Mistoqsijiet u Tweġibiet Xi jfissru l-Informatika ta' Prestazzjoni Għolja u l-informatika fuq skala eksa? L-Informatika ta' Prestazzjoni Għolja (High-Performance Computing, HPC) hija fergħa tal-informatika li tindirizza l-kalkoli xjentifiċi u tal-inġinerija li mil-lat komputazzjonali tant huma kkumplikati li ma jistgħux isiru b'kompjuters għall-użu ġenerali. Il-magni li jintużaw fl-HPC ta' spiss jissejħu supercomputers. Il-pass li jmiss għas-supercomputing hija l-prestazzjoni fuq skala eksa (jiġifieri mill-inqas 1018 jew biljun biljun kalkolu kull sekonda), li hija mistennija tintlaħaq bejn l-2021 u l-2022. X'tip ta' sfidi xjentifiċi, industrijali u soċjetali tista' tindirizza l-HPC? Minħabba n-natura interdixxiplinari tagħha u l-kapaċità tagħha li tipproċessa ammonti kbar ta' dejta u twettaq komputazzjonijiet kumplessi, l-HPC hija essenzjali biex tindirizza firxa wiesgħa ta' sfidi xjentifiċi, industrijali u soċjetali: L-HPC hija l-bażi tal-istudju u t-tbassir tal-klima billi tippermetti previżjoni tat-temp aktar preċiż u fil-ħin reali, it-tbassir u l-ġestjoni tad-diżastri naturali fuq skala kbira bħal pereżempju l-uragani devastanti jew l-istudju tal-imġiba tal-oċeani. Bejn l-1970 u l-2012, il-maltemp kbir kien il-kaġun tal-mewt ta' 149,959 persuna u ta' EUR 270 biljun f'danni ekonomiċi fl-Ewropa. It-tbassir tat-temp jiddependi ħafna fuq is-simulazzjoni numerika fuq is-supercomputers. Aktar kemm ikun b'saħħtu s-supercomputer, ix-xjentisti tal-klima aktar jistgħu jbassru b'mod preċiż u bil-quddiem id-daqs u l-mogħdijiet tal-maltempati u l-għargħar, u dan jgħinhom biex jieħdu deċiżjonijiet bħal pereżempju li jattivaw is-sistemi ta' twissija bikrija fil-ħin biex tiġi evakwata l-popolazzjoni u jiġu salvati n-nies. It-teknoloġiji tal-HPC jipprovdu wkoll simulazzjoni bl-aktar riżoluzzjoni għolja tat-tibdil fil-klima (pereżempju, l-istudju tal-imġiba tal-oċeani) u monitoraġġ aktar preċiż tal-evoluzzjoni tar-riżorsi tad-dinja. L-HPC ittejjeb ukoll l-għarfien tagħna tal-proċessi ġeofiżiċi u tal-istruttura tal-intern tad-Dinja, u dan jgħinna nifhmu aħjar id-diżastri naturali, pereżempju t-terremoti. Biex joħolqu l-mapep ta' fejn hemm riskju ta' terremoti, is-sismologi jużaw id-dejta dwar il-moviment tal-art irreġistrata minn aktar minn 10,000 sismometri installati fid-dinja kollha. Iżda l-ipproċessar ta' dan l-ammont kbir ta' dejta jista' jiġi ġestit biss bl-użu tal-infrastrutturi b'saħħithom tal-HPC. L-HPC hija għodda essenzjali fit-tfassil ta' parks tal-enerġija rinnovabbli jew ta' materjali fotovoltajċi ta' prestazzjoni għolja, fl-ittestjar ta' forom ġodda u aktar effiċjenti ta' materjali għall-pannelli solari iżda wkoll fl-ottimizzazzjoni tat-turbini għall-produzzjoni tal-elettriku. Pereżempju, il-vijabbiltà kummerċjali tal-parks eoliċi tista' titbassar permezz ta' valutazzjonijiet preċiżi tar-riżorsa eolika, it-tfassil tal-parks u s-simulazzjonijiet tar-riħ f'terminu qasir u fuq skala mikro għall-previżjoni tal-produzzjoni tal-enerġija ta' kuljum. Għall-industrija tal-ġenerazzjoni tal-enerġija mir-riħ, l-HPC hija għodda kruċjali, speċjalment f'siti b'terren li jkollu karatteristiċi kumplessi. Grazzi għall-enerġija mill-fużjoni, l-impjant tal-enerġija nukleari tal-lum jistgħu jiġu sostitwiti minn sors ta' enerġija aktar sikur, aktar ekoloġiku u virtwalment ineżawribbli. Ir-reatturi tal-fużjoni esperimentali attwali qegħdin jużaw l-HPC biex jissimulaw u jsolvu l-imġiba tal-plażma tal-fużjoni, inklużi l-instabbiltajiet, it-trasport turbolenti, l-interazzjoni bejn il-plażma u l-ħajt u t-tisħin. L-HPC hija forza ewlenija għall-iżvilupp ta' forom ġodda ta' mediċina. Il-mediċina personalizzata u ta' preċiżjoni tiddependi ħafna fuq l-HPC biex tiġi pproċessata l-informazzjoni dwar il-ġeni, il-proteini u l-ambjent ta' persuna biex jiġi evitat, dijanjostikat u ttrattat il-mard. Pereżempju, fil-każ tal-kanċer, kull marda għandha t-tiswir ġenetiku għaliha, u għalhekk kull ċellola u kull tessut tat-tumur għandhom karattru uniku b'tendenzi u vulnerabbiltajiet speċifiċi. Il-mediċina personalizzata u ta' preċiżjoni se tidderieġi mill-ġdid il-pazjenti lejn it-trattament it-tajjeb filwaqt li tindirizza l-ħtiġijiet speċifiċi tagħhom. L-identifikazzjoni bikrija ta' mard rari huwa sfida oħra li tista' tindirizza l-HPC b'mod aktar effiċjenti. Id-dijanjożi u l-analiżi li llum jieħdu l-ġimgħat biex jitlestew, bit-teknoloġiji tal-HPC jistgħu jitlestew fi ftit jiem. L-HPC tippermetti wkoll li ssir analiżi aktar rapida u aktar effettiva tas-sekwenzi tal-ġenomi. Madwar 4,100 marda ġenetika jaffettwaw lill-bniedem, u dan il-mard hu waħda mill-kawżi ewlenin tal-mewt tat-trabi. Fir-riċerka bijomolekulari, l-HPC tintuża wkoll għall-investigazzjoni tad-dinamika tal-bijomolekuli u tal-proteini fiċ-ċelloli tal-bniedem, li hija kruċjali biex jiġi trattat b'mod aktar effiċjenti l-mard awtoimmunitarju iżda wkoll il-kanċer u d-dijabete. Fir-riċerka tal-moħħ bħal pereżempju fil-Proġett Ewlieni tal-FET “Human Brain Project”, l-HPC tintuża għas-simulazzjoni l-immudellar fuq diversi skali u b'riżoluzzjoni għolja tal-moħħ tal-bniedem biex wieħed jifhem l-organizzazzjoni u l-funzjonament tiegħu. Fl-aħħar nett, l-HPC hija wkoll is-sies għall-iżvilupp ta' mediċini ġodda. Iż-żmien meħtieġ biex tiġi żviluppata mediċina ġdida huwa bejn 10 u 17-il sena. Jeżistu wkoll spejjeż li dejjem qed jiżdiedu u għalhekk dan l-iżvilupp qed isir dejjem inqas affordabbli għall-kumpaniji u l-pazjenti. L-ittestjar tal-molekuli ta' mediċina ġdida jista' jsir b'mod ħafna aktar mgħaġġel bl-użu tal-HPC. L-HPC tista' tgħin ukoll biex il-mediċini eżistenti jiġu adattati għal mard ġdid. Din se tkun ta' benefiċċju għat-trattament tal-pazjenti filwaqt li tnaqqas ħafna l-ispejjeż tal-proċess. L-HPC hija kruċjali għall-iżvilupp ta' agrikoltura aktar sostenibbli billi tottimizza l-produzzjoni tal-ikel, tanalizza l-fatturi dwar is-sostenibbiltà u timmonitorja l-pesti, il-kontroll tal-mard u l-effetti tal-pestiċidi. Pereżempju, l-applikazzjonijiet li jaħdmu bl-HPC qed jużaw it-tags għall-identifikazzjoni tal-frekwenza tar-radju (radio-frequency identification tags, RFIDs) li jistgħu jżommu u jniżżlu awtomatikament massa ta' dejta dwar il-kontenut tal-umdità, il-piż u l-pożizzjoni tal-GPS tal-balal. Fil-ġejjieni se jintużaw b'mod estensiv mikro-tags tad-daqs tal-partiċelli tal-ħamrija biex jitkejlu affarijiet bħal pereżempju l-umdità, l-impatt tal-marda u anke jekk l-għelejjel humiex lesti biex jinħasdu jew le. It-teknoloġiji tal-HPC jistgħu jgħinu wkoll fil-ġestjoni tal-ilma u tar-riżorsi agrikoli b'mod aktar effiċjenti u jassistu lill-komunitajiet vulnerabbli fir-reġjun permezz ta' ġestjoni u r-rispons aħjar għan-nixfa. L-HPC hija wkoll essenzjali għas-sigurtà u d-difiża nazzjonali, pereżempju fl-iżvilupp ta' teknoloġiji ta' kriptaġġ kumplessi, fir-rintraċċar u r-rispons għall-attakki ċibernetiċi u fl-użu ta' forensika effiċjenti, jew fis-simulazzjonijiet nukleari. Fiċ-ċibersigurtà, l-HPC, flimkien mal-Intelliġenza Artifiċjali u t-tekniki tat-Tagħlim Awtomatiku, tintuża biex jiġu identifikati imġiba stramba fis-sistemi, theddid minn informazzjoni privileġġata u frodi elettroniku, xejriet ta' attakk ċibernetiku (fi żmien ftit sigħat, minflok ftit jiem), jew użu ħażin potenzjali tas-sistemi u jittieħdu azzjonijiet awtomatiċi u immedjati sabiex wieħed jaġixxi qabel ma jseħħu l-avvenimenti ostili. L-HPC tintuża aktar u aktar ukoll fil-ġlieda kontra t-terroriżmu u l-kriminalità, pereżempju għar-rikonoxximent tal-wiċċ jew għad-detezzjoni ta' mġiba suspettuża fi spazji pubbliċi mimlijin. It-teknoloġiji tal-HPC jappoġġaw l-iżvilupp ta' bliet aktar intelliġenti grazzi għal kontroll aktar effiċjenti ta' infrastruttura kbira tat-trasport li tirrikjedi analiżi fil-ħin reali ta' ammonti kbar ta' dejta. Pereżempju, l-iżvilupp ta' vetturi awtonomi se tiddependi fuq l-HPC peress li dawn il-vetturi se jużaw varjetà kbira ta' dejta biex jimmonitorjaw u jottimizzaw kontinwament in-navigazzjoni, il-kundizzjoni tat-triq, l-istat tal-vettura u l-kumdità u s-sigurtà tal-passiġġieri. Il-karozzi mingħajr sewwieqa se jiskambjaw dejta b'mod permanenti mal-maniġment u mas-sistemi ta' superviżjoni u se jissinkronizzaw ma' bażijiet ta' dejta li jipprovdulhom kontinwament informazzjoni fil-ħin reali dwar l-ambjent lokali, is-sitwazzjoni tat-traffiku, it-twissijiet ta' emerġenza u l-kundizzjonijiet tat-temp. Ix-xjenzjati qed jużaw l-HPC biex josservaw l-ispazju b'mod aktar preċiż, jissimulaw avvenimenti vjolenti wara l-Big Bang li setgħu pproduċew mewġ gravitazzjonali, jiskopru s-supernovae u s-sistemi binarji tal-istilel, jew biex jifhmu l-materja skura u l-enerġija. X'inhi r-rilevanza tal-HPC għas-Suq Uniku Diġitali? L-għan tas-Suq Uniku Diġitali huwa li jitneħħew l-ostakoli virtwali biex nersqu minn 28 suq nazzjonali għal suq wieħed. Suq Uniku Diġitali kompletament funzjonali jista' jikkontribwixxi EUR 415 biljun fis-sena għall-ekonomija tal-UE u joħloq mijiet ta' eluf ta' impjiegi ġodda. L-HPC għandha potenzjal kbir fil-ħolqien tal-impjiegi bħala parti mill-perspettiva tas-Suq Uniku Diġitali. L-HPC hija fattur ewlieni b'mod partikolari għad-diġitalizzazzjoni tal-industrija, l-innovazzjoni u l-kompetittività tagħha. L-ambjent tal-EuroHPC se jipprovdi lill-industrija Ewropea, u b'mod partikolari lill-intrapriżi żgħar u medji (SMEs), aċċess aħjar għas-supercomputers biex jiġu żviluppati prodotti innovattivi. Permezz tal-immaniġġjar u l-ipproċessar ta' ammonti kbar ta' dejta fil-ħin reali, l-HPC hija fundamentali fil-bini ta' ekonomija tad-dejta vibranti, u ekosistema integrata fuq skala eksa tal-informatika u tal-big data se tippermetti lill-UE tagħmel l-aħjar użu minnha, filwaqt li tiżgura livell għoli ta' protezzjoni tad-dejta u sigurtà tad-dejta. L-infrastruttura tal-EuroHPC se tippermetti l-ipproċessar tad-dejta sensittiva fl-Ewropa, filwaqt li tinżamm il-privatezza, is-sjieda u d-dritt għall-aċċess u għall-użu fl-Ewropa. Għaliex hemm bżonn li l-UE tieħu inizjattiva dwar l-HPC? Minkejja l-isforzi u l-investimenti li saru s'issa, l-UE ma għandhiex is-supercomputers bl-aħjar prestazzjoni, u dawk eżistenti jiddependu fuq teknoloġija mhux Ewropea. Il-provvista disponibbli tal-ħin ta' komputazzjoni ma tistax tissodisfa domanda li dejjem qed tikber. Biex tingħeleb id-diskrepanza, ix-xjenzjati u l-industrija qed jipproċessaw aktar u aktar id-dejta tagħhom barra mill-UE. Dan jista' joħloq problemi relatati mal-privatezza, il-protezzjoni tad-dejta, is-sigrieti kummerċjali, u s-sjieda tad-dejta b'mod partikolari għall-applikazzjonijiet sensittivi. Il-katina tal-provvista tat-teknoloġija tal-HPC Ewropea hija dgħajfa u l-integrazzjoni tat-teknoloġiji Ewropej f'magni tal-HPC operattivi għadha insinifikanti. Mingħajr prospetti ċari ta' suq pilota u tal-bejgħ ta' magna fuq skala eksa lis-settur pubbliku, il-fornituri Ewropej mhux se jieħdu r-riskju li jiżviluppaw il-magni waħedhom. Barra minn hekk, illum kull Stat Membru qed jinvesti waħdu għall-iżvilupp u l-akkwist tal-infrastruttura tal-HPC. Minkejja investimenti sinifikanti fil-livell nazzjonali u fil-livell tal-Unjoni, meta mqabbla mal-kompetituri tagħha mill-Istati Uniti, miċ-Ċina jew mill-Ġappun, huwa ċar li l-Ewropa mhux qed tinvesti biżżejjed fl-HPC b'diskrepanza tal-likwidità ta' EUR 500–750 miljun fis-sena. L-ammont ta' riżorsi u investimenti finanzjarji li huma meħtieġa biex tinkiseb ekosistema tal-HPC ta' livell fuq skala eksa sostenibbli issa tant sar kbir li l-ebda pajjiż fl-Ewropa ma għandu l-kapaċità li jibnih b'mod sostenibbli fi żminijiet li huma kompatibbli ma' dawk tal-kompetituri barra mill-UE. Għalhekk, l-Istati Membri jridu jikkoordinaw l-istrateġiji ta' investiment tal-HPC tagħhom fil-livell Ewropew u jiġbru flimkien ir-riżorsi. Il-ġbir flimkien u r-razzjonalizzazzjoni tar-riżorsi fil-livell tal-UE huma essenzjali. Infrastruttura kondiviża u użu komuni tal-kapaċitajiet eżistenti jibbenefikaw lil kulħadd, mill-industrija, l-SMEs, ix-xjenza, is-settur pubbliku u speċjalment l-Istati Membri (iżgħar) mingħajr infrastrutturi tal-HPC nazzjonali awtosuffiċjenti. B'mod partikolari dawn jiżguraw l-aċċess indipendenti tal-UE stess għall-aħjar teknoloġija tal-HPC. X'inhi l-inizjattiva EuroHPC? Fl-10 ta' Mejju 2017, fil-Komunikazzjoni dwar ir-Rieżami ta' Nofs it-Terminu tal-Istrateġija tas-Suq Uniku Diġitali, il-Kummissjoni Ewropea kkonfermat il-pjanijiet tagħha li tinvesti fl-HPC u ħabbret l-intenzjoni tagħha li tipproponi strument legali ġdid li jipprovdi qafas ta' akkwist għal infrastruttura integrata tad-dejta u tas-supercomputers fuq skala eksa tal-UE. L-objettiv kien li jinsab mod effettiv u effiċjenti biex l-Ewropa u l-Istati Membri jinvestu flimkien biex joħolqu HPC Ewropea ewlenija u ekosistema tal-Big Data f'termini ta' teknoloġija, applikazzjoni u ħiliet, appoġġati minn infrastruttura informatika u tad-dejta ta' prestazzjoni għolja mill-aqwa. Din l-inizjattiva se tippermetti l-akkwist konġunt ta' magni tal-HPC, li jipprovdu aċċess lill-Istati Membri kollha għas-supercomputers bi prestazzjoni li tista' titqabbel mal-aħjar magni fid-dinja. Dawn il-magni, integrati f'infrastruttura pan-Ewropea, se jkunu disponibbli lir-riċerkaturi xjentifiċi u industrijali u lis-settur pubbliku, ikunu fejn ikunu. Id-disponibbiltà u l-aċċessibbiltà miżjuda tal-aħjar riżorsi tal-HPC se jimmotivaw lill-utenti biex iżommu l-attivitajiet u d-dejta tagħhom fl-Ewropa, u b'hekk jgħinu biex jinżammu l-għarfien kritiku u l-potenzjal uman fl-Istati Membri. Għaliex il-Kummissjoni qed tipproponi Impriża Konġunta biex timplimenta l-inizjattiva EuroPC? L-istrumenti ta' finanzjament attwali huma limitati meta jiġu applikati għal kooperazzjoni fuq skala kbira bħal din fuq is-supercomputers. Minn valutazzjoni tal-impatt irriżulta li huwa aħjar li tiġi implimentata l-EuroHPC permezz ta' Impriża Konġunta. Dan l-istrument legali jippermetti li l-Kummissjoni tingħaqad mal-Istati Membri biex tappoġġa l-iżvilupp ta' infrastruttura pan-Ewropea għall-Informatika ta' Prestazzjoni Għolja u għad-dejta. Se tindirizza tliet ħtiġijiet urġenti: L-Impriża Konġunta tal-EuroHPC se tippermetti li jingħaqdu b'mod effiċjenti l-akkwist konġunt u s-sjieda tas-supercomputers, kif ukoll l-investiment fl-iżvilupp tat-teknoloġija għall-magni akkwistati bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri. Min se jkunu l-membri tal-Impriża Konġunta tal-EuroHPC? Se jkun hemm żewġ kategoriji ta' membri fl-Impriża Konġunta tal-EuroHPC: membri pubbliċi u privati. Il-membri pubbliċi se jkunu l-Unjoni Ewropea (rappreżentata mill-Kummissjoni Ewropea) u it-13-il Stat Membru u pajjiż assoċjat li diġà ffirmaw id-Dikjarazzjoni EuroHPC. Stati Membri u pajjiżi assoċjati oħrajn jistgħu jingħaqdu mal-Impriża Konġunta fi kwalunkwe mument. Il-membri privati tal-Impriża Konġunta se jkunu r-rappreżentanti mill-partijiet ikkonċernati tal-HPC u tal-Big Data, inklużi l-akkademiċi u l-industrija. Żewġ sħubijiet pubbliċi u privati kuntrattwali (l-ETP4HPC u l-Big Data Value Association) ressqu ittri ta' appoġġ għall-implimentazzjoni tal-Impriża Konġunta tal-EuroHPC. L-Impriża Konġunta tal-EuroHPC hija maħsuba li tibda topera fl-2019 u se tibqa' operattiva sa tmiem l-2026. X'se jkun il-baġit tal-Impriża Konġunta tal-EuroHPC? L-Impriża Konġunta tal-EuroHPC se tkun iffinanzjata b'mod konġunt mill-membri tagħha. Il-kontribut finanzjarju tal-Unjoni se jkopri l-ispejjeż amministrattivi u operazzjonali u se jkun ta' massimu ta' EUR 486 miljun, permezz ta' impenji baġitarji magħmula fil-Qafas Finanzjarju Pluriennali (QFP) attwali u b'mod aktar speċifiku fil-programmi Orizzont 2020 u l-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (Connecting Europe Facility, CEF). L-istati parteċipanti fl-EuroHPC għandhom jagħtu ammont simili bħala parti mill-programmi nazzjonali tagħhom tal-HPC. L-entitajiet privati għandhom ukoll jipprovdu kontributi in natura, bħala parti mill-impenn attwali tagħhom fis-sħubijiet pubbliċi-privati kuntrattwali ETP4HPC u BDVA. B'baġit totali ta' madwar EUR 1 biljun, l-Impriża Konġunta se tiffunzjona sal-2026. L-Impriża Konġunta tal-EuroHPC se tipprovdi appoġġ finanzjarju fil-forma ta' akkwist jew għotjiet għar-Riċerka u l-Innovazzjoni lill-parteċipanti wara sejħiet miftuħa u kompetittivi. Dawn is-sejħiet huma simili għal dawk li qed topera l-Kummissjoni fl-Orizzont 2020 jew għall-innovazzjoni għall-iskopijiet ta' akkwist. X'inji r-rabta bejn l-HPC, l-Intelliġenza Artifiċjali u t-teknoloġiji ta' tagħlim fil-fond? It-teknoloġiji tat-tagħlim fil-fond huma ffaċilitati bl-użu tal-HPC. Il-kapaċità tas-supercomputing użata flimkien mal-Intelliġenza Artifiċjali tippermetti li t-Tagħlim Awtomatiku jsir b'pass aktar mgħaġġel u aktar effiċjenti, li mbagħad dan jgħin biex jinħolqu soluzzjonijiet u teknoloġiji aktar innovattivi li jtejbu l-ħajja tagħha ta' kuljum. Reċentement, l-użu tal-Intelliġenza Artifiċjali u t-tekniki tat-tagħlim fil-fond flimkien mal-HPC wassal ukoll għal avvanzi kbar fl-oqsma bħal pereżempju s-segmentazzjoni tal-immaġni (ir-rikonoxximent tad-disinni), ir-rikonoxximent tad-diskors (ir-rikonoxximent u t-traduzzjoni tal-lingwa mitkellma f'test permezz tal-kompjuters) jew il-karozzi awtonomi. Il-kombinazzjoni tal-HPC, l-Intelliġenza Artifiċjali u t-teknoloġiji tat-tagħlim fil-fond hija importanti għall-oqsma bħal pereżempju ċ-ċibersigurtà, fejn tintuża biex jiġu identifikati fi stadju bikri imġiba stramba fis-sistemi, theddid minn informazzjoni privileġġata u frodi elettroniku, u xejriet oħra ta' attakk ċibernetiku (fi żmien ftit sigħat, minflok ftit jiem). Tgħin ukoll biex jiġi identifikat użu ħażin potenzjali tas-sistemi u biex jittieħdu azzjonijiet awtomatiċi u immedjati sabiex wieħed jaġixxi qabel ma jseħħu l-avvenimenti ostili. Għal aktar informazzjoni L-istqarrija għall-istampa “L-Ewropa tinvesti fis-supercomputers”