Il-paga ta' Neymar

Għandha mnejn din hi waħda biss mill-indikazzjonijiet —waħda mill-iżgħar, fil-fatt—tal-assurditajiet li ngħixu llum fil-qasam finanzjarju dinji.

Suppost, wieħed mill-prinċipji sagrosanti li jemmen fih il-kapitaliżmu huwa l-meritokrazija, fejn ix-xogħol iebes, is-sengħa u l-kwalifikazzjonijiet jiġu ppremjati.

Allura kif wieħed fost ħafna li jilagħbu l-ballun fuq livell professjonali jdaħħal fil-ġimgħa daqs kemm jaqilgħu aktar minn, ngħidu aħna, 5,000 ruħ f'pajjiżna li qegħdin fuq il-paga minima?

Pagi stellari

Il-Brażiljan Neymar de Silva Santos, ta' 25 sena (magħruf bħala Neymar)—li dan l-aħħar għadda jilgħab il-ballun minn mal-Klabb ta' Barċellona, fi Spanja, għal dak ta' Paris St-Germain, fi Franza—se jkun qed jaqla' 865,000 ewro fil-ġimgħa (45 miljun ewro fis-sena).

Din il-paga hi 740 darba akbar milli taqla' l-President ta' Malta fil-ġimgħa, u 480 darba akbar milli jaqla' l-Prim Ministru ta' Malta fl-istess żmien.

Hija 135 darba akbar milli jaqla' l-President Trump tal-Istati Uniti fil-ġimgħa.

Dan il-ħaddiem professjonali partikulari aktarx se jkun l-aktar wieħed imħallas fid-dinja.

Minkejja dan, mhuwiex l-uniku wieħed li jilgħab il-ballun professjonalment li jaqla' somom bħal dawn.

Skont it-Total Sportek, Carlos Tevez, ta' Shenhua, jaqla' mas-700,000 ewro fil-ġimgħa (xi 36 miljun fis-sena), u Cristiano Ronaldo, tar-Real Madrid, u Lionel Messi, tal-Barċellona, jaqilgħu kull wieħed madwar 400,000 ewro fil-ġimgħa (aktar minn 21 miljun fis-sena).

Dawn il-pagi stellari żgur ma jippremjawx ix-xogħol iebes, is-sengħa u l-kwalifikazzjonijiet kif huwa xieraq.

Xi ħaġa ħażina xi mkien hemm żgur.

Skont is-Salary Explorer, il-medja f'Malta u Għawdex tal-pagi kollha li jitħallsu fil-ġimgħa hija ta' madwar 500 ewro (mas-26,000 ewro fis-sena).

Insomma, xi 1730 darba anqas minn dak li jdaħħal Neymar fil-but kull ġimgħa!

Inġustizzja strutturali

Hemm diversi fatturi ġenerali li jiddeterminaw għala paga tkun akbar minn oħra.

Waħda hija r-riskju tax-xogħol, oħra hija s-snajja involuti fl-impjieg, it-tielet hija l-ħtieġa li s-suq ikollu ta' xogħlijiet speċjalizzati u kemm ikun hemm li jipprovduh, u r-raba' hija l-kontribut tal-impjiegi lejn is-soċjetà.

B'mod aktar partikulari, ma' dawn il-fatturi wieħed irid iżid ukoll ieħor kruċjali: is-saħħa finanzjarja tal-pajjiż.

Hu għalhekk li, ngħidu aħna, il-medja fl-Iżvizzera tal-pagi li jitħallsu fil-ġimgħa, skont Forbes, hija ta' madwar 1,300 ewro, darbtejn u nofs aktar minn f'Malta u Għawdex.

Minkejja dan, dawn il-fatturi kollha, bil-prinċipju li semmejna aktar 'il fuq b'kollox, ma jfissrux biżżejjed—anzi, lanqas biss jibdew jgħidu—għala xi ħaddiema jaqalgħu tant u oħrajn ħafna anqas jew ħafna aktar.

Teżisti inġustizzja strutturali f'dan kollu, iddettata mill-kappriċċi tas-suq ħieles li jixtri u jbigħ ix-xogħol tan-nies skont kif jaqbel lilu ... u żgur mhux skont x'jaqbel lill-ħaddiema.

Kontrolli f'dan il-qasam ftit li xejn jeżistu.

Anzi, is-suq ħieles jagħmilha prerogattiva li ma jkunx hemm kontrolli.

Din hi waħda mir-raġunijiet għala jissejjaħ proprju 'ħieles'; ħieles mill-kontrolli nazzjonali u internazzjonali kemm jista' jkun; ħieles li jagħmel li hemm bżonn, li jaqbel għas-suq, li jgħid kappriċċieh.

Il-jedd u d-dmir

Dan kollu ma ngħiduhx kontra Neymar jew kontra xi ħadd ieħor, jilgħabx il-ballun jew le.

Ngħiduh kontra s-sistema li timmanipula u tisfrutta mingħajr kuxjenza.

Ngħiduh kontra l-isfreġju li ħolqu l-bnedmin, ħtija tar-rgħiba tagħhom, li ġabu f'kull rokna tad-dinja.

Il-ġustizzja distributtiva, jiġifieri l-mod kif jitqassam il-ġid, kemm nazzjonali daqskemm dinji, hija l-pern tas-soċjetà ċivilizzata; hija l-qalba tal-politika u l-ekonomija kollha.

Jew aħjar, għandha tkun il-pern.

Għax evidentement m'hijiex.

Dan, però, m'għandu qatt irażżanna milli nixtiequ dinja aktar ġusta li tagħmel lil kulħadd, mhux lil xi wħud biss, aktar hienja fuq l-art.

Kulħadd għandu l-jedd li jkun kuntent.

Kull bniedem għandu d-dmir li jara li dan il-jedd jitħares dejjem.


Il-G20 u s-suq ħieles

Il-laqgħa għolja tal-G20 li saret f'Ħamburg, il-Ġermanja, ġimgħa ilu, fis-7 u t-8 li għadda, għandha mnejn ma tantx interessant lil ħafna minna.

Ovvjament, Malta ma kinetx rappreżentata.

Minkejja li dawn il-laqgħa spiss ma joħroġx wisq minnhom, xi kultant, bħal din id-darba, jista' jkollhom affarijiet interessanti li jiddistingwuhom.

Żewġ okkażjonijiet

Il-laqgħa kienet biss għall-mexxejja tal-aqwa għoxrin ekonomiji tad-dinja (għadna ma wasalniex s'hemm!) u xi rappreżentanti ta' banek ċentrali.

Jekk xejn, din il-laqgħa partikulari se tibqa' magħrufa minħabba li fiha ltaqgħu għall-ewwel darba wiċċ imb'wiċċ il-President tal-Istati Uniti tal-Amerika, Donald Trump, u l-President tar-Russja, Vladimir Putin.

Fil-jiem ta' qabel il-laqgħa kien hemm żewġ okkażjonijiet oħra li taw xejra partikulari lil-laqgħa ta' Ħamburg.

Waħda kienet fl-1 ta' Ġunju ta' qabel, meta Trump ħabbar li kien se jirtira 'l pajjiżu mil-Ftehim ta' Pariġi tal-2015 fuq it-tnaqqis tat-tniġġis tal-ambjent.

Dan, skont il-ftehim, ma jistax iseħħ qabel l-2020.

Sadattant, Trump suppost iħares il-ftehim bis-sħiħ.

L-okkażjoni l-oħra kienet il-laqgħa f'Moska fl-4 ta' Lulju, tliet ijiem biss qabel il-laqgħa ta' Ħamburg, bejn il-President Russu, Putin, u l-President taċ-Ċina, Xi Jinping, għal aktar qrubija bejn iż-żewġ pajjiżi ġiganteski.

L-ambjent u s-Sirja

Dawn iż-żewġ okkażjonijiet jindikaw ċertu ċaqliq fit-tiswir tal-influwenzi dinjija.

Filwaqt li Trump jista' jidher li qed jeżola lill-Amerika dejjem aktar (imsieħba mal-Gran Britannja), iċ-Ċina u r-Russja qed jersqu aktar lejn xulxin, u l-Unjoni Ewropea qed toħroġ bħala t-tielet forza ekonomika-politika tal-formazzjoni.

Il-laqgħa ta' Ħamburg tat kas ta' dawn il-bidliet li, għalkemm jistgħu jkunu għalissa ċkejkna, jista' jkollhom sinifikat konsiderevoli fix-xhur u s-snin li ġejjin.

Il-protesti kbar, ukoll vjolenti, li saru madwar il-post tal-laqgħat tal-G20 kienu l-aktar fuq l-istat ekoloġiku u ambjentalistiku tad-dinja u l-impenn tal-pajjiżi l-kbar, speċjalment tal-Amerika, għall-ħarsien tiegħu.

Dawn kienu protesti ammirevoli, mhux biss għax ġabru eluf ta' nies, imma aktar u aktar għax għal darb'oħra wrew il-qawwa tal-azzjonijiet popolari biex jiġbu l-attenzjoni fuq kwestjonijiet jaħarqu imma dejjem minsija jew imwarrba.

Kwestjoni oħra kważi minsija jew imwarrba għal kollox kienet dik tal-gwerra tas-Sirja.

Din il-kwestjoni hekk delikata u terribbli bil-kemm kemm issemmiet jew ingħatat l-importanza li jixirqilha fil-laqgħat tal-G20.

Il-bidu tat-tmiem?

Minbarra dan kollu, għandu mnejn li l-aktar ħaġa li se jkollha effett fit-tul minn din il-laqgħa kienet l-emfażi ġdida li għamlet l-istqarrija tal-aħħar, miftiehma bejn il-pajjiżi kollha li ħadu sehem, inkluż l-Amerika u r-Russja.

Ibda biex, din l-istqarrija ma daqqitx is-solita diska tas-suq ħieles u l-liberalizzazzjoni tal-ekonomiji.

Is-soltu, din id-diska tkun mistennija.

Imma din id-darba ma kien hemm xejn minn dan.

Minflok, kien hemm xi ħaġa tal-għaġeb.

L-istqarrija komuni tħeġġeġ lill-gvernijiet biex fit-trattati kummerċjali tagħhom jagħtu każ tal-ekonomiji ż-żgħar, speċjalment ta' pajjiżi li jinsabu sotto-żviluppati jew fit-triq għall-iżvilupp.

Dan il-kliem mhuwiex fil-linja tan-neoliberaliżmu dikjarat tal-biċċa l-kbira tal-pajjiżi li ħadu sehem fil-G20.

Mhuwiex kliem li wieħed jistenna f'dokument bħal ta' Ħamburg jew li joħroġ minn laqgħa simili.

Huwa kliem li donnu beda jdoqq diska ġdida.

Dan iwassalna biex ngħidu li, jista' jkun, li hu kliem li qed jibda juri li l-'honeymoon' twil tan-neoliberaliżmu u l-kapitaliżmu, mibdi wara l-waqa' tal-ħajt ta' Berlin u tal-Unjoni Sovjetika, beda t-tmiem tiegħu.

Din għandha mnejn hi spekulazzjoni vojta.

Imma jista' jkun ukoll li wieħed għandu jaħseb fuqha u jara jekk dak li se jkompli jiġri fil-ġejjieni qrib jagħtihx raġun jew le.

Jalla li iva.


Aħjar musulman tajjeb minn nisrani ħażin

Minn żmien għal żmien jibqgħu jinqalgħu fil-gżejjer Maltin kwestjonijiet li jixħtuna l-baħar.

Jew aħjar, kwestjonijiet li juru li konna u għadna l-baħar.

Għax huma kwestjonijiet li suppost ilna li solvejnihom; kwestjonijiet li l-karattru ċivilizzat li mingħalina għandna mhu suppost li jara ebda kwestjoni fihom.

Il-kwestjoni tat-tagħlim tar-reliġjon Musulmana fl-iskejjel tal-Knisja Kattolika hi waħda minnhom.

Suppożizzjonijiet

F'dan kollu qed nitkellmu fuq dak li hu suppost, jiġifieri fuq suppożizzjoniet li nagħmlu biex nidhru jew inħossuna aħjar.

Waħda minn dawn is-suppożizzjonijiet hija li aħna s'issa, bħala poplu, rabbejna spirtu hekk ċivilizzat li l-prinċipji repubblikani jidħlu u joħorġu minn imnifsejna bħall-arja li nieħdu l-ħin kollu.

Bħal ħafna suppożizzjonijiet, din ukoll hija tidher li hi fittizzja.

Ħafna minna jagħmluha u jilagħbuha ta' ċivilizzati u repubblikani u saħansitra ta' liberali, imma mbagħad, meta niġu għas-si u n-no, issib li għandhom mentalità qadima u magħluqa daqs l-aqwa Torquemada.

Huma nies li għandhom ġisimhom iħares 'il quddiem imma rashom qed tħares lura.

Il-karattru ċivilizzat li ħafna minna mingħalihom li għandhom m'għandux x'jaqsam ma' min hu Kattoliku u mhux.

Bħala poplu, aħna lkoll ninsabu f'dgħajsa waħda.

Aħan lkoll, Kattoliku u mhux, aħna nies li qed ngħixu fuq dawn il-gżejjer u għalhekk il-ġejjieni tagħna lkoll mhux għal dan jew għall-ieħor, jew għal dan il-grupp jew għall-ieħor, imma għal kulħadd.

Il-valuri tat-tkabbir

Għaldaqstant, suppost li nixtiequ l-aqwa ġid lil kulħadd li jgħix hawnhekk.

Kulħadd ifisser kulħadd, mhux xi biċċa jew oħra.

Kulħadd.

Jekk jgħixu l-insara hawnhekk, jekk jgħixu l-musulmanti, jekk jgħixu l-ateji, jekk jgħixu l-agnostiċi, jekk jgħixu l-umanisti, jekk jgħix min jgħix, għandna jkollna għal qalbna l-ġid tagħhom ilkoll, u għandna noħolqu l-aħjar strutturi biex kull wieħed u waħda minna jkollhom l-opportunitajiet kollha biex ikunu hienja u l-aqwa li jistgħu.

Għal ħafna, ir-reliġjon għadha importanti bħala twemmin.

Għall-maġġoranza nifhem li hi ħaġa kulturali biss.

Imma għal ħafna, anki jekk minoranza, għadhom iqisuha xi ħaġa għażiża għalihom u, aktar minn hekk, xi ħaġa essenzjali għall-għajxien hieni tagħhom.

Dan ħafna drabi jfisser li jkunu jridu jgħaddu t-twemmin tagħhom lil uliedhom.

L-iskejjel hekk imsejħa 'tal-Knisja' għandhom ikunu minn tal-ewwel li jgħallmu l-aqwa valuri li jkabbru n-nies u jġibu l-umanità flimkien.

Mhemmx għalfejn nikkwotaw it-tagħlim soċjali tal-Knisja biex nuruh dan, għax hu hekk evidenti llum, hekk ovvju, li kull Kattoliku suppost jafu bl-amment u jipprattikah bħala parti mit-twemmin tiegħu.

Art musulmana?

Din suppożizzjoni oħra.

Jien tkellimt ma' bosta nies fuq jekk l-iskejjel tal-Knisja għandhomx, jekk loġistikament possibbli, jipprovdu t-tagħlim reliġjuż lill-istudenti musulmani fir-reliġjon tagħhom.

Ma kinux ftit dawk li ħaduha bi kbira u kważi kważi skandalizzaw irwieħhom b'din il-ħaġa.

Tkellimt ukoll ma' saċerdoti.

Mhux wieħed jew tnejn tbaqbqu li dan m'għandux isir.

Donnu l-biża' ta' dawn in-nies mhuwiex tant li, b'ħaġa bħal din, l-iskejjel tal-Knisja se jgħinu biex ikabbru musulmani tajbin.

Le.

L-akbar biża' tagħhom donnu kien li l-musulmani jistgħu xi darba jagħmlu mill-gżejjer Maltin art musulmana, bħallikieku din kienet l-agħar ħaġa li jista' jiġrilna.

Jien dejjem weġibt li aħjar musulman tajjeb milli nisrani ħażin.

Insara ħżiena għandna kemm trid, u anki musulmani ħżiena.

Jien nixtieq kemm insara tajbin u kemm musulmani tajbin.

Ma nara ebda skandlu jekk artna ssir musulmana sakemm dan ikun ta' suċċess akbar għaliha milli kienet bħala nisranija.

L-iskejjel tal-Knisja, jekk loġistikament possibbli, ikunu qed jagħmlu servizz lill-umanità u lil pajjiżna jekk itellgħu musulmani tajba daqskemm itellgħu nsara tajba.


Ambjent nadif?

Minkejja l-għajjat kontinwu għal ambjent nadif kemm mill-gvern u kemm mill-privat, jidhirli li huwa ċar biżżejjed li m'huwiex qed isir sforz biżżejjed biex jitnaqqas it-tniġġis b'mod ġenerali.

Sforzi jsiru; dan huwa evidenti.

Iżda mhux minn kulħadd, mhux dejjem u mhux kullimkien.

Tliet fatturi

Għandu mnejn li l-aktar tliet fatturi ewlenin li qed jikkontriwixxu pożittivament għal ambjent imniġġes fil-ħajja ta' ħafna minna huma tlieta: id-dħaħen tal-karozzi, it-trabijiet tal-kostruzzjoni u r-rimi barra tan-nies.

Ukoll waħedhom, dawn it-tliet fatturi diġà għandhom sehem imdaqqas mill-ħmieġ u t-tniġġis ġenerali ta' bosta nħawi, aħseb u ara meta jiltaqgħu lkoll flimkien.

Wieħed m'għandux jinsa jsemmi f'dan il-kuntest il-ħidma qawwija li jagħmlu l-ħaddiema tal-kunsilli lokali għat-tindif tal-lokalitajiet tagħhom.

Dan is-servizz importanti lill-komunitajiet tagħna huwa imprezzabbli għax, mingħajr trombi u fanfariji, jikkontribwixxi direttament għat-titjib tal-ħajja tagħna

Madanakollu, hemm fatturi li fl-istess ħin qed jikkontribwixxu wkoll direttament għat-tnaqqas tal-kwalità tal-ħajja tal-biċċa l-kbira tagħna.

Ibda biex, id-dħaħen tal-karozzi.

Dawn id-dħaħen folti u valenużi ħafna drabi qed jagħmluha impossibbli li timxi barra t-triq mingħajr il-periklu li tifga.

Jekk persuna tkun qed tistenna fuq stejġ għal tal-linja, jekk timxi fuq bankina jew imqar tixref ftit fuq l-għatba ta' darha, nifsejha tiltaqa' ma' dħaħen qawwija ħierġa mill-magni tal-karozzi.

Dawn xi kultant jagħmluha diffiċli li tieħu n-nifs.

Il-karozzi u l-kostruzzjoni

Xi wħud jaraw il-problema taż-żieda mingħajr rażan tal-karozzi fuq it-toroq tagħna bħala waħda ta' ħin u spazju biss.

Imma dawn jinkwetaw lil min għandu karozza u qed isuqha.

U min m'għandux?

Min jagħżel li juża t-trasport pubbliku?

Min isuq ir-rota?

Min jeħodha bil-mixi?

Għal dawn, il-problema ewlenija huma l-gassijiet tossiċi li l-ħin kollu jibilgħu mingħajr ma jridu.

Mal-problema tal-għadd esaġerat ta' karozzi fit-toroq f'kull ħin, hemm f'diversi lokalitajiet il-problema tal-kostruzzjoni.

Hawnhekk ukoll, xi wħud jaraw dan l-għelt mill-perspettiva tal-ispazju jew tal-estetika.

Madanakollu, għall-biċċa l-kbira tagħna l-problema jkollha x'taqsam aktar ma' saħħitna.

It-trab u t-tniġġis tal-arja li l-kostruzzjoni kontinwa qed joħolqu qegħdin jgħarrqu saħħitna.

Bla dubju, l-ispazju urban u rurali tagħna, inkluż l-aspett estetiku, għandu sehem importanti mis-saħħa psikoloġika tagħna lkoll.

Iżda l-attività tal-kostruzzjoni li donnha f'xi nħawi ma taqta' qatt u xejn, mhux anqas minħabba l-istorbju li toħloq daqskemm għall-ħmieġ, it-trabijiet u t-tniġġis li tiġġenera, m'hi qed tiġi kkontrollata jew limitata b'ebda mod.

Ħafna drabi, il-kunsiderazzjoni sempliċiment ma ssirx.

Il-ħmieġ mormi barra

Il-fattur l-ieħor, il-ħmieġ li bosta nies fostna jixħtu barra bħallikieku t-toroq, il-bankini u l-wesgħat pubbiċi kienu landa taż-żibel, huwa skandaluż.

Għax għandu mnejn xi ħadd kapaċi jgħid li l-karozzi u l-kostruzzjoni huma għeltijiet meħtieġa.

Madanakollu, il-ħmieġ mormi barra min-nies żgur li m'huwiex meħtieġ.

Huwa biss sinjal ta' injoranza, maledukazzjoni u nuqqas ta' sens ċiviku.

Għalkemm din il-problema taż-żibel tan-nies, mill-kbir saż-żgħir, mormi barra hija preżenti s-sena kollha, donnha tiżdied fis-sajf.

Mhux biss għax in-nies toħroġ aktar, imma aktarx wkoll għax in-nies ikollhom aktar affarijiet żejda x'jarmu.

Għalkemm il-landi taż-żibel jinsabu bla għadd kullimkien, bosta nies jagħżlu l-eħfef ħaġa u jarmu dak li ma jridux fl-art mingħajr l-iċken ħsieb ta' xejn.

Dwar dan, jidhirli, għandu jkun hemm taħriġ ta' edukazzjoni pubblika aktar serja min-naħa tal-kunsilli lokali u tal-gvern ċentrali.

Dawn mhux biss għandhom jaraw li l-ħajja tagħna ma tibqax tiġi mgħarrqa dejjem u dejjem aktar bid-dħaħen tal-karozzi u t-trabijiet u l-istorbji tal-kostruzzjoni, iżda wkoll li jgħallmu li l-ambjent nadif aktarx huwa l-aktar ħtieġa urġenti, naturali u essenzjali tal-kwalità tajba ta' ħajjitna lkoll.


Il-kurżità oħt il-għerf

Jgħidu li huma n-nisa l-kurjużi.

Dan mhuwiex minnu.

L-irġiel kurjużi daqshom.

Għall-anqas xi wħud minnhom.

Daqskemm mhux in-nisa kollha huma kurjużi.

Xi ftit jew wisq ilkoll kemm aħna kurjużi, ukoll jekk xi wħud iqisu l-kurżità bħallikieku kienet xi kwalità ħażina jew ta' min jaħrabha.

Dan għax ma jintebħux li l-kurżità hija oħt il-għerf u li, li kieku ma kienx għall-kurżità, il-bniedem għadu sal-lum jgħix fl-għerien.

It-tagħlim mill-kurżità

Il-kurżità hija l-kwalità ta' ħsieb li jistaqsi.

Kull annimal li għandu moħħ jagħmel il-mistoqsijiet biex jiskopri u jitgħallem.

Mingħajr il-kurżità mhemmx tagħlim.

It-tagħlim huwa frott il-kurżità li trid tkun taf aktar, li trid tiskopri dak li ma tafx.

Bil-kurżità aħna nkabbru l-ħażna tat-tagħrif li diġà jkollna jew niltaqgħu ma' rabtiet ġodda li l-affarijiet ikollhom bejniethom.

Skont il-filosfu Grieg tal-qedem Aristotli, li għex fit-tielet seklu qabel Kristu, hemm għaxar għamliet ta' mistoqsijiet li loġikament nistgħu nagħmlu (isejħilhom 'kategoriji'): Din x'inhi?

Kemm tgħodd?

X'għamla għandha?

X'rabta għandha ma' affarijiet oħra?

Fejn tinsab?

Meta saret?

X'qagħda għandha?

Kif ġiet hawn?

X'inhi tagħmel?

X'għaddej mingħaliha?

Il-bniedem bla kurżità jibqa' dejjem injorant.

Ma jitgħallem qatt xejn għax ma jkollux il-ħajra li jiskopri affarijiet ġodda.

Il-kurżità hi ħaġa tajba u meħtieġa.

Biha nikbru, inwessgħu moħħna, nagħarfu affarijiet ġodda, niltaqgħu ma' skoperti siewja u nużaw aktar ħiliet li għandna u snajja li nistgħu nkabbru.

It-tagħlim tal-kurżità

'Tkunx kurjuż!' jew 'Tkunx kurjuża!' nisimgħu xi kultant lil xi ġenitur jgħid lil xi tifel jew tifla.

Dan mhuwiex parir tajjeb.

Il-ġenituri għandhom iħeġġu l-kurżità f'uliedhom.

B'hekk jinġibdu għat-tagħlim, għall-kotba, għat-taħdit ma' ħaddieħor, għal laqgħat ma' kulturi ġodda, etnitajiet differenti, popli oħra, reliġjonijiet diversi.

Il-ġenituri għandhom iħeġġu lil uliedhom ikunu kurjużi biex jattivawlhom moħħhom u jqabbduh il-ġuħ tat-tagħlim.

L-akbar għodda tal-kurżità hija l-mistoqsija.

Psikoloġikament, meta nistaqsu aħna nkunu qed infittxu li nimlew bħal vojt fil-firxa tat-tagħrif tagħna, u dan jimplika xewqa għal tagħrif sħiħ.

It-tagħrif tagħna dejjem jibqa' bin-nieqes, imma, meta nistaqsu, inkunu qed noqorbu lejn qagħda mentali sħiħa li tissodisfa l-inkompletezza naturali tagħna.

Fil-filosofija, il-kurżità għandha sehem importanti għal bosta mir-raġunijiet li rajna hawn fuq.

Madanakollu, hemm raġuni oħra aktar importanti: hija dik li noħolqu jew noħolmu qagħdiet ġodda ta' eżistenza.

Bosta drabi, aktar ma jkunu sempliċi l-mistoqsijiet, aktar iħaddnu fihom iż-żerriegħa għall-ħolqien ta' viżjonijiet ġodda.

Biża' mill-kurżità

L-għerf kollu tal-bniedem—mill-aktar prattiku u utli sal-aktar astratt u teoretiku, mill-ogħla sura tiegħu, jiġifieri l-empatija, sal-anqas, jiġifieri l-fehma—kollu jissejjes fuq il-kurżità.

Hija ħasra li xi wħud jibżgħu ipaxxu l-kurżità tagħhom minħabba, aktarx, li jistgħu jinħasdu jew jiddejqu b'dak li jiltaqgħu miegħu jew jiskopru.

Xi wħud jagħżlu aktar li ma jkunux jafu milli li jkunu jafu għax b'hekk iħossuhom aktar fiż-żgur.

Jien jidhirli li aktar hu minnu bil-maqlub.

Jiġifieri li bniedem mgħarraf hu aktar fiż-żgur minn ieħor li mhuwiex.

Aħjar inkun naf fejn jien miegħi nnifsi, ma' ħaddieħor u mad-dinja meta nitgħarraf milli meta ma nitgħarrafx.

Din tgħodd għall-esperjenza tal-umanità daqskemm għal dik ta' kull bniedem individwali.

L-umanità mxiet 'il quddiem fl-għarfien tagħha nnifisha, tad-dinja li tgħix fuqha u tal-univers li jħaddanha għax kienet kurjuża u qatt ma waqfet titma' l-kurżità tagħha.

F'din l-esperjenza kollha, il-kurżità kienet dejjem—u tibqa'—oħt il-għerf.

Ktieb ġdid li m'għandekx titlef!

Il-ħajja fil-qosor ta' Manwel Dimech

(Agħfas fuq ix-xbieha biex tmur Facebook)


Dimech jgħix!

Għada t-Tnejn, il-Prim Ministru, is-Sensiela Kotba Soċjalisti (SKS) u jien se noħorġu uffiċjalment għall-pubbliku ktieb bil-ħajja ta' Manwel Dimech fil-qosor.

Iċ-ċerimonja, li se ssir quddiem Kastilja mal-monument sabiħ ta' Dimech b'tifkira tas-96 sena mill-mewt ta' Dimech u ta' Jum il-Ħaddiem, tibda fis-6.30 ta' filgħaxija.

Kun magħna int ukoll għal din l-okkażjoni speċjali.

Rakkont personali

Dan il-ktieb ktibtu xi snin ilu u jġib il-bijografija sħiħa ta' Manwel Dimech.

Semmejtu JIEN, MANWEL DIMECH għax għax il-kitba bħallikieku kitibha Dimech stess qisu qed jirrakkonta l-bijografija tiegħu nnifsu.

Dan huwa stil li, minbarra li huwa aktar personali, ma jippermettix stħajjil storiku.

Dimech jirrakkonta l-istorja tiegħu stess kif aktarx raha u esperjenzaha hu personalment.

Għalkemm dal-ktieb ġdid iġib verżjoni mqassra tal-ħajja ta' Dimech, b'daqshekk m'hemm xejn qasir fiha.

Xorta waħda jingħataw id-dettalji kollha tal-ħajja ta' Dimech f'kull fażi tagħha, mill-bidu sal-aħħar.

Id-differenza hi li din il-kitba hija msoffija mill-ħafna tifsiriet fit-tul u mill-eluf ta' dettalji rqaq li kellha l-verżjoni t-twila.

Din l-edizzjoni t-twila jien kont ħriġtha fl-2004, tlettax-il sena ilu, u sal-lum għadha l-bijograija klassika ta' Dimech.

Kulmin irid ikun jaf lil Dimech fil-fond u bir-reqqa ma jistax jonqos li jaqra dik il-bijografija.

Fiha hemm mijiet ta' eluf ta' referenzi dokumentarji li minnhom ħdimt l-istorja ta' ħajjet Dimech f'kull tentufa u rokna tagħha.

Stil intimu

Din il-verżjoni mqassra hi differenti minn dik il-bijografija t-twila għax, għalkemm ma tħalli xejn barra mill-ħajja ta' Dimech, tgħid l-istorja tiegħu bi kliem ħafif u mexxej.

Bniedem li jrid jaqra l-ħajja ta' Dimech mingħajr tul żejjed u li jixtieq isir jaf x'għamel Dimech, kif kien jaħseb, xi pjanijiet kellu għal pajjiżna u x'ġarrab, dan hu l-ktieb ideali għalih.

F'dan il-ktieb se jsib kulma jrid mingħajr dewmien, kliem fit-tul u bi stil intimu ħafna.

'Intimu' għax f'dal-ktieb se tħoss li Dimech qed ikellem lilek personalment qisu qed iqerr miegħek.

Niftakar li, meta kont bdejt nikteb din il-verżjoni fis-sajf tal-2005, kont għamilt żewġ abbozzi tal-ewwel biċċiet tiegħu.

F'waħda għedt l-istorja jien fuq Dimech; fl-oħra bħallikieku qalha hu stess fuqu nnifsu.

Dawn l-abbozzi kont qrajthom lil ħabib anzjan tiegħi li llum mejjet, Ġużeppi Tonna, sajjied minn Bormla, u staqsejtu liema kienet togħġbu l-aktar.

Ma kienx ħasibha darbtejn biex weġibni.

It-tieni kienet ħafna isbaħ, qalli.

B'hekk komplejt nikteb il-ktieb kollu skont l-għażla ta' Ġużeppi, u ma ddispjaċinix.

Għax, għalkemm qatt ma kont ktibt xejn b'dan l-istil awtobijografiku fuq Dimech, deher mill-ewwel li x-xogħol kien ħiereġ tajjeb u li l-kliem kien qed joqgħod għall-ħsieb bħal tarbija f'ħoġor ommha.

Ir-riżultat hu dal-ktieb il-ġdid, Jien, Manwel Dimech, li hu l-pjaċir kbir tiegħi noħorġu uffiċjalment għada flimkien mal-Prim Ministru Joseph Muscat.

Xbieha għall-ewwel darba

Il-Prim Ministru għandu sehem ukoll mill-ktieb, għax il-ftuħ tiegħu kitbu hu.

Meta kont staqsejtu jekk jitħajjarx jikteb ftuħ għall-ktieb il-ġdid, aċċetta bil-ferħ mill-ewwel.

Fil-fatt, il-kelmtejn ta' Dr Joseph Muscat fil-bidu tal-ktieb huma sbieħ u jorbtu lil Dimech mal-ħaddiema Maltin u Għawdxin u mal-ħidma tal-gvern tal-lum b'riżq pajjiżna.

Barra dan kollu, il-ktieb fih ħafna xbihat kif ukoll siltiet mill-kitbiet ta' Dimech innifsu.

Xbieha waħda jistħoqqilha attenzjoni aktar mill-oħrajn għax qatt ma dehret qabel f'ebda pubblikazzjoni.

Ix-xbieha ġġib disinn bil-lapes ta' Dimech li kien pinġa Salvu Astarita, ħabib mill-qrib tiegħu, fl-1914.

Hija xbieha mill-isbaħ.

Din inġibha grazzi għan-neputi ta' Salvu stess, Christopher Busuttil, li ġentilment għoġbu jagħtini kopja tal-oriġinal.

Ikun sabiħ jekk għada tingħaqad mal-Prim Ministru u miegħi int ukoll quddiem Kastilja fis-6.30 ta' filgħaxija għall-ħruġ uffiċjali ta' dal-ktieb mill-isbaħ li se jkun qed jinbigħ 10 ewro biss.

Għandek tieħu gost żgur.

Il-ktieb jixraq ikun f'idejn il-poplu Malti u Għawdxi kollu.

L-GĦID IT-TAJJEB LIL KULĦADD!


Akkużi, ħlif u għajjat ieħor

F'dawn l-aħħar ġimgħat, min minna seta' jinjora l-akkużi li baqgħu jsiru mingħajr rażan?

Rajna l-oppożizzjoni tirkeb il-karru li rikbu l-politiċi kollha sa minn qabel Ġesù Kristu, il-karru tal-akkużi ta' korruzzjoni kontra l-gvern.

Dan anki l-Laburisti għamluh fl-imgħoddi.

Rajna wkoll il-gvern jaħlef li jdejh huma nodfa u li s-sewwa jirbaħ żgur.

Għajjat li jtarrax

Is-sewwa jirbaħ żgur?

Din ġiet minn fomm il-Prim Ministru Dr Joseph Muscat il-Ħadd li għadda.

Konna smajnieha xi mkien ieħor din l-għajta.

Min kien qalha, bħalissa?

Ah, kienet il-famuża għajta ta' Fenech Adami meta fl-aqwa tiegħu ħadha kontra l-aktar Prim Ministru onest li qatt kellha Malti, Dr Karmenu Mifsud Bonnici.

Fil-politika m'iniex ċert is-sewwa jirbaħx żgur.

L-għajta hi qawwija, bla dubju, imma l-politika, għall-anqas f'Malta u Għawdex, donnha trid xi ħaġa aktar minn hekk.

Speċjalment meta l-akkużi ta' korruzzjoni u ta' 'game over' qed jitkattru bħall-faqqus fuq tiben imxarrab li ma jista' jieħu n-nar b'xejn.

Jien stess, bħal ħafna oħrajn, fil-qrati kriminali smajt elf miljun akkuża serja li timpressjonak.

X'baqa' minnhom meta provi ma kienx hemm kulħadd jaf.

Spiċċaw fix-xejn.

L-akkużi kulħadd jaf jagħmilhom.

Il-provi huma li jgħoddu.

Akkużi mingħajr provi huma ħanqa ta' ħmar.

L-iswed fuq l-abjad

Jekk niġu f'dan, biex inkunu għedna kollox, lanqas il-ħlif m'għandu jimpressjona.

Kemm smajt nies jaħilfu fuq Alla l-Imbierek u miljun bibbja!

Dan kollu ma jgħodd xejn jekk il-provi jinġiebu b'konvinzjoni.

Il-ħlif jgħodd biss meta m'hemmx provi.

Għax meta hemm, il-ħlif kollu tad-dinja ma jgħodd xejn.

Mela huma l-provi li l-poplu Malti u Għawdxi jrid jara, mhux għajjat u tinbiħ u tħambiq.

L-akkużi u l-ħlif jistgħu jkunu parti mil-logħba tal-politiċi.

Il-poplu m'għandux jiġi mxejjer f'nofsu.

Bħalissa kull naħa trid timpressjona, u bir-raġun, imma l-poplu mhux impressjonijiet irid, iżda iswed fuq l-abjad.

Jekk dan ma jeżistix, allura ikun ferm aħjar jekk il-politiċi jibirdu ftit u jikkalmaw is-sitwazzjoni.

Dan jgħodd għall-oppożizzjoni daqskemm għall-gvern.

Għax fl-aħħar mill-aħħar, il-poplu jrid tkomplija ta' tmexxija li hi effiċjenti u produttiva, mhux tfixkil u gambetti u bsaten fir-roti.

Il-provi kollox

Xi wħud għaġġlu u sejħu din is-sitwazzjoni 'kriżi nazzjonali'.

Naħseb qed jitfgħu l-pitrolju fuq il-nar.

Is-sitwazzjoni hi kriżi ta' argumenti suriet in-nies, kemm għall-politika tal-gvern kif ukoll għall-istil ta' oppożizzjoni li reġa' għandna.

Tassew li l-għajjat hu nofs il-bejgħ ... iżda meta jkollok xi tbiegħ.

Għax meta ma jkollokx, l-għajjat hu biss sinjal ta' biża'.

L-istess il-ħlif.

Ir-responsabbiltà tal-provi m'hi qatt fuq l-akkużat, imma fuq il-prosekuzzjoni.

L-akkużat m'għandu jaħlef fuq xejn.

Għandu biss jitlob il-prosekuzzjoni tipproduċi l-provi.

Jekk dan mhijiex kapaċi tagħmlu, allura l-akkużat ikun ħalef għalxejn.

Alla żżeffen fin-nofs ħafna drabi mill-Ħadd li għadda 'l hawn.

Mhux aħjar inħalluh 'il barra minn dil-froġa?

Il-politika qatt ma kienet post xieraq għal Alla l-istess bħalma Alla qatt ma kien kandidat xieraq għall-politika.

Speċjalment meta l-politika, flok fuq politika, tinfexx fuq kollox barra l-politika.

Jien ngħid li, f'dan iż-żmien diffiċli fejn kulħadd donnu l-għami tal-istorja li ma jafx fejn hu sejjer, irridu lkoll inżommu rasna fuq għonqna u nikkalmaw kemm jista' jkun.

Għax, bħalma jiġri fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, l-għajjat, mhux biss ma jsolvi xejn, imma saħansitra jmut fuq ommu.


It-tajjeb u s-sabiħ

Hu minnu li dak kollu li hu tajjeb hu wkoll sabiħ, u dak kollu li hu sabiħ hu wkoll tajjeb?

It-tweġiba għal din il-mistoqsija tiddependi ħafna fuq x'wieħed jifhem b''tajjeb' u x'jifhem b''sabiħ'.

Għax jekk kien hawn, ngħidu aħna fil-filosofija, diskussjoni li ilha sejra litteralment minn qabel Ġesù Kristu, minbarra dik fuq x'inhi l-verità, kienet dik ta' x'għandna nifhmu b''tajjeb' u x'għandna nifhmu b''sabiħ'.

Il-ferq tas-sabiħ mit-tajjeb

L-ewwel saram li niltaqgħu miegħu, sa minn żmien il-filosfi l-qodma tal-Greċja klassika sal-lum, hu jekk it-tajjeb u s-sabiħ huma kwalitajiet li jeżistu f'moħħ il-bniedem biss jew jekk jeżistux maqtugħa minnu fl-affarijiet.

Ngħidu aħna, pittura hi sabiħa fiha nnifisha jew hu jien li naraha sabiħa u ħaddieħor jaraha kerha?

Li wieħed iħalli xi ħaġa tal-flus lil wejter hu għemil tajjeb fih innifsu jew hu jien li narah tajjeb filwaqt li ħaddieħor jarah bħala għemil ħażin?

Illum il-ħsieb mifrux, ukoll fost il-filosfi, aktar donnu jxaqleb lejn il-fehma li kemm it-tajjeb kif ukoll is-sabiħ jeżistu biss f'moħħ il-bniedem u m'għandhom x'jaqsmu xejn mal-affarijiet 'l hinn minnu.

Hu l-bniedem li jaqtagħha ħaġa hijiex sabiħa jew kerha, jew hijiex tajba jew ħażina.

Madanakollu, dan ma jagħmlux minn żniedu.

Biex ixaqleb fehmtu lejn naħa jew lejn oħra jrid ikollu xi qies li miegħu jimxi.

Jekk b''sabiħ' bniedem jaħseb biss fil-lat artistiku jew estetiku ta' xi ħaġa, bħalma jagħmel, ngħidu aħna, il-filosfu Aristotli fi Ktieb 13 tal-Metafiżika, ma jistax jara wkoll it-tajjeb fih.

Imma jekk bih jaħseb ukoll fil-lat tal-għemil, jiġifieri l-lat etiku jew morali, għandu mnejn jara li s-sabiħ jista' wkoll ikun tajjeb, u jara wkoll li l-ħażen hu ikrah.

Is-sens ta' appartenenza

Kif jista' s-sabiħ ikollu lat etiku jew morali?

Kif jista' jkun tajjeb jew ħażin?

Għal xi wħud dan ma jistax ikun għax aktarx jaraw is-sabiħ mil-lat biss ta' utilità, pjaċir, ġibda jew proporzjon.

Is-sabiħ mhuwiex dawn biss, u lanqas ma hu fuq kollox dawn.

Is-sabiħ hu sens ta' appartenenza, dik li bl-Ingliż isejħulha

belonging

; meta wieħed iħossu qisu milqugħ jew misjub, f'postu jew f'daru, imkennen jew mgħożżoż.

B'din il-fehma ta' tifsira, is-sabiħ tabilħaqq jista' jkun tajjeb, anzi hu l-itjeb meta hu l-isbaħ, u wkoll l-isbaħ meta hu l-itjeb.

Għalhekk, minn dan nistgħu ngħidu wkoll li l-ħażen hu ikrah, u li l-ikrah hu l-ħażin, kif ukoll li l-iħżen hu l-ikreh.

Kemm dan joqgħod nistgħu narawh minn dak li nagħmlu.

Ngħidu aħna, għaliex ulied li jħobbu 'l ommhom jarawlha wiċċa sabiħ, anzi mill-isbaħ, ukoll jekk ikun ikrah?

Imbagħad ta' xi zija xħiħa u għajjura jarawh ikrah, ukoll jekk ikun sabiħ?

Għaliex in-

negrillas

ta' Goya, jiġifieri l-pitturi l-hekk imsejħa suwed tiegħu, xi wħud bħali jarawhom sbieħ?

Imbagħad ta' xi ħadd ieħor, ngħidu aħna ta' Bernard Buffet, jarawhom koroh, ukoll jekk jistgħu jkun sbieħ għal oħrajn?

Ġesù l-isbaħ u l-itjeb

It-tweġiba għal dawn il-mistoqsijiet hi li xi affarijiet inqisuhom iserrħuna għax inħossuhom jilqgħu dak li aħna, ukoll jekk ma nkunux nistgħu ngħidu kif u għala.

Filwaqt li affarijiet oħra jimbuttawna għax, għal xi raġuni jew oħra, ma jdoqqux għal dak li aħna jew għal dak li ma rridux inkunu.

Min hawn niġi għall-aħħar ħsieb li xtaqt nagħmel.

Għala xi wħud minna l-ħsieb jew ix-xbieha ta' Ġesù nsejħulu sabiħ u tajjeb, anzi insejħulu l-isbaħ u l-aħjar, filwaqt li għal oħrajn hu ikrah u saħansitra mistmerr?

Għax dawn tal-aħħar ifixklu lil Ġesù ma' dak li jaħsbu li jafu fuqu jew li qalilhom ħaddieħor; jitfixkluh mal-kristjanità, mat-teoloġija dekadenti jew oskurantista, jew mal-istorja infamja ta' bosta nsara matul is-sekli.

Min bħali jara lil Ġesù bħala l-bniedem perfett, l-inkarnazzjoni tad-divin, u l-aqwa mudell morali—huma x'inhuma l-isfreġji u l-isfruttamenti li minn dejjem sal-lum għamlu minnu xi wħud—ma jistax ma jarahx sabiħ u tajjeb, u wkoll l-isbaħ u l-aħjar.

Tabilħaqq, iva, dak kollu li hu tajjeb hu wkoll sabiħ, u dak kollu li hu sabiħ hu wkoll tajjeb.


Is-sajf żmien il-ktieb

Hija l-aqwa użanza li jistgħu jkollhom il-ġenituri li jgħallmu 'l uliedhom, u n-nanniet lin-neputijiet tagħhom, iħobbu jaqraw.

Ikunu b'hekk qed jagħmlulhom ġid kbir għal ħajjithom kollha.

Għax il-ktieb hu l-aqwa ħabib tal-bniedem: iwessagħlu moħħu, ikabbarlu ruħu, jagħmlu ċittadin tad-dinja, iħabbu mal-umanità u jagħti lil qalbu għerf u dehen li ebda skola ma tista' tagħtih.

X'ħela!

Xi żmien aħjar biex naqraw aktar mis-sajf?

Huwa ż-żmien meta aktarx ikollna aktar ħin fuq idejna.

Huwa ż-żmien meta jonqsilna l-aptit li nagħmlu wisq attività fiżika.

Huwa ż-żmien meta jitwalu l-jiem u jisbieħu l-iljieli.

Huwa ż-żmien it-tajjeb biex naqbdu ktieb u nħalluh isaħħarna miegħu.

Niftakar, meta jien u ħuti konna żgħar, 'l ommi u 'l missieri jħejjuna għall-ħin twil liberu tas-sajf.

Kienu jwebbluna li, tul is-sajf, naqraw għall-anqas ktieb wieħed.

Qabel is-sajf, konna nagħmlu magħhom lista ta' liema kotba nixtiequ naqraw tul ix-xhur sħan ta' mistrieħ.

U mhux wieħed kien jirnexxielna naqraw, imma bosta.

Kemm ħin jaħlu t-tfal fis-sajf!

U llum, bil-vidjogejms u l-iskajp u l-ajfons u l-ajpeds u x'naf jien, aktarx jaħlu ħinhom, bis-sajf b'kollox, f'attivitajiet li la jħarrku 'l ġisimhom u wisq anqas lil moħħhom.

X'ħasra!

Meta l-istess ħin jista' jintuża għal dik l-opra tant sabiħa u utli u prezzjuża tal-qari!

Il-ktieb hu dinja

Dan ma jgħoddx biss għaż-żgħar u ż-żgħażagħ.

Jgħodd ukoll għall-kbar u saħansitra għall-anzjani.

Ma naħsbux li dawn ma jaħlux ħin.

Għandu mnejn jaħlu aktar mit-tfal.

U mal-ħin jaħlu ħajjithom.

Il-ħela tal-ħin hu dnub!

Ħadd qatt ma qallek dan?

Iva, hu dnub, għax il-ħin hu prezzjuż.

Mhux biss, hu wkoll irrekuperabbli; meta jgħaddi, ma jerġa' lura qatt aktar.

Il-ktieb hu l-aqwa ħabib ta' kulħadd.

Mhux biss għax huwa għodda kbira ta' tagħlim, imma aktar u aktar għax hu sodda ratba ta' ħolm u triq żgura għal postijiet, fil-qrib u fil-bogħod, u żminijiet, 'il quddiem u lura, li qatt ma nistgħu nkunu fihom b'mod ieħor.

Fuq kollox, il-ktieb hu l-bieb li jlaqqagħna ma' nies oħra, qodma, ġodda u oħrajn li għad iridu jiġu, u mal-esperjenza meraviljuża umana.

Is-sajf tagħna, sabiħ kif inhu, jagħtina l-opportunità kbira li, flok naħlu l-ħin f'ħafna ħmerijiet li ma jiswewlna għal xejn ħlief biex jaljenawna, nħallu l-moħħna jimtela b'xbihat mill-ktieb li jagħtu l-ġwienaħ lir-ruħ.

Qabel, dari, fl-antik, kienu jiskoraġġixxu l-qari proprju minħabba f'hekk: għax iwebbel in-nies b'ideat ġodda u l-ġejjinijiet differenti u aħjar.

L-aqwa eżempju

Mhuwiex tard biex, fil-bidu ta' dan is-sajf, tħajjar 'l uliedek jew lin-neputijiet tiegħek jaqbdu ktieb wieħed mill-eluf li jeżistu ta' kull sura u xeħta, u twebbilhom jaqrawh.

Għal ħadd m'hu tard.

Int ukoll tista' taqbad ktieb, b'liema lsien trid, ta' liema lemħa hu, u tħalli lilek innifsek tissaħħar bih.

Kull żmien tas-sena hu żmien il-ktieb, tassew.

Imma għal ħafna minna s-sajf aktarx huwa l-aqwa.

Agħżel ktieb wieħed u għid, 'Dan irrid naqrah das-sajf'.

Ma jiddispjaċikx.

Għax il-qari hu bħall-aptit; jikber aktar ma tiekol.

Malajr issib li, wara ktieb, trid ieħor, u ieħor.

Qabel ma tintebaħ, b'hekk tkun qbadt waħda mill-isbaħ drawwiet tal-bniedem.

Min jaf kemm hawn jixtiequ li jkollhom din il-grazzja l-kbira li jaqraw kulma jridu, u ma jistgħux.

Int tista'.

Uliedek jistgħu.

In-neputijiet tiegħek jistgħu.

Kun int li tagħtihom l-eżempju.

Aktarx tkun tajthom l-aqwa eżempju ta' ħajtek ... u ħajjithom.


Il-martri l-ġodda

L-ambjentalisti aktarx huma llum l-aktar persuni fid-dinja politikament konxji tagħhom infushom.

L-ambjent sar il-lok fejn l-oppressjoni umana u dinjija tal-lum qed tidher l-aktar; il-fruntiera fejn qed jiġu l-aktar wiċċ imb'wiċċ l-oppressjur u l-oppressat; il-fus li fuqu aktarx qed iddur l-aktar ir-rota tal-isfruttament li qed joħloq is-suq ħieles globalizzat.

L-ambjentalisti saru l-martri l-ġodda ta' din l-era umana.

L-isfreġju tas-suq ħieles

Is-suq ħieles globalizzat, bil-filosofija neoliberali tiegħu—li ma hu xejn jekk mhux paraventu għall-isfruttament—għamilha dejjem aktar diffiċli li n-nies, individwalment u kollettivament, ikunu konxji tal-qagħda politika li fiha jinsabu tabilħaqq.

Mogħmija bl-illużjoni ta' libertà u l-manija tal-konsum, bil-gidba tad-demokrazija u l-ħrafa tal-vot, mingħalihom li huma ħaġa meta fir-realtà huma oħra.

Fir-realtà huma skjavi ġodda ta' sidien anonimi qawwija daqskemm wikkiela, rgħiba u ħattafa li, waqt li jidħqu bil-biċċa l-kbira minna, ġabuna għaġina f'idejhom.

It-tir tagħhom hija s-setgħa; setgħa fuq kollox u fuq kulħadd; setgħa għall-manipulazzjoni u l-isfruttament; setgħa li ġġiegħel kollox joqgħod għal-leblieba, il-kilba, il-lefliefa tagħhom għall-flus.

L-aqwa rebħa tan-neoliberaliżmu hu li lilna lkoll li ħakem fuqna kkonvinċiena li aħna dak li m'aħniex; li aħna ħielsa meta fir-realtà mjassra; li ngħixu f'demokrazija meta fir-realtà ngħix f'totalitariżmu; li rajna f'idejna meta fir-realtà nitmexxew minn imneħirna; li d-dinja miexja fuq ir-rubini meta fir-realtà sar minnha sfreġju sħiħ.

Ambjentalisti maqtula

Huma l-ambjentalisti li llum huma fost l-aktar nies konxji ta' din ir-realtà u tal-post politiku tagħhom fiha.

L-ambjentalisti li jaraw f'għajnejhom u jmissu b'idejhom il-ħsara kontinwa fuq skala terrifikanti li qed issir lill-ambjent naturali kullimkien fid-dinja.

B'saqajhom fl-art u bi ħsiebhom indawwal, huma l-intellettwali li d-dinja għandha bżonn.

Il-kotba tagħhom jinkitbu bid-demm fuq paġni ta' ġilda umana.

Fosthom jinsabu l-martri l-ġodda ta' żmienna.

Skont ir-rapport li l-organizzazzjoni dinjija Global Witness, ibbażata f'Londra, ħaġet ġimgħa ilu, 'Id-Difensuri tad-Dinja', mal-200 ambjentalisti nqatlu s-sena l-oħra biss, madwar 10% aktar milli nqatlu fl-2015.

Skont l-istess rapport, issa l-qtil tal-ambjentalisti qed isir f'ħafna aktar pajjiżi minn qabel, b'firxa ta' 24 pajjiż fl-2016, tmieja aktar mill-2015.

Global Witness għandha tagħrif fuq 1,000 assassinji mill-2010 'l hawn, għalkemm dan hu rendikont konservattiv minħabba li ħafna mwiet ma jiġux irrappurtati.

L-imwiet issoktaw dis-sena, l-2017, u l-intimidazzjonijiet, l-attakki, l-istagmatizzar, is-sorveljanza u l-arresti tal-ambjentalisti baqgħu jsiru mingħajr qtugħ fid-dinja kollha.

Il-gvernijiet jew ma jagħmlux biżżejjed jew huma saħsansitra kompliċi.

Id-demm iċarċar

Carlos Maaz Coc, ta' 27 sena, inqatel fis-27 ta' Mejju li għadda mill-pulizija (ara r-ritratt) ġo El Estor, fil-Gwatemala, fl-Amerika Ċentrali.

Kien sajjied.

Flimkien m'oħrajn kien qed jieħu sehem fi protesta paċifika kontra l-mina tan-nikil Fenix.

Bis-susanzi mniġġsa u valenużi li din qed tixħet fl-għadira kbira ta' Iżabal, qed toqtol kull ħaġa ħajja fl-għadira u lin-nies bil-ġuħ.

L-agħar industriji fuq l-art li qed jeqirdu l-ambjent huma tal-mini u ż-żejt, il-qtugħ tas-siġar u l-foresti, l-agrikummerċ, il-kaċċa illeġali tal-annimali, il-bini tad-djiegi, u t-tniġġis tal-ilma.

Skont ir-rapport tal-Global Witness, 40% tal-ambjentalisti maqtula fl-2016 kienu indiġeni, u 60% kienu mill-Amerika Latina.

L-aktar assassinji saru fl-Indja, il-Filippini, il-Kolumbja u, l-agħar, il-Brażil.

Il-leħen tal-ġustizzja kontra l-isfruttament tas-suq neoliberali ħieles globalizzat illum bil-kemm kemm jinstema'.

Il-biċċa l-kbira tal-mexxejja dinjija, bl-eċċezzjoni ta' xi Papa Franġisku, immutaw jew idoqqu d-diska tal-isfruttaturi u r-rikkieba.

Taħt ġildna l-kankru qed jagħmel festa, u ħafna minna sirna vittmi kuntenti.

Sadattant, il-martri l-ġodda juruna min għandna nkunu.

Għal aktar tagħrif: www.globalwitness.org


Il-qawwa tan-natura

L-urugan enormi tant distruttiv fl-Istati Uniti tal-Amerika jċekkinna.

Aktar minn hekk, jurina kemm, bħala bnedmin, aħna żgħar quddiem il-qilla tal-qawwiet naturali.

Ilmijiet, irjieħ, nirien, u kull element ieħor li jiġi għal fuqna b'furja devastanti jġibna kważi kważi fix-xejn.

L-arja kollha tagħna tintemm.

In-natura hi bħallikieku enerġija moħbija u paċenzjuża li, f'ħin bla waqt, meta l-anqas inkunu qed nistennew, tqajjem is-saħħa tagħha turina snienha.

L-abbuż li nagħmlu minnha jdur għalina ... jekk mhux għada, pitgħada.

Qerda sagrilega

Fil-gżejjer Maltin donnu dan l-abbuż huwa fl-aqwa tiegħu.

Il-ġerħat tal-qerda tal-wirt naturali tagħna jidhru kullimkien.

Max-xtajtiet.

Fir-raba'.

Fl-ibħra ta' madwarna.

Mal-widien.

Fix-xagħri.

Kulfejn tħares tara l-id tal-qerda li, għall-flus u ħafna drabi għar-rgħiba, għamlet is-sinjal tagħha mingħajr ħniena, ħsieb jew imħabba.

Dan hu dnub li ma jinħafirx.

Il-qerda tal-ambjent naturali, li donnha issa saret il-mod normali ta' kif nafu nirrelazzjonaw mad-dinja tagħna, hi l-ordni tal-ġurnata.

Il-gaffef u l-krejnijiet qishom saru parti mil-linja tas-sema tagħna kulfejn tħares.

Hija qerda li ma nafux ngħaddu mingħajrha aktar, u li l-firxa mġewħa tagħha qisha ma taf ebda rażan, ilġim jew tmiem.

Din hija qerda sagrilega.

Għamilna kullimkien tagħna, u kkonvinċejna lilna nfusna li dan jagħtina l-jedd li nagħmlu li rridu, kif irridu, meta rridu, b'dak li għamilna pussess tiegħu mingħajr ebda kunsiderazzjoni għajr għall-qligħ tagħna nfusna llum.

Għada donnu ma jeżistix, u ħaddieħor li ġej warajna donnu ebda jedd ma ħallejnilu biex igawdi u jitgħanna mill-ġid naturali tal-ambjent.

L-illużjoni l-kbira

Iżda n-natura, infinitament paċenzjuża kif inhi, ma taħfirx.

Tissaportina iva.

Tinsa le.

Għada jew pitgħada titħallas tal-isfreġju li nagħmlu minnha.

Dan hu s-sabiħ tagħna.

In-natura tħalli lil min jgħaffeġ, iħawwad u jabbjuża ... imma għada jew pitgħada⸺meta ħadd ma jaf⸺terġa' trodd kollox bħalma kien.

Tħassar id il-qerda tal-bniedem, u l-bniedem ikollu jħallas.

Aħna f'dawn il-gżejjer Maltin, kif ukoll milljuni oħaf madwar id-dinja kullimkien, nisfruttaw il-wirt naturali bħallikieku għandna l-ħila nibdlu l-mogħdijiet tiegħu.

Inħottu u nibnu addoċċ bħallikieku aħna naħkmu fuq in-natura u nġegħluha toqgħod għalina.

Ngħixu f'din l-illużjoni kuljum u nserrħu ħajjitna u l-ġejjieni tagħna fuqha.

Imma hi illużjoni xorta waħda.

U xi darba⸺meta ħadd ma jaf⸺għad trid tagħmel il-kontijiet mar-realtà.

U r-realtà ma tkun togħġob lil ħadd.

Għax in-natura, meta titħallas tad-dejn li nagħmlu magħha, ma tħares lejn wiċċ ħadd u ma tqis lil ħadd, Alla jberikha.

Niket kbir

L-urugani fl-Amerika ta' Fuq, il-mijiet ta' fenomeni naturali madwar id-dinja kollha kull sena, ifakkruna xi ftit li n-natura ma jiddominha u ma jaħkimha ebda bniedem.

In-natura hi suprema.

Għalhekk sabiħa.

Sabiħa fil-qilla tagħha.

Sabiħa fil-kefrija tagħha.

Sabiħa fl-indifferenza tagħha.

Il-bniedem jgħodd is-sekondi, il-minuti, il-jiem, ix-xhur u s-snin, u jaħseb li għandu idea ċara taż-żmien.

Iżda ż-żmien tiddeterminah in-natura, li donnha taħseb f'sekli, f'għexieren ta' sekli u f'eluf ta' sekli.

In-natura ma tħallasx nhar ta' ġimgħa.

Imma meta titħallas, titħallas waħda u sew.

Hija l-bluha tar-rgħiba tal-bniedem li fl-aħħar mill-aħħar teqirdu.

Għax il-ħakma li jaħseb li għandu fuq il-wirt naturali, u l-abbuż li jagħmel minn dan il-wirt, huma għall-qerda tiegħu stess.

Sadattant, imma, huwa tabilħaqq ta' niket kbir narawna neqirdu 'l wirt naturali sabiħ ta' pajjiżna u tad-dinja meraviljuża tagħna.


Min irid il-paċi?

It-theddid kontinwu tan-Nord Korea kontra l-Ġappun għandu jħasseb lil kulħadd bħalma għandu jħasseb ir-rispons tal-pajjiżi l-qawwija tad-dinja għalih.

L-attitudnijiet li wieħed jinnota huma aggressivi u ostili.

Fil-fatt, min mod u min ieħor, kulħadd jhedded lil kulħadd.

Dan filwaqt li kullħadd, jekk ma tridx, jitkellem fuq il-paċi u kemm irid il-paċi.

Profitti

Għandu mnejn nistgħu naħsbu li l-biċċa l-kbira tar-relazzjonijiet diplomatiċi bejn il-pajjiżi, partikularment bejn dawk kbar jew b'saħħithom, għandhom l-iskop li jżommu l-paċi jew għall-anqas in-nuqqas tal-gwerra.

Dan l-iskop ċertament jiġi mxandar minn fuq il-bjut, jew il-mikrofoni, qisu kien xi kantaliena li kulħadd jafha bl-amment.

Madanakollu, wieħed jissusspetta li d-diskors fuq il-paċi għandu mnejn hu biss paraventu li jaħbi intenzjonijiet oħra.

Wieħed ċertament m'għandux jinjora li l-gwerra ġġib il-qligħ għal xi wħud li, għalkemm ma jidhrux fil-beraħ jew jinstemgħu fl-aħbarijiet, ikollhom influwenza qawwija wara l-gvernijiet tagħhom.

Fost dawn hemm il-kummerċjanti tal-armamenti, biex ma nsemmux ukoll l-uffiċċjali tal-militar.

Filwaqt li kulħadd jitkellem fuq il-paċi, xi wħud jaħdmu biex ikun hawn il-gwerra.

Għax bil-gwerra jdaħħlu l-flus, flus kbar, flus ta' dimensjonijiet stellari.

Il-gwerra minn dejjem kienet biċċa kummerċ, u dan mhuwiex anqas illum.

Anzi, jista' jkun li llum aktar minħabba l-prezzijiet m'għola s-sema tal-armamenti u ta' dawk kollu li timplika gwerra.

Qligħ

Fil-bidu tas-seklu l-ieħor, qabel ma bdiet l-Ewwel Gwerra Dinjija, kulħadd l-istess kien jagħmel.

Il-pajjiżi l-qawwija kienu jitkellmu fuq il-paċi u kemm iħobbu u jridu l-paċi.

Madanakollu, minn taħt kulħadd kien qed jaħdem għall-gwerra, b'mod speċjali l-industrijalisti l-kbar, li dejjem għorku jdejhom kulmeta kien hemm il-possibbiltà li jiftaħ is-suq tal-gwerra.

Agħfas minn hawn u iġbed minn hemm, dawn l-industrijalisti u l-kummerċjanti kien irnexxielhom jikkonvinċu lill-gvernijiet tagħhom jidħlu għal gwerra li taparsi kellha tkun limitata u qasira.

Dil-gwerra, meta bdiet, mhux biss damet erba' snin, li fiha nqatlu aktar minn 40 miljun ruħ, il-biċċa l-kbira fil-fjur ta' ħajjithom, imma daħħlet fiha d-dinja kollha.

Kull gwerra ġġib il-qligħ għal min jipprovdi l-elf miljun ħaġa meħtieġa biex tiġi miġġielda, mill-uniformijiet sal-bombi, miż-żraben sal-ajruplani, mill-iżgħar ħaġa sal-akbar.

Il-gvernijiet jixtru bla rażan għax ikunu jridu jirbħu l-gwerra, u l-bwiet ta' dawk li jipprovdu l-apparat infernali tal-gwerra jiżfnu max-xitan.

Tixwix

Fil-Lvant Imbiegħed ilna naraw movimenti ta' gwerra.

In-Nord Korea, li dejjem ipinġuhielna bħala xi dimonju li jrid jixba bid-demm, mhijiex l-uniku pajjiż involut f'dan.

Hemm għadd ta' pajjiżi li lkoll, bl-attitudnijiet tagħhom, qegħdin irewħu l-qiegħa bit-tama, milli jidher, li tfaqqa' xi waħda li tista' tinvoli lid-dinja kollha.

Jidher li wieħed ma jkunx qed jiffantastika wisq meta jgħid li jista' jkun hemm min qed ixewwew bil-kbir u l-ħin kollu biex il-ġnus imorru għall-gwerra.

L-industrijalisti li jistgħu jgawdu mill-gwerra donnhom qed jaħdmu bis-sħiħ biex iwasslu lill-gvernijiet tagħhom sal-punt li ma jkunux jistgħu jwaqqfu l-inevittabbiltà tal-ġlied.

Il-gwerer huma kollha ħżiena, kbar jew żgħar, iżda waħda fil-Lvant Imbiegħed li tinvolvi n-Nord Korea u l-Ġappun aktarx ma tkunx tista' tinżamm limitata għal dawk l-inħawi biss.

Id-dinja kollha tista' tidħol fin-nofs fi ġlieda tal-biża' bħalma kellna darbtejn is-seklu l-ieħor.

Min irid il-paċi jaħdem għall-paċi, mhux għall-gwerra.


It-telqa tas-sajf

Xi wħud għamlu filosofija sħiħa mill-pessimiżmu.

Dan is-sentiment, li dejjem iħares lejn l-agħar aspett tal-affarijiet jew jemmen li fil-ħajja jiġru, jew jistgħu jiġru, l-agħar affarijiet, aktarx jitnissel minn telqa psikoloġika u affettiva qawwija li jaħdem ir-ruħ minħabba esperjenzi xejn sbieħ li ġġarrab.

It-tfittxija

L-esperjenzi xejn sbieħ jiġru lil kulħadd.

Għandu mnejn xi wħud jintlaqtu agħar minn ħaddieħor, u x-xorti tagħtihom fuq wiċċhom sa minn kmieni u xi kultant donnha ma titlaqhomx.

Madankollu, l-esperjenzi weħedhom aktarx m'humiex biżżejjed biex iferu r-ruħ b'mod permanenti u jivvalenawha b'niket li qisu ma jehda qatt.

L-esperjenzi huma determinanti, bla dubju, iżda magħhom bniedem iżid ċertu telqa li ġġiegħlu jara lilu nnifsu, u saħansitra lill-ħajja kollha, dejjem bħala vittma ta' ċirkustanzi, nies u avvenimenti li ħadd ma jista' jevita.

Minn hawn jiġi l-pessimiżmu li jonqos mill-fiduċja jew it-tama fil-ġejjieni.

F'xi waqt jew ieħor, kulħadd iġarrab l-inevitabbli u kulħadd isir vittma, iżda b'daqshekk ma jfissirx li kulħadd jintelaq biex dejjem jibki lilu nnifsu u xortih.

Id-dinja kerha pesta li xi wħud jistħajlu li qed jaraw kullimkien madwarhom il-ħin kollu donnha tagħtihom raġun.

Għax il-bniedem li jfittex il-kruha, kruha jsib; u bniedem li jobsor l-agħar, l-agħar jiġi fuqu.

Il-possibbiltà

Xi wħud imorru pass lil hinn mill-pessimiżmu biex jemmnu fin-niħiliżmu.

Din il-kelma għandha għerq Latin, 'nihil', jiġifieri 'xejn'.

Il-bniedem niħilista jemmen li fid-dinja xejn m'għandu sens.

Is-sens, tajjeb jew ħażin, jivvintah il-bniedem minn żniedu.

Il-bniedem niħilista huwa dejjem xettiku, negattiv, ċiniku, pessimist u, fuq kollox, ma jemmen f'ebda Alla.

In-niħiliżmu huwa l-estrem tat-telqa tar-ruħ.

Mhux biss f'ebda Alla ma jemmen, imma wkoll f'ebda bniedem u f'ebda possibbiltà li jista' jkun hemm xi hena, xi ħajr, xi ġmiel, b'xi ħaġa li teżisti.

Xejn, imqar l-iċken tjieba, ma jista' jeżisti.

Għalih, fil-fatt, ma jeżisti xejn li għandu jew jista' jkollu sens fih innifsu.

Kollox hu kif inhu, kollox, għax hekk fettillu jivvinta l-bniedem.

Din hi filosofija qawwija ferm li diffiċli tiġġildilha jew tiqfilha.

L-oppost tagħha m'huwiex l-ottimiżmu.

L-oppost tagħha hija l-possibbiltà li ntejbu l-affarijiet.

L-ottimiżmu m'huwiex xieraq meta hu artifiċjali, u jista' jkun saħansitra perikoluż.

Madankollu, mhux hekk il-fiduċja u t-tama fil-ġejjieni, ukoll meta ffaċċjat mill-hemm tal-ħajja u l-ħżunija tal-bniedem.

It-tama

Il-fiduċja u t-tama fil-ġejjieni jiġi mir-rieda li ma nintelqux, li ma nirrassenjawx lilna nfusna għal dwejjaq paralizzanti, li ma noqogħdux il-ħin kollu nibku lilna nfusna.

Din hi r-rieda li nagħmlu l-aħjar minn sitwazzjonijiet possibbilment diffiċli u saħansitra disperanti.

It-telqa li ġġib magħha s-sħana soffokanti tas-sajf għandu mnejn ifakkarna fit-telqa tar-ruħ li xi wħud iħaddnu l-jiem kollha tas-sena.

Madankollu, ukoll is-sajf fih is-sabiħ tiegħu ... għal min irid jarah.

Il-frott fl-għelieqi u fuq is-siġar, il-barka tal-baħar, is-seher tal-iljieli u elf miljun ħaġa oħra huma hemm biex igawdi l-ġmiel u l-hena tagħhom kulħadd ... jekk bniedem irid.

Jekk bniedem ma jridx, ma jara xejn u ma japprezza xejn.

Igorr biss.

Imaqdar biss.

Jintelaq biss.

Jara l-ikrah biss.

Jibki biss.

Hemm tama f'dak kollu li bniedem ikollu, f'dak kollu li jagħmel u f'dak kollu li hu.

Hemm tama dejjem sakemm hemm il-ħajja.

It-tama hi l-aħħar li tmut.

Biex taraha u tħossha teħtieġ biss ir-rieda u t-twemmin fil-ħiliet tagħna nfusna li nagħmlu dejjem l-aħjar ukoll mill-ikrah.


Kwistjoni ta' skruplu

Naraha ħasra li sempliċi għażla ta' kap ta' partit għandha tispiċċa kwistjoni ta' tant odju, tnassis u ħdura.

Tassew, din hijiex l-ewwel darba li ġrat ħaġa bħal din, la f'Malta u lanqas barra.

Madanakollu, xorta waħda jidhirli li, meta jiġri hekk, la jkun l-akbar ġid tal-partit li jkun qed jiġi mfittex u wisq anqas l-akbar ġid tan-nazzjon.

Għażla sterili

Fil-proċess għall-għażla tal-kap il-ġdid tiegħu, jidhirli li l-Partit Nazzjonalista kellu qabel kollox jagħmel analiżi serja ta' x'tip ta' partit irid ikun fis-snin li ġejjin fi ħdan iċ-ċirkustanzi kurrenti tal-pajjiż.

Parti minn dan il-proċess kellu jkun, naħseb jien, għala l-partit tilef żewġ elezzjonijiet wara xulxin b'mod daqshekk spettakulari.

Minflok, x'għamel il-partit f'dawn l-aħħar ġimgħat ta' taħwid totali?

Ħares lejn il-personalitajiet.

Flok ra x'għandu bżonn il-partit jew x'għandu bżonn il-pajjiż jew in-nazzjon, qagħad iħares lejn l-uċuh tan-nies.

Flok il-partit kollu ngħaqad qaqoċċa biex jara x'għamla ta' partit hemm bżonn għall-pajjiż u għall-poplu tagħna, il-partit kollu donnu beda jagħmel bħal kelb li jiġġieled ma' siequ jew ma denbu.

L-għażla ma kinetx feliċi sa mill-bidu.

Ikkontestaw avukati biss, bħallikieku l-partit ma jistax jeħles mill-idea li hu partit tan-nies tal-liġi, bħalma dejjem kien.

Bħallikieku pajjiżna, fil-kuntest tas-sitwazzjoni Ewropea tal-lum, nies tal-liġi għandu bżonn biex imexxuh.

L-aħħar kapitlu politiku

Milli stajt nifhem, donnu l-partit għadu mhuwiex lest biex jifhem sewwa x'laqtu fl-aħħar żewġ elezzjonijiet li għaddew.

Donnu għadu mhuwiex lest biex jifhem x'għandu bżonn il-pajjiż, illum u wisq anqas fil-futur qrib.

Donnu għadu mhedi wisq bih innifsu biex jagħraf jinbidel kemm hemm bżonn skont iċ-ċirkustanzi.

Dan, narah jien, hu sinjal li l-partit lanqas biss lilu nnifsu ma hu qed jifhem sewwa.

L-istorja politika tal-lum naraha li bdiet b'Fenech Adami madwar l-1993 meta dan, bi spejjeż tal-politika demokristjana li kellu qabel, addotta biċċa kbira tal-politika neoliberali tal-Komunità Ewropea.

Din kienet deċiżjoni fundamentali li bidlet ix-xena tal-politika Maltija.

La Lawrence Gonzi u lanqas Joseph Muscat ma biddlu din id-direzzjoni l-ġdida.

Anzi, filwaqt li Gonzi narah li ħaddimha mingħajr immaġinazzjoni, Muscat għamilha tiegħu, ipperfezzjonaha u mexxieha 'l quddiem b'ħila akbar minn Fenech Adami nnifsu.

Kien għalhekk, nifhimha jien, li rnexxielu jirbaħ lin-Nazzjonalisti darbtejn wara xulxin b'riżultati fenomenali.

Lil hinn minn Muscat

X'kellu Muscat li Fenech Adami ma kellux?

Kellu skrupli anqas.

Filwaqt li Fenech Adami ħaddan politika neoliberali proposta mill-Unjoni Ewropea, il-formazzjoni demokristjana tiegħu wikkietu b'ħafna skrupli li rażżnuh milli jersaq lejn il-konklużjonijiet loġiċi ta' dik l-għażla.

Muscat kellu anqas skrupli minnu biex jagħmel dan, u għamlu.

Minkejja dan, Muscat ukoll kellu l-iskrupli tiegħu, l-aktar dawk ġejjin mill-kuntest storiku tal-Partit Laburista.

Dawn rażżnuh ukoll, fortunatament; ġibduh lura milli jieħu deċiżjonijiet li n-neoliberaliżmu jitlob mingħajr rażan jew ħniena għaż-żgħir u l-batut.

Grazzi għal Mintoff, il-kuxjenza soċjali fil-politika Maltija għadha xi ftit jew wisq qawwija.

Għat-tajjeb jew għall-ħażin, politika nazzjonalista li trid tegħleb lil Muscat jeħtiġilha jkollha anqas skrupli minnu.

Sakemm ir-regoli tal-logħba politika li beda Fenech Adami madwar l-1993 jibqgħu f'posthom⸺kif jidher li se jibqgħu fil-futur qrib⸺il-Partit Nazzjonalista ma jistax jagħmel mod ieħor għajr li jilgħab skont dawn ir-regoli.

Jeħtieġlu wkoll, iżda, li jmur lil hinn mill-iskrupli ta' Muscat u jfittex li jersaq aktar lejn il-konklużjonijiet loġiċi li din il-logħba tiddetta.

Jekk ma jagħmilx dan, aktarx li jibqa' jitlef.

U dan ma jidhirx li lest li jagħmlu.


L-Air Malta ta' darba

Il-problema tal-Air Malta donnha dejjem ittella' mill-qiegħ akkużi ta' min hu tabilħaqq il-ħtija li l-linja nazzjonali tagħna tal-ajru spiċċat fi stat ta' problema hekk gravi.

Ovvjament, l-akkużi ma jservu għal xejn għajr biex isaħħnu l-irjus.

Dan jagħmel is-soluzzjonijiet għall-problema aktar diffiċli għax, flok ma nfittxu l-ġid li jagħmel tajjeb għal kulħadd, ninfexxew f'battibekki politiċi li jkomplu jżidu mal-problema.

Kumpanija ta' ġieħ

L-Air Malta hi aktar minn sempliċiment linja tal-ajru.

Hemm relazzjonijiet sentimentali marbutin magħha.

Min għadu jiftakar jaf tajjeb x'jum ta' ġieħ kbir kien għan-nazzjon Malti l-31 ta' Marzu tal-1974 meta l-Air Malta ġiet inawgurata.

Qabbli jiftakar ukoll meta, fil-21 ta' Marzu ta' sena qabel, Mintoff fil-parlament tkellem b'mod tant elokwenti fit-tħabbira tal-Air Malta u fl-approvazzjoni tal-att għat-twaqqif tal-kumpanija tagħha.

Aktar minn hekk, jiftakar, aktarx b'nostalġija, bit-tkabbir, ftit ftit, li minn sena għal sena bdiet tagħmel l-Air Malta, kif ukoll bil-qligħ li bdiet tagħmel kull sena f'idejn tmexxija għaqlija bl-isforzi ta' nies bħal Albert Mizzi.

U aktarx jiftakar ukoll ma' dan, din id-darba b'niket, meta, fid-29 ta' Ġunju tal-1983, is-Sur Mizzi safa vittma politika ta' bomba mar-residenza tiegħu f'San Ġiljan.

It-tifkiriet marbuta mal-Air Malta ma jeqfux; mumenti sbieħ daqskemm xi kultant koroh.

Bħal meta nħataf ajruplan tal-Air Malta minn żewġ Torok f'Ġunju tal-1997.

Jew bħal meta l-linja ġiet marbuta mad-diżastru ta' Lockerbie lejn tmiem l-1989.

Jew ukoll bħal meta, sa nofs l-2003, l-Air Malta kienet twasslet li ġġarrab telf ta' għaxar miljun lira Maltija.

Soluzzjonijiet slavaġ

Kulħadd donnu jaqbel li kien hemm żmien meta l-Air Malta kienet intrapriża ta' suċċess kbir.

Imbagħad qisu qabdet it-triq tan-niżla.

Għala ħadd li jidher li jaf bl-eżatt.

Jista' jkun li kien minħabba amministrazzjoni ħażina.

Għandu mnejn kien minħabba l-politika.

Għax, ngħiduha kif inhi, imqar l-Air Malta ġibdet l-għira, bħalma ġibditha wkoll it-Tarzna.

Minkejja li t-tifkiriet u n-nostalġiji ma jiswew kważi għal xejn biex tissolva l-problema bl-Air Malta llum, jgħoddu biss bħala tfakkira li din il-linja tal-ajru trid tiġi salvata bl-anqas dannu possibbli għal dawk kollha involuti fiha.

Din hi kumpanija għażiża u importanti għan-nazzjon Malti.

Iva, jeħtieġ tiġi salvata.

Ukoll, jekk hu diżrazzjatament meħtieġ, b'soluzzjonijiet ħorox.

Madanakollu, hemm differenza bejn soluzzjonijiet ħorox u soluzzjonijiet slavaġ.

Fl-aħħar erba' snin, il-gvern jidher li għamel sforz qawwi ħafna biex isib tarf il-kankru li qed jiekol lill-Air Malta.

Evidentement, dan l-isforz ma rnexxiex.

Floku, hemm it-tentazzjoni li jittieħdu miżuri slavaġ, jiġifieri li ma jagħtu każ ras ħadd.

Miżuri bħal dawn ma jagħmlu ġid lil ħadd, lanqas lil min jagħmilha, aħseb u ara lil min ibatihom.

Il-ħaddiem iż-żgħir

Xi wħud jiftakru l-ħsara, tista' tgħid għalxejn, li saret meta, f'Ġunju tal-2011, aktar minn 500 impjegati ġew imneħħija f'salt minn mal-Air Malta.

Kien iż-żgħir li kielha dak in-nhar.

U hekk jiġri meta jittieħdu deċiżjonijiet ta' malajr, bla għaqal u b'mod salvaġġ.

Il-ħaddiem iż-żgħir m'għandu qatt iħallas l-ispejjeż ta' min hu paxxut fuq peltruna.

L-anqas m'għandu l-ebda ħaddiem, mal-Air Malta jew mhux, isir ċippitatu f'idejn dawk li jridu vantaġġ politiku ta' malajr u ħafif minn sitwazzjoni diffiċli ta' niket li ilha takkumula l-għexieren ta' snin.

Il-gvern jagħmel sewwa li jsalva l-Air Malta.

Jagħmel sewwa li jieħu deċiżjonijiet ħorox biex isalvaha.

Iżda mhux għas-spejjeż tal-ħaddiem iż-żgħir jew bis-salvaġiżmu kontrih.

Tassew, f'din il-kwestjoni bħal f'oħrajn, kulfejn taqta' se joħroġ id-demm.

Iżda m'għandux ikun id-demm taż-żgħir.


Ħames snin oħra

Min jaf fejn se nkunu int u jien f'ħames snin?

Is-sena tkun 2022.

Tidher 'il bogħod.

Imma mhijiex.

Ħames snin jgħaddu bħal riħ, l-aktar għal min qabeż it-tletin (bħali).

Nistgħu nkunu mejta.

Nistgħu nkunu lejlet jew f'kampanja elettorali oħra.

Min jaf?

Li aktarx hu żgur hu li dalgħodu lkoll qed naħsbu fil-bidu ta' dal-ħames snin li ġejjin u x'jkun ifisser dal-bidu għalina lkoll.

Pjanijiet

Kemm smajna fuq dal-ħames snin li ġejjin fil-ħames ġimgħat li għaddew!

Sa minn mindu tħabbret l-elezzjoni ġenerali, fl-1 ta' Mejju, kulma smajna kien bi pjanijiet ikkumplikati ta' kif dal-ħames snin se jkunu għalina bħallikieku ġenna fl-art.

Kull politiku għandu ħabta jaqa' f'dan id-dnub tal-preżunzjoni, qisu l-istorja jmexxiha hu.

Imma tifhmu wkoll.

Għax xogħolu hu li jippjana ... u jikkonvinċi lilna li l-pjanijiet tiegħu huma ta' min joqgħod fuqhom.

Madanakollu, il-verità hi li Alla biss jaf x'jista' jinqala' f'ħames snin.

Tabilħaqq, il-bniedem jipproponi u mn'alla jkun hekk, imma mbagħad huma l-fatti, speċjalment il-fatti li jibqgħu jinqalgħu minn taħt ir-riħ, li jiddisponu lilna wkoll biex noqogħdu għad-dettat tagħhom.

Irridu jew ma rridux, ikollna nibdlu l-pjanijiet tagħna għaċ-ċirkustanzi, ukoll jekk il-miri tagħna ma nitilfux għajnejna minn fuqhom.

Xi wħud minna, lanqas miri ma jipprovaw jagħmlu, għax jobsru li kull żmien fih tiegħu u t-tfixkil mhux se jonqos.

Iżda miri jrid ikollna, għall-anqas biex jiggwidawna; għall-anqas biex ma nitfixklux wisq.

Huma dawn il-miri, żgħar jew kbar, li jibqgħu jagħmlulna l-qalb biex nagħfsu 'l quddiem biex intejbu ħajjitna.

Tamiet

Illum jibda gvern ġdid b'miri li tkellem fuqhom magħna fit-tul għall-ħames ġimgħat li għaddew.

Illum, ħafna nies aktarx jixtiequ li kienu attenti ftit aktar tul dawn il-ġimgħat.

Għax dak li ntqal se jkun xi ftit jew wisq dak li se jlewnu l-ħames snin li ġejjin.

Dawn, issa, huma mifruxa bħal tapit quddiem il-gvern il-ġdid biex jagħmel minnhom storja kemm jista' jkun sabiħa għal kulħadd.

Bla dubju, se jkun gvern li se jkollu jħabbat wiċċu ma' dak kollu li jiġri madwarna, kemm fil-Mediterran u fl-Ewropa, kif ukoll fid-dinja.

Min jista' jgħid dan kollu x'għad ikun?

Gwerer, kriżijiet finanzjarji, fenomeni naturali ... kollha, u oħrajn magħhom ukoll, jinsabu fuq il-lista tal-possibbiltajiet.

Aħna nittamaw li l-gvern il-ġdid jaffronta dan kollu b'sidru minn quddiem u b'rasu fuq għonqu.

Nittamaw ukoll—u b'qalbna kollha—li l-biċċa l-kbira tad-diskors li sar fl-aħħar ħames ġimgħat li għaddew ma kienx għalxejn.

Anzi, huwa biss xieraq li aħna nżommu l-gvern il-ġdid marbut mal-wegħdiet li għamel, issa li kiseb il-vot tal-maġġoranza tal-elettorat Malti u Għawdxi.

Huwa l-minimu li aħna għandna nistennew.

Avventura

Il-massimu huwa ferm aktar.

Il-massimu li aħna għandna nistennew huwa li pajjiżna jkompli fuq it-triq ta' suċċess li qabad fl-aħħar erba' snin; li b'ebda mod l-arloġġ ma jitreġġa' lura; li l-ħajja ta' kulħadd tibqa' titjieb u li kulħadd jibqa' jingħata d-dinjità u r-rispett li jixraqlu, anki jekk ma jistħoqqlux.

Illum jibda kapitlu ġdid fil-ġrajja twila tagħna, wieħed mimli b'opportunitajiet u prospetti possibbilment sbieħ.

Il-gvern il-ġdid, bil-mandat li kiseb il-bieraħ, se jieħu f'idejh it-tamiet kollha tagħna lkoll biex isarrafhom f'realtajiet li nistgħu nkunu kburin bihom.

Dal-kapitlu se niktbuh ilkoll flimkien, għax aħna lkoll fl-istess dgħajsa.

Il-maltemp li jiġi għall-gvern jiġi għalina wkoll.

Bħalma r-risq li nagħmlu jkun ukoll għalina lkoll.

Dal-kapitlu l-ġdid jalla, ħames snin oħra, inkunu nistgħu nħarsu lura lejh bil-kburija u l-ftaħir.

Inkunux għadna hawn int jew jien, il-ħames snin li ġejjin se jkunu avventura.


Is-saħħa lill-ħaddiem

Dan il-kliem, "is-saħħa lill-ħaddiem", inkiteb fl-Innu Malti madwar mitt sena ilu.

Fuq livell individwali, għalkemm f'dak iż-żmien kien jinftiehem mod u llum jinftiehem mod ieħor, xorta waħda baqa' ta' siwi.

Madanakollu, it-tifsir kollettiv li kellu jingħata dan il-kliem wara t-tieni gwerra dinjija donnu ntilef u għandu mnejn illum jenħtieġ li jerġa' jinkiseb.

Għajja tal-moħħ

Is-saħħa tal-ħaddiem hija l-qofol li fuqha hi mibnija ċ-ċiviltà u l-ekonomija tagħna.

Mitt sena ilu, meta kienu jitkellmu fuq is-saħħa individwali tal-ħaddiem, bħalma aktarx ried ifisser Dun Karm Psaila fl-Innu Malti, kienu jifhmu s-saħħa fiżika.

Il-ħaddiem—kemm irġiel, kif ukoll nisa u saħansitra tfal—kellu biss is-saħħa tiegħu x'joffri lil min iħaddmu.

Mingħajrha kien jintrema u jitfaqqar.

Illum mod ieħor.

Illum, meta nitkellmu fuq is-saħħa tal-ħaddiem, aktarx aktar nifhmu s-saħħa mentali.

Għalkemm għad fadal ħaddiema li jagħmlu xogħol iebes, il-kundizzjonijiet f'pajjiżna xejn m'għad għandhom x'jaqsmu mat-tbatijiet li kien iġarrab il-ħaddiem mitt sena ilu.

It-tbatija ta' ħafna, bil-pressjonijiet li hawn u bit-tensjoni li jeżistu, illum hi aktar mentali.

Is-saħħa mentali tal-ħaddiem hi xi ħaġa aktar delikata mis-saħħa fiżika.

Minkejja li din tal-aħħar hi ta' siwi kbir f'kull ħaddiem, meta 'l ħaddiem tonqoslu s-saħħa fiżika, u jimtela tilja dipressjoni u wġigħ ir-ras, il-kwalità kollha ta' ħajtu tmur fin-nofs, kif ukoll dik tal-familja kollha tiegħu.

Intemm il-kollettiv?

Il-movimenti tal-ħaddiema, barra daqskemm f'Malta, meta bdew jagħmlu t-taqbidiet kbar tagħhom kien qabel xejn is-saħħa fiżika li aktarx kellhom fit-tir tagħhom.

Iżda llum, dan it-tisħiq jieħu t-tieni post ħdejn is-saħħa mentali.

Il-pressjonijiet li għandna llum fuq il-postijiet tax-xogħol qed inawru 'l ħaddiem, jagħmluh imdejjaq u jiftħuh għall-isfruttament u l-abbuż.

Fuq livell kollettiv, mitt sena ilu l-kliem "is-saħħa tal-ħaddiem" kellu indirizz trejdjunjonistiku.

L-għajta 'is-saħħa fl-għaqda' kienet bħallikieku l-kurunella tal-movimenti tal-ħaddiema.

Illum dan kollu nbidel.

Il-kultura kapitalista u s-sistema neoliberali xejnet kważi għal kollox is-saħħa tal-junjins b'mod li l-għaqda tal-ħaddiema f'kenn wieħed saret bħallikieku xi ħaġa bla ħajra u bla siwi.

Ħafna mill-ħaddiema llum, jekk mhux il-biċċa l-kbira tagħhom, iridu jaqdfu għal rashom.

Għaqda tabilħaqq, għall-anqas għaqda industrijali u trejdjunjonistika, ma teżistix aktar għalihom.

Għaldaqstant, is-"saħħa tal-ħaddiem" sar ikollha tifsir biss fuq livell individwali u mhux aktar fuq livell kollettiv.

Tensjonijiet

Din mhijiex xi ħaġa sabiħa.

Għax ħaddiem ftit għandu saħħa mal-qawwa tas-suq u tas-suqqiena meta jkun jinsab waħdu, irid jaqta' bi snienu jew ibati fis-silenzju tal-frustrazzjoni.

U hawnhekk ukoll, mhijiex aktar is-saħħa fiżika tiegħu li tiġi mhedda—anzi, din aktarx titpaxxa b'mod li tista' tiġi mmanipulata aħjar—iżda s-saħħa mentali.

Illum, diżgrazzjatament, id-dipressjonijiet u t-tensjonijiet tal-ħaddiema, jew tal-biċċa l-kbira tagħhom, tista' kważi kważi tmissha b'idejk.

Ma' dawn, tista' tilmaħ ukoll madwarna ħafna nervożiżmi u aġir, imqar ta' divertiment, li jista' jitqies kompulsiv u sa newrotiku.

Il-ħaddiem m'għadux b'saħħtu.

La individwalment u wisq wisq anqas kollettivament.

B'dan mhux hu biss qed imur minn taħt, imma s-soċjetà kollha u l-pajjiż kollu.

Din il-mixja 'l isfel għad ma tħalli nifs lil ħadd u jkollna nerġgħu nibdew nirrevedu dak li ħallejna warajna.

Il-movimenti tal-ħaddiema jkollhom jerġgħu jqumu biex jintradd dak li ntilef.

Dan ikum il-mument meta, mhux aktar is-saħħa fiżika waħedha jew is-saħħa mentali waħedha tibda titfittex, iżda t-tnejn flimkien.

U lanqas is-saħħa kollettiva waħedha jew is-saħħa individwali waħedha, iżda t-tnejn li huma.

AGĦFAS FUQ IR-RITRATT


Id-diversità ta' pajjiż

Fost il-ħafna u ħafna kummentarji li kien hemm dan l-aħħar fuq il-kampanja elettorali, l-elezzjoni ġenerali u r-riżultati tal-votazzjonijiet, ftit li xejn kien hemm, għall-anqas minn dak li rajt jien, min impressjona ruħu wisq mid-diversità enormi li sar għandu l-poplu ta' dawn il-gżejjer.

Dan deher biċ-ċar fl-attivitajiet kemm tal-Partit Laburista u kemm tal-Partit Nazzjonalista.

Reżistenza għad-diversità

Id-diversità ta' nies tista' tkun fatt li, għalkemm ikun jeżisti fost poplu, ma jiġix magħruf biżżejjed.

Ġieli jinħeba wkoll, bħallikieku kien xi tebgħa kerha fuq il-pajjiż.

Meta ngħid diversità, inkun qed infisser l-aktar l-istati differenti ta' ħajjet in-nies, l-oriġini etniċi tagħhom, l-għażliet politiċi li jkollhom u l-fehmiet diversifikati li jħaddnu.

Ilkoll nafu li għad hawn min donnu dan ma jridx jaċċettah, u jqis id-diversità, kif ukoll l-integrazzjoni, bħala dnubiet kbar.

Saħansitra kien hemm il-ftit, fost dawk li kkontestaw l-elezzjoni, li wkoll parlaw pubblikament kontra dawn il-fenomeni, anki jekk il-ħanqa tagħhom ma telgħetx is-sema.

Id-diversità, speċjalment fuq l-iskala li għandna f'pajjiżna llum, hija fenomenu relattivament reċenti.

Għalkemm hi evidenti f'ħafna oqsma tas-soċjetà, ma tidhirx li għadha qabdet fl-oqsma kollha.

Anzi, għad għandna oqsma, speċjalment dawk magħluqa u konservattivi, li d-diversità ma ħallewhiex tmisshom.

Dawn, għalkemm iridu aktar żmien biex jaċċettaw l-inevitabbli, ikollhom bħall-oqsma oħrajn jintmessu wkoll.

Minoranzi esklużi

Minkejja d-diversità hija aktarx evidenti bħala fenomenu f'diversi oqsma tal-ħajja soċjali, mhux daqstant hija l-firxa tagħha fil-livelli stratifikati tagħhom.

Jidher li hemm diversità akbar fil-livelli li jiġu 'l isfel fl-iskala soċjali, u anqas u anqas aktar ma titla' 'l fuq fl-iskala.

Dan irid jinbidel, u jinbidel żgur, għalkemm bil-mod.

Ngħidu aħna, l-oriġini etnika tal-kandidati kollha li kkontestaw l-elezzjoni kienet omoġenja u fiha ma kienx hemm wisq diversità; anzi, xejn.

Min jaf ħames snin oħra l-istampa tkunx diġà bdiet tinbidel?

Naturalment, dan jista' jingħad ukoll fuq il-kompożizzjoni tal-parlament u tal-kabinett.

Għalkemm il-partiti politika (tista' tgħid kollha, kbar u żgħar) jitkellem ħafna dwar id-diversità, ma jidhirx, għall-anqas s'issa, li fi ħdanhom hemm wisq diversità ta' ċertu tip.

Ngħidu aħna, saru jafu jagħtu spazju lil persuni LGBTIQ, u anki lil persuni separati, divorzjati jew li jgħixu fi stat ta' koabitazzoni, iżda mhux, imbagħad, lil persuni ta' oriġini etnika Afrikana, Balkana, Ażjatika jew ukoll Ewropea.

Dawn għadhom mhumiex rappreżentati, la fil-partiti u wisq anqas fil-parlament.

Sforz għad-diversità

Id-diversità, fil-firxa kemm orizzontali tagħha daqskemm f'dik vertikali, hija plier kruċjali ta' soċjetà b'saħħitha.

Aktar minn hekk, l-għarfien tagħha, kemm bħala fenomenu u kemm bħala fatt pożittiv, huwa essenzjali għal kull politika ta' inklużjoni.

Dan għandu jwassal għal miżuri prattiċi u effettivi biex id-diversità ssir parti mill-istrutturi operattivi tal-istituzzjonijiet, partikularment dawk ta' dimensjoni nazzjonali.

Dawn l-istrutturi, mhux biss iridu jitkellmu għal ħaddieħor, imma, aktar minn hekk, iridu jinkludu lil ħaddieħor ħalli jitkellem għalih innifsu.

Il-parteċipazzjoni trid tkun sħiħa, u għal dan huwa meħtieġ li jsir sforz speċjali għall-inklużjoni u l-integrazzjoni konkreta.

Dan hu meħtieġ għax, għall-anqas il-partiti politiċi, għadhom mhumiex għal kollox rappreżentattivi tad-diversità soċjali li għandna.

Dan hu nuqqas strutturali serju li qed jaffettwa ħafna l-istituzzjonijiet amministrattivi, leġislattivi u ġudizzjarji ta' pajjiżna.

Id-diversità mhux biss irridu nippridkawha, imma aktar u aktar inħaddmuha, u għal dan irid isir sforz konxju, ippjanat u organizzattiv.


Rebħa = Responsabbiltà

Ir-rebħa elettorali tal-għaġeb, storika, li għamel il-Partit Laburista l-Ħadd li għadda tqiegħed fuqu u fuq il-Prim Ministru responsabbiltà akbar minn qatt qabel.

Il-fatt li l-moviment nazzjonali mmexxi mill-partit kiseb, fost tant u tant tfixkil, it-tieni leġislatura, u kisbu b'mandat akbar minn ta' erba' snin ilu, aktarx għandu jfisser li l-partit irid jieħu b'serjetà kbira l-impenn tiegħu li jżomm għajnejn il-gvern fuq l-ideali soċjali li jistqarr, u għandu jfisser ukoll li l-gvern irid ma jħallix is-saħħa enormi li għandu tiġri bih 'il fejn ma jixraqx.

Ir-responsabbiltà tal-partit

Ħa nibda l-ewwel bil-partit.

Għedt li l-partit irid jieħu b'serjetà kbira l-impenn tiegħu li jżomm għajnejn il-gvern fuq l-ideali soċjali li jistqarr.

Ovvjament, dan mhuwiex id-dmir tal-Partit Laburista biss, imma ta' kulħadd.

Madanakollu, il-partit aktarx igawdi pożizzjoni privileġġjata f'din l-obbligazzjoni.

Kemm għax id-deputati tal-gvern jiġu minn ħdanu, kif ukoll għaliex il-Prim Ministru huwa wkoll il-mexxej tiegħu.

Huwa faċli li, la darba nkiseb il-mandat governattiv, il-partit jintelaq u, minkejja d-diversi mekkaniżmi li għandu fi ħdanu, iħalli għal kollox ir-responsabbiltà tat-tmexxija governattiva f'idejn il-Prim Ministru, il-gabinett tiegħu u d-deputati parlamentari l-oħra tiegħu.

Dan m'għandux ikun.

Bħalma l-partit jibqa' jappoġġja lil dawn in-nies fil-karigi rispettivi tagħhom, u hekk għandu jkun, ma jistax jeżonera lilu nnifsu minn kull impenn fit-tmexxija tal-pajjiż.

Fl-istrateġija politika ġenerali tal-gvern preżenti, li aktarx tfittex li toħloq sintesi bejn programmi ekonomiċi leminin u proċeduri soċjali xellugin, il-mekkaniżmi interni tal-partit huma fid-dmir li dejjem jassiguraw ruħhom li l-bilanċ ġust f'din l-istrateġija ma tintilef qatt.

Dan hu s-servizz vitali li dawn il-mekkaniżmi, u għandu mnejn oħrajn ġodda, jagħtu lill-gvern Laburista u, għaldaqstant, lill-pajjiż.

Ir-responsabbiltà tal-gvern

Min-naħa tal-gvern, li diġà għandu ċerta kuxjenza soċjali, għax uriha bil-fatti fl-erba' snin li għaddew, issa jrid jissaħħaħ l-impenn li l-ġid iġġenerat u li se jkompli jiġi ġġenerat jitqassam fuq l-irjus kollha mingħajr ma jħalli ebda faxxa tas-soċjetà barra jew bin-nieqes.

Dan hu gvern Laburista li, bħalma wera diġà, hu maħtur għall-qerda tal-faqar jew tal-possibbiltà tiegħu.

Is-saħħa enormi li għandu issa l-gvern preżenti b'dan il-mandat fenomenali, bla dubju tagħtih fibra aqwa biex jinnegozja.

Hi saħħa li trid tibqa' mrażżna u mliġġma.

Bħalma dan l-aħħar tfakkret, bir-raġun, ir-rebħa elettorali ta' wieħed u erbgħin sena ilu, fl-1976—u dik kienet rebħa iżgħar—hekk irid jitfakkar ukoll kif is-setgħa kienet telgħet għal ras xi wħud li, imbagħad, saru kważi inkontrollabbli.

Dan ma jistax jerġa' jirrepeti ruħu.

Ma jirrepetix ruħu jekk il-gvern jibqa' ffukat, jibqa' jisma', jibqa' b'għajnejh fuq il-valuri veri tas-suċċess.

Dawn il-valuri ma jorbtux sempliċiment mat-tkattir tal-ġid, iżda aktar u aktar mat-tqassim ġust u xieraq tal-ġid.

Filwaqt li l-gvern, bħalma hu maħluf, ikompli bl-impenn tiegħu għat-tkattir, irid jibqa' sensittiv għall-krib sieket u moħbi taż-żgħir u tal-minoranzi.

Gvern li jibqa' jisma'

Jien m'għandix għalfejn naħseb li dan mhuwiex se jsir.

Jekk seta' jsir aħjar fl-aħħar erba' snin, is-sinjali jidher li juru li l-ħames snin li ġejjin, għall-anqas f'dan ir-rigward, sejrin ikunu aħjar.

Gvern li jibqa' jisma' ma jiżbaljax kif ġieb u laħaq.

Huwa biss gvern li jingħalaq fil-bozza tal-awtoġustifikazzjonijiet tiegħu u fin-nasba tal-intransiġenzi politiċi tiegħu li jiżbalja ... u jiżbalja bl-ikrah.

Dan ma rriduhx jiġri.

Ma jridux il-gvern.

Ma jridux il-partit.

Ma jridux il-poplu.

Ma jridu ħadd.

Għaldaqstant, partit, gvern u kontributuri għandhom jaraw li ma jiġrix billi jħarsu 'l quddiem flimkien f'ħidma li tikkumplimenta l-ideali soċjali daqskemm ekonomiċi.

Din, tabilħaqq, hija rebħa ta' responsabbiltà kbira għal kulħadd.


Dinja mgħaġġla

Bil-baġit tal-ġimgħa li għaddiet jidher li l-gvern fetaħ idu.

Konna ilna ma nisimgħuha din in-nota, iżda issa, wara ħafna snin, jidher li setgħet terġa' tibda titwettaq.

U wkoll, minn żmien Mintoff 'l hawn: baġit mingħajr taxxi ġodda.

Ħaġa li konna rrassenjajna lilna nfusna biex qatt aktar ma jkollna.

Imma issa seħħet tassew ukoll.

Madanakollu, għandu mnejn li l-aktar messaġġ mhux mismugħ ta' dan il-baġit li ħaseb għad-dinja mgħaġġla li qed ngħixu fiha.

Kulħadd għaddej bil-gass mal-pjanċa, kif jgħidu.

Ritmu dejjem jiżdied

Il-ħajja li ġejna biex nidraw hija waħda frenetika.

Sirna nies imgħaġġla u għaġġiela.

Jeħtiġilna nlaħħqu ma' elf miljun ħaġa f'salt: xogħol, tfal, taħriġ, studju, trobbija, rikreazzjoni, divertiment, safar ...

Il-familja li darba kienet tissejjaħ 'tal-ġabra' donnha sparixxiet mill-eżistenza tal-biċċa l-kbira tan-nies.

Ħafna jridu jgħaġġlu u jgħaġġlu u jgħaġġlu ħa jlaħħqu ma' kollox ... u xorta waħda ma jlaħħqux.

Din il-ħajja ma kinetx teżisti sa ftit għexieren ta' snin ilu.

Iżda r-ritmu kien dejjem qed jiżdied.

Għandu mnejn li dawn l-aħħar snin sploda.

Minħabba t-teknoloġija, minħabba l-pressjoni, minħabba l-impenji ... minħabba ħafna affarijiet.

Il-fatt jibqa' li sirna qisna lkoll imġienen.

Ħadd m'għandu ħin.

Kulħadd mgħaġġel.

Kulħadd irid ilaħħaq.

Il-ġejjieni aktarx ma jidhirx aħjar.

Ir-ritmu għandu mnejn ikompli jiżdied.

U aħna lkoll irridu nkomplu nlaħħqu miegħu.

Hu ritmu għali.

Jitlob prezz.

U aħna niġru biex inħallsuh.

U wkoll: il-prezz tiegħu qiegħed dejjem jogħla.

Mhux biss f'termini monetarji jew finanzjarji, iżda wkoll f'termini fiżiċi, mentali u, jekk trid, spiritwali.

Ħin għal ħadd

Fil-baġit li nqara dil-ġimgħa ma ssibhiex għax ma nkitbitx.

M'hemm xejn fuq ir-ritmu frenetiku tal-ħajja.

Madanakollu, jekk taqrah jew smajtu sew, tintebaħ li dan il-ħoss qiegħed hemm fl-isfond il-ħin kollu, iżarżar wara kull sentenza u minn ġo kull paġna.

Kien baġit li jrid jaħseb għar-ritmu mgħaġġel ta' ħajjitna.

Irid jgħinna nlaħħqu.

Iridna la nippanikjaw, iżda lanqas nitrażżnu.

Iridna nżommu r-ritmu.

Dan m'hemmx tajjeb jew ħażin fih.

Hemm ir-realtà li ħloqna lkoll kemm aħna.

Din hija d-dinja ġdida tagħna.

Tħobbha jew ma tħobbhiex, din għandna.

U rridu nagħmlu l-aħjar fiha.

Ninżlulha aktarx ma nistgħux.

Ninjorawha wisq anqas.

Nistgħu biss ngħaġġlu l-pass bit-tama li ma nitgerrbux.

Biss dal-pass mgħaġġel ma jħalliniex inħarsu biżżejjed madwarna.

Iżommna milli nistaqsu.

Kważi kważi saħansitra jrażżanna milli naħsbu.

Qisna magni għaddejjin b'kemm għandhom saħħa biex iżommu mal-ħtieġa tad-domanda u l-produzzjoni.

Jekk il-magna ta' maġenbna tieqaf bil-kemm kemm nintebħu.

Donnu ma baqgħalna ħin għal ħadd.

Nistgħu nerbħulu

Din id-dinja mgħaġġla żżejjed għandha l-ħila teqridna.

Jiġifieri teqred xi ħaġa sabiħa li għad għandna.

Hija l-attenzjoni lejn xulxin.

Il-gost tal-kalma.

L-hena tas-skiet.

Il-pjaċir tat-taħdid ras imb'ras.

Is-siwi tal-kumpanija ta' xulxin.

Is-serħan tal-qari.

Il-qies tal-affarijiet iż-żgħar.

Tabilħaqq, ir-ritmu li sar għandna ħajjitna ma nistgħux inrażżnuh għal kollox jew ukoll innaqqsuh.

Nistgħu biss, aktarx, insibu rkejjen fejn ma jikkmandaniex u ma jagħfasx fuqna.

Nintelqu għalih mingħajr ħsieb jew rażan, iġorrna miegħu.

M'għandna qatt inħalluh ikun sidna.

Aħna sidien tiegħu mhux hu tagħna.

L-għerf tal-Malti minn dejjem kien li jfendi taħt kull sid li jkollu.

Is-sid tal-lum hu l-għaġġla, imqiegħed fuqna bħal arkużin mis-suq ħieles.

Hu ħakkiem qalil.

Jekk irridu nerbħulu, irridu nsibu kif.

Kif hemm dejjem.

Nerbħulu nistgħu.

Agħfas fuq l-istampa t'hawn isfel


Il-ħniena lis-sid

Dan il-kliem, "Il-ħniena lis-sid", jagħmel sehem mill-innu nazzjonali.

Huwa kliem li nkiteb qabel it-tibdiliet industrijali tal-moviment tal-ħaddiema f'Malta u Għawdex.

Illum, kważi mitt sena wara li nkiteb l-innu, dawn il-kliem donnu se qed ikollu jerġa' jibda jintuża frisk frisk, qisu l-mitt sena ta' bejnu u bejnna ma swew għal xejn.

Mhux ħniena rridu, iżda jeddijiet.

Kisbiet mitlufa

Meta nkiteb l-innu Malti minn Dun Karm Psaila fl-1921, id-drittijiet li mbagħad inkisbu mill-moviment tal-ħaddiema f'Malta u Għawdex kienu għadhom 'il bogħod.

Kellu raġun Dun Karm biex f'dan l-innu mill-isbaħ idaħħal dan il-kliem.

Għax l-uniku paraventu tal-ħaddiem f'dak iż-żmien kienet il-ħniena.

Din kienet il-linja li tofroq il-miżerja minn xi ftit tal-kuntentizza fil-ħajja ta' eluf ta' ħaddiema.

Imdakkrin mill-kisba tad-drittijiet industrijali f'pajjiżi qrib tagħna, speċjalment fl-Italja u fl-Ingilterra, iżda f'inħawi oħra wkoll, il-ħaddiem Malti u Għawdxi beda bil-mod il-mod iqum biex jagħraf min hu u x'kienu l-jeddijiet legali li għalihom kellu d-dritt.

Il-bidla tassew bdiet isseħħ mis-snin erbgħin tas-seklu l-ieħor 'il quddiem u laħqet il-quċċata fis-sebgħinijiet.

Iżda fid-disgħinijiet, bejn wieħed u l-ieħor f'dawn l-aħħar ħamsa u għoxrin sena, dawn id-drittijiet reġgħu bdew jitnaqqru.

Mhux neċessarjament b'mod formali jew legali, iżda aktar konkretament u fil-prattika.

Ir-raġunament u l-prattiki tas-suq ħieles, li jimla l-qlub tas-sidien tax-xogħol b'kilbiet ta' regħba, raw kif jagħmlu u reġgħu bdew jagħasru 'l ħaddiem.

Il-ħaddiem magħsur

Jagħasru 'l ħaddiem!

Din x'kelma hi fl-2017?

F'pajjiż li fih għeriqna l-għaraq tad-demm biex tajna l-ġieħ lill-ħaddiema kollha!

Dan il-kliem ma jixraqx lil żmienna!

U tabilħaqq, ma jixraqx, imma jgħodd.

Għax illum, minkejja l-miljun liġi li teżisti fuq il-kotba, u bl-iżvilupp kollu li għamilna, il-ħaddiem qed jiġi magħsur bħal lumija ... u bi qrusa daqsha.

Huwa tassew riżq ħażin, jew pjan imxajtan, li bil-qajla l-qajl il-ħaddiema qed jerġgħu jibdew iridu jiddependu fuq il-ħniena tas-sidien u mhux fuq il-protezzjoni tal-liġi.

Il-kisbiet tal-imgħoddi qed jinġiebu fix-xejn bil-mod il-mod, mingħajr ħadd ma jintebaħ, u l-ħaddiema qed jerġgħu jispiċċaw mingħajr ħitan ta' kenn.

Illum lil ebda ħaddiem ma tarah imċerċer jew, agħar minn hekk, jittallab, bħalma diżgrazzjatament kellna fl-imgħoddi.

Iżda b'daqshekk ma jfissirx li l-ħaddiem qiegħed sew, li għandu l-jeddijiet tiegħu mħarsa jew li ħajtu hija fiż-żgur.

Dan jagħmel lis-sitwazzjoni aktar perikoluża u mkabra minn qabel, għax qabel il-faqar kont tarah u tmissu, mentri llum hu mistur u moħbi.

Ġustizzja, mhux ħniena

L-agħar ħaġa f'dan kollu hu l-ħaddiem qed ikollu jibqa' jaqdef waħdu.

Kien kontra dan li l-kisbiet tal-moviment tal-ħaddiema ħadmu u stinkaw.

Biex il-ħaddiem ikun magħqud u ma jibqax mifrud minn sħabu.

Għax l-għaqda kellha s-saħħa u s-solidarjetà kellha l-forza tal-bidla.

Il-ħaddiem li jbati waħdu għandu triq iebsa wisq biex ma taqtagħlux qalbu.

Ħafna ħaddiema llum f'kull settur, pubbliku daqskemm privat, qatgħu qalbhom li l-istituzzjonijiet jistgħu jgħinuhom.

Jew li tistgħu jgħinuhom il-jedd u l-liġi.

Ħafna ħaddiema qed jipperswadu lilhom infushom, u ma tagħtihom tort, li m'għandhomx min jaqbeż għalihom jew jiddefendihom.

Allura jridu jaħsbu għal rashom.

Din is-sitwazzjoni dejjem aktar gravi mhijiex sies tajjeb li fuqu tinbena l-ekonomija tal-pajjiż jew il-kuntentizza tal-poplu.

Biha l-prosperità titnawwar u tisfronda l-qiegħ tagħha.

Pajjiż tabilħaqq b'saħħtu ma jistax jippermetti li l-ħaddiema tiegħu jridu jerġgħu jirrikorru għall-ħniena tas-sid.

Ġustizzja.

Mhux ħniena.


Għarukaża ta' RTK

Jidhirli li għadda biżżejjed żmien mill-kampanja elettorali biex wieħed jikkummenta fuq l-organizzar u l-aġir tar-radju tal-Knisja Kattolika Maltija, l-RTK, fi żmien l-istess kampanja elettorali.

Illum jew għada ridt nikkummenta fuq dan minħabba l-ħafna sentimenti li smajt m'għand in-nies u, biex ħadd ma jaħseb li d-dnub ta' xi ħadd għandu jorqod.

'Il barra mill-partiġġjaniżmu

Ngħiduha mill-ewwel kif inhi, mingħajr tidwir mal-lewża: l-organizzar u l-aġir tal-RTK waqt il-kampanja elettorali li għaddiet ma kienet xejn anqas minn għarukaża sħiħa.

Għarukaża u tal-mistħija l-organizzar tal-amministrazzjoni tal-RTK, u għarukaża u tal-mistħija l-aġir ġenerali tiegħu.

Dan jirriżulta mill-partiġġjaniżmu evidenti muri f'dan l-għodda pastorali tal-Knisja Kattolika Maltija, li ma kellu xejn pastorali, iżda kellu biss sfaċċaġni, arroganzi u insolenza.

Jien m'iniex wieħed li nemmen li l-Knisja għandha tibqa' 'l barra mill-politika, anki għax naħseb li dan fil-prattika ma jistax ikun, iżda ċertament nemmen li l-Knisja għandha tibqa' 'l barra mill-politika partiġġjana.

Dan jgħodd kemm għall-ogħla amministraturi tal-Knisja, jiġifieri l-isqfijiet, kemm għall-ġerarkija tagħha, inkluż is-saċerdoti, kif ukoll għall-organizzazzjonijiet u istituzzjonijiet li jirrappreżentawha, partikularment dawk li jwettqu l-atti uffiċjali tagħha, inkluż dawk liturġiċi.

Il-politika partiġġjana m'hijiex qasam tal-Knisja li hu kompatibbli mal-missjoni tagħha.

Indħil u tbagħbis f'dan il-qasam iħammiġha, iċekkinha u, agħar minn kollox, jiddiskretitaha.

Għażla vergonjuża

Fl-imgħoddi, speċjalment fi żmien l-Arċisqof Gonzi, imma wkoll qabel, fi żmien Manwel Dimech u Ġeraldu Strickland, il-Knisja ħammret wiċċha bl-indħil tagħha fil-politika partiġġjana, u dan wassal għad-diżastru soċjali tagħha nnifisha, li llum qed inħossuh bl-għeruq u x-xniexel.

Possibbli li minn dawn l-okkażjonijiet infamja, biex ma nsemmix oħrajn ukoll, il-Knisja ma tgħallmet xejn?

Ħafna nies ilmentaw miegħi bil-partiġġjaniżmu tal-għażla, apparentement mill-Arċisqof Scicluna nnifsu, tal-amministraturi tal-RTK eżatt fi żmien għall-kampanja elettorali.

Ngħiduha bla tlaqliq, l-għażla kienet waħda aktarx maħsuba speċifikament biex taġevola lill-Partit Nazzjonalista u toskura lill-Partit Laburista.

Jekk inhu hekk, din hi vergonja li suppost il-Knisja ħalliet warajha snin ilu.

Agħar u agħar minn hekk, iżda bħala konsegwenza ovvja, l-aġir kontinwu tal-RTK b'xandiriet partiġġjani tul il-kampanja elettorali kollha u anki wara, kien tal-mistħija u ta' diżunur kbir għall-Knisja nnifisha.

Ebda intervent

L-istrateġija redikola li ntużat biex l-RTK ixandar il-partiġġjaniżmu pro-Nazzjonalista fi żmien hekk sensittiv ta' kampanja juri l-immaturità politika grassa ta' min wettaqha fil-prattika daqskemm ta' min oriġinaha.

Immaturità u puwerilità skandaluża.

Għall-informazzjoni pubblika ngħid li jien naf biċ-ċert li kien hemm diversi nies, inkluż diversi saċerdoti, li ilmentaw u pprotestaw mal-kurja tal-arċidjoċesi biex l-arċisqof jintervjenti u jrażżan dan il-partiġġjaniżmu infantili u diżgustanti.

Iżda, mid-dehra, kien kollu ta' xejn.

Inżid ngħid li, jekk jeżisti xi għaref li għadu jaħseb li, b'dan l-għarukaża ta' atteġġjament tal-RTK, għamel xi opra brillanti jew xi servizz lill-Knisja, jista' jibqa' mija fil-mija ċert li m'għamilx għajr ħsara ma' dak li diġà kien hemm, u għajb li se jkompli jirrendi din il-Knisja Maltija irrelevanti aktar milli diġà hi.

Niket

Dan l-atteġġjament ħoloq ħafna niket fija personalment u f'ħafna lajċi, reliġjużi u saċerdoti li jħobbu l-Knisja Kattolika, niket li jiġi, prinċipalment, mill-istinazzjoni tal-istess Knisja lokali li tibqa' inkomprensibbilment tħaffer il-qabar tagħha stess.

Il-Knisja Kattolika Maltija għandha tant x'tagħti lis-soċjetà Maltija li mhuwiex partiġġjan jew settarju!

Għandha missjoni pastorali tant importanti għall-poplu tagħna!

Fuq kollox, il-poplu tagħna għandu tant u tant bżonn Knisja Kattolika li tirrifletti l-valuri sbieħ tal-Imgħallem tagħha!


Il-kbir Luteru

Nhar it-Tlieta, il-31 t'Ottubru tal-2017, miljuni ta' nies madwar id-dinja kollha se jfakkru flimkien avveniment li ġrat 500 sena ilu.

F'dan il-jum fl-1517, patri Agostinjan ta' 33 sena, weħħel mal-bibien tal-knejjes f'raħal ċkejken fil-Ġermanja, Wittenberg, stedina għal diskussjoni bbażata fuq 95 punt duttrinali.

Dan kien il-bidu umli ta' riforma ġiganteska li kellha theżżeż id-dinja sal-lum.

Il-patri żagħżugħ kien Martin Luteru.

Eretiku min jagħmlu

Ebda ġrajja, waħedha waħedha, u ebda bniedem, waħdu waħdu, ma jistgħu qatt ibiddlu l-istorja.

Dan jistgħu jidhru li jagħmluh jekk wieħed jinjora il-qtajja bla qies ta' ċirkustanzi, ġrajjiet u nies oħra li jkunu taw lil dik il-ġrajja jew lil dak il-bniedem appoġġ, sosten u sustanza.

Hekk ukoll il-31 t'Ottubru tal-1517.

U hekk ukoll Luteru.

Kemm x'kien ġara dak in-nhar, kif ukoll x'seħħlu jagħmel Luteru, ħadu t-tifsira sħiħa tagħhom b'dak kollu li ġara wara fuq medda ta' bosta snin, inkluż fatturi li juru li Luteru inzerta kien bniedem furtunat ħafna.

Luteru la kien ta' karattru diżubbidjenti, u wisq anqas ta' moħħ ribell.

Kien bniedem kuxjenzjuż, esiġenti miegħu nnifsu daqskemm ma' ħaddieħor.

Eretiku?

Luteru ma kellu xejn mill-ereżija.

Għamlu eretiku min, għall-kumdità, il-korruzzjoni u l-konvenjenza tal-interessi politiċi tiegħu nnifsu, ma qabillux li Luteru jiġi mismugħ, li jingħata widen jew li jitwettqu l-bidliet li kien ta bidu għalihom.

Bidla ta' mentalità

Kważi kważi mingħajr ma jaf kif u għala, Luteru u l-moviment bla qies li ta sehem biex jibda biddel il-mentalità tal-kontinent Ewropew, imbagħad tad-dinja, għal dejjem.

Huma xejnu bil-mod il-fasla tal-ħsieb medjevali u ta' bidu għal fasla ġdida ta' ħsieb, waħda li tat sehem qawwi għall-fasla ta' ħsiebna llum.

Kienu tlieta l-oqsma ewlenin li tbiddlu.

Bit-tisħiq ta' Luteru fuq il-ġustifikazzjoni bil-fidi, lil hinn is-sempliċi ħarsien tal-liġi, huwa biddel il-ħsieb minn waħda skjavista għal oħra liberatorja.

Bit-tisħiq tiegħu fuq l-abbużi bl-indulġenzi, huwa biddel il-ħsieb minn waħda li taħrab ir-responsabbiltajiet għal oħra ta' fraternità u kooperazzjoni.

Bit-tisħiq tiegħu fuq il-qari tal-Bibbja mill-poplu, huwa biddel il-ħsieb minn waħda soċjalment ġerarkika għal oħra egalitarja.

Għalkemm dawn il-bidliet ma nistgħux infissruhom fit-tul hawnhekk, nistgħu nżidu din biss: li fil-punent, direttament jew indirettament, KULL moviment li ppromova l-libertajiet u/jew il-jeddijiet ċivili u politiċi, u kull moviment li ppromova l-iżvilupp xjentifiku u/jew teknoloġiku—biex ma nsemmux kull moviment reliġjuż jew spiritwali, inklużi dawk kattoliċi—għat-tajjeb kif ukoll għall-ħażin, tnebbħu minn Luteru.

Apprezzament imġedded

Hu għalhekk li l-jum tal-31 t'Ottubru tal-1517 hu wieħed ikonografiku, għax jissimbolizza l-bidla kbira li seħħlu jibda fid-dinja.

Dak in-nhar, Luteru mhux sammar fuq il-bibien, imma fetaħhom għal dinja isbaħ ... għalija, għalik u għall-bnedmin kollha.

M'għandniex xi ngħidu, l-għedewwa ta' Luteru ħammġuh u żebilħuh kemm felħu mingħajr riżervi.

X'tistenna?

Imma llum dan-nies m'għadx għandhom kontroll fuq l-informazzjoni u t-tagħlim, u lil dan il-ġgant tas-seklu 16 nistgħu nibdew, jekk għadna ma bdejniex, nitgħallmu napprezzawh kif inhu xieraq tal-bniedem kbir li kien.

Dan qed tagħmlu l-Knisja Kattolika nnifisha, mhux biss fuq livell prattiku bid-djalogu kontinwu mal-Insara 'Protestanti', iżda wkoll fuq livell teoloġiku.

Il-mibegħda lejn Luteru, ir-riforma tiegħu u t-tagħlim li ppromova, illum ma jagħmilx sens aktar.

Luteru għad għandu ħafna u ħafna x'jgħallimna, bħalma kellu tul l-aħħar ħames sekli.

Jalla nhar it-Tlieta, għandu mnejn fis-skiet u l-ġabra ta' ruħek, tizzi ħajr 'il Alla li 500 sena ilu ta lid-dinja 'l dan ir-raġel hekk kbir.

U tgħid talba wkoll biex is-sinċerità u l-onestà, mal-bnedmin u ma' Alla, jirbħu fuq kollox.


Għali għall-mewt

X'għali għall-mewt għandi għat-tmiem inġust, godard u qarrieq ta' Daphne Caruana Galizia!

Kienet x'kienet il-fehma politika tagħha, kien x'kien il-mod kif titkellem u tikteb, il-qerda terribbli tagħha hija telfa għal Malta u Għawdex kollha, telfa għad-diċenza tagħna, telfa għaċ-ċiviltà tagħna, telfa għal-libertà tal-espressjoni.

Daqqa lil pajjiżna

Meta nhar it-Tnejn li għadda, 16 t'Ottubru, smajt bil-qtil attroċi ta' Caruana Galizia, ħassejtni nimrad.

Mhux għax kont naqbel ma' xi fehma tagħha, mhux għax kont nafha mill-qrib, mhux għal xi raġuni personali, daqskemm għax in-nazzjon tagħna ġie fuqu dan l-għajb kbir li ġurnalista bħalha tintemm b'dan il-mod.

Dan hu pajjiż ħieles, pajjiż li jħalli lil kulħadd jgħid li jrid, pajjiż li fih kulħadd jista' jgħid dak li jrid kif irid, pajjiż li jħobb, jippromovi u jiddefendi d-dritt tal-espressjoni.

Caruana Galizia kienet teżerċita dan id-dritt sal-limiti tiegħu, u forsi lil hinn ukoll.

Imma kien dan id-dritt, sagrosant għal kull demokrazija u ċiviltà, li n-nazzjon tagħna ggarantielha għas-sigurtà tagħha.

Ma jeżisti ebda dritt tal-espressjoni mingħajr sigurtà.

Min jitkellem irid ikun fiż-żgur li ma jaqlagħhiex.

Imma din is-sigurtà ġie ivvjolata t-Tnejn li għadda.

Dan id-dritt ġie mogħti daqqa kerha ta' mannara li ma jixraq lil ħadd f'pajjiż iċċivilizzat.

Il-qalb imġerrħa tan-nazzjon

L-indinjazzjoni li ħassejt din il-ġimgħa għal dan l-assassinju viljakk jirrifletti biss l-għożża li lkoll għandu jkollna għad-dritt tal-espressjoni li d-demokrazija ta' pajjiżna jissejjes fuqu.

Caruana Galizia kienet eżempju sabiħ u rari ta' kemm dan id-dritt jista' jittieħed sal-limiti tiegħu.

Hi x'inhi l-fehma tagħna fuq il-ġurnaliżmu tagħha, konniex naqblu jew ma naqblux ma dak li kienet tgħid u kif tgħidu ... ilkoll kemm aħna konna, għadna u nibqgħu niddefendu d-dritt tagħha li tgħidu.

Li ġurnalista bħal din, estrema kemm kienet estrema, tintemm hekk, b'din il-krudeltà, indifferenza u stmerrija kollha, huwa insult lilna lkoll li nħobbu d-demokrazija, lil pajjiżna u ċ-ċiviltà tagħna.

It-Tnejn li għadda, b'dak l-att aħdar u insensittiv, kienet il-qalb tan-nazzjon Malti u Għawdxi li ġiet imġerrħa.

Nibki—emminni—meta nġib f'moħħi dak it-tmiem terrifikanti li jitfa' fl-għajb lilna lkoll u jħammeġ l-isem ta' pajjiżna u tan-nazzjon tagħna.

Ġudizzji mgħaġġla

Ħafna għaġġlu biex mill-ewwel jibdew jagħmluha tal-ġudikanti u jitfgħu l-ħtija fuq naħa jew fuq oħra.

Għaġġlu għax il-politika tibqa' tagħma lil min hu ffissat biha.

Imma xogħlna din il-ġimgħa ma kinetx li niġġudikaw jew li nasla għal xi konklużjoni bl-amment u bl-addoċċ.

Kienet li nitnikktu—bil-kbir—għal dan l-oltraġġ li sar lil pajjiżna.

Jien nagħli għal Caruana Galizia personalment ukoll.

Iva.

Nagħli għall-inġustizzja aħħarija li saret magħha f'dan l-att hekk beżżiegħ.

Nagħli għax ebda persuna, partikularment ġurnalista bħal din, m'għandha jkollha tmiem bħal dan.

Nagħli għaliha, għal uliedha, għall-familja tagħha, ... imma l-aktar għan-nazzjon Malti u Għawdxi.

Is-sigurtà tal-ġurnalisti, huma min huma, jgħidu x'jgħidu fil-qadi ta' xogħolhom, huwa imperattiv f'pajjiż demokratiku u ċivilizzat.

Mingħajr il-ġurnalisti, speċjalment ta' dawk li huma l-aktar kuraġġużi, imprudenti u vokali, iċ-ċiviltà demokratika tagħna taqa' biċċiet.

U magħha jaqgħu l-libertajiet tagħna kollha.

Minn hawn hekk nixtieq nagħti l-kondoljanzi minn qiegħ qalbi lil ulied Caruana Galizia u lill-familja tagħha.

Nibki magħhom għal din it-telfa terribbli.

Bħalma nibki man-nazzjon imġerraħ tagħna.


Demokrazija u libertà

Jekk hu tabilħaqq minnu li l-gvern preżenti hu ta' theddida għad-demokrazija u l-libertà ta' pajjiżna, allura għandna għalfejn ninkwetaw.

Jekk le, allura kif għandna naqraw l-isfrattarija kollha li qed issir madwarna?

Kif għandna niżnu l-kliem li jingħad, l-akkużi li jsiru u l-attentati ta' paniku ġenerali?

Il-kisba storika

Li gvern ikun ta' theddida għad-demokrazija u l-libertà ta' pajjiżu hija ħaġa serja ħafna.

Dawn huma valuri li tgħallimna nħobbu u ngħożżu.

Huma valuri, ma ninsewx, li ma kinux jeżistu f'pajjiżna qabel ma l-gvern Laburista ta' Mintoff tal-1955-58 ma ħoloqhomx b'rieda kważi ossessjonata.

U ħoloqhom, għandna nżidu malajr, bil-kooperazzjoni tat-tmexxija kolonjali Britannika, imma kontra l-antagoniżmu u l-ostilità kważi fanatika tal-oppożizzjoni Nazzjonalista u l-oskurantiżmu tal-Knisja Kattolika lokali.

Dan, fih innifsu, ifisser u ma jfissirx.

'Ifisser' għax spiss jintesa li dak li għandna llum ma waqax bħal bajtra mis-sħab, imma saru sagrifiċċji kbar għalih.

'Ma jfissirx' għax id-demokrazija u l-libertà mhumiex affarijiet li jinkisbu darba għal dejjem qishom kienu xi biċċa għamara, imma jeħtieġu ħarsien kontinwu, attent u impenjat.

Illum, li għaddew mas-sittin sena minn meta saret il-qabża ta' kwalità taż-żmien ħamsin, ngħożżu dawn il-valuri bl-istess qawwa u għożża ta' dejjem.

Naqblu lkoll li l-ħarsien tagħhom hu l-akbar dmir tal-gvern u ta' kulmin għandu xi setgħa f'pajjiżna.

Naqblu li ma rriduhomx jiġu mbagħbsa, immermra jew traskurati.

Tifkiriet preġudikati

Għalhekk, hu serju ħafna meta tixxejjer mal-erbat irjieħ tad-dinja, speċjalment mill-oppożizzjoni politika, l-akkuża li l-gvern hu ta' theddida għal dawn il-valuri għeżież.

Wieħed m'għandux jieħu akkuża bħal din ħafif.

Għandu jagħtih l-akbar attenzjoni u jixtarrha sew.

Għax, jekk hi minnha, allura għandna għalfejn ninkwetaw.

Kif għandna ninterpretaw din l-akkuża?

Qabel xejn, wieħed għandu jinnota li hi l-midja tal-oppożizzjoni stess li qed tagħti l-kulur lin-natura tal-akkuża.

Dan qed tagħmlu billi żżeffen fin-nofs episodji politiċi antiki mis-snin sebgħin u tmenin li għadhom jeħtieġu interpretazzjoni storika bierda u newtrali, jiġifieri mhux partiġġjana.

Il-fatt hu li dawn l-episodji qed jissemmew proprju b'orjentament partiġġjan—u wieħed qawwi wkoll—li, magħġun mas-solita preġudizzji u mitoloġiji popolari, jappellaw għas-sentimenti u l-emozzjoni.

Ilkoll nafu li akkuża moħmija b'dan il-mod ma tikkwalifikax bħala leġittimament aċċettabbli.

Akkuża hi valida meta msejsa fuq il-fatti, mhux fuq l-emozzjoni.

Dan diġà jwaqqgħalna s-susspett li hawnhekk qed ikollna x'naqsmu ma' xi ħaġa li qed issir għall-gallerija u mhux għal ġudizzju bilanċjat.

Il-fatti tal-akkuża

Biex nissoktaw fl-istħarriġ tagħna, ħa nassumu li dan mhuwiex minnu.

Niġu għall-fatti li suppost qed jitimgħu din l-akkuża.

Meta wieħed iħares lejhom mill-qrib aktarx isib li, aktar milli provi konkreti, huma għadd ta' insinwazzjonijiet, ukoll jekk inkwetanti.

L-effett sensazzjonali tagħhom hu akkumulattiv.

Hu b'hekk li joħolqu arja ta' paniku kważi isteriku.

Li kieku kienu provi konkreti u ekwivoċi, allura mhemmx tama għall-gvern.

Iżda l-impressjoni qawwija hi li d-diskors kollu li qed isir, imdagħdagħ kif inhu minn emozzjoni preġudikata u minn nuqqas ta' evidenza pożittiva, huwa mxandar biss għall-vantaġġ politiku.

Dan ma jistax ikun xieraq.

Il-fatt li l-akkuża serja li qed issir—li l-gvern preżenti hu ta' theddida għad-demokrazija u l-libertà ta' pajjiżna—tidher iperbolika, jew sproporzjonata, għandu jwassalna biex nifhmu li hi kkargata aktar b'passjoni għall-gwadann partiġġjan milli għal xi kisba tal-ġustizzja.

Dan ma jfissirx li l-gvern m'għandu jagħmel xejn dwarha.

Itfa' llum u itfa' għada, xi ftit tajn dejjem jeħel.

Il-poplu, huwiex favur jew huwiex kontra l-gvern, għandu jserraħ moħħu li d-demokrazija u l-libertà tiegħu tabilħaqq mhumiex mhedda.

Ktieb ġdid ta' Mark Montebello li se joħroġ dalwaqt.

Ippubblikat mill-SKS


M'aħniex ħielsa!

"La aħna ħielsa u lanqas m'hawn xi moviment favur il-ħelsien."

Din kienet is-sustanza ta' dak li qal Dr Alfred Sant f'laqgħa li jien attendejt dil-ġimgħa li għaddiet.

Għalkemm din l-istqarrija tidher sorprendenti, jekk wieħed joqgħod jaħseb ftit fuqha, malajr jintebaħ li hemm verità fiha aktar milli xi wħud minna lesti li nammettu.

Taħt Brussell

Illum, f'Jum il-Ħelsien, erħilhom xi wħud jagħmlu l-isbaħ diskorsi li kapaċi joħorġu minn fommhom; diskors imqanqlin b'patrijottiżmu jaħraq u jbaqbaq; diskorsi li jġegħluk tħossok kburi li inti Malti ħieles.

Imma fihom sugu dad-diskorsi?

Jew huma ħafna arja vojta li ma tfisser xejn fil-konkret?

Tassew aħna ħielsa?

Jew taparsi?

Jekk noqogħdu fuq il-kliem ta' Dr Alfred Sant, għandna għalfejn ninkwetaw.

F'laqgħa ta' diskussjoni li saret dil-ġimgħa, nhar il-Ħamis li għadda, organizzata l-Belt mill-fergħa tat-tagħrif tal-Partit Laburista, SKS, Sant saħaq li mhux veru aħna ħielsa llum, u mhux veru jeżisti xi moviment favur il-ħelsien ta' pajjiżna!

G...


L-Amerika wiċċha mal-ħajt

Waqt li fl-Ewropa l-ħsieb ta' kulħadd qed idur madwar il-qtugħ tar-Renju Unit minn mal-Unjoni Ewropea, fuq in-naħa l-oħra tal-Atlantiku l-Istati Uniti tal-Amerika tinsab fi dwell ta' saħħa bejn il-President Trump u l-Kungressisti Demokratiċi fuq il-finanzjament tal-'ħajt' ta' bejn l-Istati Uniti u l-Messiku.

Ħajt komplut

Qabel ma wieħed jibda jaħseb fuq din il-biċċa tal-ħajt, tajjeb li jikkunsidra żewġ affarijiet li jistgħu jixħtu dawl fuq is-sitwazzjoni.

L-ewwel ħaġa hi din: diġà jeżisti xi tip ta' ħajt f'partijiet tal-frontiera ta' bejn l-Istati Uniti u l-Messiku; Trump irid biss li jżid il-firxa tiegħu.

Ftit jaf li ħajt diġà hemm bejn l-Istati Uniti u l-Messiku.

Iva.

Mhuwiex ħaġa ġdida.

Meta jien kont il-Messiku fi żmien il-President Obama, fil-belt ta' Ciudad Juarez fejn kont, il-ħajt kien parti mill-ħajja ta' kuljum.

Dan għax il-preżenza tiegħu f'din il-parti tal-fruntiera kkaratterizza ħafna affarijiet oħra, bħal transport, kummerċ, traffiku ta' nies u l-bqija.

Bħalissa hemm mal...