubru 2016, u dan sabiex dik il-Qorti tiddikjara jekk l-artikolu 12(4) u (5)

tal-Kap 158 tal-Ligijiet ta' Malta jiksrux id-dritt fondamentali tal-konvenuta

kif protetti bl-artikolu 1 tal-Protokol 1 tal-Konvenzjoni u l-Artikolu 37 tal-

Kostituzzjoni ta' Malta.

Rat li permezz ta' sentenza fl-ismijiet premessi moghtija nhar it-12 ta' Frar

2018 il-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) ddecidiet billi

12(4) u (5) tal-Kap.

158 jikser

id-dritt fondamentali tal-konvenuta Estelle Sambugaro, kif protetti bl-artikolu

1 tal-protokol 1 tal-Konvenzjoni u l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta,

liema sentenza giet kkonfermata mill-Qorti Kostituzjonali fl-14 ta' Dicembru

Rat l-atti kollha tal-kawza.

Rat u qieset id-dokumenti u provi kollha prodotti.

Rat in-nota ta' sottomissjonijiet tal-konvenuta prezentata fid-29 ta' Lulju

Rat in-nota ta' sottomissjonijiet ta' l-atturi prezentata fis-16 ta' Settembru

Rat in-nota ta' osservazzjonijiet tal-konvenuta prezentata fil-21 ta' Ottubru

Rat illi fis-seduta tad-29 ta' Jannar 2021, il-partijiet iddikjaraw li l-kawza

tista' tmur ghas-sentenza.

Rat illi l-kawza thalliet ghas-sentenza ghas-seduta tal-lum.

Ikkunsidrat:

It-Talbiet u l-Eccezzjonijiet fil-qosor

Illi f'din il-kawza, l-atturi qeghdin jitolbu (1) dikjarazzjoni mill-Qorti illi ai

termini tal-Artiku 10B subartikli (4), (5), (6) u (9) tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet

l-atturi ghandhom il-jedd li jikkonvertu l-enfitewsi temporanja tad-dar

deskritta f'enfitewsi perpetwa b'cens ekwivalenti ghal sitt darbiet dak

originali revidibbli kull ħmistax (15)-il sena u (2) Kundanna lill-konvenuta

sabiex tersaq ghall-pubblikazzjoni tal-att publiku relattiv u (3) Hatra ta' Nutar

Pubbliku sabiex jippublika dan l-att, f'data, hin u lok ffissat ghal dan il-fini

minn din il-Qorti okkorrendo bil-hatra ta' kuraturi biex jidhru ghall-eventwali

kontumaci fuq dan il-att.

Il-konvenuta eccepiet illi (1) l-atturi jridu jippruvaw li huma l-utilisti

temporanji tal-proprjeta; (2) l-atturi jridu jippruvaw ir-residenza taghhom fl-

imsemmi fond u li l-fond huwa fond tal-abitazzjoni; (3) il-Kap.

158 qed jigi

kontestat bhala li jmur kontra d-drittijiet tal-Bniedem kif ukoll kontra l-

Konvenzjoni Ewropeja Dwar Drittijiet tal-Bniedem; (4) l-artikolu 10B ta'

Kap 158 tal-liġjiet ta' Malta ma jeżistix; (5) il-fatti tal-każ ma jinkwadrawx

ruħhom f'xi disposizzjoni oħra tal-imsemmi Kap.158 u b'mod partikolari ma

jinkwadrawx fit-termini tal-Artikolu 12 (4), (5), (6) u (9) stante li dawn

jirreferu ghall-Artikolu 12 (2) li jitkellem biss fuq 'meta dar t'abitazzjoni'

tkun inghatat b'enfitewżi temporanja mentri fil-kas preżenti l-ebda dar

t'abitazzjoni ma inghatat b'cens temporanju imma biss fond rustiku; u (6) l-

atturi m'ghandhom ebda jedd ghall-perpetwazzjoni taċ-ċens billi kisru il-

kundizzjonijiet tal-istess ċens.

Emanuel Spiteri Cappello xehed permezz ta' l-affidavit fejn spjega li hu familjari

mal-post mertu ta' din il-kawza li jikkonsisti f'razzet u raba, proprju fejn l-

atturi trabbew u ghadhom jghixu sal-lum.

Tenna li r-raba dejjem kienet f'idejn

il-familja tieghu.

Kompla li n-nannu matern tieghu, u cioe Frencu Said, kien

ha din l-arti b'titolu ta' ċens temporanju u bena fuqha r-razzett, li illum il-

ġurnata hu abitat in parti minnu u in parti mill-aħwa Cogzell.

Spjega li wara l-

mewt ta' Frenċu Cogzell il-werrieta tieghu kienu krew parti minn dan ir-razzett

lil missier Michelina u Maria Cogzell filwaqt li l-parti rimanenti ta' dan il-fond

baqghet f'idejn il-werrieta tal-istess Frencu Cogzell.

Xehed li missier l-atturi kien iħallas madwar erba liri u nofs, liema somma

kienet tkopri ħlas tal-kera kif ukoll il-ħlas taċ-ċens dovut fuq l-istess art li

fuqha kien mibni r-razzett abitat mill-familja Cogzell, liema ammont gie ridott

ghal tlett liri u sittin ċenteżmu peress li sar ftehim biex kamra minn dan ir-

razzett ma tibqax fil-pussess tal-familja Cogzell.

Ix-xhud spjega li ilu snin joqghod f'parti minn dan ir-razzett u dejjem kien

jara lill-aħwa Cogzell jghixu fir-razzett, li l-atturi m'ghandhom l-ebda post iehor

fejn joqghodu u ghalhekk jekk jigu zgumbrati minnu, huma ma jkollhom

imkien fejn joqghodu.

B'referenza ghall-allegazzjoni li l-atturi abbandunaw

dan ir-razzett u marru jghixu ma zithom Maria Cogzell, ix-xhud iddikjara bil-

ġurament li dan mhux minnu, anke fiż-żmien meta zithom kienet marida, l-

atturi kienu biss jqattghu ftit ħin ma zithom u imbaghad jirritornaw lura lejn

Permezz ta' affidavit, l-attrici Michelina Cogzell spjegat li hi twieldet fil-post

numru 61, Triq ir-Ramla, illum Triq L-Irdum ta' Vnuta, St Peter's, Ħaż-Żabbar, Ghawdex,

liema post jikkonsisti f'razzett flimkien ma xi raba'.

Ir-raba qatt ma kien

f'idejn il-familja taghha.

Spjegat li missierha kien kera parti minn dan il-post

minghand il-werrieta ta' Frencu Said li kien oriġinarjament ħa din l-art kollha

b'cens u sussegwentement bena r-razzett fuqha u wara l-mewtu, missierha

kien kera parti minn dan il-post minghand il-werrieta tieghu filwaqt li l-parti

rimanenti ta' dan il-fond baqghet f'idejn il-werrieta ta' Frencu Said.

Xehdet li oriġinarjament, il-kera dovuta kienet ta' Lm4.50c fis-sena iżda wara

li sar ftehim mal-werrieta ta' Frencu Said biex titnaqqas kamra mill-kera, l-

regolarment u liema kera kienet tinkludi l-ħlas tac-cens dovut fuq din l-art.

L-attrici Michelina Cogzell spjegat li hi ghaddiet hajjitha kollha toqghod f'dan

il-post mal-ġenituri taghha u ma ħutha u meta mietu l-ġenituri tiegha, hi kienet

ghadha toqghod maghhom peress li qatt ma żżewwget.

Ghalhekk, hi baqghat

toqghod ġo dan il-post.

Qalet li sa llum il-gurnata, hi dejjem użat dan il-fond

bħala r-residenza taghha u qatt ma marret tghix f'xi post iehor u cahdet li hija

ghamlet zmien tabita ma' zitha Maria Cogzell u li abbandunat il-post mertu ta'

din il-kawża, tant li anke l-karta ta l-identita hija registrata fuq il-post mertu

ta' din il-kawza.

Spjegat li ohtha Maria wkoll toqghod magħha f'dan il-post u li ukoll qattghet

ħajjitha kollha tghix fih u ghadha tghix maghha sallum tant li l-intimata

Sambugaro stess marret kemm -il darba fl-inħawi ta' madwar dan ir-razzet u

dejjem sabet lilha u lil oħtha jabitaw hemmhekk.

Tenniet li la hi u lanqas oħtha

n'ghandhom propjeta ohra fejn immorru joqghodu jekk jigu żgumbrati minn

dan il-post.

Ix-xhud kompliet tghid li hi u oħta jippretendu illi bħala l-okkupanti preżenti

ta' dan il-fond bin-numru 61, Triq ir-Ramla l-Ħamra, Nadur, Għawdex,

ghandhom jingħataw l-awtorizazzjoni minn din il-Qorti sabiex jikkonvertu l-

enfitewsi temporanja fuq dan il-fond f'enfitewsi perpetwa b'ċens ekwivalenti

ghal sitt darbiet dak originali, liema cens jkun revidibbli kull ħmistax -il sena.

Dan qed jitolbuh abbazi tad-disposizzjonijiet tal-ligi.

Permezz ta' nota l-konvenuta Estelle Calleja Jackson ddikjarat li l-fond fi Triq ir-

Ramla l-Ħamra, St Peter's, Ħaż-Żabbar Għawdex kien fond wiehed b'raba ta' ċirka seba'

tomniet konċess mill-antenati ta' Estelle Sambugaro għall-perjodu ta' 99 sena

li ghalqu fl-1996/1997 u wara

l-eghluq

tal-konċessjoni emfitewtika

temporanja, hija sabet jokkupaw ir-razzett lil Mikelina Cogzell, Emanuel Spiteri Cappello

Spjegat li l-fond huwa wiehed u mhux maqsum fi tnejn tant li l-hlas li kien

isir, kien wiehed u mhux ta' diversi okkupanti u spjegat li min mar jghix fil-

fond bhal konjugi Spiteri Cappello, l-Att XXIII tal-1979 qatt ma kien jipprotegihom

biex jirrendu l-konċessjoni emfitewtika b'mod perpetwu.

Emanuel Spiteri Cappello u ohrajn ma jghixux fil-fond in kwistjoni filwaqt li Mikelina

Cogzell u ohrajn m'ghandhomx dritt jippretendu li jibqghu jokupaw il-fond

Rat r-relazzjoni tal-Perit Tekniku AIC Gordon Farrugia Attard li ghadda biex jistma

l-valur tal-propjeta sħiħa, bħala propjeta waħda hekk kif okkupata minn

Spiteri Cappello u Cogzell, bħala libera u franka, fl-ammont ta' €950,000.

Din il-Qorti ser taghmel referenza estensiva ghall-konsiderazzjonijiet tal-

Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali):

Ikkunsidrat:

"Ir-referenza hija impostata fis-sens jekk fl-applikazzjoni tal-art.

12(4) u (5)

tal-Kap.

158 ghall-fattispeci tal-kaz tal-lum hemmx ksur tal-art.

37 u tal-

Kostituzzjoni u l-art.

1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni.

Art 37 tal-Kostituzzjoni

Dan l-artikolu kostituzzjonali jiddisponi li:

...ebda proprjeta ta' kull xorta li tkun ma ghandu jittiehed pussess taghha

b'mod obbligatorju, u ebda interess fi jew dritt fuq proprjeta ta' kull xorta li

tkun ma ghandu jigi miksub, b'mod obligatorju"

F'dan il-kaz meta ghalaq ic-cens temporanju fin-1996 l-konvenuta kellha

dritt li tikseb lura l-proprjeta taghha izda bis-sahha tal-ligi, setgha

jittehidilha ghal dejjem l-utli dominju – sehem sostanzjali mill-jedd ta'

Ghalhekk jista' jinghad li b'dak il-mod kien qed jittiehdilha

interess jew dritt fuq il-proprjeta taghha.

Dan it-tehid ta' ius in re jintlaqat

mill-art.

37 tal-Kostituzzjoni.

Ghalkemm taht l-art.

37 tal-Kostituzzjoni t-

tehid ta' proprjeta jew ta' ius in re iehor jista' jsir bis-sahha ta' ligi, dan pero

biss bi hlas ta' 'kumpens xieraq'.

Jekk il-kumpens ma jitqiesx bhala wiehed xieraq allura jkun hemm il-ksur tal-

37 tal-Kostituzzjoni.

1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja

F'dak li jirrigwarda l-ksur allegat taht l-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-

Konvenzjoni l-kwestjoni hija daqsxejn differenti billi din thares it-tgawdija

hielsa mill-persuna dwar hwejjigha u mhux biss il-harsien mit-tehid ta'

pussess kif mahsub fl-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

L-applikabilita ta` dan l-

artikolu tal-Konvenzjoni ghalhekk huwa usa minn dak taht il-Kostituzzjoni.

Dan l-artikolu jipprovdi li:

Kull persuna naturali jew persuna morali ghandha dritt ghat-tgawdija

pacifika tal-possedimenti taghha.

Hadd ma ghandu jigi ipprivat mill-

possedimenti tieghu hlief fl-interess pubbliku u bla hsara tal-kundizzjonijiet

provduti bil-ligi u bil-principji generali tal-ligi internazzjonali.

Izda d-disposizzjonijiet ta' qabel ma ghandhom b'ebda mod inaqqsu d-dritt

ta' Stat li jwettaq dawk il-ligijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-uzu ta'

proprjeta skont l-interess generali jew biex jizgura l-hlas ta' taxxi jew

kontribuzzjonijiet ohra jew pieni.

Ghalkemm f'dan l-artikolu ma jissemmiex hlas ta' kumpens, imma l-kumpens

huwa kriterju essenzjali tal-istess artikolu partikolarment fejn tidhol il-

proporzjonalita'.

Ma huwiex kontestat illi l-istat ghandu s-setgha li jikkontrolla l-uzu tal-

proprjeta fl-interess pubbliku, u ma huwiex kontestat ukoll illi d-

disposizzjonijiet tal-Kap.

158, safejn huma mahsuba illi n-nies ikollhom dar

fejn joqoghdu, huma fl-interess pubbliku.

Izda l-istat irid jissodisfa lill-organu gudizzjarju li fil-kaz konkret ikun

inzamm dak l-element ta' bilanc jew proporzjonalita bejn l-ghan li jkun irid

jintlahaq fl- interess pubbliku min-naha u l-protezzjoni tad-dritt fondamentali

Ghalhekk meta jkun hemm tehid ta' proprjeta jew kontrol tal-istess ghandu

jkun hemm proporzjonalita bejn il-kumpens li ghandu jinghata lis-sid u l-

valur tal-proprjeta mehuda.

Il-Qorti ghalhekk trid tezamina jekk f'dan il-kaz inzammx dan l-element ta'

proporzjonalita.

Hu accettat gurisprudenzjalment illi l-kumpens mhux bilfors

Izda l-htiega tal-proporzjonalita ma

tkunx tharset meta jithallas kumpens ta' mizeru ghall-proprjeta li tkun tiswa

mijiet ta' eluf ta' euro.

In kwantu ghall-provi, l-qorti ghandha prova tas-somma tal-cens awmentat,

tas-somma kapitali mehtiega sabiex jinfeda c-cens wara li jkun sar perpetwu,

u ghandha l-prova ta' kemm jiswa l-fond.

Ghalhekk il-Qorti tista' taghmel

analizi tal-element tal-proporzjonalita a fini tal-art.

1 tal-Ewwel Protokoll

talKonvenzjoni u anke tal-art.

37 tal-Kostituzzjoni.

Irid jigi pruvat -kumpens li qed tipprovdi il-ligi kontestata f'kazijiet fejn ic-

cens temporanju jigi konvertit f'cens perpertwu.

Il-fond li fih joqoghdu l-

atturi, li huma cittadini ta' Malta, kien mikri lilhom mill-utilista tal-istess

fond, li kellu titolu ta' enfitewsi ta' disgha u disghin sena b'sehh mill-15 ta'

Awwissu 1896, b'cens ta' hamsa u ghoxrin centezmu ta' lira ta' Malta

(Lm0.25) – illum daqs tmienja u hamsin euro centezmu (€0.58) – fis-sena.

12(4) tal-Kap.

158, illi

jikkonverti l-enfitewsi f'wahda perpetwa b'cens ta' sitt darbiet daqs dak

erbghin centezmu (€3.49) fis-sena, rivedibbli kull hmistax-il sena fis-sens li

jizdied bi proporzjon maz-zjieda fil-gholi tal-hajja sakemm ma jaqbizx id-

doppju ta' li kien qabel.

Fi zmien sena minn kull revizjoni l-utilista jkollu l-

jedd illi jifdi c-cens – cioe illi jikseb ukoll id-dirett dominju u ghalhekk il-

proprjeta shiha tal-fond – billi jikkapitalizzah bir-rata applikabbli.

kapitalizzazzjoni issir "bil-medja tar-rata tal-imghax li tithallas minn bank

kummercjali fuq depoziti li jkunu ta' xorta fissa fi zmien il-fidwa" (ara art.

1501(2) tal-Kodici Civili, skond il-proviso ta' dak is-subartikolu ladarba

lcanone huwa rivedibbli).

Dik ir-rata hija qrib it-tnejn fil-mija (2%) u

ghalhekk il-valur kapitali jigi €174.50.

Dan huwa l-valur tal-kumpens li

jinghata lis-sidien jekk tittehdilhom il-proprjeta.

Il-konvenuta ssostni li l-kumpens meta mqabbel ma' kemm tiswa l-proprjeta

b'ebda mod ma jista' jitqies xieraq jew proporzjonat mentri l-atturi wiegbu li

t-tehid sar b'harsien tal-ligi u t-talba taghhom qed issir skond il-ligi.

Ir-referenza maghmula mill-Qorti tal-Magistrati, wara li rat ir-rapport tal-

perit tekniku ivvalutat l-proprjeta in kwistjoni bil-prezz ta' €140,000 u dana

sabiex jigi dikjarat minn din il-Qorti jekk, fic-cirkostanzi tal-kaz tal-lum, l-

12(4), (5) tal-Kap.

158 jiksirx id-dritt fondamentali tal-atturi, kif protetti

bl-artikolu 1 tal-Protokol 1 tal-Konvenzjoni u l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni

ta' Malta.

Din il-Qorti hija marbuta b'dik ir-referenza bil-valur li gia gie

determinat u dina l-Qorti trid twiegeb ghal dak il-kwezit u tieqaf hemm u

mhux tiddermina xi valur iehor hija.

Il-Perit Vella jghid li l-partijiet okkupati mill-atturi f'dan ir-razzett huma

dawk immarkati bil-kulur ahdar fil-pjanti annessi Dok.

GV1 u GV2.

Dan ir-

razzett hu lokalizzat fil-limiti tan-Nadur f'zona ODZ f'zona meqjusa ta' valur

gholi peress illi tgawdi minn ambjent rurali u miftuh u fl-istess hin ghandha

access relattivament komdu u konvenjenti mit-triq.

Il-post okkupat mill-atturi

ghandu pero limitazzjoni konsiderevoli fuq il-valur tal-proprjeta fl-istat

prezenti bhala maqsum ghaliex l-indipendenza u s-sens ta' privatezza u

esklussivita huma drastikament imnaqqsa.

Barra minn hekk din il-proprjeta

ma ghandiex raba annessa maghha u tinsab in-naha ta' gewwa jigifieri ma

ghandiex access u faccata diretta fuq it-triq principali.

Tenut kont ta' dawn

il-fatturi l-perit stma lvalur bhala libera u franka fl-ammont ta' €140.000.

Izda jekk il-proprjeta tigi kunsidrata bhala wahda shiha, libera u franka, hi

proprejta fully detached u residenza bl-livell ta' privatezza u esklussivita

Il-proprjeta jista' ikolla ukoll potenzjal li tigi zviluppata f'uzi ohra

kummercjali bhal facilitajiet ta' agriturizmu, produzzjoni ta' zejt, inbid,

Illi fil-fehma tal-Qorti cens ta' €3.49 fis-sena jew kumpens ta' €174.50 ghal

proprjeta li tiswa €140,000 ma jistax' jinghad illi huwa kumpens xieraq jew

proporzjonat.

Illi ghalhekk, l-applikazzjoni tal-art.

12 (4), (5) tal-Kap.

158 fil-kaz tal-lum

tkun bi ksur tal-jedd tal-konvenuta mhares taht l-art.

1 tal-Ewwel Protokoll u

37 tal-Kostituzzjoni.

Ikkunsidrat:

L-Ewwel u t-Tieni Eccezzjoni

Illi permezz ta' l-ewwel eccezzjoni taghha l-konvenuta ecepiet li l-atturi jridu

jippruvaw li huma l-utilisti temporanji fil-proprjeta mertu ta' din il-kawza

filwaqt li permezz tat-tieni eccezzjoni, l-konvenuta talbet li l-atturi jridu wkoll

ta' abitazzjoni.

Permezz ta' zewg affidavits ta' Emanuel Spiteri Cappello u Michelina Cogzell, it-tnejn

iddikjaraw li l-atturi minn dejjem ghexu fil-fond in kwistjoni, liema

dikjarazzjoni ma gietx kontradetta tant li ma saru ebda kontro ezamijiet.

Il-Qorti tinnota li l-konvenuta ma ghamlet ebda accenn ghall-ewwel zewg

eccezzjonijiet tant li anke fin-nota ta' osservazzjonijiet taghha hija naqset

milli tittratta tali eccezzjonijiet.

Il-Qorti ghalhekk qeghda tqis illi fid-dawl tal-provi migjuba mill-atturi u fid-

dawl tal-fatt li tali provi ma gew ribattuta bl-ebda mod, u fid-dawl tal-fatt illi

l-konvenuta ma ghamlet l-ebda sottomissjonijiet dwarhom, il-konvenuta

irrinunzjat ghall-imsemmija eccezzjonijiet.

Ghandu jinghad ukoll illi minn naha tal-atturi ngabu provi bizzejjed sabiex

juru li l-fond ilu abitat minnhom u mill-antenati taghhom bhala dart al-

abitazzjoni ghal snin twal u minn meta l-familja taghhom hadet l-imsemmi

Ghalhekk il-Qorti qieghda tichad l-ewwel u t-tieni eccezzjonijiet imressqa

mill-konvenuta.

Principji Legali u Gurisprudenza Applikabbli

Ic-citazzjoni in kwistjoni giet prezentat fl-isfond tad-disposizzjonijiet tal-Kap.

158 senjatament ta' l-Artikolu 12 li jistipula s-segwenti:

(1) Minkejja kull ħaġa li tinsab fil-Kodiċi Ċivili jew f`xi liġi oħra, id-

disposizzjonijiet li ġejjin ta` dan l-artikolu u tal-artikolu 12A għandu

jkollhom effett dwar il-kuntratti kollha ta` enfitewsi temporanja li jkunu

saru fi kwalunkwe żmien ...

(4) Meta tagħlaq enfitewsi temporanja ta` dar ta` abitazzjoni okkupata

minn ċittadin ta` Malta bħala r-residenza ordinarja tiegħu fi żmien dak

l-egħluq, li ma tkunx enfitewsi msemmija fis-subartikolu (2)(a) jew (b),

l-enfitewta jkollu l-jedd jikkonverti l-enfitewsi f`waħda perpetwa taħt l-

istess kondizzjonijiet ta` enfitewsi temporanja barra minn dawk li jkunu

jirreferu għaż-żmien u għaċ-ċens.

Iċ-ċens li jkollu jitħallas b`effett

millkonversjoni tal-enfitewsi f `waħda perpetwa u sakemm jgħaddu

ħmistax-il sena minn dik id-data jkun daqs sitt darbiet iċ-ċens li kien

jitħallas minnufih qabel dik ilkonversjoni, u wara dan għandu jiżdied

kull ħmistax-il sena b`daqstant miċ-ċens kurrenti, li jkun ammont li ma

jkunx iżjed minn dak iċ-ċens, li jirrappreżenta bi proporzjon miegħu ż-

żieda fl-inflazzjoni minn meta limsemmi ċens ikun ġie stabbilit l-aħħar.

(5) Jekk l-enfitewta ma jeżerċitax il-jedd mogħti lilu bis-subartikolu (4)

fi żmien sitt xhur mid-data li dak il-jedd ikun eżerċitabbli, dak il-jedd

għandu, bil-modifiki meħtieġa, jgħaddi għand min ikun qed jokkupa d-

dar li jkollu jedd jitlob, bl-esklużjoni tal-enfitewta, li d-dar ta`

abitazzjoni tingħata lilu mill-proprjetarju b`enfitewsi perpetwa taħt l-

istess kondizzjonijiet li kienu jiġu applikati kieku l-enfitewta kien

ikkonverta l-enfitewsi f`waħda perpetwa.

(6) Meta l-enfitewta jew min ikun qed jokkupa ddar ikollu jedd

jikkonverti enfitewsi temporanja f `waħda perpetwa taħt is-subartikolu

(4) jew (5), dan jista` jitlob li jsir kuntratt nutarili f`dan is-sens, u l-

padrun dirett jew ilproprjetarju għandu jilqa` dik it-talba ...

(9) Għall-finijiet ta` dan l-artikolu –

(a) dwar enfitewsi msemmi fis-subartikolu (2)(a) jew (b), l-enfitewsi

(b) dwar kull enfitewsi ieħor, enfitewsi tfisser lenfitewsi oriġinali, iżda

jekk meta jagħlaq dak l-enfitewsi, id-dar ta` abitazzjoni tkun miżmuma

il-jeddijiet mogħtija b`dan l-artikolu lill-enfitewta jkunu jistgħu

jiġu eżerċitati mill-aħħar sub-enfitewta u, bla ħsara għall-

jeddijiet mogħtija lill-okkupant bis-subartikolu (5), minnu biss ;

il-padrun dirett tfisser biss il-persuna li jkollha jedd tirċievi ċ-

ċens oriġinali;

iċ-ċens tfisser biss iċ-ċens oriġinali:

Iżda meta ċ-ċens li jkun jitħallas mill-aħħar subenfitewta jkun iżjed minn

sitt darbiet iċ-ċens oriġinali, issubartikolu (4) għandu jkollu effett

daqslikieku minflok ilkliem "jkun daqs sitt darbiet iċ-ċens" kien hemm

sostitwiti l-kliem "jkun daqs is-subċens" ...

(11) Meta enfitewsi temporanja tiġi konvertita f`waħda perpetwa taħt

is-subartikolu (4), id-dar ta` abitazzjoni tibqa` suġġetta għall-jeddijiet

li jkollhom terzi persuni dwar dik id-dar minnufih qabel dik il-

konversjoni.

(12) Meta xi wieħed mill-jeddijiet mogħtija b`dan l-artikolu jkun jista`

jiġi eżerċitat minn iktar minn persuna waħda dak il-jedd jista` jiġi

eżerċitat minkejja kull nuqqas ta` ftehim bejniethom iżda biss jekk mhux

inqas minn nofs in-numru ta` dawk il-persuni jiftieħmu li jeżerċitaw dak

il-jedd; u f `kull każ bħal dak il-jedd ikun japplika biss favur dawk li

jkunu qed jeżerċitawh.

Ikkunsidrat:

Mill-provi in atti jirrizulta illi:

L-atturi huma cittadini Maltin;

Ma hemmx kontestazzjoni li fid-data li skadiet l-enfitewsi temporanja, l-

atturi kienu jabitaw fil-fond mertu ta' din il-kawza;

Permezz ta' din il-kawza l-atturi jridu li l-enfitewsi temporanja fuq l-

ambjenti li jippossjedi tigi konvertita f'enfitewsi perpetwa ai termini tal-

Artikolu 12(4) tal-Kap.

Id-dritt moghti bl-Artikolu 12(4) tal-Kap.

158 japplika fir-rigward ta' dar

ta' abitazzjoni, li fl-Artikolu 2 hi definita bhala:-

"....bini jew parti minn bini mibdi jew adattat strutturalment biex jigi

okkupat bhala abitazzjoni separata."

Il-Qorti hawn taghmel referenza ghad-decizjoni moghtija mill-Prim'Awla tal-

Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) tat-12 ta' Frar 2018 kif kkonfermata mill-

Qorti Kostituzzjonali nhar l-14 ta' Dicembru 2018 fl-ismijiet premessi u

tenut kont tad-decizjoni moghtija, din il-Qorti ma tista tasal ghal ebda

konkluzjoni ohra hlief li tiddikjara li l-applikazzjoni tal-artikolu in kwistjoni

Fir-rigward tad-drittijiet protetti fl-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu

1 ta' l-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, issir riferenza ghal dak li qalet il-

Qorti Kostituzzjonali fil-kawza John Attard Manicolo vs Il-Provincjal Reverendu

"Taħt l-art.

37, imbagħad, it-teħid ta' proprjetà jew ta' ius in re ieħor

jista' jsir biss bis-saħħa ta' liġi illi, inter alia, tipprovdi għall-ħlas ta'

Ma hemmx ħtieġa għal wisq kliem jew wisq ħsieb

biex tgħid illi kumpens ta' euro u ħamsa u sebgħin ċenteżmu (€1.75) fis-

sena għal proprjetà li tiswa aktar minn miljun euro taħt ebda kriterju

jista'

Il-jeddijiet

imħarsa

taħt

il-

Kostituzzjoni għandhom ikunu "prattiċi u effettivi", iżda l-pratiċità u l-

effikaċja ta' jedd li jista' jittieħed kif jittieħed il-jedd tal-konvenut fil-każ

tal-lum bis-saħħa tal-art.

12 (4), (5) u (6) tal-Kap.

158 huma biss

illużjoni..........

Fil-fehma ta' din il-qorti hemm ukoll ksur tal-art.

1 tal-Ewwel

Ma huwiex kontestat illi l-istat għandu s-setgħa li jikkontrolla

l-użu tal-proprjetà fl-interess pubbliku, u ma huwiex kontestat ukoll illi

d-dispożizzjonijiet tal-Kap.

158, safejn huma maħsuba illi n-nies

ikollhom dar fejn joqogħdu, huma fl-interess pubbliku.

Daqstant ieħor

iżda ma jistax jiġi kontestat illi l-element ta' proporzjonalità huwa għal

kollox nieqes fil-każ tal-lum.

Tassew illi l-kumpens mhux bilfors ikun

daqs kemm jagħti s-suq ħieles, għax jista' jkun hemm interess ġenerali

leġittimu illi min ma jiflaħx iħallas daqskemm jitlob is-suq ħieles ukoll

ikollu l-possibilità li jsib dar fejn joqgħod.

Ċertament il-ħtieġa tal-

proporzjonalità ma tkunx tħarset fejn jitħallas kumpens ta' euro u

ħamsa u sebgħin ċenteżmu (€1.75) fis-sena għal proprjetà li tiswa aktar

Kemm il-Kostituzzjoni u l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropeja (Kap. 319)

jipprovdu li fejn ligi ordinarja hi inkonsistenti mad-drittijet fundamentali, dawn

ghandhom jipprevalu u l-ligi ordinarja ghandha, sa fejn tkun inkonsistenti, tkun

Gialadarba hu altru milli evidenti li l-applikazzjoni tal-Artikolu 12(4)

u (5) tal-Kap.

158 ser jaghtu lok biex is-sid jithallas kumpens li m'huwiex xieraq,

u dan il-fatt jikser id-dritt fundamentali tal-konvenuti kif protett fl-Artikolu 37

tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 1 tal-Ewwel Prtokoll tal-Konvenzjoni Ewropea,

din il-Qorti ma tistax tilqa' t-talbiet tal-atturi.

Dan huwa in konkord ma dak deciz mill-Qorti Kostituzzjonali tat fil-11 ta'

Novembru 2011 fil-kaz fl-ismijiet John Attard Manicolo vs Il-Provincjal Reverendu

"Ladarba nstab illi, fic-cirkostanzi tal-kaz tal-lum, hemm dik l-

inkonsistenza, il-ligi ordinarja ghandha tkun bla effett sakemm ma jigix

indirizzat in-nuqqas ta' proporzjon ravvizat f'din is-sentenza."

Ikkunsidrat ulterjorment:

Illi din il-linja fil-gurisprudenza taghna giet mirquma tul iz-zmien u specjalment

ricentament matul dawn

tan-nuqqas

ta'

proporzjonalita bejn id-dritt tat-tgawdija tal-proprjeta tas-sid u d-dritt tal-

Il-Qorti tqis illi f'dan il-kaz u anke fil-konfront ta' dan l-Artiklu 12 tal-kapitolu

158 ghandu jkun applikabbli dak deciz ricentament fil-konfront ta' djar ta'

abitazzjoni urbani u fondi urbani ohra.

Il-Qorti taghmel referenza hawnhekk ghas-sentenza moghtija llum stess mill-

Bord li Jirregola l-Kiri ta' Raba ghall-Gzejjer ta' Ghawdex u Kemmuna minn

Haber Rikors Numru: 1/2006 fejn f'dik il-kawza si tratta minn fond rurali.

f'din il-kawza quddiem il-Qorti llum si tratta minn fond rurali li originarjament

kien moghti b'cens temporanju bhala fond agrikolu izda li flimkien mal-artijiet

moghtija b'cens temporanju kien jinkludi wkoll razzett li matul iz-zmien beda

jservi ta' dar ta' abitazzjoni.

Il-Qorti tqis illi l-gurisprudenza citata fl-imsemmija kawza ghandha tapplika

mutatis mutandis ghal din il-kawza u ghal kull buon fini qed tigi hawn riprodotta:

"......l-aktar sentenza ricenti tkun is-sentenza moghtija mill-Qorti Civili

Prim Awla (Gurisdizzjoni Kostituzzjonali ) Rikors Numru: 133/2018,

Tonsi Joseph Lorenzen Vella Coleiro, fl-ismijiet J & C Properties Limited vs

Nazzareno Dato u Antonia Dato u Avukat Generali, li kien sostitwit ope

legis bl-Avukat tal-Istat deciza fis-27 ta` Frar 2020.

is-sentenza

l-Qorti dahlet fid-dettal dwar

il-ksur

tad-drittijiet

fundamentali tar-rikorrenti illi attakkat l-applikazzjoni tal-Kap.

199 tal-

Ligijiet ta' Malta u in partikolari l-Artikolu 3, 4 u 14 ta' l-istess Att.

Dik il-

Qorti waslet ghall-konkluzjoni li l-Gurisprudenza applikabbli ghall-kirjiet ta'

fondi urbani u kummercjali ghandhom jpplikaw mutatis mutandis ghall-kirjiet

ta' art agrikola, bhal fil-kaz quddiem il-Bord illum.

Izda dik il-Qorti qalet ukoll illi l-Qorti Kostituzzjonali ma tistax taghti rimedju

tar-ripreza tal-fond, u li dan jispetta lill-Bord tal-Qbiela.

Dan il-Bord se jiccita partijiet estensivi mill-imsemmija sentenza

relevanti ghall-kaz in ezami quddiem il-Bord illum.

Il-Qorti Kostituzzjonali f'dik is-sentenza qalet hekk:

It-tielet (3) eccezzjoni tal-intimat Avukat tal-Istat (gia Avukat

Generali) u t-tielet (3) eccezzjoni tal-intimati konjugi Pulis.

eccezzjonijiet huma simili ghalkemm dik tal-intimat Avukat tal-Istat

hija aktar diretta minn dik tal-intimati konjugi Pulis.

Infatti fit-tielet

eccezzjoni, l-Avukat tal-Istat jikkontendi li l-Art 4 tal-Kap 199 joffri lista

shiha ta` sitwazzjonijiet li jirrendu possibbli r-ripriza tal-pussess,

mentri fit-tielet eccezzjoni, l-intimati konjugi Pulis jistiednu lill-qorti

sabiex tiddeklina milli tezercita s-setghat kostituzzjonali taghha, jekk is-

socjeta` rikorrenti tonqos li taghti prova sodisfacjenti li ma kellhiex

rimedji ordinarji alternattivi u effettivi.

eccezzjonijiet tal-intimati kollha.

Fis-sentenza li tat fid-29 ta` Mejju 2015 fil-kawza fl-ismijiet Lawrence

Cilia Custo’ et vs Tabib Principali tal-Gvern (Sahha Pubblika) et, il-Qorti

Kostituzzjonali

l-osservazzjoni

kunsiderazzjonijiet l-ohra li gia` saru fis-sentenza ta` din il-qorti fl-

ismijiet George Sansone v. Policy Manager talMalta Shipyards et, tenut

kont tal-konkluzjonijiet raggunti fissentenza msemmija ta` Brincat and

Others v. Malta, din il-qorti hi tal-fehma li fic-cirkostanzi kif issa

zviluppaw mhux aktar desiderabbli li l-qrati kostituzzjonali jirrifjutaw li

Kostituzzjoni u 4(2) tal-Kap.

319 … minkejja r-rimedji li indubbjament

kellhom ghad-disposizzjoni taghhom ir-rikorrenti appellanti".

Din il-Qorti tikkondividi din il-linja ta` hsieb u taghmilha taghha.

L-

ghan ewlieni ta` procediment kostituzzjonali u konvenzjonali huwa li l-

persuna li tilmenta u tipprova li tkun garrbet ksur tad-drittijiet

fondamentali taghha tinghata rimedju effettiv u minghajr dewmien.

eccezzjoni taghhom, l-intimati konjugi Pulis jikkontendu li fuq is-

socjeta` rikorrenti jinkombi l-oneru tal-prova li kienu sprovvisti minn

rimedju ordinarju effettiv u accessibbli qabel ittentaw procediment tax-

xorta li huwa dak tal-lum.

Din il-linja ta` difiza tal-intimati konjugi Pulis

mhijiex kondiviza minn din il-Qorti ghaliex il-prova li r-rikorrenti kellha

rimedju ordinarju accessibbli, xieraq, effettiv u adegwat tispetta lil min

bhall-intimati konjugi Pulis qeghdin iqanqlu l-eccezzjoni.

Hija gurisprudenza ormai assodata li persuna li tkun qeghda tilmenta

minn ksur tal-jeddijiet fondamentali taghha mhijiex obbligata tfittex

rimedju quddiem il-qrati ordinarji jekk l-ilment ma jkunx jista` jigi

Propju ghaliex procediment kostituzzjonali

u konvenzjonali huwa eccezzjonali, persuna tirrikorri ghalih meta ma

jkunx hemm rimedju effettiv quddiem il-qrati ordinarji li jista` jindirizza

l-allegat ksur tal-jeddijiet fondamentali.

Fis-sentenza taghha tas-27 ta`

et il-Qorti Kostituzzjonali ccitat mid-decizjoni tal-ECtHR f`Ghigo v.

Malta billi qalet hekk :- Dwar il-materja ta` awment fil-kera u n-nuqqas

tal-applikanti li jirrikorru quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera, il-Qorti

Ewropeja fil-kawza Ghigo v. Malta [Appl.

Is-socjeta` rikorrenti kkonfermat illi dawk ta` llum huma l-unici

proceduri li ttiehdu kontra l-intimati Pulis ghar-rigward il-kirja tal-

Jirrizulta illi kien hemm biss intimazzjoni wahda b`ittra ufficjali

Dan l-att ippreceda biss dawn il-proceduri

argument illi huwa inutli li jittiehdu proceduri quddiem il-Bord dwar il-

Kontroll tal-Kiri tar-Raba` ghaliex dak illi trid ir-rikorrenti huwa

proprju r-ripriza tal-pussess tal-ghalqa mhux xi awment tal-qbiela

b`ammont irrizorju.

Fir-rikors promotur ir-rikorrenti taghmel ukoll l-argument illi r-ripreza

tal-pussess hija mpossibbli ghaliex hija l-ligi stess li tipprotegi l-kirja

Ir-rikorrenti tirreferi

ghall-Art 3, 4 u 14 tal-Kap 199.

Il-Qorti rat dawn id-disposizzjonijiet.

L-Art 3 tal-Kap 199 jipprekludi awment fil-kirja jew tibdil fil-

kondizzjonijiet lokatizji jekk mhux bil-permess tal-Bord dwar il-Kontroll

L-Art 4 tal-Kap 199 jistabilixxi l-procedura li trid

tkun segwita mis-sid fil-kaz illi ma jkunx irid ikompli jgedded il-kirja.

L-

Art 4(2) jelenka sitt cirkostanzi fejn sid jista` jitlob l-izgumbrament tal-

Huma cirkostanzi partikolari li jekk ma jigux sodisfatti, it-talba

Apparti dan, l-istess artikolu jipprovdi wkoll

eccezzjonijiet fejn ic-cirkostanzi partikolari ravvizati fil-paragrafi (a) u

(b) tal-Art 4(2) ma jistghux japplikaw.

Il-prova li trid issir meta s-sid

jitlob li jiehu lura l-art hija rigoruza ferm.

Kap 199 jaghmilha difficli ghas-sid li jirnexxi fit-talba tieghu.

Waqt illi

l-legislatur haseb ghal numru ta` cirkostanzi fejn ir-ripreza tal-pussess

tista` tintalab, fl-istess waqt ghamilha difficli ferm ghas-sid li jirnexxi

fl-istanza tieghu.

cirkostanzi li ssemmi l-ligi jmorru favur il-protezzjoni tal-kirja.

Tajjeb

jinghad illi lanqas bi ftehim bejn is-sid u l-inkwilin ma jistghu jigu

akkordati termini jew kondizzjonijiet li jipprivaw lill-kerrej minn xi jedd

jew beneficcju li jkun akkwista bil-Kap 199.

L-Art 14 tal-Kap 199

espressament jimponi divjet.

Kull varjazzjoni fil-kondizzjonijiet lokatizji

trid tghaddi mill-gharbiel rigoruz tal-ligi kif applikata mill-Bord.

Isegwi li ghax il-kirja hija regolata b`disposizzjonijiet stretti u limitati,

ir-rikorrenti hija kostretta li ma tmurx quddiem il-Bord ghaliex dak li

jipprovdi l-Kap 199 ma jindirizzax il-vjolazzjoni li allegatament qeghda

ggarrab ir-rikorrenti.

Ghal aktar kjarezza.

Anke li kieku r-rikorrenti

tressaq talba ghal awment fil-qbiela quddiem il-Bord, xorta wahda

jibqa` l-fatt illi l-ammont illi l-Bord jista` jiffissa bil-ligi huwa baxx

hafna meta mqabbel mal-valur lokatizju tal-art fis-suq hieles.

tal-ligi kien li l-art agrikola tibqa` sservi bhala ghajn ta` ghejxien ghal

min jahdem l-art u ghal min mill-familja tieghu jkun baqa` jahdem l-art.

Tant hu hekk li l-ligi tintervjeni b`sahha meta l-art agrikola tithalla

Pero` tajjeb jinghad ukoll li anke f`kazi

bhal dawn il-Bord mexa b`kawtela fl-apprezzament tal-provi.

kien mhux biss meta saret il-ligi izda anke wara.

It-tkattir tal-gid u t-

titjib ekonomiku jgib mieghu inflazzjoni ta` prezzijiet specjalment fil-

propjeta` anke jekk tkun art agrikola.

Il-principji li fil-passat wasslu

ghal certa legislazzjoni bhal ma huwa l-Kap 199 hemm bzonn li jigu

mahsuba tenut kont tal-izvilupp mghaggel li ghadda minnu l-pajjiz

certament matul dawn l-ahhar tletin sena.

Id-disposizzjonijiet tal-Kap

199 u l-applikazzjoni taghhom huma lpern tal-lanzjanza kostituzzjonali

u konvenzjonali tar-rikorrenti.

Kif qatt jistghu ghalhekk ir-rimedji li l-

Kap 199 qieghed ghad-disposizzjoni tas-sid jitqiesu bhala effettivi meta

r-rikorrenti qeghda tqieghed in diskussjoni l-ligi ordinarja ?

Anke jekk

il-Bord ghandu s-setgha li jzid il-qbiela jew li jordna l-izgumbrament

tal-inkwilin jekk jirrizultaw ic-cirkostanzi previsti mil-ligi, il-Bord

taljeddijiet

fondamentali lamentati mir-rikorrenti.

Dikjarazzjoni dwar lezjoni ta`

drittijiet fondamentali, kif mitlub mir-rikorrenti, tista` tinghata biss

minn din il-Qorti fil-gurisdizzjoni kostituzzjonali taghha.

Din il-Qorti diversament presjeduta fis-sentenza li tat fit-30 ta` Jannar

2018 fil-kawza fl-ismijiet Sergio Allafi et vs Avukat Generali et

ghamlet dawn l-osservazzjonijiet li jghoddu mutatis mutandis ghall-kaz

tal-lum :- "Illi konsegwenza tal-istess, l-imsemmi disposizzjonijiet li

huma applikabbli mill-Bord li Jirregola l-Kera jikkostitwixxu in effett

ostakolu legali ghar-rikorrenti biex jirriprendu l-pussess tal-proprjeta`

taghhom stante li l-intimati Fondacaro ssodisfaw ir-rekwiziti tac-

cittadinanza u tar-residenza ordinarja fuq indikati kif ukoll il-

kondizzjonijiet tal-kirja.

Certament f`tali kuntest il-Bord wiesgha kemm

hi wiesgha il-kompetenza tieghu, mhuwiex fakoltizzat bil-Ligi li

jizgumbra inkwilin li qed jonora l-obbligazzjonijiet tal-kirja - materja li

hija ghal kollox irrilevanti ghall-ezercizzju tal-lum.

Illi huwa ovvju li it-

talbiet odjerni, fis-sustanza taghhom, imorru oltre konsiderazzjoni ta`

allegat ksur tal-obbligi tal-kerrej.

Anzi l-intimati inkwilini ghamlu

enfasi fuq l-osservazzjoni rigida taghhom tal-kondizzjonijiet tal-kirja.

Inoltre r-rikorrenti qed jitolbu kumpens ghall-ksur tad-drittijiet

fondamentali li, kif gie ribadit mill-Qorti Ewropea f`Strasbourg: [t]o

Fid-dawl tal-premess

il-Qorti hija tal-fehma li, tenut kont tal-fattispeci tal-kaz, ma jistax

validament jinghad li r-rikorrenti kellhom rimedju ordinarju effettiv u

adegwat fejn u kif jindirizzaw il-lanjanzi taghhom.

ilmenti kostituzzjonali u konvenzjonali taghhom ghandhom jigu trattati

u decizi mill-qrati ta` gurisdizzjoni kostituzzjonali.

Ghalhekk it-tielet (3) eccezzjoni tal-intimat Avukat tal-Istat (gia Avukat

Generali) u t-tielet (3) eccezzjoni tal-intimati konjugi Pulis qeghdin jigu

V. Ir-raba` (4) eccezzjoni tal-intimati konjugi Pulis

Fir-raba`eccezzjoni l-intimati Pulis jikkontendu li mhumiex legittimi

kontraditturi tar-rikorrenti fil-kawza odjerna billi huwa biss l-Istat illi

jista` jikkommetti vjolazzjoni tad-drittijiet fondamentali.

mill-gurisprudenza taghna illi f`kawzi ta` indole kostituzzjonali u/jew

konvenzjonali huwa l-Istat illi ghandu jwiegeb ghall-vjolazzjoni ta`

drittijiet fondamentali billi huwa l-Istat illi ghandu l-obbligu illi

jassigura illi l-ligijiet ma joholqux zbilanc jew sproporzjon ingust bejn

id-drittijiet tal-persuna u l-obbligi tal-Istat.

Fil-kawza tal-lum, is-socjeta` rikorrenti qeghda tilmenta li bid-

disposizzjonijiet tal-Kap 199 qeghda tinholoq ex lege relazzjoni forzuza

ghad-detriment taghhom mal-intimati Pulis.

Ghalhekk qeghdin jitolbu

dikjarazzjoni mill-qorti li l-Kap 199 jikser il-jeddijiet fondamentali

taghhom principalment dawk li huma mharsa bl-Art 37 tal-Kostituzzjoni

ta` Malta ("il-Kostituzzjoni") u bl-Art 1 Prot 1 tal-Konvenzjoni

Ewropea ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet

Fondamentali ("il-Konvenzjoni").

Fis-sentenza li tat fis-7 ta` Dicembru 1990 fil-kawza fl-ismijiet Joseph

Schembri v. Quinn. Prim` Ministru et, il-Qorti Kostituzzjonali qalet hekk :-

ta` natura kostituzzjonali bbazati

fuq

id-drittijiet

fundamentali, il-legittimi kontraditturi ta` dawk l-azzjonijiet jinqasmu fi

tliet kategoriji.

L-ewwel kategorija tikkomprendi dak li huwa allegat li huma,

direttament jew indirittament, responsabbli ghall-kummissjoni jew

omissjoni ta` xi fatt li jikser xi dritt fundamentali protett mil-ligi.

kategorija huma dawk

li ghall-omissjonijiet

kummissjonijiet

tal-persuni

jistghu

responsabbli biex jaghtu jew jiffornixxu r-rimedji li s-sentenza, li

takkolji l-lament tal-ksur ta` dritt fundamentali, tissanzjona.

It-tielet kategorija mbaghad hemm dawk il-partijiet kollha li jkunu in

kawza meta l-kwistjoni kostituzzjonali tinqala` fuq jew waqt xi

procedura gudizzjarja.

Dawn it-tliet kategoriji ta` persuni huma kollha legittimi kontraditturi fi

proceduri ta` natura kostituzzjonali, li f`dan ir-rigward ukoll hija

specjali, ghaliex biex zgumbrament ikunu kompiti u effikaci jirrikjedu l-

prezenza ta` persuni li normalment fi proceduri ordinarji jithallew

barra, ghaliex minghajrhom il-gudizzju xorta wahda huwa integru.

F`azzjoni ta` natura kostituzzjonali wkoll, il-gudizzju jkunu integru, jekk

il-persuni tat-tieni kategorija jithallew barra mill-kawza, ghalkemm

jista` jkun li l-azzjoni tirrizulta ineffikaci."

L-Avukat Generali, illum l-Avukat tal-Istat, effett tal-Kap 603 tal-

Ligijiet ta` Malta, jirrapprezenta l-Istat.

Jekk tirnexxi l-istanza tar-

rikorrenti, u jinghata rimedju, dak ir-rimedju jkun irid jinghata mill-

Istat.

L-intimati Pulis jidhlu fl-istanza ghaliex – iridu jew ma jridux –

ghandhom l-interess li jkunu parti fil-kawza, mhux biss ghall-fini ta`

integrita` ta` gudizzju, izda wkoll ghaliex xi konsegwenzi talvolta

rizultanti minn dak li jista` jkun deciz jista` realment (mhux per mera

ipotesi) jolqothom direttament.

Ghalhekk jekk il-harsien tal-jeddijiet

fondamentali tal-persuni ghandu jaghmel sens fl-essenza tieghu, l-

intimati Pulis ghandhom ikunu parti fil-procediment anke sabiex ikun

imhares dak li huwa jedd taghhom, u cioe` il-jedd tas-smigh.

ir-

responsabbilita` ghall-vjolazzjoni, li ghaliha ghandu jwiegeb l-Istat ; u

ii) ir-rimedju opportun fil-kaz ta` vjolazzjoni accertata ghaliex

Iz-zewg materji mhux bilfors huma konnessi ghaliex jistghu

Generali et li kienet deciza mill-Qorti Kostituzzjonali fit-22 ta` Frar

2013, inghad hekk :- " … biex gudizzju jkun integru jehtieg li, ghall-

ahjar gudizzju tal-Qorti, jippartecipaw fih dawk kollha li huma

nteressati fil-kawza.

B`hekk tigi assigurata kemm jista` jkun l-effikacita`

tal-gudizzju inkwantu dan jorbot biss lil dawk li jkunu partecipi fih, kif

ukoll jigi rispettat il-principju talekonomija tal-gudizzju sabiex ma

jkunx hemm bzonn ta` ripetizzjoni ta` proceduri kontra l-persuni kollha

interessati fiddiversi kawzi billi dawn ma jkunux hadu parti f`gudizzju

Il-gudizzju jibqa` integru mill-mument li jiehdu parti fih dawk

li jkollhom id-dritt, u dawk li kontra taghhom dak l-istess dritt

jikkompeti". (enfasi mizjuda) … Mill-premess ghandu jirrizulta car li l-

tal-fatt li proprju linkwilinat taghhom jifforma l-mertu tal-kawza

odjerna, ghandhom interess guridiku u ghalhekk ikunu partecipi fil-

kawza li jista` jkollha effetti legali anke fuqhom."

Il-Qorti tkompli taghmel referenza wkoll ghal dak illi nghad fis-sentenza

li tat il-Qorti Kostituzzjonali fis-6 ta` Frar 2015 fil-kawza fl-ismijiet Sam

Deguara Caruana Gatto il-Qorti tosserva li, ghalkemm taqbel mat-tezi li, ladarba l-

kazin agixxa skont il-ligi, allura m`ghandux legalment jirrispondi ghall-

inkostituzzjonalita` tal-ligi applikata minnu jew jehel spejjez tal-kawza,

izda mill-banda l-ohra, il-proceduri odjerni necessarjament jaffettwaw

lill-kazin stante li dan hu parti fir-rapport guridiku li huwa regolat b`ligi

li l-kostituzzjonalita` taghha qed tigi attakkata.

Ghaldaqstant il-

prezenza tieghu f`dawn il-proceduri hija necessarja ghall-finijiet tal-

integreta` tal-gudizzju.

Il-kazin bhala inkwilin tal-fond ghandu interess

guridiku f`din il-kawza peress li l-meritu jikkoncerna lilu direttament.

Ghal din ir-raguni huwa ghandu jkun partecipi fil-gudizzju u ghalhekk

huma legittimi kuntraditturi.

Ghaldaqstant l-ewwel Qorti kienet korretta

meta laqghet it-talba ghas-sejha fil-kawza tal-kazin intimat."

Tajjeb jinghad a skans ta` ekwivoci li fil-kawza tal-lum is-socjeta`

rikorrenti mhijiex titlob bhala rimedju, fil-kaz li tirrizulta vjolazzjoni, l-

Qorti hija tal-fehma li bil-fatt li l-effett ta` dak li qed jintalab mir-

rikorrenti jolqot lill-intimati Pulis fl-aspetti sostanzjali tal-qbiela li

ghandhom, huma ghandhom l-interess li trid il-ligi sabiex ikunu parti

fil-kawza tal-lum sabiex jiddefendu l-posizzjoni taghhom.

eccezzjoni tal-intimati konjugi Pulis qeghda tkun respinta.

L-ewwel (1) talba

Dwar l-ewwel talba kif dedotta, din il-Qorti tghid illi mhuwiex kompitu

taghha, bhala qorti ta` gurisdizzjoni kostituzzjonali u/jew konvenzjonali,

illi tinvestiga jekk it-thaddim tad-disposizzjonijiet tal-Kap 199 huwiex

sejjer jaghmel impossibbli ghar-rikorrenti li tirriprendi pussess tal-

Jekk hemmx din l-impossibilita` hija materja li

ghandha tkun trattata quddiem il-qrati u/jew tribunali ta` kompetenza

"ordinarja".

Ghalhekk il-Qorti sejra tichad l-ewwel talba.

It-tieni talba

L-allegata lezjoni ghall-jeddijiet fondamentali tar-rikorrenti tinstab fit-

Fis-sostanza,

ir-rikorrenti qeghda

dikjarazzjoni u decizjoni li bl-applikazzjoni tad-disposizzjonijiet tal-Kap

199 ghall-kirja vigenti ta` l-ghalqa u tar-razzett ta` go fiha in kwistjoni,

propjeta` taghha, qed ikun hemm lezjoni tal-jeddjiet fondamentali tar-

In partikolari fl-istess talba, ir-rikorrenti qeghda tallega ksur

tal-Art 37 u 39 tal-Kostituzzjoni, u tal-Art 6 u tal-Art 1 Prot 1 tal-

Konvenzjoni.

L-Art 37 tal-Kostituzzjoni Dwar dan l-allegat ksur, l-Avukat tal-Istat

jeccepixxi li r-rikorrenti ma tistax tindirizza l-ilment taghha lejn l-Art

37 tal-Kostituzzjoni, billi din d-disposizzjoni tghodd biss fil-kaz ta` tehid

forzuz tal-proprjeta`, li mhuwiex il-kaz tal-lum.

Sabiex ikun hemm tehid

forzuz, jehtieg illi l-persuna tkun giet fattwalment zvestita minn kull dritt

li ghandha fuq ilproprjeta`.

Fil-kaz odjern, skont l-Avukat tal-Istat, ma

gara xejn minn dan ghaliex bit-thaddim tal-Kap 199 ir-rikorrenti ma

tilfet ebda dritt fuq ilpropjeta` in kwistjoni.

Ghall-kaz tal-lum il-parti rilevanti tal-Art 37 hija s-subartikolu (1) li

tghid :- Ebda proprjetà ta` kull xorta li tkun ma ghandu jittiehed pussess

taghha b`mod obbligatorju, u ebda nteress fi jew dritt fuq proprjetà ta`

kull xorta li tkun ma ghandu jigi miksub b`mod obbligatorju, hlief meta

hemm disposizzjoni ta` ligi applikabbli ghal dak it-tehid ta` pussess jew

akkwist – (a) ghall-hlas ta` kumpens xieraq ; (b) li tizgura lil kull

persuna li tippretendi dak il-kumpens dritt ta` access lil Qorti jew

tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b`ligi sabiex jigi deciz l-

interess taghha fi jew dritt fuq il-proprjetà u l-ammont ta` kull kumpens

li ghalih tista` tkun intitolata, u sabiex tikseb hlas ta` dak il-kumpens ;

u (c) li tizgura lil kull parti fi proceduri f`dik il-Qorti jew tribunal dwar

pretensjoni bhal dik dritt ta` appell mid-decizjoni taghha lill-Qorti tal-

Appell f`Malta : Izda f`kazijiet specjali l-Parlament jista`, jekk hekk

jidhirlu xieraq li jaghmel fl-interess nazzjonali, b`ligi jistabbilixxi

lkriterji li ghandhom jitharsu, maghduda l-fatturi u c-cirkostanzi l-ohra

li ghandhom jitqiesu, biex jigi stabbilit il-kumpens li ghandu jithallas

dwar proprjetà li jittiehed pussess taghha jew li tigi akkwistata b`mod

obbligatorju; u f`kull kaz bhal dak il-kumpens ghandu jigi iffissat u

okkazjonijiet fejn ttrattaw fid-dettall jekk limitazzjoni fit-tgawdija ta`

proprjeta` tistax tigi ekwiparata ma` tehid forzuz kif kontemplat bl-Art

37 tal-Kostituzzjoni.

Ghalkemm ir-rikorrenti jilmentaw minn ksur ta` din iddisposizzjoni tal-

Kostituzzjoni, din il-Qorti hija tal-fehma li kemm il-fattispeci kif ukoll

id-disposizzjonijiet tal-ligi mertu ta` din ilkawza ma jwasslux ghal tehid

forzuz tal-propjeta` izda ghal kontroll fl-uzu taghha. (ara inter alia is-

2017) Ghalhekk it-tieni (2) talba safejn din tirrigwarda ksur tal-Art 37

tal-Kostituzzjoni qeghda tkun michuda.

L-Art 1 Prot 1 tal-Konvenzjoni

Id-disposizzjoni tipprovdi illi :- "Kull persuna naturali jew persuna

morali ghandha d-dritt ghat-tgawdija pacifika tal-possedimenti taghha.

Hadd ma ghandu jigi pprivat mill-possedimenti tieghu hlief flinteress

pubbliku u bla hsara tal-kundizzjonijiet provduti bil-ligi u bil-principji

generali tal-ligi internazzjonali.

Izda d-disposizzjonijiet ta` qabel ma

ghandhom b`ebda mod inaqqsu d-dritt ta` Stat li jwettaq dawk il-ligijiet

li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-uzu tal-proprjeta skond l-interess

generali jew biex jizgura l-hlas ta` taxxi jew kontribuzzjonijiet ohra jew

Id-disposizzjoni hija gwidata minn tliet principji :- a) Illi kull persuna,

sew jekk tkun persuna fisika, kif ukoll jekk tkun entita` morali, ghandha

dritt ghat-tgawdija tal-proprjeta` taghha b`mod pacifiku ; b) Illi tnaqqis

fit-tgawdija tal-proprjeta` jista` jkun biss gustifikat jekk jintwera li jkun

sar fl-interess pubbliku.

Ghalhekk id-dritt mhuwiex assolut u huwa

soggett ghall-kundizzjonijiet mahsuba fil-ligi u ghall-principji tad-dritt

internazzjonali.

Min ikun imcahhad, huwa ntitolat ghal kumpens xieraq;

c) Illi jibqa` d-dritt tal-Istat illi jghaddi ligijiet sabiex inter alia b`mod

xieraq jikkontrolla l-uzu tal-gid fl-interess pubbliku.

a) Gurisprudenza tal-ECtHR Huwa pacifiku li l-Istat ghandu s-setgha u

d-dritt li jirregola l-uzu tal-propjeta` fl-interess generali.

l-interess tal-privat ghandu jkun tutelat ukoll ghaliex fl-ezercizzju ta` dik

is-setgha mill-Istat ghandu jkun sodisfatt ir-rekwizit tal-proporzjonalità.

Dwar ksur tal-Art 1 Prot 1 tal-Konvenzjoni, il-gurisprudenza tal-Qorti

ta` Is-Swatar, Birkirkara, specjalment fejn tidhol Malta, tittratta dwar bini

(residenzjali u kummercjali).

Din il-Qorti sejra tirreferi ghal din il-

gurisprudenza ghaliex ilprincipji li kienu delinati fiha ghandhom

ighoddu wkoll mutatis mutandis ghall-artijiet.

Fis-sentenza Amato

Sehloho vs Malta (li nghatat fil-15 ta` Settembru 2009 u saret finali 15 ta`

Dicembru 2009) l-ECtHR irrimarkat illi :-

Il-konkluzjoni kienet li kien hemm vjolazzjoni ta` Art 1 Prot 1 tal-

Konvenzjoni.

L-ECtHR b`konsistenza affermat fil-gurisprudenza taghha illi "in order

F`dawn id-decizjonijiet, kienet riskontrata vjolazzjoni tal-Art 1 Prot 1

tal-Konvenzjoni u kien likwidat kumpens favur ir-rikorrenti) b)

Gurisprudenza ta` l-Qrati Maltin Fejn jidhol l-Art 1 Prot 1 tal-

Konvenzjoni, kienu diversi d-decizjonijiet tal-qrati taghna fejn kienet

dikjarata vjolazzjoni.

Din il-Qorti tosserva illi l-bicca l-kbira tad-

decizjonijiet talqrati taghna kienu jolqtu l-applikazzjoni tal-Kap 158.

Ohrajn kienu jirrigwardaw l-applikazzjoni tal-Kap 69.

Il-kaz tal-lum huwa divers fis-sens li kien jittratta dwar allegata

vjolazzjoni tal-Art 1 Prot 1 tal-Konvenzjoni blapplikazzjoni tal-Kap 199.

Wara li hasbet fit-tul, din il-Qorti tghid illi, anke ghall-kaz in ezami,

ghandu jghodd dak li hareg mill-gurisprudenza tal-qrati taghna fil-kazi

li ghalihom saret referenza aktar kmieni.

c) Risultanzi Fis-Seduta tat-22 ta` Frar 1967 tat-Tieni Parlament (ara

pp. 3341- 4099 tad-Dibattiti) kien imfisser l-ghan ghaliex sar l-Att XVI

tal-1967 (illum Kap 199) : " … u dan hemm bzonnu ghaliex meta

ghandek dak in-numru kbir li jahdmu l-art, jekk ma jkollhomx

protezzjoni,

Dawn in-nies ghandhom attakament ma` l-art taghhom u ...

jekk kemm -il darba il-bidwi ma jkollux il-forza ta` tradizzjoni u

attakament ma` dik l-art li qablu hadem missieru jekk ma jkunx hemm

dan is-sentiment, difficli li zzomm bniedem ma` l-art jekk ma ittihx dak

id-dritt li jibqa` jgedded il-kirja, vuoldiri `protezzjoni`" Hija din il-

motivazzjoni li wasslet lil-legislatur sabiex jahseb ghal li kirja ta` art

Jekk din il-motivazzjoni hijiex gusta jew jekk ghadhiex tghodd

ghaz-zminijiet ta` llum hija kwistjoni ohra.

Jibqa` l-fatt illi r-rikorrenti,

jew ahjar il-membri tal-kumpannija, una volta illi sa minn zminijiet

imghoddija kellhom kirja ghaddejja favur il-familja tal-intimat ma

kellhomx ghazla ohra ghajr illi jkomplu l-kirja.

illi l-familja taghha mhijiex familja ta` gabillotti u ma jahdmux l-art.

Tistqarr illi l-biza` taghhom kienet li jekk ihallu l-art ghal rihha kienet

tispicca okkupata minn xi hadd bir-riskju ghalihom li jispiccaw jitilfu l-

art ; kien ghalhekk li ghazlu li jaghtu l-art bi qbiela.

Huwa kwazi cert il-fatt illi meta nghatat il-qbiela l-ewwel darba ma

setax ikun ragjonevolment previst li fl1967 kienet sejra ssir ligi sabiex

Inoltre r-rikorrenti u lanqas l-antekawza

taghha ma setghu jipprevedu kif kien ser jinbidel is-suq matul iz-zmien.

Tajjeb jinghad illi l-introduzzjoni tal-Att XVI tal-1967 kellu skop

legittimu u sar fl-interess generali ghaliex kien intiz sabiex jipprotegi

issettur agrikolu fi zmien meta hafna familji kienu jiddependu fuq il-

biedja ghall-ghixien taghhom.

L-istorja socjali u ekonomika tal-pajjiz

turi li meta saret il-ligi kienet necessarja, u l-hsieb warajha kien tajjeb.

L-izvilupp socio-ekonomiku talpajjiz matul is-snin wara l-1967 gab

mieghu mobilita` mghaggla ta` persuni li ma baqghux jahdmu l-ghelieqi

sabiex ighixu minnhom lejn setturi ohra fejn it-tkattir tal-gid huwa akbar

ghaliex mhuwiex dipendenti fuq dak li jigi min-Natura u fejn it-tbatija

fisika hija anqas minn dik ta` xoghol iehor.

Gara ghalhekk illi dak l-

intervent legislattiv ghalkemm kellu propositi tajba ma baqax joffri

bilanc bejn l-interessi tas-sid u tal-kerrej anzi inholoq sproporzjon u

Ir-rata ta` kera li r-rikorrenti setghet

tippercepixxi skont id-disposizzjonijiet tal-Kap 199 meta mqabbla mal-

kera fis-suq hieles hija oggettivament baxxa.

Fil-kaz ta` llum mhux maghruf meta bdiet il-kirja bejn aventi kawza tal-

partijiet (mhux l-Avukat tal-Istat).

Li certament irrizulta huwa li l-kirja

kienet ilha ghaddejja ghexieren ta` snin dejjem favur il-familjari

talintimat Diacono Dato sakemm fl-1983 ghaddiet ghand l-istess

Il-protezzjoni li l-ligi prezentement taghti lit-tkomplija tal-kirja

ma tippermettix lis-sid u lill-inkwilin li jiftehmu zmien ghat-tmiem tal-

Kjarament il-Kap 199 jiffavorixxi lill-inkwilin a skapitu tas-sid

ghaliex dan m`ghandux kontroll la fuq ripriza tal-pussess u lanqas fuq

l-ammont ta` qbiela li jista` jithallas billi dan huwa determinat mil-

legislatur skont formola pre-determinata marbuta bil-fattur taz-zmien u

tal-indici talinflazzjoni, kriterju dan tal-ahhar li l-prova taz-zmien uriet

li ma jirrifletti c-caqlieq tas-suq.

tirreferi ghall-Kap 199 bhala ligi infami.

aggettiv hazin sabiex tiddeskrivi l-ligi.

Ma teskludix li Cocker ma tafx

sewwa sew xi tfisser il-kelma.

Lanqas ma teskludi li seta` kien haddiehor

li ndikalha dak l-aggettiv.

Il-Qorti tosserva li waqt li huwa dritt ta` kull persuna li f`socjeta`

demokratika jesprimi l-hsieb tieghu, fl-istess waqt wiehed ghandu jizen

sewwa l-kliem illi juza u l-kuntest illi fih jintuza dak il-kliem.

premess il-Qorti tqis illi l-introduzzjoni tal-Att XVI tal-1967 kellha skop

legittimu u ghalhekk il-ligi kienet kollox barra infami.

kapriccjuz il-mottiv tal-legislatur li jintroduci kontroll fil-kiri tar-raba`

ghaliex ried jipprotegi s-settur talbiedja u jevita s-sitwazzjoni li l-

gabillotti jitilqu l-art li jkunu jahdmu ghaliex toghla l-kera f`regim mhux

Din il-Qorti ssib li r-rikorrenti ma kkontestatx bi provi l-legalita` tal-

Lanqas mill-provi li ressqet ir-rikorrenti ma jirrizulta li xejnet

illegittimita` tal-iskop ghaliex sari l-Kap 199.

jinghad ukoll li ghandha ragun ir-rikorrenti tilmenta li bl-applikazzjoni

tad-disposizzjonijiet tal-Kap 199 ghassitwazzjoni taghha kienet qeghda

ggarrab ksur tal-Art 1 Prot 1 tal-Konvenzjoni ghaliex jirrizulta ppruvat

li mill-mod kif l-Istat kkontrolla luzu tal-propjeta` taghha b`dik il-ligi

holoq zbilanc u sproporzjon kontra taghha, fatturi dawn li ma kienux

isehhu li kieku r-rikorrenti thalliet tgawdi l-propjeta` taghha sal-milja

Il-Qorti tishaq li mhuwiex in diskussjoni l-jedd tal-Istat illi

jikkontrolla b`legislazzjoni l-uzu tal-proprjeta` meta dan ikun fl-interess

Fl-istess waqt l-Istat huwa obbligat juri li fl-applikazzjoni ta`

dik il-legislazzjoni jkunu qeghdin jinzammu bilanc u proporzjonalita`

bejn l-interess generali u ta` dak privat.

Tajjeb jinghad illi ghalkemm

fil-kaz ta` bini residenzjali u kummercjali, il-legislatur haseb ghal

bidliet fil-legislazzjoni, anke effett ta` sentenzi li nghataw kontra l-Istat

Malti mill-ECtHR, jibqa` l-fatt li baqa` lura milli jintervjeni fil-kaz ta`

Ghalhekk fl-istat tad-dritt kif inhu llum f`materji ta` fondi

agrikoli, kull awment fil-qbiela jiddependi minn talba li trid issir fil-

Bord dwar il-Kontroll ta` Kiri ta` Raba`, li fid-decizjonijiet li jaghti

huwa vinkolat b`parametri li huma determinati fil-Kap 199.

Fuq l-iskorta tal-provi akkwiziti fil-kawza tal-lum, jirrizulta li l-qbiela li

qeghda tithallas mill-intimati Pulis skont kif jipprovdi l-Kap 199 hija

bil-wisq inqas mill-kera li jgib is-suq wara l-1983 sal-lum.

Il-figuri li

saret referenza ghalihom aktar kmieni jitkellmu wahedhom u ghalhekk

huwa ppruvat l-isproporzjon li l-Art 1 Prot 1 tal-Konvenzjoni ma jridx

li jsehh, liema sporporzjon qed jingarr mir-rikorrenti.

Ghalhekk it-tieni

(2) talba safejn din tirrigwarda ksur tal-Art 1 Prot 1 tal-Konvenzjoni

qeghda tkun milqugha.

L-Art 6 tal-Konvenzjoni u l-Art 39 tal-Kostituzzjoni

Il-Qorti sejra tittratta l-allegat ksur tal-jedd ghal smigh xieraq lamentat

mir-rikorrenti fl-ambitu tat-tieni talba.

Fis-seba` (7) eccezzjoni, l-

Avukat tal-Istat jikkontesta l-pretensjoni tar-rikorrenti billi jeccepixxi li

l-principju ta` smigh xieraq ghandu jinghata nterpretazzjoni ristretta u

limitata ghal dak illi jolqot gustizzja procedurali.

m`ghandux ifisser li l-ligi trid tkun modellata skont lezigenzi tal-persuna

Tajjeb li jkun rilevat li skont il-gurisprudenza, il-jedd ghal smigh xieraq

joqghod fuq zewg pilastri : i) zmien ragjonevoli sabiex jibda u jintemm

procediment minn qorti jew tribunal indipendenti u mparzjali ; u ii)

L-ilment odjern huwa mpernjat fuq it-tieni minn

dawn iz-zewg pilastri.

moghtija mill-Grand Chamber tal-ECtHR fil-5 ta` April 2018 fil-kaz ta`

United Kingdom [GC], no. 29392/95, § 91, ECHR 2001-V; Cudak v.

December 1995, § 36, Series A no. 333-B).

limb), pubblikazzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa u tal-ECtHR aggornat sal-

31 ta` Dicembru 2017, fejn ghal dak li huwa rilevanti ghall-kaz taht

ezami, in partikolari d-dritt ta` access ghall-qorti, jinghad hekk :-

Fis-sentenza li tat l-ECtHR tal-4 ta` Dicembru 1995 fil-kaz ta` Peregin v.

France kien inghad illi :-

Ghalkemm l-ezercizzju tad-dritt jista` jkun soggett ghal-limitazzjonijiet

Fil-kaz odjern, il-Qorti diga esprimiet ruhha fis-sens illi r-rikorrenti

thalliet minghajr rimedju prattiku u effettiv bl-uniku fórum fejn issib tarf

tal-lanjanzi taghha tkun il-kawza tal-lum.

Ghalhekk filwaqt illi s-seba`

(7) eccezzjoni tal-Avukat talIstat qeghda tkun michuda, qeghda tkun

tkun milqugha dik il-parti tat-tieni talba safejn ir-rikorrenti tilmenta

minn ksur tal-jedd fondamentali taghha ghal smigh xieraq hekk kif dak

il-jedd huwa tutelat bl-Art 6 tal-Konvenzjoni u bl-Art 39 tal-

Kostituzzjoni.

Ir-ripreza tal-ghalqa, razzett u ambjenti relatati

Fil-kuntest tat-tieni talba, ir-rikorrenti talbet li bhala rimedju favur

taghha li tinghata lura minn din il-qorti l-ghalqa, ir-razzett u ambjenti

relatati llum okkupati mill-intimati Pulis.

Kontra din il-pretensjoni,

tirrizulta t-tmien (8) eccezzjoni tal-intimati Pulis.

Fir-ricerka taghha,

din il-Qorti ma rriskontratx gurisprudenza dwar talbiet ta` din ix-xorta

jirrigwardaw artijiet

Hemm pero`

gurisprudenza li tittratta dwar bini residenzjali u kummercjali.

tirreferi inter alia ghas-sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali : Angela sive

Fil-fehma ta` din il-Qorti, l-insenjamenti jistghu jigu estizi mutatis

mutandis ghall-fondi agrikoli mertu ta` din il-kawza.

Fid-decizjoni tal-

ECtHR tat-22 ta` Frar 2012 dwar just satisfaction fil-kaz ta` Frendo

Vella Degabriele referenza wkoll ghad-decizjoni tal-ECtHR tat-12 ta` Gunju 2012

Il-Qorti tishaq illi procediment ta` x-xorta tal-lum mhuwiex il-forum

appozitu sabiex tinghata decizjoni dwar jekk inkwilin (li sal-lum kellu

titolu naxxenti minn ligi tal-pajjiz) ghandux jigi zgumbrat jew le.

t-tribunali jew qrati ordinarji li ghandhom il-kompetenza li jesprimu

ruhhom dwar talbiet mis-sid ghar-ripreza ta` fondi li jistghu jinvolvu l-

Ghall-fini tal-procediment odjern, dik

rilevanti hija l-konsiderazzjoni ta` jekk ligi u/jew l-applikazzjoni taghha

tkunx ivvjolat il-jeddijiet fondamentali tal-persuna u allura jekk abbazi

talfattispeci ta` kull kaz dik il-ligi ghandhiex tkun applikata bejn il-

partijiet kemm-il darba l-applikazzjoni taghha tkun leziva ghad-drittijiet

fundamentali ta` l-persuna koncernata.

Riferibbilment ghall-kaz tal-

lum, jirrizulta li ladarba l-inkwilini agixxew skont il-ligijiet vigenti

m`ghandhomx legalment jirrispondu ghallkostituzzjonalita` o meno tal-

ligi kif applikata, jew li jkunu ordnati jaghtu rimedju lir-rikorrenti jew

l-ispejjez

L-Istat huwa

responsabbli ghall-

promulgazzjoni tal-ligi u ghalhekk ghandu jkun l-Istat illi jwiegeb.

L-Art 45 tal-Kostituzzjoni u l-Art 14 tal-Konvenzjoni

Ghalkemm fit-talbiet ma ssemma xejn, fil-kawzali tar-rikors promotur,

in partikolari fil-paragrafu dsatax (19), ir-rikorrenti tirreferi ghal dawn

id-disposizzjonijiet tal-Konvenzjoni u tal-Kostituzzjoni.

mhumiex mertu tat-talbiet, u ghalkemm dawk id-disposizzjonjet ma

kienux trattati mir-rikorrenti fin-nota ta` osservazzjonijiet taghha, il-

Qorti sejra tqishom xorta, kemm tenut kont tan-natura tal-procediment

odjern, u kif ukoll ghaliex inghataw eccezzjonijiet dwar l-applikazzjoni

taghhom ghall-kaz odjern mill-Avukat tal-Istat.

a) L-Art 45 tal-Kostituzzjoni

Kien eccepit mill-Avukat tal-Istat li l-Art 45 tal-Kostituzzjoni

applikabbli

diskriminazzjoni ma kenitx inkwadrata taht wahda mill-irjus elenkati

fis-subartikolu (3) tal-istess disposizzjoni.

L-Art 45 tal-Kostituzzjoni

jipprovdi illi "ebda ligi ma ghandha taghmel xi disposizzjoni li tkun

diskriminatorja sew fiha nnifisha jew fleffett taghha."

Din tal-Kostituzzjoni hija disposizzjoni li tixbah l-Art 14 tal-

Konvenzjoni li jaqra hekk :- "It-tgawdija tad-drittijiet u libertajiet

kontemplati f`din ilKonvenzjoni ghandha tigi assigurata minghajr

diskriminazzjoni ghal kull raguni bhala huma s-sess, raza, kulur,

lingwa, religjon, opinjoni politika jew opinjoni ohra, origini

nazzjonali jew socjali, assocjazzjoni ma` minoranza nazzjonali,

proprjeta`, twelid jew status iehor."

L-Art 45(3) tal-Kostituzzjoni jitlob li lment ikun abbinat ma`

kwalifika li tirrizulta specifikament indikata fid-dispozizzjoni.

hekk ghaliex id-disposizzjoni taqra :- "F`dan l-artikolu, il-kelma

"diskriminatorju" tfisser ghoti ta`trattament differenti lil persuni

differenti attribwibbli ghal kolloxjew principalment ghad-

deskrizzjoni taghhom rispettiva skont ir-razza, post ta` origini,

opinjonijiet politici, kulur, fidi, sess,orjentazzjoni sesswali jew

identità tal-generu li minhabba fihompersuni ta` deskrizzjoni wahda

bhal dawn ikunu suggetti ghalinkapacitajiet jew restrizzjonijiet li

persuni ta` deskrizzjoni ohrabhal dawn ma jkunux suggetti ghalihom

persuni ta`deskrizzjoni ohra bhal dawn."

jinkwadra taht ebda wiehed mill-kwalifiki.

vjolazzjoni skont l-Art 45 talKostituzzjoni.

Ghalhekk qeghda tilqa` t-

tmien (8) eccezzjoni tal-Avukat tal-Istat.

b) L-Art 14 tal-Konvenzjoni

Fid-disa` (9) eccezzjoni l-Avukat tal-Istat jikkontendi li l-ilment tar-

rikorrenti dwar l-Art 14 tal-Konvenzjoni ghandu jigi michud, peress

illi r-rikorrenti naqsu milli jindikaw fuq liema bazi jew status

imsemmi fl-istess disposizzjoni kienu diskriminati.

M`ghandux ikun ikkontestat li lment li jirreferi ghall-Art 14 tal-

Konvenzjoni, sabiex jissussisti, ghandu jkun abbinat ma` vjolazzjoni

ta` jedd iehor tutelat mill-Konvenzjoni.

Fis-sentenza li tat din il-

Qorti diversament presjeduta fid-19 ta` Ottubru 2000 fil-kawza fl-

ismijiet Victoria Warrington vs Awtorita` Marittima ta` Malta et, inghad

hekk dwar l-applikazzjoni tal-Art 14 tal-Konvenzjoni :-

Illi kif gie ritenut mill-Qorti Ewropeja tad-Drittijiet tal-Bniedem fil-

Illi fis-sentenza "Angelo Pace Sari vs Pawley

17 ta` Frar 1999), il-Qorti qalet li l-awturi

van Meli u van Spooner, b`referenza ghal dan il-passagg missentenza

1990, p 536). … Illi ineffetti fil-kaz appena citat, iktar komunament

precedent u wessa sew l-applikazzjoni tal-artikolu 14, billi

ghalkemm gie ritenut li l-istess artikolu mhux awtonomu, pero`

jaghti tifsira iktar wiesgha lid-drittijiet fundamentali l-ohra, bhal

dak tal-artikolu 8, meta applikat flimkien mal-istess artikolu 14. ...

Illi dan l-izvilupp certament ifisser li l-import tal-istess artikolu 14

meta abbinat mal-artikoli l-ohra tal-istess Konvenzjoni, jaghti lill-

istess artikoli applikazzjoni u interpretazzjoni iktar wiesgha fid-dawl

tal-principji kontra d-diskriminazzjoni enuncjati flartikolu 14, bil-

konsegwenza li ta` indubjament interpretazzjoni aktar libera ghall-

kazi li jistghu jaqaw taht l-istess artikoli, li minghajr it-test tal-

artikolu 14, kienu jibqghu barra mill-ambitu ta` protezzjoni tal-istess

imsemmija drittijiet fundamentali.

Ghalkemm huwa minnu li r-rikorrenti ma ndikatx b`mod preciz ma`

liema disposizzjoni

tal-Konvenzjoni kienet qeghda

applikazzjoni tal-Art 14, tajjeb jinghad ukoll illi minn qari tal-

kawzali u tat-talbiet, jidher evidenti li r-rikorrenti riedet tabbina l-

allegata vjolazzjoni tal-Art 14 mal-allegat ksur tal-Art 1 Prot 1 tal-

Konvenzjoni.

Fic-cirkostanzi d-disa` (9) eccezzjoni tal-Avukat tal-

Istat qeghda tkun michuda.

Id-diskriminazzjoni … fil-mertu

Il-Qorti tirreferi ghad-decizjoni tal-ECtHR tal-20 ta` Gunju 2006 fil-

osservazzjonijiet dwar l-applikazzjoni tal-Art 14 tal-Konvenzjoni :-

Novembru 2007 il-Qorti ta` Is-Swatar, Birkirkara qalet hekk :- "175.

and Ferencevic v. Bulgaria, no. 38361/97, § 111, ECHR 2002-IV).

Meta tigi allegata diskriminazzjoni fuq bazi ta` xi dritt protett bil-

Konvenzjoni, il-kwistjoni centrali illi tinsorgi hija jekk it-trattament

Fil-

Riferibbilment ghall-kaz ta` llum, il-Qorti diga` ddeterminat illi r-

rikorrenti garrbet ksur tal-jeddijiet fondamentali taghha hekk kif dawn

huma mharsa bl-Art 1 Prot 1 tal-Konvenzjoni.

li, ta` bilfors jew bhala konsegwenza, ir-rikorrenti garrbet ukoll ksur

tal-jeddijiet taghha skont l-Art 14 tal-Konvenzjoni.

Ir-rikorrenti abbinat

l-ilment taghha mal-fatt illi fejn si tratta ta` kirja agrikola jidher li l-

legislatur holoq diskriminazzjoni ghaliex bl-emendi li ghamel bl-Att

XXXI tal-1995 u bl-Att X tal-2009 eskluda ghal kollox l-kiri tar-raba`.

tistqarr

illi r-rikorrenti mhijiex korretta.

diskriminiazzjoni

jekk persuni

fl-istess kategorija

Mhuwiex dan il-kaz tal-lum.

L-emendi li ghalihom

irreferiet ir-rikorrenti jghoddu kollha kemm huma ghall-bini.

Diversa kienet tkun il-

kwistjoni li kieku bini regolat b`ligijiet li japplikaw ghall-bini kien

trattat b`regoli diversi ghall-isvantagg ta` bini iehor.

L-ghaxar (10)

eccezzjoni tal-Avukat tal-Istat qeghda tkun milqugha.

X. It-tielet (3) talba

Ir-rikorrenti qeghda titlob dikjarazzjoni mill-qorti li ghalvjolazzjonijiet

li garrbet ghandha jedd ghall-hlas ta` kumpens u danni.

L-Art 41 tal-

Konvenzjoni jghid :- "Jekk il-Qorti ssib li kien hemm ksur tal-

Konvenzjoni jew talProtokolli taghha, u jekk il-ligi interna tal-Parti

Gholja Kontraenti kkoncernata tippermetti biss riparazzjoni parzjali, il-

Qorti ghandha taghti s-soddisfazzjon xierqa lil-parti leza jekk ikun

Il-Qorti taghmel referenza ghas-sentenza ta` din il-Qorti diversament

presjeduta tas-7 ta` Frar 2017 (mhux appellata) fil-kawza Robert Mellaq

vs Avukat Generali et fejn inghad hekk : "Illi ghal dak li jirrigwarda t-

talba tal-kumpens il-Qorti tqis li din it-talba hija l-effett naturali tas-

sejbien tal-ksur tal-jedd invokat.

r-rikorrent garrab ksur taljedd tieghu kif imhares bl-artikolu 1 tal-

Ewwel Protokoll talKonvenzjoni, ma huwiex bizzejjed li tieqaf

b`semplici dikjarazzjoni bhal dik.

Ghalkemm ir-rimedju xieraq mhuwiex

lanqas u tabilfors il-kundanna ta` hlas ta` kumpens bhallikieku l-haga li

dwarha sehh il-ksur kienet inbieghet, xi ghamla ta` kumpens huwa

misthoqq u doveruz.

Hawn ukoll, il-Qorti qieghda zzomm quddiem

ghajnejha li l-ksur imgarrab mir-rikorrent jikkonsisti f`indhil dwar u

mhux f`tehid tal-gid tieghu; Illi b`zieda ma` dan, ir-rikorrent jitlob ukoll

tal-Konvenzjoni

Ewropeja";

Illi l-Qorti tibda biex tghid li l-kumpens misthoqq lill-persuna wara li

jkun instab li din garrbet ksur ta` xi jedd fundamentali taghha ma

huwiex l-istess bhal-likwidazzjoni u hlas ta` danni mgarrba.

dan, ir-rikorrent ma jistax jistrieh fuq l-ghoti ta` kumpens taht l-artikolu

minnu msemmi tal-Konvenzjoni.

Flewwel lok, il-Konvenzjoni taghmel mil-ligijiet ta` Malta safejn

iddispozizzjonijiet taghha kienu inkorporati fil-Kapitolu 319 talLigijiet

L-imsemmi artikolu ma kienx hekk inkorporat.

huwa maqbul li d-dispozizzjonijiet ta` dak l-artikolu jghoddu ghall-

Qorti ta` Is-Swatar, Birkirkara u mhux ghall-qrati domestici tal-Pajjizi Membri

tal-Kunsill tal-Ewropa (Ara Kost.

30.9.2016 filkawza fl-ismijiet Maria

Jappy b`daqshekk ma jfissirx li t-talbiet tar-rikorrent dwar l-ghoti ta`

rimedju mhumiex sejrin jintlaqghu.

Jekk ma jistghux jintlaqghu talbiet

ghal-likwidazzjoni ta` kumpens u danni bissahha tal-imsemmi artikolu

41 tal-Konvenzjoni, jista` u sejjer jinghata rimedju taht il-kriterji tal-

ghoti ta` rimedju bhal dan minn din il-Qorti fis-setghat u kompetenza

attwali taghha (Kost.

17.12.2010 fil-kawza fl-ismijiet Philip Cilia Custo’ pro

et noe vs Direttur tal-Akkomodazzjoni Socjali et).

Ghalhekk, il-Qorti

tasal ghall-fehma li t-tieni rimedju mitlub mir-rikorrenti fit-tielet,

irraba` u l-hames talbiet tieghu ma jisthoqqlux jintlaqa`, imma sejjer

jinghata kumpens taht it-tieni talba tieghu"

Bhala fatt jirrizulta li l-Art 41 tal-Konvenzjoni ma kienx traspost fil-ligi

Il-Konvenzjoni u l-Protokolli taghha jitqiesu illi jifformaw parti

mil-ligi nazzjonali safejn dawn gew inkorporati fil-corpus juris

L-Art 41 kien intiz sabiex jigi applikat mill-ECtHR, wara

talba ghal dan l-iskop, fil-kazi fejn il-qrati tal-pajjizi firmatarji tal-

Konvenzjoni ma jkunux taw kumpens ghall-vjolazzjoni accertata.

Hemm pero` gurisprudenza tal-

Qorti Kostituzzjonali li tghid li fejn jirrizulta ppruvat li jkun sehh ksur

tal-Konvenzjoni, ikun fil-gurisdizzjoni taghha li taghti rimedju li jkun

indikat fic-cirkostanzi, inkluz kumpens.

L-eccezzjoni numru hdax (11)

tal-Avukat tal-Istat qeghda tkun rigettata.

Kif accennat aktar kmieni, fir-

ricerka taghha, din il-Qorti ma sabitx gurisprudenza dwar likwidazzjoni

ta` kumpens fil-kaz ta` artijiet jew ambjenti agrikoli, billi l-

gurisprudenza li ltaqghet maghha kienet tittratta dwar bini residenzjali

Fl-istess waqt tghid li d-direzzjoni u l-insenjamenti li hargu minn dik il-

gurisprudenza jistghu jigu estizi mutatis mutandis ghall-fondi agrikoli

mertu ta` din il-kawza abbazi tal-fatti u cirkostanzi talkaz.

principju ben assodat illi l-kumpens li jista` jinghata fi procediment ta`

natura kostituzzjonali mhuwiex ekwivalenti ghad-danni civili li jigu

Direttur tal-Akkomodazzjoni Socjali et deciza fis-17 ta` Dicembru 2010

decizjoni li tat fit-30 ta` Settembru 2016 fil-kawza fl-ismijiet Maria

Pace Seychell kompliet tippreciza illi r-"rimedju li taghti din il-Qorti

huwa kumpens ghall-ksur tad-dritt fondamentali u mhux danni civili

Dan premess, huma diversi l-konsiderazzjonijiet li l-Qorti ghandha tqis

Decizjoni

x`ghandhom ikunu l-kriterji li jiddeterminaw il-quantum tal-kumpens

kienet dik moghtija fil-31 ta` Ottubru 2014 mill-Qorti Kostituzzjonali fil-

Kummissarju tal-Artijiet et, fejn inghad hekk :-

"Rigward il-quantum tal-kumpens stabbilit mill-ewwel Qorti, din il-

Qorti tosserva fl-ewwel lok li kull kaz ghandu jigi trattat u deciz fuq il-

Barra minn hekk, jekk il-Qorti Ewropeja hasset li f`

certi kazijiet kellha taghti kumpens f` ammont inferjuri ghal dak li

nghata lir-rikorrenti mill-ewwel Qorti, ma jfissirx li allura l-Qrati

Maltin tilfu l-awtonomija taghhom b` mod li bilfors kumpens li jinghata

ikun f` ammont vicin dak li taghti l-Qorti Ewropeja.

ewwel Qorti hadet in konsiderazzjoni l-fatturi kollha li jimmilitaw kemm

favur kif ukoll kontra r-rikorrenti u deherilha li l-kumpens xieraq li

ghandha taghti f`dan il-kaz ikun fl-ammont ta` hamsa u ghoxrin elf Euro

Hija kkonsidrat id-dewmien da parti tar-rikorrenti li

jiehdu l-proceduri opportuni, il-valur talimmobbli, iz-zmien tant twil li

ilhom privati millgodiment

tal-proprjeta`

minghand ma nghata ebda kumpens, l-istat tal-fond u l-ezistenza tal-

fattur tal-interess pubbliku.

Ma` dawn ghandu jigi senjalat il-fatt li

qabel l-ispossessament tal-proprjeta` taghhom ir-rikorrenti kellhom

permess mill-Bord kompetenti sabiex jizviluppaw il-fond."

Issa ghalkemm, huwa minnu illi l-valur tal-kumpens akkordat mill-Qorti

wara sejba ta` lezjoni tad-drittijiet fondamentali ma jekwiparax

necessarjament ma` likwidazzjoni ta` danni civili attwali sofferti, ma

jfissirx li d-danni materjali ghandhom jigu injorati ghall-finijiet tal-

ezercizzju odjern.

Il-Qorti trid tqis il-fatturi kollha rilevanti ghall-kaz

odjern sabiex tasal ghaddeterminazzjoni tal-quantum.

Dawn huma (1)

it-tul ta` zmien li ilha ssehh il-vjolazzjoni konsidrat ukoll fid-dawl tat-

tul taz-zmien li r-rikorrenti damu sabiex resqu l-proceduri odjerni biex

jirrivendikaw id-drittijiet kostituzzjonali taghhom ; (2) il-grad ta`

sproporzjoni relatat mal-introjtu li qed jigi percepit ma` dak li jista` jigi

percepit fis-suq hieles, konsidrat ukoll l-ghan socjali tal-mizura; (3) id-

danni materjali sofferti mir-rikorrenti konsidrat ukoll l-ispejjez

sostanzjali li ghamlu l-intimati Tabone ssabiex jirrendu l-fond abitabbli

u (4) l-ordni li ser taghti din il-Qorti dwar l-ezenzjoni f` dan il-kaz mill-

effetti legali tal-Artikolu 5 talKap 158."

Il-proceduri odjerni min-natura

taghhom huma diretti sabiex

jindirizzaw lezjoni kostituzzjonali u/jew konvenzjonali.

Il-Qorti sabet

vjolazzjoni tal-Art 1 Prot 1 tal-Konvenzjoni.

Ghalkemm id-diskrepanza

bejn il-kera attwalment percepita u l-valur lokatizju li s-sit igib fis-suq

hieles hija fattur determinanti sabiex ikun stabbilit jekk kienx vjolat

ilprincipju tal-proporzjonalita`, fl-istess waqt hemm fatturi ohra li wkoll

ghandhom rilevanza, u li flimkien ghandhom iwasslu ghall-ghoti ta`

kumpens gust ghal-lezjoni subita.

Fattur minnhom huwa l-ghan li jkun

immotiva l-mizura u cioe` l-interess pubbliku.

Fid-decizjoni li tat l-ECtHR fit-22 ta` Gunju 2004 fil-kaz ta` Hunt

Fis-sentenza tas-17 ta` Lullju 2008 fil-kaz ta` Bell v. Malta l-

Fis-sentenza li tat fil-15 ta` Dicembru 2009 fil-kaz ta` Amato Sehloho v.

Fis-sentenza ta` din il-Qorti diversament presjeduta tas-7 ta` Frar 2017

fil-kawza fl-ismijiet Robert Mellaq vs Avukat Generali et, (op. cit.)

inghad :- Illi huwa llum stabilit li r-rimedju li tista` taghti din il-Qorti

huwa kumpens ghall-ksur tad-dritt fundamentali u mhux danni civili

22.2.2013 fil-kawza fl-ismijiet Albert

Cachia Belli tasal ghal dan, il-Qorti

jehtigilha tqis ghadd ta` fatturi, fosthom it-telf effettiv li jkun garrab is-

sid, l-ghan socjali mahsub mil-ligi, il-grad ta` sproporzjon fit-tqabbil

bejn id-dhul attwali li qieghed jircievi rrikorrent mad-dhul li jista`

jinkiseb fis-suq hieles, id-danni materjali li l-parti rikorrenti tista`

tipprova li garrbet u wkoll leffetti tal-ordni li l-Qorti tista` taghti dwar

jekk l-okkupant jistax jibqa` jistrieh aktar fuq it-thaddim tal-ligi

Minn kif wiehed jista` jara, dawn il-kriterji huma firxa shiha li trid

titqies f`kull kaz ghalih u jiddependu hafna mic-cirkostanzi partikolari

Fis-sentenza li tat fit-2 ta` Marzu 2018 fil-kawza fl-ismijiet

Thomas Schieda’ et vs Avukat Generali et il-Qorti Kostituzzjonali fissret

il-fatturi li ghandhom rilevanza ghall-fini ta` likwidazzjoni ta`

id-diskrepanza bejn il-kera li l-atturi kellhom jedd ghalih taht il-Kap.

158 u l-kera li l-fond seta`gab fuq is-suq hieles; iz-zmien minn meta beda

jinhass dan in-nuqqas ta` proporzjonalità; il-fatt li l-valuri moghtija

mill-perit huma biss indikazzjoni tattelf ekonomiku li setghu garrbu l-

atturi u mhux prova ta` telf reali; il-fatt li, meqjus l-interess pubbliku u

l-ghan socjali tal-ligi attakkata, il-kumpens misthoqq lis-sidien mhux

bilfors ikun daqs il-kumpens shih li seta` kien dovut kieku wiehed kellu

jistrieh fuq l-indikaturi tas-suq hieles; l-incertezza tal-atturi dwar meta

jistghu, jew jekk jistghux qatt matul hajjithom, jiehdu hwejjighom lura,

fin-nuqqas ta` mekkanizmu biex is-sidien jiehdu hwejjighom lura jew

biex isir tqabbil bejn il-htigijiet tas-sidien u l-htigijiet tal-kerrejja, izda

wkoll ir-rimedji li jistghu jaghtu lill-atturi s-setgha li jiehdu lura lfond

bis-sahha tad-dikjarazzjoni li l-konvenuta ma tistax tistrieh fuq il-ligi

attakkata biex fuqha ssejjes titolu biex tibqa`zzomm il-fond; il-quantum

wiehed u iehor jixxiebhu; il-fatt li ghandu jinghata kumpens kemm

morali u kemm materjali ghall-ksur tad-dritt fondamentali.

Fid-decizjoni Cassar vs Malta tat-30 ta` Jannar 2018, l-ECtHR ghamlet

dawn l-osservazzjonijiet :-

Fuq l-iskorta tal-gurisprudenza, din il-Qorti sejra tqis dawn il-fatturi

sabiex tistabilixxi l-quantum tal-kumpens :- i) L-interess generali, kif

ukoll l-interess pubbliku, li jaghti legittimita` lill-intervent legislattiv. ii)

L-isproporzjon bejn il-kera attwalment percepita mir-rikorrenti u dik li

setghet tippercepixxi fis-suq hieles li kieku ma kienux applikati

ddisposizzjonijiet tal-Kap 199. iii) L-istima tal-prezz tas-suq huwa

soggett ghall-qbiela li diga` kienet vigenti favur l-intimati Pulis. v) Id-

daqs tas-sit li huwa compost minn raba`, razzett u ambjenti ohra. vi) L-

incertezza dwar meta u jekk ir-rikorrenti tistax tiehu lura ssit minghajr

l-inkwilini. vii) Kemm ilu ghaddej l-istat ta` sproporzjon. viii) Il-fatt li

r-rikorrenti baqghet

l-qbiela u

immedjatament qabel saret din il-kawza li r-rikorrenti baghtet

intimazzjoni wahda lill-intimati Pulis. ix) L-inerzja tal-Istat meta baqa`

passiv billi mhux biss ma aggornax id-disposizzjonijiet tal-Kap 199 izda

lanqas il-hsieb wara dik illegislazzjoni. x) In-nuqqas ta` rimedju effettiv

u l-konsegwenti vjolazzjoni tad-drittijiet tar-rikorrenti.

Il-Qorti tqis illi kull kaz ghandu l-isfond u l-fattispeci partikolari tieghu.

Ghalhekk ma jistax ikun hemm uniformita` fil-quantum talkumpens li

Tqis illi meta saret il-kirja qabel is-sit gie ghand ir-

jipprevedu x-xejriet ekonomici tal-pajjiz li gabu maghhom zieda

qawwija fil-prezz talpropjeta`, sahansitra ta` art agrikola, minkejja r-

restrizzjonijiet mposti fil-legislazzjoni.

Tqis li l-valur lokatizju tas-sit

huwa bil-wisq oghla millqbiela li qeghda tithallas fil-prezent, kif

irrizulta b`mod evidenti millkostatazzjonijiet tal-perit tekniku.

izbilanc u l-isproporzjon kontra r-rikorrenti huwa lampanti.

ghalhekk b`referenza ghat-tielet (3) talba li rrikorrenti ghandha

Ghall-hlas ta` dan il-kumpens ghandu jkun

responsabbli l-Avukat tal-Istat ghaliex filkaz li jirrizulta li ligi jew l-

applikazzjoni

taddrittijiet konvenzjonali

kostituzzjonali huwa l-Istat u mhux iccittadin li ghandu jirrispondi, ghax

huwa l-obbligu tal-Istat u mhux tal-inkwilin li jassigura li d-drittijiet

fundamentali tas-sid ma jinkisrux.

Wara li kkunsidrat il-provi li rrizultaw fil-kaz tal-lum, wara li accertat

li kien hemm vjolazzjoni tal-Konvenzjoni u talKostituzzjoni, u wara li

rat il-gurisprudenza, il-Qorti qeghda tillikwida favur ir-rikorrenti l-

ammont komplessiv ta` mitt elf Ewro (€100,000) bhala danni pekunjarji

u morali ghall-vjolazzjoni tal-jeddijiet fondamentali taghha.

Dan il-kumpens komplessiv ghandu jithallas lir-rikorrenti mill-Avukat

Il-hames (5) talba

tal-Istat.

Spejjez

Anke jekk il-procediment odjern kien intavolat permezz ta` rikors

guramentat mhux b`rikors semplici, il-Qorti mhijiex tirriskontra

L-inizjar tal-procediment bir-rikors guramentat kien issenjalat

mill-intimati Pulis fl-ewwel (1) eccezzjoni taghhom.

Il-Qorti sejra

tastjeni milli tiehu konjizzjoni ulterjuri ta` din l-eccezzjoni partikolari

anke ghaliex l-intimati Pulis mhux se jinkorru spejjez fil-kawza odjerna.

il-kawza billi :-

Ghar-ragunijiet kollha premessi, il-Qorti qeghda taqta` u tiddeciedi din

Tilqa` t-tmien (8) u l-ghaxar (10) eccezzjonijiet tal-Avukat tal-Istat (gia`

Tilqa` dawk l-eccezzjonijiet tal-intimat Avukat tal-Istat (gia` Avukat

Generali) li bihom kienet ikkontestata t-tieni (2) talba abbazi tal-Art 37

tal-Kostituzzjoni ta` Malta.

Tichad l-ewwel (1), it-tieni (2), it-tielet (3), id-disa` (9) u lhdax (11) l-

eccezzjonijiet tal-intimat Avukat tal-Istat (gia` Avukat Generali).

Tichad dawk l-eccezzjonijiet tal-intimat Avukat tal-Istat (gia` Avukat

Generali) li bihom kienet ikkontestata t-tieni (2) talba abbazi tal-

Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta` Malta u talArtikolu 6 tal-Konvenzjoni

Ewropea ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet

Tichad dawk l-eccezzjonijiet tal-intimat Avukat tal-Istat

(gia` Avukat Generali) li bihom kienet ikkontestata t-tieni (2) talba

tal-Ewwel Artikolu

tal-Ewwel Protokoll

talKonvenzjoni

Tastjeni milli tiehu konjizzjoni ulterjuri tal-ewwel (1)

eccezzjoni tal-intimati konjugi Pulis.

Tilqa` s-seba` (7) u t-tmien (8) eccezzjonijiet tal-intimati konjugi Pulis.

Tichad l-eccezzjonijiet l-ohra tal-intimati konjugi Pulis.

Tichad it-tieni (2) talba limitatament u safejn ir-rikorrenti tallega li

garrbet vjolazzjoni tal-jeddijiet fondamentali taghha skont l-Artikolu 37

tal-Kostituzzjoni ta` Malta.

Tichad it-tieni (2) talba limitatament u safejn ir-rikorrenti talbet rimedju

sabiex tkun tista` tirriprendi pussess tal-propjeta` deskritta fit-tieni (2)

talba u li hija mikrija lill-intimati konjugi Pulis.

Tilqa` t-tieni (2) talba limitatament u safejn ir-rikorrenti garrbet

vjolazzjoni tal-jeddijiet fondamentali taghha skont lEwwel Artikolu tal-

Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea ghall-Protezzjoni tad-

Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fondamentali.

vjolazzjoni tal-jeddijiet fondamentali taghha skont lArtikolu 39 tal-

Kostituzzjoni ta` Malta u tal-Artikolu 6 talKonvenzjoni Ewropea ghall-

Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fondamentali.

Riferibbilment ghat-tielet (3) talba tiddikjara li r-rikorrenti ghandha

jedd ghall-hlas ta` danni pekunjarji u morali.

Tiddikjara wkoll li huwa

biss l-Avukat tal-Istat (gia` Avukat Generali) responsabbli li jhallas

danni pekunjarji u morali lir-rikorrenti.

Riferibbilment ghar-raba` (4)

talba tillikwida favur irrikorrenti l-ammont komplessiv ta` mitt elf Ewro

(€100,000) bhala danni pekunjarji u morali ghall-vjolazzjoni tal-

jeddijiet fondamentali taghha kif fuq inghad.

Riferibbilment ghall-hames (5) talba tordna lill-Avukat tal-Istat (gia`

Avukat Generali) sabiex ihallas lir-rikorrenti l-ammont komplessiv ta`

mitt elf Ewro (€100,000) bhala danni pekunjarji u morali ghall-

vjolazzjoni tal-jeddijiet fondamentali taghha kif fuq inghad.

Waqt illi

tiddikjara li l-intimati konjugi Pulis m`ghandhomx ihallsu spejjez tal-

kawza, tordna li l-ispejjez ta` din il-kawza jithallsu in kwantu ghal terz

mir-rikorrenti u in kwantu ghal zewg terzi mill-intimat Avukat tal-Istat

Tordna lir-Registratur tal-Qorti sabiex kif appena din is-sentenza

tghaddi in gudikat jibghat kopja taghha lill-Ispeaker tal-Kamra tad-

Deputati kif irid l-Art 242 tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta` Malta."

Din is-sentenza giet konfermata mill-Qorti tal-Appell bis-sentenza taghha

bejn l-istess partijiet deciza fit-23 ta' Novembru 2020 in kwantu ghall-

argumenti u osservazzjonijiet hemm enuncjati u giet varjata biss fl-ammont

Ikkunsidra:

Illi f'dawn l-ahhar snin u in partikolari f'dawn l-ahhar xhur kien hemm ukoll

diversi sentenzi mill-Qorti Kostituzzjonali illi gew ukoll konfermati mill-Qorti

Ewropeja dwar ksur tad-drittijiet fundamentali tas-sid fil-kamp tal-kera ta'

proprjetajiet urbani.

In partikolari, il-Bord jaghmel referenza ghas-sentenza

Lulju 2016, liema sentenza giet konfermata mill-Qorti tal-Appell bis-sentenza

F'dan il-kaz is-sidien ghamlu ukoll kawza quddiem il-Qorti Kostituzzjonali

minhabba ksur tad-dritt fundamentali taghhom ghat-tgawdija tal-proprjeta.

U wara l-istess sentenza ghamlu proceduri ukoll quddiem il-Qorti Ewropeja

fejn attakkaw il-ligi li kienet giet introdotta sabiex taghti protezzjoni lill-

Dik il-Qorti fil-fatt sabet li kien hemm ksur tad-drittijiet tas-sidien u

iddikjarat li l-imsemmija ligi kienet tmur kontra d-dritt fundamentali tas-

sidien ghat-tgawdija tal-proprjeta.

Ikkunsidra ulterjorment:

Illi l-Bord iqis illi ghandu japplika dawn l-istess principji fil-kamp tal-Kera

tar-Raba ossija tal-Qbiela, dan ghaliex ma ghandux ikun hemm differenza,

diskrepanza jew diskriminazzjoni fl-applikazzjoni tad-dritt fundamentali

ghat-tgawdija tal-proprjeta tas-sid u m'ghandux ikun hemm applikazzjoni

diversa fir-rigward tat-tip ta' proprjeta u cioe jekk hux fond urban,

Ikkunsidra ulterjorment:

Illi r-ripreza ta' kwalunkwe tip ta' fond, hu x'inhu, huwa kompetenza tal-Bord

tal-Kera, tant illi fis-sentenza fuq citata, l-Qorti Kostituzzjonali iddikjarat illi

ma kinitx il-Qorti kompetenti sabiex tilqa' t-talba tas-sidien ghar-ripreza tal-

fond, stante illi dik il-kompetenza kienet taqa' fi hdan il-Bord tal-Kera.

Illi hekk ukoll il-kompetenza ghar-ripreza ta' fond rurali hija tal-Bord li

Jikkontrolla l-Kiri ta' Raba u cioe il-Bord odjern, fil-kaz ta' Ghawdex u

Illi l-Bord iqis illi dawn l-insenjamenti u dawn is-sentenzi ghandhom

japplikaw mutatis mutandis quddiem il-Bord li Jikkontrolla l-Kiri ta' Raba.

Ikkunsidra ulterjorment:

Illi fir-rigward tal-likwidazzjoni tal-kumpens li jista' talvolta jkun dovut lill-

inkwilin, minkejja illi l-intimat kellu kull opportunita li jaghmel tali talba dan

anke ai termini tas-sentenza tal-Qorti tal-Appell tat-08 ta' Gunju 201810, u

minkejja r-riserva maghmula fil-konkluzjoni tar-risposta tal-intimat11, stante

illi l-partijiet iddikjaraw illi m'ghandhomx aktar provi x'iressqu12, u dan

mhux f'okkazzjoni wahda izda fi tlett seduti diversi u stante li l-intimat ma

talabx il-hatra ta' espert sabiex jillikwida tali kumpens u dan minkejja illi

kellu kull opportunita li jaghmel dan, il-Bord iqis illi l-intimat irrinunzja ghal

kwalunkwe kumpens illi seta' jirreklama.

Ghal dawn ir-ragunijiet, dan il-Bord jaqta' u jiddeciedi li l-bzonn tas-sid

ghar-ripreza tar-raba mertu tal-kawza huwa ferm akbar minn dak tal-

inkwilin u in linja mal-imsemmija gurisprudenza jilqa' t-talba tas-sid ghar-

ripreza tal-imsemmija propjeta u dan mill-15 t'Awwissu 2021 u cioe tas-sena

Il-Qorti kkunsidrat ulterjorment:

Illi l-Qorti tqis illi dawn l-insenjamenti u dawn is-sentenzi ghandhom

japplikaw mutatis mutandis fil-konfront tal-Artiklu 12 subartikoli 4, 5, 6, u 9

tal-Kap.

158 tal-Ligijiet ta' Malta, stante illi dawn l-Artikli ukoll joholqu

sproporzjon bejn id-dritt tat-tgawdija tal-proprjeta tas-sid u d-dritt tal-utilista

Dan kif gia gie deciz ukoll mis-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali bejn l-istess

partijiet fuq riferita.

11 A folio 557 tal-process 12 Ara l-verbal tas-seduta tal-10 t'Ottubru 2019 u l-verbal tas0seduta tas-16 ta' Lulju 2020 u l-verbal tas-seduta tad-29 ta' Jannar 2021 13 Tmiem tal-kwotazzjoni

Ghaldaqsant, din il-Qorti qieghda tichad it-talbiet ta' l-atturi bl-ispejjez tal-

prezenti procedura u tal-ittra ufficcjali ta' Jannar 1997 kontra taghhom.

Moqrija u moghtija llum 09 ta' Gunju 2021

Deputat Reġistratur


Fil-Qorti tal-Maġistrati (Malta) Bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali Maġistrat Dr. Donatella M. Gusman Bartolo Farrugia LL.D., Mag.

Illum, 9 ta' Gunju, 2021

Il-Pulizija (Spettur Matthew Savasta) -vs- Rodwell Reungoat, detentur tal-karta tal-identita` Franċiża bin-numru 131156101024

Kumpilazzjoni Nru. 362/2021 Il-Qorti, Rat l-imputazzjonijiet miġjuba fil-konfront tal-imputat Rodwell Reungoat u ċioe` talli: Nhar id-9 ta' Ġunju, 2021, għall ħabta tas-seba u nofs ta' filgħodu (3549hrs) f' San San Ġwann, Malta: 1.

Ġiegħel qattus mingħajr ċippa jsofri minn skumdita', tbatija u dwejjaq mingħajr bżonn hekk skond id-disposizzjonijiet ta' dawn ir-regolamenti tal- ħarsien ta' l-annimali.

Artikoli 8(2) tal-Kapitolu 439 tal-Ligijiet ta' Malta.

Rat li waqt l-udjenza mizmuma llum l-imputat ammetta l-imputazzjoni migjuba kontra tieghu.

Illi din il-Qorti osservat dak li jiddisponi l-Artikolu 453(1) tal-Kapitolu IX, Ligijiet ta' Malta, moqri flimkien mal-Artikolu 392A(1) tal-istess Kapitolu, u cioe` wara li l-imputat wiegeb li hu hati ghall-imputazzjoni migjuba fil-konfront

fil-konfront

tieghu, din il-Qorti wissietu b'mod l-aktar solenni fuq il-konsegwenzi legali ta' dik it-twegiba w inghata zmien xieraq sabiex jekk irid jerga lura minnha.

Semghet is-sottomissjonijiet maghmula mill-prosekuzzjoni u mid-difiza dwar il-piena.

Rat l-atti u d-dokumenti kollha.

Ikkunsidrat: tieghu, u l-imputazzjoni migjuba Illi ghaldaqstant, fuq l-ammissjoni volontarja w inkondizjonata tieghu, il-Qorti tiddikjara li m'ghandhiex triq ohra salv li ssib lill-imputat hati tal-imputazzjoni migjuba fil-konfront tieghu kif minnu ammessa.

Illi dwar il-piena l-Qorti hadet in konsiderazzjoni n-natura tar-reat li jinsab imputat bih l-imputat, tal-fedina penali netta tieghu, tal-ammissjoni ferm bikrija minn tieghu w tac-cirostanzi tal-kaz.

Minkejja din l-ammissjoni l-Qorti izda tishaq li atti koddardi bhal dawn, fejn wiehed jaghmel is-sahha w arja ma annimal innokwu, ma ghandhomx posthom f'socjeta` civilizzata fejn wiehed jistenna li annimali jigu ndokrati u mhux mahqura.

Il-mod kif wiehed jirrejagixxi mal-annimali hu mera w qies tangibbli tal-umanita`, moralita` w civilta` tieghu.

Ghal dawn il-mottivi l-Qorti, wara li rat l-artikoli 8 u 45(1)(a) tal-Att dwar it- Trattament Xieraq tal-Annimali, Kapitolu 439 tal-Ligijiet ta' Malta, issib lill- imputat hati tal-imputazzjoni migjuba fil-konfront tieghu, u tikkundannah ghal multa ta' €2,500 li ghandha tithallas qabel mal-imputat ihalli Malta.

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments