Ħarġa numru 20: Mejju, 2014 miġbura minn Patrick Sammut Din id-darba se nislet minn artiklu ta' Costica Bradatan li deher ftit ilu fis-sit thedailvbeast.com dwar il-ktieb ta' tifkiriet The Hooligan's Return tal- kittieb Rumen Norman Manea. F'waqt minnhom Bradatan jikteb: ''As we've learned from Orwvell (bħal Orwell, manki Manea ttratta t-totalitariżmu), totalitarianism is in an important sense a linguistic project; the most efficient means to control people's lives is to occupv the language thev speak Dan b'xi mod jista' japplika għas-sitwazzjoni lokali kurrenti: anki hawn f'pajjiżna ilu jinħadem proġett lingwistiku fost il-poplu tagħna. Huwa proġett fejn il-kliem u l- ħsibijiet tal-poplu jiġu okkupati kważi totalment minn attivitajiet u diskussjonijiet materjalistiċi u għalhekk fiergħa fuq livelli oħra li jistgħu jgħinu lill-istess poplu jimmatura, jikber, jaħseb b'moħħu, jara lil hinn mill- ponta ta' mnieħru u jifformula opinjoni vera li mhix eku ta' dak li jisma' kuljum fuq il-mezzi propagandistiċi tax-xandir li lum huma s-suldati tal- politika. Huwa wkoll proġett li bil-mod il-mod qed ibegħedna minn dak l-ilsien li tkellmu bih missirijietna, ilsien mibni fuq sisien sodi li kapaċi jadatta għaż-żminijiet u l-progress, imma li fil-preżent qed jiġi żarmat bla ebda rispett minn bosta li f'isem il- globalizzazzjoni qed jinżgħu minn dak kollu li jagħmilna Maltin. il-pont a ZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZJZZZZZZZZZZZZZNT Nistaqsi, fejn hi l-letteratura 'perikoluża' lum f'Malta Mhix il-letteratura sensazzjonalistika li tinqeda bis-sess biex tiġbed l-attenzjoni u tbigħ. Lanqas dik li tittratta problemi bħall-immigranti irregolari, il-vjolenza domestika, il-pedofilija, l- omosesswalità u l-bqija. Hi l-letteratura li tiddenunċja (għandi f'moħħi lit-Taljan Leonardo Sciascia), toħroġ għad-dawl nuqqas kbir tagħna bħala poplu: l- indifferenza u l-apatija lejl l-imgħoddi tagħna, mela lejn dak kollu li wassalna sa fejn qegħdin illum, fil- preżent; lejn dak li jiddefinixxina bħala ġens Malti. Nispiċċa b'riflessjoni u mistoqsija f'rabta mal-għotja taċ-cittadinanza Maltija lill-barranin li jifilħu jħallsu: ta' min l-Akkademja tal-Malti toħroġ ukoll stqarrija f'rabta ma' x'se jseħħ rigward min isir cittadin Malti b'dan il-mod… Se jigi mitlub minnu biex ikollu għarfien għallinqas bażiku tal-Ilsien Malti, l-ilsien nazzjonali2 Bħala l-ogħla istituzzjoni li tiddefendi lil dan ilsienna, l-ilsien Malti, mhux dak Ingliż, inħoss li l- Akkademja tal-Malti għandha ssemma leħinha f'dan ir-rigward ukoll. sammutpatrickjO gmail.com L-AĦBARIJIET LEJLA TA' POEŻIJA FIL-FURJANA Nhar l-4 ta' April l-Għaqda Poeti Maltin tellgħet Lejla ta' Poeżija fis-Sala tal-Ministeru tal-Edukazzjoni fil- Furjana. Dan f'rabta max-Xahar tal-Poeżija li ġie ċċelebrat f'bosta pajjiżi matul ix-xahar t'April. LAQGĦA TA' KONSULTAZZJONI MILL-KUNSILL NAZZJONALI TAL-KTIEB Nhar il-5 ta' April, bejn l-10.00 u 12.00, fis-Sala Castille, Grand Hotel Excelsior, fil-Furjana, il-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb sejjaħ il-pubblikaturi, il-kittieba, il-professjonisti u l-entitajiet privati kollha fis-settur tal-kotba sabiex jattendu għal laqgħa. ta' konsultazzjoni. Il-Kunsill laqa' proposti fuq l-Iżvilupp ta' leġislazzjoni fuq il-ktieb u fuq inċentivi fiskali u finanzjarji għas-settur tal-kotba. Bejn is-7 u l-10 t'April il-kittieb Tork u rebbieħ tal- Premju Nobel għal-Letteratura 2006, Orhan Pamuk, ta għadd ta' lezzjonijiet fl-Iskola Superjuri tal-Istudji Umanistiċi mwaqqfa minn Umberto Eco f'Bologna. Matulhom Pamuk spjega u ħareġ għad-dawl l-għejun u l-aspetti viżivi tas-sitt kotba ewlenin tiegħu. F'kull lezzjoni intwerew u ġew ikkummentati (bħal kif kienu jagħmlu l-cantastorie Taljani tal-Medjuevu) 25 xbieha. Id-dati fil-parenteżi juru meta ħarġu l- verżjonijiet tradotti għall-Ingliż. Nhar il-Ħamis 17 ta' April, miet f'daru f'Mexico Citv, il-kittieb Kolombjan Gabriel Garcia Màrquez, li fl- 1967 sar famuż mad-dinja kollha bir-rumanz One Hundred Vears of Solitude, li biegħ iktar minn 20 miljun kopja. Garcia Màrquez kien esponent tar-Realiżmu Maġiku, u fl-1982 irċieva l-Premju Nobel għal-Letteratura. Intlaqa' dejjem tajjeb kemm mill-kritiċi kif ukoll mill-qarrejja, u kien ħabib kbir ta' Fidel Castro f'Kuba. il-pont g aa aZZZZZZJZ Matul ħajtu qara x-xogħlijiet ta' kittieba Amerikani bħal Hemingwav, Faulkner, Twain u Melville, u oħrajn Ewropej bħal Dickens, Tolstov, Proust, Kafka u Virginia Woolf. Studja l-Liġi imma qatt ma ggradwa, ħadem bħala ġurnalist, u bosta mix-xogħlijiet tiegħu kellhom bħala sfond storiku l-perijodu vjolenti tas-snin 40 u 50 fil- Kolombja, magħruf bħala La Violencia, li matulu mietu jew għebu iktar minn 300 elf persuna. Fl-1999 kien djanjostikat bil-kankru. Garcia Màrquez ħalla warajh lil martu Mercedes u zewġ ulied, Rodrigo u Gonzalo. Gabriel Garcia Marquez f'għeluq is-86 sena tiegħu. LEJLA F'ĠIEĦ J.J. CAMILLERI Nhar il-Ħamis 24 t'April ittellgħet il-Lejla f'Ġieħ J.J. Camilleri il-kittieb soċjo-realistiku' (1928-2012). Dan seħħ fis-sala ewlenija taċ-Ċentru Nazzjonali Laburista. Inqraw għadd ta' poeżiji ta' Camilleri, intwerew dokumentarju u silta awdjoviżiva minn dramm bis-sehem ta' J.J. Camilleri nnifsu. Ġiet ippreżentata wkoll lil: Dr Joseph Muscat l- awtobijografija Malta li Għext Fiha mill-Familja Camilleri. Fost il-kelliema kien hemm l-editur u l- annotatur tal-ktieb, Steve Borg. Fl-aħħarnett infetħet il-wirja tal-memoralja u arti fejn, fost oħrajn, ġew esebiti manuskritti oriġinali ta' Camilleri li ma dehru qatt. IL-KUNSILL NAZZJONALI TAL-KTIEB Is-sit uffiċjali ta' dan il-Kunsill ilu magħluq xhur sħaħ. Minflok wieħed jista' jsegwih fil-paġna tal-FB https://www.facebook.com/pages/National-Book- Council-Malta/111998682455 L-AĦBARIJIET ARNOLD CASSOLA JAGĦTI L-KARTI TA' MISSIERU LIL-LIBRERIJA TAL-UNIVERSITÀ Il-Profs. Arnold Cassola ftit ilu għadda l-karti ta' missieru, Albert Cassola, il-Librerija tal- Università. Fost il-karti: wieħed isib pubblikazzjonijiet ta' Albert Cassola, artikli mqasqsa minn gazzetti li jmorru lura sal-1929 u testi kemm ittajpjati kif ukoll miktubin bl-id. Albert Cassola twieled fl-1915 u miet fl-1974. Kiteb drammi, rumanzi, poeżiji u kanzunetti, u kien ukoll traduttur. Ix-xogħlijiet tiegħu ġew ippubblikati f'ilsna differenti. Għal bosta snin għallem il-Malti u t-Taljan fil-Liċeo tal-Ħamrun, u ngħata wkoll il-Cavaliere Ufficiale al merito della Repubblica Italiana mill-President Taljan Giuseppe Saragat. Il-Profs. Cassola ta lill- Università bust ta' missieru, skolpit mill-Kav. Apparti l-Profs. Arnold Cassola, għall-preżentazzjoni kienu preżenti Dr Bernard Micallef, il-Profs. Oliver Friggieri u d-direttur tas-Servizzi Biblijotekarji, Kevin Ellul. IR-RIVISTA LETTERARJA TALJANA L'APPRODO LETTERARIO TITPOĠĠA ONLINE Għal dawk kollha li għandhom għal qalbhom il- letteratura Taljana u dinjija issa jistgħu jaqraw din ir-rivista li ħarġet erba' darbiet fis-sena bejn l-1952 u l-1977 fis-sit www.approdoletterario.teche.rai.it Ir-rivista kienet twieldet bħala l-verżjoni stampata tal- programm. televiżiv. bl-istess isem li kien jixxandar tard filgħaxija fuq ir-RAI. Kien programm li jittratta, apparti l-letteratura, anki l-istorja, l-arti figurattivi, it-teatru u ċ-ċinema. Fir-rivista wieħed isib saġġi, poeżiji, intervisti, u reċensjonijiet ta' natura letterarja f'rabta ma' xogħlijiet letterarji Taljani u dinjija. il-pont a ZZZZZZZZZZZZZZZZZZZRZZZPRZZ L KITTIEB EĠIZZJAN WAQT IL-FESTIVAL TAL-KTIEB FI-UNIVERSITÀ TA' MALTA Fit-30 t'April l-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb u l- Għaqda tal-Malti (Università) stiednu lill-kittieb Eġizzjan Hani Shukrallah, awtur ta' £Egvpt, the Arabs and the World. Huwa kien intervistat mill- ġurnalist u kittieb Karl Schembri: Shuhrallah tkellem dwar l-aħħar ktieb tiegħu, l-esperjenzi tiegħu, ir-Rebbiegħa Għarbija u l-ġejjieni tal- Eġittu. Shukrallah twieled fil-Kajr fl-1950, kien Editur ta' Al Ahram Weeklv taħt ir-reġim ta' Mubarak, u mhux l-ewwel darba li kellu inkwiet mal-awtoritajiet tal-pajjiż minħabba li qatt ma beża' jikxef il-verità, anki jekk kerha u tweġġa'. LAQGĦA MAL-GĦALLIEMA TAL-MALTI Fit-2 ta' Mejju 2014 id-Dipartiment tat-Tmexxija tal- Kurrikulu flimkien: mal-Akkademja tal-Malti organizzaw taħdita għall-għalliema tal-primarja u tas-sekondarja fuq id-diffikultajiet li jista' jkollhom fuq l-ortografija tal-Malti. Dan seħħ fiċ-Ċentru Nazzjonali tal-Kurrikulu (NCC), il-Ħamrun. L-attività tmexxiet minn Dr George Farrugia, il-Viċi President tal-Akkademja u lettur fl-Università ta' Malta. Tagħrif u riżorsi oħra fuq il-lingwa Maltija jistgħu jinkisbu minn hawn: 1. is-sit uffiċjali tad-Dipartiment tal-Malti: http://malti.skola.edu.mt; 2. il-paġna uffiċjali tal-Akkademja tal-Malti fil-Facebook; u 3. is- sit uffiċjali tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti: www. kunsilltalmalti.gov.mt Nhar it-30 t'April u nhar it-2 ta' Mejju 2014 sar l- Oratorju Marija fil-Qalb Maltija, miktub mill-kittieb, poeta u President Onorarju tal-Għaqda Poeti Maltin, Alfred Massa. Il-mużika kienet tal-Maestro Hermann Farrugia Frantz, u ħadu sehem Miriam Cauchi (sopran), Marvic Monreal (mezzo-sopran), Cliff Zammit (tenur), Alfred Camilleri (baritonu) u Melina Cornish (narratriċi). L-Oratorju ttella' fil-Knisja Parrokkjali Marija Annunzjata ta' Ħal Tarxien, u fil- Katidral Metropolitan ta' San Pawl fl-Imdina. L-INTERVISTA Iggradwa fil- Farmaċija fl-1992. Attenda diversi korsijiet fil-kitba kreattiva. Kien korrispondent regolari ta' għadd ta' gazzetti lokali; artikolista ta' 'In-Nazzjon', u ta' Spektrum li wara sar Fokus, magazins soċjo- kulturali ta' 'Il-Mument'. Hu awtur ta' Miktuba max-Xitan (1995), Għall-Imħabba ta' Lesbjana (1997), In-Nofs Mudlam (2004), Miss Wilma (2011), Lavberds (2012), Barnev l-Ispiżjar (2012), Ossessjoni (2013, li bih rebaħ l-Ewwel Premju fil-Konkors ta' letteratura indirizzata liż-żgħażagħ 2012), u Jasmina (poeżiji, 2013). Kien maħtur bħala wieħed mill- ġurija mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb fl-2005 għall- Premju Letterarju tal-Gvern. Meta u fejn twelidt7 Meta bdiet il-ħajra tiegħek biex tikteb7 Twelidt Ħal Qormi fid-29 ta' Jannar, 1969. Il-ħajra biex nikteb bdiet bikri qatigħ. Ta' 13-il sena kont naqleb għall-Malti dak li jogħġobni bl-Ingliż, u nieħu gost nipprepara l-komponimenti. Dan l-aħħar, jien u nqalleb f'kabord, sibt ktejba fuq tifel ta' erbatax-il sena li jkollu ġibda sesswali lejn tifel ieħor. Kont ktibtha fir-Raba' Sena tas-Sekondarja. Għalik liema hu l-iktar importanti: il-qari jew il-kitba2 Għaliex7 L-esperjenzi qarsa, iċ-ċirkostanzi morri, il-mużi tiegħi u l-kotba li qrajt iddeċidew u se jibqgħu jiddeċiedu n-naħa mudlama f'kitbiti. Hemm misterji li ma tifhimhomx fil-ħajja. Miniex separat, imdawwar bl-imħabba, Alla jagħtini ferħ qaddis il- ħin kollu, kulma mmiss b'idi jsir tad-deheb… u safrattant fil-qiegħ tal-bir ta' ruħi hemm niket eżistenzjali kbir, enimmi, dmugħ, xenqa miġnuna għal xiħaġa ogħla minni. Id-dinja nobgħodha għax iżżarma l-misterji. Il-ħajja tal-bnedmin tqabbadni tirja kurżità. Inħossni aljen f'din is-soċjetà. Inġorr fuqi kundanna kafkeska. Fil-periferija. Ma nħobbx nitħallat u nissoċjalizza. Forsi għalhekk għamiltha l- missjoni tiegħi li nagħti vuċi lil min iħossu ħuta barra mill-ilma. il-pont Dik tiegħek hi letteratura li tidħol anki fl-iktar irkejjen mudlama tan-natura u l-komportament tal-bniedem. Xi tgħid dwar dan2 Meta kelli 13-il sena kont naqra wkoll lil Stephen King għax il-kotba tiegħu l-aktar li kienu jiġu f'idejja. Għalhekk l-ewwel żewġ kotba tiegħi jirriflettu tip ta' letteratura li tinżel tajjeb man-nies għax divertenti u 'ħafifa' imma nieqsa minn dik ir-responsabbiltà lejn is-soċjetà. L-Università kont fil-Fakultà tal-Mediċina. Imma moħħi kien dejjem fil-letteratura. Kont ġej u sejjer fl-uffiċċju tal-Profs. Friggieri għall-pariri, insegwi x'kien qed jinkiteb bil-Malti, naqra bla nifs u nesperimenta b'diversi stili. In-Nofs Mudlam jesperimenta b'din li int qed issejħilha 'letteratura impenjata'. Il-letteratura li tissensazzjonalizza mhijiex ħobż għal snieni. Għadni nemmen wisq f'dik li Sartre isejħilha litterature engagee. L-assenza tal-kittieb u ħassieb veru — jew kważi—- fuq il-mezzi tal- komunikazzjoni. Xi tgħid dwar dan2 L-assenza tal-kittieb u tal-ħassieb tinħass sewwa fil- mezzi tax-xandir. M'hawnx ideat ġodda ċċirkolati li huma riżultat ta' ħsieb profond u qari. Il-mażuni Maltin ixandru ideali mażoniċi mill-oqsma tagħhom u ma jinduna ħadd. Il-politiċi jitmellħu f'wiċċ kulħadd bla biża' ta' xejn. U riħa miżża dejjem tielgħa mill-għadira tal-kompjaċenza u l- platitudnijietl Il-pajjiż hu mejjet intellettwalment u spiritwalment. L-intervista sħiħa tista' tinqara f'din il-ħolqa: http:// patrickjsammut.blogspot.com/2014/04/intervistat-carmel- scicluna.htmil Minn dejjem kont nitħassar lil dawk li: għal xi raġuni jew oħra x'aktarx. tarahom dejjem weħidhom u donnhom li ma jistgħu jagħmlu ħbieb ma' ħadd. Fil-klassi, meta kont għadni fl-iskola Primarja kellna wieħed minn dawn. Kien jismu Valerio. Ma nafx għala ommu jew xi ħaddieħor kien għażillu dan l-iseml Fejn kont tarah, dejjem għalih waħdu u qatt ma niftakar li kien jiġi jilgħab magħna. Hekk baqa' sakemm infridna għax jien dħalt il-Liċeo u hu, li ma kienx għadda mill-eżami, kien baqa' fil-Primarja u wara s-sitt sena ħareġ mill-iskola. Kont ili ma narah. is-snin meta darba waħda ltqajt miegħu f'ħanut tal-kafċ fil- Belt. Kien bilqiegħda waħdu, f'rokna tal-ħanut, qed jiekol xi pastizzi u jixrob kikkra kafe. Għaraftu malli rajtu u hu l- istess. Tbissem u stedinni noqgħod maġenbu. Tkellimna dwar iż-żmien l- imgħoddi, dawk il-ftit snin li konna fl-istess klassi. Mingħandu sirt naf li wara l- mewt. tal-ġenituri tiegħu, Valerio baqa' jgħix waħdu fid-dar fejn twieled u trabba, u li wara li kien ħalla l-iskola kien mar jaħdem ma' wieħed li kellu ħanut tal-kotba l-Belt. Fuq kollox kien għadu l-istess kif kont nafu jien — dejjem waħdu u f'dawk is-snin kollha qatt ma rnexxielu jagħmel ħbieb. 'Il-ħbieb tiegħi huma l-kotba,' qalli f'ħin minnhom. 'Tgħidx kemm inħobb naqra, l-aktar kotba bil- Malti. ' Qalli wkoll li kellu xi kotba minn tiegħi u kienu għoġbuh ħafna. Ħadt gost u meta talabni biex xi darba ngħaddi s'għandu ħalli niffirmalu dawk il- kotba, m'għedtlux le. Iktar u iktar meta qalli li kellu xi kotba bil-Malti antiki li kien xtara minn irkant meta mar ma' sid il-ħanut fejn kien jaħdem. 'Nista' niġi llum stess jekk hu komdu għalik,' għedtlu għax kelli ġenn biex nara dawk il-kotba antiki. 'Kif trid/' weġibni u wara li ħadna l-kafċ bqajna sejrin dritt lejn id-dar fejn kien joqgħod Valerio. Ma kellux karozza u morna b'tiegħi. il-pont 'Tajjeb li jkollok karozza,' qalli aħna u sejrin. 'Tmur fejn trid u f'ħin qasirl Jien qatt ma tgħallimt insuq. ' Meta wasalna Valerio daħħalni f'kamra mimlija kotba fejn kien iqatta' ħafna ħin wara li jiġi d-dar mix-xogħol. Kien hemm kotba fuq l-ixkafef ma' tliet ħitan tal-kamra, fuq is-siġġijiet, mal-art u kull fejn seta' jqiegħed. Fost il-kotba Maltin antiki li kellu kien hemm L-Ilsiera tas-Sultan ta' Dun Xand Cortis, Il-Għarix ta' Barba Majsi ta' Alfons Maria Galea u X'Dinja, rakkont storiku miktub minn Patri F. Balzafiore O.S.A. Ngħid is-sew intlift inqalleb f'dawk il-kotba u Valerio, bil-paċenzja kollha jħares lejja u kultant jgħaddi xi kumment. Kif kien qiegħed ipoġġi dawk il-kotba f'posthom, minn fuq xkaffa waqgħet kaxxa tal-kartun u malli ħabtet mal-art infetħet. Minnha waqgħu qabda kartolini tal-Milied, tal-Għid u ta' Għeluq is-Snin. It-tnejn tbaxxejna biex niġbruhom. U hawn għandek minn jibgħatlek kartolini ' għedtlu jien. Valerio: ħares lejja u tbissem. 'Lili ħadd qatt ma bagħatli kartolinal' 'Mela dawn x'inhuma staqsejtu jien. 'Dawk nibagħthom jien lili nnifsi. Nieħu gost insib l- envelopp fil-kaxxi tal-ittri, niftħu u nsib kartolinal Tad-daħk hux7' Ma naħsibx,' weġibtu. Kien għadu l-istess. Bla ħbieb. Kif ħriġt mid-dar tiegħu, ħadt nota tan-numru u l- isem tat-triq u fil-Milied bgħattlu kartolina sabiħa. U hekk bqajt nagħmel kull sena, fil-Milied u fl-Għid. Jum għeluq sninu ma kontx naf meta kienl Darba bgħattlu kartolina tal-Milied u ġiet lura. Fuqha kien hemm avviż li Valerio Caruana ma kienx għadu joqgħod f'dak l-indirizz. Qatt ma sirt naf x'kien sar minnu. SEĦER IL-MALTI Din hija l-ewwel parti minn kitba li tissokta fil-ħarġa li jmiss ta' IL-PONT. Xtaqt naqsam magħkom l-esperjenza tiegħi mil-lenti tal- mara Russa, mis-Siberja, rigward it-tagħlim tal-Malti u x'impatt kellu dan l-ilsien fuq ħajti u l-kreattività tiegħi. Kif ukoll nuri ftit mill-poeżiji li twieldu bħala frott ta' din l-esperjenza li nista' niddeskriviha bħala Seħer il-Malti. Mindu ġejt hawnhekk 9 snin ilu mill-bidu nett bdejt nitgħallem il-Malti biex nintebaħ bil-misteru tal-ewwel lingwa tal-pajjiż għax hi tkun xbieha tar-ruħ tal-poplu, tkun qisha maħżen tal-ħsibijiet u l- esperjenzi li għaddew minnhom in-nies matul l-istorja tagħhom u li jiriflettu ruħhom fil-vokabularju li permezz tiegħu jiġu espressi sentimenti l-aktar profondi. Pereżempju l-Kantilena, l-eqdem poeżija bil-Malti (miktuba bejn wieħed u ieħor fl-1450), tikkonferma dan għax Pietru Caxaro ma kitibhiex bit-Taljan jew bil- Latin u żgur li seta' peress li kien in- nutar, bniedem edukat, iżda esprima l- sentimenti tiegħu bid-djalett mitħaddet biss dak iż-żmien, il-lingwa l-aktar qrib l- esperjenzi tal-ħajja tas-soċjetà Maltija. Il-metafora li tiġini f'moħħi rigward il- Malti u li użajtha f'waħda mill-poeżiji tiegħi hija 'in-nifs tas-sekli li għaddew' għax wara kull kelma hemm l-istorja. Nista' nagħti eżempju interessanti li sibt fil-ktieb ta' Ġuże Aquilina Papers in Maltese Linguistics. Il-verb 'felaħ', ġie mill-Għarbi u oriġinarjament ma kellu xejn x'jaqsam mas-saħħa fiżika iżda kien marbut mal-agrikultura. 'Falaħa' fl-Għarbi jfisser 'ħadem ħamrija'. Ovvjament biex wieħed jaħdem fl-għalqa jrid ikun b'saħħtu u għalhekk meta mal-medda taż-żmien dal-verb tilef it-tifsira prinċipali tiegħu, baqa' marbut biss ma' ċerta kwalità fiżika li kienet importanti għal dak it-tip tax-xogħol. Tiflaħ, jiġifieri tkun b'saħħtekl Kont nistudjah b'kull mezz possibbli, jiġifieri biex ikolli idea ċara tal-istruttura tiegħu rrikorrejt għall-ktieb tan- natura didattika bl-ispjegazzjonijiet tar-regoli grammatikali u l-vokabularju bażiċi, sirt naf lingwa formali billi kont insegwi l-aħbarijiet u dik figurattiva, bl- idjomi u l-espressjonijiet tagħha, minn xi sensiela. Meta sirt profiċjenti biżżejjed u bdejt nikteb bil-Malti l- poeżiji, irrealizzajt li nsegwi t-tradizzjonijiet tal-poeżija Russa klassika li tkun dejjem irrimata, waqt li fil- komplament tad-dinja jiddomina l-vers ħieles illum il- il-pont ġurnata. Għalhekk kultant jinħoloq l-effett interessanti fix- xogħlijiet tiegħi għax nikteb b'mod tradizzjonali u antik, waqt li l-vers bla rima jiġi kkunsidrat bħala wieħed modern, pero ġieli nittratta t-temi moderni ħafna bħal pereżempju fil-poeżija Lil plejboj Mediterranju li hija naqra sarkastika u niggieża għax tiddeskrivi x'inhu jiġri meta l-plejboj tipiku Malti jittanta lil xi turista. Qaluli li din il-poeżija ħarġet oriġinali ħafna għax miktuba mill- barranija li bis-saħħa tal-lingwa integrat fis-soċjetà u b'hekk tħares lejn diversi fenomeni tagħha qisha minn ġewwa u fl-istess ħin minn barra wkoll għal osservazzjoni aktar dettaljata. Peress li ġieli jaħsbuni turista nsib ruħi f'sitwazzjoni li ttini l-opportunità nosserva l-proċess kollu u niskanta kif kull individwu jkun daqshekk prevedibbli fuq il-bażi tal-istess imġiba li tinkludi l- mossi, l-kliem u l-bqija. Nixtieq nisħaq li din il-poeżija tikkonċerna lil dawk it-tip ta' rġiel biss u mhix xi botta lil kull raġel Malti li jkun tal-affari tiegħu u b'valuri Bħala poetessa sibt l-ilsien Malti għani ħafna għall-kreattività għax fih imżewġin żewġ elementi differenti, Semitiku u Rumanz, wieħed jaħdem bl-affissi u z- zokk morfemiku u l-ieħor bis-sistema produttiva ħafna tal-għerq u b'hekk kull min jitkellmu għandu l-opportunità jesprimi faċilment kull sfumatura tal- ħsieb jew emozzjoni; qed nirriferi pereżempju għall- għaxar forom tal-verb trilitteru. Anke kull min iħobb jikteb bir-rima bħali jista' daqqa juża kelma Semitika, u daqqa jirrikorri għas-sinonimu tagħha tan-nisel Rumanz għar-raġunijiet metriċi u jinqeda dejjem. Pereżempju, nista' ngħid 'etern' flok ''dejjiem', 'stilla' flok 'kewkba', 'lehma' flok 'ispirazzjoni', eċċ. U meta nkun irrid nesprimi l-emozzjoni qawwija, nista' nuża xi kelma bil-konsonanti ħorox, is-soltu tkun ġejja mill-Għarbi, jew għall-effet oppost xi kelma ġejja mit-Taljan, melodjuża, bil-konsonanti morbidi. Il-Malti ma baqax għalija xi kunċett astratt bħal kull lingwa barranija oħra li studjajt u li hija biss il-mezz tal- espressjoni tal-ħsibijiet iżda ħassejtu bħala xi ħaġa konkreta li tista' tiġi mlaħħma (inkarnata) permezz tal- metafora antropomorfika, dik li tagħti lil oġġett jew kunċett kwalitajiet tal-bniedem, u fil-poeżija Lill-Prof. Manwel Mifsud urejtu fix-xbieha tat-tifel li jitwieled, jikber u jimmatura. IL-POEŻIJI ALFRED PALMA (Din il-poeżija rebħet it-Tieni Premju fil-Konkors Carlo Goldoni imniedi f'Ruma fl-1996.) il-Qolla s-Safra baxxiet rasha għall-assedju mill-bastjuni t'aluminju u konkrit… Il-Qolla l-Bajda żżomm sultana ġewwa l-Qbajjar fuq l-għadajjar melliħin, għax jitolbu hemm ħerqana tnax-il soru Franġiskana minn fuq s'isfel imxiddin iswed u abjad bħall-pingwini… U jilagħqu x-xemx fix-xtajta hemm sereni imneżżgħin ġewwa l-bikini. MITT BEWSA U WAĦDA Nithenna b'bewsa waħda minn qalb li timxi ħafja, imma safja. Nistmerr il-mija l-oħra minn qalb kiesħa daqs blata, qalb ingrata. SABAHUDIN HADŻIALIĊ Bosnia-Herzegovina il-pont g 7 MINN FUQ L-IXKAFFA BAD fa TG L-EWWEL DARBA LI ĦASSEJTEK… ta' Charles Casha, Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb IA A A A DE NB 2013 Jason isir jaf li ommu qiegħda toħroġ ma' xi ħadd u din il-ħaġa tnissel fih rabja u dwejjaq. Aktar u aktar meta mingħand ħbiebu jinduna li wara kollox missieru ma kienx miet b'diżgrazzja fuq ix-xogħol imma kien hemm xi ħaġa li ma kienx jaf u li ommu u nanntu kienu ilhom jaħbu minnu. Meta Jason isir jaf il-verità kollha mingħand ommu, huwa jinqata' minn ħbiebu, jeħodha kontra ommu u jgħaddi minn esperjezni koroh u li setgħu wassluh f'tarf l-irdum. Imma fl-aħħar nanntu tgħidlu xi ħaġa li hu ma kienx jaf. Dan ir-rumanz ta' 125 paġna rebaħ it-tielet edizzjoni (2012) tal-Konkors Letterarju Rumanzi għaż-Żgħażagħ' organizzat mill-Aġenzija Żgħażagħ u l-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb. IL-POLZ LI BAQA' JĦABBAT ta' Bertram Portelli, Pubblikazzjoni Preca, 2014. Dan huwa xogħol interessanti ta' awtur żagħżugħ li jittratta l-problema tat-tbatija. Il- grajja ddur mal-karattru ewlieni, Gabriel, li wasal biex jiggradwa mill-Università bħala LI BAQA inġinier. Jiltaqa' wkoll ma' tfajla li tħobbu u kollox jidher sejjer tajjeb. Iżda mbagħad, JĦABBAT f'daqqa waħda, iqumu kontrih l-irwiefen kollha u jibda jinqalagħlu għawġ wara l-ieħor. F'dan ix-xenarju titfaċċa l-mistoqsija: Għaliex it-tajjeb ibati u l-ħażin jgħaddiha lixxa2 Għaliex il-ħajja hi ħafna drabi kiefra mat-tajjeb u twajba mal-kattiv7 il-polz tal-protagonista jibda jbatti imma, għalkemm bi tbatija, jidher li se jkompli jħabbat… Il-ktieb għandu qoxra attraenti u jkopri 220 paġna. Hu mogħni wkoll b'daħla kritika mill-Professur Oliver Friggieri. Jinsab għall-bejgħ mil-Librerija Preca u mill-ħwienet ewlenin. IRMIED ta' Alfred Palma, Pubblikazzjoni Minn Taħt it-Tapit, 2013. Dan ir-rumanz huwa re-editjar ta' Overdose li ħareġ għall-ewwel darba fl-1995. Anki din id-darba Irmied jikxef lil Alfred Palma bħala awtur ta' narrattiva oriġinali, mhux iktar bħala traduttur (Dante, Shakespeare, Wilde u iktar) jew poeta (Preludji, 1993). Irmied iqiegħed lil Palma fil-qoffa tal-kittieba kontemporanji li jiktbu r-rumanz osċ. Kif jikteb fil-Kelmtejn Qabel hu stess: ''Kelli storja tajba, umana u fattwali, u ridt noħroġha kif suppost, bla djuq u bla kantunieri.' irmied għandu 113-il paġna u jinqasam f'20 kapitlu. Hawn Palma jorbot flimkien ħsus kuntrastanti bħall-imħabba fuq naħa, u t-tradiment, id-diqa u s-sens tal-ħtija fuq l-oħra. Anki hawn l-awtur jikxef l-aktar irkejjen moħbija fil-bniedem tant li nifhmu li fl-aħħar mill-aħħar dan huwa ħlejqa kumplessa immens. Nagħlaq bi kliem Palma stess fil-Kelmtejn Qabel: ''qtajtha li wasal iż-żmien għat-tieni edizzjoni ta' dan ir-rumanz (…l b'isem ġdid, aktar imlaħħam u aktar 'jaħraq'…'. il-pont