Hemm tliet raġunijiet għaliex ninsab grat għall-istedina f'Ateni. Ser nibda bl-aktar waħda banali, li hija ovvja ħafna u personali fl-istess ħin. L-istorja tal-Greċja dejjem kienet il-passjoni tiegħi. Qabel ma kelli għaxar snin qrajt l- Ilijade ta' Omeru bil-Pollakk. Malli lestejtha, bdejt naqraha mill-ġdid, u bqajt sejjer hekk għal bosta xhur. Kważi tgħallimtha bl-amment. "Għanni, o alla, ir-rabja ta' Akille, iben Peleus, li ġab tant għadab fuq il-poplu Akej". Omeru kien ta tifsira lil ħajti, għax it-tfal ifittxu wkoll tifsira u skop fil-ħajja. Iddeċidejt li nsir arkeologu, biex niskopri l-fdalijiet ta' Trojja, u qrajt kull ma kien hemm x' taqra bil-Pollakk dwar il-Greċja antika: il-mitoloġija, Plutarku, saġġi dwar l-arkitettura ta' Ateni u l- Gwerra Peloponeżjana , il-filosfi u Erodotu. Immaġina d-disprament tiegħi meta qrajt il-bijografija tal-arkeologu famuż Heinrich Schliemann. Irriżulta li Trojja kienu ilhom li skoprewha żmien twil, u għalhekk tlift is-sens ta' impenn tiegħi għal ftit żmien mhux ħażin. Għaldaqstant l-unika ħaġa li stajt nagħmel kienet li nsegwi ħolma aktar modesta: li nsir storiku u, xi darba fil-futur, nara l-Akropoli b'għajnejja stess. L-ewwel ħolma seħħet wara għaxar snin, it-tieni waħda - wara erbgħin sena. Meta, bħala raġel adult, wasalt għall-ewwel darba f'Ateni, wara li tlajt mal-Akropoli u poġġejt dirgħajja madwar waħda mill-kolonni ta' Erektijon , qabiżli d-dmugħ eżatt bħal meta qrajt għall-ewwel darba dwar il-vleġġa fatali ta' Pariġi li laqtet għarqub Akille. Hekk kif kont mitluf fl-istorja Griega, u ftit aktar 'il quddiem ukoll fit-traġedja u fil-filosofija Griegi, kelli, xi ħin jew ieħor, naħbat f'dik il-kelma misħuta: il-politika. Misħuta llum, għaliex għall-Griegi tal-qedem, kellha ħafna tifsiriet pożittivi: pubblika, ċivika, ta' kuljum, ordinarja, soċjevoli, saħansitra pulita! L-ortografija tal-kelma mhijiex kumbinazzjoni. Fl-iskola sekondarja, l-għalliem tal-istorja tagħna qalilna biex naqraw ta' Sofokli, u mbagħad nirreċtaw il-proċess ta' Kreon. Ħadd ma ried ikun l-avukat tiegħu. Imbagħad l-għalliem ħares lejja bi tbissima makakka u qal, "Donald, inti dejjem għandek xi ħaġa xi tgħid, anki meta ma jsaqsukx, u l-Greċja antika hija l-passjoni tiegħek, allura int ser tiddefendi lil Kreon". X'waħda din, jien - idealista ta' 17-il sena - sfurzat inżomm ma' tirann bla ħniena, mal-awtorità, kontra r-ribelljoni? Ma kontx naf b'Max Weber dak iż-żmien, ma kellix idea dwar l-etika tar-responsabbiltà, iżda rnexxili b'xi mod, u meta l-klassi tat il-verdett tagħha, ġejna ndaqs. Forsi kien dakinhar li, mingħajr ma kont naf, sirt politiku. Ħaġa waħda hi żgur, kwart ta' seklu wara sirt il-kap tal-gvern fil-Polonja. Hemm ukoll raġuni oħra għall-gratitudni tiegħi għall-istedina f'Ateni. Tatni l-opportunità li jkolli diskussjoni estiża, biss sigħat ilu, mal-ħbieb tiegħi, il-Prim Ministru Kyriakos Mitsotakis u l-predeċessur tiegħu Alexis Tsipras. Naturalment dawn kienu laqgħat separati, kif tistgħu tissoponu, iżda essenzjalment kienu pjuttost simili. Anki jekk il-battalja għadha kemm ikkalmat wara l-aħħar kampanja elettorali, iż-żewġ interlokuturi tiegħi ma kkonċentrawx fuq dak li llum jaqsam lin-nies tal-Greċja u tal-Ewropa (u hemm ħafna x'wieħed isemmi), iżda fuq dak li jista' u li għandu jgħaqqadna, kif it-terminu , li Ċiċerun ittraduċa bil-Latin bħala , kwistjoni pubblika, jista' jerġa' jikseb tifsira pożittiva. Din hi x'aktarx l-akbar sfida ta' żminijietna - kif mill-politika nagħmlu dik li darba kienet: azzjoni u ħsieb għall-ġid komuni. Għaliex, wara kollox, aħna lkoll inħossu kif l-entitajiet soċjali u l-komunitajiet politiċi qed jinkisru f'biċċiet inkompatibbli. Dejjem aktar ta' spiss inkunu xhieda u vittmi ta' polarizzazzjoni dejjem akbar. Sħab ta' qabel, kompetituri lbieraħ, illum - għedewwa ħorox. Nista' nara dan il-proċess iseħħ f'tant postijiet, inkluż f'pajjiżi. Il-politika, mill-arti tal-koeżistenza ta' ideat u komunitajiet differenti, qed tinbidel fil-ħila li wieħed ikun brutali mal-opponenti, il-kompetituri, l-emarġinati jew l-istranġieri. Il-vjolenza, il-gideb, id-diskors ta' mibegħda, il-ħrejjef u d-diżappunt - dawn huma l-għodod tal-politika tal-lum. Hija l-politika mifhuma bħala gwerra: anki jekk mhux kullimkien qed jisparaw, iżda kważi kullimkien, xi parti, xi farka mill-bqija, trid teqred, tinvalida jew totalment tjassar lill-oħrajn. L-emozzjonijiet ħadu post ir-raġuni, filwaqt li fil-matematika politika, li taqsam u tnaqqas ħadu post li timmultiplika u żżid. Mhux b'kumbinazzjoni li fl-aħħar ħarġa tal-ġurnal prestiġjuż Pollakk Rieżami Politiku ) iddedikata għall-Brexit, hemm saġġi dwar Tukidide u r-riflessjoni tiegħu dwar it-tema ta' stażi , terminu Grieg antik li litteralment ifisser: parti, frazzjoni, ifisser stat ta' diżordni pubbliku, kaos li jirriżulta minn passjonijiet politiċi u eskalazzjoni kostanti ta' kunflitti interni. Bħala eżempju Tukidide ta s-sitwazzjoni f'Korkira, fejn ma kienx possibbli li jintlaħaq qbil ukoll għaliex, fis-sħana tal-battalja, in-naħat liberament biddlu t-tifsira tal-kliem, filwaqt li l-valuri kienu qed jitreġġgħu lura. Il-ġenn u l-gazz bla għaqal bdew jitqiesu bħala kuraġġ; is-sens komun bħala biża', il-moderazzjoni bħala konformiżmu. Kull waqfa għal ħsieb jew tentattiv ta' riflessjoni ġie ttrattat bħala kapitulazzjoni jew għażż. Dawk li żergħu rabja, diżappunt u qerda saru figuri ta' awtorità politika u anki morali, u kull min waqfilhom, f'isem l-ordni u l-prudenza, ġie suspettat. Tukidide nduna li fl-istat ta' taqlib, in-natura umana tiġi qabel il-ġustizzja. L-emozzjonijiet u l-passjonijiet, li huma parti min-natura tagħna, huma aktar b'saħħithom mir-rabta tagħna mal-liġijiet u r-regoli li ħloqna aħna stess, u dejjem ser jimbuttawna lejn il-ksur u d-dominazzjoni. L-aktar invenzjonijiet politiċi importanti tal-umanità - id-demokrazija, id-drittijiet u l-libertajiet tal-bniedem, l-ordni internazzjonali, il-kontrolli u l-bilanċi, l-istat tad-dritt - kollha ħerġin minn dan l-għarfien tan-natura tagħna kif ukoll minn esperjenzi negattivi fil-passat. Iżda ġejjin biss mill-passat? Illum m'aħniex inħabbtu wiċċna wkoll mal- istażi tagħna stess, amplifikata mir-rivoluzzjoni teknoloġika u l-karattru tal-massa ta' fenomeni soċjali? L-Ewropa u d-dinja mhux qed jinbidlu, quddiem wiċċna, f'Korkira tal-qedem? Jien kurjuż kif Tukidide kieku janalizza s-sitwazzjoni llum fl-Istati Uniti taħt l-amministrazzjoni tal-President Trump, fir-Renju Unit fi żmien il-Brexit u l-kriżi parlamentari permanenti, f'xi pajjiżi fil-Lvant Ċentrali tal-Ewropa, fejn is-sisien tad-demokrazija liberali u l-istat tad-dritt qed jiddgħajfu, jew fil-fruntiera tar-Russja u l-Ukrajna. Żgur ikollu xi ħaġa dwar xiex jikteb. Hemm ukoll it-tielet raġuni għaliex ninsab grat għall-istedina fil-Forum tiegħek. Għalija personalment, huwa tassew importanti u emozzjonanti. Dan huwa minħabba li l-ospiti ddeċidew li jagħtu l-premju wara mewtu lil Paweł Adamowicz, sieħbi u kollaboratur qrib, is-Sindku tal-belt tiegħi, Gdańsk, li nqatel f'Jannar din is-sena. Inqatel b'daqqiet ta' sikkina wara li qal il-kliem li ġej, indirizzat lil eluf ta' nies li nġabru fi Gdańsk, fil-qalba ta' attività kbira għall-karità, u qed ikkwota: "Gdańsk hija ġeneruża, Gdańsk taqsam ġidha, Gdańsk trid tkun belt ta' solidarjetà. Dan hu żmien mill-isbaħ fejn qed naqsmu dak li hu tajjeb." Hu safa vittma tal-mibegħda, li kien kontriha ħajtu kollha. Ma kienx eroj tal-qedem, bħal Dimitriju Poliorkite, ma ħakimx jew qered bliet oħra. Huwa bena l-belt tiegħu bit-twemmin li mhux kollox mitluf, li l-imħabba hi aktar b'saħħitha mill-mibegħda, li s-solidarjetà hi aktar b'saħħitha mill-egoiżmu. Jien ukoll nemmen li mhux kollox mitluf, u rrid nixtiqilkom ilkoll l-istess fidi.