Orlando: Insejħu d-dnub b'ismu

L-attakk attroċi tal-Ħadd li għadda f'Orlando, Florida, ġie msejjaħ b'ħafna modi.

'Attakk terroristiku Iżlamiku' kien wieħed minnhom.

'Attakk kontra l-libertà umana' kien ieħor.

'Attakk ġej mill-permessiviżmu' ieħor.

'Attakk ta' mibegħda' ieħor.

'Attakk miġnun' ieħor komuni.

Kollha xi ftit jew wisq validi.

Iżda ebda wieħed ma jolqot il-musmar fuq rasu.

L-attakk kien kontra l-omosesswali (reat omofobiku).

Għala ftit li xejn isejħulu b'ismu dan id-dnub?

Ewfemiżmu diżonest

L-attakk li ħalla madwar ħamsin ruħ mejta kmieni nhar il-Ħadd li għadda fl-Istati Uniti kexkex lil kulmin jista' jsib f'qalbu l-ħniena għal ħaddieħor iżda wkoll għal kull min jista' jimmaġina lilu nnifsu f'sitwazzjoni daqshekk kerha u terrifikanti.

Kien attakk bla umanità, bla provokazzjoni u bla sens.

Ħafna segwewh u kkummentaw fuqu.

Ħafna ħadu nota tal-kwalitajiet tal-qattiel, Omar Mateen, ta' disgħa u għoxrin sena minn Florida, u bdew jispekulaw għala seta' għamel dak li għamel.

It-teoriji bdew jinbtu bħall-faqqus.

Min jgħid ħaġa u min jgħid oħra.

Terroriżmu!

Permessiviżmu!

Armi fl-idejn!

Mibegħda!

Ġenn! u l-bqija.

Iżda kien tal-għaġeb kif l-aktar ħaġa ovvja ftit kummentaturi kellhom il-ħila jistqarruha fil-miftuħ.

L-Internet stess miżgħud artikli li jevitaw jgħidu l-ovvju.

In-najtklabb 'Pulse' ġo Florida huwa post magħruf għal fejn jinġemgħu l-omosesswali.

Ovvjament, min imur hemmhekk mhux bilfors ikun omosesswali.

Iżda l-post għalhekk hu magħruf u għalhekk imorru ħafna omosesswali fih.

L-attakk ma kienx wieħed ġeneriku.

Il-mira tal-attakkant ma kinetx waħda miftuħa u indiskriminanti.

Kienet għal kollox preċiża.

Post, ħin u mira preċiżi

L-attakk vjolenti kien wieħed omofobiku.

Kien attakk li speċifikament jidentifika l-omosesswali għall-qatla.

Tabilħaqq, kien attakk ta' mibegħda, ta' ġenn, terroristiku, permessiv, bla sens, ikrah—sejjaħlu li trid—iżda FUQ KOLLOX wieħed omofobiku.

Kienet il-mibegħda jew il-biżgħa mill-omosesswali li wasslet biex iseħħ.

Mateen, il-qattiel, seta' kien Musulman, Kattoliku, Xintoista jew Indimonjat; ma jagħmilx differenza.

Huwa kien jaf tajjeb li l-'Pulse' kien hemm l-omosesswali u mar apposta għalihom.

Mateen seta' qal li kien alleat tal-ISIS, tal-Opus Dei, tac-CID jew tal-MUSEUM—ma tagħmilx differenza lanqas.

Huwa kien qattiel tal-omosesswali.

Kien jobgħodhom.

Mar speċifikament għalihom.

U qatel kemm seta' minnhom.

Meteen ma kienx qattiel tan-nies b'mod ġeneriku.

Ma kellux mibegħda soċjali ġenerika.

Ma kellux konvinzjonijiet reliġjużi, politiċi jew fantastiċi ġeneriċi.

Kienu lkoll speċifiċi ħafna, għall-anqas fit-twettiq ta' dan l-att.

Kienu lkoll indirizzati lejn l-omosesswali.

Hu dan li jikkwalifika dan l-att ta' vjolenza insensata l-ewwel u qabel kollox bħala att omofobiku.

Dnub omofobiku

Allura għala dan il-fatt tant ovvju ħafna ddardru li jistqarruh u saħansitra ħbewh?

Qabel xejn, jidhirli jien, għax bosta jibqgħu ma jammettux il-vjolenza kontinwa, tista' tgħid ta' kuljum, li l-omosesswali jġarrbu mingħand għadd kbir ta' nies ... nies li huma ta' KULL fehma politika, stat soċjali, sess, reliġjon, qagħda ekonomika u l-bqija.

Din mhijiex vjolenza ġenerika—indirizzata lejn l-umanità, lejn is-soċjetà jew lejn is-sess maskil jew femminil.

Hija vjolenza—ta' kliem u għemil—indirizzata lejn l-omosesswali b'mod speċifiku, magħżul u diskriminat.

Nistagħġeb kif ħafna dan jiċħduh.

Kif jibqgħu ma jistgħux jammettu li din il-kategorija ta' nies huma vittmi ta' vjolenza kontinwa, spissa u kattiva.

Ovvjament, il-qtil huwa dnub ta' gravità kbira (mortali), isir fuq min isir, inkluż l-omosesswali.

Iżda daqstant ieħor jistgħu jkunu l-ħafna atti bil-kliem u bl-għemil li jsiru kontra l-omosesswali fuq bażi aktar komuni u djarja.

L-omofobja huwa dnub serju ħafna b'konsegwenzi serji u devastanti.

Dan ta' Orlando, qabel xejn, insejħulu b'ismu—dnub omofobiku—iżda l-istess għandna nagħmlu għal kull dnub ieħor li hu mmirat lejn kategorija ta' nies li nistħajlu li għandna fuqha xi superjorità morali jew ta' xi mod ieħor.


Nies bla bonġu

Filgħodu tiltaqa' ma' bosta nies li donnhom ma jafux jgħidu bonġu.

Nitħassarhom.

Il-jum hekk sabiħ bil-għaxqa tiegħu, ħafna drabi b'xemx glorjuża titbissem fuq rasna, u huma qishom ċappa dlam miexja.

Wiċċhom donnu bixra ta' ruħhom.

Mitlufin f'dinja għalihom.

Maqtugħa mill-oħrajn.

Bla ħila li jilqgħu s-sabiħ li ġej lejhom.

Jinsġu n-nisġa tan-niket u l-hemm tagħhom.

Mgħaffġa

X'fiha billi ssellem lin-nies?

Jew li tgħidilhom bonġu?

Xejn.

Imma għal bosta nies hija ħafna.

Donnhom iridu jagħmlu sforz ta' tqanżiħ kbir jew joforqu ħitan sħaħ ta' għeluq u solitudni.

Jgħaddu minn maġenbek qishom jeżistu weħedhom f'dinja li fiha lilhom biss u ħadd aktar.

Nobsor li ħafna drabi huma nies li m'għandhom moħħ ħadd jew, agħar minn hekk, jibżgħu minn kulħadd.

Tara lil xi wħud filgħodu kmieni qishom qamu bid-dinja tagħfas tqila fuq moħħhom u ruħhom.

U x'aktarx hekk ikun tabilħaqq.

Il-problemi tagħhom kiluhom.

Qishom huma biss għandhom problemi.

Żgur li mhux huma biss.

Iżda huma minn dawk li l-problemi jarawhom akbar minnhom (u forsi jkabbruhom ukoll).

Nażżarda ngħid li l-problemi mhumiex skuża biex ma tgħidx bonġu lin-nies jew biex ma ssellmilhomx.

L-ewwel nett, għax jekk għandek il-problemi int, tixtieq li ħaddieħor ma jkollux bħalhom jew akbar minnhom.

It-tieni, għax il-problemi m'għandek qatt tħallihom jgħarrqulek il-ġurnata jew sekonda waħda minnha.

Bniedem m'għandux iħalli l-problemi jikkmandawh (bħalma m'għandu jħalli lil ħadd jikkmandah).

Min jemmen f'Alla, imbagħad, dejjem għandu jiftakar—dejjem—li ma teżisti ebda problema akbar minn Alla.

Għeluq

Problemi għandu kulħadd.

Imma mhux kulħadd ma jgħidx bonġu filgħodu.

Wieħed jew waħda ma jgħidux bonġu għax m'għandhomx problemi.

Jgħidu bonġu għax, minkejja l-problemi, jibdew il-jum b'wiċċhom għad-dawl biex jilqgħuh b'sidirhom.

Ħsieb pożittiv—bħal biċċa bonġu—ma jsolvix problemi, bħalma ma jsolvix problemi ħsieb negattiv; imma jgħin.

Anzi, jgħin bil-kbir.

Oħrajn ma jgħidux bonġu għax distratti wisq.

Qegħdin jaħsbu fil-fond qishom se jiktbu t-Tractatus Philosophicus!

Jew mitlufin fil-mużika bil-fili f'widnejhom.

Jew qed iżeggu bil-mobajl tagħhom.

Insomma, qegħdin jinjoraw x'inhu għaddej madwarhom jew min.

F'kelma waħda, ma jinpurtahom minn ħadd ħlief fihom infushom.

Tagħhom f'tagħhom.

Huma biss.

Iżda jien ngħid li hemm ħin għal kollox.

Hemm ħin għal ħaddieħor u hemm ħin għalik innifsek.

Imma l-impressjoni tiegħi hi li bosta nies ma jafux jagħmlu d-differenza, jew jagħmluha meta m'għandhomx.

Spiss dan isir biex ipaxxu l-istramberija tagħhom jew il-mistħija li għandhom min-nies.

Fi kliem ieħor, sabiex jaħarbu minn dak li ma jafux jiffaċċjaw.

Waqfu jiġġieldu d-difetti tagħhom.

Waqfu jippruvaw itejbu lilhom infushom.

Rigal

Jien ma nara xejn tajjeb jew sabiħ f'min ma jafx jew nesa kif isellem jew jgħid bonġu lil ħaddieħor.

Ħadd ma twieled Salamun; u kulħadd jeħtieġu jitgħallem.

Forsi din hi waħda mit-tagħlimiet sbieħ li bniedem m'għandux jinjora fil-lezzjonijiet tiegħu.

Kif jgħid bonġu.

Kif isellem.

Kif ikun ġeneruż bl-iżgħar affarijiet.

Għax hi ħaġa tassew tassew żgħira, u fl-istess waqt ħaġa tassew tassew kbira, li n-nies isellmu lil xulxin.

Allaħares ninsew nagħmlu wkoll dan.

Qisna kottx imtaten.

Għax inkunu ħallejna s-suq tal-konsum, tal-individwaliżmu u tal-edoniżmu jirbaħ lil ruħna.

Ikun firidna minn xulxin biex lanqas NARAW lil xulxin aktar.

Bonġu filgħodu hi rigal li għandna nkunu ġenerużi biżżejjed biex nagħtuh kulmeta nistgħu.

Ma jiswielna xejn għajr li nirrikonoxxu lil ħaddieħor, nixtiequlhom il-ġid u nagħmlu d-dinja—u l-jum ġdid—isbaħ.

Nies bla bonġu huma msejkna.

U msejkna m'għandniex inkunu qatt.


Librerija qatt mitmuma?

Bieb il-belt Valletta, li tlesta aktar minn sena ilu, igawdih kulħadd, inkluż il-mijiet ta' turisti li jgħaddu minnu ta' kuljum.

Id-disinn ta' Renzo Piano fih dehra, bla dubju, anki jekk xi wħud s'issa nsew il-miljuni li ntefqu minn flus il-poplu ħalli dan isir.

Iżda hemm biċċa mill-proġett li baqa' ma tlestiex.

Anzi, qatt ma nbeda.

Din hi l-librerija tal-Parlament.

Kif jgħidu, bogħod mill-għajn, bogħod mill-qalb.

Dokumenti rari, uniċi u prezzjużi

Il-librerija hija bogħod mill-għajn għax il-post fejn suppost li xi darba tiġi ma jidher minn inkien.

Tidher biss il-mina ta' wieħed mit-truf tagħha, hemmhekk, fil-foss ta' Bieb il-Belt int u dieħel fuq il-lemin, minfejn qabel, sa l-1929, kienet taħdem il-ferrovija.

Il-post intuża bħala xelter fl-aħħar gwerra.

Minn dak iż-żmien lil hawn, il-mina baqgħet vojta, qisha ġerha li ma titfieqx.

Fil-proġett ta' Piano, li tlesta bejn l-2011 u l-2015, il-librerija tal-Parlament kellha tiġi eżatt fejn illum naraw il-Parlament ta' Malta.

Għalkemm il-Parlament infetah is-sena li għaddiet, il-librerija baqgħet ma saritx minkejja li l-pjanijiet tagħha ilhom żmien li ġew approvati mill-Grand Harbour Regeneration Corporation.

Xahar u nofs ilu, sa l-iSpeaker tal-Kamra, Dr Anġlu Farrugia, gerger pubblikament għal dan in-nuqqas ikrah.

Għall-biċċa l-kbira tagħna lkoll, li l-librerija tal-Parlament saflaħħar titlesta ma hi ta' importanza xejn u kważi kważi żejda.

Iżda ma għandu jkun hekk xejn.

Għax din il-librerija taħżen għexieren ta' tluf ta' dokumenti rari li l-biċċa l-kbira tagħhom huma uniċi u prezzjużi għall-istorja ta' pajjiżna.

Irresponsabbiltà?

Dawn id-dokumenti huma ta' erba' għamliet ewlenin: l-aġendi tal-Parlament sa mill-bidu tal-Gvern Responsabbli, id-dibattiti tal-Kamra tar-Rappreżentanti tal-Poplu sa mill-1840 'l quddiem, id-dokumenti oriġinali kollha li tqiegħdu fuq il-mejda tal-Kamra tar-Rappreżentanti u, uniċi u prezzjużi żgur, ir-reġistrazzjonijiet awdjo mad-dibatti tal-Parlament Malti mill-1970 sal-lum.

Bħalissa dawn id-dokumenti jinsabu fil-bini bil-loġoġ ta' quddiem il-Parlament (fuq ix-xellug int u dieħel il-Belt).

Li hu agħar, ħaġa kontra kull prattika arkivjali fid-dinja u kull bon sens, il-kmamar fejn jinsabu d-dokumenti jiġu eżatt fuq ir-restoranti li hemm fi Triq l-Ordinanza!

Allaħaresqatt jiżviluppa xi nar jew jisplodi xi gass, għax f'radda ta' salib inkunu tlifna patrimonju ta' wirt politiku u kulturali inestimabbli.

Jien jidhirli li hija irresponsabbiltà kbira min-naħa tal-gvern li jħalli dawn id-dokumenti, mhux biss għall-periklu ta' xi inċident ikrah, iżda wkoll għall-ħsara ta' ħażna mill-agħar kif inhuma miżmuma bħalissa f'kmamar daqs gallinar.

Dmir dovut lill-poplu

L-iskuża hi li mhemmx flus biex titlesti din il-librerija arkivjali.

Jgħidu li qegħdin jistennew il-flus ġejjin mill-Unjoni Ewropea.

Iżda dan kollu jidher li hu biss kastelli fl-arja.

Għax mid-dehra flus minn Brussell għal dan ix-xogħol ma jidhirx li ġejjin, u l-gvern jibqa' ma jieħu ebda miżura sabiex ilesti l-librerija.

Jien ma narax kif jinstabu flus għal kollox, anki għall-ħmerijiet u għal festivitajiet li jintemmu f'ħakka t'għajn, imbagħad għal ħaġa hekk ta' importanza u sinifikat għall-istorja u l-wirt nazzjonali ma jinstabux!

Wara kollox, dan mhuwiex xi proġett li jonqos li jintefqu fuqu miljuni kbar ta' ewros, għax is-sodda diġà mifruxa.

Jonqos biss rieda politika biex dak li nbeda, jitkompla u jiġi mitmum.

Ġirja ta' malajr fuq l-Internet malajr turik li kull Parlament den ta' ismu fid-dinja ċivilizzata għandu l-librerija u l-arkivju tiegħu miżmuma bl-aqwa mod.

Mhux hekk biss, imma x-xbihat juruk swali li jġibulek għajnejk wara widnejk.

Mela għala aħna tant traskurati f'ħaġa bħal din?

Inħoss li, flimkien mal-iSpeaker tal-Parlament, jien ukoll għandi nappella lill-gvern biex fil-Budget li jmiss jara li jalloka flus biżżejjed biex titlesta minnufih il-librerija u l-arkivju tal-Parlament.

Dan hu dmir li hu dovut lill-poplu Malti u Għawdxi kollu.


Il-Milied li jgiddeb

Il-Milied hu l-ewwel u qabel kollox festa tal-insara.

Iżda aktarx li huma l-insara l-ewwel li jgiddbuh.

U hu jgiddeb lilhom.

L-istituzzjoni ewlenija tal-insara f'Malta u Għawdex, dik li tirrappreżentahom u dik li lilha jirrappreżentaw, jiġifieri l-Knisja Kattolika, mhijiex bħall-Knisja Kattolika f'ħafna nħawi barra mill-gżejjer Maltin.

Hawnhekk donnu għandna Knisja għalina.

Kulħadd jarah dan.

Iżda ftit li xejn jistqarruh.

Il-Milied, jekk xejn, ifakkarna fil-fondoq kbir li hemm bejn il-waħda u l-oħra.

Wieħed wara l-ieħor, dawk li jirrappreżentaw ir-ras tax-xirka afdata f'idejhom ma jagħmlu xejn li xejn biex ireġġgħu x-xirka lejn l-ideali l-kbar tagħha.

U l-Milied ifakkarna f'dawk l-ideali.

Bil-kontra, aktarx ibegħduha dejjem aktar u aktar.

Il-Milied hu festa ta' faqar.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka sinjura.

Il-Milied hu festa ta' umiltà.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka kburija.

Il-Milied hu festa ta' ħniena.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka li taħfirx.

Il-Milied hu festa ta' qima.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka li tqim lilha nnifisha.

Il-Milied hu festa ta' qadi.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka li taqdi biss lilha nnifisha.

Il-Milied hu festa ta' nies bla setgħa.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka ta' kontroll klerikali.

Il-Milied hu festa ta' silenzju.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka kollha paroli.

Il-Milied hu festa ta' kulħadd.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka settarja.

Il-Milied hu festa ta' inklużjoni.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka li teskludi.

Il-Milied hu festa ta' tolleranza.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka ġudikanti.

Il-Milied hu festa ta' ugwaljanza.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka ta' sidien u mmexxija.

Il-Milied hu festa rżina.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka ta' tbaħrit sajfi.

Il-Milied hu festa ta' sempliċità.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka ta' ċerimonjaliżmu.

Il-Milied hu festa ta' awtentiċità.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka ta' artifiċjalità.

Il-Milied hu festa ta' għera.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka bombastika.

Il-Milied hu festa ta' bla flus.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka ta' mammona.

Il-Milied hu festa ta' ħelsien.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka li tkattar l-isfruttament.

Il-Milied hu festa ta' naturalità.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka ta' pożi.

Il-Milied hu festa ta' provokazzjoni.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka kompjaċenti.

Il-Milied hu festa ta' ġustizzja.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka kompliċi.

Il-Milied hu festa ta' djalogu.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka impożizzjonijiet.

Il-Milied hu festa spiritwali.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka materjalista.

Il-Milied hu festa altruwista.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka kapitalista.

Il-Milied hu festa ta' fidwa.

U x'għandna hawnhekk?

Xirka li tilfet it-triq.

Kemm hi sabiħa dix-xirka kif riedha Alla!

Kemm xejn ma joqgħod ħdejha!

Kemm xejn ma jħabbatha magħha!

X'xirka mill-aktar perfetta!

X'tama tnissel fil-qalb ta' kull mitluf!

X'dar mill-aqwa tiftaħ għall-imwarrab!

X'ħajt ta' kenn tgħolli għall-imġarrab!

Xi ħbiberija tifrex għall-bnedmin!

O Milied ħelu li tħammrilna wiċċna, o Milied tal-akbar safa, o Milied li tgiddibna, qawwi qlubna dgħajfa biex jitgħallmu jkunu bħalek; għallimhom iħobbu dak li tħobb int u jobogħdu dak li tobgħod int; semmgħalhom il-leħen sieket tiegħek, għax fejn hemm Kelmtek imqaddsa, it-triq ma tintilifx; fejn hemm in-Nifs qaddis tiegħek, il-ħajja ma titnikkitx; kif tibniha int, ix-xirka ma taħqarx.

Agħtina, o Hu l-aktar kbir u l-aktar qawwi, il-qima perfetta tal-Milied!


L-intelletwali tax-xellug

Ix-xellug ma jagħmilx differenza bejn intellettwali u attivisti.

Kull attivist hu intellettwali u kull intellettwali attivist.

Fil-prattika llum issib ferq xi ftit jew wisq pronunzjat bejn it-tnejn.

Issib dawk li jsejħu lilhom infushom intellettwali xellugin mingħajr ma għandhom kuntatt biżżejjed mal-bażi.

Min-naħa l-oħra, issib attivisti xellugin li, għalkemm għandhom dan il-kuntatt, il-kunċetti intellettwali li bihom jaqraw u jinterpretaw ir-realtà huma nieqsa minn kategoriji tal-ħsieb xellugi u, bosta drabi, saħansitra difettużi.

Involviment sħiħ

In-nies li x-xellugin isejħu 'intellettwali' mhux bilfors ikunu biss minn dawk li għandhom gradi akkademiċi, jagħmlu r-riċerka, jiktbu l-kotba jew jitkellmu minn fuq il-podji.

L-intellettwali xellugin huma dawk kollha li, bl-iskola jew mingħajrha, għandhom is-sengħa jinterpretaw ir-realtà storika ta' madwarhom mil-lat tal-magħkus, il-mirfus, l-imwarrab, il-misruq u ż-żarmat; mil-lat ta' dawk li ma jistgħux u ma jitħallewx ikunu sidien tal-mezzi tal-produzzjoni tal-identità, il-ferħ, il-ġejjieni, il-ħin tagħhom, ix-xogħol u l-ħajja tagħhom.

Biex bniedem ikollu din is-sengħa jrid ikun involut mill-qrib mal-esperjenza konkreta ta' dawn in-nies 'żgħar' li semmejt (ta' identità imposta, ta' ferħ iddelineat u l-bqija).

Bl-akkademja biss, jiġifieri bl-istudju u r-riċerka, jew aħjar, bil-moħħ biss, b'mod astratt, bniedem ma jasal qatt biex jibda mqar iħoss f'laħmu u f'ġildu dak li jħossu dawn iż-'żgħar' bla setgħa.

Bniedem jista' jifhem perfettament x'inhu l-ġuħ, imma ma jistax ikun jaf x'inhu sakemm ikun bil-ġuħ mingħajr possibbiltà li jitrejjaq.

L-aktar karatteristika bażika tal-intellettwali xellugi hija l-esperjenza konkreta u personali tal-oppressjoni.

Iżda mhux weħidha.

L-esperjenza biss ma tagħmlux intellettwali.

Magħha jrid ikollha l-għodod mentali li bihom issir l-interpretazzjoni ta' dik l-esperjenza.

Hija din li tagħti lill-individwu x-xejra xellugija tiegħu.

Dawn l-għodod ikunu tali li għandhom is-sengħa jiflu l-fasla soċjali biex jiskopru fihom l-għeruq strutturali tal-oppressjoni.

Tal-iskrivanija biss

Ħafna jifhmu l-produzzjoni intellettwali bħala dak li jagħmlu individwi mixħutin għar-riċerkata u l-istudju.

Dan mhuwiex il-produzzjoni intellettwali xellugi.

Il-produzzjoni intellettwali xellugija ssir b'mod kollettiv.

Mhijiex ħidma purament mentali, maqtugħa mill-esperjenza konkreta kollettiva.

Għax-xellugi, il-produzzjoni intellettwali hija r-riżultat ta' riflessjoni ta' nies li jagħarfu u janalizzaw l-istrutturi ta' oppressjoni f'ħajjithom biex flimkien jiskopru d-dinamika tal-bidla.

Għax-xellug, kull persuna, ta' skola jew le, litterata jew le, li tagħraf l-istrutturi li bihom ħajjitha u ħajjet ħaddieħor hija oppressa, u tagħraf fihom il-mekkaniżmu tal-bidla, hija intellettwali.

Dan għax tintellettwalizza—jiġifieri, tikkunċettwalizza mentalment—ir-realtà materjali u storika.

Għax-xellug, intellettwali 'tal-iskrivanija' biss mhuwiex intellettwali.

Huwa travestiment jew, jekk trid, intellettwali lemini li jilagħba ta' xellugi.

L-intellettwali xellugi mhuwiex sempliċiment dak li kapaċi jilmaħ u xi ftit jew wisq jartikola oqsma ta' inġustizzji madwaru.

Lanqas ma huwa dak li sempliċiment kapaċi jitkellem fuq l-inġustizzji jew fuq l-ideali tal-ġustizzja.

Bniedem bħal dan, possibbilment intelliġenti u bravu kemm trid, bosta drabi ssibu merfugħ mill-esperjenza konkreta ta' nies li jinsabu maqbudin fi strutturi oppressi; maqtugħ mill-bejta li fiha titnissel u titwieled il-bidla strutturali.

Hu bniedem parti mill-problema u mhux mis-soluzzjoni.

Bil-mod tiegħu, huwa kontributur għall-konservazzjoni u l-perpetwità tal-istrutturi oppressivi.

Dan hu l-hemm ta' ħafna nies ta' rieda tajba u umanitaristi, inkluż il-biċċa l-kbira tan-nies tal-Knisja, li jgħidu li jħobbu lill-'fqar'.

Intellettwali biss

Bniedem intellettwali xellugi huwa attivament u personalment impenjat ma' oħrajn li huma strutturalment oppressi sabiex flimkien joħloqu minnhom infushom sidien ġodda tal-mezzi tal-produzzjoni tal-identità, il-ferħ, il-ġejjieni, il-ħin, ix-xogħol u l-ħajja tagħhom stess; sabiex joħolqu flimkien strutturi ġodda li fihom is-sidien tal-mezzi tal-produzzjoni jkunu huma stess, mhux ħaddieħor li jrid jisfruttahom.

Għaldaqstant, l-esperjenza konkreta mhijiex xi żieda illustrattiva tal-ħidma intellettwali, iżda bil-kontra: il-ħidma intellettwali hija espressjoni tal-esperjenza storika u materjali konkreta.

Bil-kontra tal-lemin (li jisħaq fuq id-diviżjoni tal-ħidmiet), ix-xellug għandu intellettwali biss.

Kull persuna msieħba fl-impenn tal-bidla hija konxja tagħha nnifisha bħala ħlieqa fi ħdan klassi ta' nies li huma mkasbra minħabba strutturi oppressi u konxja tal-proċess tal-bidla li tħaddnu l-istess strutturi.


Żmien l-assurdità

Għadha bil-kemm kemm intemmet il-festa assurda (Amerikanata) ta' Halloween, li ħafna Maltin saru jiċċelebraw mingħajr lanqas biss jafu x'għandha tfisser ("Karnival tal-mejtin", smajt waħda tgħid fuq tal-linja), meta waslet fuqna festa assurda oħra: l-orġja tal-konsum imsejjaħ "Milied".

Kapitaliżmu u profitt

Għalkemm għadu lanqas għadda nofs Novembru, diġà, mix-xahar li għadda, xi ħwienet bdew jarmaw għall-bejgħ ta' żmien il-Milied.

Id-data tal-bidu tal-bejgħ ta' dan l-istaġun miġnun donnha, aktar ma mmorru, aktar dejjem timxi 'l quddiem.

Qabel kienet fil-bidu ta' Diċembru, imbagħad resqet għal nofs Novembru, imbagħad għall-aħħar ta' Ottubru.

Issa, għal nofs Ottubru.

Żmien il-Milied sar orġja ta' konsum sfrenat li, m'għandniex xi ngħidu, m'għandu x'jaqsam xejn, xejn, xejn mal-Milied u t-tifsira li suppost għandu.

Dan tal-aħħar—li l-Milied inferaq mit-tifsira proprja tiegħu—ma jistagħġibni xejn, għax il-kapitaliżmu jirrovina kull ħaġa li jmiss miegħu.

Il-kapitaliżmu u l-valuri neo-liberali tiegħu alla wieħed biss għandu: il-profitt.

F'kelma waħda, żmien il-Milied sar, b'mod eċċezzjonali aktar minn kull żmien ieħor tas-sena, żmien li fih tobrox u tisloħ kemm jista' jkun lil ħaddieħor, u tipprova teħodlu flus mill-but kemm tista'.

Żmien il-Milied hu żmien is-serq pulit, l-indulġenza tal-ħniżrija, is-sodisfazzjon tar-regħba.

Inġurja u insolenza

Xi wħud, imsieken, jibqgħu jipprovaw jitkellmu dwar il-Milied bħala xi ħaġa nisranija.

Mingħalihom li, bi kliemhom u għemilhom, qegħdin jaslu xi mkien.

Bħallikieku jistgħu jieqfu lis-setgħa tal-kapitaliżmu bl-insidja, il-vizzji u l-qerq tiegħu.

Ma jistgħux.

Il-leħen tagħhom, ukoll f'Malta u Għawdex, anki meta jieħu għamla xi ftit jew wisq reliġjuża, hu biss ħanqa ta' ħmar f'deżert.

Il-Milied nisrani hu mitluf.

Intilef għas-suq u għall-ġenn tan-nies li jridu jonfqu u jonfqu u jonfqu, imqar jekk m'għandhomx minfejn.

Il-Milied u żmienu, minn ġimgħat qabel u għal ġimgħat wara, sar okkażjoni fantastika ta' ikel esaġerat, xorb bla qies u ħala bla tarf.

Festa tal-konsum, l-edoniżmu u l-isfruttament.

F'dan iż-żmien, imbagħad, taparsi jsiru xi atti ta' karità biex xi ħadd iserraħ il-kunjenza li, anki waqt id-dnub, jista' tiddaħħal ftit grazzja.

Dan ma jagħmel xejn ħlief iżid insult mal-inġurja.

Mhux biss il-Milied sar festa ta' assurdità sħiħa, iżda, minn fuq, ninqdew bih ħalli nidħku bina nfusna u b'ħaddieħor (mingħalina).

Nies assurdi

Dan iż-żmien tal-Milied li wasal fuqna u li bil-mod il-mod jaħkem lil kulħadd, ikompli jisħaq kemm il-biċċa l-kbira minna, minn rajna, għax irridu, għax għażilna hekk, ġejna mibjugħa lill-kapitaliżmu bil-valuri assurdi tiegħu.

Sirna assurdi daqsu.

Biex iżid ma' dan, bih ipprofanajna kull ħaġa sabiħa, għażiża u qaddisa li seta' kellna.

Ġibna kollha kummerċ.

Kollox bi prezz li jista' jinbigħ jew jinxtara.

Dan kollu hu assurd.

Ma jagħmilx sens ħlief f'termini ta' kummerċ, profitt u regħba.

U l-biċċa l-kbira tagħna—forsi jien l-ewwel wieħed—kompliċi tiegħu.

Mhux għax il-Milied għandu għalfejn jiġi ċċelebrat b'xi mod estrovert u spettakulari, imma aktar għax, minn fuq, ninqdew bih biex inweġġgħu lilna nfusna u lil ħaddieħor.

Għax dan iż-żmien Miliedi assurd hu dan li jagħmel: iweġġa'.

Iweġġa' l-ispirtu kbir tal-bniedem li jrid jibqa' jemmen li d-dinja tista' tkun post fejn ħadd ma jinqeda b'ħadd u fejn kulħadd jirrispetta lil kulħadd.

Imma l-konsum u l-ħala, l-orġji bla sens ta' ikel u xorb bla qies, la fihom rispett u wisq anqas imħabba lejn xi ħadd.

Żmien l-assurdità hu biss għal nies assurdi.

Amen.


Ħelsien u Jeddijiet

Il-bniedem li jitteħdulu l-jeddijiet tiegħu, jitteħidlu wkoll il-ħelsien.

Bniedem bla jeddijiet hu bniedem bla ħelsien.

Jista' pajjiżu jkun ħieles; hu ma jkunx.

Il-bniedem mingħajr ħelsien hu wieħed misruq, imċekken u umiljat.

Illum, meta s-suq ħieles jiġi paxxut saħansitra minn gvernijiet tax-xellug, inkluż soċjalisti, il-bniedem jitteħidlu l-ħelsien għax il-jeddijiet tiegħu mnaqqrin.

Suq ħieles akbar ifisser biss ħelsien anqas għal kulħadd.

Suq ħalliel

Il-ħelsien hu l-jedd li tagħżel.

Meta bniedem hu ħieles, jagħżel x'irid ikun, kif jgħaddi ħajtu, x'għamla jagħtiha, x'xogħol jagħmel, kif iqatta' ħinu, kif għandu jkun il-ferħ tiegħu, u l-bqija.

Bniedem bħal dan ma jiġix imġiegħel jagħmel għażliet li ma jridx jew jagħżel affarijiet li ma jħobbx.

Bniedem ħieles hu wieħed awtonomu fl-għażliet tiegħu.

Is-suq ħieles, imrewwaħ mill-filosofija neoliberali, ma jħalli lil ħadd awtonomu.

Irid jiddetta—u fil-fatt hekk jagħmel—lil kulħadd kif jgħix ħajtu, kif iqatta' ħinu, x'għandu jkun ix-xogħol tiegħu, u l-bqija.

Is-suq ħieles taparsi jħobb il-ħelsien.

Iħobbu biss għalih innifsu.

Mill-bqija, irid lil kulħadd skjav tiegħu; jagħmel dak li jgħid u jiddetta hu.

Aħna, li ngħixu f'soċjetà relattivament żviluppata, ninsabu mġiegħla nagħmlu għażliet li ma rriduhomx.

Is-suq ħieles jitfagħna dejjem f'rokna biex nagħmlu dak li jrid hu skont il-kilbiet tiegħu.

Lanqas meta naħsbu li qed nagħmlu għażliet ħielsa, fil-fatt ma nkunu ħielsa fl-għażliet tagħna.

L-indottrinazzjoni tas-suq ħieles jara li nimxu biss fejn tgħidilna hi.

Il-jedd tad-definizzjoni

Il-ħelsien personali u individwali li s-suq ħieles jisirqilna jitnaqqsilna minħabba li l-jeddijiet tagħna, ta' bnedmin bid-dinjità tagħna, jitnaqqulna.

Ngħidu aħna, il-jedd li naħdmu f'impjieg li jixirqilna jew li jogħġobna, li naħdmu kemm irridu aħna, li norganizzaw ħajjitna kif jidhrilna l-aħjar ...; li nkun, fi ftit kliem, sidien tagħna nfusna u tal-ġejjieni tagħna.

Imma sidien m'aħniex.

Aħna mġiegħla nobdu d-dettami tas-suq ħieles.

Dan ma jirrispetta lil ħadd, allavolja jkunu qegħdin iservuh u jaqduh mill-koxxa.

Jirrispetta biss lilu nnifsu u l-liġi waħdanija tiegħu hi dik tal-kilba għall-flus.

Għall-flus, is-suq ħieles jagħmel kollox, jgħaddi fuq kulmin irid, joqtol u jgħajjex lil min irid.

L-aktar jedd għażiż li jeħdilna s-suq ħieles hu l-jedd li niddefinixxu lilna nfusna kif jidhrilna l-aħjar.

Imma s-suq ħieles iżomm għalih dan id-dritt.

Anzi, seraq għalih innifsu dan id-dritt.

Huwa hu li jgħid aħna, kull wieħed u waħda minna, x'definizzjoni għandna nagħtu lilna nfusna.

Jikkmandana wkoll f'din l-aktar ħaġa fundamentali tal-personalità tagħna.

Skjavi kuntenti

Aħna nagħidu li aħna nies ħielsa, li aħna poplu ħieles.

Tabilħaqq, ingawdu oqsma ta' ħelsien aktar minn ħafna popli u nies oħra.

Imma b'daqshekk ma jfissirx li m'għandniex oqsma oħrajn ta' ħelsien li ġew misruqa minna.

Dawn huma oqsma li popli u nies oħra li jistgħu ma jgawdux l-istess ħelsien politiku u ċivili daqsna kapaċi għadhom iħaddnu u jgawdu.

Aħna, li s-suq ħieles invada kull parti ta' ħajjitna u tal-personalità tagħna, jiġifieri nvada u seraq sa l-ħsieb tagħna u l-għamla ta' ħsiebna, ninsabu miżmuma fil-jasar tiegħu.

Jeddijietna—jiġifieri dawk li jiggarantixxu l-possibbiltà tagħna ta' għażla f'ħafna oqsma bażiċi tal-personalità tagħna—itteħdulna.

Is-suq ħieles seraqhomna biex jimmanipulahom kif irid hu.

X'inhu jiġri?

Qed jiġri li, aktar ma nsiru parti minn dan is-suq ħieles bin-neoliberaliżmu tiegħu, aktar jinsterqulna jeddijiet u anqas ninsabu ħielsa.

Fi kliem ieħor, aktar ma nsiru 'ċivilizzati', anqas aħna.

Għalkemm hu preferibbli li tkun skjav kuntent milli skjav imdejjaq, l-aħjar hu li ma tkun skjav xejn.


Ikber ftit!

Ġieli tisma' lil min jgħid lil ħaddieħor (nittama mhux lilek): "Ikber ftit!

Qisek tifel żgħir!" jew "Qisek tifla żgħira!"

Xi jkunu jridu jgħidu biha din il-kelma?

Minkejja li ssib lil min jgħid kelma bħala din sempliċiment biex jitkessaħ, meta ssir b'mod sinċier fiha x'tomgħod.

Jekk xi darba xi ħadd qalha lilek, tibża' xejn.

Għax kulħadd għandu xi ftit x'jikber, hu min hu.

Kulħadd jeħtieġlu jikber

Il-kelma 'immaturità' mhux dejjem tesprimi sewwa l-ħtieġa li xi ħadd jeħtieġlu jikber xi ftit.

Immaturità aktar donnha trid turi li wieħed jew waħda baqgħu defiċjenti f'moħħhom (mentalment) jew f'qalbhom (affettivament).

L-immaturità, meta hi ħaġa kronaka, ftit tista' titjieb b'sempliċi għemil tar-rieda.

Hi bħal difett li tista' biss tgħattih, imma ma tistax tneħħih.

Meta ngħidu li bniedem jeħtieġlu jikber ftit ma nkunux qed ngħidu, eżattament, li hu bniedem immatur.

Ma nkunux qed infissru li għandu bħal difett mentali jew affettiv li ma jistax jirbħu.

Bil-maqlub.

Il-fatt li nistednuh jikber ftit juri biċ-ċar li naraw fih il-possibbiltà ta' titjib.

Dan biss juri li l-bniedem mhuwiex imċappas bl-immaturità għal għomru.

Il-bniedem li jilqa' l-istedina jew l-isfida biex jikber ftit għandu l-ħila jieħu deċiżjoni tar-rieda biex jagħmel xi ħaġa dwar l-għelt tiegħu.

Kif diġà għedt, kulħadd jeħtieġlu jikber ftit ieħor, jew ukoll ħafna, milli hu.

Fil-fatt, f'dan is-sens, kif se ngħid, il-ħtieġa li nikbru—inkluż jien—hi dejjem preżenti u dejjem meħtieġa.

Dak li naħsbu li aħna

Xi jfisser tikber ftit, jew tikber ftit ieħor?

Hemm żewġ affarijiet li jżommuna milli jkollna l-kobor li jixirqilna.

Waħda għandha x'taqsam ma' dak li naħsbu dwarna nfusna.

L-oħra hi dwar dak li rridu nkunu.

Ħa nfissirhom waħda waħda fil-qosor.

L-ewwel waħda hi dwar l-impressjoni li jkollna tagħna nfusna.

Kulħadd għandu impressjoni tiegħu nnifsu, u ħadd ma jista' jevita ħaġa bħal din.

Imma xi kultant, dak li naħsbu li aħna jkun jew iċken milli fil-fatt aħna jew akbar.

Hawn min iċekken lilu nnifsu b'tali mod li qisu dejjem f'qoxortu, u hawn min ikabbar lil nnifsu qisu dejjem xi gran alla jew xi professur tal-beżqa.

La l-waħda u lanqas l-oħra ma jixirqu lil dak li jkun, għax it-tnejn ikunu gidba; it-tnejn irrealistiċi.

Ma jgħodd xejn x'taħseb li int. L-impressjoni tiegħek innifsek, meta ma taqbilx mar-realtà, tgħodd biss biex turi li personalment għadek trid tikber.

Xi ftit jew wisq, kulħadd ikollu xi impressjoni falza tiegħu nnifsu.

Jew aħjar, hu rari ħafna li ssib 'il min għandu impressjoni eżatta tiegħu nnifsu.

Dak li rridu nkunu

It-tieni ħaġa hi dwar dak li rridu nkunu, jiġifieri dak li nafu li ma lħaqniex imma li rridu nilħqu.

Xi wħud jagħmlu ħajjithom kollha jipprovaw jilħqu dak li ma jistgħux, u dan possibbilment fuq kull livell ta' ħajjithom u tal-personalità tagħhom.

Dak li trid hu dejjem fil-ġejjieni.

Hu l-preżent li jgħodd.

Kulħadd għandu ambizzjonijiet mhux mitmuma.

Iżda mhux ta' kulħadd ikunu irrealistiċi, bombastiċi jew impossibbli.

Hu tajjeb li jkollok l-ambizzjonijiet ... iżda bil-qies.

Bniedem li ma jgħixx fil-preżent, la għandu imgħoddi u lanqas ġejjieni.

Jgħix f'realtà fantastika li la tixraqlu u lanqas tkabbru.

Fi ftit kliem, 'ikber ftit' tfisser: tippretendix li int dak li m'intix jew li ma tista' qatt tkun.

Aċċetta min int kif int. Fi kliem ieħor: aċċetta l-limitazzjonijiet tiegħek.

Hija l-isbaħ ħaġa fid-dinja li tkun u taċċetta lilek innifsek kif int.


Il-valuri ta' bniedem

Illum bniedem ma jiġix irrispettat għal xi stat ta' ħajja li jista' jkollu jew għal xi uffiċċju, għoli kemm hu għoli, li jżomm.

Lanqas ma jiġi rrispettat għal xi valuri li jħaddan.

Wisq anqas jiġi rrispettat għal xi kliem li jgħid.

Jiġi rrispettat biss għall-valuri li jgħix.

Għalkemm mhux dejjem kien hekk, jidhirli li din hi ħaġa bil-wisq xierqa.

Rispett mistħoqq

Kulħadd jaf iparla.

Kulħadd jista' jilħaq f'xi uffiċċju jew ieħor ta' importanza.

Kulħadd jista' jkollu xi konvinzjoni ta' ġieħ.

Iżda l-paroli ma jagħmilx nies.

Lanqas l-uffiċċji għolja.

Lanqas il-fehmiet, sbieħ kemm huma sbieħ.

L-aktar elokwenti huma l-għemejjel.

Dawn biss juru l-bniedem x'inhu.

Mill-fatti tiġġudika bniedem.

Qabel, qisu sas-snin sebgħin, bejn wieħed u l-ieħor, fil-gżejjer Maltin kellna l-użanza li l-istat ta' ħajja ta' bniedem, l-uffiċċju li seta' kellu jew il-pożizzjoni li jżomm fis-soċjetà, kienu jiġbdu r-rispett ta' ħaddieħor.

Dawn kienu biżżejjed.

Iżda m'għadhomx.

Illum dawn l-affarijiet jitqiesu paraventu ta' ftit valur.

Din il-bidla kbira aktarx bdiet, għall-anqas fil-kontinent Ewropew, fl-Ewwel Gwerra Dinjija, meta l-awtoritajiet tal-istati wrew li kienu nies mhux ta' min jafdahom.

Bejn wieħed u l-ieħor fl-istess żmien, inħoloq sentiment qawwi anti-klerikali li kixef l-elf miljun għelt tal-kleru u t-tnawwir tiegħu.

Minn hawn beda proċess li wieżen mill-ġdid għala bniedem ikun jistħoqqlu li jinżamm fir-rispett.

Dandin fieragħ

Illum jgħodd dak li bniedem jipprattika, u hekk hu xieraq.

Huwa għemilu li jiġbed ir-rispett.

Għemilu biss jitqies bħala l-espressjoni vera tal-valuri tiegħu.

Mill-bqija, bil-paroli biss, bl-onorifiċenzi biss, bit-titli politiċi jew akkademiċi biss, mhemmx biżżejjed sustanza biex bniedem tirrispettah.

Għax il-bniedem mhux minn dak li jgħid tista' tiġġudikah, jew għax hu mlaħħaq, jew għax jinżamm fuq wiċċ l-idejn min-nies tas-setgħa.

Le.

Tista' tiġġudika tabilħaqq dak li hu, xi stoffa hu magħmul minnha, x'sinsla ta' dahar għandu, minn dak li jagħmel fil-prattika.

Il-bniedem għandu ħafna modi kif taparsi juri dak li mhuwiex.

Daqqa jiddandan bil-flus, daqqa bis-setgħa, daqqa bil-paroli, daqqa bit-titli wara jew qabel ismu, daqqa bil-ġlekk ...

Imma n-nies illum m'għadhiex belha.

In-nies illum jafu li, bid-dandin tiegħu kollu, bniedem juri x'kwalità għandu meta hu lest li jipprattika dak li jgħid.

Jekk il-fatti konkreti juru li hu bniedem ta' fehmiet sħaħ u ta' kliem sod, allura, iva, jinżamm fir-rispett.

Jekk le, jitqies talli hu: biċċa pulċinell li ma jiswiex ħabba.

Valuri mgħajxa

Ir-rexti ta' bniedem ma jagħmlux quqija rġulija.

Mara ma turix x'inhi jekk mhux b'għemilha.

L-għemil ma jigdibx.

Jista' jkun hemm għemil li jipprova jqarraq; li juri ħaġa b'oħra.

Iżda għal min iħares mill-qrib dan il-qerq ma jorbotx.

Illum jew għada, bniedem jinkixef jekk għemilu huwiex ġej mill-qalb jew le.

Illum xi wħud jgħidu li m'għadx fadal wisq rispett lejn l-awtorità.

Dan għax l-awtorità weħidha ma tagħmilx nies.

Kemm-il darba l-awtorità ġiet abbużata biex taħbi s-sura vera ta' min iħaddanha daqskemm biex tinqeda b'ħaddieħor u tagħmel il-ħsara.

Le, l-awtorità weħidha ma jistħoqqilhiex rispett uman.

Ir-rispett jistħoqq biss lil min bil-fatti juri li hu raġel jew mara.

Huma l-fatti li jgħoddu għall-kisba tar-rispett.

Urini x'tagħmel u ngħidlek min int. Paroli mingħajr fatti, awtorità mingħajr fatti, titli mingħajr fatti, uffiċċji mingħajr fatti, ma jgħoddu xejn.

Kulħadd jista' jkollu minnhom dawn.

Imma l-għemejjel tal-prattika le.

Il-bniedem minn hawn juri kemm ħsiebu u kliemu huma xierqa, sħaħ u ta' ġieħ.

Huma l-valuri mgħajxa biss li jistħoqqilhom rispett.


Il-ktieb ħabib ta' veru

Din il-ġimgħa ħu ħsieb li żżur il-Festival tal-Ktieb fiċ-Ċentru tal-Mediterran, il-Belt.

Ħajjar lil ħbiebek u 'l uliedek għaliha, għax kulmin iħobb il-ktieb, iħobb ukoll il-maturità tal-bniedem u l-ħelsien ta' ruħu.

Min ma jaqrax hu magħluq — f'moħħu, f'qalbu u f'ħajtu.

Letteratura

Ġimgħatejn ilu, id-dinja letterarja baqgħet imdarrsa meta l-Premju Nobel tal-Letteratura ta' din is-sena ngħata lill-kantant Amerikan Bob Dylan.

Għal min hu midħla ta' dan il-kantant, magħruf l-aktar fis-sittinijiet u s-sebgħinijiet tas-seklu l-ieħor, jaf li Dylan hu kantant u, jekk trid, poeta ta' ħila konsiderevoli.

Iżda letteratura, fis-sens ordinarjament mifhuma din il-kelma, ma ħoloq xejn.

Meta nitkellmu fuq letteratura aktarx ikollna f'moħħna ġeneru ta' kitba speċifiku u eżatt.

Il-letteratura tirreferi għal xogħolijiet ta' proża li għandhom siwi artistiku għoli jekk mhux ukoll dejjiemi.

Il-letteratura fiha nnifisha tħaddan għadd ta' oqsma iżgħar, bħall-kitba għat-teatru, ngħidu aħna.

Iżda bħala ġeneru hi differenti għal kollox mill-ħolqien tal-poeżiji, l-għanjiet, l-għana u kitbiet oħra ta' din ix-xeħta.

Bob Dylan jista' jistħoqqlu, flimkien ma' ħafna u ħafna oħrajn, kull tifħir bħala kantant u, jekk trid, bħala poeta.

Iżda mhux bħala kittieb tal-letteratura.

L-Akkademja Żvediża tal-Premji Nobel din id-darba żelqet fin-niexef.

Din ma kinetx l-ewwel darba li ġralha hekk, u mhux fil-qasam tal-Letteratura biss.

Esperjenza

Il-Festival tal-Ktieb hi festa għal kull tip ta' kitba, kemm ta' poeżija kif ukoll ta' proża.

Hi ċelebrazzjoni tal-ktieb, hu ta' liema sura hu, hu ta' liema qies hu, hu ta' liema ħolqien u tnebbiħ artistiku hu.

Imbasta ktieb.

F'dawn l-aħħar snin, dan il-Festival (li qabel kien jissejjaħ Fiera) kiber mhux ħażin.

Biss biss, illum, bil-ħidma iebsa tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, reġgħu bdew jieħdu sehem kittieba u aġenziji tal-kotba barranin.

Aktar ma l-Festival ikollu rappreżentanza minn pajjiżi differenti tad-dinja, aktar jikbru l-kwalità u s-sinifikat tiegħu.

Il-Festival ukoll sar attività ta' dinamiżmu, moviment u interazzjoni.

Ma baqax biss wirja tal-kotba, qisu xi suq igglorifikat.

Sar attività ta' attivitajiet.

Dan hu s-sabiħ tiegħu.

Kuljum, filgħodu u filgħaxija, għal erbat ijiem sħaħ, wieħed isib xi ħaġa li qed tiġri, xi interess li qed jiġi ċċelebrat, xi laqgħa wiċċ imb'wiċċ li qed tiġi proposta.

Il-Festival sar esperjenza.

Ħolqien

Il-Festival tal-Ktieb jibda nhar l-Erbgħa, 9 ta' Novembru, u jintemm il-Ħadd ta' wara, it-13 tax-xahar.

Il-programm sħiħ tiegħu qed jitferrex mal-gazzetti ewlenin, u tista' ssibu wkoll fuq l-Internet (www.ktieb.org.mt).

L-importanti hu dan: li l-poplu tagħna jaqra u jaqra dejjem aktar; li t-tfal u ż-żgħażagħ tagħna, flimkien mal-adulti, jaqraw.

Għażla għandhom kemm trid.

Int, jekk għandek ulied, jekk għandek in-neputijiet, ħabbibhom mal-kotba.

Din hi waħda mill-isbaħ tagħlimiet li tista' tagħtihom.

Il-ktieb jiftħilhom moħħhom, iqanqlilhom il-ħsieb, ilaqqagħhom mad-dinja u jagħti lil ruħhom il-ġwienaħ.

Poplu li ma jaqrax hu poplu magħluq, ikrah u perikoluż.

Hu poplu injorant; poplu fqir; poplu miftuħ għall-abbuż.

Poplu li jaqra hu poplu li ħatt il-fruntieri li jifirdu l-bnedmin biż-żmien u l-ispazju, li bena l-pontijiet tal-ħsieb, il-ħbiberija u l-fehma bejn il-ġnus, u nqabad fil-ġmiel tal-ħolqien li l-Kelma biss tista' tnissel u twelled.

Għalhekk, tħallix din l-opportunità sabiħa taħrablek.

Dan l-appuntament ta' darba f'sena hu għalik daqskemm hu għal kulħadd ieħor.

Fil-Festival hemm dinja tistenniek.

Mur iltaqa' magħha!

Jien se nkun hemmhekk ukoll.


L-eċċentriċi tad-dinja

Teknikament, meta ħaġa tissejjaħ 'eċċentika' jkun ifisser li l-fus tagħha ma jkunx eżatt fin-nofs kif aktarx għandu jkun.

Soċjalment, insejħu 'eċċentriku' bniedem li, għal xi raġuni jew oħra, huwa kemxejn stramb jew li għandu aġir, drawwiet jew personalità xi ftit jew wisq kurjuż.

Għal bniedem hekk, bil-Malti għandna espressjoni li hi ftit aktar kulurita; ngħidu fuqu li għandu Alla għalih!

Ħobbu jew obogħdu

L-eċċentriċi huma l-aktar nies interessanti tad-dinja.

Ma jagħmlux l-affarijiet kif jagħmilhom ħaddieħor.

Huma qishom nies li qed jgħixu f'realtà tagħhom.

Donnu ħsiebhom ma jinħakimx kif ġieb u laħaq mid-drawwiet ta' madwarhom.

Jagħmlu l-affarijiet kif jagħtihom moħħhom, ħafna drabi mingħajr konsistenza u bla ma tista' tieħu kopja tagħhom.

Bosta drabi ssib li l-eċċentriċi huma nies ta' weħidhom.

Għalkemm għandhom il-ħbieb, mhux il-ħbieb jagħżlu lilhom imma huma jagħżlu l-ħbieb.

U dan aktar ma jagħmluhx milli jagħmluh.

Il-ħbieb tagħhom huma magħżula ferm, u aktar dawn jintagħżlu mhux għal xi vantaġġ li jista' jinkiseb fil-preżent jew fil-ġejjieni, imma biss għas-sbuħija tal-kumpanija tagħhom.

L-eċċentriku la huwa egoist, la rasu iebsa, la mhedi bih innifsu u lanqas ma jkun irid li dejjem tgħaddi tiegħu.

Huwa aktarx bniedem li jaħsibha sew, jagħżel dak li l-aktar jappellalu, u ma jagħtix wisq siwi 'l dak li jgħid ħaddieħor fuqu.

Lanqas ma jfittex li 'jbigħ' lilu nnifsu jew jogħġob lil ħaddieħor.

Ħaddieħor irid jew iħobbu jew jobogħdu.

Biċċa tiegħu.

Iżda l-eċċentriku, fil-fatt, la jinportah minn waħda u lanqas mill-oħra.

Ebda approvazzjoni

Hawn soċjetajiet fejn lill-eċċentriċi japprezzawhom aktar minn oħrajn, u saħansitra jinkoraġġixxu l-eċċentriċità.

Is-soċjetajiet Britanniċi, ngħidu aħna, jidhirli li huma xi wħud minnhom.

Bil-kontra, hawn soċjetajiet li l-eċċentriċi jqisuhom bħala speċi ta' nies nofshom imġienen.

Aktarx fost dawn issib is-soċjetajiet Maltin.

M'għandniex xi ngħidu, għall-eċċentriċi nfushom dan ma jagħmilx wisq differenza.

Filwaqt li l-imġienen (li huma prattikament dejjem eċċentriċi) ibatu bil-kundizzjoni eċċentrika tagħhom, l-eċċentriċi li mhumiex imġienen mhux talli ma jbatux iżda huma kuntentissmi fl-eċċentriċità tagħhom.

Ċerti psikologi jsostnu li l-eċċentriċi għandhom tendenza anqas li jiġġennu mentalment minn nies li mhumiex eċċentriċi.

Dan hu kważi ovvju.

Għax filwaqt li dawk li mhumiex eċċentriċi jħallu d-drawwiet tas-soċjetà ta' madwarhom tagħfas fuqhom u tinfluwenzahom, l-eċċentriċi dan ma jagħmluhx.

Għal dawn, is-soċjetà tista' tmur tixxejjer.

Fuq kollox, ma jqisu xejn l-approvazzjoni jew id-diżapprovazzjoni tagħha.

Tagħmel li trid.

Personalità sabiħa

Aktarx l-akbar kwalità pronunzjata tal-eċċentriċi hija l-imprevidibbiltà tagħhom.

Bil-Malti ngħidu: ma teħdilhom kopja.

L-istess ħaġa ma jagħmluhx l-istess il-bieraħ, illum u għada.

Il-bieraħ mod, illum mod ieħor u għada mod ieħor.

Jagħmlu kif jgħidilhom moħħhom f'dak il-mument.

Jista' jkun li hu għalhekk li soċjetajiet magħluqa jew konservattivi jaraw l-eċċentriċi bħala theddida għalihom.

Għax ma jagħrfux kif se jġibu ruħhom jew kif għanhom jittrattaw magħhom b'mod xieraq.

Bosta eċċentriċi ssibhom kreattivi, idealisti, kurjużi, spiss ossessjonati b'li jħobbu jagħmlu, konxji li huma differenti, intelliġenti, jgħidu li jħossu, kuntenti li jkunu f'minoranza, għandhom spiss sens ta' umur kattiv, mhux miżżewġa (min iridhom?) u jsibu diffikultà jobdu u jikkmandaw.

Dawn huma xi wħud mill-kwalitajiet li l-psikologi jsibu l-aktar fl-eċċentriċi.

Jista' jkun li l-akbar sbuħija fl-eċċentriċità hija s-saħħa mentali li spiss issib f'min għandu din il-personalità.

Għalkemm tista' ddejqu, ħaddieħor irid japprezzaha u jaċċettaha kif inhi.

Wara kollox, aktar hu minnu li l-fus ma jkunx eżatt fin-nofs kif aktarx għandu jkun.

Xbieha: Pittura ta' Danny O'Connor (2012).


L-Amerika sal-barkun

Ninsabu fl-aħħar jiem jaħarqu tal-kampanja twila Amerikana għall-elezzjoni tal-45 President tal-Istati Uniti tal-Amerika.

Ftit aktar minn ħmistax oħra, il-biċċa l-kbira tal-elettorat Amerikan irid jagħżel bejn ir-Repubblikan Donald Trump u d-Demokratika Hillary Clinton min minnhom se jkun fid-Dar il-Bajda mill-20 ta' Jannar tal-2017 għall-erba' snin ta' wara.

Ħdura u mibegħda

Min segwa din il-kampanja matul ix-xhur, kif ukoll kampanji simili fi snin imgħoddija, jista' jgħid kemm kienet atroċi u qalila.

Qatt qabel ma kien hemm tant ħdura bejn il-kandidati, qatt tant baxxezza, qatt tant tgħajjir pastaż, qatt tant akkużi malafamanti.

Din kienet l-agħar kampanja elettorali Amerikani ta' kull żmien.

Il-ħdura ta' bejn il-kandidati nfirxet sa fl-elettorat ukoll u sa nbidlet f'mibegħda.

Iż-żewġ kampijiet m'humiex mifruda biss fuq prinċipji u proposti politiċi, imma aktar u aktar fuq il-personalitajiet involuti, jiġifieri Trump u Clinton.

U l-agħar, issa li għad fadal ftit jiem oħra biss, jidher li għadu m'għaddiex.

Id-doża qed iżżid.

Minkejja li l-kandidati għandhom viżjoni differenti għal kollox fuq x'inhi tajjeb għall-Istati Uniti fl-erba' snin li ġejjin, u setgħu jitkellmu dwar dawn meta u kif riedu, madanakollu t-tnejn niżlu fil-baxx u spiċċaw f'kompetizzjoni ta' tgħajjir, akkużi u baxxezzi mill-aktar degradanti.

It-tnejn iridu jkabbru lill-Amerika, iżda t-tnejn spiċċaw ibaxxuha u jagħtuha isem mill-agħar.

M'hemmx x'tagħżel

Min segwa l-kampanja, u min jinteressah mill-politika tal-akbar u l-aqwa pajjiż tad-dinja, għandu mnejn jitħajjar—għalkemm bla vot—iżomm ma' naħa jew ma' oħra.

Il-verità hi li, din id-darba, m'hemmx wisq x'tagħżel bejn il-kandidati proposti.

It-tnejn aktarx huma l-agħar għażla li l-partiti tagħhom setgħu għamlu dan din il-kampanja.

Clinton għandha bagoll dnubiet tal-imgħoddi li bil-kemm tiflaħ tkaxkru warajha.

Ilha aktar minn tliet għexieren ta' snin fil-politika u kienet involuta f'kull xorta ta' mbarazz li jwerrċek.

Inqabdet f'gideb, kbir u żgħir, kemm-il darba u l-politika tagħha hija pjuttost ċentralista milli liberali (kif tgħid li hi).

Hija mara tal-istituzzjoni u ma tara xejn ħlief setgħa, setgħa, setgħa.

Trump, min-naħa l-oħra, huwa kummerċjant billjunarju li daħal għall-politika f'dawn l-aħħar ftit xhur.

Hu speċi ta' xi Berlusconi mingħajr is-sengħa politika u l-ġibda personali li dan għandu.

Politikament ftit għandu idea ta' kif ikun tattiku, prudenti jew sensittiv.

Il-kliem tiegħu joqrob lejn il-farsesk, u allaħares tagħti kas ta' kulma jgħid.

Kulma jara huwa flus, flus, flus.

Clinton bil-palju

Bejn Clinton u Trump m'hemmx fejn tagħżel.

Huma l-agħar prodott li tista' toffri l-Amerika.

Personalment, minkejja t-tendenza tiegħi li nkun simpatizzanti mal-Partit Demokratiku, jekk niġi magħfus lil min għandi nagħżel, aktar nasal biex nagħżel lil Trump, bid-difetti kollha tiegħu, milli lil Clinton.

Għall-anqas ħafna drabi sinċier.

Clinton qatt m'hija.

Jiena naħseb li, fl-aħħar mill-aħħar, se tkun Clinton li xxejjer il-palju.

Mhux għax hi aħjar minnu, imma għax għandha aktar riħ mill-poppa, speċjalment mill-aġenziji ewlenin tal-midja Amerikana.

Dawn irewħulha kemm jifilħu waqt li fl-istess ħin jiddemonizzaw u jirredikolaw bla ħniena lil Trump.

Il-kelma tagħha tgħodd aktar minn kollox.

Hu x'inhu, din il-kampanja reġgħet wriet, bħalma kienet wriet dik bejn Obama u Clinton u bejn Obama u McCain, li l-Istati Uniti, minkejja s-saħħa, l-għana u l-qawwa tagħha, għandha fi ħdanha xi ħaġa marida serjament.

Hija pajjiż kbir—forsi l-akbar li qatt eżisti fl-istorja tal-bniedem—iżda għandu ċertu ċokon u dgħufija li għad jeqridu.

Mhux għalissa, però.

Għalissa d-dgħajjes għadhom ma waslux sal-barkun.


L-għannej ta' qtil

Nhar il-Ġimgħa, jekk trid, jista' jkollok appuntament interessanti: il-ħruġ uffiċjali ta' ktieb dwar qtil makabru li sar tliet mitt sena ilu.

Din l-attività se ssir fil-kunvent tad-Dumnikani tal-belt Valletta, Triq San Duminku, mis-7.00 ta' filgħaxija 'l quddiem.

Se jieħu sehem ukoll f'din l-attività l-għannej Kalċidon Vella bil-prim kitarrist Ronnie Calleja.

Storja u għana

Hemm raġuni għala din l-attività se ssir fil-kunvent tad-Dumnikani tal-Belt.

Dan għax il-qtil li fuqu jitkellem il-ktieb il-ġdid sar proprju f'dan il-kunvent fl-1738.

Il-vittma kienet Patri Viċenz Grimani, Dumnikan żagħżugħ ta' 34 sena.

Dan inqatel fiċ-ċella tiegħu stess.

Hemm raġuni wkoll għala fl-attività se jieħu sehem ukoll l-għannej Kalċidon 'Id-Danny' bil-kitarrist Ronnie 'Tal-Mosta'.

Għax fl-1738, ftit jiem wara li nqatel il-patri, kien hemm għannej li ġietu f'rasu jgħanni l-istorja tal-qtil.

Il-ballata tiegħu waslet s'għandna għax qassis kiteb il-vrus tagħha, li issa jinsabu f'manuskritt fil-Biblijoteka Nazzjonali tal-Belt.

Ir-riċerka għall-ktieb il-ġdid fuq il-qtil ta' Patri Grimani bdiet mill-ballata li hemm il-Biblijoteka.

Imbagħad kompliet f'ħafna arkivji f'Malta u barra biex inġabret l-istorja bid-dettalji kollha tagħha.

Il-ktieb jirrakkonta l-istorja tal-qtil, x'wassal għalih, kif sar, u x'ġara wara.

Storja affaxxinanti

Il-ktieb il-ġdid jismu

Min Qatel il-Patri?

, maħruġ mill-Klabb Kotba Maltin.

Jirrakkonta storja ta' intriċċi, misteri u tidwiriet strambi li jżommuk imsammar biex tkun taf aktar.

Il-mistoqsija l-kbira kienet u għadha fuq min kien li fettillu joqtol lil Patri Grimani.

Inqabad?

Il-qattiel ħa l-kastig li kien ħaqq jew le?

Dawn huma xi wħud mill-mistoqsijiet li l-ktieb ifittex li jwieġeb.

Il-ballata tal-għannej anonimu hija parti mill-istorja tal-qtil.

Imma l-istorja fiha ħafna aktar minn hekk.

Għax il-qtil kien parti minn qagħda ġenerali soċjali u politika, kemm f'Malta kif ukoll fi Sqallija (li Malta kienet tagħmel parti minnha f'dak iż-żmien).

L-istorja tinkludi wkoll ħaġa interessanti oħra.

Fl-istess żmien li sar il-qtil u li fih l-għannej għamel l-għana tiegħu, inkitbu għaxar sunetti bit-Taljan u wieħed bl-Isqalli fuq l-istess suġġett tal-qtil.

Dawn ukoll jinsabu f'manuskritt fil-Biblijoteka Nazzjonali.

Fil-ktieb, dawn is-sunetti jiġu studjati wkoll.

It-tagħrif li jagħtu jkompli jżid mas-seħer tal-istorja.

Ktieb b'rakkont

Minbarra l-għannej Kalċidon 'Id-Danny' u l-kitarrist Ronnie 'Tal-Mosta', fl-attività tal-ħruġ uffiċjali tal-ktieb se jieħdu sehem ukoll żewġ professuri tal-Università ta' Malta: il-Prof.

Carmel Cassar u Dr Bernard Micallef.

L-ewwel wieħed huwa espert tal-istorja ta' Malta, speċjalment tas-seklu 18, u l-ieħor espert tal-ilsien Malti.

Dawn iż-żewġ oqsma—l-istorja ta' Malta u l-ilsien Malti—jiġu flimkien f'dan il-ktieb mhux tas-soltu.

Il-ktieb MIN QATEL IL-PATRI? huwa xogħol ta' żewġ awturi, Marlene Mifsud Chircop u Mark Montebello.

Filwaqt li tal-ewwel hija riċerkatriċi tal-folklor Malti, it-tieni hu riċerkatur tal-istorja.

Hekk il-kompetenzi rispettivi tagħhom inġiebu flimkien f'din il-biċċa xogħol sabiħa li ħadmu fuqha għal din l-aħħar sena u aktar.

Il-kitba tal-istorja fil-ktieb hija f'għamla ta' rakkont.

Id-dettalji akkademiċi—għax il-ktieb hu wieħed riċerkat minn għadd kbir ta' dokumenti, manuskritti u kotba oħra—huma miġbura fit-tieni parti tal-ktieb fejn wieħed jista' jarahom u jista' ma jagħtix kashom.

Il-ktieb għandu preżentazzjoni eċċellenti, bl-istampi b'kollox, u b'tipa li tista' tinqara faċilment.

Kollox hu magħmul biex joffri lill-qarrej esperjenza sabiħa.

Id-dħul għall-attività ta' nhar il-Ġimgħa, 21 ta' Ottubru, fis-7.00 ta' filgħaxija, fil-kunvent tad-Dumnikani tal-Belt, huwa bla ħlas u dawk li jattendu jkollhom riċeviment ċkejken.

L-attività tkun bil-Malti.

Kulħadd huwa mistieden biex jattendi.


Tal-linja fl-ajruport

Jekk hawn post li huwa mħabbat tista' tgħid binnhar u billejl huwa l-ajruport.

Iżda mhux għalhekk jeħtieġ attenzjoni speċjali mis-servizzi pubbliċi u privati.

Jeħtieġ attenzjoni speċjali għaliex huwa mill-ajruport li dawk li jżuru 'l pajjiżna jieħdu l-ewwel impressjonijiet tajba jew ħżiena tagħna.

Tajjeb; aħjar?

Is-servizz tal-linja offrut mill- u għall-ajruport huwa wieħed biss minn għadd kbir ta' servizzi oħrajn li jingħataw f'dan il-post.

Jista' jkun li lanqas ma hu l-aktar importanti, wkoll.

Iżda hu servizz li, la darba jingħata, għall-anqas għandu jkun wieħed li jgħin kemm jista' jkun lin-nies.

Żgur m'għandux ikun hemm biex ifixkilhom.

Ibda biex, jeħtieġ li wieħed jgħid li, f'dawn l-aħħar ftit snin, dan is-servizz tal-linja mill- u għall-ajruport tjieb fuq li tjieb.

Iżda xi kultant, xi ħadd li jagħmel id-deċiżjonijiet jaqbad u jaqtagħha li jibgħat lura servizz bħal dan li kien sejjer ħarir.

Jista' jkun biex xi ħadd jiffranka.

Jista' jkun biex xi ħadd jagħmel sold aktar.

Is-servizzi tat-taksijiet—li llum sirna għandna varjetà ta' kompetituri f'dan il-qasam—ma jiħdux wisq gost meta s-servizzi tal-linja jaħdmu tajjeb jew aħjar mit-tajjeb.

Dan għax joħdilhom in-nies, m'għandniex xi ngħidu.

Forsi jkun hemm xi ħadd ta' ġewwa li għandu interess li tat-taksijiet ma jmorrux wisq minn taħt.

Ovvjament, m'għandhomx imorru minn taħt; iżda lanqas m'għandu servizz pubbliku jiġi mgħarraq biex igawdi servizz privat.

Direzzjonijiet

Tal-linja mill- u għall-ajruport fil-bidu kienu aktar spissi milli huma llum.

Ħafna mis-servizzi, fejn qabel kienu kull nofs siegħa, saru kull siegħa.

Dan ifisser aktar nies jistennew biex jinqdew u karozzi aktar iffullati u kaotiċi.

Xi kultant, donnu triq tan-nofs m'għandniex.

Dejjem jew nejja jew maħruqa.

Terġa' u tgħid, fl-ajruport, flimkien mas-servizzi tal-korozzi tal-linja, qajla tara xi bniedem tal-kumpanija qiegħed man-naħa tal-wasliet bl-ajru biex jagħti direzzjonijiet f'waqthom lil nies diżorjentati.

Ħafna minn dawk li jaslu fostna bl-ajru, speċjalment billejl, ma jkunux jafu a minn b; jeħtieġu lil minn jgħinhom ħa jispjegalhom ftit l-affarijiet.

Imma le, ma' tal-linja, fost il-gżuż ta' nies li kull ħin għall-ieħor jinġabru biex jaqbdu servizz ta' kull siegħa, ma ssib, tista' tgħid qatt, lil ħadd li jista' jgħinek biex ifissirlek xi trid tagħmel u ma tagħmilx; fejn trid tmur u ma tmurx.

Sorvelja xierqa

Meta tal-linja naqqsu l-orarji tas-servizzi tagħhom—flok żiduhom—it-tabelli fl-ajruport u fuq l-Internet baqgħu bl-orarji l-qodma għal aktar minn xahar, b'konfużjoni kbira għal dawk li xtaqu jew kellhom bżonn jużaw is-servizz.

Jien m'iniex wieħed minn dawk li jidhirli li, b'tal-linja, is-servizz mar għall-agħar b'mod ġenerali, speċjalment f'Għawdex.

Iżda wieħed minn dawk li jidhilhom li ċerti linji ta' dan is-servizz jistgħu jkunu ħafna aħjar milli huma jew jagħmluhom.

Ngħid din: li s-sorvelja fuq is-servizz minn nies tal-kumpanija nnifisha hija meħtieġa u importanti daqs is-servizz innifsu.

L-impressjoni tiegħi hi li din is-sorvelja mhijiex spissa, diliġenti u funzjonabbli daqskemm wieħed jixtieq jew jistenna.

Ħafna jiddependi fuqha.

Fuq kollox, jiddependi li l-pubbliku, inkluż dak barrani li jkun qed iżur pajjiżna għal ftit, jinqeda b'mod sodisfaċenti kemm jista' jkun.

Ċertament, aktarx flimkien ma' dak minn u għal Mater Dei, is-servizz minn u għall-ajruport jikkwalifika fost l-aktar ewlenin.


"Ħaqq #$*@§!"

Jgħidu li aħna l-Maltin u l-Għawdxin famużi għad-dagħa.

Għallanqas, jgħidu xi wħud, aħna famużi għal xi ħaġa, mhux xejn.

Imma nistgħu nibqgħu ċerti, bħalma jixhed kulmin siefer jew għex f'pajjiż ieħor, li mhux il-Maltin biss jidgħu.

Għala jsir dan mhuwiex magħruf bl-eżatt.

Iżda studji reċenti wrew li d-dagħa fih xi vantaġġi marbutin mal-fasla psikoloġika tan-nies.

Dagħa sajfi?

Fis-sajf in-nies aktar jagħtuha biex joħorġu u jitħalltu ma' ħaddieħor, speċjalment wara nżul ix-xemx, meta l-arja tiffriska u ġewwa hemm sħana wisq.

F'dan iż-żmien, ersaq kulfejn trid fejn hemm ġemgħa ta' nies u ibqa' ċert li tisma' lil min iżarrat.

Jekk ma tismax millanqas dagħwa waħda kull minuta, obżoqli f'wiċċi!

Ftit hawn Maltin u Għawdxin—tabilħaqq, ftit hawn nies fid-dinja kollha—li jistgħu jgħidu li qatt ma qalu dagħwa jew tkellmu ħażin.

Fil-fatt, in-nies jgħidu l-ereżijiet anki meta jkunu weħidhom.

Imma, imbagħad, speċjalment meta jkunu ma' ħaddieħor.

Min jgħid kliem oxxen, pastaż, ħażin jew baxx, u min jidgħi ċar u tond b'ismijiet qaddisa.

Ġieli smajt lil min, kif ngħidu, "jidgħi dagħa jkisser il-blat"?

Jew "jidgħi daqs baħri"?

Jew lil min "jidgħi daqs kemm jieħu nifs"?

Jew 'il min "jidgħi dagħa jkexkxek"?

Dawn kollha, u oħrajn, huma espressjonijiet popolari li nużaw biex infissru t-tiżwiq u l-ilwien tal-kreattività tal-midgħija.

Vantaġġi tad-dagħa

F'Malta u Għawdex Kattoliċi aktar mill-Papa tistenna li d-dagħa ma jkunx daqshekk frekwenti.

Iżda l-psikoloġija umana donnha tiddetta l-kontra.

Minn studji li saru, jidher li l-Kattoliċi huma fost l-aktar nies li jidgħu fid-dinja.

Infatti, barra l-Maltin, issib li l-Franċiżi, it-Taljani, il-Filippini, l-Irlandiżi (Kattoliċi) u l-Latinoamerikani (Kattoliċi) huma fost l-akbar dagħwa.

U d-dagħa reliġjuż tagħhom huwa mżewwaq tassew!

Iżda d-dagħa u l-kliem ħażin u oxxen hu magħruf li jeżisti fost kull poplu tad-dinja, anki fost il-Ġappuniżi, li xi kultant issib li għandhom il-fama li l-ilsien tagħhom m'għandux kliem ħażin.

Jidgħi u jitkellem ħażin kulħadd.

Għala?

Studji reċenti, bħal tal-psikologu Richard Stephens tal-Università ta' Keele, l-Ingilterra, juru li d-dagħa jservi bħala mekkaniżmu psikoloġiku sinifikanti.

Skont Stephens, wieħed mill-aktar vantaġġi l-aktar qawwija tad-dagħa huwa li jgħin lil min jidgħi biex jissaporti l-uġigħ.

Sperimentazzjonijiet urew li min jidgħi jissaporti l-uġigħ aktar minn min ma jidgħix.

Psikoloġikament, il-biċċa l-kbira tan-nies jidgħu meta jkunu qed iġarrbu xi għamla jew oħra ta' wġigħ.

Vantaġġi oħra

Studji oħrajn juri li, barra dna, hemm vantaġġi oħra tad-dagħa.

Waħda minnhom hija għal aktar effettività fil-komunikazzjoni, kemm biex bniedem jisħaq dak li jkun qed jgħid u kemm biex jixxokkja lil min ikun qed jisimgħu.

Id-dagħa jesprimi sentimenti aktar minn ċerti kliem.

Vantaġġ ieħor huwa li d-dagħa jservi ta' sfog, xi kultant bħala sostituzzjoni kontra aġir vjolenti kontra ħaddieħor jew kontra wieħed innifsu.

Id-dagħa jista' jkun ukoll mekkaniżmu mentali li jaħdem kontra ċerti inkapaċitajiet, bħal meta jidgħi mingħajr diffikultà min is-soltu jlaqlaq jew itemtem.

Id-dagħa jista' jservi wkoll ta' mezz ta' solidarjetà, biex bniedem juri bid-dagħa tiegħu li hu familjari u ta' ġewwa mal-oħrajn.

M'għandniex xi ngħidu, id-dagħa jista' jkun mod ta' kif bniedem jinsulta lil ħaddieħor b'mod qawwi ħafna.

Jista' jsir ukoll biss għall-ksuħat.

Hu x'inhu, minbarra l-aspett morali tiegħu, id-dagħa jista' jkun mezz ta' kif nimmaniġjaw ir-rabja tagħna.

Jista' jkun li mhuwiex l-aqwa mod, imma żgur li jidher li fih vantaġġi li jservu ta' ġid.

Min jaf huwiex għalhekk li l-Maltin u l-Għawdxin huma kapaċi jidgħu aktar minn ħaddieħor?


Corbyn fis-sod?

Jeremy Corbyn ħareġ bil-qawwa kontra li l-Gran Britannja tħalli l-Unjoni Ewropea.

Issa li r-referendum ħareġ bil-qawwa favur li l-Gran Britannja tħalli l-Unjoni, il-qagħda ta' Corbyn tinsab fi kriżi serja.

Mat-80% tal-Membri Laburisti tal-Parlament lesti jqumu kontrih.

Għal bosta minnhom jidher li ġiethom ix-xoqqa f'moxtha biex jeħilsu minnu, kif dejjem xtaqu sa mill-bidu tal-ħatra tiegħu bħala kap tal-partit.

Determinat li jirbaħ

Jumejn oħra, nhar it-Tlieta, millanqas 172—jew 80%—tal-Membri tal-Parlament li jagħmlu parti mill-Partit Laburisti Britanniku lesti jivvutaw favur sigriet vot ta' sfiduċja fil-kap tal-partit tagħhom, Jeremy Corbyn.

L-iskuża?

Għax intilef referendum li Corbyn kien favurih.

Iżda l-vot ma hu se jkollu ebda validità legali jew tassattiva fi ħdan il-partit u Corbyn diġà qal li se jinjorah.

Din għalih hi opportunità oħra biex ikompli jnaddaf il-partit.

Imma l-affarijiet mhumiex sempliċi daqshekk.

Il-Partit Laburista Britanniku jinsab fi kriżi serja li tista' ssaħħu jew teqirdu.

Min hu favur Corbyn?

Hemm l-20% tal-Membri tiegħu tal-Parlament.

Hemm ukoll il-biċċa l-kbira tal-elettorat Laburista.

Dawn jifhmu li l-attakk feroċi għat-tluq ta' Corbyn minn kap tal-partit ftit għandha x'taqsam mar-referendum.

Il-'Blairisti' għadhom qawwijin u għadhom jagħtu bis-sieq.

Issa ħarġu d-dwiefer tagħhom fil-beraħ.

It-tnejn li għadda, minkejja l-gambetti li qed jaqla' ta' kuljum minn 'sħabu' u t-tixwix bla waqbien mill-biċċa l-kbira tal-gazzetti Ingliżi, f'laqgħa parlamentari Corbyn ingħata ħasla mill-kbar, iżda wkoll appoġġ kbir mill-pubbliku li nġabar f'Londra għall-okkażjoni.

Corbyn m'huwiex beħsiebu jċedi.

Jaf il-logħba, jaf jilagħba tajjeb u determinat li jirbaħ.

L-akbar kriżi

Din mhijiex xi rebħa personali tiegħu.

Hija rebħa għal dawk li, f'Settembru tas-sena li għaddiet, bil-ħatra ta' Corbyn bħala kap tal-partit ċaħdu l-Blairiżmu u għażlu li l-Laburiżmu Britanniku jaqbad triq ġdida għal kollox differenti ta' qabel.

Huwa lejn din l-għażla li Corbyn għamilha ċara li jrid jibqa' fidil.

Il-Blairisti qajmu rashom u jridu r-'rivincita'.

Minkejja li Corbyn jista' jkun fis-sod, il-partit mhuwiex.

Jinsab fi kriżi daqskemm jinsab fi kriżi l-Partit Konservattiv.

Dawn għandhom fil-partit dik li ssejħet 'gwerra ċivili'.

Aktarx il-Partit Laburista għadu ma wasalx sa hawn.

Iżda żgur li wasal sa kważi 'kolp ta' stat'.

U, bħal kull kolp ta' stat ieħor, is-sjuf mhumiex qegħdin jiġu ppuntati għall-istess motiv.

L-iskop ewlieni hija li l-Blairisti jerġgħu jiksbu l-poter tal-partit kontra r-rieda tal-elettorat Laburista.

Corbyn qatt ma ra ma wiċċu kriżi serja bħal din fit-tmien xhur li ilu kap tal-partit.

Bħalma ħareġ mill-oħrajn b'wiċċ il-ġid, jidher li anki issa għandu mnejn jeħlisha.

Tkun tabilħaqq traġedja jekk, wara dak kollu li għadda Corbyn u l-partit minn Settembru 'l hawn, l-ambizzjużi u l-morri fost l-eletti Laburisti jġegħluh iċedi postu.

Telf kbir

Il-Gabinett il-ġdid li beħsiebu joħloq Corbyn wara li tgħaddi din il-kriżi, u wara li min għandu jitlaq jitlaq, għandu jkun f'armonija akbar mal-politika li ħa l-partit wara Settembru tas-sena li għaddiet.

Għandu jkollu fi ħdanu aktar konsistenza.

S'issa, Corbyn ħlief bsaten fir-roti ma sabx minn xi wħud minn sħabu.

Dawn jista' jkun li huma ddestinati li jisparixxu, għallanqas minn fejn jistgħu jagħmlu aktar ħsara.

Ċertament, il-partit mhuwiex għaddej minn żmien sabiħ.

L-isfida hija enormi.

Kull naħa hija armata biex tiġġieled u determinata li tirbaħ.

Corbyn għalissa jidher fis-sod għax aktarx għandu l-biċċa l-kbira tal-elettorat Laburista warajh.

Min jaf kemm jista' jdum hekk?

Telfa għal Corbyn tkun tfisser telf kbir għall-kawża xellugija fl-Ewropa kollha.


L-għawġ ta' Aleppo

Aleppo, il-belt kbira tas-Sirja li tinsab fil-majjistral tal-pajjiż, illum saret sinonima mal-qerda u t-traġedja, l-istess bħalma fi żminijiet oħrajn kienu sfortunatament saru mkejjen oħra bħal Bejrut u Belfast.

Bħal dawk l-ibliet vittmi tal-vjolenza għamja tal-bniedem, Aleppo wkoll illum tista' tindara b'tali mod li l-għawġ li qed isir il-ħin kollu fih—ukoll waqt li taqra dan—jintesa u jitwarrab mill-ħsieb.

L-għawġ ma jonqosx

Il-belt ta' Aleppo hija waħda mill-eqdem postijiet fid-dinja abibata kontinwament sa mis-6 millennju qabel Kristu.

Għandha popolazzjoni ta' madwar żewġ miljun ruħ.

Il-gwerra ċivili Sirjana laqtitha bil-kbir u llum hi assedjata kuljum, lejl u nhar.

In-nies ta' Aleppo qed jgħixu kull mument bħallikieku kien eternità, ma jafux humiex se jirnexxielhom jgħixu sal-għada jew ukoll sa filgħaxija.

Franza u Spanja qed jagħmlu minn kollox mal-Ġnus Magħquda sabiex jieqaf il-ġlied f'Aleppo u n-nies tagħha jingħataw ftit nifs mit-terrur li għaddejjin minnu.

L-Istati Uniti u r-Russja, li qed jiġġieldu l-ġlied tas-Sirja b'riħet ħaddieħor, kienu wkoll f'taħdidiet bejniethom għall-istess skop Franċiż-Spanjol, iżda waqfu jitkellmu, u ntefgħu mill-ġdid għall-ġlied.

Sadattant, skejjel, sptarijiet, dipartimenti tal-gvern, uffiċċji pubbliċi, knejjes, moskej, sinagogi ... ilkoll qishom oqbra, weqfin mill-attività tagħhom minħabba l-gwerra li issa ilha għaddejja 'l fuq minn erba' snin, sa mill-2012.

Elettriku, ilma, gass, servizzi ... ilkoll jinsabu sospiżi.

L-ikel huwa skars għal kulħadd.

L-għawġ mhemmx li jonqos jew jintemm.

Industrija sħiħa

Fost dawk li jistgħu jagħmlu xi ħaġa konkreta għall-qagħda mwiegħra ta' Aleppo, hemm min paċi ma jridx.

Nies fil-Ġnus Magħquda, nies fl-Unjoni Ewropea, nies fl-Istati Uniti tal-Amerika, nies fir-Russja, nies f'gvernijiet oħrajn madwar id-dinja, ma jridux li l-paċi ssaltan f'Aleppo jew fis-Sirja.

Iridu l-gwerra, iridu l-ġlied, u jaħdmu għaliha xi kultant minn taħt u xi kultant saħansitra b'wiċċhom bil-quddiem.

Il-gwerra hija industrija.

Mhux biss tal-armi, żgħar u kbar, sofistikati u mhux, u tal-qerda tal-massa, iżda ta' apparat burokratiku enormi li jżomm ħafna nies b'paga tajba u tajba ħafna.

Dan jinkludi, jekk trid, nies fl-armati tal-art, il-baħar u l-ajru, u l-kwartieri elaborati li jmexxuhom.

Il-gwerra hija industrija li ma tistax titħalla tfalli u, għalhekk, hemm min irewħilha.

Paċi ma jridx, għax il-paċi jtellef il-flus u l-qligħ.

Din hija l-assurdità li qed ngħixu ta' kuljum taħt imneħirna.

L-assurdità li, għall-kappriċċ tal-flus u l-profitti finanzjarji, iħallsu l-eluf ta' nies b'ħajjithom.

In-nies ta' Aleppo qed iħallsu l-prezz tar-rgħiba ta' min għandu s-saħħa jtawwal il-gwerra u jżomm milli ssaltan il-paċi f'post li ftit jista' jkompli jinqered aktar milli diġà hu.

Inizzjattivi Maltin?

Għalkemm Aleppo qed jiġġieled u jgħaffeġ fiha kulħadd, ħadd ma hu interessat fiha.

Kulħadd, kull naħa tal-ġellieda—il-gvern Sirjan, il-Front Al-Nusra, il-Front Iżlamiku, l-Armata Ħielsa Sirjana, u l-Unitajiet għall-Ħarsien tal-Poplu—ħadd ma jinpurtah Aleppo jew in-nies tagħha jsalvawx jew le.

Għalihom ilkoll, Aleppo hija biss pont għal skopijiet oħra.

Dan ma jfissirx li mhijiex importanti fl-istrateġija tal-gwerra ta' kull ġellied.

Hija importanti biss biex biha jweġġa' lill-għadu tiegħu u jagħmel kisba psikoloġikament u strateġikament sinifikanti.

Mill-bqija, is-siwi ta' Aleppo u n-nies tagħha huwa biss għodda.

Xejn aktar.

Hu minħabba f'dan li qed jiġu ssagrifikati mijiet ta' eluf ta' nies, inkluż eluf ta' tfal.

Jidher xi tmiem għall-għawġ ta' Aleppo u n-nies tagħha?

Għalissa jidher li mhemmx.

Dak li jridu l-gwerra donnhom għandhom is-sopravent u mhumiex se jċedu kif ġieb u laħaq għas-suq tal-gwerra qerrieda tagħhom.

Qalbna ma tistax ma toħroġx għan-nies ta' Aleppo.

Ma nistgħux ma nitnikktux għal din l-ebusija ta' ras u qalb mingħajr ħniena għat-tbatija umana.

Mhux li kien Malta tgħix il-missjoni kostituzzjonali tagħha u tuża s-saħħa li jista' jkollha quddiem il-komunità internazzjonali biex tieħu l-inizzjattiva favur il-paċi u l-waqfien mill-ġlied!

Mhux li kien!


Il-ħaddiema barranin

Qed issir ħaġa dejjem aktar komuni li ningħataw servizz minn ħaddiema barranin li ma jitkellmux bil-Malti.

Imma bosta minnhom lanqas bl-Ingliż ma jafu jitkellmu, u spiss issib li bil-kemm kemm jifhmu dak li tgħidilhom.

Ma jidhirlix li xi ħadd għandu jsiġ oġġezzjoni li l-barranin jaħdmu Malta la darba l-impjieg tagħhom huwa regolari, iżda li donnu ħadd ma jagħmel xejn bis-sengħa komunikattiva tagħhom ma naħsibx li hija xierqa.

Ma jifhmux l-Ingliż

F'restoranti, f'uffiċċji tal-gvern u tal-privat u f'servizzi oħra pubbliċi qed nidraw niġu wiċċ imb'wiċċ ma' ħaddiema barranin.

Infatti, jidher li l-aktar servizzi bażiċi aktar qed jiġu popolati mill-barranin milli mill-Maltin.

Din ma fiha xejn ħażin għalkemm il-fenomenu, fih innifsu, jagħti wieħed x'jaħseb fuq id-dinamika tal-impjiegi.

Hu x'inhu, dawn il-barranin f'servizzi bażiċi wieħed jistenna li jkunu jafu jikkomunikaw, jekk mhux bil-Malti, għall-anqas bl-Ingliż.

Apparti l-fatt li, ħafna drabi, l-Ingliż ta' dawn il-ħaddiema barranin huwa mill-aktar bażiku u rudimentali—biex ma ngħidu xejn dwar il-pronunzja tagħhom—mhux l-ewwel darba li wieħed isib li m'huwiex qiegħed jinftiehem għas-sempliċi raġuni li biċċa kbira minn dawn il-ħaddiema ma jifhmux bl-Ingliż.

Huwa evidenti li min iħaddem dawn il-ħaddiema barranin ma jagħtihom ebda taħriġ lingwistiku.

Jista' jkun li dan m'għandux ikun mistenni minn min iħaddem.

Iżda li klijent ma jistax jikkomunika sew ma' dawk li jagħtuh servizz—u, terġa' u tgħid, wieħed bażiku—hija ħaġa li għandha tinteressa direttament lil min iħaddem.

Fl-isptarijiet

Xi kultant dan l-impediment komunikattiv issib li jeżisti wkoll fejn jidħlu servizzi anqas bażiċi.

Spiss se ssib li, jekk iċċempel f'uffiċċju biex tinqeda bil-telefon, iwieġbek xi ħadd barrani li mhuwiex jew mhijiex kapaċi tifhem l-aktar sentenza sempliċi bl-Ingliż.

Bosta drabi ssib lilek innifsek tifforma sentenzi bl-Ingliż li huma mkissrin aktar mis-soltu ħalli forsi n-naħa l-oħra tkun tista' tifhem dak li trid tgħid.

Huwa wkoll spiss li tiltaqa' ma' ħaddiema barranin fil-kliniċi u fl-isptarijiet, inkluż Mater Dei, li ma jafux jitkellmu bl-Ingliż sew jew ukoll li lanqas jifhmuh.

Dawn jistgħu jkunu saħansitra tobba mqabbdin ma' konsulenti f'sezzjonijiet speċjalizzati tal-isptarijiet.

Taqla' ruħek biex iġġib lit-tabib biex jifhmek u taqla' ruħek aktar biex tifhem lilu jew lilha.

Jiena nifhem li għandu jkun hemm xogħol u mpjiegi għall-barranin li jgħixu fostna, imma nifhem ukoll li dawn għandhom jingħataw it-taħriġ meħtieġ, mhux biss fis-servizz li joffru, imma wkoll fil-komunikazzjoni mal-klijenti.

Li wieħed ma jistax jikkomunika tajjeb mal-ħaddiema, speċjalment fis-servizz pubbliku, jew, agħar minn hekk, jikkomunika b'mod li ma jinftehimx, ma jidhirlix li għandha tkun.

Min iħaddem

Il-kwalità tas-servizzi lill-pubbliku jiddependu ħafna fuq is-sengħat komunikattivi.

Diġà ssib Maltin u Għawdxin li, għax ma jafux Ingliż—u l-Ingliż mhuwiex xi ħaġa li wieħed jew waħda jridu jkunu jafu bilfors—ma jistgħux jikkomunikaw ma' min ma jitħadditx bil-Malti.

Li ssib ukoll min, minkejja li jaf u jifhem bl-Ingliż, xorta waħda ma jistax jikkomunika mal-ħaddiema li jagħtuh servizz hija redikola.

Kulmin iħaddem għandu jara li l-ħaddiema tiegħu, barranin u mhux, jistgħu jikkomunikaw suriet in-nies mal-klijenti, kemm wiċċ imb'wiċċ u kemm bit-telefon.

Huwa nuqqas tagħhom dawk li ma jagħtux kas ta' dan l-aspett tal-impjieg jew tas-servizz.

Ċertament mhijiex ħaġa professjonali.

Dan id-dmir hu aktar u aktar tal-gvern.

F'postijiet bħall-isptarijiet, inkluż Mater Dei, għandu jara li l-pazjenti ma jiġux imqiegħda f'pożizzjonijiet imbarazzanti sempliċiment għax it-tabib, in-ners, il-kliner jew min ikun qed jagħti s-servizz, ma jafx jikkomunika la bil-Malti u lanqas bl-Ingliż.

Xi kultant spiċċajna nikkomunikaw bis-sinjali!


Il-massa tar-riċevituri

Huwa evidenti li l-gvern jaħdem fuq diversi oqsma ta' livelli.

Jagħti lil kull waħda minnhom priorità, importanza, investiment ta' ħin u enerġija differenti skont il-ħtieġa u skont il-politika tiegħu.

Spiss, qasam jitlob impenn akbar ta' attenzjoni fuq l-oħrajn.

Wieħed mix-xogħlijiet tal-gvern huwa li jsib bilanċ bejn l-oqsma u ma jħallix li jinxtorob minn waħda għad-detriment tal-oħrajn.

Jekk jiġri hekk, ikun ta' detriment kemm għalih u kemm għall-interess nazzjonali.

Ħidma differenti

Jidhirli li hemm erba' oqsma ewlenin li fuqhom jaħdem il-gvern fuq livelli differenti.

Se nsemmihom mhux f'ordni ta' importanza iżda biss f'ordni ta' konvenjenza.

Hemm il-qasam Ewropew u internazzjonali (tal-Unjoni Ewropea u ta' pajjiżi oħrajn).

Hemm il-qasam tal-relazzjoni mal-kummerċjanti lokali (l-aktar tal-privat).

Hemm il-qasam politiku (f'relazzjoni mal-amministrazzjoni ġenerali u mal-oppożizzjoni).

Hemm imbagħad ukoll il-qasam tal-biċċa l-kbira tan-nies riċevituri (li m'għandhomx x'jaqsmu direttament mal-gvern iżda li jiġu affettwati minnu u mill-politika u l-ħidma tiegħu).

Għalkemm fuq livelli differenti, dawn l-oqsma jirkbu fuq xulxin u, xi kultant, jiddependu minn xulxin.

Ovvjament, hemm rabta bejniethom li d-distinzjoni li nagħmlu tagħhom huwa biss għal raġunijiet ta' analiżi.

Il-gvern irid jaħseb fihom ilkoll kollha f'salt u jara li waħda ma tkunx ta' dannu għall-oħrajn.

F'xi wħud minnhom, il-gvern ikollu aktar libertà ta' azzjoni milli f'oħrajn u, għalhekk, id-deċiżjonijiet tiegħu jridu jittieħdu b'attenzjoni kbira.

Aħna, min-naħa tagħna, l-aktar li jinteressana huwa l-aħħar qasam li semmejt, il-qasam tar-riċevituri (biex insejjaħlu hekk).

Id-dipendenza tagħna fuq id-deċiżjonijiet u l-politika tal-gvern, oqsma li ftit għandna sehem fit-tiswir u l-binja tagħhom, mhijiex żgħira.

Oqsma 'sekondarji'

Jekk wieħed isegwi ftit mill-qrib l-amministrazzjoni governattiva kurrenti għandu mnejn jinnota li l-qasam internazzjoni huwa l-anqas wieħed fejn il-gvern għandu l-libertà li jaġixxi kif irid.

Hawnhekk huwa marbut b'ħafna ftehimijiet u konvenzjonijiet li ma jistax ma joħolqulux obbligu li jrid iħarsu, xi kultant kontra l-aħjar ġudizzju tiegħu.

Minkejja dan, jista' jkun li dan hu l-qasam li l-anqas jaffettwa lin-nies direttament jew jinteressahom wisq.

L-istess il-qasam tal-amministrazzjoni ġenerali u r-relazzjoni mal-oppożizzjoni.

Għalkemm dan il-qasam xi kultant jagħmel l-aktar ħoss u jista' jidher li għandu importanza esaġerata, għandu mnejn mhuwiex daqskemm determinanti għall-ħajja ta' kuljum tan-nies.

Ovvjament, għandu l-importanza tiegħu, iżda mhux b'mod kruċjali jew ta' effettività diretta għall-għajxien minn jum għall-ieħor.

Differenti minn dan hija r-relazzjoni tal-gvern ma' dik li xi kultant tissejjaħ il-'komunità tal-kummerċ' jew, b'ewfemiżmu akbar, l-'imsieħba soċjali'.

Il-kummerċjanti għandhom għeruqhom fl-art ta' taħt saqajn in-nies.

Għalkemm ħafna drabi ma jidhrux jieħdu sehem espliċitu fil-ħajja pubblika, jaħdmu l-ħin kollu, kullimkien u fejn jolqotna fil-laħam il-ħaj.

Ir-relazzjoni tal-gvern magħhom, għalkemm bosta drabi moħbija mill-għajnejn kurjużi, hija determinanti għall-ħajja tal-bniedem fit-triq, għar-riċevituri.

Żvantaġġi detrimentali

Dan il-qasam li semmejna l-aħħar ovvjament jinteressana direttament u bil-kbir.

Jista' jkun li huwa l-qasam li l-aktar qed iġarrab effetti, xi kultant ħżiena, mit-tisħiq fuq il-vantaġġi li l-gvern għandu mnejn qed jagħti lil ċerti oqsma tal-kummerċ.

Minħabba f'dan, bosta rkejjen tal-qasam tar-riċevituri qed jitħalla jaqa' lura bil-mod il-mod, speċjalment f'termini finanzjarji.

Mhuwiex xi sigriet li l-privat jaħseb l-aktar għal rasu.

Huwa l-gvern li jrid jirregolah biex ma jagħmilx ħsara lil nies li la għandhom sehem fil-gvern, la fir-relazzjoni kummerċjali u lanqas fil-ħajja pubblika.

Dawn huma l-massa anonima (u aktarx siekta).

Huma wkoll il-massa tal-elettorat.

Jidher li ħsara qed issir.

Mhux biss minn vantaġġi mogħtija lill-privat imma wkoll minn żvantaġġi amministrattivi li jista' jkun mhumiex qed jiġu indirizzati biżżejjed mill-gvern.

Nofs il-mandat tal-gvern biex imexxi l-pajjiż issa għadda.

Daħal sew iż-żmien li l-gvern jivvantaġġja b'mod ċar u sostanzjali lir-riċevitur daqskemm ivvantaġġa lill-kummerċjant.

Il-massa tar-riċevituri kwieta iżda taf iżżomm fil-komma.


L-istruttura kjażtika tal-Kantilena

Fis-7 ta' April li għadda, f'diskors li għamilt l-Università ta' Malta, ipproponejt li l-istruttura tal-Kantilena ta' Pietru Caxaru ma kinetx waħda lineari kif dejjem inħaseb sa dak in-nhar.

Ipproponejt li l-istruttura tal-Kantilena hi waħda 'kjażtika', kif se nfisser hawn taħt.

Kumbinazzjoni, din il-proposta tiegħi qed issir f'għeluq il-50 sena mis-sejba tal-Kantilena minn Mikiel Fsadni fl-1966.

F'dawn l-aħħar 50 sena, ħadd ma jidher li ddubita li l-istruttura tal-poeżija medjevali tas-seklu 15 kienet waħda lineari.

Kif se nuri, jien tajt evidenza kemm interna kif ukoll esterna biex nipprova din il-proposta tiegħi.

Struttura kjażtika

Il-fehma li l-istruttura tal-Kantilena kienet waħda lineari tistrieħ fuq is-suppożizzjoni li l-Kantilena hi poeżija konvenzjonali bħal kull poeżija oħra jew test letterarju ieħor.

Din il-fehma kienet tonqos li tqis l-istruttura tal-Kantilena b'mod sħiħ jew ħolistiku.

Qari aktar attent tal-Kantilena juri li l-istruttura tal-poeżija hija ferm aktar kumplessa milli nħaseb s'issa.

Minn dan il-qari joħroġ li l-istruttura hija waħda 'kjażtika'.

Dan ifisser li l-vrus huma relatati ma' xulxin f'għamla ta' X, qishom f'mera, fejn kollha jirreferu għall-vers tan-nofs.

Infatti, il-kelma 'kjażmu' tiġi mill-ittra Griega 'Ki', li tinkiteb qisha l-exxe tagħna.

Bħalma tista' tara fix-xbieha, il-vrus jikkorrispondu ma' xulxin b'mod invers, jiġifieri tal-ewwel mal-aħħar, it-tieni minn fuq mat-tieni minn isfel, u l-bqija.

L-istruttura kjażtika tieħu din l-għamla: A-B-Ċ-D—E—D-Ċ-B-A.

Bħalma tista' tinnota, il-vrus kollha huma organizzati madwar fus wieħed, minn barra għal ġewwa, qishom ċrieki madwar il-vers tan-nofs (li joqgħod waħdu).

Iċ-ċrieki ta' kjażmu klassiku huma ġeneralment sebgħa (bħalma fiha l-Kantilena).

Il-vers tan-nofs jorbot direttament maż-żewġ vrus tat-tarf nett.

Il-vrus kollha jitimgħu il-vers tan-nofs u jqegħduh l-ewlieni fosthom ilkoll.

Dan ifisser li t-tifsira tat-test sintattikament tinsab kollha kemm hi fil-vers tan-nofs.

Hemm jinsab il-muftieħ tat-tifsir tal-Kantilena.

Il-vers tan-nofs

Mix-xbieha li għandek hawnhekk tista' tara li l-Kantilena fiha ekwilibriju strutturali perfett.

Dan ma setax jiġi nnutat bil-viżjoni lineari li ngħatat qabel s'issa.

Tant hu hekk, li, filwaqt li kien jiġi rikonoxxut li l-vers tan-nofs fih siwi ewlieni għall-poeżija, il-fasla strutturali li kienet tingħata qabel ħadmet kontrih għax naqqsitlu l-importanza tiegħu biex xeħtet it-tisħiq kollu fuq il-vers tal-aħħar.

Dan ma jiġrix bil-viżjoni ta' struttura kjażtika.

Aktar minn hekk, wieħed jista' jinnota mix-xbieha li l-vrus tal-kjażmu jikkorrispondu ma' xulxin f'armonija perfetta u, nistgħu nżidu, sabiħa.

Il-vers I-A jikkorrispondi mal-vers I-A, I-B ma' II-B, I-Ċ ma' II-Ċ, I-D ma' II-D, I-E ma' II-E, I-F ma' II-F, u l-vers G ma' G'.

Barra minn hekk, filwaqt li s-sitt vrus tal-ewwel strofa huma marbutin flimkien bi xbihat relatati mal-ilma, is-sitt vrus tat-tieni strofa huma marbutin madwar xbihat tal-art.

Dawn fihom tifsir miżjud li jsaħħaħ il-viżjoni tal-istruttura kjażtika (li ma nistgħux nidħlu fihom hawnhekk).

F'din l-istruttura kjażtika joħroġ ċar li ma kellux raġun min iġġustifika l-erba' vrus li ma jaqblux mal-bqija tal-kompożizzjoni u li Brandan Caxaru ftakarhom b'mod żbaljat u niżżilhom inkorrettament.

Jidher evidenti li dawn il-vrus ma kinux parti mill-kompożizzjoni oriġinali.

Evidenza

Min fejn seta' tnebbaħ Pietru Caxaru biex isawwar il-poeżija tiegħu f'għamla kjażtika?

Jien nipproponi li kien hemm diversi tnebbiħiet u raġunijiet.

Hawnhekk se nsemmihom biss mingħajr ma nidħol f'ebda dettall tagħhom.

L-ewwel nett, it-tradizzjoni poetika li Caxaru aktarx kien l-eqreb lejha kienet dik Andalusa u, speċifikament, ta' Ibn Quzmân.

Dan u l-iskola tiegħu kitbu l-biċċa l-kbira tal-letteratura poetika tagħhom f'għamla ta' kjażmi li setgħu kienu mħajrin mis-sura kjażtika ta' biċċiet ewlenin tal-Koran.

It-tieni, bħala parti minn familja ta' Lhud ikkonvertiti għall-Kattoliċiżmu, Caxaru seta' kien midħla sew tat-teknika retorika kjażtika hekk kif misjuba f'bosta kitbiet ewlenin tat-Testment il-Qadim, partikularment tal-profeti li kienu kittieba, kif ukoll f'partijiet ewlenin tal-vanġeli tat-Testment il-Ġdid, inkluż il-kantiċi u bosta parabboli ta' Ġesù.

Bis-saħħa ta' din l-istruttura, Caxaru seta' jqiegħed f'post ewlieni sentimenti li għalih kienu importanti ħafna, fosthom it-tensjoni u l-konflitt li l-ħajja tħaddan, kemm b'mod ġenerali kif ukoll tiegħu personali.

In-narrattiva mqanqla tal-Kantilena nnifisha tixhed għaċ-ċentralità ta' dan.

Però tixhed għaliha wkoll it-taqtiegħa li tħaddan il-Kantilena fuq livell intellettwali bejn l-elementi Platoniċi li tesprimi u l-organizzazzjoni teoretika Aristotelika tagħha, żewġ sistemi ta' ħsieb kważi opposti għal xulxin.

Implikazzjonijiet

Barra dan kollu, għandna evidenza esterna mill-ħajja ta' Caxaru nnifsu li wkoll tista' tixhed għala fil-poeżija tiegħu huwa jagħti, permezz tal-kjażmu, prominenza hekk kbira lill-konflitt u t-tensjoni.

Caxaru kellu ħajja personali mkidda minn għelt morali li qatt ma rriżolva.

Dan għaliex, għalkemm ma kienx miżżewweġ, kien jgħix f'relazzjoni sesswali konsistenti u twila ma' waħda mill-iskjavi tiegħu.

Għalkemm kien raġel ta' rispett soċjali kbir u ta' statura politika għolja ħafna, mill-maħbuba tiegħu kellu erbat itfal illeġittimi li lkoll, inkluż ommhom, kienu jgħixu fl-istess dar miegħu fl-Imdina.

L-istruttura kjażtika tat lil Caxaru l-possibbiltà li, b'sengħa oratorja u retorika sofistikata, iqiegħed it-tħassib tiegħu dwar il-ħajja u t-taħbit tagħha bħala l-fus tal-poeżija tiegħu.

Il-Kantilena mhijiex konvenzjonali bħalma Caxaru nnifsu ma kienx konvenzjonali.

Dan kien dak li l-proġettazzjoni tal-istruttura lineari insiet tqis.

Għalkemm l-implikazzjonijiet ta' din il-proġettazzjoni l-ġdida li pproponejt huma bosta, m'iniex se nidħol fihom hawnhekk.

Biżżejjed ngħid li l-biċċa l-kbira tal-istudji li saru s'issa dwar il-Kantilena f'dawn l-aħħar ħamsin sena aktarx jeħtieġu jiġu reveduti.

Għal aktar dettalji dwar l-istruttura kjażtika tal-Kantilena, nistiednek tniżżel b'xejn l-istudju approfondit u dettaljat li tista' ssib billi tagħfas

hawnhekk


Mintoff ta' 100 sena

Nhar is-Sibt li ġej, 6 ta' Awwissu, festa tas-Salvatur, il-Perit Dom Mintoff jagħlaq 100 sena minn twelidu.

Bosta attivitajiet din il-ġimgħa se jfakkru dan l-anniversarju speċjali.

L-iskop ewlieni ta' dawn l-attivitajiet huwa, nobsor jien, li jagħtu opportunità ħalli nagħarfu lil Mintoff xi ftit aħjar, niċċelebraw ħajtu u ħidmietu, u nifhmu aktar is-sehem li kellu fil-bidla għall-aħjar li kiseb il-poplu Malti permezz tiegħu.

Iċ-ċappa t'intietef

Jista' jkun hemm skop ieħor ma' dawn, forsi anqas popolari llum.

Jiġifieri dak li nisiltu l-prinċipji ewlenin tal-ħsieb u l-ħidma tiegħu li nagħarfuhom bħala tajba u nagħmlu ħilitna biex napplikawhom għaċ-ċirkustanzi l-ġodda ta' żmienna.

Nifhem li għal bosta llum dan ma jagħmilx sens.

Jemmnu li Mintoff kien bniedem ta' żmienu u llum m'għadx għandu post għax id-dinja u l-politika tbiddlu għal kollox.

Li dawn tbiddlu m'għandix dubju.

Li Mintoff m'għandux post aktar illum, għandi.

Jidhirli li hemm ħwejjeġ fil-filosofija politika tiegħu li jistgħu u għandhom jiġu applikati jekkemmildarba noforquhom miċ-ċappa t'intietef u nifhmu sew x'inhuma.

X'ċappa t'intietef hi?

Hija l-ixkiel li għandna minħabba li għad m'għandiex ħila noforqu dak li hu essenzjali f'Mintoff minn dak li mhuwiex.

Jiġifieri mill-eluf ta' preġudizzji, idolatriji, esaġerazzjonijiet, ħrejjef, stejjer u fantasiji li jiffurmaw ċappa inartikulata u indistinta ta' min kien, x'ħaseb u x'għamel.

Aktarx il-memorja għadha friska wisq.

Qed tfixkilna.

Xkiel fil-proċess tat-tagħrif

Diġa' għaddew erba' snin mit-telfa mibkija tiegħu u m'aħniex f'pożizzjoni aħjar milli nżidu maċ-ċappa t'intietef.

Dan jgħodd kemm għal dawk li jħobbuh kif ukoll għal dawk li, fil-miftuħ jew fil-magħluq, ma jħobbuhx.

Aktarx mingħajr ma jridu, it-tnejn huma psikoloġikament imxekkla serjament mill-proċess tat-tagħrif li għandhom xi jħaddmu.

Xi jfisser dan?

Ifisser li, għall-anqas f'dan il-każ partikulari, il-memorja għad għandna xi jfixkilha meta tiġi biex tirkupra tifkiriet mill-ħażna tagħha.

Il-ħażna tant hija miżgħuda u mgħobbija b'intietef irrelevanti, spuri u inneċessarji (flimkien ma' dak li mhuwiex) li, meta 'tintalab' biex tirkupra t-tagħrif, tgħaddi dak kollu li għandna mingħajr għażla ta' xejn bejn l-intietef kollha bħallikieku kollox kien tal-istess siwi.

Dan jagħmel parti mill-proċess mentali li bih nibdlu t-tagħrif li niltaqgħu miegħu f'għamla (kodifikata) li tista' tiġi maħżuna u rekuperata, kemm fuq livell individwali daqskemm fuq livell kollettiv.

Ovvjament, fuq livell individwali t-tagħrif huwa ta' natura awtobijografika.

Fuq livell kollettiv, iżda, it-tagħrif huwa kodifikat kulturalment, u maħżun u rekuperat b'diversi mezzi ta' komunikazzjoni.

Kodifikazzjoni kulturali

Hawn qiegħda l-problema ewlenija f'dan il-każ partikulari tal-Perit Mintoff, jiġifieri fuq livell kollettiv, u speċifikament fl-ewwel stadju tal-proċess tat-tagħrif, jiġifieri fil-kodifikazzjoni kulturali tat-tagħrif.

Dan qiegħed ifixkel iż-żewġ stadji suċċessivi, jiġifieri tal-ħażna u tar-rekuperu.

Fl-ewwel stadju, it-tagħrif irid jiġi

pproċessat

qabel ma mbagħad ikun jista' jiġi maħżun b'mod organizzat u rekuperat b'faċilità effettiva.

Immaġina biblijoteka li titfa' l-kotba fuq l-ixkafef tagħha mingħajr ebda ordni ta' xejn.

Kif se ssir il-ktieb li trid?

Kif se jirnexxielek tagħżel kotba essenzjali mill-irmixk l-ieħor?

(F'komputer differenti, għax għandek l-għodod tat-tfittxija, li la f'biblijoteka mingħajr katalogazzjoni elettronika u lanqas f'moħħok m'għandek minnhom.)

Għajr għal xi tentattivi individwali ċkejkna u rari, s'issa ebda tip ta' ipproċessar kulturali ma sar mill-muntanja ta' tagħrif li għandna fuq il-Perit Mintoff.

Kollox maħżun ħallata ballata mingħajr kodifikazzjoni ta' xejn.

Kif jista' jsir rekuperu suriet in-nies?

Għandu mnejn li għadu kmieni wisq biex dan isir professjonalment.

Jista' jkun ukoll li l-attivitajiet li se jsiru f'rabta ma' dan l-anniversarju se jkomplu jżidu fit-tgħaffiġa.

Xorta mhuwiex ħażin li niċċelebrawh.

Ara wkoll:

Mitt sean mit-twelid ta' Dom Mintoff


Mitt Sena mit-Twelid ta' Dom Mintoff

Diskors mogħti fil-Berġa ta' Kastilja, Valletta

L-Erbgħa, it-3 ta' Awwissu tal-2016

f'għeluq il-100 sena mit-twelid tal-Perit Dom Mintoff

Mark Montebello

F'waħda min-novelli tal-2009 l-aktar magħrufa,

Ir-Raġel ta' Mitt Sena li Ħareġ mit-Tieqa u Għeb

, il-kittieb Żvediż Jonas Jonasson jirrakkonta din l-istorja avventuruża ta' wieħed li għalaq mitt sena.

Ftit minuti qabel ma ħbiebu għamlulu festin f'għeluq sninu, ħarbilhom mit-tieqa

u, b'ta' fuqu senduqu, bil-papoċċ f'saqajh, telaq għal għonq it-triq biex tgħidx kemm ħa keded u nkwieta nies!

Il-lejla nistħajjel lil Mintoff jagħmel l-istess.

Mhux il-lejla biss.

Nistħajlu jiżgiċċa u jaħrab kulmeta jsirulu tifkiriet li

jirromantiċizzawh,

jidealizzawh,

jissentimentalizzawh,

jidolatrizzawh,

jipproġettaw fuqu kull xorta ta' platitudnijiet,

u jpinġuh lil hinn mill-umanità sabiħa li kellu,

umanità dgħajfa,

umanità mistħija,

umanità midinba,

iżda wkoll umanità sensittiva,

umanità ġeneruża.

F'kelma waħda: jimmitoloġizzawh.

Il-paniġeriżmu qatt ma kien ħabib

la tar-realtà,

la tal-fatti,

la tas-sewwa,

la tal-intelliġenza,

u, frankament, lanqas tar-rispett.

Hu biss ħoss sterili

ta' tifħir insipidu

... u ħafna drabi banali.

Tisma' lil xi wħud jitkellmu (jew ikantaw)

tistħajjel li Mintoff qisu waqa' mis-sema;

bħallikieku l-istorja bdiet bih:

Qablu kien hemm

dlam,

ġuħ,

għaks,

injoranza,

u x'naf jien;

Miegħu ġie

id-dawl,

il-prosperità,

il-ġid,

l-għerf,

u kull barka oħra.

Mintoff, ċertament, għandu postu fil-ġrajja t'artna,

post ipprivileġġjat,

eminenti,

uniku,

... u aktarx irrepetibbli,

Imma hu parti minn storja itwal,

... u usa';

storja minsuġa minn ħafna ħjut,

storja li ma tibdiex bih,

u wisq anqas tintemm miegħu.

Jistħoqqlu, tabilħaqq, Mintoff bosta tifħir—

bosta

Iżda mhux akkost tar-realtà,

mhux akkost tal-fatti,

mhux akkost tas-sewwa,

mhux akkost tal-intelliġenza,

mhux akkost tar-rispett.

Il-paniġierċi mhumiex atti ta' mħabba.

Huma atti ta' vanità.

Le, il-Perit Mintoff ma waqax mis-sema.

Illum, meta qegħdin niċċelebraw it-twelid tiegħu,

jidhirli li hu biss xieraq li niftakru f'xi wħud mill-għeruq

li għamluh storikament possibbli.

Insemmu ħafif ħafif, ngħidu aħna, lil Carmelo Mifsud Bonnici

Il-Gross

li ħajru fl-ewwel passi tas-servizz pubbliku.

Insemmu

l-familja ta' missier

Mintoff,

li kienet kruċjali fid-direzzjoni politika tiegħu.

Insemmu li

t-tabib Pawlu Boffa

li nissel fih l-ewwel ideali tal-laburiżmu.

Insemmu lil

Reggie Miller,

li rawmu fid-dinamika tal-organizzazzjoni u l-azzjoni pubblika.

I

nsemmu li

t-tabib Turu Colombo

li wrieh kif jaħdem il-folla u juża l-enerġija li din tnissel.

Insemmu lil

Mabel Strickland

li għallmitu s-siwi tal-intrapriża, tal-komunikazzjoni u tar-rabtiet barranija.

Insemmu

l-Fabian Society tal-Ingilterra

li tagħtu l-prinċipji tas-soċjaliżmu demokratiku.

Insemmu lil

Gamal Nasser tal-Eġittu

li wasslu għall-maturità ideoloġika tiegħu.

Fuq kollox u fuq kulħadd, insemmu lil omm Mintoff:

L-influss fuq

u

ta'

din il-mara straordinarja

kien għal kollox kruċjali fis-sawra dejjiema

tal-personalità,

il-karattru

u l-psikoloġija tiegħu;

mara li, mill-kwalitajiet tagħha stess, għaġnet fih

determinazzjoni tal-karattru,

persistenza għas-sagrifiċċju,

xamma għall-possibbiltajiet reali,

ambizzjoni għas-suċċess,

kapaċità għan-negozjar,

tħabrik fix-xogħol,

ġibda għall-istudju,

fedeltà lejn il-ħbieb,

għaqal fil-flus,

sempliċità ta' ħajja,

ħila fl-użu tal-kliem,

sens ta' solidarjetà,

għarfien ta' kompassjoni,

u, fuq kollox, għira għall-awtonomija personali.

Mintoff kien bniedem kumpless,

u l-paniġeriżmu jibbanalizzah.

Fuq kollox, il-paniġeriżmu

—biex iżid mad-diffikultà li għadna qrib wisq tat-telfa mibkija tiegħu ħalli nifhuh aħjar—

il-paniġeriżmu jċaħħad lil min iħobbu

daqskemm lil min jobogħdu

il-possibbiltà li jibda jqis lil Mintoff u jwieżnu

b'mod xieraq u reali

fid-dawl tal-kundizzjonijiet materjali,

soċjali,

u psikoloġiċi

li sawru s-soċjetà li fiha għex

u d-dinja li fiha ħadem.

Ħadem Mintoff fid-dinja tal-medda kollha tal-Gwerra l-Bierda;

id-dinja meta Malta u l-mexxejja politiċi kollha tagħha

kienu għadhom marbuta mal-Ingilterra biss u l-interessi magħluqa tagħha;

dinja maqsuma f'żewġ blokok militari ġiganteski

għajjura u mlebilba għas-setgħa u l-ħakma ta' xulxin;

dinja li setgħet teqred lilha nnifsha minn ħin għal ieħor b'għafsa nukleari.

Għex Mintoff f'soċjetà li kienet għadha b'fasla fewdali;

soċjetà li kellha aktar ix-xejra ta' kunvent

milli ta' nazzjon modern;

soċjetà li s-seklu għoxrin kien ħalla għal kollox warajh;

... soċjetà li nsiet kif toħlom.

Mintoff, bil-kumplessità

tal-personalità,

tal-karattru

u tal-psikoloġija tiegħu,

Mintoff, bl-għeruq imżewqa

li għamluh storikament possibbli,

Mintoff qajjem minn raqda tqila

sentimenti ta' nies

li raw fih qilla mhux komuni ta' determinazzjoni;

li raw fih għadab rari għall-jedd taż-żgħir u l-imwarrab;

li raw fih leħħa friska u żagħżugħa għall-kisba ta' għajxien diċenti;

li raw fih xmara ta' ġenerosità.

Minn dik ir-raqda tqila tan-nies

xirfu

xewqat moħbija,

tbatijiet bla isem,

frustrazzjonijiet qodma,

ħolm imsikket,

rabji marsusa,

... kif ukoll kontradizzjonijiet imħabbla;

xirfu

u sabu fih

leħen ħabrieki,

ħeġġa li tħarrek,

sfog għal ġibdiet ripressi.

Hu, min-naħa tiegħu,

fil-poplu li stenbaħ u nġibed lejh,

hu għaraf

ix-xewqat moħbija tiegħu,

it-tbatijiet ta' ġerħatu,

il-frustrazzjonijiet li għex,

il-ħolm li ried iwettaq,

ir-rabji li żamm ġo fih,

... kif ukoll il-kontradizzjonijiet li qatt ma solva;

fil-poplu li stenbaħ u nġibed lejh,

Mintoff sab

il-leħen tiegħu stess,

il-ħeġġa li ssoktat tqanqlu,

l-isfog għall-ġibdiet mistura tiegħu,

il-ftuħ għal xewqatu.

B'xi taħlita psikoloġika stramba

il-kotra ħolqot lil Mintoff bħala estensjoni tagħha

l-istess bħalma Mintoff ħoloq lill-kotra bħala estensjoni tiegħu.

Hekk Mintoff sar l-oħla xbieha ta' poplu fl-għodwa ta' kburitu.

Għalkemm issa ntemm mortalment,

Mintoff illum ukoll

u għada

u pitgħada,

—jekk ma jiġix mitoloġizzat,

jew ma jiġix innewtralizzat bil-platitudnijiet—

Mintoff jibqa' xbieha ta' kull bniedem fostna,

l-aktar taż-żgħir u l-iżvantaġġjat,

li jrid jgħix suriet in-nies

mingħajr it-theddid

tal-għaks

u l-faqar.

Mintoff, għaldaqstant, illum ukoll

u għada

u pitgħada

jibqa' jisfida

lil kull filosofija

—bħal dik neoliberali tas-suq ħieles—

li tnaqqar bil-mod il-mod,

bil-vantaġġi li jagħti lil ħaddieħor,

il-mezzi li bihom in-nies iż-żgħar jipproduċu

l-identità tagħhom infushom,

il-ferħ tagħhom infushom,

il-ġejjieni tagħhom infushom.

Mintoff illum

u għada

u pitgħada

jibqa' jisfida

lil kull filosofija

li tqis il-vjolenza

bħala l-aħjar tweġiba għall-vjolenza;

li tqis il-ħakma u l-kontroll

aħjar mis-solidarjetà u

t-tejbien tal-kundizzjonijiet materjali.

Mintoff illum

u għada

u pitgħada

jibqa' jisfida

lil kull politika

li tqiegħed il-flus qabel in-nies;

li tħallas il-kont tal-prosperità komuni

minn ħalq iż-żgħir u l-imwarrab.

Mintoff illum

u għada

u pitgħada

jibqa' jfakkarna

li fuq il-ġustizzja

ma joqgħod xejn

u ħadd.

Ix-xwejjaħ ta' mitt sena li semmejna

ma ħarabx minn rajh.

Ix-xwejjaħ ta' mitt sena ħareġ mit-tieqa u għeb

għax riedu jmewtuh

taħt il-gideb tal-mitoloġiji

u s-satra tat-tifħir vojt.

Ma jixraqx l-istess lil Mintoff;

ma nġegħluhx jaħrab u jgħib.

Inħalluh jibqa' hawn fostna,

illum

u għada

u pitgħada,

bħala qilla ta' determinazzjoni;

bħala għadab għall-jedd taż-żgħir u l-imwarrab;

bħala leħħa

—dejjem friska u żagħżugħa—

għall-kisba ta' għajxien aħjar u aktar ġust

għalina

u għall-ġenerazzjonijiet kollha li ġejjin.

Grazzi talli smajtuni.

Ara wkoll:

Mintoff ta' 100 sena


Kemm nobgħod il-funerali!

Nifhem perfettament li l-funerali huma l-aħħar tislima lill-mejtin u, għal xi wħud, talba għall-mistrieħ ta' ruħhom.

Nifhem perfettament ukoll li ħafna nies huma ġenwini meta jieħdu sehem f'xi funeral.

Iżda nifhem perfettament ukoll li l-funerali huma l-quċċata ta' ħafna ipokreżija, dmugħ tal-kukkudrilli u xeni għal wiċċ in-nies.

Kemm nixtieq li jien qatt ma jkolli funeral!

Ma rridx funeral

M'iniex qed ngħid dan—li ma jkollix funeral—għax għandi xi xewqa li ma mmut qatt.

Xejn minn dan.

Għall-grazzja tal-ħanin Alla, xi darba nintemmu bħal ħaddieħor.

Lanqas ma ngħid dan biex nonqos bl-iċken mod mir-rispett lejn min inħalli warajja u jkun jixtieq jesprimi d-dieqa u s-sentimenti tiegħu.

Le.

Ma nixtieqx funeral għax naf li għall-funeral tiegħi, bħalma għall-funerali l-oħra kollha tad-dinja, li qatt saru u li qatt iridu jsiru, arahom ġejjin b'wiċċ imqarras nies li f'qalbhom probabbli jkunu qed jiżfnu u jkantaw id-"Don't Stop Me Now" tal-Queen (meqjusa l-aktar kanzunetta allegra tad-dinja).

Imqar għal nofs siegħa funeral, dan-nies jagħmluli demmi ilma li jkunu hemmhekk, u kemm nixtieq li ma npaxxihomx.

Ġo funeral, l-għedewwa jażżardaw jersqu b'wiċċhom bil-quddiem, bħal xikalli madwar karkassa, għax jafu li l-mejjet ma jista' jagħmlilhom xejn.

Qishom bħal donnhom qed jagħmlu l-aħħar daħka fuqu.

Nies godardi jsiru ljuni quddiem l-irmied.

Jibżgħu anki minn dellhom, imma minn katavru ma jibżgħux ... bħalma lanqas minn Alla.

Aħjar bla funeral milli bihom hemm.

Politikanti, priedki u korijiet

Arahom, imbagħad, ġo bosta funerali jersqu wkoll il-politikanti.

Abbli jidħlulek il-knisja għall-bidu tal-funeral u jitilqulek baxx baxx fi ftit minuti, wara li jkunu ċerti li rawhom in-nies, jew jiġuk lejn it-tmiem taċ-ċerimonja ħalli taparsi kienu hemm mill-bidu.

Tgħid lejn lejn min għandhom rispett dawn?

Lejn il-vot mejjet jew lejn il-voti ħajjin?

Imbagħad xi ngħidu għall-priedka?

Ommi, ma!

Sakemm il-qassis ma jurikx ċar daqs id-dawl tal-jum li l-biċċa xogħol kollha hi żejda għalih u li għandu seba' mitt sena sakemm jispiċċa kollox, jagħmillek xi kwarta jredden b'kulma jiġih f'rasu.

Ħafna drabi tkun priedka reċiklata għall-elf darba u waħda.

Miegħu jkun hemm tal-kor, għax din daħlet moda li funeral irid isir bil-kor, ħa jtella' l-kont aktar.

Iħanxrulek l-aktar innijiet ta' dwejjaq li sabu fil-ktieb u erħilhom itawlu kemm jifilħu biex jiġġustifikaw ħlashom.

L-eqdem drawwa

Dan kollu xi tridu?

Tabilħaqq, it-tajjeb hu li int, stendut fin-nofs, ma tkun qed tisma' u tara xejn, għall-grazzja t'Alla, imma xorta waħda r-rexta kollha tkun qed issir f'ismek ... u taparsi għalik.

Dal-affarijiet taparsi ma naħmilhomx, imma ftit hemm x'wieħed jista' jagħmel biex jevita dan kollu.

Jgħidu li l-funerali huma wħud mill-ewwel u l-eqdem xhieda tal-'homo sapiens'.

Il-bniedem beda jidfen biċ-ċerimonji hekk malli sar konxju tiegħu nnifsu.

F'kelma waħda, sa mill-bidu bdejna bil-vanità, għax funeral nagħmluh għax nafu li għandna mmutu aħna wkoll.

Ngħid għalija, ma jogħġobni xejn.

Fost il-vanitajiet li ċertament għandi, bħal kulħadd, dan mhuwiex wieħed minnhom.

L-aħjar alternattiva huwa funeral privat fejn jiġu biss dawk li naf għandhom dispjaċir sinċier li ħallejthom.

Il-bqija aħjar imorru jifrustraw ruħhom xi mkien ieħor u jħalluni kwiet.

Wara kollox, anki jien inkun hemm bilfors.


Erġajna koppi?

L-attività li organizza l-Partit Nazzjonalista l-wikend li għadda u l-Erbgħa ta' qabel fakkruni f'attivitajiet simili tas-snin 80.

Ħassejtni mibgħut lura fiż-żmien bħallikieku ma kinux għadda għoxrin sena sħaħ!!

Intużat l-istess tattika!

Intużaw l-istess tiżwiqa ta' xbihat!

Intuża saħansitra l-istess diskors!

Ommi ma, x'inkubu!

Ħuta barra mill-ilma

Kellhom raġun biex ibiegħu l-Arċisqof Charles Scicluna u l-President Emeritu George Abela li f'dawk il-jiem ta' dawn l-attivitajiet li semmejt jgħidu separatament li kienu nkwetati fuq il-qagħda tal-pajjiż.

Kellhom raġun, inħoss jien, għax li mmorru lura għas-snin 80 b'repetizzjoni ta' dak iż-żmien hija tabilħaqq inkwetanti.

Sfortunatament, xi wħud fil-Partit Nazzjonalista ma jaħsbuhiex hekk.

Jistħajlu li tattika li ħadmet għoxrin sena ilu tista' jew għandha mnejn terġa' taħdem illum.

L-Erbgħa, 6 tax-xahar, iddeċidew li jorganizzaw protesta 'spontanja' quddiem il-qorti.

Simon Busuttil mar bi ħġaru.

L-uniku wieħed li mill-filmati deher qisu ħuta barra mill-ilma kien Jason Azzopardi nnifsu.

Ngħid is-sew, ammirajtu.

Kemm-il darba sikket in-nies milli jinfexxu f'tgħajjir u kliem ħażin.

Kemm-il darba nstema' jgħid li ma kienx qed jistenna li ssir dik il-frattarija kollha.

Kemm-il darba deher iwaqqaf lin-nies milli juru 'ewforija' żejda b'għemilhom.

Iżda ftit taw kasu għax kollox kien ippjanat.

Diski antiki

Għalkemm dawk li kkonċertaw l-attività ħadu ħsieb li jagħmlu storbju kemm setgħu, żgur li ma setgħux ma jkunux diżappuntati bl-għadd relattivament ċkejken ta' nies li semgħu l-għajta tagħhom biex imorru quddiem il-qorti dak in-nhar.

Dan minkejja li gazzetta bl-Ingliż kellha l-ardir tgħid li marru "hundreds" (mijiet).

Forsi Keith Micallef, dak li kiteb ir-rapport, ma tgħallimx jgħodd wisq.

Min jaf?

Minkejja dawn id-diżappunti, Simon Busuttil ma naqasx li jiddiżappunta.

Kliemu kien à la De Marco fl-aqwa tal-kampanji tiegħu ma' Fenech Adami għoxrin sena ilu.

"Dan li qed nagħmlu mhuwiex biex niddefendu l-Oppożizzjoni," qal Busuttil, "Iżda biex niddefendu d-demokrazija."

Ahhhh, erġajna koppi!

Kemm-il darba smajnieha din fis-snin 80?

Busuttil irid jikkonvinċina li għandna kriżi ta' demokrazija.

Diska antika.

Imma dan ma kienx kollox.

Qalilna wkoll li se jmur il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Diska oħra antika tas-snin 80!

Iżda diska li mbagħad indaqqet il-Ħadd ta' wara l-attività u li baqgħet tindaqq sallum u li, bla dubju, se tibqa' tindaqq fil-jiem li ġejjin.

Offa!

X'dippressjoni ta' nies!

Żball kbir

Ikun żball kbir jekk il-Partit Nazzjonalista jerġa' jibda jirrepeti l-imgħoddi bit-tama li forsi jerġa' jieħu l-istess riżultati ta' għoxrin sena ilu.

Żball kbir għax jidhirli li, minn dak iż-żmien lil hawn, kbirna xi ftit; tgħallimna xi ftit; immaturajna xi ftit.

Iżda l-għajjat u l-baxxezzi li rajna l-Belt quddiem il-qorti u quddiem Kastilja ma jurux dan.

Juru li xi wħud baqgħu mweħħlin fi żmien li ħadd ma jridu jerġa' jżurna.

Għallanqas nittama li ħadd.

L-iżball akbar hu dan: li, jekk Simon Busuttil jaħseb li se jikseb simpatija għall-kawża tiegħu, qiegħed jgħarralu; jekk għandu xi punt validu x'jagħmel, b'dan il-mod qed jitilfu.

Busuttil irid ikabbar is-saħna li skopra billi jwessa' l-kwestjoni u jħallat magħha ħwejjeġ li m'għandhomx x'jaqsmu wisq.

It-tattika tiegħu tidher arkajka u mqanżħa li ma tistax tagħmillu għajr ħsara.

Fuq kollox, ma naħsibx li jeżistu wisq nies f'dan il-pajjiż li jridu li l-Partit Nazzjonalista, bħalma għamel b'astuzja fis-snin 80, jerġa' jdaħħalhom fit-tensjoni u l-hemm li ġew iġġenerati b'dannu għall-pajjiż f'dawk iż-żminijiet.

Politiku matur hu mistenni minnu li jkun aktar rett u meqjus fl-imġieba tiegħu.

Għala Busuttil qed jixħet għar-riħ il-prudenza konswetudni tiegħu ma nafx.

Biex jogħġob lil ftit se jiġu umbrat minn ħafna.