Is-sajf sabiħ tal-ġonna

Ma nafx taqbilx miegħi.

Jien jidhirli li l-isbaħ żmien tal-ġonna f'Malta u Għawdex huwa s-sajf.

Jista' jkun minħabba l-qawwa tad-dawl, jew għandu mnejn minħabba l-ġdid li jiżhar fuq l-ixtieli kollha u l-frott u l-ward li jikber bl-abbundanza, xi ħaġa fis-sajf tagħti dehra mill-isbaħ lill-ġnien Malti biex donnu joħroġ l-aqwa tiegħu.

Il-ħajja tal-ġnien

Teħodnix li jien xi espert tal-ġonna.

Hawnhekk niskuża ruħi ma' dawk kollha—li naf li mhumiex ftit f'Malta u Għawdex—li jħobbu l-ġonna, jieħdu ħsiebhom u jitgħaxxqu bihom.

Ħafna minnhom huma esperti u jifhmu f'dan is-suġġett ħafna aktar minni.

Jien delettant żgħir li nitgħallem mill-ftit esperjenza li għandi.

Il-ġnien li nieħu ħsieb jien huwa mdaqqas.

Ħloqtu jien minn għalqa żdingata u mitluqa.

Ridt noħloq spazju ta' trankwillità li jgħaxxaq.

Qatt ma kelli f'moħħi li noħloq xi ġnien à la Ingliża, fejn kollox jidher perfett u ebda werqa ma tkun barra minn lokha.

Mid-dehra, aħna l-Maltin u l-Għawdxin m'aħniex miġbudin wisq lejn ġonna bħal dawn.

Donnna aktar inħobb ġodda li għandhom xi ftit tar-'ribelljoni' ġo fihom; ġonna bl-ordni, kollox sew, imma b'kull xorta ta' xtieli u siġar li jingħataw il-libertà li jikbru f'armonija ma' xulxin.

Għall-anqas il-ġnien tiegħi hekk hu.

Fih ċertu ordni, imma mbagħad ma rridux qisu kien 'tal-pupi', qisu kollox artifiċjali.

Irridu jesprimi ċerta libertà bil-miżrugħ fih li kważi kważi jiddeċiedu għalihom infushom kif għandhom ikunu u ma jkunux.

Is-simetrija sabiħa sa ċertu punt, iżda mhux ir-reġimentalizzazzjoni.

Il-ħxejjex mhumiex suldati.

L-għana tal-ġnien.

M'għandniex x'ingħidu, il-ġnien irid l-ilma.

Ħafna ilma.

Speċjalment fis-sajf.

Wara x-xhur tant nexfin li kellna din is-sena, il-bir ħareġ bħala l-aktar ġid prezzjuż għall-ġonna.

Għax min m'għandux ħażna ta' ilma tajba għat-tul tas-sajf ma jistax joħlom li jżomm ġnien suriet in-nies.

Is-sħana tas-sajf tagħna, speċjalment tul Lulju u Awwissu, qalila wisq u kiefra mal-ġonna.

Għalkemm fis-sajf il-ġonna jisbieħu u jixxettlu f'glorja partikularment tagħhom, dan ma jistgħux jagħmluh mingħajr ilma b'ċerta abbundanza.

Dan jafu kulħadd, imma fis-sajf dan il-fatt jikber fl-importanza tiegħu.

Jekk wieħed għandu l-ilma u jsaqqi kuljum jew ta' spiss jista' jserraħ rasu mill-ġmiel tal-ġnien tiegħu fis-sajf.

Ġmiel tassew, għax, imsoqqijin tajjeb, l-ixtieli jisfruttaw is-saħħa tad-dawl u l-qawwa tas-sħana biex jieħdu ħajja mġedda minnhom u jroddu kull għamla u sura ta' fjur, frott u benna.

Imsoqqi tajjeb, ġnien fis-sajf jgħanni.

Il-kliem tal-ġnien

Is-sajf iġib ukoll il-parassiti tiegħu li, fis-sħana, jiżhedu, joktru u jagħmlu ħafna ħsara jekk wieħed ma jagħtix kashom.

L-insettiċidji mhumiex l-aħjar soluzzjoni għalkemm xi kultant ma tistax tagħmel mingħajrhom.

L-aħjar huma soluzzjonijiet naturali, u wieħed m'għandux jieqaf jistudja fuqhom biex japplikahom b'suċċess.

L-għaxqa ta' ġnien, bħal f'ħafna ħwejjeġ oħra, huwa l-bilanċ.

Wieħed irid dejjem isib il-qies tajjeb ta' kollox fih ħalli jqawwi d-dgħajjef, iżomm lura l-qawwi u jagħti l-ispazju, iż-żmien u l-opportunità lill-maħluq kollu l-post tiegħu taħt ix-xemx.

Il-ħajja hija kollha sabieħa, iżda trid tieħu ħsiebha, tħarisha, tindokkraha u tgħinna toħroġ l-aħjar li tista' toffri.

Ġnien sabiħ u mħares tajjeb m'hawnx prezzu għas-serħan tar-ruħ u għall-għaxqa tal-ġisem.

Bħalma ġnien jgħanni, il-ħlejjaq ta' ġo fih ikellmuk u jaqsmu s-serenità, il-tpaxxija u l-hena tagħhom miegħek.

Fuq kollox, jgħallmuk.

Jgħallmuk li aħna u n-natura ħaġa waħda.

Bħalma nikbru flimkien, kapaċi mmutu flimkien ukoll.


L-istorja u min jiktibha / History bottom-up

Wasal iż-żmien li nirrevedu biċċiet mill-istorja ta' Malta?

ENGLISH VERSION FURTHER DOWN

REĊENSJONI TAL-KTIEB

A Materialist Revision of Maltese History: 870–1919

ta' MARK CAMILLERI (SKS, 2016).

L-istorja nagħmluha aħna waqt li nirrakkuntawha.

M'għandniex x'ingħidu, ma noħolqux il-fatti li ġraw.

Noħolqu l-għamla li biha juru lilhom infushom lilna skont xi fasla teoretika jew oħra.

Fihom infushom, il-fatti huma newtrali.

Dak li jagħmlu l-istoriċi huwa li jikkodifikaw il-fatti ħalli jiddeterminawlhom is-siwi narrattiv li jkunu jridu jagħtuhom.

Eżempju tajjeb ta' dan hija l-pubblikazzjoni l-ġdida ta' Mark Camilleri, it-tielet waħda tiegħu, jekk mhux sejjer żball.

Il-ktieb jipproponi b'mod kuraġġuż, deliberat u intelliġenti r-regoli bażiċi ta' kodifikazzjoni ġdida għan-narrattiva tal-istorja tal-gżejjer Maltin u l-poplu tagħhom.

Camilleri jersaq qrib ħafna sabiex jagħti raġun lil Theodor Adorno meta dan qal, f'Id-Dijalettiċi Negattivi (1966: 295), li l-"oġġettività tal-fehma", l-"esperjenza tal-vera oġġettività", hija aktar evidenti fl-"esperjenza bla lġim" tal-umanità milli fil-"fatti mħejjija mill-geġwiġija xjentifika pożittivista".

Dan għaliex Camilleri jipprova jaqbad din l-esperjenza spontanja tal-poplu Malti matul iż-żminijiet lil hinn mill-interpretazzjoni storiċi tradizzjonali.

Fl-istess waqt, Camilleri jipproponi għadd ta' regoli msejsa fuq prinċipji Hegeljani u Marxisti li bihom, skont hu, għandha tinkiteb in-narrattiva storika Maltija.

Huwa b'dan il-mod, jgħidilna, li jista' biss jinqabad fil-poplu Malti l-'għarfien tiegħu nnifsu'.

Wieħed m'għandux ikun ħafif iżżejjed biex jiġġudika l-ktieb mid-daqs u t-toqol tiegħu.

Il-ktieb mhuwiex kbir.

Jekk tneħħi d-daħla twila iżda fundamentali tiegħu, li tammonta għal madwar 40% tal-ktieb kollu, nibqgħu biss b'sitta u tletin paġna ta' kitba, li fihom, bħalma juri t-titlu tal-ktieb, Camilleri jwiegħed li jżur aktar minn elf sena ta' storja Maltija.

Dan mhuwiex il-każ.

Fil-biċċa l-kbira, Camilleri stess juri li din ma kinetx l-intenzjoni tiegħu.

Dak li jidher li ried kien li jieħu xi ftit eżempji minn diversi perjodi tal-istorja Maltija bħala appoġġ għat-teorija reviżjonista li jipproponi.

Dan l-iskop seta' laħqu u seta' le.

Mil-lat tekniku, aktarx kien ikun aħjar li kieku Camilleri qiegħed il-melodija fuq quddiem u l-armonija fuq wara, minflok bil-kontra.

Fi kliem ieħor, aktarx kien ikun bil-wisq aħjar għall-qarrej li mhuwiex diġà midħla tat-teorija proposta li kieku Camilleri, flok iffoka fuq l-eżempji meħuda mill-istorja riċerkata filwaqt li ħalla t-teorija fl-isfond, fisser sewwa u fid-dettall it-teorija tiegħu matul il-ktieb kollu filwaqt li jġib każijiet mill-istorja bħala eżempji.

Kif għamel, il-melodija tat-teorija donnha tintilef fl-armonija tal-eżempji.

Ma kinetx l-armonija li Camilleri ried joħroġ, imma l-melodija.

Hemm il-periklu li din ma tinstemax biżżejjed jew sa tintilef għal kollox.

Din tkun ħasra.

Dak li Camilleri jipproponi hija reviżjoni sħiħa tal-medda kollha ta' kif l-istorja tal-gżejjer Maltin ġiet s'issa interpretata u ppreżentata lill-pubbliku.

Tassew, mhuwiex l-ewwel wieħed li qed jipproponi dan, iżda ċertament hu l-ewwel wieħed, jidhirli jien, li jissuġġerixxi li dan isir fuq bażi Hegeljana/Marxista.

Camilleri nnifsu jindika lil Godfrey Wettinger bħala wieħed li ppropona dan bir-riinterpretazzjoni tiegħu, għalkemm fuq bażi differenti, ta' żmien l-Għarab f'Malta.

Jindika wkoll oħrajn, iżda li ħarġu għonqhom anqas.

Ħasra li ma jsemmix ukoll lil Frans Sammut, li tant għamel, b'suċċess li għadu relattiv, biex jirriinterpreta żmien il-Franċiżi f'Malta.

Fi ftit kliem sempliċi, dak li Camilleri jipproponi għar-reviżjoni materjalista tal-istorja tal-gżejjer Maltin huma l-aktar żewġ affarijiet.

Waħda, li jkunu l-kundizzjonijiet materjali ta' kull żmien partikulari li jittieħdu bħala l-katalist tal-bidla, u mhux l-ideat jew id-deċiżjonijiet apparentement arbitrarji ta' min kien fis-setgħa (li t-tnejn li huma kienu, wara kollox, suġġetti għall-kundizzjonijiet materjali ta' żmienhom).

It-tieni, li l-perspettiva li tittieħed meta tinkiteb narrattiva storika tkun minn isfel għal fuq, jiġifieri waħda li tkun sensittiva għall-biċċiet iż-żgħar tas-soċjetà (għalkemm kbar fil-għadd) li huma subordinati għal dawk akbar fil-proċessi tal-organizazzjoni u l-bidla.

Camilleri jsostni li dan l-objettiv doppju jista' jintlaħaq l-aħjar fi ħdan l-istruttura storjografika tal-ħsieb proposta minn Hegel u Marx.

Dan hu pjuttost ġdid għax-xena Maltija.

Mijiet ta' kotba, jekk mhux eluf, inkitbu fuq l-istorja tagħna, kemm minn storiċi professjonisti u kemm minn mhux.

Tista' tgħid li ebda wieħed minnhom ma ħa din il-perspettiva jew issuġġeriha.

Kien ilu li wasal iż-żmien li xi ħadd jagħmel dan għax il-biċċa tal-kotba tal-istorja tagħna, ukoll jekk magħmulin bl-aktar rieda tajba u b'kuxjenza, mhumiex għajr—bħal fil-każijiet taż-żminijiet tal-Għarab u l-Franċiżi li semmejt qabel—tgħawwiġ sħiħ tal-fatti storiċi.

Tabilħaqq, il-perspettiva ta' dawn il-kotba, jew, jekk tixtieq, il-fasla teoretika espliċita jew impliċita fil-bażi tagħhom, tagħmel id-differenza kollha.

Dan hu l-punt ewlieni li Camilleri jagħmel b'dan il-ktieb.

Bħalma ntqal diġà, l-eżempji li jġib biex ifisser il-punti ewlenin tat-teorija proposta tiegħu mhux dejjem huma kapaċi.

Aktar dak tas-Sette Giugno huwa l-agħar wieħed fosthom.

Madanakollu, apparti l-kwestjoni tal-melodija u l-armonija li diġà semmejt, l-aqwa partijiet tal-ktieb huma dawk fejn Camilleri jippreżenta (f'Kapitlu 4) riċerka empirika ġdida u tagħrif li qatt ma ġie mxandar qabel.

Dan għandu x'jaqsam mal-Kotba tal-Okkurrenzi tal-pulizija stazzjonati fil-belt Valletta u l-Furjana bejn l-1909 u l-1912, u fl-1918.

F'dawn il-kotba, il-pulizija kienu kuljum fi tmiem ix-xift tagħhom iniżżlu dak li għaddew minnu matul il-jum.

Huma interessanti ferm, ibaqbqu bil-ħajja u juru ħafna affarijiet fuq il-ħajja Maltija f'dawk iż-żminijiet.

Għal dan biss, hu diġà tajjeb li wieħed jixtri l-ktieb.

Imma mhux għal dan biss.

Jekk xejn, ix-xogħol ta' Camilleri jrid jiftaħ l-għajnejn ta' dawk li jaċċettaw wisq malajr ċerti interpretazzjonijiet tal-istorja, speċjalment dawk li jibqgħu jiġu rrepetuti u rrepetuti qishom kienu xi domma tal-fidi.

Il-ktieb huwa wkoll sfida biex noqogħdu b'sebat għajnejn x'kotba tal-istorja qed naqraw.

_____________________________________________________________

Is it time to revise some interpretations of Malta's past?

BOOK REVIEW:

MARK CAMILLERI,

A Materialist Revision of Maltese History: 870–1919

, SKS, 2016

WE CREATE HISTORY WHILE NARRATING IT.

Of course, we do not create past facts or events, but we do create their way of presenting themselves to us according to one or more theoretical frameworks.

Facts are

per se

neutral.

What historians do is encode the facts to determine the narrative value which they would like to give them.

Mark Camilleri's new publication, his third, if I am not mistaken, is not only a good example of this but also a valiant, deliberate and intelligent attempt to propose the basic rules of a new encoding narrative for others to follow when dealing with Maltese history.

If what Theodor Adorno says in

Negative Dialectics

(1966: 295) holds water, that the "objectivity of cognition", the "experience of real objectivity", is more evident in the "unleashed experience" of humanity than in the "prepared facts of the positivistic scientific bustle", than Camilleri would seem to be on the right track.

It is this 'unleashed experience' of the Maltese people along the ages, running counter to traditional historical interpretations, that Camilleri sets out to seek in this book.

While doing so, he proposes a markedly Marxist and Hegalian set of rules on which such a search should, in his view, be conducted in order to grasp the Maltese people's 'self-consciousness'.

One must not be too rash to judge the book by its weight.

It is a small book.

Excluding the long though fundamental introduction, which amounts to 40% of the whole text, we are left with a mere thirty-six content pages, along which, as the book title promises, we are to revisit more than a thousand years of Maltese history.

Of course, this is misleading.

In the large part, it does not seem that Camilleri had any intention of doing so.

What he seems to have wanted is to draw a few examples from various periods of Maltese history in support of his proposed revisionist theory.

He may or may not have succeeded.

Speaking from a technically point of view perhaps it would have been better if he had placed the tune at the fore and the harmony in the background, instead of the other way round.

In other words, maybe it would have been more helpful to readers still unacquainted with his proposed theory if Camilleri expounded his theory to the full throughout the essay while drawing examples, and possibly much more than he did, from known history than focusing on the examples themselves and leaving the theory, presented so articulately in the introduction, as an almost imperceptible contextual leitmotif.

Camilleri's main score, it seems, is not the harmony but the tune.

And the tune might just be missed.

This would be a pity.

What Camilleri proposes is a thorough revision of the entire span of how Maltese history had hitherto been interpreted and presented to the public.

He is not entirely breaking new ground in doing so though certainly, I think, the first to suggest such a revision on Hegelian/Marxist grounds.

Camilleri himself gives credit to Godfrey Wettinger and his reinterpretation, though on different lines, of Malta's Muslim period.

He also mentions some others who were less audacious in this line of thought.

Regrettably, he did not mention Frans Sammut who strove so much, still with relative success, to reinterpret Malta's French period.

Put in simple terms, what Camilleri proposes in his materialist revision of Maltese history seems to be twofold: one is to take material conditions at any given time as the real catalyst for change rather than ideas or the apparently arbitrary decisions of the powers to be (both of which were subject to prevailing material conditions); and two is to take a bottom-up perspective when narrating history, thus being especially sensitive to those units of society which are small (though quantitatively large) and subordinate to the larger ones in the processes of organisation and change.

Camilleri submits that this two-pronged objective is best achieved by adhering to the Hegelian/Marxist historiographical structure of thought.

All of this is quite novel to the Maltese context.

Hundreds, maybe thousands, of books have been written dealing with our history, both by professional and non-professional historians, and yet almost none of them have taken this perspective or suggested as much.

It also seems high time that someone did so since most histories, though possibly narrated with the best of intentions, amounted—as in the Muslim and French periods mentioned above—to nothing less than pure distortions of the facts.

Indeed, the perspective, or, if you like, the explicit or implicit theoretical framework underlying such research works, makes all the difference.

This is what Camilleri tries to drive home with this book.

As mentioned above, the examples he draws to illustrate his main theoretical point do not all stand up square and straight.

Probably, the Sette Giugno one most of all. However, apart from the tune vs. the harmony issue which I mentioned above, the best parts of the book are probably those where Camilleri presents (in Chapter 4) new empirical research and previously unpublished historical information.

This has to do with the Occurrence Logbooks of the police stationed in Valletta and Floriana during 1909 through 1912, and 1918, in which, at the end of their shifts, officers wrote their daily toils and troubles.

They are exceedingly interesting, fresh and revealing.

For this alone the book is worth a read.

Of course, it is worth more than this.

If anything, Camilleri's work is an eye-opener to beware accepted interpretations of history which have become stale by repetition and a sort of historical dogma.

It is also a challenge to double-check our history books.

Appreared in

The Sunday Times of Malta

, insert

Escape

, on 31 July, 2016.


In-Nasseriżmu bħala għajn tal-ħsieb politiku ta' Mintoff

Mintoff ma waqax mis-sema.

Kien hemm diversi kuntesti u bosta għejun għall-ħsibijietu u għall-personalità kumplessa tiegħu.

Hawnhekk ma rridx intawwal wisq fuq xi waħda minnhom.

Xtaqt biss insemmihom biex naħsbu ftit fuqhom u biex jgħinuna ħalli nibdew inwessgħu daqsxejn il-perspettiva li jista' jkollna tal-Perit.

Niftaħ biss fuq waħda minn dawn l-għejun.

Qabel xejn, nibda biex insemmi għadd ta' għejun ewlenin li jidhirli huma relevanti għat-tiswir tal-personalità u l-ħsibijiet tal-Perit Mintoff.

Dawn li se nsemmi jistgħu ma jkunux l-uniċi għejun tiegħu, iżda aktarx huma l-ewlenin.

L-għejun minuri għalissa mhu se nsemmihom xejn.

L-ewwel, jidhirli li hemm mill-anqas tliet għejun ewlenin li, b'modi u intensitajiet differenti, sawru l-ħsieb u l-personalità bikrin ta' Mintoff.

Dawn huma:

Ommu,

Il-familja ta' missieru u

It-tabib Pawlu Boffa.

Dawn l-influwenzi jidhru li kienu determinanti, f'din l-ordni li semmejthom, għal dak li l-Perit Mintoff kellu jkun, kemm personalment u kemm pubblikament.

It-tieni, jidhirli li hemm mill-anqas tliet għejun ewlenin oħra li, b'modi u intensitajiet differenti wkoll, sawru l-ħsieb politiku bikri ta' Mintoff.

Dawn huma:

Reggie Miller,

It-tabib Turu Colombo u

Mabel Strickland.

Dawn it-tlieta min-nies taw sehem qawwi biex, speċjalment fil-bidu tal-karriera politika tiegħu, Mintoff jagħraf il-kwalitajiet predominanti tagħhom u jħares lejhom xi ftit jew wisq bħala mudelli tiegħu fil-ħajja pubblika, anki jekk eventwalment issuperahom ilkoll bil-kbir.

It-tielet, jidhirli li hemm mill-anqas żewġ għejun ewlenin oħra li, ukoll b'modi u intensitajiet differenti, sawru l-ħsieb politiku aktar matur ta' Mintoff.

Dawn huma:

Il-Fabian Society tal-Ingilterra u

Gamal Nasser tal-Eġittu.

Dawn iż-żewġ għejun politiċi jistgħu jintlemħu bi sfumaturi differenti f'ħafna mill-ħsibijiet li xandar, għallem u ħadem bihom il-Perit Mintoff tul il-karriera politika twila tiegħu, kemm b'mod ġenerali kif ukoll fid-dettalji.

Għajr ftit fuq il-Fabian Society, dwar dawn it-tmien għejun ewlenin ma nkitibx wisq, partikularment f'rabta mal-influwenzi fuq il-Perit Mintoff.

Dan lanqas jien ma se nagħmlu hawnhekk.

Però, minħabba li aktarx hi l-anqas waħda magħrufa, u jista' jkun li hi wkoll l-anqas waħda li sar stħarriġ professjonali dwarha, xtaqt naqbad kemxejn mal-aħħar għajn ewlenija biss, dik ġejja minn Gamal Abdel Nasser (1918–1970), il-mexxej Eġizzjan li bejn l-1954 sa mejtu kien it-tieni President ta' pajjiżu.

Fil-bidu tal-1956, Mintoff stieden Malta lil Nasser.

Minkejja li f'dak iż-żmien Mintoff kien Prim Ministru, dan ma kellux il-jedd kostituzzjonali jagħmlu għax l-affarijiet barranin ma kinux f'idejn il-gvern Malti.

L-istedina niżlet wisq morra mal-mexxejja Britanniċi, u aktarx dak kien il-ħsieb li kellha, kemm min-naħa ta' Mintoff (li ried juri snienu) u kemm min-naħa ta' Nasser (li l-istedina aċċettaha biex ibaqbaq lill-Britanniċi).

Nasser spiċċa biex qatt ma żar Malta, fil-fatt, u meta fl-1971 Mintoff tela' fil-gvern għat-tieni darba, Nasser kien diġà miet.

Mintoff żar lil Nassar fl-1960.

Il-laqgħa tagħhom kienet kruċjali, kemm għax Nasser jidher li f'dak iż-żmien kien ta lil Mintoff gwida u kuntatti determinanti fil-qasam tal-affarijiet barranin (li Mintoff segwiehom fedelment) u kemm għax, kif fehmu sewwa l-Britanniċi f'dak iż-żmien, ikkonfermat in-Nasseriżmu ta' Mintoff.

It-terminu 'Nasseriżmu' jirreferi għal idealoġija politika direttament imnebbħa mill-fehmiet ta' Gamal Nasser.

Hija għaġna ta' elementi soċjalisti, repubblikani, nazzjonalistiċi u anti-imperjalistiċi.

Feroċement anti-kommunista u anti-kapitalista, kienet ukoll tħaddan politika newtrali u non-alineata, u tisħaq fuq is-solidarjetà bejn il-pajjiżi ta' din il-fehma.

Minkejja r-respett tagħha lejn ir-reliġjonijiet, in-Nasseriżmu kien ideoloġija sekulari li, internament, jiffoka l-aktar fuq il-ġieħ nazzjonali, il-ġustizzja soċjali, l-immodernizzar mgħaġġel u l-industrijalizzazzjoni.

Wieħed ma jridx wisq għerf biex jintebaħ li n-natura u l-obbjettivi ewlenin tan-Nasseriżmu donnhom xbieha identika tal-politika li llum nassoċċjaw ma' Mintoff.

Wieħed lanqas ma jistagħġeb li Nasser kien minn ta' quddiem fit-twaqqif tal-AAPSO fl-1957 u tal-Moviment Mhux-Alineat fl-1961, żewġ organizzazzjonijiet li r-rabta magħhom tal-Partit Laburista mmexxi minn Dom Mintoff hija magħrufa biżżejjed.

Diverġenzi bejn Mintoff u n-Nasseriżmu kien hemm ukoll.

Ibda biex, Mintoff qatt m'aċċetta li jissieħeb mal-mibegħda u l-oppożizzjoni ta' Nasser għall-Iżrael u ż-Żijoniżmu.

Mintoff dejjem żamm relazzjonijiet tajba mal-Iżrael u mal-mexxejja Żijonisti, ukoll meta dan ma kienx faċli.

Imbagħad, barra hekk, Mintoff qatt m'għamel bħal Nasser meta dan ħalla l-Unjoni Sovjetika tkabbar bil-mod il-mod is-saħħa u l-influwenza tagħha fl-Eġittu.

Mintoff qatt ma ta l-iċken wiċċ lill-Unjoni Sovjetika.

Dokumenti offiċjali tal-gvern Britanniku mill-ewwel nofs tas-snin sittin tas-seklu l-ieħor jirrikonoxxu ċar u tond li Mintoff

"has been much influenced by Nasser"

(kien influwenzat ħafna minn Nasser).

Dan l-influss ma deherx evidenti biss fir-relazzjonijiet barranin u fil-politika interna tiegħu.

Deher fl-ispirtu nnifsu tal-moviment Laburista Mintoffjan.

Dan għaliex in-Nasseriżmu, bħall-Mintoffjaniżmu, kien metafora anti-kolonjalista qawwija b'immaġinarju revoluzzjonarju u dinamiku ferm li storikament irrappreżenta waqt ta' tranżizzjoni minn fasla soċjali msejsa u orjentata madwar tradizzjonaliżmu qawwi għal għamla soċjali oħra li riedet tassorbi l-modernità sekulari.

Dan aktarx ifisser għala n-Nasseriżmu u l-Mintoffjaniżmu jaqblu wkoll fil-kontradizzjonijiet u l-ambigwitajiet li ħaddnu u li għal xi wħud minnhom baqgħu magħrufa sal-lum.

RITRATT: Mintoff u Nasser l-Eġittu fis-26 ta' April tal-1960 waqt il-

'Goodwill Mission'

tal-Partit Laburista fil-pajjiżi tal-Mediterran.


Gvern prevedibbli

Waħda mir-raġunijiet għala xi wħud ma kinux jaħmlu lil Mintoff, kemm fuq il-livell politiku kif ukoll fuq dak privat, kien minħabba l-imprevedibbiltà tiegħu.

Warajh, Fenech Adami u Gonzi għamlu ħilithom biex jagħtu impressjoni qawwija ta' prevedibbiltà lill-gvernijiet tagħhom.

Joseph Muscat mhux anqas.

Minkejja dan, hija l-imprevedibbiltà li tagħmel persuna jew politiku interessanti.

Parti mill-istint

Il-prevedibbiltà tissuġġerixxi stabbiltà u serħan il-moħħ.

L-aktar ħaġa li l-annimali kollha jobogħdu hija l-imprevedibbiltà.

L-annimali ma jħobbux sorpriżi.

Is-sigurtà tagħhom iħossuha tiddependi ħafna fuq li jkunu jafu sewwa x'inhu jiġri madwarhom u li xejn ma hu se jeħodhom għall-għarrieda.

Dan jagħtihom sens ta' kontroll.

Kulmin jikkaċċja l-annimali jaf tajjeb li, biex ikollu suċċess fil-kaċċa tiegħu, in-nases li jħejji jridu jkunu moħbija taħt is-satra tal-korsa normali tal-affarijiet.

Il-prevedibbiltà hija kenn għall-annimali daqskemm il-qerda tagħhom.

Għax huma dejjem prevedibbli, tista' tingannahom kif trid.

Jiġini f'rasi bħalissa l-periklu li jiffaċċja t-torero fl-arena tat-barrin.

Minkejja l-qawwa tremenda tiegħu, it-toru huwa perfettament prevedibbli.

Hu dan li jagħmlu dgħajjef u lest għall-qatla.

Toru imprevedibbli jsejħulu "mbagħbas", ħaġa li tibdlu f'oppożitur mortali.

Bħall-annimali, aħna wkoll miġbuda lejn il-prevedibbiltà b'mod naturali.

Għalkemm is-sorpriżi ma jonqsux il-ħin kollu, nagħmlu minn kollox biex jiemna u ħajjitna jkunu prevedibbli kemm jista' jkun.

Mingħajrha, l-illużjoni ta' sigurtà li tant nogħxew biha u ngħożżu tinħatt u nħossuna vulnerabbli, dgħajfa u maħkuma minn fatalità krudili.

L-imprevedibbiltà ta' Mintoff

Mintoff kien famuż għall-imprevedibbiltà tiegħu.

Din kienet waħda mill-bixriet ewlenin tiegħu li tagħtu qawwa, seher u, fl-istess ħin, dgħufija.

Ħadd ma seta' jħabbatha miegħu minn dan il-lat.

Għalkemm l-għedewwa tiegħu fittxew li jużawha għall-vantaġġ tagħhom billi jkabbruha lil hinn minn kull proporzjon u minn kull għaqal.

Fenech Adami kien il-mastru f'dan.

L-imprevedibbiltà kienet għodda li ġabet lil Mintoff foħrija daqskemm stmerrija.

Għax sakemm is-sorpriżi toħloqhom int, il-ħabel jibqa' f'idejk.

Meta joħloqhomlok ħaddieħor, ikun ħataflek ir-riedni tal-inizzjattiva.

Din kienet dgħufija li l-mexxejja politiċi kollha ta' wara Mintoff ma ridux li jbatu minnha.

Għaldaqstant fittxew li jħaddmu t-tmexxija tad-dekor billi jħaddnu l-politika tal-prevedibbiltà.

Minkejja li l-prevedibbiltà hija l-qagħda tal-medjokri, il-politiċi konvenzjonali jippreferu jkunu tedjanti milli telliefa.

L-ambizzjoni tagħhom hi akbar mill-vantià li għandhom.

Aktar minn hekk, huma jagħarfu tajjeb li d-dehra ta' prevedibbiltà tista' tkun ta' vantaġġ għal min jużaha biex jinsatar warajha.

Għax meta tagħti lil ħaddieħor impressjoni ta' sigurtà ġġegħilu jniżżel id-difiżi tiegħu u jiftaħlek il-bieb tal-isfruttament.

Tipperfezzjona n-natura

Il-gvern ta' Joseph Muscat jitmeżmeż milli jagħti impressjoni ta' imprevedibbiltà għax jibża' mill-iżvantaġġ li nisslet lil Mintoff daqskemm jobgħod il-vantaġġ li tat lil Fenech Adami.

Tiegħu ma tistax tkun ġenerazzjoni rebbieħa jekk ma titgħallimx mill-imgħoddi.

Iżda l-imprevedibbiltà, meta mħaddma bis-sengħa, hija l-isbaħ kwalità li jista' jkollu.

Hija wkoll l-aqwa għodda li jista' jħaddem.

Jista' jkun li hija ħasra li Mintoff mhuwiex miżmum b'imgħallem biżżejjed fl-arti tat-tmexxija, u li t-tagħlimiet ta' Fenech Adami għadhom ma ġewx murija biżżejjed għal dak li tabilħaqq kienu.

Għandu mnejn li l-istudju tas-sengħa tat-tmexxija ta' dan l-aħħar nofs seklu għad irid jara ħakma aktar xierqa.

L-imprevedibbiltà mhijiex dnub.

Hija l-ħila tal-għaref u l-vantaġġ ta' min jaf jistenna.

Hija s-sigriet tal-interess u l-leħħa ta' min imexxi flok jitmexxa.

L-imprevedibbiltà hija s-sengħa ta' min jaf jippjana fit-tul, ta' min jaf fejn irid jasal u ta' min jaf jagħti s-sorpriżi.

Fuq kollox, hija l-ispazju ta' min irid jaqleb il-logħob.

L-imprevedibbiltà hija kontra l-istint.

Tipperfezzjona n-natura.


Reġgħet is-siegħa tal-Libja?

L-Istati Uniti u l-Unjoni Ewropea donnhom reġgħu qegħdin iħejju għal attakki militari ġodda fil-Libja.

Fil-bidu ta' din is-sena, uffiċjali għoli tal-militari Britannika wieġeb lil ġurnalista tad-Daily Telegraph li l-affarijiet jidhru mexjin fid-direzzjoni ta' attakk ieħor mill-ajru fuq il-Libja, din id-darba bl-iskuża li jridu jikkumbattu s-sellieta tal-Istat Iżlamiku.

Attakk imminenti?

Xahar ilu, in-New York Times ħabbret li t-titjiriet ta' sorvelja min-NATO żdiedu bil-qabda.

Sadattant, żdiedu wkoll missjonijiet sigriet ta' stħarriġ fuq l-art.

Filwaqt li n-NATO għandha mas-6,000 suldat lest għat-taqbid fil-Libja, qegħdin isiru laqgħat mal-gvernijiet tal-Magreb biex iħajruhom jissieħbu f'koalizzjoni oħra ta' azzjoni militari.

Wara l-attakki tal-2011, li fihom kien tneħħa mill-poter u nqatel Gaddafi, il-Libja qatt ma ħadet ir-ruħ.

Dan kien l-iskop tal-Punent, wara kollox: li l-Libya tkun post politikament destabbilizzat u suxxettibbli għall-isfruttament.

Iżda l-Punent ma jaċċettax li jkun hemm ebda struffament jekk mhux minnu jew ikkontrollat minnu.

Is-sellieta tal-Istat Iżlamiku jidher li fixklu dan il-pjan u se jagħtu lill-Punent skuża komda għal intervent militari ieħor.

Għalkemm uffiċjalment il-mira tal-intervent mistenni għandha tkun is-sellieta tal-Istat Iżlamiku, mhuwiex qiegħed jiġi eskluż li jistgħu jidħlu fil-mira obbjettivi oħra li, mill-2011 lil hawn, ma ġabux ruħhom sew skont il-pjan tal-Punent.

Bi żball jew bil-ħsieb, dawn jistgħu jikluha wkoll waqt li kulħadd ikun fiż-żifna.

Gvern ta' għaqda?

Infatti, waqt li qegħdin isiru dawn it-tħejjijiet għal intervent militari ieħor, il-komunità internazzjonali, fir-ras tagħha l-Ġnus Magħquda u l-Komunità Ewropea, qiegħda tfittex li twaqqaf gvern ġdid fil-Libja ħalli jieħu post it-tnejn li hemm bħalissa.

Il-ħsieb hu li jitwaqqaf gvern li, biex taparsi jġib l-għaqda bejn il-partijiet mifruda, ikun għal kollox taħt il-kontroll tal-Punent.

Il-ħsieb jidher li hu li, la darba jitwaqqaf dan il-gvern ġdid, ikun hu stess li jitlob l-intervent militari bħala għajnuna sabiex iġib u jżomm il-kontroll.

Il-pjan, għallanqas, dan jidher li hu.

Dan it-tentattiv ta' pjan diġà beda jseħħ meta f'Diċembru li għadda, fil-Marokk, ġie ffirmat ftehim għal gvern ta' għaqda fil-Libja.

Kienu l-Istati Uniti tal-Amerika li fasslu dan il-ftehim u wasslu għall-iffirmar tiegħu.

Jekk dan it-tentattiv li l-gvern il-ġdid ta' għaqda ma jseħħlux iwarrab min-nofs liż-żewġ gvernijiet kurrenti tal-Libja (u, għalhekk, ma jkunx hemm sejħa interna għal intervent militari), hu maħsub li l-intervent xorta jsir.

Mill-bieb jew mit-tieqa, il-Punent, instigat mill-Istati Uniti u l-Gran Britannja, beħsiebu jerġa' jindaħal fil-Libja bil-forza.

Żball repetut?

L-attakki jistgħu jkunu l-aktar madwar Darma fil-lvant tal-pajjiż, Tripli fil-punent, Bengażi, imma l-aktar tul il-250 kilometru ta' kosta bejn Abugrein u Bin Jawad madwar Surt.

Ftit għajnuna tista' tinstab mil-Libjani nfushom li, għal dawn l-aħħar erba' snin—mill-waqa' ta' Gaddafi lil hawn—m'għamlu xejn ħlief jiġġieldu lil xulxin skont it-tribujiet tagħhom.

Il-pjan oriġinali, jiġifieri li l-Libja tkun taħt il-kontroll tal-Punent, ma rnexxiex.

Il-pajjiż jinsab fi stat ħafna agħar milli kien fi żmien Gaddafi.

Jidher li ma teżisti ebda għama ta' kuntatti diplomatiċi mal-Istat Iżlamiku.

L-unika soluzzjoni li aktarx qiegħda tiġi kkunsidrata hija biss vjolenti u militari.

Donnu l-iżball tal-2011 jinsab fuq il-punt li jerġa' jiġi rrepetut.

Hi din l-akbar ħasra.

Li l-istrategi tal-gwerra qatt ma jaqtgħu qalbhom milli jibqgħu jużaw għalxejn l-istess mezzi minkejja li jaraw li r-riżultat mhuwiex qiegħed jinkiseb, inqar jekk ikun ħażin.

Jafu biss jipproponu li jżidu l-intensità, li ma ssolvi xejn xorta waħda.

L-istrategi ma jemmnux b'mezzi paċifiċi.

Probabbli lanqas biss jafu x'inhuma.

Ma jużawhomx għax moħħhom hu marid bil-vjolenza li tippoża ta' soluzzjoni.

Il-vjolenza hi attriċi xiħa li l-linji tagħha ma jaqblu qatt mal-plot.


Is-soluzzjoni tal-vjolenza

X'tagħmel ma' bniedem li jisfidak?

Kif iġġib ruħek ma' persuna li tuża' s-setgħa tagħha fuqek biex tgħaddi tagħha?

Kif twieġeb lil min jumiljak?

X'tagħmel quddiem bniedem li jrid ibaxxik?

Dawn huma ċirkustanzi reali li jista' jkun ġejna xi ftit jew wisq wiċċ imb'wiċċ magħhom.

Huma waqtiet li jheżżu l-fehmiet u t-twemmin tagħna dwar x'inqisu bħala tajjeb u xieraq quddiem il-vjolenza.

Iqegħulna quddiemna mistoqsijiet qawwija: Kif inwieġbu għall-vjolenza?

Kif għandna nġibu ruħna quddiemha?

X'inhi s-soluzzjoni tal-vjolenza?

Essenzjalment, il-vjolenza hija l-użu tal-forza fuq ħaddieħor jew fuq xi ħaġa.

L-iskop ewlieni u aħħari tagħha huwa li ġġiegħel lil xi ħadd jew xi ħaġa jagħmel jew tagħmel dak li trid int u mhux dak li jrid hu jew hi.

Ovvjament, il-vjolenza tiddispensa minn kull kunsens.

Fuq kollox, tiddispensa mir-raġuni.

Il-vjolenza tista' tkun ta' bosta għamliet (żgur mhux biss fiżika).

Xi wħud jemmnu li l-użu tal-vjolenza hu xi kultant ġustifikat, imqar f'sitwazzjonijiet rari u eċċezzjonali.

Oħrajn, għalkemm dan ma jemmnuhx, isibu li l-vjolenza tista' tiġi magħfusa fuqhom bħala l-aħħar alternattiva disperanti.

Kontra dawn, bosta jżommu li l-vjolenza ma hi qatt u taħt l-ebda ċirkustanza ġustibikabbli.

Jekk inqisu bħala raġunat il-prinċipju miżmum minn Platun li l-vjolenza tagħmel ħsara l-ewwel u qabel kollox, kif ukoll l-aktar, lil min jużaha (u mhux lil min jirċeviha), allura nistgħu faċilment nintebħu min, minn fost dawn li semmejna, għandu l-aktar raġun.

Irridu nkunu boloh biex nixtiequ jew nagħmlu ħsara volontarja lilna nfusna.

Ukoll jekk iebsa, f'ċirkustanzi ordinarji l-għażla tagħna tista' ma tkunx diffiċli wisq.

Iżda x'jibqa' minnha f'oħrajn eċċezzjonali.

Jien dejjem insibni naħseb fuq dan l-eżempju estrem: nagħtu każ li kont ta' età imfarfra jew adulta f'nofs is-snin erbgħin tas-seklu l-ieħor, u n-Nażi invadew lil Malta u bdew joqtlu addoċċ lil kulmin ifettlilhom, ... jien x'kont nagħmel?

Kif kont inġib ruħi?

X'pożizzjoni kont nieħu?

Naqbel magħhom, le.

Nikkoopera magħhom, anqas.

Kont insibha ġo fija li nissieħeb mar-reżistenza (vjolenti)?

Jew kont noqgħod bi kwieti, nipprova nibqa' ħaj u nsostni xi ideal nonvjolenti?

Lil Gandhi spiss kienu jistaqsuh kinetx taħdem il-filosofija tiegħu tan-nonvjolenza kontra l-aggressjoni ta' Hitler.

Sostanzjalment, it-tweġiba ta' Gandhi dejjem kienet tkun f'żewġ partijiet.

Waħda, li n-nonkooperazzjoni nonvjolenti hija għamla ta' azzjoni fuq tul ta' żmien u mhux xi arma li toħroġha biex tegħleb il-vjolenza ta' ħaddieħor.

Tnejn, li n-nonkooperazzjoni nonvjolenti ma tfissirx li ma timplikax sagrifiċċji kbar (possibbilment anki l-mewt) għal min jipprattikaha.

Qiegħed ngħid dan għaliex spiss nisimgħu lil min iqiegħed f'miżien lil Hitler u lil Gandhi bħala rappreżentanti ta' żewġ poli opposti.

Min jagħmel hekk narah ikun qiegħed jibbanalizza l-vjolenza ta' Hitler daqskemm in-nonvjolenza ta' Gandhi, jew ukoll ir-raġunijiet għala seħħew l-ewwel u t-tieni gwerer dinjija (bħalma wkoll kull gwerra oħra).

Iżda biex nerġa' niġi għall-eżempju ta' Malta okkupata min-Nażi, naħseb li fiċċirkustanzi dmiri kien ikun li nfixkel lin-Nażi kemm jista' jkun

mingħajr

ma noqtol lil ħadd.

Naħseb li, fl-istess ħin, kont b'kull mezz possibbli nagħmel il-qalb lill-vittmi u nipprova nikkonvinċi lin-Nażi jieqfu mill-vjolenza.

Iżda li noqtol lil min irid joqtolni naraha bħala kontradizzjoni daqskemm li (f'ċirkustanzi anqas gravi) nuża l-vjolenza biex imwaqqaf il-vjolenza.

Kif nista' ma nkunx kontradittorju jekk ningħata għal dak li fl-istess nifs qiegħed nikkundanna? ...

Dan

minkejja

d-dgħufija tal-bniedem vjolenti li jien minħabba t-trobbija tiegħi f'soċjetà vjolenti u d-dispożizzjoni Mediterranja (kemxejn irraxxibbli) tan-natural tiegħi.

Apparti l-ġlied immedjat kontra l-vjolenza, jidhirli li hu bil-wisq aktar meħtieġ u raġunat li nagħtu aktar siwi—ħafna aktar—lit-trobbija tal-kultura tal-paċi (xi ftit jew wisq kif kien iżomm Gandhi).

Kundizzjonijiet ta' vjolenza llum jew għada jġibu l-vjolenza; kundizzjonijiet ta' paċi jġibu l-paċi.

Kif diġà ssuġġerejt, kemm f'pajjiżna nħejju għal kultura bħal din hu dubjuż ħafna.

Aħna aktarx nittrabbew midħla ta' ħafna suriet ta' vjolenza li jidħlu f'demmna.

Il-vjolenzi fiżiċi, sesswali, emozzjonali, psikoloġiċi, spiritwali, kulturali, verbali u oħrajn, huma hekk parti mit-trobbija normali tagħna li titkexkex jekk taħseb fuq it-taħlita li jagħmlu flimkien.

Għaldaqstant, jista' jkun li wieħed jifhem għala l-ewwel li jiġi f'moħħna quddiem il-vjolenza jew it-theddida tagħha huwa li nwieġbu bil-vjolenza.

Jew ukoll li nqisu xi għamla ta' vjolenza bħala soluzzjoni għall-vjolenza.

X'tista' tistenna minn nies vjolenti mrobbijin fil-vjolenza u disposti għall-vjolenza?

Iżda jekk nemmnu li qatt ma hu raġunat, sensat jew prattiku li nużaw il-forza fuq ħaddieħor jew li nġiegħlu lil xi ħadd jagħmel jew tagħmel bilfors dak li rridu aħna—l-istess bħalma ma rridux li ħaddieħor jagħmel hekk magħna—allura rridu nerġgħu naħsbuha qabel ma nagħżlu l-vjolenza bħala xi soluzzjoni għall-vjolenza.


Is-soċjalist għalliem

Is-soċjaliżmu u t-tagħlim jimxu id f'id.

Kull soċjalist ta' stoffa dejjem kien edukatur.

Dan għaliex is-soċjaliżmu huwa mod partikulari ħafna ta' kif wieħed iħares lejn ir-realtajiet ta' madwaru.

L-ewwel xejn, is-soċjaliżmu huma mentalità u viżjoni; imbagħad hu azzjoni fil-prattika li tieħu ħafna suriet.

Ktieb ġdid

Illum qiegħed jiġi varat ktieb ġdid ta' sebgħa u tletin novella ta' tulijiet differenti mxandrin bejn l-1924 u l-1969 mill-Belti Nikol Biancardi (1904–1969) u miġbura minn Donna-Lynn Calleja.

Il-ktieb huwa parti mis-Sensiela Kotba Soċjalisti.

Il-ktieb jinkudi wkoll bijografija dettaljata ta' Biancardi u kummenti kritiċi fuq ix-xogħlijiet letterarji tiegħu.

Ħasra li ma żiedx ma' dawn werrej ta' ismijiet u temi ta' referenza.

Nikol Biancardi kien wieħed mill-pijunieri tal-Partit Laburista Malti, letterat u kittieb tal-Malti.

Il-kitbiet tiegħu jinkudu poeżij, novelli, drammi u artikli.

Kien wieħed mis-soċjalisti 'radikali' ta-snin tletin li ħadem għaċ-ċelebrazzjoni ta' Jum il-Ħaddiem għall-ewwel darba fl-1926.

Għal xi żmien kien segretaru tal-Partit Laburista.

Is-sentimenti soċjalisti u laburisti tiegħu Biancardi esprimiehom l-aktar f'kitbiet politiko-soċjali, fosthom il-ftit novelli mxandra fil-ktieb il-ġdid Il-Ħalliel tal-Mejtin u Novelli Oħra li ħareġ illum.

L-istejjer huma għaxqa għal min iħobb l-ilsien Malti, sempliċi biex jifhimhom kulħadd u maħsuba biżżejjed biex wieħed jirrifletti fuqhom.

Materjal ġdid u mirqum

Is-sbuħija tan-novelli mxandra mhuwiex biss fl-użu mirqum tal-ilsien Malti.

Fihom ukoll dehra tal-ħajja Maltija fl-aspetti l-aktar ordinarji tagħha, speċjalment fost il-popolin, u ħjiel tal-ħsieb Malti fiż-żmien li nkitbu.

Ngħidu aħna, ma jinqsux li jixirfu xi preġudizzji tal-epoka u xi kliem politikament inadegwat.

In-novelli juru dak li nistgħu nsejħulu 'pathos', jiġifieri sentimenti profondi li kapaċi joħorġu minn qalb li tħobb u tħoss.

Il-kitbiet ta' Biancardi jixhdu għall-imħabba tiegħu tal-ħaddiem u taż-'żgħir' fis-soċjetà, kif ukoll għas-sensittività tiegħu għall-weġgħat u t-tbatijiet tan-nies.

Il-bijografija inkluża fil-ktieb hija prezzjuża għax fiha ħafna materjal bir-reqqa (xhieda ta' riċerka metikoluża u attenta) u materjal ġdid, għall-anqas għal min, bħali, ma kienx jaf wisq fuq Biancardi.

Siewja wkoll huma l-kummenti kritiċi tal-awtriċi Calleja.

Għaldaqstant, il-ktieb hu miżgħud sorpriżi mill-bidu sal-aħħar, iddisinjat b'arti (grazzi lil Gaetan Cilia) u ppreżentat b'ħafna kura (grazzi lill-SKS).

Għalliem soċjalista

Fuq kollox, Biancardi joħroġ bħala soċjalist fin u perspettiv li, bil-mod u l-manjiera tiegħu, ifittex li jgħallem u jeduka.

Il-kitbiet tiegħu, kemm dawk f'dan il-ktieb ta' Donna-Lynn Calleja u kemm oħrajn imsemmijin fil-bijografija u l-kummenti kritiċi, juru li l-viżjoni tiegħu tar-realtajiet ta' madwaru kienet mimsusa minn interpretazzjoni li tiġbor fiha sens liberali ta' ġustizzja.

Mill-ktieb wieħed jista' jintebaħ li x-xbieha ta' Biancardi taqbel ma' min iżomm li s-soċjalist awtentiku, taħt il-ħidma soċjali u politika tiegħu, huwa għalliem.

Dan għaliex iħoss il-ħtieġa li jiftaħ għajnejn ħaddieħor għal analiżi tal-istrutturi inġusti tas-soċjetà, għal qagħda aktar ħielsa tal-individwi u għal xewqa ta' dinja aktar ġusta.

Illum ħafna attivisti xellugin huma nieqsa minn dan minħabba li t-tħejjija u t-taħriġ ideoloġiku tagħhom mhux biss huma mkittfin iżda wkoll difettużi.

Jiena jidhirli li għandna nkunu grati lejn Donna-Lynn Calleja talli tatna dan il-ktieb u, lili l-ewwel wieħed, għenitna niskopru lil Nikol Biancardi.

Ħajr xieraq ukoll lil kulmin ħadem magħha biex twassal ix-xogħol tagħha għad-dawl, kemm dawk fl-Università ta' Malta u kemm kulmin għenha fir-riċerka u l-pubblikazzjoni tal-ktieb.

Tagħmel tajjeb li tfittex li tikseb kopja tiegħu.

Jien ma ddispjaċinix.

Ktieb ġdid ta' Mark Montebello bi studju dwar il-Kantilena ta' Pietru Caxaru

Agħfas fuq ix-xbieha biex tniżżlu PDF b'xejn


L-għażż demokratiku

Il-valuri ta' komunità demokratika ma jiġux mgħallma imma mgħajxa.

Ftit li xejn f'Malta u Għawdex hawn ċittadini li tabilħaqq għexu f'demokrazija.

Jekk xi ħadd għadu jaħseb li bħalissa qegħdin ngħixu f'soċjetà demokratika huwa jew diżilluż jew ma jafx x'inhi demokrazija.

Aktarx, fil-fatt, għandu mit-tnejn.

Din li ngħixu fiha mhijiex soċjetà demokratika.

Għax, għalkemm fuq il-karta tidher hekk, fil-prattika ftit li xejn hija dak li tgħid li hi.

Evidentement, hija soċjetà li tfaħħar ħafna d-demokrazija.

Imma mbagħad, fl-istess waqt, hija soċjetà li temmen f'ħafna għamliet ta' vjolenza, kemm fit-teorija u kemm fil-prattika, kemm b'mod espliċitu u kemm impliċitament.

Hija soċjetà li tagħti setgħat bla qies (u bosta drabi immunabbli) lill-gvern.

Hija soċjetà li tistrieħ fuq il-qawwa tal-pulizija u s-servizzi sigrieti tagħha.

Hija soċjetà fejn iċ-ċittadin m'għandux setgħa effettiva, imma biss deputata u rappreżentattiva.

Hija soċjetà li fiha ċ-ċittadin jinsab f'taqtiegħa għall-flus u għajxien deċenti.

Hija soċjetà mibnija fuq it-taxxi tal-poplu.

Hija soċjetà fejn iċ-ċittadin m'għandu ebda influwenza fuq l-edukazzjoni li jagħti lil uliedu.

Hija soċjetà kkontrollata mis-suq u l-banek.

Din mhijiex demokrazija.

Hija oligarkija, plutokrazija, aristokrazija, korporatokrazija, futarkija, kleptokrazija, ... sejħilha li trid.

Iżda mhux demokrazija.

Inkunu biss qegħdin nidħqu bina nfusna meta nsejħulha hekk.

Demokrazija hija fejn is-setgħa, mill-bidu sal-aħħar, tinsab f'idejn iċ-ċittadin.

Fejn iċ-ċittadin hu suprem.

Demokrazija hija fejn huwa ċ-ċittadin li jieħu d-deċiżjonijiet kollha fuq kull aspett ta' ħajtu; fejn iċ-ċittadini huma, fil-prinċipju u fil-prattika tas-setgħat politiċi, ugwali għal xulxin; fejn il-ġid komuni jinqasam fuq kulħadd skont il-ħtiġijiet ta' kull wieħed u waħda miċ-ċittadini; fejn il-privileġġi, il-monopolji u l-immunitajiet ma jeżistux; fejn l-indħil tal-gvern huwa mill-anqas; fejn iċ-ċittadin hu sid tal-mezzi tal-produzzjoni; fejn huwa ċ-ċittadin stess li jiddefinixxi lilu nnfisu; fejn l-għajxien u l-kundizzjonijiet tal-għajxien jeżistu għaċ-ċittadini fuq bażi kooperattiva, mutwalista u konsenswali; fejn ir-regoli tas-suq huma maħluqa, miżmuma u maħduma miċ-ċittadini interessati stess bi dritt ugwali ta' parteċipazzjoni u influss.

Evidentement, din mhijiex is-soċjetà li ngħixu fiha aħna llum.

Fejn id-demokrazija tiġi definita bil-vot ta' darba kull ħames snin; bis-separazzjoni parzjali tas-setgħat leġislattivi, eżekuttivi u ġudizzjarji; u bit-taparsi libertà tal-istampa.

Hija demokrazija finta dik fejn iċ-ċittadin huwa għall-ħniena tal-istituzzjonijiet; fejn iċ-ċittadin m'għandux leħen fl-għażla ta' ebda kap ta' dipartiment tal-gvern; fejn iċ-ċittadin m'għandux aċċess liberu għall-informazzjoni; fejn iċ-ċittadin hu meqjus f'kollox bħala sudditu.

Ilkoll kemm aħna nistħajlu li nistgħu nitkellmu dwar demokrazija (bil-preżunzjoni li nifhmu x'inhi).

Iżda fil-fatt ħadd minna ma qatt għex f'demokrazija.

Għex f'soċjetà li tissejjaħ 'demokratika'; dan iva.

Imma din l-hekk imsejħa soċjetà mhijiex demokratika għajr fl-isem biss.

Għaldaqstant, mhuwiex esaġerat li ngħid li ħadd minna ma jaf x'inhi demokrazija, għax, kif għedt fil-bidu, il-valuri ta' komunità demokratika ma jiġux mgħallma imma mgħajxa.

Huwa hekk biss li wieħed isir jaf x'inhi demokrazija, kif isir il-bini gradwali tagħha u kif titħaddem fil-prattika; jiġifieri meta jgħixha personalment.

Nażżarda ngħid li din l-esperjenza m'għandu ħadd minna, għall-anqas jekk qatt m'għex f'soċjetà bħal din xi mkien barra minn Malta.

Fostna ma teżisti mkien u ħadd ma jaf xi ssarraf.

Ħafna jitkellmu dwar kif is-soċjetà 'demokratika' tagħna tista' titjieb.

Jgħidu li jeħtieġ din u jeħtieġ l-oħra.

Jgħidu li dik trid tinbidel u din trid titneħħa.

Dawn in-nies ma joffru ebda alternattiva għall-falzità tas-soċjetà taparsi demokratika tagħna.

Jgħumu biss fl-istess ilma mdardar tagħha.

Huma għomja daqsha.

L-alternattiva mhijiex li nibdlu s-soċjetà li għandna, iżda li nwarrbuha għal kollox.

Mhijiex li ntejbuha jew li ngħarrquha, iżda li niċħduha minn ħajjitna u ngħixu mingħajrha f'komunitajiet tabilħaqq demokratiċi.

Din id-duwa ma jidher li jrid jipprovaha ħadd għax fil-fatt, fil-qiegħ, ħadd ma jrid ifiq.

Ingergru iżda kuntenti kif aħna.

Jew m'għandniex immaġinazzjoni biżżejjed.

Jew, agħar minn hekk, ilkoll kemm aħna għażżenin.

Hija s-soċjetà taparsi demokratika tagħna stess li għallmitna l-għażż.

Mhux għall-ġid tagħna, iżda għall-ġid tagħha.

Mhux għax tħobbna, iżda għax tħobb lilha nnifisha.

Huwa għażż demokratiku li jiċħad id-demokrazija.

Huwa għażż li jibqa' jikkonfermana fil-falzità tagħna.

Huwa għażż li jagħmilna kompliċi ta' soċjetà ingannata.


Il-bennej tal-pontijiet

Ftit ilu, meta ġie nieqes l-Arċisqof Ġużeppi Mercieca, smajt diversi jgħidu fuqu b'ċerta awtorità li kien qeda l-uffiċċju tiegħu ta' arċisqof jibni l-pontijiet.

L-espressjoni inkurjożatni mhux ftit għax kont żgur li smajtha xi mkien qabel.

Infatti, il-memorja tiegħi ma qarrqitx bija.

X'pontijiet huma?

Niftakar li, meta laħaq arċisqof, Pawlu Cremona wkoll kien uża din l-espressjoni stramba.

Jekk Alla meta spiċċa xi ħadd ma żiedx jgħid li tul l-arċiveskovat tiegħu kien għamel proprju hekk, bena l-pontijiet.

Jidhirli li anki l-arċisqof preżenti wera x-xewqa, hekk malli laħaq, li jagħmel l-istess u jibni l-pontijiet bħal ta' qablu.

Mid-dehra hemm bżonn ta' ħafna pontijiet.

Għax dan il-bini kollu donnu qed isir drawwa, jekk mhux ukoll vizzju.

Minn ħaġa waħda ninsab kważi ċert: li ħadd ma qal, għall-anqas safejn naf jien, li Gonzi wkoll, jiġifieri l-arċisqof ta' qabel dawn kollha, kien bennej tal-pontijiet ukoll.

Forsi ħadd m'azzarda jtawwal ilsienu daqshekk.

U tifhimhom.

Il-bini tal-pontijiet hija professjoni fiha nnifisha.

Il-biċċa hi li, kemm f'Malta u daqstant Għawdex, il-pontijiet tgħoddhom fuq is-swaba ta' id waħda.

Wieħed biss tagħtik il-Google Search jekk tfittex fiha: dak ta' Manwel Dimech f'San Ġiljan.

U dan bnewh iċ-Ċiniżi li, safejn naf jien, ebda wieħed mill-arċisqfijiet ma kien min-nisel tagħhom.

Sens simboliku

Jibqa' l-fatt li l-espressjoni hija kurjuża, bla dubju.

Għax, xi jridu jfissru eżattament biha meta jgħidu li xi ħadd (u arċisqof, jekk ma tridx) huwa bennej tal-pontijiet?

Żgur ma jridux jgħidu dan f'sens litterali.

Għax l-aktar li setgħu bnew l-arċisqfijiet f'kull parti tad-dinja f'kull żmien, u ċertament mhux kollha, kienu karrieri.

Allura f'liema sens tintuża l-espressjoni?

Bla dubju f'sens simboliku.

Iżda dan iħassibni.

Għax l-espressjoni ddoqqli bħala waħda politika.

Aktarx trid tgħid li, bħalma pont jgħaqqad żewġt ixtut li min-natura tagħhom Alla ħalaqhom mifrudin, b'xi mod, permezz ta' dan il-mestjier simboliku, jinġiebu flimkien nies mifruda minn xulxin.

Dan huwa mestjier nobli, ċertament.

Il-papa nnifsu jissejjaħ 'pontifex maximus', jiġifieri il-pont il-kbir, anki jekk dan it-titlu aktar jixraq lil Ġesù, li jgħaqqad il-bniedem ma' Alla l-Missier.

Imma forsi l-papa jgħaqqad ukoll il-bnedmin bejniethom.

Allura, jekk niġu f'dan, kull nisrani, anzi kull bniedem, għandu jkollu dan il-mestjier li jġib il-għaqda.

Flok il-verità

Jien ma nafx li l-arċisqfijiet f'Malta kellhom xi bżonn speċjali li jgħaqqdu l-mifruda fost il-kongregazzjonijiet tagħhom jekk mhux f'xi każijiet eċċezzjonali ta' bejn il-każini tal-festi.

Għalhekk bil-fors li l-espressjoni tintuża f'sens politiku, fejn l-għaqda mixtieqa trid issir bejn il-partiti politiċi partiġġjani.

Jekk inhu hekk, fuq din il-firda ma nafx li qatt inbena xi pont, aħseb u ara wieħed suriet in-nies.

Allura aktar jaqgħali f'rasi li din tal-bini tal-pontijiet hija waħda minn dawk l-espressjonijiet ċerimonjali li wieħed jobżoqha ma' bosta oħrajn biex taparsi jkun qal xi ħaġa flok ix-xejn.

Jew, jekk mhux flok ix-xejn, flok il-verità.

Għax, jekk hu minnu li, kif jgħidu, l-ewwel fatalità ta' kull gwerra hija l-verità, mid-dehra daqstant ieħor hija ta' kull funeral.

Jista' jkun li jien għalhekk la nħobb 'il waħda u lanqas ma togħġobni l-oħra.

Imma jekk ikollna tabilħaqq nagħżlu, kemm aħjar hu x-xejn milli n-nuqqas ta' verità.

Jew mill-kliem vojt.


'Qed ninftiehem?'

Jista' jkun li l-mistoqsija 'Qed ninftiehem?' mhijiex komuni ħafna.

Il-biċċa l-kbira jidhirli li ma jużawhiex.

Għallanqas jien bil-kemm qatt nismagħha tingħad.

Minflok nisma' mistoqsijiet oħra li, naħseb jien, m'għandhomx isiru, mistoqsijiet bħal 'Qed tifhimni?' jew 'Fhimt?'

Jew 'Qed tifhem?'

Tagħmel tajjeb persuna li, waqt li tkun qed titħaddet ma' xi ħadd, minflok dawn il-mistoqsijiet, tagħmel il-mistoqsija li qiegħed nipproponi.

Rispett lejn l-intelliġenza

Waqt li jkunu qegħdin jitkellmu miegħek, ħafna nies għandhom id-drawwa li jistaqsuk: 'Fhimt?', 'Qed tifhem?' jew 'Qed tifhimni?'

Xi wħud huma dilettanti ħafna ta' dawn il-mistoqsijiet u spiss, spiss ħafna, spiss wisq, waqt li jkunu qed jitħaddtu jitfgħulek xi waħda minnhom, jekk mhux it-tnejn li huma, ma' wiċċek.

'Fhimt?'

'Qed tifhem?'

'Qed tifhimni?'

Dawn huma mistoqsijiet insolenti, anki jekk min jagħmilhom ma jkollux dik l-intenzjoni.

Meta wieħed jitaqsik intix qed tifhem jew fhimtux (jew fhimthiex), qisu qiegħed jgħidlek li moħħok ma jagħtikx biżżejjed, li inti tqil biex tifhem jew li farka injorant.

Biex tifhem irid ikollok l-intelliġenza.

Qed ħaddieħor jistaqsik intix qed tifhem bħallikieku qiegħed jittrattak ta' injorant jew bniedem 'slow' mentalment.

Jista' jkun li dawn il-mistoqsijiet tagħmilhom inti stess mingħajr ma taf waqt li tkun qiegħed titħaddet ma' ħaddieħor.

'Fhimt?'

'Qed tifhem?'

'Qed tifhimni?'

Bħallikieku jekk l-ieħor jew l-oħra ma fehmukx, mhux inti tkun fissirt ruħek ħażin ... sakemm ma tkunx qed tgħid xi għerf ta' Salamun.

Mistoqsijiet insolenti

Imma lanqas f'dan il-każ.

Ukoll jekk tkun qed tipprova tfisser xi ħaġa diffiċli lil xi ħadd, hu insolenti li tistaqsi jekk l-ieħor huwiex qed jifhem jew le.

Tkun qiegħed tgħajjru 'injorant' jew 'injoranta' bil-pulit.

Naf li ħafna drabi dan ma nagħmluhx b'dan l-iskop.

Imma l-mistoqsijiet 'Fhimt?'

'Qed tifhem?' jew 'Qed tifhimni?' hekk ikunu jimplikaw.

Kien hemm żmien meta, sforz id-drawwa, jien ukoll kont nagħmel dawn il-mistoqsijiet lil ħaddieħor waqt it-taħdit tiegħi.

Ma kontx inpoġġihom biex ninsolenta lil dak li jkun.

Iżda lanqas ma kont naħseb wisq dwar x'jimplikaw u kemm huma mistoqsijiet impertinenti u jonqsu mir-rispett.

Sirt naf mod ieħor meta darba kont Spanja.

Kont qiegħed nitħaddet ma' xi nies minn Madrid (bl-Ispanjol) u, waqt li kienu qed ikellmuni, ġiet f'ħalqhom din il-mistoqsija: "Mi esplico?" – li tfisser: 'Qed infisser ruħu sewwa?'; jew aħjar: 'Qed ninftiehem?'

Kemm kienet differenti din il-mistoqsija minn dawk li kont nuża jien u ħafna Maltin oħrajn!

X'differenza minn 'Fhimt?'

'Qed tifhem?' jew 'Qed tifhimni?'

Mistoqsija rispettuża

Din il-mistoqsija, 'Mi esplico?' jew 'Qed ninftiehem?', ma tixħetx ir-responsabbiltà tal-ftehim tad-diskors fuq l-ieħor, imma tirrikonoxxi li l-kelliem jista' ma jkunx qed ifisser ruħu sew.

Il-mistoqsija ma takkużax lil ħaddieħor, inqar mingħajr intenzjoni, b'xi injoranza jew b'xi moħħ ħafif.

Xejn minn dan.

Hija twassal għall-istess skop—il-verifikazzjoni li l-messaġġ ta' dak li qiegħed jingħad qed jasal—imma b'mod rispettuż u anki sabiħ.

Meta ħaddieħor jifhem x'qed ngħidu, dan ifisser li tkellimna b'mod li jinftiehem.

L-istess meta aħna nifhmu lil ħaddieħor.

Imma meta ħaddieħor ma jifhimx, jew jien ma nifhimx dak li jkun qed jingħad, disgħa u disgħin fil-mija tal-każi l-ħtija tinsab f'min ikun qed jitkellem; għax ma jfissirx ruħu sewwa b'mod li jista' jinftiehem.

Għaldaqstant, kemm hi isbaħ il-mistoqsija 'Qed ninfiehem?' milli 'Fhimt?'

'Qed tifhem?' jew 'Qed tifhimni?'!

Kemm tagħmel sewwa li tidra tużaha minflok dawn il-mistoqsijiet impertinenti!

Kemm hu aħjar li, fit-taħdit tagħna, nuru r-rispett lejn l-intelliġenza ta' ħaddieħor.

Ngħid għalija, minn mindu tgħallimt din il-mistoqsija mill-Ispanjoli, qatt ma wżajt il-mistoqsijiet l-oħra aktar.

Qatt.

Dejjem nuża l-mistoqsija: 'Qed ninftiehem?'

Jidhirli li tagħmel sewwa jekk tagħmel hekk int ukoll.


Disciplined way of thinking

Philosophy is an activity.

Utterly useless at worse, according to some, mystifying at best, and in any case needless.

This might be true in some cases but arguably not in all. For philosophy asks the hard questions and, though it might be obsessively cautious in asserting definitive conclusions, it surely unmasks much of our foolishness and pulls to pieces many of our presumed certitudes.

Taken from this perspective it is priceless.

For many make an art of their foolery and a monument of their absurdity.

Philosophy, at least, cuts them to size.

But it does more.

It rams the frontiers of thought, it reaches beyond the immediate imagery of belief, and it sails the uncharted waters of imagination.

'Why should this and that be so?' it asks; 'What if ...?'

And off it goes.

Knocking delusions, razing illusions, and envisaging new forms of language by which to interpret the world.

Philosophy's main working tool is dialogue.

Dialogue with oneself, with the world, with others: provoking, challenging, arguing.

Never content with the facile answer, ever wary of the snare of self-justification, forever mindful of the need to defy ingrained attitudes, mores and habits of thought, philosophy paves the way for our mind's outreach towards new alternatives with which to fathom ourselves and the realities we arbitrarily create.

The Philosophy Sharing Foundation, founded four years ago on the outlines provided by Peter Serracino Inglott, represents this spirit.

It brings together philosophy enthusiasts; inspires, strengthens and promotes philosophical activity in the Maltese Islands; and contributes towards society through philosophy.

The foundation now has area sections in both Malta and Gozo.

Each with their own volunteers, the sections organise monthly public discussions, five-session courses delivered by professional academics, and other activities related to philosophical topics.

In the Maltese Islands philosophers are rarely considered relevant partners in governmental or private enterprises.

Abroad, especially in Europe and the United States, philosophers are regularly engaged, as philosophers, to form part of research teams and operational boards.

Their expertise is taken to be a valuable asset in exploring and planning initiatives of an industrial, social or political nature, and also in contributing to public debate.

Here in Maltese Islands philosophers still have not acquired such a status.

Not that competent specialists in the field are not to be found but probably more for the limited and untrustworthy standing philosophy itself has in the minds of private and public operators.

This is a pity.

For it is amazing how many, both local people and foreign residents, are well-read in philosophy even if they do not hold official academic titles in the field.

The Philosophy Sharing Foundation is mostly tailor-made for such people.

It offers them the opportunity to share their ideas and discuss those of others while learning to discipline their mind and organise their thoughts.

For philosophy is perhaps first and foremost this: a disciplined way of thinking.

All of us think, of course.

And many of us do read very interesting and serious books.

Nonetheless, most people (maybe including a good number of public personalities) let their thoughts run riot, forgoing order altogether, throwing logic to the dogs, and allowing their mind to make bizarre associations with their ideas.

It is unsurprising that many of their final inferences do not hold water.

At least philosophically.

For this is what philosophy is certainly good at: analysing the rational soundness of whatever affirmations we make.

Not everything passes as sensible with philosophy.

It can be as ruthless when assessing our thought processes as liberal when unshackling our mind from unjustified restrictions.

This is not a question of being right or wrong in our assertions.

It is more a matter of whether our conclusions are based on reasonable grounds, and are consistent with themselves.

On examination, one will be astonished how illogical we can be, and how absurd are much of our deductions.

Philosophy helps.

It is certainly not useless or needless in this respect, and might not be all that mystifying once one gets the hang of it.

Orderly thinking, after all, needs practice too.

Some of us nedessitate it more than others.

(Times of Malta, 11 May, 2016)


Reliġjon neoliberali?

Mhijiex ħaġa rari li r-reliġjon 'uffiċjali' ta' pajjiż tagħti palata lill-filosofija tan-nazzjon.

Ġrat fl-imgħoddi u tibqa' tiġri 'l quddiem.

Kemm-il darba, fil-gżejjer Maltin, il-gvernijiet u r-reliġjon imxew id f'id ħa jseddqu s-setgħa politika li kull wieħed minnhom kellhom b'mod differenti.

Illum ukoll.

Il-filosofija neoliberali donnha għandha r-reliġjon Kattolika tagħtiha r-riħ u tberkilha s-semm neoliberali tagħha.

In-neoliberaliżmu

Il-kelma 'neoliberaliżmu' tfisser 'liberaliżmu ġdid'.

Aktarx l-isem mhuwiex xieraq sabiex ifisser dak li jirrappreżenta n-neoliberaliżmu.

Aktar kien ikun xieraq li jissejjaħ, ngħidu aħna, 'psewdoliberaliżmu'.

Għax fil-fatt, in-neoliberaliżmu hu liberaliżmu falz.

Huwa jissabutaġġja l-prinċipji tal-liberaliżmu sabiex dawn jaqdu l-ħtiġijiet tas-suq kapitalista rażan.

In-neoliberaliżmu jdawwar dawn il-prinċipji tal-liberaliżmu fuq rashom.

Jinqeda bis-sbuħija u l-fama tajba tagħhom għall-iskopijiet diżastrużi tiegħu.

Dak li kien maħsub li jeqred il-privileġġi u jseddaq mill-qiegħ il-komunità umana jużah sabiex isaħħaħ proprju dak li hu kontra: il-privileġġi u l-frammentazzjoni soċjali (jew, jekk trid, il-firda bejn in-nies).

Il-prinċipji liberali li n-neoliberaliżmu jissabutaġġja u jimmanipula huma bosta.

Aktarx l-aktar rappreżentattivi li nistgħu nsemmu huma dawn: is-supremazija tal-individwu, it-tnaqqis tal-preżenza governattiva, it-tisħiħ tal-komunitajiet lokali, l-imħabba nazzjonali, u l-ħarsien tal-ambjent.

Filosofija tal-kapitaliżmu

In-neoliberaliżmu jieħu dawn il-prinċipji u, mingħajr ma jikkontradixxihom, jużahom biex jeqred minn ġo fihom dak kollu li jista' jaffettwa ħażin is-suq bla rażan.

Iżomm b'suprem l-individwu kapitalista, jopponi l-kontrolli tas-suq min-naħa tal-gvernijiet, jifred lin-nies minn xulxin ħalli ma jkunu jistgħu jieħdu ebda azzjoni kollettiva, u jisfrutta r-riżorsi l-ambjent b'kull mod u mingħajr ħsieb għall-ġejjieni.

Bħala l-filosofija preferita tal-kapitaliżmu li żviluppa wara l-waqa' tal-Unjoni Sovjetika, in-neoliberaliżmu rnexxielu jinfiltra kull fibra tas-soċjetà u joħloq mentalitajiet li jivvantaġġjawh.

B'riħet il-flus, bil-kultura konsumistika li ġġenera huwa impressjonanti kif seħħlu jġib in-nies li jaġixxu KONTRA l-interessi tagħhom stess filwaqt li jbellagħhielhom li jħobbuhom u jixtieqilhom il-ġid.

Tabilħaqq, in-neoliberaliżmu jistrieħ fuq l-appell li għandu fil-'punent' u fuq il-sengħa li għandu li jisfrutta l-bqija tad-dinja biex iħalli l-'punent' paxxut.

Il-muftieħ tas-suċċess tiegħu hija l-kumdità.

Iżda din mhijiex għal kulħadd.

Hija għal dik il-biċċa mill-popolazzjoni tad-dinja (bl-esklużjoni tal-bqija) li hija biżżejjed biex iżżommlu r-riħ fil-qlugħ.

Spiritwalità neoliberali

Sfortunatament, l-ispiritwalità tar-reliġjon Kattolika li hi l-aktar mifruxa llum fostna tgħin lil din il-filosofija tittrijunfa.

Hija spiritwalità individwalistika li tinsisti fuq ir-relazzjoni tal-individwu ma' Alla b'konsegwenza li teskludi s-solidarjetà soċjali konkreta, kemm fuq livell lokali daqskemm fuq dak internazzjonali.

Fil-prattika, hija spiritwalità ta' firda soċjali.

Barra minn hekk, hija spiritwalità li tinkuraġġixxi l-ħajja kwieta, serena u komda.

Imqar b'mod indirett, hija tħeġġeġ relazzjoni mal-flus li hi diżordnata.

Dan għaliex, filwaqt li tfakkar fid-dmir tax-xogħol u l-ħarsien tal-familja, hija fil-fatt qed tkabbar il-ġibda lejn il-konsumeriżmu u l-edoniżmu.

Hija wkoll spiritwalità personalistika li, għax tinsisti fuq l-individwaliżmu, mingħajr ma trid tnaqqas il-kuxjenza ambjentali u tqisu biss bħala mezz għall-fini tal-għajxien komdu.

Insiet ta' min hi

Ir-reliġjoni Kattolika, għall-anqas fl-għamla li nafu biha llum fil-gżejjer Maltin, saret kompliċi tal-ħażen neoliberali.

Hija ma tqisx lin-neoliberaliżmu bħala eretikali meta fil-fatt hekk hu.

Għaldaqstant, ma topponiehx, ma tiqaflux u ma tiddenunzjahx.

Bil-kontra, b'mod indirett hija taġevolah, issaħħu u tikkoopera mal-ereżiji tiegħu.

In-neoliberaliżmu huwa affront lil Alla.

Huwa idolatru.

Iżda dan il-Knisja Kattolika, għall-anqas fil-gżejjer Maltin, ma tarahx.

Minħabba s-superfiċjalità tal-ispiritwalità li tħalli li tinfirex bla oppożizzjoni, anzi bil-barka taċita tagħha, hija saret hija stess parti mill-kultura tad-dnub flok parti mill-evanġelizzazzjoni tal-grazzja.

Fi kliem ieħor, saret reliġjon neoliberali.

L-ispiritwalità tagħha tilfet l-awtentiċità tagħha.

Ir-reliġjon Kattolika, għall-anqas f'dawn il-gżerjjer, insiet ta' min hi, jiġifieri ta' Ġesù, li hu denunċjatur ta' kull idolatrija u oppożitur tal-filosofija li jirrappreżenta n-neoliberaliżmu.


Nies imsallba; ħajjiet imkissra

Spiss jiġri li bosta minna jgħixu ħajjithom imsallba.

Għal xi raġuni jew oħra, ħajjithom ma toħroġx kif ippjanawha jew basru.

Xi wħud jirnexxielhom jaċċettaw dan kollu filwaqt li oħrajn jitkissru taħt it-toqol tat-tiġrib.

Ħajjiet imkissra hawn kemm trid.

Nies imsallba hawn bla għadd.

Iżda wkoll tama.

Ħafna tama.

U, fejn hemm it-tama, il-ħajja ma tmutx.

Attività annwali

Dan se jkun is-suġġett ewlieni ta' diskors li Karl Borg se jagħti nhar il-Ġimgħa li ġej, 3 ta' Ġunju, ġoċ-ċentru tal-kreattività, il-Kavallier ta' San Ġwann, il-belt Valletta, fl-okkażjoni tat-Taħdita Annwali tal-Filosofija.

L-attività tibda fis-7.30 ta' filgħaxija.

Din hija r-raba' darba li qiegħda ssir din l-attività prestiġjuża.

Hija organizzata mill-fondazzjoni 'Philosophy Sharing' u fiha jiġi ppreżentat diskors li l-iskop ewlieni tiegħu hu li jiftaħ orizzonti ġodda ta' ħsieb u diskussjoni.

L-attività ssir biss darba f'sena u uffiċjalment tissejjaħ l-'Annual Philosophy Lecture'.

Għaliha jista' jattendi kulħadd u d-dħul huwa bla ħlas.

Wara jsir riċeviment ċkejken.

Espert fil-qasam

Karl Borg, il-kelliem ewlieni f'din l-edizzjoni tal-2016, huwa għalliem tal-filosofija.

Kien ir-rinovatur tat-tagħlim tal-filosofija fis-sitt klassi ta' dak li llum hu magħruf bħala l-Junior College u ħadem ukoll ta' kap tad-dipartiment.

Huwa studja l-Università ta' Malta kif ukoll f'Londra u l-Amerika fil-patoloġija tal-lingwa.

Borg waqqaf ċ-ċentru kulturali u tat-tagħlim magħruf bħala l-'Istitut ta' San Tumas', il-Furjana, u huwa wkoll wieħed mill-fundaturi tal-'Moviment għall-Filosofija għat-Tfal u-ż-Żgħażagħ Ewropew'.

Huwa kittieb u editur ta' 'l fuq minn mitt ktieb ta' suġġetti akkademiċi għal etajiet diversi, fosthom editur u kontributur tal-ktieb 'Lingwa u Lingwistika' li qiegħed fis-sillabu tal-Malti Avvanzat tal-Università ta' Malta.

Huwa wkoll koeditur tal-ġurnal akkademiku ġdid 'The Maltese Journal of the Humanities and Social Sciences'.

Borg għandu madwar erba' mitt pittura u abbozzi ta' dik li tissejjaħ 'Arti Filosofika'.

Il-medjum huwa ż-żejt; ħafna drabi fuq tila organika kif kienet tinħadem fl-antik.

Fost ix-xogħlijiet tiegħu hemm il-proġett poliptiku tal-Kurċifissjoni li jikkonsisti f'seba' kwadri u simboli oħra bi stil post Chagaljan ultra modern.

Bżonn ta' nifs imġedded

It-taħdita ta' Karl Borg se tkun tikkonċentra fuq il-misteru tal-eżistenza u l-kundizzjoni umana.

Ir-reliġjon, il-politika, l-arti, ix-xjenza u bosta oqsma oħrajn tal-għerf u t-tagħrif uman jinterpretaw din l-eżistenza u din il-kundizzjoni.

Mhux dejjem jirnexxielhom għal kollox, iżda għall-anqas jippruvaw.

Għalihom, il-bniedem huwa dejjem il-fus li lejh iħarsu, madwaru jinġabru u fuqu jsusu.

Imma l-ġlieda eterna ta' kull wieħed u waħda minna mal-eżistenza tagħna u mal-għamliet li biha nġarrbuha u ngħixuha tibqa' waħda problematika u bosta drabi qalila.

Ninsabu lkoll nitliegħbu bejn dak li hu veru u dak li falz, bejn il-waqgħa u l-affirmazzjoni tagħna nfusna, bejn id-dlam tal-injoranza u d-dawl tal-għarfien u, fuq kollox, bejn il-ħajja nnifisha u l-mewt.

Huwa f'din it-taqtiegħa bla tmiem li spiss in-nies jitkissru u jiġu msallba.

Id-definizzjonijiet li jagħtu tagħhom infushom, kif ukoll l-isforzi li jagħmlu biex jagħtu ftit sens lil dak li ma jistax jinftiehem għal kollox, f'ħafna waqtiet huma mkittfa, nieqsa u bla serħan.

Hija f'dan il-kuntest li l-filosofija tista' tgħin ħafna.

Għax hija tiftaħ twieqi ġodda, twessa' orizzonti ta' tama u turi l-mogħdijiet għal bibieb li jwasslu għal interpretazzjonijiet li qatt ma nkunu bsarna bihom.

Kull bniedem dejjem għandu bżonn ta' nifs imġedded.

Hu għalhekk li dan l-attività se ssir.

Jekk inti trid sfidi ġodda biex tgħix ħajtek, tonqosx għaliha.


Il-kelma maħmuġa (dissidenza)

Tal-għaġeb ix-xeni li waslulna din il-ġimgħa minn Hong Kong.

Kemm l-għaxriet tal-eluf tad-dissidenti jirrappreżentaw is-7.2 miljun ruħ ta' Hong Kong jew il-1.3 biljun taċ-Ċina, wieħed ma jistax jgħid eżatt.

Li hu żgur hu li l-għadd ta' nies li għażlu li 'jitħammġu' bil-kelma 'dissidenza' kien impressjonanti.

Dawn in-nies għażlu li ma jaqblux u għażlu li ma jablux pubblikament.

Dan hu ġest ta' qlubija f'pajjiż bħaċ-Ċina.

Ossessjonijiet

Id-dissidenza għal ħafna hi kelma li tindika xi ħaġa aktar minn sempliċi periklu.

Għandha riħa ta' xi ħaġa mnawra.

Hija kelma li għal ħafna tindika nkwiet żejjed; disturb tas-serentià; għorka kontra l-vina.

Għal ħafna d-dissidenza hi sinjal ta' patoloġija; ta' moħħ li xi mkien tilef it-triq; ta' ruħ mitlufa; ta' karattru diżordnat.

Il-kelma donnha għandha għal ħafna xi ħaġa mhux sewwa fiha li jġegħilha tkun maħmuġa.

Imma l-'ħmieġ' tad-dissidenza ma jiġix minnha nnifisha.

Pjuttost jiġi (ifakkarna Freud) mill-ossessjoni morbuża li ħafna minna għandhom bil-perfezzjoniżmu soċjali.

Din hija ossessjoni li bellgħulna n-nies tal-poter meta tambrulna f'moħħna li soċjetà perfetta hi waħda sabiħa meta tissaffa minn kulma jfixkel l-armonija u l-perfezzjoni formali tagħha; hi nadifa meta titnaddaf minn kulma jħammiġha jew itebbagħha; hi ordnata meta tinħeles mill-indiċiżjonijiet personali.

Soċjetà mingħajr dissidenza hi waħda marida; patoloġika.

Hija soċjetà fejn kulħadd ikun tilef kuluru u sar parti minn ċappa monotona bla gost u bla ħajr.

Hija soċjetà fejn kulħadd ikun tilef l-umanità tiegħu u sar parti minn speċi ta' magna bla ruħ.

Hija soċjetà fejn kulħadd ikun tilef ir-rieda ħielsa tiegħu u sar parti minn kuxjenza kollettiva ta' androjdi jew ħlejjaq bla moħħ.

Abbandun

Tgħid fl-1997 il-Britanniċi ma pprevedewx id-dissidenza ta' Hong Kong meta tawha lura liċ-Ċina?

Daż-żgur li rawha.

Iżda, bħas-soltu, ir-responsabbiltà ta' din l-aħħar kolonja tal-imperu defunt tagħhom ma riduhiex aktar fuq spallejhom.

Bħallikieku l-protesti ta' Pjazza Tiananmen ta' seba' snin qabel ma kienu għallmuhom xejn.

Madanakollu, x'importahom li kienu se jgħassru 1.7 miljun ruħ b'daqqa ta' pinna?

Ir-riżultat qegħdin narawh illum.

Minn dak iż-żmien, għexieren ta' eluf ħarbu jew ippruvaw jitilqu minn Hong Kong u minn taħt il-ħakma Ċiniża.

Evidentement, kienu mitluqin għal riħhom mingħajr ħajt ta' kenn.

Is-setgħana ftehmu bejniethom fuq id-destin tal-mases anonimi, u ddisponew minnhom skont l-interessi li kellhom.

Ir-'Revoluzzjoni tal-Umbrella", kif qed jissejjaħ l-att mannifiku ta' dissidenza li rajna din il-ġimgħa li għaddiet diffiċli tara li se jkollha tmiem tajjeb.

Filwaqt li ċ-Ċina qed tissakka aktar il-ponn tal-azzar tagħha fuq il-bqija tal-pajjiż enormi, Hong Kong trid illi tiftħu.

Kemm dan hu possibbli hu dubjuż.

Għaldaqstant, tidher aktar erojka d-dissidenza murija dan l-aħħar.

Għax hija dissidenza ddisprata u kważi kważi bla tama.

Ammirazzjoni

Minkejja dan, hija dissidenza li tumilja ċ-ċittadini tad-dinja 'ħielsa' li, fil-biċċa l-kbira tagħhom, jidhru li aċċettaw li joqogħdu għal kulma jgħidulhom u kif iqegħduhom l-hekk imsejħa mexxejja tagħhom.

Ma jumiljawx lil dak li, minkejja kulma jiġi ma wiċċu bid-dissidenza tiegħu, jagħżel li ma jċedix għar-rikatt u l-'bullying', anki jekk il-kawża tiegħi hi mitlufa sa mill-bidu jew ma tinftehimx.

Min irid soċjetà sabiħa, nadifa u ordnata mingħajr dissidenza jsib waħda ideali ċ-ċimiterju, hemmhekk fejn ma jipprotesta ħadd u ħadd ma jaħseb.

Iżda kulmin irid iżomm is-sanità ta' moħħu u l-integrità tal-karattru tiegħu ma jistax ma jkunx għajjur għall-ħelsien ta' ruħu u l-kburija tad-dissidenza tiegħu.

Lanqas ma jista', intant, ma jammirax lin-nies ta' Hong Kong li ssieħbu fir-Revoluzzjoni tal-Umbrella.

Għax huma dissidenti.

Għax huma qalbiena.

Għax huma fdal ta' poplu li għandu qalb tħabbat ġo sidru.

Ix-xbieha hija ta' Angelo Costadimas (2014)


Ir-riżenja tal-Arċisqof

Dwar ir-riżenja tal-Arċisqof Pawlu Cremona ġimgħa ilu sar ħafna paroli fil-vojt.

Kien hemm min ried jgħid xi ħaġa flok ma jgħid xejn.

Kien hemm min ried jagħti impressjonijiet ħżiena.

U kien hemm min parla mingħajr ma stħarreġ sewwa l-affarijiet.

Jien qed nikteb hawnhekk sempliċiment għar-rekord.

Biex, għall-anqas, min 'il quddiem jiġi biex jirriċerka l-istorja jkun jaf iqis xi ftit aħjar dak li ġie mxandar fil-gazzetti.

Il-paroli li sar

Dawk li qalu xi ħaġa flok ma qalu xejn għoġobhom jaraw fir-riżenja tal-Arċisqof storja ta' manuvrar u kompliċitajiet ta' natura primarjament politika.

Dawn aktar tkellmu dwar dak li xtaqu li qiegħed iseħħ milli dwar dak li fil-fatt kien qed jiġri.

Ma kellhomx is-sens jagħmlu s-sempliċi distinzjoni li teżisti bejn il-kwalitajiet personali li jkollu persuna u l-ħidma amminstrattiva li kapaċi jwettaq.

Dawk li riedu jagħtu impressjonijiet ħżiena ċarlaw dwar it-tempesta f'kikkra li nħolqot minn ċerti qassisin f'Awwissu li għadda bħallikieku kienu dawn li wasslu għar-riżenja.

Ma setgħux ikunu aktar żbaljati.

Sempliċi kontroll mal-fatti u l-kronoloġija tagħhom kienet turihom mill-ewwel li dan ma kienx il-każ.

Imma xi wħud, lanqas fl-isfortuna ta' ħaddieħor ma jirreżistu li jagħmluha ta' primadonna.

Dawk, imbagħad, li parlaw mingħajr ma stħarrġu sew l-affarijiet kienu jafu biċċiet imkittfa tal-istampa u, minn hawn, ħaffew biex jagħmlu konklużjonijiet mgħaġġlin u, fil-biċċa l-kbira, żbaljati.

Ħafna rapporti ta' dawn in-nies kienu sempliċistiċi u superfiċjali sal-punt tar-redikolu.

Lanqas biss ġiehom f'rashom il-prinċipju bażiku li ebda avveniment relevanti ma qatt ikollu kawża waħda, imma dejjem bosta kawżi li jaħdmu flimkien sabiex iwasslu għal riżultat komuni.

Viżjoni iffukata

Jiddispjaċini ngħidlek li hawnhekk jien m'iniex se nistħarreġ dawn il-kawżi.

Lanqas biss se nsemmihom.

Ngħid biss li xi wħud ġew iġġenerati min-natural ta' Mons. Cremona nnifsu, xi wħud mill-deċiżjonijiet amminsitrattivi li ħa, xi wħud mid-dinamika fi ħdan il-kleru lokali, u xi wħud mill-proċess storiku li l-Knisja f'Malta qabdet f'dawn l-aħħar sittin sena.

Bħalma wieħed għandu jistenna, l-istorja hi aktar ikkumplikata milli tidher (anki jekk mhijiex xi waħda ta' barra minn hawn).

Forsi lanqas ma hi xi waħda li kien jistħoqqilha l-attenzjoni li ngħatat.

Ħafna għandhom jagħmlu nuqqas ta' servizz lejn in-nazzjon Repubblikan Malti u saħansitra lejn il-Knisja nnifisha billi jittrattaw mal-Knisja bħallikieku kienet xi pedina kruċjali jew vitali fil-qafas tas-soċjetà Maltija.

Għat-tajjeb jew għall-ħażin, u għal ħafna raġunijiet, dan m'għadux il-każ illum.

U aktar ma l-paċpaċa jintebħu b'dan malajr, aktar jagħmlu pjaċir lil kulħadd.

Dan il-pjaċir jagħmluh billi jgħinu lill-istituzzjonijiet, inkluż il-Knisja, jiffukaw fuq il-ħtieġa assoluta li f'pajjiżna l-individwu jingħata l-primat li jistħoqqlu fuq kull ħaġa oħra.

Ir-Repubblikaniżmu tagħna għadu infantili u sotto-żviluppat.

U hekk se jibqa' sakemm l-istituzzjonijiet kollha ma jitqegħdux għas-servizz tal-individwu u tiegħu biss.

Sakemm jibqgħu jaqdu lilhom infushom, Repubblikaniżmu matur f'dan il-pajjiż ma jistax ikollna.

L-aħħar kelma

Qalbi toħroġ lejn Mons. Cremona.

Kienet kif kienet in-natura tal-amministrazzjoni qasira tiegħu bħala Arċisqof, ir-rispett lejh personalment ma tonqosx (bħalma ma tonqos lejn ħadd, wara kollox).

Apparti amministrazzjoni djoċesana, tul dawn is-seba' snin u nofs li għaddew il-preokkupazzjoni ta' min ilu jafu mill-qrib, inkluż tiegħi, kienet dejjem dwar saħħtu.

Kienet għalina ta' wġieħ il-qalb li narawha, sfortunatament, tiddeterjora bil-mod il-mod.

Hija x-xewqa ta' kulħadd, nittama, li Mons. Cremona jerġa' jikseb saħħtu mill-ġdid.

Minn hawnhekk nixtieq nawguralu minn qalbi li ma jħallix dan l-episodju jitfgħu aktar lura, iżda li, bil-grazzja t'Alla, jissuperah u jimxi 'l quddiem.


Sant, l-Ukrajna u voti oħra

Ftit anqas minn xahar ilu (fis-16 ta' Settembru) ittieħed vot fil-Parlament Ewropew fuq il-Ftehim ta' Assoċjazzjoni tal-Ukrajna mal-Unjoni Ewropea (UE).

Il-Membri rappreżentanti taż-żewġ partiti Maltin kollha vvotaw favur barra wieħed, li astiena: Alfred Sant.

Dan ħoloq preċedent.

Fuq kollox, fetaħ tieqa żgħira ta' arja friska fil-kamra soffokanti tal-politika partiġġjana Maltija.

Ċaqċieqa

Elett fil-Parlament Ewropew f'Mejju li għadda fuq il-karru tal-Partit Laburista (b'48,739 vot jew 36% tat-total tal-voti Laburisti), ċertament kulħadd stenna li Sant jagħmel kif dejjem sar is-soltu: li jsegwi l-linja tal-partit li miegħu ġie elett (li hu wkoll, s'intendi, il-partit fil-gvern).

F'dan il-każ tal-Ukrajna, kulħadd stenna li Sant jivvota favur il-mozzjoni tal-President tal-Parlament Ewropew, Martin Schulz, u tal-President tal-Ukrajna, Petro President Poroshenko.

Iżda mhux hekk sar.

Sant astiena.

Mhux ta' b'xejn li l-Ministru tal-Affarijiet Barranin, George Vella, qomos mill-ewwel.

Il-vot ta' Sant, qalilna malajr, ma jirriflettix il-politika tal-gvern.

Naturalment, Sant kellu r-raġunijiet tiegħu (tajbin jew anqas tajbin) għala astiena f'dak il-vot partikulari, iżda dan ma jmerix il-fatt li, b'dak il-ġest (sempliċi), faqqa' ċaqċieqa li ħasdet lil xi wħud ta' mentalità partiġġjana.

U bir-raġun.

Kif Sant għamel darba, jista' jitħajjar jagħmel darbtejn u tlieta u erba' u aktar.

Jistgħu jitħajru l-membri l-oħrajn, kemm sħabu u kemm tan-naħa l-oħra.

Il-fatt hu li ħoloq preċendent li għal xi wħud jista' jidher perikoluż ferm.

Għal oħrajn―bħali, għandi ngħid―Sant wera li m'huwiex xi pupazz li tqiegħdu kif trid.

Azzardat

L-Ukrajna apparti, Sant bagħat messaġġ lil dawk kollha li jobogħdu l-politika partiġġjana u l-pupazzi tagħha.

Bagħat messaġġ li jgħidilhom li għad hemm tama għal dawk li m'humiex (u ma jridux ikunu) indottrinati mill-partiti politiċi jew mid-dommi u l-moralitajiet tagħhom.

Bħal Sant, għad hemm tama għal min irid iżomm rasu fuq għonqu u jaħseb f'moħħu.

Fil-fatt, qabel l-elezzjoni ġenerali li għaddiet, konna smajna ħafna paroli fuq hekk.

Jiġifieri kien se jsir kull sforz biex il-politika partiġġjana tibda tinqered.

Ma ngħidx li f'dan ir-rigward ma sar xejn, iżda ma naħsibx li sar biżżejjed.

Effettivament, l-aġir ta' Sant hu ħafna aktar elokwenti, anki jekk xi wħud (ta' gazzetta bl-Ingliż f'Malta) ipprovaw ipinġuh bħala att ta' ribelljoni jew ukoll (ta' gazzetta oħra bl-Ingliż) bħala att ta' estremiżmu politiku.

Jien ma naħsibx li la kien waħda u lanqas l-oħra.

Fiċ-ċirkustanzi, anki jekk forsi ma naslux li nsejħulu att 'kuraġġuż', naħseb li nistgħu naslu biex insejħulu 'azzardat'.

Mhux faċli f'dal-pajjiż turi li għandek moħħ.

Dan speċjalment meta tqis li, ġimgħa biss qabel ma ttieħed il-vot fuq l-Ukrajna, il-Ministru Vella mar mal-kurrent tal-biċċa l-kbira tal-Ministri tal-Affarijiet Barranin l-oħra tal-UE u (kif riedet in-NATO) ivvota favur is-sanzjonijiet kontra r-Russja.

Tama

Għalkemm wieħed jista' jaqbel jew ma jaqbilx mal-vot ta' astensjoni ta' Alfred Sant, aktarx ma jistax ma jammirx il-ġest.

Naħseb li, tabilħaqq, jista' jitqies bħala bidu ta' possibbiltajiet oħra li jibdlu l-mod kif għandna naħsbu dwar kif issir il-politika.

Barra minn hekk, naħseb ukoll li kien ġest li fakkarna (lili għall-anqas) f'dak is-Sant li konna ġejna biex nammiraw fl-1996.

Wieħed jista' jittama li ċ-ċaqċieqa li faqqa' ma tkunx l-aħħar waħda.


Il-gwerra ta' Obama

Waħda mill-battalji l-aktar jaħarqu tal-kampanja elettorali li kienet wasslet lil Obama fil-quċċata

tal-amministrazzjoni tal-Istati Uniti tal-Amerika kienet il-mod kif dan il-pajjiż li għamel lilu nnifsu 'pulizija tad-dinja' kienet se jittratta mal-hekk imsejħa terroristi Iżlamiċi.

Obama kien ħalef li ma jirrepetix l-iżbalji tal-president ta' qablu u ma jdaħħalx lill-Amerika fi gwerer militari oħra, anzi li jrażżan dawk li kienu diġà għaddejja.

Ir-Repubblikani tgħidx kemm kienu għajruh dgħajjef.

Issa, wara ħames snin ta' presidenza, Obama jinsab maqbud fi gwerra oħra, waħda li hu jsejħilha 'limitata'.

Gwerer 'limitati'

Għalkemm il-gwerra li beda Bush fl-Afganistan fl-2001, sal-lum Obama ma rnexxilux irażżana għal kollox, fl-2011 waqqaf dik li kienet ilha għaddejja sa mill-2003 fl-Iraq.

Iżda fl-istess sena (2011) Obama daħħal lill-Amerika fi gwerra ġewwa l-Libja, u issa, sa minn Ġunju li għadda, inqabad fi gwerra oħra kontra l-'Istat Iżlamiku' fl-Iraq u s-Sirja.

Iżda Obama jinsisti li, la l-gwerra fil-Libja u lanqas din, ma huma gwerer bħalma kien għamel Bush.

Dawn, isostni, huma gwerer 'limitati', għax ma jinvolvux truppi tal-art, iżda flotot navali u tal-ajru biss.

Din hi distinzjoni fina li prattikament ftit tikkonvinċi lil kulħadd.

Terġa' u tgħid, legalment dawn il-gwerer setgħu marru saħansitra kemxejn lil hinn mill-interpretazzjoni li Bush kien jagħti lill-Kostituzzjoni u s-setgħat presidenzjali f'każ ta' gwerra uniliterali (jiġifieri waħda li fiha l-Amerika tattakka mingħajr ma hi attakkata direttament).

Għalkemm legalment il-President jeħtieġ il-kunsens tal-Kungress Amerikan jekk l-'użu neċessarju u xieraq tal-forza' jaqbeż sittin jum mill-ewwel intervent, Obama ma talabx il-kunsens tal-Kungress fil-gwerra ġewwa l-Libja, għax, skont hu, l-Amerika ma kinetx fi stat ta' gwerra.

Fil-każ tal-Istat Iżlamiku, il-kunsens intalab u ngħata, iżda sempliċiment 'biex l-Amerika tkun magħquda' fl-azzjoni tagħha.

Osservaturi politiċi

Dawn jistgħu jidhru finezzi legali―li effettivament, aktar ma mmorru, iwessgħu l-interpretazzjoni tal-liġi Amerikana tal-gwerra dejjem aktar.

Mitt darba u elf.

Iżda wieħed forsi aktar għandu jinnota kif il-gwerra tiġi ttrattata mill-osservaturi politiċi.

Meta Bush daħħal lill-Amerika fil-gwerra, filwaqt li l-Konservattivi faħħruh, il-Liberali tgħidx kemm għajruh.

Issa qed jiġri bil-kontra.

Il-Konservattivi qed jgħajru lil Obama filwaqt li l-Liberali qed japprovawh.

L-attitudni tinbidel skont min hemm President.

Huwa ċar li l-preġudizzju jirbaħ fuq il-ġudizzju; l-emozzjoni fuq ir-raġuni.

Naturalment, it-tema tal-gwerra u l-ħtieġa tagħha hi dejjem kwestjonabbli.

Anki jekk wieħed jevita l-estremi―li l-gwerra hi dejjem neċessarja jew li l-gwerra ma qatt neċessarja―xorta waħda jibqa' f'territorju dubjuż ħafna.

Jidher li Obama qed jagħmel il-minimu f'dan il-qasam, saħansitra sal-punt li qed jiġi mgħajjar beżżiegħ u dgħajjef.

Ċertament, il-pożizzjoni tiegħu la hija sempliċi u wisq anqas faċli.

Versjoni moderata

Kollox ma' kollox, Obama jista' jidher li hu versjoni moderata tal-mudell tipiku Amerikan ta' dawn l-aħħar tmenin sena.

Il-fatt li hu tal-Partit Demokratiku b'tendenzi teoretiċi liberali ma jwarrbuhx mill-kwadru ġenerali imperjalistiku Amerikan.

Wieħed ma jistenniex anqas.

Għall-anqas, speċjalment f'relazzjoni mal-President ta' qablu, jipprova jkun aktar koerenti fil-pożizzjonijiet li jieħu, l-aktar fil-politika barranija tiegħu.

Jirnexxilux hija ħaġa oħra.

Evidentement, bosta drabi ma jidhirx li jkun jista' jieqaf għall-pressjoni li tinħoloq fuqu, bħalma ġara wara l-qtil mill-Istat Iżlamiku tal-ġurnalist Steven Sotloff fit-2 ta' Settembru li għadda, u l-qtil tal-Alan Henning xahar wara.

Ir-rwol militaristiku tal-Amerika (flimkien man-NATO) ma tidhirx li se tbatti kif ġieb u laħaq.

Anzi, jidher li se tiżdied.

Jista' jkun li għad jiġi żmien meta s-sitwazzjoni tant tmur għall-agħar li nibdew ngħidu li ż-żmien ta' Obama fid-Dar il-Bajda kien wieħed mill-aħjar.

Dan ma jfissirx li kien tajjeb għal kollox, iżda għall-anqas ma kienx mument fejn l-Amerikani fittxew il-ġlied, imma żmien fejn ipprovaw iżommu mill-ġlied jikber.


Il-faqar jiżdied

F'ħames snin bejn l-2008 u l-2013, l-għadd ta' ċittadini Maltin li kienu jinsabu f'riskju ta' faqar

u/jew ta' esklużjoni soċjali żdied bi kważi 4% tal-popolazzjoni.

Filwaqt li fl-2008 kien meqjus li kellna fil-gżejjer Maltin 80,000 ruħ f'tali riskju, ħames snin wara, fl-2013 kellna 100,000 ruħ (kważi kwart tal-popolazzjoni kollha).

Malta fin-nofs

Dan tħabbar mill-Eurostat, l-uffiċċju tal-istatistiċi tal-Unjoni Ewropea (UE) li qiegħed il-Lussemburgu, fl-4 ta' Novembru li għadda.

Skont l-istess uffiċċju, fl-istess perjodu (2008–2013) l-għadd taċ-ċittadini li kienu jinsabu f'nuqqas materjali kbir żdied b'aktar minn 5%.

B'mod globali, fl-istess ħames snin l-għadd taċ-ċittadini Ewropej li kienu jinsabu f'riskju ta' faqar u/jew ta' esklużjoni soċjali żdied b'aktar minn 6 miljun ruħ: minn madwar 117 miljun għal 123 miljun ruħ.

B'kollox, dan l-għadd jagħmel madwar 17% tal-popolazzjoni Ewropea.

Minn fost it-28 membru tal-UE, f'dan ir-rigward Malta tinsab eżatt fin-nofs: fl-14-il post. Qabilha hemm ir-Renju Unit (bi kważi 25% tal-popolazzjoni ta' nies f'riskju ta' faqar u/jew esklużjoni) u warajha hemm l-Estonja (bi kważi 24%).

Filwaqt li l-agħar hija l-Bulgarija (bi kważi 50% tal-popolazzjoni), l-aħjar hija r-Repubblika Ċeka (bi kważi 15% biss tal-popolazzjoni).

Mira ewlenija

Mill-pajjiżi kollha tal-UE, disa' pajjiżi biss irnexxielhom inaqqsu bejn l-2008 u l-2013 l-għadd ta' ċittadini f'riskju ta' faqar u/jew esklużjoni soċjali: ir-Rumanija, il-Polonja, l-Islovakja, l-Awstrija, Franza, l-Iżvizzera, il-Finlandja, ir-Repubblika Ċeka u n-Norveġja.

Fil-bqija, inkluż Malta, il-faqar żdied, ukoll jekk bi ftit.

Iċ-ċittadini li jitqiesu f'riskju ta' faqar huma dawk li jgħixu f'familji bi dħul finanzjarju li hu anqas minn 60% tal-medja ta' dħul nazzjonali.

Dawk li jitqiesu f'nuqqas materjali kbir huma dawk li jgħixu f'kundizzjonijiet li jċaħħduhom mill-biċċa l-kbira ta' ħtiġijiet essenzjali (bħal li jħallsu l-kontijiet jew il-kera, li jsaħħnu darhom, li jħallsu spejjeż mhux mistennija, li jieklu b'mod xieraq, li jieħdu btala qasira, li jkollhom mezz ta' transport, li jixtru magna tal-ħasil tal-ħwejjeġ u televiżjoni, jew li jkollhom telefon.

It-tnaqqis tal-faqar hu wieħed mill-miri ewlenin tal-istrateġija EWROPA2020 tal-UE.

Għaldaqstant, din l-istrateġija tirrakkomanda li, bejn l-2014 u l-2015, il-gvern Malti jagħmel ħames affarijiet ewlenin: (1) inaqqas id-deficit nazzjonali eċċessiv b'mod sostenibbli; (2) iżid l-età tal-irtirar; (3) ikompli jżid it-taħriġ fl-edukazzjoni u jnaqqas l-għadd ta' studenti li jħallu l-iskola qabel il-waqt; (4) ikabbar l-enerġija li tiġi minn riżorsi li jiġġeddu; u (5) inaqqas il-burokrazija fis-servizzi pubbliċi, iħeġġeġ il-ħlasijiet tad-djun tal-kumpaniji, u jagħmel is-sistema ġudizzjarja aktar effiċjenti.

L-għan il-kbir

Iż-żieda fil-faqar ġewwa pajjiżna huwa preokkupanti daqs l-eżistenza tal-faqar kullimkien, mhux biss fl-Ewropa iżda wkoll fil-bqija tad-dinja.

Mill-bidu tal-mandat elettorali tiegħu, il-gvern beda jistħarreġ bis-serjetà s-sitwazzjoni tal-faqar f'pajjiżna sabiex joħloq strateġija qawwija kontrih.

L-istudji saru, ir-rapporti nkitbu, iżda x'sar minn dan kollu mhuwiex ċar.

Dak li hu ċert huwa li l-eżistenza tal-faqar, speċjalment il-possibbiltà fiż-żieda tiegħu, ma jistax jitwarrab mill-kunsiderazzjonijiet kollha tal-amministrazzjoni governattiva.

Anzi għandu jkun fiċ-ċentru tagħhom.

Il-ħames rakkomandazzjonijiet għal Malta ta' EWROPA2020 jistgħu u ma jistgħux irażżnu jew saħansitra jnaqqsu din iż-żieda.

Anki jekk jitwettqu mija fil-mija, xorta waħda jkun hemm bżonn li l-politika kollha tal-gvern tinbena u titħaddem madwar dan l-isforz.

L-ittra miftuħa li ntbagħtet il-ġimgħa li għaddiet lill-Prim Ministru minn 26 ċittadin u ċittadina esprimiet it-tħassib li dan mhuwiex qiegħed isir biżżejjed.

Il-partit fil-gvern mill-bidu tal-ħolqien tiegħu għamel bħala tiegħu l-għan il-kbir li ħadd ma jkun fqir jew fir-riskju tal-faqar f'Malta u Għawdex.

Dan l-għan il-kbir għandu jitħares mingħajr riservi.

_________________________________________

Ir-rapport tal-Eurostat issibu hawnhekk:

Il-parti dwar Malta tal-istrateġija EWROPA2020 issibha hawnhekk:


Il-Festival Nazzjonali tal-Ktieb

Bejn it-12 u s-16 ta' Novembru li ġej, fi żmien ġimgħa oħra, reġa' wasal appuntament li kull familja għandha tqis bħala importanti: il-Festival Nazzjonali tal-Ktieb.

Dan ikun fid-Dar tal-Mediterran, il-Belt Valletta.

Huwa appuntament li din is-sena qiegħed iwiegħed li jkun tabilħaqq wieħed speċjali.

Dħul b'xejn.

Qliegħ kbir.

Għala 'Festival'?

Sa ftit ilu, dan l-avveniment annwali konna nsejħulu l-'Fiera tal-Ktieb'.

Il-bdil fl-isem mhuwiex għalxejn.

Għax din l-attività kbira ma baqgħetx sempliċiment wirja ta' ħafna kotba lokali.

Sar esperjenza kulturali sħiħa bis-sehem ta' ħafna pubblikaturi Maltin u barranin.

Infatti, il-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, li jorganizza din l-attività, qiegħed jespandi fuq l-idea li din tista' tkun biss vetrina ta' kotba.

Iridha tkun esperjenza ta' involviment personali bil-ktieb bħala pont bejn in-nies.

Naturalment, l-iskop ewlieni se jibqa' il-promozzjoni tal-kotba.

Iżda l-attività qed toffrilna aktar minn hekk.

Infatti, l-organizzaturi ħadu ħsieb li jimlew il-jiem tagħha b'avvenimenti kulturali, waqtiet ta' inter-azzjoni bejn il-viżitaturi u xi awturi Maltin, kif ukoll sensiela ta' dibattiti u lectures li fihom jista' jipparteċipa kulħadd.

It-tfal u ż-żgħażagħ għandhom ikunu l-aktar li jolqtuhom l-attivitajiet li se jsiru.

Iżda mhux biss.

Nies ta' kull età se jkollhom affarijiet li jinteressawhom.

L-idea hi li l-ktieb iservi bħala opportunità ta' laqgħat, qsim ta' ideat, divertiment u kurżità.

Kollox hi maħsub sabiex ebda bniedem ma joħroġ idu f'idu.

Iżda, jixtri jew ma jixtrix xi ktieb jew ieħor li jinteressah, jieħu miegħu il-gost tal-esperjenza u l-pjaċir tal-atmosfera.

Is-siwi tal-qari

M'hemmx għalfejn ngħid kemm hu importanti l-qari.

Mhux biss importanti, imma wkoll essenzjali, speċjalment għalina l-Maltin u l-Għawdxin fejn l-pajjiżna l-ideat ġodda u friski huma tant skarsi.

Wieħed għandu jaqra, bla dubju, iżda għandu fuq kollox jagħżel sew x'jaqra.

Il-ktieb jista' jkun ftuħ ta' moħħ għal dinjiet ġodda; għal esperjenza li qatt ma ltaqa' magħhom; għal ideat qawwija li jkabbru lil dak li jkun.

F'attività bħalma hu l-Festival Nazzjonali tal-Ktieb, wieħed ikollu l-opportunità rari li taħt saqaf wieħed jiltaqa' ma' splużjoni ta' affarijiet li jistgħu jagħtu ħrara ġdida lil moħħna u lil qalbna.

Fost l-eluf ta' kotba li magħhom wieħed jiltaqa', żgur li għandu jsib xi ħaġa li tista' twessagħlu qalbu u tiftaħlu moħħu.

Fuq kollox, żgur li għandu jsib xi ħaġa li ttejbu bħala persuna.

Aħna mdorrijin nisimgħu lil xulxin, u ħafna drabi dan iħalli eżattament fejn inkunu.

Imma l-ktieb, li jitwieled fis-skiet ta' dar xi ħadd u jitlaq jimxi bħallikieku kien persuna oħra, kapaċi jasal għandek biex xi ftit jew wisq jibdillek ħajtek u jagħtik viżjoni oħra tal-ħajja.

Qatt ma taf.

Żgur li attività bħalma hu dan il-Festival jiftaħ il-possibbiltajiet beraħ u kapaċi anki jwettaqhom.

Appuntament miftuħ

Naf li din is-sena, grazzi għall-impenn tal-Ministeru tal-Edukazzjoni, il-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb żied l-investiment tiegħu, kemm finanzjarju u kemm ta' riżorsi oħra, sabiex jagħmel il-Festival wieħed memorabbli għal min iżuru.

Dan l-isforz għandu jħalli r-riżultati pożittivi tiegħu mal-pubbliku Malti u Għawdxi.

Jien, ngħid għalija, inħoss li, min tassew għandu għal qalbu t-tkabbir edukattiv u kulturali ta' wliedu (bħalma m'għandix dubju li għandhom il-familji Maltin u Għawdxin), ma jistax jonqos li jżur din l-attività mifruxa fuq diversi jiem.

Dan għaliex hu meħtieġ li, permezz ta' avvenimenti bħal dan, il-poplu tagħna jkompli jitgħallem iwessa' l-orizzonti tal-għarfien tiegħu u jikber fil-viżjonjiet li jista' jkollu.

L-appuntament hu miftuħ għalik ukoll.

Titilfux.


Kritika bejn il-ħbieb

Meta l-ħbieb jikkritikaw lil xulxin, jibqgħu ħbieb.

Anzi, jista' jkun li jsiru ħbieb akbar.

Għax il-kritika bejn il-ħbieb ma tiġix mill-għira, mill-mibegħda jew minn xi sentiment ieħor distruttiv.

Issir f'xirka ta' rispett kważi sportiv u ta' kunfidenza rassiguranti.

L-istess il-kritika li ssir lill-gvern mingħand 'ħbiebu'.

Għalkemm xi wħud b'moħħ maħmuġ jagħżlu li jaraw fiha 'sinjali ta' firda', hi fil-fatt mument ta' qsim ta' sentimenti u ideat.

Ittra bejn il-'ħbieb'

L-ittra miftuħa li ntbagħtet il-ġimgħa ta' qabel li għaddiet lill-Prim Ministru minn 26 ċittadin u ċittadina

(ara l-ittra aktar 'l isfel)

evidentement inkitbet fi spirtu ta' ħbiberija u djalogu.

Ma nażżardax insejħilhom ilkoll 'ħbieb' tal-Prim Ministru.

Mhux għax mhumiex, iżda għax ma rridx nitkellem f'isem ħadd.

Iżda trid tkun stupidu, bħalma kienu xi wħud li joħolmu bil-ftajjar, biex tilmaħ fl-ittra l-id ta' xi ċorma li jridu jduru għall-għaksa tal-Prim Ministru.

Dawk li għamlu hekk allura ma fehmu xejn mid-deċiżjoni favur id-djalogu u l-kritika li Joseph Muscat ħa sa minn qabel l-elezzjoni ġenerali, u li għadu jisħaq fuqha sal-llum.

Din id-deċiżjoni hi stedina miftuħa għall-qsim miftuħ u mingħajr inibizzjonijiet ta' rispett reċiproku.

Tabilħaqq, l-ittra esprimiet ċertu tħassib dwar ċerti operati tal-gvern, għall-anqas dawk li jidhru jew ma jidhrux pubblikament.

B'daqshekk?

It-tħassib la hu dikjarazzjoni ta' gwerra, la asserzjoni ta' ġlied, la pronunzjament ta' firda u wisq anqas xhieda ta' xi qasma jew oħra.

Il-kritika bejn il-'ħbieb'

Nerġa' ngħid, jien ma rridx nitkellem għal ħaddieħor.

Iżda f'dak li għandu x'jaqsam miegħi, iva, nikkritika, u nikkritika bil-kunfidenza u b'rispett.

U dan nagħmlu għax naf kif din il-kritika tintlaqa' (u nlaqgħet) minn min jiqies 'ħabib'.

Għax il-'ħbieb' jixtiequ l-ġid lil xulxin; il-'ħbieb' ma jibżgħux minn xulxin; il-'ħbieb' jgħinu lil xulxin kemm jistgħu.

Jista' jkun li l-ħbieb ma jaqblux, ukoll.

Xi ħaġa minn ewl id-dinja din?

Hemm xi kitba mnaqqxa fil-blat li tgħid li l-ħbieb iridu jaqblu f'kollox dejjem?

Dan jaħsbuh id-diżonesti biss.

Għax trid tkun diżonest biex tippretendi li, għax ħbieb ta' xulxin, il-ħbieb iridu jkunu konfoffa ma' xulxin dejjem u f'kollox.

Jekk inhu hekk, dawn mhux ħbieb ikunu, imma kompliċi.

Il-ħbieb mhux hekk ikunu.

Il-ħbieb jistqarru ma' xulxin il-ġid li jridu lil xulxin.

Il-ħbieb jażżardaw, f'isem il-ħbiberija ta' bejniethom, li jgħidu dak li jħossu lil xulxin mingħajr ma jkissru, anzi jqawwu, il-ħbiberija ta' bejniethom.

Naturalment, ebda diżonest ma jista' jifhmu dan.

Sinjal ta' għaqda

L-ittra ntbagħtet pubblikament għax il-Prim Ministru hu bniedem pubbliku.

U d-deċiżjoni tiegħu li jkun miftuħ għall-kritika u għad-djalogu saret b'mod pubbliku u għadha tgħodd fil-qasam pubbliku.

X'fiha din?

Mela xi ħadd għandu għalfejn jaħbi xi ħaġa?

Dan la l-Prim Ministru ma jridu u lanqas min kiteb l-ittra.

Barra minn hekk, jien nemmen li l-ittra tista' tesprimi wkoll is-sentimenti ta' oħrajn li ma ffirmawhiex.

Il-pubbliċità tagħha tistieden lil ħafna anonimi sabiex isieħbu s-sentimenti tagħhom magħha jew le.

Il-'ħbieb' li jixtiequ jagħtu s-sehem tagħhom fit-titjib tal-politika tal-gvern mhumiex ftit.

Jekk l-ittra wżat kliem 'iebes', kif intqal, juri l-ħafna ħbiberija li teżisti (mhux inqas).

Għax il-ħbieb hekk jagħmlu.

Iva, kapaċi jkunu iebsa ma' xulxin.

U saħansitra 'kattivi'.

Mhux għax huma maqsuma jew mifruda bejniethom.

Anzi, bil-kontra.

Għax jafu li ma' xulxin jistgħu jażżardaw minħabba l-ġid li jixtiequ lil xulxin.

Le, le, le, sinjuri żvijjati u żbaljati, l-ittra mhijiex il-frott tal-firda, iżda tal-ħbiberija.

Mhijiex sinjal ta' qasma, iżda ta' għaqda.

Mhijiex għodda ta' attakk, iżda ta' kooperazzjoni.

Mhijiex xi għajta biex immorru lura, iżda biex inkomplu nimxu 'l quddiem.

_________________________________________

L-ITTRA LILL-PM TGĦID HEKK:

Aћna, hawn taћt iffirmati, ћassejna d-dmir li niktbu din l-ittra fid-dawl tal-valuri u l-gћanijiet li gћalihom il-Partit Laburista' twaqqaf, u minћabba tћassib, biża' u mrar dwar ċertu diskors u mġiba ta' wћud fil-partit.

Il-Partit Laburista twaqqaf biex iwieżen lill-foqra, il-batuti u lil min jinsab fl-iskaluni l-aktar baxxi tas- soċjetà.

Fil-passat, il-partit ћadem bis-sћiћ biex jgћibu minn pajjiżna l-ġuћ u l-faqar, u biex il-foqra u l-ћaddiema jiksbu mhux biss gћajxien aћjar imma wkoll dinjità u sehem mit-tmexxija tal-pajjiż.

Waqt li nirrikonxxu l-affarijiet pożittivi li l-gvern Laburista preżenti gћamel s'issa, wisq nibżgћu li fuq punti fundamentali l-partit qabad politika li ma taqbel xejn mal-gћanijiet u l-valuri li gћalihom twaqqaf.

Gћalhekk qed niktbu biex nuru dan it-tћassib u l-weġgћat tagћna, bit-tama li l-partit jibdel ir-rotta u jkun fidil lejn it-twemmin tiegћu.

Fost affarijiet oħra ninnutaw b'dispjaċir li:

• Fi żmien li l-ekonomija qed taћdem kontra l-kotra tal-ћaddiema u l-pensjonanti, fejn il-pagi u l-pensjonijiet fil-verità qed jonqsu meta mqabbla mal-gћoli tal-ћajja, u fejn il-faqar qed jgћolli rasu u jikber, il-gvern donnu jibża' juża kliem bћal żieda fil-paga minima, fil-pensjonijiet u tqassim aћjar tal-ġid (jigifieri li lil min hu sinjur u qed jistagћna aktar minn qatt qabel, gћandu jitteћidlu aktar u jingћata lil min m'gћandux).

• Gћal xi ministri tal-gvern, l-uniċi kategoriji ta' nies li jabbużaw huma dawk li jiddependu mis-servizzi soċjali.

Dan hu inġust mhux biss gћax hemm ћafna nies li jiddependu fuq servizzi soċjali li ma jabbużawx u gћax hemm membri ta' kategoriji oћra (professjonisti, negozjanti, eċċ.) li aktarx jabbuzaw wisq aktar, imma ghax ikompli jżid l-istigma fuq dawk li jiddependu minn dawn is-servizzi.

• Il-gvern qed jitfa' piż żejjed fuq l-edukazzjoni akkademika u tekninka billi jaћseb u jġiegћel lil min jaћseb li din it-tip ta' edukazzjoni tista' ssolvi l-problemi soċjali kollha.

Waqt li nemmnu f'edukazzjoni tajba, mingћajr miżuri biex iwieżnu liż-żgћir dan tal-aћћar ser jibqa' dejjem fejn ikun.

Soċjetà fejn kull membru gћandu edukazzjoni akkademika jew teknina eċċellenti, imma fejn hemm impjieg deċenti gћal 60% tal-membri biss, ser tkun soċjetà fejn gћandek 40% jsofru n-nuqqas, minkejja l-edukazzjoni eċċellenti ta' dan it-tip li gћandhom.

• Il-gvern donnu jrid jogћġob akkost ta' kollox lill-ispekulaturi tal-industrija tal-bini, mhux biss billi jillaxka r-regoli marbuta mal-ambjent li hu l-wirt tagћna lkoll, imma gћax mhu jagћmel xejn biex il-prezzijiet tad-djar jinżlu u jkunu raġonevoli.

Dan qed iwassal gћal sitwazzjoni fejn bosta jsiru sidien ta' djarhom meta ma jkunux gћadhom fl-aqwa ta' ћajjithom.

• Il-gvern preżenti jidher li m'gћandu ebda rieda jaqbad il-barri minn qrunu fil-qasam tas-saћћa, fejn f'ċerti każi hemm servizz tas-saћћa b'xejn fit-teorija imma mhux fil-prattika.

Dan qed iwassal biex bosta li ma jistgћux iћallsu gћal viżti, mediċini u kura privata jbatu.

Fid-dawl ta' dan kollu u fiduċjużi li din hi r-rieda ta' bosta, nittamaw li l-partit ikun fidil u jerġa' lura lejn l-gћeruq u l-valuri fundamentali tiegћu, bl-iprem ikunu l-ġustizzja soċjali u l-wens lejn min hu l-aktar fil-bżonn.


L-amministrazzjoni pubblika

Il-gvern, bir-raġun, hu mehdi bl-amminsitrazzjoni tal-Istat.

Minn dan il-lat, id-dmirijiet u

r-responsabbiltajiet tiegħu huma kbar u mifruxa.

Mil-lat finanzjarju, bħal kull intrappriża kummerċjali l-gvern irid dejjem jara li, jekk jista' jkun, id-dħul tal-pajjiż ikun akbar mill-ħruġ, ħaġa li qatt ma hi faċli.

Iżda l-amministrazzjoni għandha ħabta tiddomina operat bħal dan.

Bħal kull istituzzjoni oħra, il-gvern irid joqgħod attend li l-amministrazzjoni ma tiddominahx u teħodlu ħsiebu minn fuq ħwejjeġ ta' importanza oħra.

Ideali

X'jistgħu jkunu dawn il-ħwejjeġ?

L-ewwel u qabel kollox, il-viżjoni li Stat għandu dejjem ikollu.

Gvern jista' jaqa' fl-iżball li jħalli l-amministrazzjoni tirkbu u tagħmel sempliċiment amministratur tal-ġid tal-Istat.

Dan hu rwol meħtieġ, siewi u importanti, m'għandniex xi ngħidu, iżda m'għandu qatt ikun esklussiv.

Gvern irid ukoll jispira ċ-ċittadini tiegħu; irid iwettaq ir-rwol li jpoġġi quddiem l-Istat ideali li jkabbruh.

Dawn mhumiex neċessarjament ideali ekonomiċi jew finanzjarji.

Għandhom aktar x'jaqsmu mat-tip ta' għajxien li ċ-ċittadini jkollhom.

L-ideali tal-ġustizzja distributtiva, ngħidu aħna, hi waħda minn dawn.

Jiġifieri li l-ġid tal-pajjiż ikun imqassam sew sabiex minnu jgawdi kulħadd.

Hemm ukoll ideali oħra, fosthom id-drittijiet ċivili u politiċi taċ-ċittadini.

Il-gvern irid dejjem ifittex li ma jinsiex id-dmir tiegħu li jipproponi leġislazzjoni, anki azzardata, sabiex irodd drittijiet importanti liċ-ċittadini tiegħu, speċjalment lill-minoranzi.

Profeti

L-amministrazzjoni mekkanika u burokrata weħidha mhijiex biżżejjed biex gvern ikun jista' jgħid li qed jagħmel suċċess.

Gvern irid inebbaħ fiduċja fih innifsu billi jħares fuq l-hena u l-prosperità taċ-ċittadini kollha tiegħu mingħajr ma jonqos lil ħadd.

Għal dan jeħtieġ li qatt ma jieqaf jipprofondixxi l-filosofija politika tiegħu u jittratta kull ħaġa skond prinċipji razzjonali u ambizzjużi.

Il-periklu li gvern jispiċċa sempliċiment amministratur, anki jekk wieħed tajjeb ħafna, hu wieħed li bosta gvernijiet waqgħu fih.

Iżda orizzonti ġodda fil-ħajja taċ-ċittadini u fil-ħajja tal-Istat ma jinkisbux b'dan il-mod; ma jinkisbux b'nies li ħajjithom saret biss magna tal-poter.

Stat, nazzjon jew pajjiż b'saħħtu jeħtieġ, mhux biss amministraturi tajba u onesti, iżda wkoll 'profeti'.

B'dan irrid ngħid li jkunu nies ta' viżjoni, anki ta' viżjoni ambizzjuża.

Fi kliem ieħor, ikunu nies ta' provokazzjoni ideoloġika; li jieħdu l-ideoloġija tagħhom u tal-Istat lil hinn minn fruntieri li jkunu kurrentement aċċettabbli u normalizzati.

Avventurużi

Pajjiż jeħtieġ ideali u viżjonijiet daqskemm jeħtieġ il-flus u x-xogħol u l-amministrazzjoni tagħhom.

Il-politika jeħtieġ li dejjem twessa' l-perspettiva tagħha sabiex tkun tista' tilqa' fi ħdanha titjib li, filwaqt li jirrispetta d-dinjità ta' kull bniedem, imexxi lil kull ċittadin lejn livelli aħjar ta' ħajja soċjali u politika.

Dan ma jistax isir b'sempliċi amministraturi.

Jeħtieġ filosofija politika ċara u nies li jesegwuha.

L-amministrazzjoni, meta titħalla tiddomina u tieħu l-ispazju kollu, tfaqqar l-inventiva politika, tnessi l-avventura soċjali, tirrendi kollox medjokri u tnixxef kull ideal.

Iżda politiku li hu mħarreġ fl-elementi tal-filosofija politika tiegħu jara kollox f'nisġa li tista' dejjem tiftaħ possibilitajiet ġodda; xibka ta' opportunitajiet li huma dejjem lesti għall-avventuruż.

Il-politiku jrid inebbaħ.

Irid jagħfas fuq il-fruntieri.

Irid ikeskes il-kriterji aċċettati.

Irid jisfida s-sedentarjetà ideoloġika.

Irid jażżarda jmur lil hinn mil-limitazzjonijiet tal-lingwaġġ li għamlu possibbli.

Is-Soċjaliżmu hu famuż għal dan, iżda mhux is-Soċjaliżmu biss.

Għax hu l-istoffa ta' min irid dejjem jagħmel il-pass li jmiss, il-pass tal-imqareb.


Iċ-ċkejken u ż-żgħir

Hawn ħafna affarijiet ċkejknin, imma xejn żgħir.

Din id-differenza bejn iċ-ċkejken u ż-żgħir bosta minna jinsewha jew jagħżlu li jinjorawha.

Jagħmel sewwa kulħadd li jżommha f'moħħu għax, bi tfixkil bejn il-waħda u l-oħra, bniedem għandu mnejn jonqos mir-rispett li jmissu jagħti lil ħaddieħor jew imqar lilu nnifsu.

Xejn m'hawn żgħir, ukoll jekk ċkejken.

Iċ-ċkejken mhux żgħir

Meta, f'relazzjoni maż-żgħir, ngħidu li xi ħaġa hi ċkejkna nkunu aktarx qed nirreferu għall-qies tagħha.

Iċ-ċkejken hu terminu marbut ma' tul, wisgħa, fond, piż, volum u affarijiet bħal dawn ta' natura kwantitattiva.

Huma affarijiet li jistgħu jitkejlu jew ukoll jintiżnu, affarijiet li jistgħu jiżdiedu jew jitnaqqsu.

Ngħidu aħna, nirreferu għal nemla bħal ċkejkna, jew ċippa ta' apparat elettroniku, jew żrara, jew bebbuxu.

Dawn huma affarijiet li nsejħulhom ċkejknin għax il-qies tagħhom mhuwiex kbir.

Id-dinja wkoll hi ċkejkna meta mqabbla mal-qies tax-xemx jew il-qies ta' Saturnu.

Nista' ngħid li għandi bir ċkejken...