Il-Ħuttafa l a ħ g 2 € Sultan iċ-Ċawl Il-magażin ta' Klabb Ħuttaf Bużbież il-Baħar Fjura sajfija Editorjal Aħbarijiet Widien Nixfin Rokna Kwiżż Logħob Jgħumu magħna Sajd eċċessiv Il-pipistrell Il-Baħar tad-Dwejra Wied Inċita Klabb Klabb Ħuttaf huma l-membri żgħar u żgħażagħ (-18yrs) ta' BirdLife Malta. Il-Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, ħarġiet bil-lanċa u attività ambjentali. Kull xahrejn noħorġu l-magażin Il-Ħuttafa li l-membri jirċievu d-dar bil-posta. Sħubija fil- klabb hija €10 fis-sena. It-taqsima tal-membri li għalqu t-13 tissejjaħ Falko. Kuntatt tel 21347645 / 21347646 imejl info@birdlifemalta.org imejl tal-magażin il-huttafa@birdlifemalta.org websajt www.birdlifemalta.org © BirdLife Malta, Awwissu 2016 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop mill- Editur Ħbieb Ħuttaf Immaġinaw jiġu d-dar tagħkom Flimkien ma' dil-massa nies koċċ nies li ma tafuhomx, jibdew jiġru mad-dar kollha, jixxalaw u jgħajtu u jħammġu. Imbagħad jagħmlu festin u filgħaxija jitilqu u jħallu mandra sħiħa warajhom. Tieħdu gost? naħsibx, speċjalment jekk l-għada jerġgħu jitfaċċaw! Lill-annimali li jgħixu fil-bajjiet tagħna hekk nagħmlulhom kull meta jasal is-sajf. Filli jkunu qed igawdu d-dinja tagħhom fil-kwiet, u filli tasal invażjoni ta' nies iċafċfu, jaqbżu u jgħajtu. Iġibu magħhom ikel u xorb u creams imqartsin f'boroż u fliexken. Ħafna minn dan l-ippakkjar jispiċċa fil- baħar. titfaċċa wkoll flotta sħiħa ta' laneċ, jottijiet, speedboats, cabin cruisers, jet skis, powerboats, eċċ., ilkoll bl-istorbju tal-magni u l-muturi, bl-iskrejjen jagħqdu u għaddejjin sparati f'wiċċ l-ilma. Dawn l-inġenji kollha jerħu fil- baħar żjut u fjuwil, u xi sidien maħmuġin anke jarmu fil-baħar l-iskart li jkollhom fuq il-lanċa. Mela dejjem ftakru li l-baħar huwa d-dar ta' ħafna annimali u pjanti. Nużawh b'rispett lejn ir-residenti tiegħu. Ħudu gost. Victor Falzon L-Editur X'waħx! L-Editur qed jiġġennen! Skont dal-ktieb sultan iċ-ċawl huwa għasfur. Eżatt! U bl-Ingliż jgħidulu jay. Bil-mod, guys! Xi annimali u pjanti għandhom l-istess isem. Sultan iċ-ċawl huwa kemm għasfur kif ukoll ħuta. Sultan iċ-Ċawl (cardinal fish Apogon imberbis) Ħuta żgħira, sabiħa, komuni u li spiss issibha f'ilma baxx madwar xtutna. Ma tantx iħobb id-dawl, għalhekk x'aktarx li ssibu f'xi rokna taħt blata, fejn ukoll irabbi liż-żgħar tiegħu. aħbarijiet Il-Baħar tat-Tramuntana Il-Baħar madwar Għawdex Biex ikollhom fejn jistadu fil-kwiet. Il-Baħar tal-Grigal Il-Baħar tal-Lbiċ Il-Baħar tal-Lvant Il-Baħar tal-Kanġu Din il-mappa turi tmien irqajja' kbar ta' baħar madwar il-Gżejjer Maltin. Dawn il-wesgħat il-BirdLife sabet li huma l-iktar importanti għat-tajr tal-baħar għax fihom l-iktar li jmorru jistadu għall- ikel. Dan sirna nafuh wara snin ta' studju fi proġett speċjali li jismu LIFE Malta Seabird Project. Bis-saħħa ta' dan l-istudju l-Gvern Malti issa ddikjara dawn l-irqajja' baħar protetti bħala Siti fil-Baħar Importanti għall-Għasafar. B'hekk f'dawn l-inħawi ikun hemm iktar kontrolli fuq affarijiet bħal sajd u attività oħra. Bejniethom dawn l-irqajja' baħar fihom medda ta' 3220km2. Dan huwa iktar minn kwart tal- 1baħar territorjali ta' pajjiżna. Il-Baħar tan-Nofsinhar Il-Baħar tax-Xlokk Kanġu ta' Filfla Ċiefa Garnija Ir-Ramla tal- Mixquqa 1baħar territorjali. Il-medda baħar madwar pajjiż li fiha dak il-pajjiż biss għandu dritt ibaħħar, jistad, eċċ. Reġgħet bejtet! Il-fekruna tal-baħar (loggerhead turtle) reġgħet biedet f'pajjiżna. aħbar vera speċjali għalina li nħobbu n-natura għax mhix ħaġa tas-soltu. Sa mitt sena ilu l-fekruna tal-baħar kienet tbid regolari fuq ir- ramliet Maltin u Għawdxin. Imma ftit ftit naqset, probabbli għax is-sajjieda kienu jaqbdu wisq minnhom għall-brodu dak iż-żmien il-fkieren ma kinux imħarsin bil-liġi. Illum huma protetti, imma issa għandhom problema oħra: il-fkieren iħobbu ramliet kwieti u mudlama, u kif tafu r-ramliet tagħna fis-sajf ikunu miżgħudin bin-nies, bid-dwal u bl-istorbju. Għalhekk kienet ħaġa tal-għaġeb meta fil- lejl ta' 1-2 Awwissu telgħet fekruna fir-1Ramla tal-Mixquqa, ħaffret fir-ramel, biedet partita bajd, għattiethom u reġgħet niżlet fil- baħar. Xi nies li kienu hemm skantaw bl-ispettaklu imma b'xorti tajba ħadd ma fixkilha. L-għada filgħodu r-roqgħa fejn hemm il-bejta ddawret malajr bil-gradilji ħalli ħadd ma jirfes. Xi voluntiera issa qed joqogħdu għassa mal-post lejl u nhar. Il-bajd idum xi xahrejn biex ifaqqas. Għalhekk issa nistennew… 1Ir-Ramla tal-Mixquqa. Din il-bajja hija magħrufa ma' ħafna bħala Golden Bay. L-aħħar li nafu li bejtet il-fekruna tal-baħar kien fl-2012, fir-ramla tal-Ġnejna. Sfortunatament il-bajd ma kienx faqqas. Konna ġibnieha f'Il-Ħuttafa 111 Jekk tkunu tixtiequ tgħinu fl-għassa mal- bejta ibagħtu imejl lil kareng@onvol.net Jekk tara għasfur jaqbeż qalb tal- il-blat mikxuf wied, ara f'denbu taralux disinn ta' T sewda fuq l-abjad. Jekk iva mela sibt kuda, għasfur tal-passa. Il-kaħlani tal-widien huwa ġurat żgħir u l-kulur tiegħu ivarja minn kannella sa ħadrani. Jibqa' attiv anke fix-xitwa, ħlief fl-iktar ġranet kesħin. Jekk hu aħdar għaliex jgħidulu kaħlani? Għax meta jtir taralu ftit ikħal mal- ġwienaħ. Il-friefet il-lejl binhar jorqdu u bil-lejl itiru. Oħroġ ma' nżul ix-xemx ħdejn wied u taf tara l-vespertini ħerġin minn xi xaqq fil-blat, iduru fuq il-wied qabel ma jmorru jikkaċċjaw x'imkien ieħor. Iktar tagħrif f'paġna 9. riħa tal-madonna Is-salvja tfuħ fir- tagħmel rebbiegħa meta tiftaħ bukketti ta' fjura sofor. Il-weraq tagħha jingħaraf għax sufi u jagħti fil-griż. titgħawweġ, faċli tagħha li żgħira u Minħabba il- kapaċi tfittex ballottra qalb il-priża il-ġebel u x-xquq tal- blat. Taqbad ġrieden u annimali żgħar oħra. Ambjenti u Residenti Fis-sajf ma tistax ma tismax it-tisfira taċ-ċikada. Tal- għaġeb kif annimal daqshekk żgħir jagħmel ħoss daqshekk jagħmlu qawwi. Dal-ħoss r-raġel biex isib mara. Il-ħoss jagħmlu billi jivvibra parti minn żaqqu. Ħeq-ħemm: Monticola solitarius tal- xjentifiku L-isem merill 'jgħix ifisser waħdu fil-muntanji'. Jekk tisma' tiegħu l-għanja tidwi mal-wied, fittex mad-dawra ta' xifer il- wied u hemm ċans tarah. Kważi ma tgħaddix minn ħdejn wied fir-rebbiegħa li ma tismax l-għajta qawwija tal-bufula tal-għollieq. Din tbejjet f'arbuxxelli folti biex il-predaturi ma jsibuhiex. Il-lifgħa hija serp żgħir b'disinn sabiħ magħmul minn dbabar ħomor skuri. Tgħix qalb il-blat u l-ħaxix u tiekol annimal żgħar bħal ġrieden. U mhix velenuża! U m'għandhiex x'taqsam ma' San Pawl! Ħafna mill-widien tal-gżejjer tagħna ssawru eluf ta' snin ilu, fi żmien meta kienet tagħmel ħafna xita. Xmajjar sħaħ kienu jgħaddu b'ħeffa minn bejn il-blat, u ftit ftit ħaffru l-blat sakemm iffurmaw il-widien. Minħabba li llum il-klima hija niexfa, il-biċċa l-kbira tal-widien tagħna ma jkunx fihom ilma. Imma minħabba d-dell tal-ġnub tal-wied, il-qiegħ ikun delli għal ħafna mill-ħin u joħloq ħabitat għall-pjanti li jikbru folti u fid-dell. Mill- banda l-oħra, mal-ġnub tal-wied magħmulin minn blat mikxuf insibu pjanti li jifilħu għan-nixfa. Il-pjanti tal-widien jiġbdu lejhom annimali differenti għall-kenn kif ukoll għall-ikel. Fir-ritratt jidher Wied Inċita ħdejn Ħ'Attard, li huwa tipiku tal-widien nixfin. Aħna l-bnedmin b'xortina ħafna li naraw bil-kulur. B'xortina għax il-biċċa l-kbira tal-mammiferi tad-dinja ftit li xejn jaraw kuluri. Dal-kwiżż ħafif għandu x'jaqsam mal- kuluri. Qis li ġġib kollox tajjeb! Għaliex frott mhux misjur ikun aħdar? Tweġibiet isfel. A. Biex ma jidhirx qalb il-weraq u l-annimali ma jikluhx qabel ma jsir. B. Għax il-frott jibda ħajtu bħala werqa u ftit ftit jinbidel fi frott. Ċ. Għax ikollu l-qoxra rqiqa u jkun jidher il- meraq. A. Biex jaħsdu lill- annimali u ma jikluhomx. B. Għax ikun reħa fuqhom il-kulur tal-friefet li jżuruhom. Ċ. Biex jispikkaw ħalli jiġbdu lejhom l-insetti. Għaliex il-fjuri huma kuluriti? Fejn hu t-tassu? Għaliex il-kamaleonti ma jsirx aħmar? Għaliex l-għasafar żgħar ma jkollhomx il-kuluri tal-kbar? A. Għax inkella ma jkunx jidher meta jkun fuq fjuri ħomor. B. Għax jekk jipprova jsir aħmar imut. Ċ. Għax m'għandux lewn aħmar fil-ġilda. A. Biex il-ġenituri ma jkollhomx preferenzi għall-isbaħ wieħed. B. Biex ma jarawhomx il-predaturi fil-bejta. Ċ. Għax ikunu għadhom ma bdewx jieklu l-ikel tal-kbar. A. Għax l-aħdar iserraħ għajnejn l-annimali. B. Għax il-kimika li tagħmel l-ikel għall- pjanta hija ħadra. Ċ. Għax l-aħdar iħajjar lill-annimali biex jieklu l-weraq. Għaliex il-weraq huwa aħdar? Qalb dil-folla żebri hemm tassu (badger) moħbi. Ċ Dan il-ġurat ta' rasu twila tilef dellu! Għinu jsib id-dell it-tajjeb. Dellu B Kwiżż: 1A, 2Ċ, 3Ċ, 4B, 5B Jgħumu magħna Dan huwa ftit mill-ħut komuni li jgħix madwar xtutna. Id-dar ta' dan il-ħut hija l-post fejn aħna ninżlu ngħumu fis-sajf. Ara tagħrfux x'jisimhom bl-għajnuna tas- sentenzi li hemm isfel. Jekk għandkom maskla tal-baħar u pajp, ħuduha magħkom meta tmorru tgħumu. Ittawlu taħt wiċċ l-ilma forsi tilmħu uħud minnhom. Ftakru dejjem biex ma nħammġux il-baħar, li huwa d-dar ta' dawn l-annimali sbieħ. Il-burqax għandu dabra kaħla fuq żaqqu. Il-kaħlija għandha tikka sewda ħdejn denbha. L-għarusa għandha żigużajg oranġjo ma' qaddha. Iċ-ċawla tkun kollha kannella skur. Ix-xirgien għandu lewn fiddien u żewġ faxxi suwed. It-trilja tal-faxxi għandha l-mustaċċi. Il-lhudi jkollu ħafna lwien. Sajd Eċċessiv Meta nsemmu overfishing qed nirreferi għas-sajd eċċessiv li fih jinqabad ħut iktar milli l-popolazzjoni tagħhom tkun tiflaħ. Fi kliem ieħor meta jinqatel iktar ħut milli jfaqqas b'suċċess. X'impatti negattivi għandu l-overfishing? Fost l-effetti negattivi tal-overfishing hemm: Skont studjużi, sajd li mhux sostenibbli huwa wieħed mill-ikbar kaġuni ta' ħsara għall-ekosistemi tal-oċeani. Dan għaliex is-sajd ifixkel il-ktajjen tal-ikel (foodchains) tal-baħar u ladarba dawn jitħawdu, ħa taffetwa ħażin il-ħajja tal-baħar. klieb il-baħar lancet fish qamar il-bijodiversità. Titfaqqar Il-baħar għandu bijodiversità vasta, b'ammont kbir ta' speċi ta' ħut u annimali oħrajn, kif ukoll flora varjata speċjalment algi. Sajd persistenti fuq speċi partikolari jissogra l-estinzjoni ta' dik l-ispeċi, bħalma qed jiġri bħalissa bit-tonn (bluefin tuna). Huwa għalhekk li s-sajd għalihom għandu jitnaqqas u jiġi kkontrollat. Tniġġis. Is-sajd jinkludi l-użu ta' dgħajjes ta' daqsijiet differenti, minn frejgatini żgħar sa vapuri enormi. Waqt li jintużaw, dawn jarmu fil- baħar kimiċi perikolużi u żjut ta' kull tip kif ukoll materjal solidu. Dawn qegħdin iniġġsu l-ambjent naturali ta' ħafna speċi marittimi. Ma rridux naqgħu fin-nasba li nemmnu li minħabba l-kobor tal-oċean l-impatt hu żgħir: ftakru li hemm ħafna iktar minn dgħajsa waħda fl-oċean! Jintilef ukoll ħafna materjal bħal xlief, snanar, ċimi, xbiek, eċċ. li huwa perikoluż għall-ħajja tal-baħar. X'irid isir biex jonqos l-overfishing? L-iktar mod effettiv li nikkontrollaw is-sajd eċċessiv huwa li jsiru liġijiet li jipproteġu l-ħut u l-baħar fejn jgħixu. Dan isir billi jiġu protetti rqajja' ta' baħar speċjalment fejn ibejjet il-ħut jitwaqqfu staġuni li fihom ma jsirx sajd isiru kontrolli (kwoti) fuq kemm jista' jinqabad ħut jitwaqqaf għal kollox il-qbid ta' ħut rari isir kontroll strett fuq it-tip u t-tul ta' xbiek li jintuża għas- sajd biex pereżempju ma jinqabadx ħut li jkun għadu żgħir, jew annimali bħal fkieren, dniefel u tajr tal-baħar jinqata' l-użu ta' apparat li jagħmel ħerba minn qiegħ il- baħar Naturalment, mal-liġijiet irid isir l-infurzar neċessarju. Apparti liġijiet, trid tibqa' ssir pressjoni konsistenti fuq kumpaniji tas-sajd sabiex l-ambjent jiġi dejjem rispettat u jingħata prijorità. Aħna wkoll nistgħu nagħmlu l-parti tagħna billi nqajmu kuxjenza ma' kulħadd ningħaqdu ma' għaqdiet ambjentali. X'jgħidulhom f'kelma waħda dawn il-ħlejjaq żgħar tal-baħar? dinoflaġelli Tweġiba paġna 10. Eżempju ta' nisġa tal-ikel. Jekk hemm xi suġġett ambjentali li tixtiquna niktbu dwaru f'din il-paġna, ibagħtulna imejl fuq il-huttafa@birdlifemalta.org ĠirieN Annimali li jgħixu viċin tagħna 6 il-Pipistrell Il-friefet il-lejl m'għandhomx x'jaqsmu mal- friefet ta' binhar. Il-friefet ta' binhar huma insetti filwaqt li l-friefet il-lejl huma mammiferi bħalna. Ngħidulhom friefet għax itiru ftit qishom friefet. Fost id-diversi speċi ta' friefet il-lejl li għandna Malta, il-pipistrelli huma l-iżgħar. Bl-Ingliż jgħidu blind as a bat imma dan mhux veru. Għalkemm iktar jużaw is-smigħ milli l-vista biex isibu triqthom fid-dlam, il-friefet il-lejl mhumiex għomja. Minħabba li joħroġ bil-lejl, għajnejn il-pipistrell huma żgħar u ma tantx jara minnhom. Minflok, għandu widnejn kbar u jisma' ħafna u b'hekk jista' "jara" x'hemm madwaru. Kemm għandna speċi ta' friefet il-lejl f'Malta? Il-friefet il-lejl jorqdu binhar u joħorġu bil-lejl. B'hekk jistgħu jikkaċċjaw l-insetti li joħorġu bil- lejl bi ftit jew xejn kompetizzjoni minn predaturi oħrajn. Binhar il-pipistrelli jorqdu fi xquq bejn il-ġebel tad- djar, knejjes u bini ieħor, anke ġo ventilaturi, fejn joqogħdu kobba, mhux rashom 'l isfel. Waqt li jtir jagħmel sensiela ta' ħsejjes irqaq. Meta dal-ħoss jaħbat ma' insett quddiemu u jerġa' lura lejh, il-pipistrell jinduna eżatt fejn qiegħed l-insett. Dan it-trikk jgħidulu echolocation. Grazzi lill-ħabib tagħna John J. Borg għal xi tagħrif. Il-bexx joqtlilhom l-ikel jew jivvelenahom. Vandali jfixkluhom jew joqtluhom fl-għerien. Tħaffir u traffiku jriegħed u jwaqqa' l-għerien. Kif nista' ngħin lill-pipistrell? Għallem lil ħaddieħor li l-pipistrelli la jagħmlu ħsara, la huma tal-biża' u lanqas jixorbulna demmna, anzi jagħtuna servizz għax jeħilsuna minn ħafna nemus. Jekk inti fi skola primarja, la tmur lura l-iskola ħajjar lill-klassi biex tagħmlu l-Attività Dinja Waħda jisimha Going Batty. Il-pipistrelli jieklu insetti bħal nemus u baħrijiet żgħar li jkunu qed itiru madwar lampi tat- triq u qalb ir-raba'. F'lejl pipistrell wieħed kapaċi jaqbad 2000 nemusa! ġ n p T Kemm għandna speċi ta' friefet il-lejl f'Malta? Aħdem dis-somma u tkun taf. Natura 2000 Natura mħarsa Il-Baħar ta' madwar id- Ninsabu fl-eqqel tas-sajf u jekk tħobbu l-baħar żgur li qed tieħdu gost b'dan l-istaġun. Biex nibqgħu fuq tema sajfija, f'din il-ħarġa se nitkellmu fuq sit Natura 2000 li jinsab fil- baħar. Wieħed minn dawn is-siti huwa l-baħar tad-Dwejra, fil- punent ta' Għawdex. Il-baħar tad-Dwejra huwa maghruf Id-Dwejra qiegħda fil-Punent ta' Għawdex Varjetà ta' ħabitati Forsi meta nħarsu lejn il-baħar ma naħsbux mill-ewwel fil- flora u fawna għax din tkun moħbija taħt il-wiċċ. Imma dan ma jnaqqas xejn mill-importanza tal-baħar għall-ħarsien tal- ambjent, u huwa għalhekk li nsibu dawn is-siti Natura 2000 Mappa tal-Baħar ta' madwar id- Dwejra It-Tieqa sikek u blat Il-Bajja tad-Dwejra Il-Ġebla tal-Ġeneral ghax jipprovdi varjetà kbira ta' ambjenti differenti, inkluż irdum, għerien, ħnejjiet, laguni, sikek u xkafef (platforms). Bħalma nsibu muntanji u pjanuri fuq l-art, hekk ukoll insibu 1topografija varjata ħafna taħt il-baħar. Skont l-ambjent, il-ħajja Kif diġà rajna f'ħarġiet oħrajn, meta jkollok ambjenti differenti spiss ikollok varjetà ikbar ta' speċi. Pereżempju, f'inħawi tal-baħar fejn tolqot iktar ix-xemx insibu speċi li jfittxu d-dawl. F'postijiet iktar dellija nsibu speċi li m'għandhomx bżonn ix-xemx daqstant. Fost in-natura li nsibu fid-Dwejra nsemmu l-alka (jew posidonja), pjanta 2endemika għall-Baħar Mediterran. Area tas-sit 228.61ha Peress li l-alka Posidonia oceanica tikber f'ilma baxx ma tantx hi mifruxa madwar id-Dwejra għax ħafna mill-baħar hemmhekk huwa fond. Però hemm roqgħa mdaqqsa fil-Bajja tad-Dwejra (ara mappa xellug) li ma tantx hi fonda. Tweġiba paġna 8: plankton Natura 2000 hija sensiela ta' postijiet madwar l-Ewropa fejn in-natura hija protetta. B'kollox hemm iktar minn 27,300 sit Natura 2000, u 39 minnhom qegħdin f'Malta. hija tip ta' sea grass importanti ħafna – fil-fatt hija mħarsa bil-liġi – għax tipprovdi kenn u ambjent għal ħafna speċi ta' fawna, inkluż ħut li nistadu għalih għall-ikel. Barra min hekk il-posidonja tgħin biex tipproteġi x-xatt mill-effett tal-mewġ. Madankollu din il-pjanta tikber bil-mod ħafna u hija fraġli. Għalhekk faċli ssirilha l-ħsara, pereżempju meta jankraw id-dgħajjes fuqha, jew bit-tniġġis tal-baħar. Huwa għalhekk li l-protezzjoni ta' siti Natura 2000 hija importanti, biex inkun nistgħu nirregolaw aħjar dak li jsir f'dawn l-inħawi. B'hekk niżguraw li kemm jista' jkun ma ssirx ħsara. Insibu ħafna speċi oħra ta' fawna fid-Dwejra – inkluż sponoż, rizzi, qroll, granċijiet, artikli, awwisti u diversi speċi ta' ħut, fosthom iċ-ċerna, il-lizz u l-pixxi San Pietru. Insibu wkoll in-nakkra tal-ħarir, li bħall-posidonja hija endemika għall-Mediterran; din kapaċi tikber sa 80ċm. Id-Dwejra hija popolari ħafna kemm mal-Maltin kif ukoll mat-turisti. Ħafna għaddasa jżuru dan il-baħar, li huwa magħruf għall-ġmiel naturali li joffri; ħafna jqisu l-baħar tad- Dwejra wieħed mill-aħjar siti fil-Mediterran għall-għaddasa. Kif rajna f'siti oħrajn, jibqa' dejjem importanti li nippruvaw inżomm bilanċ, bejn li ngawdu dawn il-postijiet, u li nibżgħu għalihom għall-futur. Il-forom tal-art li naraw madwarna, bħal għoljiet, widien, bajjiet, irdum u pjanuri. Annimal jew pjanta li tinsab f'pajjiż jew reġjun wieħed u mkien iktar fid-dinja. Ferħa ta' ċerna (dusky grouper). Minħabba s-sajd bil-ħarpun dil-ħuta naqset sew mill-baħar ta' madwarna. Minkejja l-forma stramba, l-isponoż (bħal din l-ispeċi mill-ġeneru Phorbas) huma fil-fatt annimali. Għalkemm qishom ħaxix, l-artikli wkoll huma annimali, kuġini tal-bram fil-fatt. Din hija artikla ħadra (snakelocks anemone). Ir-rizza tax-xewk twil Centrostephanus longispinus tgħix fil- fond. Mnalla, għax ma nixtieqx nirfes waħda minnhom! Dell ikrah fuq Wied Inċita Wied Inċita huwa wied żgħir fil-qalba ta' Malta. Parti minnu għadha xi ftit jew wisq sabiħa b'natura interessanti. F'parti oħra hemm barriera li ftit ftit qiegħda tgerrem il-ġnub tal-wied. Meta xi darba l-barriera tieqaf taħdem, jista' jsir proġett biex l-art titranġa u tingħata lura lin-natura. Imma smajna li xi ħadd flok jagħmel hekk irid jibdilha f'żona industrijali. Bħallikieku m'għandniex biżżejjed bini. Tgħid min ħa jirbaħ, in-natura u l-publiku? Jew l-iżviluppatur?