Il-ħtieġa tat-traduzzjoni letterarja minn lingwi barranin Il-letteratura bħall-arti ma taqax taħt il-limitazzjonijiet tad-distanzi u taż-żminijiet. Hi f'kull sens universali għax tappartjeni għall-umanità kollha u mhux biss għall-ilsien li oriġinalment tinkiteb bih. Madankollu b'kuntrast mal-arti viżiva, id-diversità tal-lingwi tagħmilhielna impossibbli li naqraw kull xogħol letterarju bil-lingwa oriġinali u minħabba dan toħroġ bla ambigwità ta' xejn l-importanza tat-traduzzjoni. Jekk pajjiż japprezzax jew le t-traduzzjoni letterarja bi lsienu jiddependi minn kif iħares lejn il-qari u lejn ilsien pajjiżu. Popli li għandhom id-drawwa li jaqraw mhux biss ix-xogħlijiet ta' awturi nattivi iżda dawk ta' awturi barranin japprezzaw is-siwi tattraduzzjoni. Dan jidher ċar mill-għadd kbir ta' kotba ta' kull ġeneru li jiġu tradotti għallIngliż, il-Franċiż, it-Taljan, il-Ġermaniż, l-Ispanjol eċċ. Hu fatt li ħadd ma jista' jiċħdu li meta wieħed ma jafx jaqra jew jifhem sew xogħol b'lingwa barranija ta' bilfors ikollu jirrikorri għat-traduzzjoni biex jirnexxielu jagħmel dan. Madakollu, id-differenza bejnna l-Maltin u popli oħrajn b'lingwi – b'industrija u tradizzjoni ta' pubblikazzjoni stabbiliti – hi li bosta minna nippreferu nagħżlu li naqraw traduzzjoni ta' xogħlijiet ta' awturi barranin aktarx bl-Ingliż jew b'lingwa oħra milli bil-Malti. Dan jirriżulta bla dubju ta' xejn mill-bilingwiżmu ta' pajjiżna, min-nuqqas ta' interess fil-qari b'mod ġenerali, u sfortunatament mill-istigmatizzazzjoni li l-Malti mhux kapaċi jwassal is-sbuħija u lekwivalenza letterarja ta' xogħlijiet miktubin b'ilsna barranin. Il-ftit tradutturi Maltin li lesti jittraduċu xogħlijiet letterarji bil-Malti jista' jkun ukoll fattur ieħor għan-nuqqas ta' traduzzjonijiet ta' awturi barranin. Jeħtiġilna għalhekk nibdlu l-mentalità tagħna u nibdew napprezzaw li traduzzjoni bil-Malti mhux biss hi valida daqs traduzzjoni b'lingwa oħra li kapaċi naqraw biha iżda toffrilna wkoll is-sodisfazzjon li naqraw u nħaddmu lsien pajjiżna. Ma nkun qed ngħid xejn ġdid jekk ngħid li l-kuntest limitat tax-xogħlijiet letterarji bilMalti ma jippermettilniex għażla kbira. Madankollu dan in-nuqqas ta' materjal ta' qari bil-Malti jista' jimtela b'xogħlijiet tradotti. B'hekk kulma nkunu qed nagħmlu hu li nimportaw kapolavuri letterarji minn pajjiżhom u niddomestikawhom għal ħtiġijiet tagħna. Fuq naħa, fost dawn il-ħtieġijiet hemm dik li ħafna drabi dawk li jħobbu jaqraw bil-Malti ma jsibux biżżejjed kotba bil-Malti li jissodisfawlhom xewqithom u jokkupawlhom il-ħin disponibbli tagħhom għall-qari. B'hekk jispiċċaw jirrikorru għal qari bi lsien barrani. Fuq in-naħa l-oħra hawn minn iqis li t-traduzzjoni ta' xogħlijiet barranin bħala theddida għall-awturi Maltin! Meta kont qed infittex pubblikatur għallewwel rumanz tradott minni skantajt bis-sħih meta bosta pubblikaturi wrew li kienu kontra t-traduzzjoni ta' xogħlijiet letterarji; kien hemm min qalli li r-riżorsi li għandhom lesti jużawhom biss għat-talent Malti. Bħallikieku t-talent Malti hu mhedded mittraduzzjoni! Jew inkella bħal dak li qallu tradutturi bħal Saydon u Xuereb ma' kkontribwixxewx għat-talent Malti! Kittieb jew pubblikatur ta' vera ma għandux jara ttraduzzjoni ta' xogħlijiet letterarji barranin bħala theddida. Ftit huma l-awturi barranin kbar li ma jaqrawx jew li ma qrawx xogħlijiet letterarji tradotti bi lsienhom. Nasal biex ngħid ukoll li ma jipprovawx jew ipprovawx jittraduċu huma stess xogħlijiet tal-awturi preferiti tagħhom, u li fl-aħħar mill-aħħar jispiċċaw jinfluwenzawlhom kitbiethom. Għalhekk, hi tassew sfortuna li min jitħajjar jikteb bil-Malti s'issa ftit li xejn jista' jgawdi mit-traduzzjoni bil-Malti ta' bosta mill-awturi barranin u japprezza verament kemm ittraduzzjoni hi importanti għalih. Minn dan il-lat sakemm is-sitwazzjoni tibqa' dik li hi lkittieb Malti jinsab tassew tellief. Insemmi biss aspett wieħed: il-livell ta' intertestwalità li jista' jħaddem ir-rumanzier lokali. Jekk dan bħall-awturi barranin ikollu għaddispożizzjoni tiegħu x-xogħlijiet letterarji bi lsienna żgur li jkun jista' jtejjeb il-livell taxxogħlijiet letterarji tiegħu. L-intertestwalità fost affarijiet oħrajn tiġġenera l-letteratura però din tista' tkun aktar effettiva jekk preferibbilment tittieħed minn xogħlijiet tradotti jiġifieri tkun intertestwalità intralingwistika aktar milli interlingwistika. L-għażla tiegħi li nittraduċi xogħlijiet minn awturi Franċiżi hi pjuttost marbuta ma' dak li qed jingħad hawn fuq u mal-importanza tat-traduzzjoni fl-iżvilupp letterarju. S'issa traduċejt għall-Malti r-rumanz Meaulnes it-Twil/Le Grand Meaulnes ta' AlainFournier u n-novella Id-Dar tal-Qattus bir-Rakketta f'Idu/La maison du chat-qui-pelote ta' Balzac. Is-sena d-dieħla biħsiebni nippubblika r-rumanz klassiku Salammbô ta' Gustav Flaubert bħala t-tieni ktieb fis-seniela Traduzzjonijiet Kotba Letterarji. Ma kontx nasal għal-livell tat-traduzzjoni ta' Salammbô li kieku ma' żammejtx quddiemi t-traduzzjoni biblika ta' Saydon u t-traduzzjonijiet tal-epiċi Griegi ta' Xuereb. Ix-xogħlijiet letterarji li s'issa ttraduċejt kollha ġew tradotti f'lingwi oħrajn għaliex dawn jagħrfu l-vantaġġi li wieħed jakkwista meta jaqrahom bi lsien pajjiżhom. Kull meta qarrej jaqra b'lingwa li mhix tiegħu ma jkunx qed jagħmel għajr traduzzjoni mentali ta' dak li jaqra; għalhekk meta hu jaqra t-traduzzjoni Ingliża ta' ktieb ngħidu aħna bil-Franċiż ma jkunx qed jagħmel mentalment għajr it-traduzzjoni ta' traduzzjoni. F'dan is-sens it-traduzzjoni bilMalti ta' rumanz Franċiż toqrob aktar lejn ix-xogħol oriġinali meta qarrej Malti jaqrah bil-Malti u mhux b'lingwa oħra. In-nuqqas ta' traduzzjoni letterarja bil-Malti għadu joħloqilna lakuna li lingwi barranin ilhom li ħasbulha. Ngħalaq billi nistaqsi xi ħtieġa kellu l-Ingliż li jittraduċi 'l fuq minn disgħin biċċa xogħol letterarja ta' Balzac kemm f'ħajtu kif ukoll wara mewtu meta bħala lingwa hu mogħni b'letteratura hekk rikka? B'liema mod mela nistgħu niġġustifikaw li ħtiġijietna f'dan ir-rigward għandhom ikunu anqas minn dawk ta' ħaddieħor?