– IL-KONTUMACI JAFFIDA D-DIFIZA TIEGHU LILL-GUDIKANT – – KOMPETENZA SOLLEVABBLI EX OFFICIO – – HSARA INVOLONTARJA FIL-PROPRJETÀ LI TINVOLVI L-VETTURI – – RABA' SKEDA TAL-KAPITOLU 387 TAL-LIGIJIET TA' MALTA – – "DURA SED LEX" – – LAW OF PRECEDENT ("STARE DECISIS") – – IC-CERTEZZA TAD-DRITT U ASPETTATTIVA LEGITTIMA –

TRIBUNAL GHAL TALBIET ZGHAR

Seduta ta' nhar it-Tnejn, 6 ta' Novembru, 2017

It-Tribunal; Ra l-Avviz tat-Talba prezentat fis-16 ta' Dicembru, 2016 fejn is-Socjetà Attrici talbet li l-konvenut jigi kkundannat ihallas is-somma ta' hames mija, sittin ewro u tlieta u disghin ewro centezmi (€560.93c) rapprezentanti hsarat sofferti mill-attrici wara li l- konvenut, sewwieq tal-vettura targata KBS-179, baqa' diehel fi crash barrier fi Triq Louis Wettinger gewwa Il-Kalkara, kif ahjar menzjonat fl-istess Avviz tat-Talba.

L- attrici talbet ukoll l-ispejjez gudizzjarji u l-imghaxijiet.

Ra li ghad li debitament notifikat bl-atti ta' dawn il-proceduri, il-konvenut naqas milli jipprezenta risposta fit-terminu preskritt mil-ligi ghal dan il-ghan u lanqas ma

il-ligi skond

4(1)(b) u Art.

deher personalment (jew tramite rapprezentant tieghu) ghas-smigh ta' dan il- procediment; Ikkunsidra l-provi mressqa u ra l-atti kollha processwali; Jikkunsidra; Din is-sentenza tirrigwarda l-materja mqanqla ex officio minn dan it-Tribunal fl- udjenza tat-22 ta' Settembru, 2017 (vide verbal a fol.

25) u wara li inghatat l-possibilità lill-awtorità attrici li tissottometti l-posizzjoni taghha ghar-rigward.

Fil-kaz prezenti, l-konvenut gie debitament notifikat bl-atti tal-kawza (vide procedura relattiva ta' affissjoni u pubblikazzjoni a tergo ta' fol.

16–17 u fol.

Cionostanti notifikat, il-konvenut ma ressaq l-ebda risposta fit-terminu li trid u tal-Ligi Sussidjarja 380.01. tghid Addizzjonalment, il-konvenut lanqas ma deher ghas-seduti mizmuma quddiem it- Tribunal u lanqas ma deher xi rapprezentant tieghu sabiex issehh kontestazzjoni tal- pretiza attrici.

Cionostanti l-karenza ta' difiza formali da parti tal-parti mharrka, it-Tribunal jemmen li kien hemm aspett ta' din il-vertenza li kien jehtieg jigi mqanqal u diskuss.

Tali aspett jikkoncerna l-kompetenza ratione materiæ ta' dan it-Tribunal biex jiehu konjizzjoni ta' talba bhal dik li ntavolat l-attrici.

In-nuqqas ta' partecipazzjoni tal-parti mharrka – kemm f'dak li jirrigwarda l-aspett formali skritt u kif ukoll ghal dak li jikkoncerna dehera fizika quddiem it-Tribunal – m'ghandha tfisser qatt li tali parti qed tbaxxi rasha ghat-talba mressqa kontriha jew inkella xi forma ta' ammissjoni ta' dak allegat kontriha.

Anzi, tali omissjoni tirresponsabilizza lill-gudikant biex jaccerta ruhu li l-allegazzjonijiet attrici jigu xorta wahda pruvati u li l-precetti procedurali dejjem osservati.

Mil-lat ta' gurisprudenza lokali, kif inghad in re Giuseppe Arcicovich v. Salvu Jones (Appell Kummercjali, 6 ta' Novembru, 1959), "Ghalkemm il-konvenut jibqa' kontumaci, dan ma jaghtix lok ghall-prezunzjoni ta' abbandun tal-liti, ghad-difett ta' eccezzjonijiet legittimi, jew ghal adezjoni ghad-domanda;

imma, inveci, ghas-suppozizzjoni ta' rimessjoni ghall-gustizzja tat-tribunal."

Fuq l-istess stregwa, gie rilevat fid-decizjoni riportata f'Kollez.

Vol XXIX-III-35 illi, "ghalkemm il- konvenut jibqa' kontumaci dana ma jfissirx illi huwa abbanduna kull eccezzjoni li seta' jaghti fil-kawza u ammetta d-domandi.

Il-gudikant ghandu jezamina jekk it-talba hiex gustifikata indipendentement mill-kontumacja tal-konvenuti."

Illi fil-kawza in re Id-Direttur tar- Registru Pubbliku v. Ermelina Abdilla Castillo Schembri Picco et (Prim'Awla, 16 ta' Novembru, 2010) inghad li l-parti f'kontumacja "titqies li halliet ix-xorti taghha f'idejn il-Qorti biex taghmel haqq ghall-kaz taghha."

F'dan is-sens hi wkoll id-decizjoni in re Carmela All armla v. Direttur tax-Xogholijiet Pubblici (Appell Superjuri, 28 ta' Frar, 1975; mhux pubblikata).

F'dan il-kaz, u kif diga' rilevat, it-Tribunal qanqal il-kwistjoni ta' kompetenza motu proprio fl-udjenza tat-22 ta' Settembru, 2017 sabiex jaghti l-opportunità lill-awtorità attrici tirregola l-posizzjoni taghha ghar-rigward.1 L-awtorità attrici rregolat ruhha fil-mori tad-differiment bl-ezibizzjoni ta' nota ta' riferenzi fl-udjenza tat-23 ta' Ottubru, 2017 (a fol.

27) u fl-udjenza tat-23 ta' Ottubru, 2017 il-procediment thalla ghas-sentenza dwar l-imsemmija kwistjoni.

Kif digà osservat, ghalkemm l-ebda difiza ma giet imressqa mill-konvenut, il- kwistjoni ta' kompetenza ratione materiæ jew le ta' dan it-Tribunal hi materja li tipprexxindi mill-eccezzjoni relattiva li taf titqanqal mill-istess imharrek, u dan peress li tali materja tikkompeti lill-ordni pubbliku.

Dan huwa dmir precettiv u mhux fakoltattiv ghal min irid jiddeciedi (ara decizjonijiet riportati f'Kollezz.Vol.

XVIII-II-439; u Vol.XXIX-II-468 u in re L-Eccellenza Mifsud Scicluna Federici Umberto Busuttil Naudi noe v. Alfred Attard Kingswell, Prim'Awla, 24 ta' Mejju, 2016).

Bhala tali, tali materja tista' tigi sollevata mit-Tribunal b'impuls proprju, ossia ex officio, u mhux necessarjament in limine litis.

Kif ritenut in re Montaldo Insurance Agency Ltd noe 1 Ghalkemm il-kompetenza hija materja t'ordni pubbliku u tista' tigi sollevata b'impuls proprju (awtonomament mill-partijiet) mill-Qorti jew mit-Tribunal (ta' l-ewwel grad), il-kontendenti huma dejjem mistennija li jigu koncessi l-okkazzjoni u l-fakoltà li jiddibattu l-materja quddiem il-Qorti jew it-Tribunal.

Dak li mhux mistenni huwa li l-istess materja, li ma tkunx formanti parti mid-diskussjoni quddiem il-Qorti jew it- Tribunal, tohrog improvvizament fis-sentenza ta' l-istess.

In fatti fid-decizjoni in re Alan James Maniscalco et v. Victor Abdilla Castillo et (Appell Inferjuri, 29 ta' Lulju, 2016) inghad hekk: "Hu evidenti li l-qorti ssollevat ex officio

eccezzjoni ta' kompetenza ratione valoris.

Skont l-Artikolu 774(b) tal-Kap.

12, il-qorti ghandha dritt li tqajjem

eccezzjoni bhal din.

Madankollu mill-atti hu evidenti li din l-eccezzjoni tqajmet fis-sentenza.

Dan ifisser li l-

partijiet ma nghatawx l-opportunità li jaghmlu sottomissjonijiet dwarha.

Bl-emendi li saru bl-Att IV tal-2016, il-

qorti ghandha taghti l-opportunità lill-partijiet li jressqu provi u jaghmlu sottomissjonijiet dwar eccezzjoni ex

Fir-rikors ta’ l-appell, l-appellanti ghamlu riferenza

ghas-sentenza tal-Qorti tal-Appell (Superjuri) fil-kawza Anthony Muscat Fenech vs. Neptune’s Bar and Restaurant

Company Limited tat-8 ta’ Jannar 2010, fejn il-qorti qablet mal-fehma li m’ghandux ikun li qorti tissorprendi lill-

partijiet billi fis-sentenza tqajjem eccezzjoni ex officio minghajr ma tkun tat l-opportunità ta’ trattazzjoni

dwarha."

v. Emanuel Vella Grima et (Appell Inferjuri, 3 ta' Ottubru, 2007) "l-gudikant ta' l-ewwel grad ghandu l-fakoltà li jirrileva d'ufficio l-inkomptenza tieghu."

774(b) jipprovdi illi, "Fin-nuqqas ta' eccezzjoni ta' Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta inkompetenza, il-qorti ghandha, ex officio, tiddikjara l-inkompetenza taghha … omissis … (b) meta, minhabba x-xorta jew il-valur tal-haga li tkun fil-kwistjoni, il-kawza ma tkunx ta' kompetenza ta' dik il-qorti ...".

Ma jkunx barra minn loku li ma' dan jizdied jinghad dak li afferma recentement dan it-Tribunal, diversament presjedut, fil-kawza in re Gasan Mamo Insurance Limited noe v. Sullivan Maritime Limited noe moghtija fl-20 ta' Settembru, 2017, u cioè illi, "… huwa jqis li l-kompitu primarju tiegħu [viz. tat-Tribunal Ghal Talbiet Zghar] huwa li jwettaq, fil-kawżi li jiġu quddiemu, ir-rieda tal-Parlament, kif espressa fil-liġijiet.

Il-liġi trid li l-ebda qorti jew tribunal ma jisma' jew jiddeċiedi kawża lil ħinn mis-setgħat mogħtija, u l- kompetenza vestita fih bil-liġi.

Huwa għalhekk li l-kwistjoni tal-kompetenza hija waħda mill- ftit kwistjonijiet li t-tribunal huwa obbligat li jinvestiga b'inizjattiva tiegħu, anke jekk ma jkunx hemm kontestazzjoni mill-partijiet."

Registrat tali preambolu, wiehed jirrivolgi l-attenzjoni ghall-fattispecji tal-kaz odjern.

Il-pretiza attrici hi fondata fuq ir-reklam ta' hsarat kagunati fuq oggett proprjetà ta' l-attrici derivanti minn incident li fih kienet involuta vettura misjuqa mill-konvenut.

Mela f'dan il-kaz il-materja hija ta' vettura li kienet qed tinstaq u, minhabba xi malfunzjonament (ossia nirien minn taht il-bonnet), din baqghet diehla fi crash barrier proprjetà ta' l-awtorità attrici u wara l-impatt l-istess vettura waqfet thares fid- direzzjoni opposta ghas-sewqan originali taghha.

Minhabba l-impatt derivat mill- vettura, l-imsemmija crash barrier garrbet l-allegati hsarat li taghhom qed isehh ir- reklam b'din l-istanza.

B'introduzzjoni jinghad illi dan it-Tribunal, diversament presjedut, kemm fi zmien

passat u kif ukoll fi zmienijiet aktar recenti, intrattjena, u eventwalment iddecieda,

tal-parti mharrka), dan

kawzi b'fatti simili ghal dak tal-llum.

Implicitament, ghalhekk, bid-decizjoni fil- mertu (u bil-kundanna iddikjara ruhu kompetenti li jiehu konjizzjoni ta' istanza ta' dan il-generu.

B'ezemplari, u fost ohrajn, jigu elenkati dawn l-istanzi decizi minn dan it-Tribunal: (i)

Awtorità għat-Trasport f'Malta v. Josef Mifsud Bonnici (7 ta' Lulju, 2016): kaz fejn gew kagunati hsarat fuq crash barrier b'vettura misjuqa mill-konvenut.2 Awtorità ghat-Trasport f'Malta v. Clyde Harney et (16 ta' Dicembru, 2016): kaz fejn gew ikkagunati danni waqt li vettura kienet qed tinstaq fi triq gewwa ħal gharghur-Imsida;3

(iii) Awtorità ghat-Trasport f'Malta v. Mohsen Calabrese (4 ta' Mejju, 2016): kaz fejn gew kagunati danni fuq Belisha pole u Belisha beacon minn vettura misjuqa mill-konvenut.

(iv) Awtorità ghat-Trasport F'Malta v. Liane Galea Coppola (20 ta' Jannar, 2016): kaz fejn gew kagunati hsarat fuq traffic lights b'vettura misjuqa mill- konvenuta.

Awtorità ghat-Trasport f'Malta v. Angelus Gaunt (30 ta' Settembru, 2015): kaz fejn gew kagunati hsarat fuq paviment b'vettura misjuqa mill-konvenut.

(vi) Awtorità ghat-Trasport f'Malta v. Michelle Spiteri Camilleri (5 ta' Gunju, 2013): kaz fejn gew kagunati hsarat fuq kerbs b'vettura misjuqa mill-konvenuta.

(vii) Awtorità għat-Trasport f'Malta v. William White (14 ta' Mejju, 2013): kaz

fejn gew kagunati hsarat fuq traffic lights b'vettura misjuqa mill-konvenut.

(viii) Awtorità ghat-Trasport f'Malta v. Liliana Ebejer Falzon (28 ta' Settembru, 2012): kaz fejn gew kagunati hsarat fuq Give Way Sign, Roundabout Sign, Keep Left Sign u l-arbli rispettivi taghhom u kif ukoll f'aluminium reflector b'vettura misjuqa mill-konvenuta.

2 Kaz indikat mill-awtorità attrici fin-nota ta' referenzi ezebita seduta stante fl-udjenza tat-23 ta' Ottubru, 2017 (a fol.

Minn qari tas-sentenza relattiva ma jirrizultax x'tip ta' hsarat gew ikkagunati u fuq xiex.

(ix) Awtorità ghat-Trasport f'Malta v. Patrick Dominicus (28 ta' Settembru, 2012): kaz fejn gew kagunati hsarat fuq crash barrers b'vettura misjuqa mill- konvenut.

Illi minn qari u ezami ta' l-elenkati decizjonijiet johrog illi f'tali kazijiet ma kien hemm l-ebda kontestazzjoni tal-pretiza rizarcitorja attrici, jew ghax il-parti mharrka ammettiet it-talba jew ghax, fil-maggjor parti minnhom, l-istess ghad li debitament notifikata baqghet assenti fil-proceduri u ma kkontestatx id-domanda attrici.

Dan it-Tribunal, kif illum presjedut, ma jistax ma jinnotax l-uzu ta' l-identiku modulu ciklostilat tad-decizjonijiet fuq riportati, fejn fin-nuqqas ta' kontestazzjoni, t- Tribunal baqa' miexi dritt ghad-decizjoni bl-akkoljiment tad-domanda rizarcitorja minghajr kunsiderazzjonijiet ulterjuri jew b'ghajn kritika ghall-indole tal-vertenza mressqa quddiemu.

Dan it-Tribunal, kif presjedut, ma jistax jinjora il-qafas legislattiv tas-sistema Maltija u dik il-gurisprudenza li nterpretatu (hekk kif ser jintwera infra).

Minhabba f'hekk, u bid-dovut rigward, dan it-Tribunal ma jikkondividix l-manjiera u l-modalità ta' kif tmexxew il-procediment supra u certament ma jikkunsidrax tali decizjonijiet bhala gurisprudenza li stabbiliet linji gwida in materja.4 Dan it-Tribunal, kif presjedut, irricerka l-materja llum quddiemu u minn tali ricerka jirrizulta illi mhux dejjem kwistjonijiet analogi bhal dik prezenti gew decizi bil-mod fuq senjalat.

Referenza ssir ghal dawn il-kazijiet decizi minn dan it-Tribunal (diversament presjedut):

(i) Awtorità għat-Trasport f'Malta v. Orazio Vassallo Bondin (20 ta' Novembru, 2015): kaz fejn gew kagunati hsarat f'cint b'vettura misjuqa mill-konvenut.

Giet sollevata l-inkompetenza mill-konvenut u t-Tribunal laqa' l-eccezzjoni u filwaqt illi ddikjara ruhu inkompetenti sostna li l-vertenza kellha tinfetah skond ir-regoli t'arbitragg a bazi tal-Kapitolu 387 tal-Ligijiet ta' Malta;

F'dan is-sens ara wkoll is- sentenzi in re John Leonard Bonavia noe et v. Onor. Carmelo Maniscalco noe et (Prim'Awla, 14 ta' Awissu, 1972; mhux pubblikata) u in re Perit Austin Jones Schembri Wismayer noe v. Chairman ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar noe (Qorti ta' l- Appell, 19 ta' Awwissu, 1996; mhux pubblikata).

(ii) Awtorità għat-Trasport f'Malta v. Christian Vassallo Bondin (6 ta' Dicembru, 2016): kaz fejn gew kagunati hsarat fi crash barriers b'vettura misjuqa mill-konvenut.

Giet sollevata l-inkompetenza mill-konvenut u tali eccezzjoni giet akkolta.

It- Tribunal sostna li materja simili kellha tkun regolata skond l-indikat Kapitolu 387 fi proceduri arbitrali; u

(iii) Awtorità għat-Trasport F'Malta v. Stephen White (18 ta' Novembru, 2013): kaz fejn gew kagunati hsarat f'roundabout u traffic sign b'vettura misjuqa mill- konvenut.

Tali eccezzjoni preliminari giet akkolta u t-Tribunal kien iddecieda li kwistjoni bhal din kellha tkun regolata bi proceduri t'arbitragg skond l-imsemmi Kapitolu 387.

Minn tali tlett procedimenti jidher illi meta t-talba attrici giet direttament opposta mill-parti mharrka u l-kompetenza dwar ix-xorta tal-haga giet kwerelata, l-istess Tribunal waqaf milli jezercita l-funzjonijiet tieghu u ddecieda li ma kienx kapaci li jemetti gudizzju fuq il-materja stante l-inkompetenza ratione materiæ tieghu.

Inoltre, l-ahhar zewg decizjonijiet fuq menzjonati kienu gew appellati u l-istess fehma espressa fl-ewwel grad (Tribunal Ghal Talbiet Zghar) kienet giet pjenament kondiviza mill-Qorti ta' l-Appell (sede inferjuri).

In fatti fil-proceduri in re Awtorità ghat-Trasport f'Malta v. Stephen White (Appell Inferjuri, 7 ta' Dicembru, 2015), l-attrici fittxet ghad-danni wara incident stradali li fih l-istess attrici allegat li vettura misjuqa mill-imharrek, baqghet diehla f'roundabout u sinjal tat-traffiku.

Fiha wkoll il-qorti tat-tieni istanza ddikjarat l- inkompetenza tal-qrati ordinarji fi kwistjonijiet simili: "Il-kaz in ezami jitratta dwar hsara allegatament kagunata minn vettura meta habtet f'roundabout.

Ghalhekk l- insenjament ta' din il-qorti fil-kawza fuq citata japplika u l-attrici kellha tipprocedi permezz ta' arbitragg mandatorju skond il-provvedimenti tal-Att dwar l-Arbitragg (Kap. 387)."

Fil- proceduri in re Awtorità ghat-Trasport f'Malta v. Christian Vassallo Bondin (Appell Inferjuri, 16 ta' Marzu, 2016) li kien kaz illi, "jitratta incident tat-traffiku li fih qieghed jigi allegat li l-konvenut, waqt li kien qieghed isuq il-vettura DAA-605, habat f'crash barriers li hemm fi Triq ix-Xatt Pinto" il-qorti tat-tieni grad affermat illi, "il-meritu jitratta allegat incident tat-traffiku u hsara fi proprjetà tal-Awtorità attrici.

B'applikazzjoni ta' dak li jinghad f'paragrafu 1.2 (b) tar-Raba' Skeda tal-Att dwar l-Arbitragg (Kap. 387), m'hemmx dubju li l-pretensjoni tal-appellanti kellha titressaq f'proceduri ta' arbitragg mandatorju."

Illi r-Raba' Skeda tal-Kapitolu 387 tal-Ligijiet ta' Malta tipprevedi illi: "Kull tilwima civili jew kummercjali, li ma tkunx wahda li jkollha x'taqsam ma' talba ghal danni ghal hsara fil-persuna, li tkun tilwima li torigina minn: (a) kollizjoni bejn vetturi, jew (b) hsara involontarja fil-proprjetà li tinvolvi l-vetturi" ghandha tigi determinata b'arbitragg "u għandhom jittieħdu f'arbitraġġ taħt ir-regoli msemmija fit-Taqsima B b'żieda ma' dawk ir- regoli li jistgħu jiġu maħruġa miċ-ċentru minn żmien għal żmien."

Kliem il-legislatur patriju huwa car – jekk l-event sinistru jirrigwarda danni kolpuzi (i.e., responsabilità extra-kontrattwali) fil-proprjetà fejn hemm involuta vettura (ossia, li l-hsara torigina mill-impatt fil-proprjetà minn vettura),5 tali kwistjoni trid tigi ntrattenuta fi proceduri arbitrali skond id-disposizzjonijiet pertinenti tal-Kapitolu 387 tal-Ligijiet ta' Malta.

Osservazzjonijiet simili huma mhaddna fis-sentenza in re Neg.

Fl-istess decizjoni hemm citat b'approvazzjoni l-awtur Foramiti, li jsostni, inter alia, illi, "i sudditi hanno

5 vide interpretazzjoni ta' din id-disposizzjoni fis-sentenza in re Middlesea Insurance p.l.c. noe et v. Gevimida Limited (Appell Inferjuri, 23 ta' Ottubru, 2009).

Dan kollu juri li l-interpretazzjoni gudizzjali ghandha tigi uzata solament fejn il-ligi hija oskura u tirrikjedi l-awzilju ta' l-gherf tal-qrati.

Madanakollu, meta l-istess m'hijiex oskura u ma thallix lok ghal dubji, l-qrati ghandhom solament is-setgha li japplikawha kif inhi, minghajr il-htiega li jirrikorru ghall-interpretazzjoni legali u minghajr il-bzonn li jaraw jekk l-istess disposizzjoni hijiex ekwa u/jew gusta.

Din hija l-portata tal-massima "dura sed lex" – applikabbli fl-istess mizura rigida kemm ghac-cittadin privat u kif ukoll ghall-gudikanti tal-qrati, entrambi soggetti ghal-Ligi.

Ghalhekk, mill-aspett guridiku, m'ghandha l-ebda valur l-obbjezzjoni illi l- applikazzjoni ta' disposizzjoni taf jew tista' twassal ghal konsegwenzi strambi u ngusti.

(Desira v. Caruso, Qorti tal-Kummerc, 1 ta' Marzu, 1866).

Spjanat dan it-terren, dan it-Tribunal ma jarax ghalfejn ghandu jiddipartixxi mill- insenjamenti gurisprudenzjali fuq espressi (viz. kaz ta' 'Stephen White' u dak ta' 'Christian Vassallo Bondin') u lanqas jazzarda jikkwerela d-dicitura tal-legislazzjoni specjali fuq citata.

Inoltre, dan it-Tribunal ma jistax ma jinnotax ukoll illi ghall-awtorità attrici id-dicta recenti fuq citati kellhom ikunu maghrufa ghaliha stante li l-istess kienet gjà direttament involuta fi procedimenti precedenti fejn il-pretiza ta' rizarciment ta' hsara kienet giet rigettata minhabba karenza ta' kompetenza ratione materiæ ta' dan it-Tribunal.

Is-sopracitat kaz ta' 'Stephen White', intavolat fl-2012, kien ghadda in gudikat fis-7 ta' Dicembru, 2015, filwaqt li dak ta' 'Christian Vassallo Bondin', intavolat fl- 2013, kien sar res iudicata fis-16 ta' Marzu, 2016.

Entrambi d-dicta taz-zewg kazijiet kienu definittivament issigillati mill-qorti tat-tieni grad qabel ma infethet il-kawza odjerna, ossia fis-16 ta' Dicembru, 2016.

Tali sitwazzjoni kellha tkun certament al corrente ta' l-awtorità attrici, anke fuq l-istregwa tal-brokkard ignorantia eorum quæ quis scire tenetur non excusat,6 jew kif komunement maghruf, ignorantia juris, neminem excusat li hu applikabbli ukoll in sede civili (u mhux biss kriminali) kif turi s-sentenza Maggur Hannibal A. slyman M.B.E. noe v. Avv. Dr. Edgar Huber Meli et noe

(Prim'Awla, 23 ta' Frar, 1965).

Jekk dan ma kienx hekk maghruf, wiehed ma jista' jghid xejn hlief imputet sibi.7 Illi l-awtorità attrici ressqet nota ta' referenzi (a fol.

27) biex tispjega u tiggustifika l- fatt ghaliex intavolat dawn il-proceduri quddiem il-qrati ordinarji.

F'tali nota tissenjala numru ta' decizjonijiet decizi, li ghadhom pendent u ohrajn li gew ceduti.

L-argument implicitament maghmul b'tali riferenza hija li dan it-Tribunal gieli ha konjizzjoni ta' talbiet simili jew analogi ghal dik prezenti bla ebda kwistjoni dwar l- inkompetenza ta' l-istess.

Madanakollu, l-osservazzjonijiet gja' rilevati supra minn dan it-Tribunal iservu ta' twegiba ghaliex tali senjalazzjonijiet m'humiex kondivizi minn dan it-Tribunal.

Ghalkemm il-mertu tal-kaz kien divers minn dak odjern, dan it-Tribunal jabbraccja il-hsieb tal-Prim'Awla, Qorti Civili fid-decizjoni in re Graziella Bonett et noe v. George Serag (5 ta' Lulju, 2007) meta l-istess osservat illi, "lanqas jiswa il-fatt illi fl-imghoddi dejjem sar l-istess u ma gara qatt xejn, ghax dan ma jfissirx illi ghandu jibqa' dejjem ma jigri xejn."

L-istess filosfija ta' hsieb tinsab riportata fid-decizjoni in re Leonard Lindsay Baldacchino et ne v. Joseph Selvatico (Appell Civili, 19 ta' Frar, 1962).

Fic-cirkostanzi tal-kaz u in vista ta' dak appenna espress, tinhass il-htiega li t- Tribunal iwettaq is-segwenti osservazzjonijiet obiter.

Ghalkemm huwa vera li t-teorija, jew norma, ta' "law of precedent" (jew ta' "stare decisis") ma tiffurmax parti mill-ordinament patriju Malti8 – hekk kif inhi fit- tradizzjoni forensi ta' sistemi li jhaddnu l-Common Law – wiehed ma jridx jinsa wkoll li l-insenjamenti tal-qrati domestici, primarjament dawk fi grad gholi fil-gerarkija tas-sistema gudizzjarja, jgawdu minn certu awtorità perswaziva.9 Fis-sentenza pronunzjata mill-Qorti Kostituzzjonali fit-28 ta' Jannar 2013 in re Stepan Selvatico v. Avukat Generali gie sottolinjat illi ghalkemm il-gurisprudenza hija f'evolviment kontinwu, "il-qrati taghna dejjem fittxew li jippromwovu c-certezza tad-dritt billi, safejn 7 «Imputet sibi» è una locuzione latina che significa "imputabile solo a se stesso".

8 vide Dr. Vladmir Borg Maggi v. Direttur Tas-Sigurtà Socjali (Appell Superjuri, 4 ta' Mejju, 1992).

9 vide Ignatius Khattabi et v. Direttur Tal-Artijiet (Appell Superjuri, 9 ta' Mejju, 2017) fejn intqal hekk:

"ghalkemm il-qrati taghna jfittxu l-konsistenza u uniformità fil-principji enuncjati minnhom, m'humiex marbuta

bil-principju ta' stare decisis.

L-ordinament guridiku taghna ma japplikax il-principju ta' stare decisis (binding

precedent), kwindi l-qrati taghna mhumiex marbuta ma' dak deciz fis-sentenzi pre-citati u huma liberi li

jiddipartixxu mir-ragunament imfassla f'dawk id-decizjonijiet, jekk huma tal-fehma illi l-istess ma hijiex

Dan ma jfissirx lanqas illi l-principju auctoritas rerum similiter iudicatarum ghandu jigi

ma jkunx hemm ragunijiet serji li jimmilitaw favur bidla fil-hsieb, isegwu l-insenjament ta' sentenzi precedenti."

Analogament, fis-sentenza in re Maria Khattabi et v. Av. Dr. Paolo Vassallo Mersey et (Appell Superjuri, 30 ta' Jannar 2004) gie ritenut li, "l-Qrati taghna dejjem fittxew li kemm jista' jkun issaltan il-konsistenza u l-uniformita`, b'dan li meta mbaghad tinhass il-htiega ta' kapovolgiment jew strapp minn linja ta' hsieb partikolari li tkun qeghda tigi segwita, allura f'dak il-kaz tali bidla tkun sorretta b'xi forma ta' elaborazzjoni biex tiggustifika tali kambjament.

Tali modus operandi ma hu rikjest minn ebda parti tal-ligi tal-procedura imma jittrapela invece mill-prassi tul iz-zmien mnejn jidher li normalment hekk dejjem sar."

Ara fl-istess vina ta' hsieb, fost ohrajn, P.L. Joseph Aquilina lavarone noe v. Lydia Shawky et (Prim'Awla, 28 ta' Frar, 2003) u Mohnani Romina De Giorgio v. Alfred Carta et (Appell Inferjuri, 9 ta' Lulju, 2014).10 Dwar tali certezza li taghti l-gurisprudenza antecedenti t-Tribunal jirreferi ghall- awtur Grant Nappa Licari, fl-artikolu tieghu intitolat «Precedent and Analogy in Legal Reasoning» misjub f' «The Stanford Encyclopedia of Philosophy».11 Dan jindika l- 'ugwaljanza' bhala fattur li jiggustifika l-konsistenza fil-kazistika.

10 Ghal esposizzjoni siewja dwar "binding precedent" wiehed hu mistieden jara d-decizjoni in re Reginald Tanti Gregoraci et v. Onor Ministru ghat-Transport u l-Infrastruttura et (Prim'Awla, Sede Kostituzzjonali, 13 ta' Ottubru, 2016).

L-impatt li l-inosservanza ta' sentenzi antecedenti (ta' qrati fi grad gholi) jista' jkollu fuq l-amministrazzjoni tal-gustizzja sar accenn ghalih sahansitra fil-gurisprudenza domestika.

Fis-sentenza gjà citata ta' Dr. Vladmir Borg Maggi v. Direttur Tas-Sigurtà Socjali (Appell Superjuri, 4 ta' Mejju 1992) giet konfermata l-ezistenza tal-principju illi ghandu jkun hemm aderenza ghal sentenzi precedenti rigwardanti punt ta' dritt "u l-osservanza ta' dan il-principju hija cara ghax diversament l-istess kwistjoni tispicca tigi sollevata f'kull kawza u l-amministrazzjoni tal-gustizzja tkun serjament intralcjata."

Is- sentenza appena citata tirribadixxi illi huwa biss f'kaz li jkun hemm "motivazzjonijiet serji u godda" illi l-Qorti ghandha taghti ezitu divergenti ghal dawk konsistentement moghtija fil-passat u hekk kif tirrileva tali sentenza, tali xenarju huwa wiehed rari.

Fil-kazijiet fejn tali eccezzjoni ghar-regola ma tavverax ruhha, l-qrati "ghandhom iharsu lejn dak li jkun gie deciz minnha bl-ikbar rispett u rigward."

Kif tillustra ampjament is-sentenza fl-ismijiet Pace Ross v. Hil (riportata f'Kollezz.

XXX- I-446) bl-ebda mod m'ghandha tirrenja "anarkija assoluta f'dik li hi interpretazzjoni u applikazzjoni tal-ligi fis-sens li kull Qorti tista', hekk sic et simpliciter, tapplika l-ligi kif jidhrilha meta diga jkun hemm pronunzjament awtorevoli ta' din il-Qorti."

Maghluqa tali parentezi, ghar-ragunijiet fuq espressi t-Tribunal ma jarax ghalfejn ghandu ikun alkwantu awdaci u prepotenti ghalih li – fin-nuqqas ta' ragunijiet gravi, serji u godda – jippronunzja ruhu diversament fuq materja gjà deciza mill-Qorti ta' l- Appell u wkoll ghax decizjoni diversa u kuntrarja emessa minn dan it-Tribunal (fuq materja gudizzjarjament gja' definita) tiskonvolgi kwistjonijiet li llum-il gurnata jaghtu dik ic-certezza u dik l-aspettattiva legittima diskussi aktar kmieni f'din id- decizjoni.

Illi fid-dawl ta' dak hawn fuq espress, tenut kont illi l-hsara kwerelata mill-awtorità attrici ta' skontru/impatt derivat minn vettura li fil-hin ta' l-incident jidher illi kienet qed tigi misjuqa, u ghalhekk kienet miexja, dan it-Tribunal huwa tal-fehma illi tali cirkostanzi jinkwadraw ruhhom f'dak kontemplat fis-subinciz (b) tal-paragrafu 1.2 tat-Taqsima A fir-Raba' Skeda tal-Kapitolu 387 tal-Ligijiet ta' Malta, u li ghalhekk din it-tilwima kellha tigi mressqa quddiem ic-Centru Malti ta' l-Arbitragg.

Illi ghalhekk it-Tribunal ser ighaddi sabiex jiddikjara ruhu inkompetenti ratione materiæ

li jiehu konjizzjoni ta' l-azzjoni attrici.

jiddipartixxi mill-pronunzjamenti fuq senjalati, anke

fil-crash barrier proprjetà

ikkawzata konsegwenza

Cionostanti hemm numru ta' decizjonijiet f'sens divers,12 it-Tribunal jidhirlu li lanqas jista' jsalva l-azzjoni attrici b'applikazzjoni tad-dispost misjub fl-Art.

741(b) tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta,13 mizjud bl-Att IV tal-2016, u intiz biex jaghti setgha ta' trasferiment tal-kawza lill-"Qorti, bord jew tribunal" kompetenti meta tintlaqa' l-eccezzjoni ta' l-inkompetenza, minhabba li din is-setgha specjali hija moghtija biss lill-"Qorti" u mhux ukoll lil dan it-Tribunal.14 GHALDAQSTANT, it-Tribunal qed jiddikjara li m'ghandux kompetenza ratione materiæ sabiex jaqta' u jiddecidi din il-kawza, u konsegwentement jiddikjara ruhu mhux kompetenti biex jiehu konjizzjoni tat-talba odjerna u jastjeni milli jkompli bis-smigh ta' l-istess.

Fic-cirkostanzi – bl-adoperu tad-diskrezzjoni komminata fl-Art.

10(1) tal-Kapitolu 380 tal-Ligijiet ta' Malta – t-Tribunal jordna li l-ispejjez gudizzjarji jibqghu bla taxxa bejn il-kontendenti. ft.

12 vide Monique Jones v. Antoinette Sammut Mamo (Tribunal Ghal Talbiet Zghar, 21 ta' Marzu, 2016); Perit Lawrence Grech Balzan v. Dr Rachel Briffa Curmi (Tribunal Ghal Talbiet Zghar, 21 ta' Marzu, 2016); u Joseph Bland et v. Charles Vella Grima et (Tribunal Ghal Talbiet Zghar, 21 ta' Marzu, 2016) fost ftit ohrajn.

13 Tali disposizzjoni tghid hekk: "Iżda jekk il-qorti tikkunsidra li l-eċċezzjoni [ta' inkompetenza] hi ġustifikata, il-qorti għandha, permezz ta' digriet in camera, li ma jkunx appellabbli, tordna li l-atti tal-proċeduri jiġu trasferiti lill-qorti, bord jew tribunal li l-qorti tikkunsidra li għandhom jieħdu konjizzjoni ta' dik il-kawża."

Id- direzzjoni hija wahda a senso unico, u cioè li hija biss "Qorti" li tista titrasmetti l-atti lil "qorti, bord jew tribunal".

14 vide ghal dak li jiswa s-setenza in re Anthony Tanti Gregoraci v. Claire Deguara Caruana Gatto (Qorti Kostituzzjonali, 29 ta' Frar, 2008) li ddecidiet li t-Tribunal Ghal Talbiet Zghar mhux avvoverabbli, jew klassifikabbli, bhala "Qorti".

Inoltre, konsonu ghal dak li qed ighid il-prezenti Tribunal huma d-decizjonijiet ricenti ta' dan it-Tribunal, diversament presjedut, in re Alfred Bartolo Parnis et v. Jean Pierre Bartolo Parnis (Tribunal Ghal Talbiet Zghar, 10 ta' Jannar, 2017); Publius Sillato v. Nina Cezek (Tribunal Ghal Talbiet Zghar, 8 ta' Mejju, 2017); Jamar Malta Limited v. Michael Dominicus (Tribunal Ghal Talbiet Zghar, 11 ta' Mejju, 2017); u Samuel Pisani Cesare v. Meander Co Ltd (Tribunal Ghal Talbiet Zghar, 30 ta' Mejju, 2017).

Fis-sentenza in re Gasan Mamo Insurance Limited noe v. Sullivan Maritime Limited noe (Tribunal Ghal Talbiet Zghar, 20 ta' Settembru, 2017) inghad, b'riferiment ghall- Art.

56A tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta, illi "Din id-disposizzjoni tagħmilha ċara li dan it-Tribunal mhuwiex 'qorti', imma tribunal amministrattiv jew kważi-ġudizzjarji, b'kompetenza speċjali ristretta bit-termini tal-liġi li ħolqitu."

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Rikors Maħluf Nru 696/17LM

MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA

Seduta tas-6 ta' Novembru, 2017

Rikors Maħluf Numru 696/17LM

Moawad Ali Moawad Abou Saliba (K.I. 00387A) u Charlene Abou Saliba (K.I. 323024M)

Rat ir-Rikors Maħluf ippreżentat fit-2 ta' Awwissu, 2017 mis-soċjetà attriċi

HSBC Bank Malta p.l.c. (minn issa 'l quddiem "is-soċjetà attriċi") u maħluf

mill-Avukat Dr Claudia Mangion Quintano in rappreżentanza tal-istess soċjetà attriċi, kif

debitament awtorizzata, li jgħid kif ġej:

Illi l-konvenuti huma debituri tas-soċjetà attriċi fl-ammont ta' mija, sitta u ħamsin elf, disa' mija u dsatax-il Euro u sitta u erbgħin ċenteżmu (€156,919.46)

Qorti tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 8

Rikors Maħluf Nru 696/17LM

rappreżentanti in kwantu għal mija u sbatax-il elf u tmien Euro u wieħed u disgħin ċenteżmu (€117,008.91) f'bilanċ ta' kapital dovut konċessa b'kuntratt ta' self tat- 28 ta' Ġunju, 2012 fl-atti tan-Nutar Dottor Daniela Garzia (Doc.

HSBC 11) in kwantu għas-somma ta' disgħa u tletin elf, disa' mija u għaxar Euro u ħamsa u ħamsin ċenteżmu (€39,910.55) f'interessi illi laħqu ddekorrew fuq l-imsemmi kont sal-10 ta' Marzu, 2017, bl-imgħaxijiet ulterjuri sad-data tal-pagament effettiv;

Illi l-bilanċ imsemmija jirriżultaw mill-istatement of account tal-10 ta' Marzu, 2017 hawn anness bħala Doc.

Illi għalkemm interpellati sabiex iħallsu l-ammont dovut l-konvenuti baqgħu ma ħallsux l-ammont dovut;

GĦALDAQSTANT, il-bank rikorrenti umilment jitlob lil din l-Onorabbli Qorti sabiex, previa kwalsijasi dikjarazzjoni oħra neċessarja u opportuna, jogħġobha:

Tiddikjara illi l-konvenuti m'onorawx il-pagamenti miftiehma u b'hekk iddekadew (recte) mill-benefiċċju taż-żmien;

Tiddikjara illi l-konvenuti Moawad Ali Moawad Abou Saliba u Charlene Giardino Mifsud Saliba debituri fil-konfront tal-bank attur fis-somma globali ta' mija, sitta u ħamsin elf, disa' mija u dsatax-il Euro u sitta u erbgħin ċenteżmu (€156,919.46) sal-10 ta' Marzu, 2017, bl-imgħaxijiet legali bir-rata ta' tmienja fil-mija (8%) fis-sena mill-11 ta' Marzu, 2017 sad-data tal- pagament effettiv u bl-ispejjeż, inklużi dawk tal-ittra uffiċjali;

Tikkundanna lill-konvenuti biex iħallsu l-ammont ta' mija, sitta u ħamsin elf, disa' mija u dsatax-il Euro u sitta u erbgħin ċenteżmu (€156,919.46) dovuta kif spjegat bl-imgħaxijiet ulterjuri u bl-ispejjeż, inklużi dawk tal- ittri uffiċjali ċċitati mibgħuta lill-intimat li huwa minn issa nġunt għas- subizzjoni.

Bl-ispejjeż inkluż dawk tal-ittra uffiċjali numru sitt mija, wieħed u tmenin tas-sena elfejn u sittax (681/2016) datata 26 ta' Frar, 2016 (Dok.

HSBC 23) u bl-imgħax ulterjuri mill-10 ta' Marzu, 2017 sad-data tal-pagament finali kontra l-konvenuti li huma minn issa inġunti għas-subizzjoni.

Bl-ispejjeż inklużi dawk tal-mandat ta' sekwestru ppreżentat kontestwalment.

HSBC 2 huwa l-istatement mhux l-ittra uffiċjali, u l-ittra uffiċjali li ġiet esebita a fol.

21 bin-notifika pożittiva tal- konvenuti a fol.

22 hija numru 1216/13 tal-25 ta' April, 2013.

Qorti tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 8

Rikors Maħluf Nru 696/17LM

Rat in-Nota ta' Ammissjoni tal-konvenut Moawad Ali Moawad Abou Azzopardi Galdes Giappone

ippreżentata waqt l-udjenza tas-27 ta' Settembru, 2017 (minn issa 'l quddiem

"il-konvenut") illi permezz tagħha ammetta t-talba tas-soċjetà attriċi.

Rat illi l-konvenuta Charlene Giardino Mifsud Saliba (minn issa 'l quddiem "il-konvenuta")

għad

li kienet debitament notifikata bir-Rikors Akkawi, naqset milli

tippreżenta risposta maħlufa entro t-terminu mogħti lilha mil-liġi u għalhekk

għandha titqies li hi kontumaċi għall-finijiet u effetti kollha tal-liġi.

Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti.

Rat ix-xhieda mressqa mis-soċjetà attriċi.

Rat il-verbal tal-udjenza tat-13 ta' Ottubru, 2017, fejn il-konvenuta ngħatat l-

oportunità li tippreżenta nota ta' sottomissjonijiet ai termini tal-artikolu

158(10) tal-Kap.

12, u fejn il-kawża tħalliet għal-lum għas-sentenza.

Il-kwistjoni bejn il-partijiet

Is-soċjetà attriċi, il-Bank HSBC Bank Malta p.l.c., ipproċeda kontra l-konvenuti

għall-ħlas lura tas-somma ta' €156,919.46, bħala bilanċ dovut minn somma

akbar mogħtija lilhom b'self mis-soċjetà attriċi flimkien mal-imgħax sal-10 ta'

Marzu, 2017, oltre l-imgħax ulterjuri mill-11 ta' Marzu, 2017 sad-data tal-ħlas

Qorti tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 8

Rikors Maħluf Nru 696/17LM

Il-konvenut Moawed Ali Moawed Abou Saliba ammetta t-talbiet tas-

soċjetà attriċi filwaqt li l-konvenuta Charlene Giardino Mifsud Saliba kienet kontumaċi fil-

proċeduri odjerni u lanqas ħadet l-opportunità li tissottometti nota ta'

sottomissjonijiet ai termini tal-Artikolu 158(10) tal-Kap.

Provi u riżultanzi

Min-naħa tas-soċjetà attriċi ġie ppreżentat affidavit ta' Doreen Harvey,

impjegata tas-soċjetà attriċi fid-dipartiment tar-Recoveries tas-soċjetà attriċi.

Ix-xhud tagħmel riferiment għall-kuntratt ta' bejgħ u akkwist datat 28 ta'

Ġunju, 2012 fl-atti tan-nutar Daniela Garzia li kien sar bejn il-konvenuti

bħala xerrejja u l-kumpanija B and J Developments Company Limited

rappreżentata minn Hamza Fenech Pace, bħala bejjiegħa7, fejn permezz tal-ewwel

parti tal-imsemmi kuntratt, il-konvenuti kienu ngħataw self tas-somma ta'

€117,409 mis-soċjetà attirċi biex bihom iħallsu parti mill-prezz tal-fond numru

3, Anastasia Court, Triq is-Santwarju Puniku, Kerċem fis-somma ta' €110,409 u

jitħallsu wkoll lill-periti, kuntratturi u fornituri ta' materjal fis-somma ta'

Dan is-self inħareġ a bażi ta' sanction letter8 datata 19 ta' Ġunju, 2012,

fejn il-konvenuti kienu ntrabtu li jħallsu lura s-self permezz ta' pagamenti ta'

€437.17 fix-xahar għal perjodu ta' 480 xahar.

Ix-xhud tikkonferma li l-

konvenuti kienu għamlu biss ħlas ta' €1,511.51 bħala repayments, l-aħħar

pagament fl-4 ta' Diċembru, 2012 u s-soċjetà attriċi kienet interpellathom

Qorti tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 8

Rikors Maħluf Nru 696/17LM

permezz ta' ittra uffiċjali9 li ma kinux wieġbu għaliha.

Għalhekk is-soċjetà

attriċi kellha tipproċedi kontra l-konvenuti permezz ta' din il-kawża għas-

somma ta' €156,919.46 skont statement a fol.

12 tal-proċess konsistenti minn

€117,008.91 bħala bilanċ ta' kapital dovut u €39,910.55 bħala imgħaxijiet sal-

10 ta' Marzu, 2017.

Is-soċjetà attriċi qiegħda titlob ukoll il-ħlas ta' imgħax

ulterjuri mill-11 ta' Marzu, 2017 sal-pagament effettiv.

Kunsiderazzjonijiet legali

L-ewwel kwistjoni li din il-Qorti trid teżamina huwa l-fatt li għalkemm il-

konvenuta hija kontumaċi, ma jfissirx li din hi xi ammissjoni awtomatika tat-

talbiet tas-soċjetà attriċi u li hija responsabbli għall-ħlas flimkien mal-

konvenut li ammetta t-talbiet attriċi.

l-istitut tal-kontumaċja

jew kontumelja ma tfissirx abbandun tal-

kontestazzjoni:

"Jinsab deċiż ukoll illi "biex tissussisti l-kontumaċja din trid tkun kemm fl-atti kif ukoll fl-udjenza.

Huwa manifest għalhekk li assenza mill-att trid tiġi konfermata b'assenza wkoll mill-udjenza fis-sens sħiħ tal-kelma" – Benny Muxi Attard nomine vs. Maximillian Amri nomine, Appell, 30 ta' Ġunju, 1997; Costantino Dalipi vs. George Quick, Appell, 28 ta' Mejju, 1990.

Minn dan jitnissel illi l-kontumaċja strutturalment trid tissussisti kemm fil-forma kif ukoll fis-sustanza; Dan iwassal għal din ir-riflessjoni l-oħra.

"Għalkemm il-konvenut jibqa' kontumaċi, dan ma jagħtix lok ghall-preżunzjoni tal-abbandun tal-liti, għad-difett ta' eċċezzjonijiet leġittimi, jew għal adeżjoni għad-domanda,

9 L-ittra uffiċjali hija datata 25 ta' April, 2013, a fol.

21, u jirriżulta li l-konvenuti ġew debitament notifikati fit-2 ta' Mejju, 2013, fol.

Qorti tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 8

Rikors Maħluf Nru 696/17LM

imma, invece, għas-supposizzjoni ta' remissjoni għall-ġustizzja tat- tribunal" (Kollez.

I, pġ.

Fi kliem ieħor, l-invokazzjoni tal-prinċipju "pro contumacies omnia jura clamant" (Ara Kollez.

II, pġ.

indipendentement mill-kontumaċja

Minn dan isegwi illi "l-ġudikant għandu jeżamina jekk it-talba hix – ġustifikata Giuseppe Kalashnikov vs. Giovanni D'Agostino, Qorti tal-Kummerċ, 24 ta' Novembru, 1934 (Kollez.

III, pġ.

Una volta li l- kontumaċja ma tfissirx ammissjoni imma tfisser kontestazzjoni "l-attur xorta jibqa' li jrid jipprova t-talbiet tiegħu u l-premessi għalihom" – Joseph Sicari sive Jesmond Zammit Laferla vs. Brian u Jeffrey J. Zammit Laferla nomine, Appell, 27 ta' Marzu 1996."10

tal-konvenut"

Fis-sentenza fl-ismijiet Ruth Copperstone vs. Noel Copperstone intqal illi:

"Hu paċifiku li l-kontumaċja ma hijiex ammissjoni" u "skont kif dejjem ġie riferut minn dawn il-Qrati l-kontumaċja għandha tiġi interpretata wkoll bħala oppożizzjoni u l-Qorti għalhekk tidħol f'ċerti dettalji li tħoss illi huma meħtieġa biex tistabbilixxi l-verità tal-fatti"11.

Għalhekk din il-Qorti sejra xorta teżamina l-provi u d-dokumenti prodotti biex

tkun f'pożizzjoni li tistabbilixxi jekk it-talbiet attriċi ġewx ippruvati skont il-liġi.

Illi abbażi tal-kuntratt datat 28 ta' Ġunju, 2012 fl-atti tan-nutar Daniela

Garzia, tal-kundizzjonijiet tas-sanction letter datata 19 ta' Ġunju, 2012, kif

ukoll tal-istatement ippreżentat mis-soċjetà attriċi12, jirriżulta illi s-somma

mitluba fir-Rikors Maħluf hija dovuta.

Is-somma dovuta lis-soċjetà attriċi ġiet

ammessa mill-konvenut, apparti li jirriżulta wkoll mix-xhieda ta' Doreen

Hartley li l-konvenuti ma kinux wieġbu għall-ittra uffiċjali mibgħuta

10 Appell Ċivili – Għawdex, numru.

35/2001/1 fl-ismijiet SMS Insurance Agency Limited v.s Irving & Co. Ltd, 07.07.2005.

Qorti tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 8

Rikors Maħluf Nru 696/17LM

lilhom mis-soċjetà attriċi wara li kienu waqfu mill-ħlas tal-pagamenti mensili

mill-4 ta' Diċembru, 2012 'il quddiem.

Tqis għaldaqstant illi jirriżulta mill-provi prodotti li l-konvenuti ma onorawx il-

pagamenti mensili li obbligaw ruħhom li jagħmlu lis-soċjetà attriċi u b'hekk

iddekadew mill-benefiċċju tat-terminu u skattat għalhekk il-kundizzjoni fil-

kuntratt tat-28 ta' Ġunju, 201213 li tgħid:

"Is-self huwa għal żmien stipulat.

Jekk però jkun hemm Ksur tal-Obbligi kif huma msemmija fuq l-anness dokument imsejjeħ 'General Conditions Regulating Loans', li jifforma parti integrali mis-Sanction Letter (liema Sanction Letter u General Conditions qed jiġu annessi bħala Dokument 'C'14, kwalunkwe somma li tispetta lill-Bank issir immedjatament dovuta u pagabbli flimkien mal-imgħaxijiet u l-ispejjeż relattivi, meta l-Klijenti jiġu avżati bil-ksur minnhom tal-obbligi tagħhom permezz ta' ittra uffiċjali, u fejn huma jonqsu li jirregolarizzaw is-sitwazzjoni fi żmien ħmistax (15) il-jum. … … ..."

Tqis għalhekk illi soċjetà attriċi ppruvat sal-grad rikjest mil-liġi li s-somma

mitluba hija dovuta mill-konvenuti.

Għaldaqstant għar-raġunijiet hawn fuq mogħtija, il-Qorti qiegħda taqta' u

tiddeċiedi din il-kawża kif ġej:

Tiddikjara illi l-konvenuti ma onorawx il-pagamenti miftiehma u

b'hekk iddekadew mill-benefiċċju taż-żmien;

Qorti tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 8

Rikors Maħluf Nru 696/17LM

Tiddikjara illi l-konvenuti Moawad Ali Moawad Abou Saliba u Charlene

Giardino Mifsud Saliba debituri fil-konfront tas-soċjetà attriċi fis-somma ta' mija,

sitta u ħamsin elf, disa' mija u dsatax-il Euro u sitta u erbgħin

ċenteżmu (€156,919.46) sal-10 ta' Marzu, 2017, bl-imgħaxijiet legali

bir-rata ta' tmienja fil-mija (8%) fis-sena mill-11 ta' Marzu, 2017 sad-

data tal-pagament effettiv u bl-ispejjeż;

Tikkundanna lill-konvenuti biex iħallsu s-somma ta' mija, sitta u

ħamsin elf, disa' mija u dsatax-il Euro u sitta u erbgħin ċenteżmu

Bl-ispejjeż kontra l-konvenuti u bl-imgħax legali bi tmienja (8%) fil-mija fuq

is-somma ta' €156,919.46 mill-11 ta' Marzu, 2017 sal-pagament effettiv.

Qorti tal-Ġustizzja

Paġna 8 minn 8


QORTI CIVILI PRIM'AWLA ONOR IMHALLEF ANNA FELICE Illum 6 ta' Novembru, 2018

Il-Qorti: Rat ir-rikors ġuramentat tal-attur Edward sive Eddie Cassar Overend li permezz tiegħu wara li ġie premess illi: L-attur Edward sive Eddie Cassar Overend huwa l-proprjetarju tal- fond li jinsab Numru 7, Adan House, Good Shepherd Avenue, Il-Mosta.

Dan l-ahhar il-konvenut ghamel jew ippermetta li jsiru diversi xogholijiet strutturali fil-proprjetà tieghu, liema proprjetà tinsab fuq in-naha ta‟ wara tal-fond tal-attur, u fil-kors ta‟ dawn ix-

xogholijiet gew ikkagunati hsarat u danni lil u fil-proprjetà tal- attur.

Ai termini tar-rapport tal-perit Damian Butterfield Ragonesi inkarigat mill-attur, il-konvenut irreka hsarat li jammontaw ghas-somma ta‟ sitt elef u sebgha u disghin Lira Maltin (Lm6097), rapport hawn anness u mmarkat bhala Dok.

Il-konvenut waqt li jammetti li huwa l-kawza ta‟ dawn il-hsarat ma jridx jaccetta li jaghmel tajjeb ghal dawn id-danni u riparazzjonijiet.

Intalbet din il-Qorti sabiex: 1.

Tiddikjara lill-konvenut responsabbli ghad-danni li sofra l- attur fil-proprjetà tieghu.

Tillikwida dawn id-danni fis-somma ta‟ sitt elef u sebgha u disghin Lira Maltin (Lm6097) jew kull somma ohra li tista‟ talvolta tigi linea ta‟ danni, occorrendo bl-opera ta‟ perit nominandi.

likwidata mill-Qorti

l-mandat ta‟

Tikkundanna lill-konvenut ihallas lill-attur l-imsemmija somma ta‟ sitt elef u sebgha u disghin Lira Maltin (Lm6097) jew kull somma ohra li tista‟ talvolta tigi likwidata mill-Qorti in linea ta‟ danni.

Bl-ispejjez inkluzi dawk tal-ittri bonarji u inibizzjoni u bl-imghax legali kontra l-konvenut.

Rat ir-risposta ġuramentata tal-konvenut Joseph Sheridan li permezz tagħha eċċepixxa illi: Preliminarjament ir-rikors promotur huwa null u ghalhekk l- esponent ghandu jigi liberat mill-osservanza tal-gudizzju, rikjesti mill-ligi, u stante li imfisser senjatament peress f‟paragrafi numerati jitlob tassittivament l-Artikolu 156 (1)(a) tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet

l-oggett tal-kawza mhux

jonqos mill-formalitajiet

separatament u dan

In oltre tonqos ukoll id-dikjarazzjoni ta‟ liema fatti esposto huwa jaf bihom personalment, u dan dejjem kif titlob tassattivament il-ligi fl-istess Artikolu 156(1)(a) tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta‟ Malta.

Preliminarjament ukoll u minghajr pregudizzju ghas-suespost, l-esponenti mhux il-legittimu kuntradittur u ghandu jigi liberat mill-osservanza tal-gudizzju bl-ispejjez kontra l-istess rikorrent stante li huwa m‟ghandu l-ebda proprjetà fl-inhawi tal-fond numru 7, Adan House, Good Shepherd Avenue, Il-Mosta, u l- proprjetà deskritta f‟Dok.

A prezentat mar-rikors mahluf bl- indirizz, dejjem skond l-istess Dok.

A, No. 99/101, Birbal Road, Il-Mosta tappartjeni lil terzi mhux lil esponent.

Subordinatament u minghajr pregudizzju ghall-premess ir- rikorrent ghandu jaghmel prova tad-dritt ta‟ proprjetà minnu vantat fuq il-fond numru 7, Adan House, Good Shepherd Avenue, Il-Mosta.

Minghajr pregudizzju ghas-suespost u fil-mertu, it-talbiet tar- rikorrent huma infondati fil-fatt u fid-dritt u ghandhom jigu michuda bl-ispejjez kontrih stante li l-esponent bl-ebda mod ma kkawza xi danni lir-rikorrent u/jew lil proprjetà numru 7, Adan House, Good Shepherd Avenue, Il-Mosta, u ghalhekk lanqas ma jista‟ jinsab responsabbli ghall-istess, kif qed jippretendi r-rikorrent.

L-esponent jikkontesta bil-qawwa li huwa qatt "[ammetta] li huwa l-kawza ta‟ dawn il-hsarat" kif allegat gratwitament mir- rikorrent fir-rikors promotur tieghu.

Ghaldaqstant it-talbiet kollha tar-rikorrent ghandhom jigu michuda bl-ispejjez kontra l-istess rikorrent.

Salv risposta ulterjuri jekk ikun il-kaz.

Semgħet ix-xhieda prodotti.

Ġudizzjarju.

tas-seduti miżmuma quddiem

Rat is-sentenza preliminari tad-9 ta‟ Frar 2017 li permezz tagħha ċaħdet it-tieni eċċezzjoni preliminari tal-konvenut.

Rat li l-kawża tħalliet għas-sentenza.

Semgħet it-trattazzjoni finali tal-partijiet.

Rat l-atti kollha tal-kawża.

Ikkunsidrat illi permezz ta‟ din l-azzjoni, l-attur qiegħed jitlob lill-Qorti tikkundanna lill-konvenut jagħmel tajjeb għad-danni li jgħid li ġew ikkawżati fil-fond proprjetà tiegħu konsegwenza ta‟ xogħlijiet li kienu qegħdin isiru waqt l-iżvilupp ta‟ blokk appartamenti u garaxxijiet appoġġ mal-bitħa tiegħu.

Mill-provi prodotti jirriżulta li l-attur sar jaf mingħand il-ġirien illi ser tiġi żviluppata proprjetà li għandha appoġġ mad-dar tiegħu u allura kkomunika mal-Perit Christian Cassar Demajo, inkarigat mill-iżviluppatur, sabiex issir spezzjoni tad-dar tiegħu qabel jibda x-xogħol.

Din l-ispezzjoni saret.

Fuq il-post aċċeda wkoll il-perit inkarigat mis-soċjetà assiguratriċi tal-iżviluppatur ta‟ din l-art, li sa fejn kien jaf l-attur, kien il-konvenut.

Skont l-attur, riżultat ta‟ dawn ix-xogħlijiet viċini ġew ikkawżati diversi ħsarat fil-proprjetà tiegħu.

Huwa jgħid illi f‟okkażjoni minnhom kien qiegħed fil-kamra tas-sodda meta d-dar bdiet titriegħed u titheżżeż.

Fuq inkarigu tal-attur, il-Perit Damian Butterfield Ragonesi aċċeda fuq il-post u ħejja rapport dwar dawn il-ħsarat.

Il-perit sab illi l-ħsarat kienu riżultat ta‟ „repeated shocks and strong vibrations together with some possible localized ground movement.‟ L-attur ikompli jispjega li meta nduna bil-ħsara li saret fil- proprjetà tiegħu, huwa beda jikkomunika mal-konvenut li kien jgħidlu li ma kellux għalfejn jinkwieta għaliex kien hemm l- insurance tagħmel tajjeb.

L-attur ikompli billi jgħid li l-partijiet tkellmu kemm-il darba u li l-konvenut kien saħansitra mar id- dar tiegħu sabiex jivverifika xi ħsarat kien hemm.

Jgħid ukoll illi minkejja li l-konvenut kien ammetta miegħu li l-ħsarat fil- proprjetà tiegħu kienu riżultat tal-iżvilupp tal-imsemmi blokk, meta huwa mar bl-istima tal-perit dwar il-ħsarat, il-konvenut qallu li ma kienx ser iħallas.

L-attur spjega wkoll illi kien

inkarigat mill-assiguratriċi

ċempel lill-Perit Patrick Mifsud Bonnici (recte: Danilovic) inkarigat mis- soċjeta assiguratriċi tal-iżviluppatur li kien qallu pero` li „the insurance does not want to be involved.‟ Il-konvenut jispjega li l-art li ġiet żviluppata ma tappartjenix lilu personalment iżda lis-soċjetà Balzan Homes Limited li tagħha huwa azzjonist u direttur.

Huwa jinsisti li dejjem aġixxa għan-nom tas-soċjetà imsemmija.

Il-konvenut jikkonferma li ġieli tkellem mal-attur dwar il-kwistjoni u li anke mar jara xi ħsarat kien hemm flimkien mal-periti rispettivi tal-partijiet.

Għal din l-ispezzjoni kien hemm preżenti wkoll il-Perit Patrick tal-kumpannija Balzan Calleja Homes Limited.

Permezz ta‟ sentenza preliminari datata 9 ta‟ Frar 2017, din il- Qorti ċaħdet it-tieni eċċezzjoni tal-konvenut li huwa mhuwiex il-leġittimu kuntradittur għat-talbiet attriċi stante li ma rriżultax li huwa qatt wera lill-attur li kien qiegħed jaġixxi għan-nom ta‟ Balzan Homes Limited.

L-ewwel parti tal-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-konvenut hija sorvolata stante li fl-udjenza tat-18 ta‟ April 2007 din il-Qorti awtoriżżat lill-attur jagħmel il-korrezzjoni meħtieġa.

Permezz tat-tieni parti ta‟ din l-eċċezzjoni, il-konvenut jeċċepixxi li tonqos ukoll id-dikjarazzjoni tal-fatti li l-attur kellu jgħid li jaf bihom personalment skont ma jitlob l-artikolu 156(1)(a) tal- Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta‟ Malta.

Għal dak li għandu x‟jaqsam ma‟ din l-eċċezzjoni, il-Qorti ssib li din hija għal kollox mingħajr bazi u ngħatat bla bzonn.

Mir- rikors guramentat jirrizulta li l-attur ikkonferma bil-gurament il- kontenut tar-rikors.

Għalhekk ma kienx hemm bzonn li fir- rikors guramentat issir xi dikjarazzjoni oħra.

B‟zieda ma‟ dan, il-fatt l-attur personalment jaf il-fatti dikjarati, mhijiex ta‟ l-ebda pregudizzju

għall-konvenut.

Mill-att hu evidenti li l-attur kien qiegħed

jiddikjara fatti li jafhom hu.

Għalhekk, din l-eccezzjoni qegħda

tigi micħuda.

fir-rikors guramentat ma

jingħadx

It-tielet eċċezzjoni tal-konvenut hija wkoll sorvolata in kwantu li l-attur ippreżenta l-kuntratt li permezz tiegħu huwa akkwista l-fond fejn jgħid illi saret il-ħsara.

Fil-mertu, il-konvenut jeċċepixxi li huwa ma kkawża l-ebda ħsarat fil-proprjetà tal-attur u jiċħad ukoll li huwa qatt ammetta li kkawża dawn il-ħsarat.

In linea ta‟ prinċipju ta‟ dritt, l-artikolu 1031 tal-Kap.

16 jaqra hekk:

"lżda, kull wieħed iwieġeb għall-ħsara li tiġri bi ħtija tiegħu."

L-artikolu 1032(1) ikompli hekk:

"Jitqies fi ħtija kull min bl-egħmil tiegħu ma jużax il- prudenza, id-diliġenza, u l-ħsieb ta' missier tajjeb tal- famiija."

L-artikolu 1037 imbagħad jiddisponi li:

"Kull min għal xi xogħol jew servizz ieħor iqabbad persuna mhux ta' ħila, jew illi hu ma jkollux raġun jaħseb li hija ta' ħila, hu obbligat għall-ħsara illi dik il-persuna, minħabba n- nuqqas ta' ħila tagħha, tikkaġuna fl- lil ħaddieħor esekuzzjoni tax-xogħol jew servizz hawn fuq imsemmi."

Fir-rapport tiegħu, il-Perit Vella Ragonesi jispjega li huwa għamel spezzjoni tal-proprjetà tal-attur kemm qabel u kif ukoll wara li saru x-xogħlijiet ta‟ skavar u allura seta‟ jikkonstata l- ħsara li saret konsegwenza ta‟ dawk ix-xogħlijiet.

Xehed ukoll permezz ta‟ affidavit Paul Sayer, id-direttur l- ieħor tas-soċjetà Balzan Homes Limited.

Skont dan ix-xhud, il- Perit Spiteri inkarigat minnhom kien qallu li l-allegazzjonijiet tal-attur dwar ħsara fil-proprjetà tiegħu kienu infondati għaliex id-dar tal-attur kienet antika u ma kienitx fi stat tajjeb ta‟ manutenzjoni.

Huwa jgħid illi kien straħ fuq dak li qallu l-Perit Spiteri u ċioè li ma kienx hemm ħsara li saret minħabba l- iżvilupp.

Ix-xhud donnu jilmenta għaliex ma kienx sar condition report tal-proprjetà tal-attur qabel beda l-iskavar, imma kif jispegaw il-periti li xehdu f‟din il-kawża, dan huwa l-obbligu tal- iżviluppatur.

Il-Qorti żżid tgħid li ċertament mhux mistenni li dan isir mis-sidien tal-proprjetajiet viċin a spejjeż tagħhom.

Il-verżjoni tal-konvenut tieħu xejra aktar dgħajfa meta wieħed iqis dak li qal il-Perit Spiteri inkarigat sabiex jissorvelja x- xogħlijiet in kwistjoni.

Minkejja li fl-affidavit tiegħu l-perit jiċħad illi fil-kors tax-xogħlijiet saret ħsara fil-proprjeta tal- attur, in kontro eżami jikkonċedi li:

"Nispjega l-proprjetà tas-sur Sciberras ma kienitx proprjetà ġdida u kienet nieqsa mill-manutenzjoni però ma nistax niċħad li l-ħsara saret kawża tal-proġett tagħna.

Sfortunatament seħħew dawn il-ħsarat.

Naf li kien bagħtli rapport il-perit tas-Sur Sciberras u naf li ma kontx qbilt mal-mod li wasal għaċ-ċifra."

Jirriżulta wkoll inkarigat mill- assiguratriċi Atlas Insurance Limited mar biex jispezzjona l- proprjetà tal-attur u dawk tal-madwar fit-30 ta‟ Awissu 2005 qabel bdew ix-xogħlijiet.

Huwa spjega li huwa ma kienx mar jagħmel condition report tad-dar tal-attur għaliex ħaseb li hija vakanti.

Din il-Qorti ma tistax tifhem kif tal-inqas ma sarx attentat sabiex jinstab min huwa s-sid, għaliex billi l-proprjetà kienet tidher vakanti ma jfissirx illi ma tistax issir ħsara u m‟għandux isir condition report.

Madanakollu, il-perit kien mar jara l-proprjetà tal-attur fis-7 ta‟ Settembru 2005 fejn kien ħa numru ta‟ ritratti.

Il-Perit Danilovic reġa għamel spezzjoni tal-proprjetà tal-attur fit- 8 ta‟ Frar 2006 u ċioè wara li sar l-iskavar u saret il-ħsara.

Il- ħsarat li sab fil-proprjetà dakinhar kienu jikkonsistu fi ħsara fil- ħitan, moviment u qsim fil-madum tal-art, tal-kamra tal-banju, tal-bitħa u tal-kċina.

Ikompli jispjega li numru ta‟ madum tal- kamra tal-banju inqala‟ kompletament imma żied jgħid illi l-ħajt in kwistjoni ma kienx fi stat tajjeb ta‟ manutenzjoni.

Jispjega wkoll li għalkemm ċertu qsim fil-ħitan kienu hemm qabel sar l- iskavar tal-proprjetà ta‟ Balzan Homes Limited, dawn saru agħar konsegwenza tal-iżvilupp.

Jikkonkludi li l-ħsarat riedu

jiġi mitlub

jigu msewwija wara li jitlesta l-iskavar u li fil-frattemp, l-attur għandu tal-ħsarat mingħajr jagħmel stima preġudizzju.

Il-Perit Danilovic preżenta wkoll ir-ritratti li ħa waqt din l-aħħar spezzjoni tiegħu tal-proprjetà tal-attur.

Minkejja li fir-rapport tiegħu l-Perit Vella Ragonesi jgħid illi l- proprjetà tal-attur kienet strutturalment fi stat tajjeb, ir-ritratti esibiti mill-Perit Patrick Danilovic juru li din ma kienitx fi stat pristin.

Madanakollu, jidher illi hemm qbil bejn it-tlett periti li xehdu quddiem din il-Qorti fis-sens illi saret ħsara fil-proprjetà tal-attur konsegwenza tal-iskavar tas-sit appoġġ mal-proprjetà tiegħu.

Il-Qorti tinnota li l-konvenut stess in kontro eżami jgħid biss illi l-pretensjoni tal-attur kienet waħda esaġerata u ma jiċħadx li saret ħsara riżultat tal-iżvilupp.

Lanqas ma jiċħad li lill-attur kien semmielu li hemm l-insurance sabiex tagħmel tajjeb.

Il-Qorti qieset ukoll ix-xhieda ta‟ Paul Castellanos li wkoll għandu appoġġ mal-iżvilupp in kwistjoni meta qal illi l-konvenut kien assigurah illi ser jagħmel tajjeb għal kwalsiasi ħsara kkawżata bl-iżvilupp u li filfatt, il-konvenut kien diġà ħallas sabiex isiru x- xogħlijiet neċessarji fil-parapett tiegħu.

In il-Qorti diversament presjeduta fil-każ ta‟ Emanuel Lawson vs Emanuel Belhadj, tat-28 ta‟ April 2005, qalet hekk:

linea ta‟ prinċipju ġenerali, din

"Ghalkemm il-fond tal-attur kien antik, jirrizulta mir- relazzjoni teknika li, qabel ma sar ix-xoghol mill-konvenut, il-hnejjiet kienu fi stat tajjeb, u dawn cedew mhux ghax il post hu antik, izda kawza tax-xoghol li sar mill-konvenut fil-fond tieghu.

Din il-konkluzzjoni hija konformi mal-veduti li esprimew il-periti imqabda mill-attur biex jhejjulu rapport fuq il-hsara qabel ma fetah din il-kawza.

Fil-waqt li din il- Qorti taccetta li proprjetarju ta' fond jew art jista' jaghmel u jizvillupa l-proprjeta' tieghu kif irid, dan jista' jaghmlu dejjem sakemm ma johloqx hsara lill-terzi.

Fil-kawza "Bugeja vs Washington", deciza mill-Onorabbli Qorti tal- Appell fil-5 ta' Mejju, 1897, gie enuncjat il-principju, li kien u ghadu kardinali fil-kuntest tad-drittijiet ta' proprjetarji, li

Intqal ukoll, a propositu, li, "Hu pacifiku illi ma huwiex bizzejjed li wiehed jaghmel uzu mid-dritt tieghu, izda dan l-uzu irid ikun fil- limiti gusti, kwindi anke konciljat ghad-drittijiet ohra ta' haddiehor, li altrimenti jistghu jigu vvjolati b'dak l-uzu u dan ikun illeggittimu" – "Belhadj vs Tanti", deciza mill- Onorabbli Qorti tal-Appell fil-15 ta' Dicembru, 2004.

Intqal ukoll fil-kawza "Captur vs Borg", deciza minn din il-Qorti fil- 5 ta' Ottubru, 1993, illi "kull min, b'xoghol konness ma kostruzzjoni, jaghmel hsara lill-vicin, jirrispondi ghad- danni".

Il-konvenut, f'dan il-kaz, ikkunsidra biss l-interessi tieghu, u, ghalkemm imwissi mill-perit tieghu, injora ghall- kollox il-possibilita' ta' hsara lill-vicin, u agixxa bla ma qies id-dritt tal-gar li ma jsofrix hsara fil-fond tieghu.

Ghalkemm ix-xoghol sar mill-bennej, kien il-konvenut li qabdu u mexxieh, u dan kwindi jrid iwiegeb ghal-ghemil tieghu."

Fid-deċiżjoni tagħha fl-ismijiet Vincent Izzi Savona et vs Keyland Co Ltd, tat-30 ta‟ Ottubru 2009, il-Qorti tal-Appell Inferjuri qalet li:

"...hi difiza argomentativa tas-socjeta` appellanti illi l-fatt li hi zviluppat sit adjacenti ghal dak ta' l-atturi ma jgibx ghal daqshekk addebitu ta' htija awtomatika fiha.

Dan huwa veru u mhux kuntrastat.

Jibqa' l-fatt illi kif notorjament maghruf kull attivita` edilizja ghandha insita fiha b'effett ta' skavar jew rikostruzzjoni certu element ta' perikolu, sija ghall-integrita tal-proprjeta` vicinali kif ukoll ghall- inkolumita` tal-persuni, b'mod li allura dik l-istess attivita` timponi fuq min jezercitaha l- obbligu ta' prudenza u attenzjoni partikulari ghall-fini ta' l- iskansar tad-dannu; Inghad sewwa, b'illustrazzjoni, fil-kawza "Is-socjeta` APS Bank Limited -vs- Is-Socjeta` Amalgamated Building l-Appell Contractors Limited" deciza mill-Qorti kolleggjali fil-5 ta' Ottubru, 2001, illi ghalkemm kien ghal kollox lecitu illi proprjetarju ta' immobbli kellu kull dritt li jizviluppa jew ma jizviluppax il-fond skond il-htigijiet u anke l-gosti tieghu fl-ezercizzju tal-jedd ta' dgawdija, huwa kellu wkoll jiehu hsieb illi ma jipperikolax fl-istess mizura l-

ta'

jedd ta' dgawdija ta' proprjetarji ta' fondi li jmissu ma' tieghu.

Fin-nuqqas ta' l-osservazzjoni ta' dik il-prudenza u diligenza li jippreciza l-Artikolu 1032 tal-Kodici Civili hu jitqies fi htija u jirrendi ruhu passibbli ghar-rizarciment tad- dannu effettiv arrekat."

Applikati dawn il-prinċipji għall-każ tal-lum, filwaqt illi l-fatt waħdu li kienu qegħdin isiru x-xogħlijiet de quo ma jfissirx awtomatikament illi d-danni sofferti mill-attur kienu kawzati minnhom, il-Qorti tikkondividi l-konklużjonijiet tal-periti li xehdu quddiemha u għaldaqstant, jirrizultalha li f‟dan il-kaz gie ben pruvat n-ness ta‟ kawzalità bejn il-fatt kolpevoli u l- konsegwenza dannuza.

Huwa veru li għax-xogħlijiet in kwistjoni ġew inkarigati terzi, imma ladarba li bix-xogħol l-attur sofra danni, isegwi li dik il- persuna ma kienitx kompetenti f‟xogħlha u għal dan għandu jinżamm responsabbli dak li inkarigahom a tenur tal-artikolu 1037 tal-Kap.

16 ċitat.

Minkejja li l-konvenut jinsisti li huwa dejjem aġixxa għan-nom tas-soċjetà Balzan Homes, din il-Qorti ttenni li kif diġà ġie deċiż fis-sentenza preliminari tad-9 ta‟ Frar 2017, l-attur m‟għandux ibati l-konsegwenzi meta huwa ċar li l-konvenut dejjem preżenta ruħu bħala s-sid u l-attur ma kellu l-ebda mod raġjonevoli sabiex isir jaf li l-proprjetà kienet tal-kumpannija tiegħu.

Din il-Qorti tqis illi hija aktar kredibbli l-verżjoni tal-attur li meta l-konvenut kien iserraħlu moħħu li għall-ħsarat ser jagħmel tajjeb hu jew l-insurance, huwa ma kienx għamilha ċara mal-attur li kien qiegħed jobbliga ruħu għan-nom ta‟ Balzan Homes Limited.

Kwindi, meta huwa aċċetta li jħallas f‟każ illi tirriżulta ħsara, il-konvenut aċċetta u esprima r-rieda, b‟mod ċar u inekwivoku, li jassumi r-responsabilità b‟mod solidali ma‟ sid il-proprjetà.

Naturalment, jibqa‟ dejjem impreġudikat id-dritt tal-konvenut li jdur fuq is-sid attwali l- proprjetà jew dawk li attwalment ikkawżaw il-ħsara.

Imiss issa li jiġi kkunsidrat il-quantum tad-danni.

Skont ir- rapport tal-Perit Butterfield Ragonesi, l-attur għandu ħsara fil-ħitan u

fil-madum kemm tal-art kif ukoll tal-kċina u tal-kamra tal- banju.

Huwa għamel stima ta‟ din il-ħsara fl-ammont ta‟ Lm6097, illum €14,668.

In kontro eżami l-attur xehed li ċertu xogħlijiet saru spejjeż tiegħu fil-mori tal-kawża.

Huwa jsemmi biss il-madum, li skont hu sar fuq li kien hemm diġà.

Ma ressaq l-ebda prova ta‟ dawn ix-xogħlijiet li allegatament għamel u lanqas ta‟ kemm allegatament nefaq.

Il-Perit Calleja jispjega li huwa ma kienx għamel stima tat- tiswijiet meħtieġa imma li l-ħajt jista‟ jiġi mkaħħal u l-madum tal-art seta‟ jiġi grouted.

Dwar il-madum tal-kamra tal-banju li waqa‟ u nkiser huwa jispjega li dan kien antik u allura wieħed ma jsibx jixtri bħalu.

Għaldaqstant, huwa xehed illi kien hemm spejjeż ta‟ madwar:

i. €500 madum ġdid; ii. €1500 mano d‟opera; u iii. €300 - €500 materjal.

Kif diġà ntqal, l-attur ma ressaq l-ebda prova dwar kemm attwalment nefaq fix-xogħol li jgħid li għamel u m‟għamilx talba sabiex il-Qorti tinnomina perit sabiex jirrelata dwar it- talbiet tiegħu.

Tenut kont ta‟ dan kollu u fid-dawl tar-rapporti konfliġġenti tal-periti rispettivi, il-Qorti qegħda tillikwida d- danni subiti arbitrio boni viri fis-somma ta‟ €5000.

Għalhekk u għal dawn ir-ragunijiet, din il-Qorti qegħda taqta‟ u tiddeċiedi l-kawża billi filwaqt illi tastjeni milli tieħu konjizzjoni tat-tielet eċċezzjoni l-eċċezzjonijiet tal-konvenut, rimanenti tiegħu u 1.

Tilqa‟ l-ewwel talba;

tiċħad

Tilqa‟ t-tieni talba limitatament billi tillikwida dawn id- danni fis-somma ta‟ ħamest‟elef Ewro (€5000);

Tilqa‟ t-tielet talba billi tikkundanna lill-konvenut iħallas lill-attur is-somma ta‟ ħamest elef (€5000) bl-imgħax mid- data tas-sentenza.

L-ispejjeż tal-kawża jitħallsu mill-konvenut.


Qorti tal-Appell Kriminali

Illum 6 ta Novembru, 2018

Maltija bin-numru 19376M, akkuzat quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala

Qorti ta' Gudikatura Kriminali:

Talli nhar l-10 ta' Mejju 2012 u fil-jiem u xhur ta' qabel gewwa 88, Triq ix-Xitwa, Ta' Sannat u f'dawn il-gzejjer b'diversi atti maghmulin minnu, ukoll jekk fi zminijiet

differenti, li jiksru l-istess dispozizzjoni tal-Ligi, u li jkunu gew maghmula

b'rizoluzzjoni wahda, b'mezzi kontra l-Ligi, jew billi:

Ghamel uzu ta' ismijiet foloz, jew ta' kwalifiki foloz, jew billi nqeda b'qerq

iehor jew ingann, jew billi wera haga b'ohra sabiex igieghel titwemmen l-

ezistenza ta' intraprizi foloz jew ta' hila, setgha fuq haddiehor, jew ta' krediti

immaginarji, jew sabiex iqanqal tama jew biza' dwar xi grajja kimerika,

ghamel qligh bi hsara ta' haddiehor u cioe' l-kumpanija Enemalta u/jew il-

Gvern ta' Malta;

U aktar talli fl-istess lok, hin u cirkostanzi ikkommetta serq ta' dawl elettriku

ta' valur ta' izjed minn mitejn u tnejn u tletin euro u erbgha u disghin

centezmu (€232.94) izda mhux izjed minn elfejn, tliet mija u disgha u ghoxrin

euro u sebgha u tletin centezmu (€2,329.37), ghad-dannu tal-kumpanija

Enemalta u/jew il-Gvern ta' Malta, liema serq huwa aggravat bil-valur, bil-

mezz, bil-hin u bil-lok;

U aktar talli l-istess data, lok u cirkostanzi rrenda ruhu recidiv ai termini tal-

artikoli 49, 50 tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta b'sentenzi moghtija mill-Qrati ta'

Malta, liema sentenzi saru definittivi u ma jistghux jinbidlu.

Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali,

tat-8 ta' Marzu, 2018, fejn il-Qorti wara li rat l-Artikoli 49 u 50, 261, 263, 267, 269, 270,

308 tal-Kap tal-Ligijiet ta' Malta;

u ghalhekk illiberatu minnhom.

Ma sabitx lill-imputat hati tal-ewwel u t-tielet akkuzi kif dedotti mill-Prosekuzzjoni

Sabitu hati tat-tieni akkuza kif dedotta mill-Prosekuzzjoni u kkundannatu ghal sena

prigunerija sospiza ghal sentejn ai termini tal-Artikolu 28A tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta'

Ordnat lill-imputat ihallas is-somma ta' elfejn, mija u sitt ewro, erbgha u tmenin

centezmu (€2,106.84) fi zmien sitt xhur ai termini tal-Artikolu 28H tal-Kap 9 tal-

Il-Qorti fissret fi kliem car, il-portata ta' din is-sentenza lill-imputat.

Rat l-atti u d-dokumenti kollha.

Rat il-fedina penali aggornata tal-appellant esebita mill-prosekuzzjoni fuq ordni tal-

Ligijiet ta' Malta.

Rat ir-rikors tal-appell ta' Emanuel Di Bartolo, ipprezentat fir-registru ta' din il-Qorti fl-20

ta' Marzu, 2018, fejn talab lil din l-Onorabbli Qorti joghgobha tirriforma s-sentenza

appellata billi tikkonfermaha fejn sabitu mhux hati, u tirrevokaha ghall-kumplament

u hekk tilliberah minn kull htija u piena.

Rat illi l-aggravji tal-appellant Emanuel Di Bartolo huma s-segwenti u cioe`:-

In-natura generali tas-serq tal-kurrent elettriku.

Il-Kodici Kriminali jaghmel biss prezunzjoni wahda dwar is-serq ta' kurrent

Illi fuq min ikun irregistrat il-meter jew il-kont tad-dawl, jew id-detentur

tal-fond, ikun meqjus illi "jaf" jew ghandu x-xjenza mehtiega.

ebda prezunzjoni aktar minn hekk.

kull regola ohra tal-Kodici Kriminali tal-procedura u anke dwar il-prezunzjoni tal-

Il-Kostituzzjoni taghna tghid li l-piz tal-prova jibqa' dejjem fuq il-prosekuzzjoni salv

fejn il-ligi espressa tghaddi l-piz tal-prova ghal fuq l-akkuzat (Artiklu 39 tal-

Kostituzzjoni).

L-Artiklu 264(2) tal-Kodici Kriminali jaghmilha cara li l-unika

prezunzjoni hija dwar

L-elementi

il-

prosekuzzjoni.

Il-prosekuzzjoni tista' tghid illi ppruvat illi l-meter kien fih xi bicca

plastik u fl-opinjoni tax-xhieda tal-istess prosekuzzjoni kien hemm l-elementi tal-

ezistenza ta' mezzi artificjali illi seta' kellhom effett fuq il-konsum tal-elettriku.

il-prezunzjoni juri stantum hija illi kien hemm ix-xjenza mehtiega ghar-reat.

elementi l-ohra il-prosekuzzjoni riedet tippruvahom.

Ghax effettivament lanqas saret prova tas-serq.

Prova biss li l-meter kien hemm

hsara fih fuq il-kaxxa tieghu, imma ma kien hemm l-ebda prova ta' "mezzi li

jwaqqfu l-konsum".

Ma nstab l-ebda brix jew xi sinjal iehor.

prova ta' komunikazzjoni qarrieqa, xi wire jew konnessi.

L-Enemalta ppresumiet

Qed issir riferenza ghas-sentenza Qorti tal-Appell Kriminali Pulizija v Raymond

Tickle ta' provi mehtiega biex jipprovaw min hu detentur tal-fond jew il-

persuna li jkollha f'idejha l-fond

Huwa important li jsir ezami tax-xhieda.

L-ezami tax-xhieda juri s-segwenti:

John Borg k/a Borg Bonaci xehed ilil mar u ezamina biss il-meter.

konkluzjonijiet tieghu.

Dan ix-xhud waqt li jsemmi lis-Sur Emmanuel Di Bartolo fl-ebda

mument ma gie mistoqsi mill-prosekuzzjoni jew mill-Qorti biex jindika min kien is-

Dan huwa aspett normali hafna ghaliex m'hemmx prezunzjoni

illi s-Sur Di Bartolo illi jkun fl-izbarra huwa l-istess Sur Di Bartolo illi qed jitkellem fuqu s-Sur

Sammut b'wiccu lejn il-Magistrat u minghajr ma jaghmel referenza ghall-persuna li

huwa qieghed jaghraf u jindika fl-awla.

Huma proprju John Borg k/a Borg Bonaci u Joseph Sammut

illi marru fuq il-post, u hadd minnhom ma pponta subghajh lejn Emmanuel Di Bartolo li

Certament m'hemmx prezunzjoni li min ikun fl-izbarra huwa l-

persuna li x-xhud ikun qieghed jirreferi ghalih.

Dan qal illi l-meter effettivament kien gie rregistrat fuq talba

Il-Qorti staqsietu jekk kienx hemm change of ownership jew

Hu qal li ma jistax jirrispondiha u kellu jerga' jgib ir-

Fil-fatt qatt ma kien hemm tibdil minn Francis Di Bartolo bhala registered owner

tal-post.

Dan ukoll qal biss li ha r-rapport ta'

Giuliano li qallu li kien mar fir-residenza 88, Triq ix-Xitwa, Pembroke, fil-prezenza ta'

sidha "Emmanuel Di Bartolo" fejn sabu l-meter tad-dawl tal-marka mbabas.

xhud qal, "Jien ma mortx fuq il-post, just kemm gie jkellimna s-Sur Giuliano".

ohra ma kien hemm l-ebda parti mix-xhieda tas-Surgent Fabian Nugent illi jdur u juri

b'subghajh lill-imputat prezenti fl-awla u l-Qorti tirregistra l-verbal "ix-xhud qed jindika

Ta' min jirrileva wkoll li l-ebda wiehed mix-xhieda tal-prosekuzzjoni indika l-

Identity Card ta' Emmanuel Di Bartolo ghall-inqas.

Ta' min jghid ukoll kemm huwa zbaljat ir-rapport li ta s-Sur Giuliano lis-Surgent

Fabian Nugent illi jghid li 88, Triq ix-Xitwa, Pembroke, hija r-residenza ta' Emmanuel

Di Bartolo, hu min hu, meta Emmanuel Di Bartolo li kellha quddiemha l-Qorti joqghod fid-dar

Peprina, Triq il-Helsien, Pembroke u ilu hekk irregistrat bl-Identity Card tieghu ghall-

eternità ta' zmien.

L-Ispettur tal-Pulizija lanqas biss investiga lil Emmanuel Di Bartolo u hadlu stqarrija.

Naturalment kieku kien ikollu bzonn sahansitra l-prova tal-identità.

Il-prosekuzzjoni

kienet qed tipprezumi wisq illi kollox se jigi prezunt favur taghha meta l-ligi ma

tghidx hekk.

Hemm ukoll certu mistoqsijiet tal-Qorti li huma ipotetici illi xorta wahda ma

jwasslux partikularment ghall-prova tal-identità tal-persuna akkuzata mal-fatti li

kienu qeghdin jirrakkuntaw.

Kien f'dan il-kwadru li l-imputat kellu dritt u zamm is-silenzju tieghu.

Allura lanqas

dik il-prova l-prosekuzzjoni ma tista' tghid illi ghandha.

U ma tistax taghmel ebda uzu mill-fatt li l-appellanti baqa' sieket quddiem il-Qorti.

Xi prova hemm illi Emmanuel Di Bartolo kien il-persuna li qed jokkupa l-fond jew id-

detentur tal-fond jew tal-installazzjoni tal-elettriku illi kienet mill-bidu u ghadha

registrata fuq Francis Di Bartolo?

Bir-rispett kollu din is-sentenza ipprezumiet il-htija ta' Emmanuel Di Bartolo u li kellu

hu jipprova l-innocenza tieghu.

Naturalment dan jivvjola kull principju tad-dritt

fundamentali u tal-prezunzjoni tal-innocenza.

L-ewwel il-prosekuzzjoni kellha

tipprova minghajr dubju ragjonevoli u bi provi skont il-ligi, li l-appellant kien

okkupant jew kellu kontroll tal-fond, imbaghad tista' tistrieh fuq il-prezunzjoni

Il-valur tas-serq u r-reat kontinwat

Hawnhekk il-prosekuzzjoni bhalma jigri diversi drabi, hadet il-linja illi l-EneMalta

taghmel kalkolu globali tal-ammont li tippretendi illi gie kkunsmat u mhux imhallas.

Anke taqbad u tiffissa sena meta jidhrilha u tibda minn hemmhekk 'il quddiem.

Jidher illi huwa zball endemiku li diversi sentenzi, u dan specjalment minhabba li l-

Qrati jigu indotti fi zball mill-prosekuturi, meta jkun hemm reat illi jirrepeti ruhu

kull gurnata u allura jaslu illi flok jaghtu l-per diem u l-kontinwat, jigbru s-somma

globali u jghidu illi dak is-serq ikun qabez per ezempju l-ammont ta' €2,329.

Fil-fatt

il-ligi taghna mhijiex hekk.

Jekk wiehed jigi akkuzat illi seraq u s-serq kien

ikkunsmat f'diversi okkazjonijiet ma taghmilx it-total imma tiehu l-ikbar somma u

Naturalment minhabba r-ripetizzjoni jkun hemm ir-reat

Issa din il-kwistjoni gieli qamet u giet ikkontestata u meta giet ikkontestata il-

pozizzjoni tal-prosekuzzjoni illi tiehu ammont globali dejjem giet respinta.

L-aktar sentenza remota hija dik tal-Imhallef William Fituri, Pul v Salvu Depares

Peress li ma tistax facilment tikkopja minnha, l-esponenti qed jesebixxi kopja taghha

intiera u tinsab fil-process.

L-esponenti qed jaghmel riferenza ghas-sentenza App Krim Mc Kenna v Peter Di Bartolo

Din is-sentenza hija importanti ghal zewg ragunijiet.

Wahda minnhom hija

minhabba l-elementi tat-truffa u l-ohra minhabba l-kwistjoni tal-valur u l-kontinwat.

F'dak il-kaz ta' Peter Di Bartolo, kien bejjiegh tal-gass u kien inaqqas ftit minn kull

Il-Qorti ma sabitx naturalment it-truffa ghaliex ma kien

hemm l-ebda messa in scena u l-vittma volontarjament imbaghad gie ngannat biex

Imma dik is-sentenza marret oltre u spjegat il-punt tal-

kalkolu tal-valur.

Il-kalkolu tal-valur f'dak il-kaz il-Qorti qalet li ma jistax ikun la l-ammont globali,

sempliciment l-ammont ta' kull darba pero` bil-kontinwat.

"Illi ghar-rigward tal-aggravju dwar il-valur involut pero` l-appellant ghandu ragun.

Kull att ta' biegh ta' cilindru imbaghbas kien jikkostitwixxi reat kunsmat f'sensiela

ta' reati kommessi fi zmienijiet differenti li kienu jiksru l-istess dispozizzjoni tal-ligi

u li gew maghmula b' rizoluzzjoni wahda w konsegwentement jammontaw ghal reat

Ghalhekk irid jittiehed biss l-oghla valur talhsara pprokurata b' kull

biegh ta' cilindru "uti singoli" u mhux tal-valur komplessiv tac-cilindri kollha li

setghu mbieghu jew li kienu lesti biex jimbieghu fil-garage tal-appellant.

Ghalhekk,

peress li l-valur ta' kull cilindru mimli kif suppost ma kienx jeccedi l-Ewro 11.65c (u

ergo il-gass mehud minn kull cilindru b' qerq kien indubbjament inqas minn hekk

ukoll), ghall-fini tal-piena, japplika l-artikolu 310 (d), s' intendi biz-zieda ta' grad jew

F'dak il-kaz kienet nizzlitu ghal anqas minn €11 u mhux ghal eluf ta' ewro.

L-istess argument japplika ghal dan il-kaz ukoll.

Il-konsum ta' kull gurnata gie

stabbilit u ma jistax jinghad illi din mhijiex il-pozizzjoni gusta. €2 kuljum.

l-ebda prezunzjoni li d-dawl ikun qed jigi kkunsmat il-hin kollu, ma jieqaf qatt, u

accidentalment li ma jinqatax id-dawl.

Appena jigi kkalkulat kull gurnata kif gara f'dan il-kaz, l-ammont jigi ma jaqbizx il-

valur minimu u mhux dak illi qed jigi mitlub jew indikat mill-EneMalta.

Bizzejjed hija prova ghal kollox arbitrarja illi l-EneMalta tfajjar ammont skont

kalkolu illi jidhrilha?

Is-serq irid jigi ppruvat fl-elementi kollha tieghu u anke fil-

U jekk lanqas dell ta' prova ma kien hemm jekk l-appellant hux detentur u

minn meta, kif fajru 4 snin?

Fin-nuqqas, din l-Onorabbli Qorti ghalhekk kemm minhabba r-raguni tal-ammont

ta' kull gurnata bil-kontinwat kommess f'diversi granet distinti u kemm minhabba

illi l-prova tal-valur trid tkun bhala aggravanti tar-reat, trid tkun ippruvata minghajr

ebda dubju ragonevoli mill-prosekuzzjoni.

Kalkolu bir-rispett kollu mhuwiex prova

Fl-aghar ipotesi ghalhekk li hu applikabbli huwa l-artikolu 278(4) tal-Kodici

Kriminali, meta l-valur ikun taht €23.29, bil-kontinwat.

Il-piena tigi sa massimu ta' 9 xhur, bhala piena ordinarja.

L-awment tal-kontinwat

skont l-artiklu 18 huwa fakoltativ u mhux mandatorju.

Preskrizzjoni.

L-Enemalta marru fuq il-post fl-10 ta' Mejju 2012.

Ghaddew 4 snin sakemm infethu l-

proceduri quddiem il-Qorti.

Ghaddew aktar minn sentejn.

Skont l-Artiklu 689 il-preskrizzjoni hija ghar-reat fil-piena ordinarja tieghu.

Il-piena

ordinarja tieghu (cioe` l-piena tassattiva tal-ligi) hija dik tal-Artiklu 278(4).

Skont l-Art 688(2) il-preskrizzjoni hija ta' sentejn.

Ghal dawn ir-ragunijiet kollha l-esponent kellu jigi liberat.

Rat ix-xhieda prodotta mill-prosekuzzjoni.

Semghet lill-partijiet jittrattaw il-kaz u dan fis-seduta tas-6 ta' Novembru, 2018.

Ikkunsidrat,

Rat illi nhar il-21 ta' April 2016 deher Alan Thake rappresentant tal-Enemalta u

esebixxa l-kwerela mahruga mill-Enemalta mibghuta lill-Kummisarju tal-Pulizija

sabiex jittiehdu proceduri kriminali fil-konfront tal-fond Townhouse 88, Triq ix-

9 tal-process.

Alan Thake rega xehed nhar it-2 ta' Gunju ,2016 u spjega l-kaz fejn l-Enemalta

kienet sabet xi irregolaritajiet f'dan l-imsemmi meter u ghalhekk ghamlu stima ghal-

Marru lura l-ahhar erba' snin hajja ta' dan il-post u l-kont

hareg fuq relazzjoni tar-readings l-antiki li gew fattwalment registrati fuq dan il-

meter f'dawk l-ahhar erba' snin, ikkumparati ma l-ewwel reading ta' l-ewwel sena

jew biex ikun preciz 384 jiem wara l-ispezzjoni fejn ir-readings telghu ghal 42.16

units ta' dawl kuljum.

Jekk iqabbel r-readings ta' l-ahhar erba' snin on average kienu 8

ta' circa 31.9units ta' dawl kuljum.

Hawnhekk hawn penali li huwa ta' 20% bhala

konsum mhux registrat minghajr penali minghajr imghaxijiet u ghalhekk kien qed

jitkellem fuq is-somma ta'€2,106.84.

Huwa pprezenta kopja ta' l-istima u readings li

gew registrati mis-sena 1996 sal-ahhar reading li ttihed f'Mejju li ghadda dawn gew

markati bhala dok AC1 u AC2 rispettivament.

In kontro esami jghid li l-meter antik kien twahhal fl-20 ta' Gunju 1983 izda jista'

jkun li jkun hemm xi varjanza ta' gurnata.

Dan twahhal fuq applikazjoni ta' Francis

owner jghid li ma setghax iwiegeb dakinhar.

Pero' jaf li fil-fond jghix Emmanuel

Thomas jekk il-meter reader mar darba biss jghid li le, pero' imur biex jiccekja u

jaqra r-reading u mhux biex jezamina il-meter.

Spjega li l-meter kien inqara fit 3 ta' Mejju, 2012 pero' l-meter reader rega' mar fl-10

ta' Mejju 2012.

F'dawn is-sitt ijiem il-meter irregistra konsum ta' 91.7 units ta' dawk

kuljum mentri fil-perijodu precedenti kien qieghed jirregistra 26,34 u 41 kieku kellu

jarhom b'lura x'gara f'dawk is-6 ijiem meta mar l-meter reader ma jafx.

jaghti raguni ghaliex il-konsum sploda ghal livell li qatt ma kien gie registrat qabel.

Rat ix-xhieda moghtija minn Joseph Sammut nhar it-2 ta' Gunju, 2016 u spjega illi

nhar l-10 ta' Mejju 2012 ghal habta ta' 9.00a.m. mar ghand is-sur Emanuel Di Bartolo go

razzett numru 88, Triq ix Xitwa, Pembroke.

Waqt kienu qed jibdlulu l-arlogg l-antik biex

ighamlulu l-arlogg il-gdid u cioe' tas-sistema ta' l-ismart meters sabu li dan kien

Spjega li dan fisser li xi hadd kien fethu, kellu s-sigilli ta' l-arlogg

imbghabsin, kellu bicca plastic li bdiet tintuza biex tieqaf ir-rota, kellu bicca mill-

gasket (il-kumpaniha tghamillu gasket biex ma jidholx trab fih biex jibqa' dejjem

tajjeb biex jibqa' preciz) u din kellha bicca maqtugha biex johloq spazju biex jidhol

oggett u kellu ukoll parti diformata (mghawga) minnu fil-hadid biex johloq spazju

ghal dak l-oggett li kien qed jidhol bex izomm ir rota milli ddur.

Barra minn hekk l-

arlogg kien mimli bit-trab u hmieg li beda jidhol ovvjament minhabba li ma kienx

maghluq sewwa u dak wahdu diga' qieghed jirizulta li l-arlogg ma kienx qieghed

f'posizjoni li jimmarka kemm suppost.

Fuq il-post kien mar ukoll John Borg k/a Borg Bonaci mieghu

u jidhirlu li ha xi ritratti ukoll.

Spjega li John Borg k/a Borg Bonaci huwa s-Superjur tieghu.

PS 539 Fabian Nugent xehed fl-istess jum tat-2 ta' Gunju, 2016 u kkonferma li kien

hu li ghamel ir-rapport fl-10 ta' Mejju, 2012.

Qal li ma kienx mar fuq il-post fejn saret

l-ispezzjoni izda kien mar ghandu s-Sur Giuliano fil- kariga tieghu ta' team leader

mal-Enemalta fejn qal li ghal-habta tad-9.00am kienu ghamlu spezzjoni fir-residenza

88, Triq ix Xitwa, Ix-Xewkija fil-presenza ta' sidha Emmanuel Di Bartolo fejn sabu meter

tad-dawl tal-marka Ganz bis-serial number 0492830 u kien jaqra 108970 li kien

hsara mal-genb tal-meter fejn dan gie mibdul b'wiehed gdid tal-mudell GIST bis-

serial number 11-15016090 u li kien jaqra zero li gew issigillati mill-gdid dakinhar.

Huwa esebixxa kopja tal-okkorenza li giet mmarkata bhal dok FC 1 a fol.

25 ta' l-atti.

John Borg k/a Borg Bonaci xehed fl-14 ta' Lujlu, 2016 (fol.

28) u spjega li fl-10 ta' Mejju 2012 kien mar

l-installer Joseph Sanfilippo minn tal-Enemalta biex ibddel il-meter li kien hemm

installat fil-fond numru 88, Triq ix-Xitwa, Pembroke u dan innota xi irregolaritajiet u

Meta mar fuq il-post innota li l-meter kien fih xi

affarijiet go fih ili zgur jindika li dan ma baqghax issigillat kif suppost kien.

kien hemm hafna trab, bicca qisu zrar irqiq u bicca plastic hamra u dan allura ta

x'jifhem li dan il-meter f'xi zmien kien infitah.

Huwa esebixxa numru ta' ritratti u r

ritratt a fol 78 juri bicca plastic hamra li ma kellha x'taqsam xejn mal-meter u instabet

Qal li jidhru wkoll is-sigilli li ma humiex originali speci vera huma tac-

comb izda jidhru li kienu maltratati.

Qal li jista' jghati l-kaz li dawn is-sigilli infethu b'xi tnalja normali u inghalqu bi

tnalja tas-sigilli u dan qed ighidu ghaliex kien hemm numru ta' ghafiesi.

Qal li kien

ilu ighamel dan ix-xoghol ghal perijodu ta' ghoxrin sena.

Qal li mill-esperjenza

jinduna li hemm xi haga hazina appena ihares lejn meter u wara li jiftah il-meter

jikkonfemra il-hsieb tieghu.

Spjega illi huwa m'ghandux x'jxaqsam xejn mal-ownership tal-meter u ma jidholx

Dik hija il-materja ta' Alan Cowles.

Ikkonferma li l-meter in kwistjoni kien

wiehed antik forsi kellu xi sittin sena ghaliex bil-minutiera u bir-roti.

Mistoqsi jekk jistax jistabilixxi meta in

effetti infetah il-meter jghid li ma jistax jistabilixxi iz-zmien.

Michael Ghenam xehed in difesa nhar it-12 ta' Ottubru 2017 u jghid li huma

ghamlu il-kalkolu taghhom fuq perjodu ta' 51 gurnata u dan kien fl-ammont ta'

Qal li kellu perijodu ukoll fejn l-istima kienet ghola minn zewg euros kuljum.

Hemm perijodu ta' bejn l-1 ta' Ottubru, 2008 sal-31 ta' Marzu 2009 bl-istess bench

mark ta' 42 unit li jigi €748.27 centzmu euro fuq mija u ghoxrin gurnata.

hemmhekk hemm inkluz ukoll l-interessi.

Ikkunsidrat,

Illi l-ewwel Qorti ma kienitx sabet htija fil-konfront tal-appellant dwar ir-reat ta'

frodi u lanqas li hu recidiv u ghalhekk dan l-appell sar biss mill-pronunzjament

dwar l-akkuza ta' serq aggravat ta' konsum elettriku.

Illi l-fatti fil-qososr kienu s segwenti:-

Illi nhar l-10 ta' Mejju 2012 xi haddiema tal-Enemalta marru jghamlu

spezzjoni fil-fond 88, Triq ix-Xitwa Qormi u dan bil-ghan li jbiddlu l-meter li

Gie provat li l-meter kien registrat f'isem Francis Di Bartolo kif stqarr Alan Thake

pero' ir-rappresentant tal-pulizija u tal-Enematla jghidu li l-fond in kwisjtoni

jappartjeni lill-appellant.

Illi Joseph Schembri Farrugia jghid li kien hemm tbaghbis fil-meter tant li kien hemm

bicca plastic hamra fil-meter li bdiet tintuza biex tieqaf ir-rota1, kellu bicca

mill-gasket u din kellha bicca maqtugha biex johloq spazju biex jidhol oggett

u kellu parti diformata (mghawga) minnu tal-hadid biex johloq spazju ghal

dak l-oggett li kien qed jidhol biex izomm ir-rota milli iddur.

Il-meter infetah fil-presenza tal-appellant.

12 seduta tat-2 ta' Gunju 2016.

Illi skond Chetcuti l-Enemalta ghamlet il-kalkoli taghha fuq kalkolu ta' l-

ahhar erbgha snin hajja ta' dan il-post u l-kont hareg fuq ir- readings l-antiki li

F'dan il-kaz kien gie kalkolat li l-imputat kien qed

waqt l- ispezzjoni dawn kellhom qari ta' 42.16 unit kuljum2.

Bhala konsum mhux registrat gie stmat l-ammont ta'€2,106.84 filwaqt li €140

kienu dovuti bhala disconnection fee ta' €139.76, settlement fee ta' €210.68 u Vat

ta' 5 % fl-ammont ta' €105.34 u ghalhekk l-Enemalta kienet qed titlob l-

ammont globali ta' €2,948.49 minghand l-appellant.

Ikkunsidrat,

L-Artikolu 264(1) tal-Kap 9 li bih huwa akkuzat l-imputat jistabilixxi li jekk jigi

ppruvat il-ksur u l-presenza ta' mezzi qarrieqa li bihom wiehed jista' jkollu l-uzu jew

il-konsum illegittimu tal-kurrent elettriku (kif gara f'dan il-kaz) jew ibiddel ir-

registrazzjoni tal-konsum, allura jitqies bhala prova li d-detentur tal-fond jew il-

persuna li jkollha f'idejha l-fond fejn ikunu nstabu dawn il-mezzi qarrieqa, jaf b'dan

l-uzu jew konsum ta' kurrent elettriku, sakemm ma jigix ippruvat il-kuntrarju.

Il-Qorti taghmel referenza ghal diversi sentenzi moghtija mill-Qorti tal-Appell

Cassar4, Il-Pulizija v Paul Barbara 5 fejn gie spjiegat il-presunzjoni iuris tantum

applikabbli ghal dan ir-reat kif dispost fl-Artikolu 264(2) tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta'

Ghalhekk f'dan il-kaz, l-onus tal-prova

jinqaleb u ma

jibqax iktar fuq il-

Prosekuzzjoni izda jinkombi fuq l-imputat odjern.

Ir-rizultat ta' dan l-ispustjar tal-

prova ghal fuq l-imputat hi li l-posizzjoni tal-Prosekuzzjoni tkun giet reza aktar facli

u b'hekk hi tkun tista' tasal fejn trid minghajr sforzi ta' xejn.

3 Deciza nhar it-2 ta' Settembru, 1998

4 Deciza nhar is-26 ta' Ottubru, 1998

5 Deciza nhar is-26 ta' Mejju, 1998

Illi huwa car ghalhekk li dan l-Artikolu 264(2) tal-Kap.

9 johrog presunzjoni ta' dolo,

iuris tantum, li ghandha tipprevali jekk ma jigix ippruvat il-kuntrarju.

Din il-presunzjoni ma hix xi wahda assoluta w li ghandha tigi applikata bl-akbar

rigorosita'.

Din tregi biss sakemm ma jingibux provi kuntrarji li jistghu jingiebu mill-

Ma' dan il-Qorti trid tosserva li l-ligi ma tispustjax l-oneru tal-prova tal-

fuqu.

tal-prova

jibqa' dejjem

fuq

il-

Prosekuzzjoni li ghandha a favur taghha din il-presunzjoni li pero', tista' tigi

newtralizzata b'xhieda u provi ohra tal-istess Prosekuzzjoni jew tad-Difiza [ara

wkoll Appell Kriminali 282/93 Il-Pulizija v Michael Church per Faure Canovari Lino

Huwa ovvju li l-asportazzjoni ta' l-elettriku hi asportazzjoni ta' tip specjali u sui

generis, trattandosi mhux ta' korp fiziku imma ta' current ta' elettriku, issir mhux bil-

komunikazzjoni llegali, li ghal bzonn tista' tkun saret minn haddiema qabel, imma

bl-uzu attivat ta' l-apparat kunsumatur ta' l-elettriku fil-konsapevolezza li l-konsum

mhux qed jimmarka jew mhux qed jimmarka sew minhabba interruzzjoni.

l-apparat konsumatur u wara li jkun sar it-tbaghbis u meta jkun jaf b'dan, ma jigux

qed jisraq inqas milli kieku kien hu stess li interrompa r-registrazzjoni.

Huwa ovvju illi biex jigi ppruvat is-serq, iridu jikkalkulaw l-element materjali u

formali necessarji f'kull reat, il-mens u l-actus iridu jissussistu l-elementi kollha ta'

dan ir-reat.

L-actus reus tas-serq jinkludi fih il-fatt li l-akkuzat ibbenifika anke minimament mill-

ezekuzzjoni tal-hsieb li bil-mens rea tieghu iddecieda illi jattwa.

Illi fis-sentenza Il-Pulizija vs Saviour Spiteri Cesare gie deciz: Fl-artikolu 264(2) tal-

Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta jinghad testwalment: "Fil-kaz ta' ksur ta' kanni tas-

servizz pubbliku ta' l-ilma jew tas-servizz tal-gass, jew tal-fili jew gumi fis-servizz pubbliku,

il-fatt li jkun hemm mezzi qarrieqa li bihom wiehed jista' jkollu l-uzu jew il-konsum

6 Deciza nhar il--12 ta' Frar, 1993.

7 Deciz fit- 18 ta' Marzu 2010 mill-Qort tal-Appelli Kriminali .

Vide anke deciz minn din l-istess Qorti , Il-Pulizija vs Peter Yarovaya, deciz nhar it- 13 ta' Jannar 2011 u Il- Pulizija vs Joseph a et deciz nhar l- 20 ta' Gunju ,.2013.

illegittimu ta' dan l-ilma, gass jew kurrent ta' l-elettriku, jew li bihom jista' jwaqqaf jew

ibiddel il-kejl jew marker fil-meter tal-kwantita mehudha jew kunsmata jitqies sakemm ma

jigix pruvat il-kuntrarju, bhala prova illi d-detentur tal-fond jew il-persuna li jkollha f'idejha

il-fond fejn ikunu jinsabu l-mezzi qarrieqa, jaf jew taf b'dan l-uzu jew konsum ta' ilma, gass

jew kurrent elettriku skond ma jkun il-kaz."

Illi dina hija presunzjoni li giet deskritta f'sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appelli

Kriminali f'sentenza moghtija fl-ismijiet Il-Pulizija vs Raymond Sortino, bhala

"presunzjoni feroci" u kompliet tghid: "La l-presunzjoni hija daqstant feroci l-Qorti tifhem

li biex tapplikaha il-mezzi qarrieqa jridu jirrizultaw konkluzivament u mhux semplicement

b'mod illi joholqu suspett … il-mezzi qarrieqa jridu jkunu jistghu jwasslu ghal dak l-effett li

bihom jista' jwaqqaf jew ibiddel il-kejl jew il-markar."

Illi fl-isfond ta' dawn ir-rizultanzi ssir riferenza ghas-sentenza tal-Qorti tal-Appell

Kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija vs Ronald Stafrace.

Din il-Qorti, pero`, tosserva li

hawn si tratta ta' periodu ta' aktar minn erba' snin–minn wara Novembru 1989 sat-

13 ta' April, 1994.

Fil-fehma ta' din il-Qorti, biex issir il-prova, sal-grad li trid il-ligi

li probabbli li kien hemm) serq ta' kurrent elettriku fil-periodu inkriminat, kellha

tingieb prova tal-load ta' l-apparat elettriku f'dak il- periodu.

Jidher li l-pulizija ma ghamlux l-icken sforz ta' investigazzjoni f'dana r-rigward.

appellant lanqas ma staqsewh x'apparat elettriku u x'dawl kien hemm fil-fond tul iz-

zmien li l-fond baqa f'idejgh ; l-appellant ma giex interrogat mill-pulizija bil-hsieb li

jigi stabbilit dana l-punt.

Fil-kaz in dizamina ma jistax jinghad li kien hemm prova sodisfacenti, cioe` sal-grad

li trid il-ligi fil-kamp penali, ta' tali serq fil-periodu inkriminat.

8 Deciza fis-16 ta' Lulju 1990

9 Appell Nru 129/00; Deciz 31 ta' Mejju, 2000, per Onor. Imhallef Dr Vincent Handy

Pero' l-appellant ma xehedx u lanqas ma ressaq xi xhieda sbaiex jittenta jippotja l-

onus li l-ligi tistabilixxi fil-konfront tieghu.

Strah biss fuq il-provi imresqa ill-

prosekuzzjoni.

Ghalhekk fil-kamp penali hu d-dover tal-prosekuzzjoni li tipprova l-akkuza sa l-

inqas dettal u ma jispettax lill-akkuzat jipprova hu li kien ilu anqas minn hames snin

jisraq id-dawl jew li jipprova x'appliances kellu tul il-medda taz-zmien li gie akkuzat

li fih wettaq is-serq imputat lilu u dan sabeix jigi provat b'mod sodisfacenti id-

differenza fil-qari; Dan qed jinghad anke jekk jidher li s-service box in kwistjoni

kienet ilha snin fl-istess post u li in effetti dehret imbaghbsa!

Galadarba l-Pulizija ghazlet li tohrog akkuzi fuq serq, kien fid-dmir taghha li

taghmel id-debita prova dwar l-ammont tas-serq hekk addebitat lill-akkuzat.

Illi ma tista' qatt tinstab htija fuq akkuzi bbazati semplicement fuq stima; stima

arbitrarja mahduma fuq perjodu daqstant iehor arbitrarju ta' erbgha snin, fejn jigi

skartat ghall-kollox il-principju baziku legali li "onus probandi incumbit qui

Issa f'dan il-kaz il-Prosekuzzjoni rnexxielha tipprova li verament kien hemm serq ta'

kurrent elettriku - w dan qed jinghad ghaliex l-imputat ma rnexxilux jeghleb il-

presunzjoni iuris tantum li l-ligi timponi fuqu, irnexxielha wkoll tipprova l-mezz tas-

serq stante li kien hemm tbaghbis fil-gumi li bhala konsegwenza ta' dan kien hemm

in-non-registrar tal-konsum, pero' verament li kif sostniet id-difiza ma pprovatx l-

aggravju tal-hin.

Kien jispetta lill-istess Prosekuzzjoni tipprova dan l-aggravju,

minkejja li tezisti l-prezunzjoni iuris tantum.

Illi pero' kien jispetta lil prosekuzzjoni

tipprova ukoll l-aggravji tal-hin, vlaur, lok u mezz moghtija minnha.

dubbju li filwaqt li l-aggravju tal-mezz jirrizulta provata u dan ghaliex is-serq sar

permezz ta' sgass fil-gumi tal-elettriku, u fil-lok ghaliex is-serq sar fir-residenza tal-

L-aggravju tal-hin ma jirrizutlax u lanqas tal-valur stante li l-Qorti m'hix

konvinta bil-modalita ta' kif gie kalkolat l-ammont allegatament misruq u ghal

Illi d-difiza issostni fir-rikors taghha li l-akkuza hija preskritta u dan ai termini tal-

artikolu 688( (e) tal-kap 9 tal ligijiet ta Malta u cioe' bl-gheluq ta' sentejn .

Jinghad li l-appellant hu akkzuat bir-reat ta serq aggravat bil-mezz u bil-lok. l-

artikolu 278.(1) tal- kap 9 jipprovdi is segwenti

Il-ħati ta' serq ikkwalifikat bil-"mezz" biss, jeħel il-piena ta' priġunerija għal żmien minn

ħames xhur sa tliet snin.

Waqt li is sub inciz (2) jipprovdi li Jekk is-serq, barra milli bil-kwalifika tal-"mezz",

ikunakkumpanjat ukoll b'waħda mill-kwalifiki l-oħra, iżda mhux diktal-"vjolenza", il-piena

fuq imsemmija ma tingħatax fil-minimum tagħha.

Ghalhekk il-piena li din il-Qorti

tista' tikkomina hija dik ta' bejn ħames xhur sa tliet snin.

Ghalhekk l-artikolu tal-

preskrizzjoni citat mid difiza hu zbaljat.

Semmai l-artikolu tal- prskrizzjoni li kellu

japplika hu dak tal-artikolu 688 ( c) li jipprovdi s-segwenti:-

Artikolu 688 "Bla ħsara ta' fejn il-liġi tiddisponi xort'oħra, l-azzjoni kriminali taqa' bi

preskrizzjoni

(d) l-egħluq ta' ħames snin għad-delitti suġġetti għall-piena ta' priġunerija għal żmien ta'

anqas minn erba'snin u mhux anqas minn sena

Ghalhekk il perijodu preskrittiv fil-kaz in desamina huwa dak ta' hames snin.

rapport sar f'Mejju 2012 u l-kawza giet intavolata f'Dicembru 2015 u ghalhekk entro

il-hames snin u konsegwentment din l-eccezzjoni tad-difiza qed tigi respinta.

Illi mill-provi fuq imsemmija jidher li ghalhekk minkejja li l-ewwel Qorti kienet

koretta li issib lill-appeklant hati ta' serq ta' kurrent elettriku din il-Qorti hija tal-

fehma li l-aggravji tal-hin u tal-valur ma gew pprovati u ghalhekk sejra tilliberah

minn dawn l-aggravji.

Ghaldaqstant din il-Qorti filwaqt li tilqa' l-appell tal-appellant fis-sens li tikkofnerma

dik il-parti tas-sentenza moghtija mill-ewwel Qorti fejn illiberatu mill-ewwel u mit-

tielet akkuza,e qeda timmodifika is-sentenza fir-rigward tal-htija tat-tieni akkuza fis- 16

sens li tiddikajr tali akkuza ta' serq aggravat bil-hin u bil- valur ma jirrizultax pero'

tikkofnermha f'dik il-pati fejn sabithu hati tal-aggravju tal-lok u l-mezz.

Din il-Qorti qeghda tvarja l-piena inflitta mill-ewwel Qorti b'dan illi qeghda

timmodifika s-sentenza appellate fis-sens li m'hix ser tikkofnerma dik il-parti tas-

sentenza fejn ordnat lill-appellant ihallas is-somma ta' €2106.84 lil Enemalta u dan

ghaliex m'hix konvinta li l-ammont dovut lil Enemalta fil-fatt huwa dak citat fis-