Meta nkun qed naqra artikli differenti dwar il-qasam letterarju spiss jolqtuni siltiet partikolari li nħobb nimmarka biex ma ninsihomx. Qed inġib xi wħud minnhom, b'kumment personali fejn inħoss il-ħtieġa. Dan ifakkarni fis-sitwazzjoni mhux biss lokali fejn bosta drabi l- kotba ta' awturi partikolari jinqraw mhux għax verament ikunu ta' xi livell partikolari, imma għax jintrabtu ma' djar tal-pubblikazzjoni li jkollhom f'idejhom magna. tal- marketing b'saħħitha ferm. Nerġa' ntenni: nemmen lli hemm xogħlijiet letterarji mill-aqwa li jew qegħdin fuq l- ixkaffi tal-ħwienet tal-kotba jew tal-libreriji minsijin proprju għax ħadd ma indenja ruħu jaqrahom jew joħroġhom għad-dawl tax-xemx, jew fil-kexxun mhux ippubblikati. miġbura minn Patrick SAMMUT ħarġa Nu. L-Aħbarijiet Reazzjonijiet L-Intervista Ktieb mill-Qrib Il-Poeżiji Il-Poeżiji - Lil Hinn Minn Xtutna Minn fuq l-Ixkaffa Min jixtieq jikkontribwixxi f'IL-PONT b'materjal ta' livell, mhux twil u adatt jista' jibagħtu direttament lill-Editur fl- indirizz sammutpatrickj00 gmail.com Huwa veru li bosta drabi l- intervistatur jippreferi jlesti numru ta' mistoqsijiet dwar test partikolari, milli jikteb artiklu ta' natura kritika dwar l-istess test, proprju għax dan tal-aħħar jirrikjedi iktar impenn u ħin. Imma l-intervistatur intelliġenti hu dak li l-ewwel jaqra sewwa t-test in kwistjoni u wara joħroġ b'numru ta' mistoqsijiet li jgħinu biex l-intervistat, mela l-awtur tat-test, jelabora aktar dwar xogħlu. Drabi oħra l-intervistatur jaf ikun niggieżi jew kritiku apposta. Hawn Vargas Llosa qed jirreferi għall-Peru ta' ċerta epoka, imma dan jista' japplika anki għall-preżent u saħansitra għall-kuntest lokali fejn in-nuqqas ta' interess fil-letteratura u fil-kultura u l-ħakma min-naħa tal-mezzi tal-komunikazzjoni maħkumin mill-medjokrità u mill-fissazzjoni li l-air time irid jimtela anki bl-irmixk, qed jirrifletti f'poplu ġeneralment nieqes minn sens kritiku ġenwin u awtentiku, u fejn kollox, jew kważi, jgħaddi. Dawn ta' Vargas Llosa jistiednu biex wieħed jirrifletti dwar id-differenza bejn il-kitba li hi letteratura vera u l-kitba bħala intratteniment. Ta' piż kbir huwa l-kliem li personaġġ anzjan jgħid lil personaġġ żagħżugħ fil-film The Giver: ''Memories are not just about the past. Il-memorji mhumiex biss dawk tagħna li ngħixu issa imma fuq kollox dawk ta' min ġie qabilna. U dawn jinkisbu mill-anzjani -— dawk li għexu l- esperjenza ħarxa tat-Tieni Gwerra Dinjija -— li dejjem qed jitnaqgru bil-mod il-mod, u fl-assenza ta' dawn mill-kotba tal-istorja, tal-letteratura, tal-filosofija u l- bqija. Jekk inwarrbu dan kollu u ngħixu l-waqt hemm ir-riskju li ngħixu l-gidba, dik li jittmgħuna min imexxi, ir-riskju li nitmexxew minn imneħima bla ma qatt nindunaw. Qabel kienet teżisti l-injuranza ġenwina għax il-poplu kien nieqes minn opportunitajiet ta' tagħlim; illum qed tiftaħ ġwenħajha injuranza ta' tip ieħor, dik li taħkem fost poplu li jiftaħar biċ- ċertifikati, bid-diplomi, bl-istatistiċi psewdo-ottimisti u bil-bqija. l-aħbarijiet Tħabbret sejba oħra f'rabta ma' Mikiel Anton Vassalli. Din id-darba nstabet karta mdaqqsa fl- Arkivji tal-Parroċċa tan-Naxxar mill-voluntier tal- parroċċa Paul Catania. Il-karta hija avviż minn Mikiel Anton Vassalli fejn jgħarraf lill-pubbliku li kien qed jilqa' abbonamenti għal Dizzjunarju tal-Malti ieħor, u dan wara l-kumpilazzjoni tal-Lexicon tal-1796. F'dan id-dizzjunarju ġdid kien se jkun hemm etimoloġija tal-kliem, studju żgħir dwar l-ortografija u l-prinċipji grammatikali tal-ilsien Malti. TAĦŻIŻ3 — SEMINAR1I Bejn is-6 u t-8 ta' Marzu grupp ta' kittieba żgħażagħ ingħaqdu flimkien biex għat-tielet sena konsekuttiva jħażżu. Il-programm ta' kitba kreattiva hu TAĦŻIŻ3. Matul dan il-programm il-parteċipanti kellhom iċ- ċans jiġu ggwidati fil-kitba permezz ta' nies esperti fil-qasam u workshops li ffukaw fuq aspetti bħall- plott, ir-ritmu u l-editjar. il-feedback ma naqasx. Minn issa 'l quddiem dawn iż-żgħażagħ se jkomplu jiktbu u jesploraw aktar il-kitbiet tagħhom stess biex jinkixef il-potenzjal kollu tagħhom … sa ma jerġgħu jiltaqgħu għat-tieni seminar tat-tielet taħżiż. TAĦŻIŻ3 huwa programm ta' kitba kreattiva mill- Aġenzija Żgħażagħ bil-kordinazzjoni tal-Għaqda tal- Malti -— Università u Fondazzjoni AWL. Għal iktar tagħrif wieħed jista' jara www.facebook.comf/tahziz jew https://tahziz.wordpress.com/. IL-PREMJU FRANS SAMMUT Il-Premju Frans Sammut tfassal bil-għan li jippremja l-użu tajjeb tal-Malti fl-oqsma kollha tal-ħajja. Din is- sena, il-Premju se jingħata lil dawk l-individwi, entitajiet privati (għaqdiet, kunsilli lokali, istituzzjonijiet governattivi, mezzi tax-xandir, eċċ.) u skejjel li juru li fil-komunikazzjoni verbali, bil-kitba u elettronika jinqdew bl-ilsien Malti b'mod tajjeb, kreattiv u innovattiv. Il-Premju jinqasam fi tliet kategoriji. Kategorija A: Għal individwi minn sittax-il sena 'l fuq minn kull qasam tal-ħajja. Kategorija B: Għal entitajiet, fosthom għaqdiet volontarji, kunsilli lokali, kumpaniji privati, istituzzjonijiet governattivi, fondazzjonijiet, koperattivi u l-bqija. Kategorija Ċ: Għal skejjel statali, tal-knisja u privati, u entitajiet li jaħdmu fil-qasam tal-edukazzjoni. Il-premjijiet huma ta' €1500, €1000 jew €500 f'kull kategorija. individwi u l-iskejjel li jaħsbu li jixirqilhom dan il- Premju (Kategoriji A u Ċ) għandhom jissottomettu ittra ta' applikazzjoni u jibagħtu d-dokumenti meħtieġa lill-Uffiċċju tas-Segretarju Permanenti tal- Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol, Triq l- Assedju l-Kbir, Il-Furjana VLT 2000 sa mhux aktar tard mill-Ġimgħa, 11 ta' Novembru 2015. Iċ-ċirkolari qiegħda tinħareġ kmieni biex l-iskejjel jingħataw żmien biżżejjed jorganizzaw attivitajiet b'risq il-Malti u jtejbu l-mezzi ta' komunikazzjoni bil-Malti tagħhom. Min ikun jixtieq aktar informazzjoni jista' jċempel lis-Sa Josephine Borg, tel. 2598 2881. IMUT IL-POETA ŻVEDIŻ TOMAS TRANSTROMER Fis-26 ta' Marzu li għadda miet ta' 83 sena Tomas Transtromer, rebbieħ tal-Premju Nobel għal- Letteratura 2011. Fost ix-xogħlijiet ippubblikati tiegħu: il-ġabra ta' poeżiji The Half Finished Heaven (1962), Baltics (1974), For the Living and the Dead (1989), The Sorrow Gondola (1996), The Great Enigma (2004), u Memories Look at Me (1993). Transtromer twieled fi Stokkolma, fil-15 ta' April 1931. ŻJARAT LILL-VILLA FRERE Nhar id-29 ta' Marzu 2015, il-Ħbieb ta' Villa Frere organizzaw tliet żjarat lil Villa Frere. Iż-żjarat saru mal-Perit Edward Said li ggwida lil dawk preżenti madwar din il-villa storika li fiha għex John Hookham Frere uli fiha laqa' lil Mikiel Anton Vassalli. Dan seħħ f'kollaborazzjoni mal-Akkademja tal-Malti. IL-PONT l-aħbarijiet POEŻIJA TAL-BANKINA FIT-TOROQ TA' CAMBRIDGE Fir-rebbiegħa fil-belt ta' Cambridge tnieda proġett interessanti fejn ir-residenti ntalbu jipparteċipaw f'kompetizzjoni bl-isem ta' 'Sidewalk Poetrv'. Il- poeżiji rebbieħa -— minn 3 sa 5 - ġew 'stampati' fis- siment frisk tal-bankini. Waħda mill-poeżiji jisimha When Mv Grandmother Died ta' Sam Cornish. Proġett bħal dan qed jiġi adottat minn bosta lokalitajiet u jista' jiġi adottat anki mill-kunsilli lokali hawn Malta. Anki l-bankini jistħoqqilhom laqta artistikal Xi ħaddiema jaħdmu fis-siment frisk f'rabta mal-proġett 'Sidewalk Poetrv' KONFERENZA STAMPA MILL-KUNSILL NAZZJONALI TAL-KTIEB Nhar it-Ħamis, 23 ta' April filgħodu l-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb organizza Konferenza Stampa dwar it-tnedija tal-konkors Premju Nazzjonali tal- Ktieb 2015: kotba 2014. Dan seħħ fl-Uffiċċju tal- Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, Librerija Pubblika Ċentrali, Triq Profs. Matul din il-Konferenza ngħatat informazzjoni importanti dwar kif se jkun organizzat il-konkors. Wara kien hemm riċeviment żgħir għal dawk preżenti. Wara proċess ta' riċerka u kitba kreattiva, nhar l-24 ta' April tnediet il-pubblikazzjoni Metamorfosi. Din il-pubblikazzjoni bdiet tinħema fil-ħamsin sena mill- mewt ta' Rużar Briffa, li flimkien ma' Ġużċ Bonnici waqqaf l-Għaqda tal-Malti — Università. proċess ta' familjarizzazzjoni ma' xogħlijiet Briffa, erba' kittieba emerġenti (Svlvana Bugeja, Theresa Abdilla, Elena Stilon u Maria Vella) ħadmu mal-artisti Rvan Falzon (pittur), Manoel Pirotta (maestro), Marta Vella (attriċi) u Francesca Cassar (ballerina). Ix-xogħlijiet finali se jkunu qed jidhru fil- pubblikazzjoni, flimkien ma' kitbiet oħra ta' xeħta akkademika. Dakinhar tat-tnedija fit-Teatru Salesjan dawk preżenti esperjenzaw ix-xogħlijiet ta' dawn l- artisti, iltaqgħu magħhom, u xtraw il-pubblikazzjoni għal prezz speċjali li nkludiet wkoll għadd ta' kitbiet ġodda dwar Briffa. Ħajr lill-Fond Malti għall-Arti, Premju tal-President għall-Kreattività, l-Università ta' Malta, il-Librerija tal-Università ta' Malta, it-Teatru Salesjan (skema SARP), Merlin, l-Akkademja tal- Malti, u d-Dipartiment tal-Malti fl-Università. Dan il- proġett għandu l-appoġġ tal-Fondazzjoni Valletta 2018. Aktar tagħrif dwar il- proġett: www.ghaqdatalmalti.org/metamorfosi.htm Kit Azzopardi jintervista li dan il-kittieb Palestinjan- Malti. Ara l-ħolqa: http://littlerock.com.mt/culture/ intervista-ma-walid-nabhan-l-awtur-ta-l-ezodu-tac- cikonji/ Għal min iħobb l-Ilsien Malti, il-letteratura Maltija u l-istorja tal-Filosofija mhux ta' min jitlef li jisma' għadd sabiħ ta' webcasts offruti fuq is-sit www.campusfm.um.edu.mt. Wieħed jista' jibda minn dawn il-programmi. L-ewwel huwa ''Bijografiji Letterarji', prodott u ppreżentat minn Sergio Grech. Fih huma ttrattati kittieba bħal Manwel Dimech, Juan Mamo, Rużar Briffa, Ġużċ Chetcuti, Dun Frans Camilleri, Ġuże Aquilina, Anton Buttigieg, Walter Zahra, Kelinu Vella Haber u Karmenu. Programm ieħor hu ''Koktejl Lingwistiku', prodott u ppreżentat mill-Prof. Programm ieħor huwa ''In-Nisġa tal- Filosofija', fejn il-Prof. Joe Friggieri jitkellem ma' Fr. Joe Borg dwar il-filosofija kontemporanja b'rabta mat-tielet volum ta' In-Nisġa tal-Filosofija. Prosit tassew għal produzzjonijiet bħal dawn u oħrajn u tas-servizz offrut. Tkun idea tajba li anki stazzjonijiet radjufoniċi oħrajn joffru dan l-istess servizz ta' natura kulturali b'xejn. l-aħbarijiet PIERRE J. MEJLAK FL-UNIVERSITÀ TA' MALTA Fil-15 ta' April il-kittieb Pierre J. Mejlak kien mistieden tal-Librerija tal-Fakultà tal-Arti tal- Università ta' Malta. Preżenti għall-okażjoni kien hemm ukoll it-tradutturi tal-ktieb Dak il-Lejl Iħallik Tgħid/Having Said Goodnight, inkluża Prof. Clare Vassallo, u l-pubblikatur tiegħu, Chris Gruppetta tal- Kotba Merlin. Il-ktieb imsemmi rebbaħ lil Mejlak il- Premju Ewropew għal-Letteratura 2014. Il-kittieb wieġeb għal għadd ta' mistoqsijiet dwar din il-ġabra ta' novelli u dwar ir-rwol tat-traduzzjoni letterarja biex tqarreb il-letteratura Maltija lejn qarrejja mid- dinja kollha. Pierre J. Meilak jirċievi l-Premju Ewropew għal-Letteratura 2014 Nhar l-24 ta' April fil-Kavalier ta' San Ġakbu tnieda għall-ewwel darba l-ktieb Sharon u l-Kunjata — Djarji minn Ramallah tal-kittieba Palestinjana Suad Amiri, u maqlub għall-Malti minn Jean Paul Borg. Hu djarju kultant dħuli, kultant nebbiexi, xi minn daqqiet melankoliku. Ħafna jiftakru lil Suad Amirv mill- Festival Mediterranju tal-Letteratura tal-2012, fejn fl- aħħar lejla nisslet tbissima fuq fomm kulħadd, u fakkritna li mil-lumi tista' toħroġ ruġġjata ħelwa wkoll. Għal darb'oħra l-pubbliku kellu ċans jiltaqa' magħha, bħala l-mistiedna speċjali tal-okkażjoni, u jerġa' jgħix l-esperjenzi ta' Suad bil-Malti. SIT ĠDID GĦALL-GĦAQDA TAL-MALTI - UNIVERSITÀ Is-sit ġdid tal-Għaqda tal-Malti — Università issa lest. Sit bħal dan għandu l-għan li jservi kemm ta' repożitorju u legat kif ukoll ta' aċċess prattiku għal studenti ta' kull età u l-pubbliku ġenerali. taqsimiet tas-sit hemm paġni ddedikati lill-fundaturi, oħrajn b'filmati, paġni oħra marbuta ma' proġetti tal-Għaqda u oħrajn. b'riżorsi utli. Taqsima importanti hija 'sinteżi'; fiha jittellgħu teżijiet li jistgħu jinteressaw lil kulħadd. Kulħadd hu mistieden biex jidħol fis-sit www.ghaqdatalmalti.org u jiffamiljarizza ruħu miegħu. L-GĦAQDA POETI MALTIN TOĦROĠ VERSI 2015.1 Ftit taż-żmien ilu ħarġet edizzjoni oħra ta' din ir- rivista li ilha toħroġ sa mill-1986, tliet darbiet fis- sena. Issa Versi se tibda toħroġ darbtejn fis-sena imma minflok b'16-il paġna se jkollha 24 paġna. Charles Magro, President tal-Għaqda Poeti Maltin u l-editur ġdid tar-rivista, jikteb dwar Il-Livell Letterarju'. Versi tinkludi fiha paġni ta' tagħrif mid- dinja tal-poeżija, paġni oħra ddedikati lill-poeżija kemm lokali kif ukoll barranija, esejs letterarji mudell għall-istudenti tal-Malti kemm f'livell SEC kif ukoll f'livell MATSEC, intervista bit-Taljan mal-poeta Taljan residenti f'Malta, Roberto Malini, paġna ta' reċensjonijiet, tagħrif dwar ir-rebbieħa tal-Konkors Nazzjonali tal-Poeżija 2014, u paġni ta' kritika letterarja prattika u anki dwar is-sunett u l-varjetajiet tiegħu. Abbonament għal sena jiswa €6. Min jixtieq jirċievi Versi direttament id-dar jista' jikteb lil Ms. M.D. Chircop, Blk. €/77, Marshall Court, Gżira GŻR IL-LIVELL LETTERARJU reazzjonijiet Email mingħand Victor V. Vella M.A., it-15 ta' Marzu 2015 Għażiż Patrick, Milli rajt s'issa minn IL-PONT int bħala Editur tinteressa ruħek minn xi ħaġa letterarja , xi ħaga ġdida, interessanti imma wkoll mhix tant didattika. Qiegħed naħseb fuq kif tista' testendi dan l- iskop u fl-istess ħin tkun ta' iżjed valur għal- letteratura Maltija. Bħalma tapprezza int, il- letteratura tikber billi tissaffa bil-kritika, kritika ġenwina, kritika oġġettiva, mhix persunali jew partiġjana. F'pajjiz żgħir bħal Malta dan hu diffiċli għal ħafna raġunijiet li naħseb li smajthom kemm il- darba. Dan jidher biċ-ċar min-nuqqas ta' din il-kritika u ta' publikazzjonijiet li fihom jew jibbażaw ruħhom fuq kritika bħal din. Li tisma' u taqra l-biċċa l-kbira ftaħir: fuq xi biċċa xogħol sew letterarja, sew mużikali kif ukoll artistika (viżwalij ma tasal imkien. B'hekk il-vera 'arti' ma tiġix f'għajn in-nies. U inqas u inqas tgħallem lil min jaqra jew jisma' eċċ. is- sens ta' kritika, ta' għażla u kif għandha ssir il- kritika serja. Rigward il-publikazzjonijiet ta' kritika, fix-xena Maltija, nazzarda ngħid ma tantx hemm fejn titfixkel. Ħlief dik li kultant tidher fil-magazine tal-Għaqda 'Il-Malti' tista' tgħid li x-xena hi deżert. Nispera li sejjer żball…. forsi hemm iżjed u ma nafx bihoml Inti taf iżjed mill-qrib… u tista' tara jekk minħabba dan in-nuqqas hemmx bżonn ta' xi ħaġa fuq din il-linja fil-ġumal tiegħek. Li qiegħed naħseb hu li tieħu rumanz/ poeta / kittieb…eċċ. u tinkoraġġixxi lil xi ħadd, jista' jkun anke student… li jikteb/tikteb kritika tajba… bis-sabieħ u l-ikreh biex ngħid hekk ta' xi biċċa xogħol. U nkompli nissuġġerixxi li l-isem ta' min jikteb MA JIDHIRX. Jiġifieri ikun anonimu…. biex dak li jkun ma jkunx ristrett bil-konnessjonijiet. Fl- istess ħin dak li jkun, ikun jista' jesplora u jikkritka għax ikun iżjed fil-libertà. Fl-istess ħin permezz tal-ġurnal tiegħek tkun qiegħed tqajjem jew iżżomm l-interess f'kapolavuri' antiki u moderni u tkun qiegħed tinkoraġġixxi s-sensu l-istil kritiku ta' min jaqra IL PONT. Jiena naħseb li hemm bżonn ta' xi ħaġa ta' din il- kwalità: jekk hux possibbli jewle ħaġ'oħra. Email mingħand Therese Pace, it-2 ta' Aptil 2015 Għażiż Patrick, Ħajr għal ''Il-Pont' li dejjem inkun nistenna malli jaqleb xahar ġdid. Rivista letterarja li ma jonqosha xejn, rivista li turi kemm inti bniedem aġġornat fejn tidħol il- letteratura. Ħajr ukoll talli għoġbok tinkludi l-ħolqa għall-intervista tiegħi ma' Littlerock.com. Kemm ġibtli memorji sbieħl Memorji tal-mibki Sammv Calleja li f'żgħożiti miegħu tlajt l-ewwel u l-unika darba fuq il-palk tal-Oratorju tal-Mosta fejn irreċtajna flimkien. Memorji ta' rivista ċkejkna ''Ħolqa'' li hu kien welled u li fiha jien kont rajt ippublikati l-ewwel stejjer tiegħi. Memorji tal-ktieb ta' Arnold Cassola L-Istorja ta' Romeo u Ġuljetta kif ukoll tal-ktejjeb ta' Karmenu Vassallo is-Salib Imqaddes fl-Arti, liema kotba għandi u ngħożż bħala patrimonju letterarju Malti. Il-bniedem imut imma l-ktieb jibqa' ħaj. Dan, m'għandniex xi ngħidu, minbarra l-materjal l-ieħor li tagħtina li dejjem ikun ta' livell għoli u interessanti. Jalla din ir-rivista tirreżisti l-fewġiet kollha u tibqa' soda fuq saqajha għax tagħmel unur lilek, lil kul min ikun rappreżentat fiha kif ukoll lil-letteratura ta' pajjiżna. Tislijiet u l-Għid it-Tajjeb, IL-PONT Sala Ewlenija fil-Ministeru tal-Edukazzjoni u x-Xogħol, Lulju 2014. Paola Mara De Maestri hija għalliema, ġurnalista u editriċi tal-folju kulturali u letterarju Bottega Letteraria li joħroġ mar-rivista 'l Gazetin f'Sondrio, fl- Italja ta' Fuq. Hija l-editriċi ta' antoloġiji poetiċi bħal 'Poeti Lombardi' e 'Donne in poesia', f'kollaborazzjoni mad-dar tal-pubblikazzjoni Giulio: Perrone. Bħala kittieba ġiet mogħtija rikonoxximent mill-Konkors imniedi mir-Rai '' giovani incontrano l'Europa' (1992), mill-Konkors Nazzjonali ''Marcello Landi' (2000) u mill-Konkors Letterarju u Radjufoniku ''E il naufragar m'ċ dolce in questa radio'' (2001). Kisbet it-tielet post fil-Konkors Nazzjonali 'Città di Imola 2004' u fil-Konkors ''Il Natale' (2008). Paola Mara De Maestri kisbet merti oħra f'għadd ta' konkorsi oħra bejn l-2005 u l-2008. L-ewwel ġabra poetika tagħha ġġib l-isem ta' Dentro la vita (2001). Is-sena 2004 ġabet magħha l- pubblikazzjoni tat-tieni ġabra poetika tagħha L'amore parla piano, b'disinni tal-pittriċi Fl-2008 ippubblikat it- tielet ġabra ta' poeżiji bl-isem ta' // pane del sorriso, u fl-2010 ħarġet ġabra oħra bl-isem Aquiloni d'argento, maħruġ miċ-Circolo Culturale F/N ta' Morbegno biex ifakkar il-25 sena ta' kitba ta' poeżija min-naħa tagħha. Din mhix l-ewwel ġabra ta' poeżiji tiegħek. X'għandha differenti L-ewwel ġabra poetika tiegħi bl-isem ta' Dentro la vita ġiet ippubblikata fl-2001. Wara ġew tliet pubblikazzjonijiet oħrajn: L'amore parla piano (2004), Il pane del sorriso (2008) u Aquiloni d'argento (2010). Dawn il-ġabriet huma xhieda ta' żvilupp kemm bħala persuna, kif ukoll bħala artista. Mill-ewwel poeżiji esklussivament intimi u introspettivi, il-qasam tematiku tiegħi twessa', billi esplorajt oqsma differenti, kantajt l-isbuħija tal-muntanja, mifhuma anki f'sens metaforiku bħala 'elevazzjoni spiritwali', l-'univers mara' u bosta oħrajn. Con gli occhi del cuore, din l-aħħar ġabra tiegħi li ħarġet f'Ġunju tal- 2014, hija partikolarment għażiża għalija, ladarba hija ddedikata lil ibni Gioele ta' tliet snin, u lil missieri li ħalla din id-dinja ħesrem f'Settembru 2013. Żewġ avvenimenti, il-matemità tiegħi li seħħet fl-2010, ta' 40 sena, u t-trawma. tat-telfa ta' missieri, apparentement kuntrastanti (fejn għaddejt mill-ferħ estrem għall-abiss) huma marbutin flimkien bis-saħħa tas-sentiment l-iktar importanti, dak li 'iċaqlaq lid- dinja', jiġifieri l-imħabba, dik vera. Minkejja li huma poeżiji intimi ħafna, huma kapaċi jqanqlu anki lill- qarrej li ma kienx jaf u lanqas jaf il-persuni li dwarhom nitkellem. Infatti l-vera poeżija trid tkun 'universali', jiġifieri min jaqra jrid ikun kapaċi jitwaħħad mal-versi li nikteb. Fil-fatt it-twelid u l- mewt huma parti mill-ħajja tagħna Ikoll. Liema huma t-temi u l-forom li thaddem7 ix-xogħlijiet tiegħi jirriflettu tiftixa eżistenzjali profonda, magħmula minn xogħol introspettiv li jeħtieġ il-paċenzja. Għalija l-kitba hija 'terapija', tgħini nħossni tajba, u għalhekk ma nistax nimmaġina lil ħajti mingħajr il-poeżija. Il-poeżija tiegħi hija essenzjalment etika, miftuħa quddiem id-dinja u l- oħrajn. It-temi li nittratta f'xogħlijieti huma dawk li jolqtuni mill-qrib bħala persuna. In-nisa, it-tfal, il- gwerra, il-muntanja, il-fidi reliġjuża, il-poeżija, is- sentimenti. Ġeneralment il-versi tiegħi huma ħielsa, xi drabi bir-rima. Ġewwa xogħlijieti wieħed jista' jsib IL-PONT anki figuri rettoriċi li jitwieldu spontanjament flimkien mal-versi. Għalhekk m'għandix regola preċiża. Jiddependi mill-ispirazzjoni tal-waqt, mit-tip ta' poeżija. Għaliex l-għażla li tikkollabora ma' żewġ Maltin f'din l-aħħar ġabra poetika tiegħek2 Kif żviluppat kollaborazzjoni bħal din7 il-kollaborazzjoni mal-Għaqda Poeti Maltin bdiet bħala tpartit ta' natura kulturali bejn il-poeti, li rat il- quċċata permezz tal-pubblikazzjoni tal-ġabra poetika I silenzi della montagna e le voci del mare, u wara tkompliet fiż-żmien bis-saħħa tal-ħbiberija ma' Patrick Sammut u f£Emmanuel Attard-Cassar li magħhom bqajt dejjem f'kuntatt. Allura ġiet naturali f'moħħi l-idea ta' proġett ġdid flimkien. Bgħatt lil Patrick, li nirrispetah bħala bniedem ta' kultura, il- ġabra tiegħi, u staqsejtu jekk kienx interessat jiktibli d-daħla għall-ktieb tiegħi. Bi pjaċir kbir għalija huwa aċċetta mill-ewwel. Ladarba ridt nagħmel xi ħaġa partikolari għal dan il-ktieb tant għażiż għalija, ħsibt li norbot xi tpinġijiet ma' wħud mill-poeżiji tiegħi. Permezz ta' Patrick sirt naf lill-artista Hilarv Spiteri li b'xorti tajba aċċetta li jpinġili għaxar tpinġijiet f'rabta ma' għaxar poeżiji. U issa ninsab kuntenta ħafna li mill-ġdid qiegħda magħkom hawn. L-ewwel żjara tiegħi tmur lura għas-sajf tal-2009. Omm, bint, għalliema, ġurnalista… kollha aspetti li b'xi mod jew ieħor jirriflettu ruħhom fil-versi tiegħek. Xi tgħid dwar dan7 Ċertament il-mod kif jiena u kif naffronta l-ħajja jirriflettu ruħhom fil-poeżija tiegħi. Maż-żmien l- esperjenzi tal-ħajja u t-triq li qbadt permezz tal- poeżija biddluni u minn ċerti aspetti saħħewni bħala karattru. Minn dejjem tajt importanza fundamentali lill-familja. Mingħand il-ġenituri tiegħi tgħallimt nirrispetta l-ħajja u l-bnedmin. Il-valur tax-xogħol u tas-sagrifiċċju. L-impenn u l-forza tar-rieda biex nilħaq għan. Hu żgur li l-maternità u t-telfa ħesrem ta' missieri ħallew marka profonda u għamluni iktar konxja ta' kemm jiena kapaċi nħoss intensament l- emozzjonijiet li wara nipprova 'nittraduċi' f'poeżija. Bħala għalliema għandi x-xorti ngħix jum wara jum mat-tfal u mingħandhom inkompli nitgħallem. Bħala ġumalista jiena dejjem infittex. ħwejjeġ ġodda x'nirrakkonta, partikolarment għall-Bottega letteraria tar-rivista 'l Gazetin. Morbegno u b'hekk f'kuntatt ma' ħafna iktar poeti u l-konfront u l-iskambju huma żgur esperjenza li tagħni lil dak li jkun. Dawn l-aspetti kollha jintrabtu flimkien u huma għajn bla tmiem ta' ispirazzjoni poetika. Kif jintlaqa' l-ktieb tal-poeżija fl-Italja Għandu numru wiesa' ta' qarrejja/ Kif tara l-ġejjieni tiegħu7 Con gli occhi del cuore għadu kemm ħareġ f'Ġunju (2014) u l-ewwel ħaġa li għaddiet minn moħħi kienet li niġi nippreżentah hawn Malta, proprju għax ħdimtu flimkien ma' żewġ artisti Maltin. L-aħbar tal-ħruġ ta' dan il-ktieb ingħatat li xi wħud mill-ġurnali lokali u oħrajn telematiċi u l-bejgħ isir permezz tal-intemet fuq is-sit tad-dar tal-pubblikazzjoni u f'Morbegno permezz ta' 'l Gazetin. Ħsibt, minħabba l-perijodu sajfi, li nipposponi tnedija iktar dettaljata għall-ħarifa, permezz tat-televiżjoni lokali, anki fid-dawl ta' żewġ reċensjonijiet li ġew imwiegħda lili. Waħda mill- Professur Gianluca Garbellini, bniedem ta' kultura kbira rispettat ħafna fejn ngħix jiena, li kiteb id-daħla għall-ġabra poetika tiegħi Aquiloni d'argento, u l-oħra mill-poeta u ġumalista Alberto Figliolia, anki hu mistieden tal-Għaqda Poeti Maltin f'Malta xi snin ilu. Nixtieq norganizza tnedija tal-ktieb anki fl-Italja, f'Morbegno. Mill-persuni li s'issa qraw dan il-ktieb kelli kummenti pożittivi ħafna. Huwa ktieb li jqanqal pożittivament u jġiegħel lill-qarrej jirrifletti dwar dawk l-affarijiet li huma verament importanti fil-ħajja u li lilhom għandna nagħtu l-ikbar attenzjoni. Proġetti għall-ġejjieni Apparti nkompli nieħu ħsieb il-Laboratorio Poetico del Circolo Culturale F/N ta' Morbegno u l-Bottega Letteraria u 'l Gazetin, minn hawn u ftit ieħor se nieħu ħsieb il-promozzjoni tal-ktieb fil-Valtellina permezz tal-mezzi tal-komunikazzjoni lokali u l- organizzazzjoni tat-tnedija uffiċjali tal-ktieb. Il- kollaborazzjoni ma' Malta se tkompli ladarba ġejt mistiedna minn Alberto Figliolia, li qed jieħu ħsieb jagħżel il-poeti Taljani, biex nieħu sehem f'antoloġija poetika bit-tema tal-Olokawst. Patrick Sammut qed jieħu ħsieb il-parti marbuta mal-għażla tal-poeti Maltin. IL-PONT il-komunikazzjoni 'X'hemm gdid ' spiss nistaqsu lil xulxin. Kultant ukoll 'Poġġi hawn ħa ngħidu kelma''. Il-bniedem mhux maħluq biex jgħix għalih waħdu bħal gżira f'nofs ta' baħar. Tant hu hekk li jekk trid tikkastiga lil xi ħadd, eżiljah xi mkien bla ma jara ruħ u fi ftit żmien teqridlu l-moral għal kollox. Għidli kelma w ngħidlek oħra, ma narawx għaddej il-ħin. Daqqa tgħid u daqqa tisma' b'hekk nitgħallmu minn xulxin. Din it-taqbila ċkejkna tħaddan: filosofija importanti: is-siwi tal-komunikazzjoni, jiġifieri li naqsmu s-sentimenti, l-aħbarijiet, bżonnijiet u kwalunkwe ħaġa oħra man-nies ta' madwarna. Iżda naħseb. ilkoll intbaħtu kemm dan l-aħħar. il- komunikazzjoni battiet. Ħajja mgħaġġla, kulħadd sejjer minn xogħol għall-ieħor jew mix-xogħol għad- dar u ħadd m'għandu ħin għal ħadd, donnu lanqas għas-sieħeb jew sieħba tiegħu stess. Naqas is-seksik fit-toroq, li ngħiduha, kieku fiha nfisha hi ħaġa tajba, imma miegħu naqsu wkoll id-diskursati fuq xi suġġett pjaċevoli, jew jaħraq, tal-mument, bħal ngħidu aħna politika, futbol, avvenimenti, irwiegel, u mitt ħaġ'oħra, lihuma sors ta' informazzjoni u mogħdija taż-żmien. Din il-forma ta' komunikazzjoni hi sempliċi kemm tridha iżda meqjusa bħala essenzjali għall-istabilità tal-bniedem. Il-fatturi ta' din l-imbierka komunikazzjoni huma sempliċi għall-aħħar jekk wieħed jieħu ftit intrigu li jiskoprihom, jgħarbilhom u jpoġġihom fil-prattika. Il- prinċipju fundamentali biex jirnexxilek iżżomm konverżazzjoni tajba hu li tkun kapaċi tinteressa lis- semmiegħ ta' quddiemek b'li għandek x'tittrażmettilu, sew jekk aħbar, ċajta, informazzjoni jew x'naf jien. Biex tagħmel dan trid tkun aġġornat dejjem, tikseb it-tagħrif minn sorsi infurmati tajjeb u li tista' toqgħod fuqhom, tuża l-informazzjoni skont l-etika biex ma toffendi lil ħadd, u tgħid li għandek tgħid bla ma toqgħod iddur mal-lewża. M'għandekx tipprova timpressjona jew tinfluwenza, iżda titkellem biex tgħallem, tinforma u tissoċjalizza. Il-kuntatt tal-għajnejn hu effettiv ħafna f'dan ir-rigward għax jgħin sew lill- kelliem kif ukoll lis-semmiegħ biex juru konvinzjoni. In-natura hi l-ewwel u l-aqwa għalliema tas-sistema komunikattiva. Mill-bqija, fis-snin bikrija tal- eżistenza tagħna, ma nsibu kważi ebda sors ieħor li jurina l-aħjar mod ta' kif għandna nikkomunikaw bil- fomm. Nitgħallmu minn ta' madwarna xi ftit tat- teknika mbagħad kulħadd ifendi għal rasu. Dan jiddependi ħafna mill-ambjent li titwieled fih. Per eżempju, ulied ta' ġenituri neqsin mill-kliem idumu iżjed biex jibdew jitkellmu għax l-ambjent tad-dar hu iktar ristrett minn ta' ħaddieħor. Min imbagħad ikollu sens ta' intrapriża jirnexxilu jasal iktar malajr minn oħrajn u jkollu iktar ċans li maż-żmien jista' jsir kelliem, xandar, jew saħansitra bejjiegħ tajjeb. Iżda mbagħad hemm dawk iċ- ċirkustanzi li jirrikjedu s-skiet, ir-riflessjoni: jew rispett tad-dinjità, bħal ngħidu aħna f'każ ta' mewt, nuqqas ta' familjarità ma' dak li jkun, mard, aċċidenti, żbalji eċċ. fejn il-bniedem għandu jitboq fommu. X'inhuma dawn. il-mezzi ta' komunikazzjoni li jagħmlu parti minn ħajjitna tant li ma ngħaddux mingħajrhom7 Tbissim, ħars, mess, ġurnali, posta, telefon, televiżjoni, kompjuter, ilkoll huma għodda ta' komunikazzjoni qodma jew reċenti, elaborati jew skjetti, li l-bniedem tgħallem jagħmel użu minnhom. Tbissima, ħarsa ħafifa jew tislima ta' konoxxenza ġġiegħlek tħoss li m'intix minsi. Kelma ta' ġid għandha s-setgħa tgħollilek il-moral, ċajta taf tbiddillek il-burdata. Hekk ukoll taptipa ħafifa fuq spallejk minn ħabib f'waqt ta' niket, taf issabbrek u timlielek qalbek b'faraġ hekk li tagħtik almu u stimolu meħtieġ biex taffronta l-ħajja mill-ġdid. Hekk ukoll jafu jagħmlu żewġ linji qsar fuq kartolina li l- pustier jitfagħlek mix-xaqq tal-kaxxa tal-ittri għax il- fatt li xi ħadd ftakar fik hu biżżejjed biex iqanqallek tbissima ta' kuraġġ. U hawn għiduli konservattiva kemm tridu imma jien ma nibdel qatt email- komda kemm tridha imma kiesħa daqs- il-metall tal- kompjuter li jwassalhielek -— ma' ittra li tasalli fil- kaxxa tad-dar mill-pustier idur bieb bieb, ittra li jekk naħseb biss minn kemm idejn tmellset qabel waslitli biżżejjed biex timlini kuntentizza għax naf li hemm barra jinsab: min għadu jaħseb fija. Inħossni li nappartjeni f'xi komunità u mhux numru fost l- umanità. Il-komunikazzjoni hija l-fus li fuqu jduru ċ-ċiviltajiet dinjija. Leġiżlazzjonijiet, statuti, parlamenti. Xejn ma jista' jseħħ bla komunikazzjoni. Matul iż-żminijiet il- bniedem skopra mezzi ġodda, x'aktarx minħabba l- kurżità tiegħu jew għax ħass il-bżonn li jtejjeb u jibni IL-PONT il-komunikazzjoni. kont.. fuq dak li kien diġà jeżisti biex ikun jista' jaqdi l- bżonnijiet tiegħu u tal-oħrajn aħjar. Marconi, Bell, l- aħwa Bird, ilkoll huma eżempji klassiċi. Il-kotba, il- ġurnali, it-telefon, ir-radju, it-televiżjoni Ikoll huma meqjusa bħala mezzi effettivi li jħallu impatt qawwi fuq il-bnedmin. Iżda kultant il-progress rigress. Sfortunatament ġara li dawn l-istess mezzi maħluqa b'tant sagrifiċċji u wara daqstant esperimenti qegħdin fiż-żminijiet tal- lum joħolqu sens ta' firda jew jeqirdu l- komunikazzjoni huma stess. Il-bniedem li jagħżel li jgħaddi l-ħin liberu tiegħu quddiem it-televiżjoni magħluq f'kamartu jew jilgħab xi logħba fuq inġenji elettroniċi oħra minflok ma jieħu sehem f'xi diskussjoni kostruttiva u rikreattiva, ikun qed joħnoq hu stess il-komunikazzjoni ma' ħutu l-bnedmin u jagħti dahru lill-opportunità li jitgħallem mill- esperjenzi tajbin jew qarsa ta' ħaddieħor. Min jisker fuq kotba jew films jew jintilef wara s-seħer innovattiv tal-kompjuter qiegħed bla ma jintebaħ jingħalaq fih innifsu u jsir il-gżira li semmejna iktar lura. Ir-riedni taż-żiemel li għandu jsuqna huma l- kelma u l-bilanċ. Fejn hemm nuqqas ta' komunikazzjoni jonqos il- ftehim, jinħoloq id-diżgwid, il-gwerer, l-inġustizzji, t- telqa u t-telfien. Nuqqas ta' komunikazzjoni jista' jfarrak ħbiberija, jifred ħaddiema f'kumpanija, isir abbiss bejn gvernijiet u oppożizzjoni u mitt ħaġ'oħra. Hekk ngħidu aħna relazzjoni ma tinbeniex fuq il- bews u t-tgħanniq biss, għalkemm it-tnejn jiffurmaw parti mill-pakkett komunikattiv, iżda wkoll fuq il- ftehim dwar drittijiet, obbligi, prijoritajiet u kompromessi li l-koppja jidhrilha li huma meħtieġa biex iżommu r-relazzjoni stabbli. Kultant nagħtu parir lil dak li jkun 'oqgħod kelma lura' jew 'aħjar kelma nieqsa milli kelma żejda' iżda kemm tilwim iseħħ minħabba nuqqas ta' ftehim jew iċċarar tas- sitwazzjoni. Li kieku l-politiċi jintasbu iżjed madwar mejda jiflu u jitkellmu dwar il-ħtiġiet reċiproċi tagħhom, u kif jistgħu isolvu l-problemi flimkien jibqagħlhom inqas ħin biex jillitikaw u jivvintaw mezzi ġodda kif jeqirdu lil xulxin. Illum qed inġewżu wisq fi kliemna fejn hu meħtieġ li nindafru u dan qiegħed ikisser lill-bniedem. Ħafna drabi l-bniedem ra li jkun jaqbillu jiskot fuq ħafna suġġetti bħal droga, sess, politika, gwerer, kriminalità, ġuħ, nuqqas ta' ġustizzja soċjali u ħafna affarijiet oħra biex isalva ġildu, bil-konsegwenza li xejn ma jsir biex dawn l-aspetti oskuri tas-soċjetà jiġu eliminati. U r-rota tad-dinja tkompli ddur u żżaqżaq u hi u żżaqżaq tisloħ lilha nfisha. U żejt kontra ż-żaqżieq huwa l-komunikazzjoni. Jekk qatt ma ħabbejt nitħassrek, ħabib. Ma jfissru xejn għalik id-dija tal-qamar leqqien fuq għejun niżlin fil-widien, jew l-ilwien imsaħħrin tal-ward imfewħa tal-ġnien, u s-seħer tal-inwar imbexxqin ma'zkuk griżi imdendlin. Ġieli tgħaxxaqt b'tal-ġiżimin il-fwieħa, jew tal-freżji fuq xulxin mistrieħa2 Qatt ma waslet sa fondoq qalbek il-kisra tas-sinfoniji fuq arpi u vjolini; trux int għal tar-riħ il-melodija lill-qasab f'żifna għalenija. Ma tistax tifhem il-kelma 'ġenna' għax il-ġenna ma doqthiex, ma tfisser xejn għalik l-eternità li jixxenqu għaliha l-maħbubin waqt li mwaħħdin għad-dinja mitlufin. 'mma, b'dankollu, ma rridx ninsa ħaġa waħda, ħabib … l-imħabba taf tonxrok fuq salib LINA BROCKDORFF IX-XIĦ Indur bih u nibkih inħares lejh u nitħassru mitluq f'sodda fi sptar, abbandunat wiċċi ndawwar u nibki inħares f'mera nitħassarni min jaf għadx inkun abbandunat IL-PONT letteratura taljana ft EŻ CLASSICI Edmondo De Amicistwieled u miet (21 ta' Ottubru 1846 — 11 ta' Marzu 1908) fir-reġjun Taljan tal-Ligurja. Kien kittieb u għalliem. Baqa' msemmi l- iktar għar-rumanz Cuore, magħruf bħala klassiku tas- sentimenti tajbin li jieħu l-għamla ta' djarju ta' Enrico, li qiegħed fit-Terza ġo skola f'Turin. Enrico jniżżel l-osservazzjonijiet u l-ħsibijiet tiegħu matul sena sħiħa rigward ħbiebu tal-klassi, kull wieħed bil- karattru partikolari tiegħu. Naqraw ukoll dwar l- għalliema ta' Enrico, il-klassijiet soċjali u s-snajja' differenti tat-tfal tal-ħaddiema ħbiebu, l-isfond storiku ta' Italja li għadha kemm tingħaqad f'pajjiż wieħed taħt bandiera waħda. Cuore hu ktieb li jurina l-belt ta' Torino fl-aħħar tas-seklu XIX. Dan huwa xogħol li ħareġ fl-1886 — meta De Amicis kellu 40 sena — mela l-ġrajjiet ta' eroiżmu għadhom friski f'moħħ bosta. De Amicis il-ħin kollu jfakkar u jistieden lill-qarrej biex iħaddan valuri pożittivi u universali, fosthom ir-rispett lejn il-ġenituri, lejn l- għalliema, lejn id-dgħajjef; l-imħabba; il-lealtà; is- sagrifiċċju; il-ħbiberija vera; il-maħfra; l-għajnuna reċiproka; l-umiltà; is-saħħa jew il-kapaċità li wieħed jagħraf meta żbalja u jitlob skuża lil dak li jkun; ir- rispett lejn il-patrija, l-eroj u l-bandiera. Dik li jippreżenta De Amicis hawn hija soċjetà lajka fejn iċ- ċittadin għandu dmirijiet ċivili lejn art twelidu. Bejn xahar u ieħor l-awtur jinkludi għadd ta' rakkonti (9 b'kollox) li fihom il-protagonist eroj ikun tifel tal- età ta' Enrico. Dawn ir-rakkonti għandhom bħala sfond l-Italja Risorġimentali u l-Gwerer. tal- Indipendenza. Fl-aħħar ta' kull xahar l-għalliem kien jitlob lil xi student tiegħu biex jikkupjah pulit sabiex wara jkun jista' jaqrahulhom. Mela jissemmew waqtiet fejn ċerti studenti jiġu ppremjati fl-istudju, mumenti fejn oħrajn jagħmlu sforzi u sagrifiċċji kbar biex jilħqu dak li jixtiequ jagħmlu, oħrajn ta' ċelebrazzjoni, bħal meta r-Re Umberto jżur il-belt. Hemm waqtiet ta' diqa bħal mard, mewt, firda u l- bqija. Fost is-sagrifiċċji li jissemmew hemm dawk li kienu jagħmlu l-iltim, ir-romol, il-ħaddiema u missirijiet tal-familja li kienu jattendu l-iskola ta' filgħaxija. Jissemmew ukoll l-emigrazzjoni u s- sagrifiċċji li: bosta Taljani għamlu għall-familji tagħhom 'il bogħod mill-Italja, l-istituti li fihom kienu jitpoġġew it-tfal bi bżonnijiet speċjali, imma anki personaġġi magħrufa bħal Cavour, Mazzini, Garibaldi ir-Re Vittorio Emanuele, flimkien ma' personaġġi anonimi oħrajn li kienu eroj bil-mod umli tagħhom. Fost dawn tal-aħħar naqraw dwar tifel li jittajjar minn kaless biex isalva lil ieħor iżgħar minnu; is- suldati Taljani li żammew sod fi żmien il-Gwerer tar- Risorġiment; is-solidarjetà bejn Taljani ta' klassijiet differenti, imma anki bejn il-ħaddiema umli stess meta 'l bogħod minn pajjiżhom. Bħala struttura fi Cuore De Amicis iħaddem l-unità tal-post — fejn l-azzjoni sseħħ fi skola —, l-unità taż- żmien — l-azzjoni li sseħħ matul sena skolastika ., u l- unità tal-personaġġ — it-tifel li qed jikteb id-djarju li IL-PONT letteratura taljana kont. jiftaħ nhar it-Tnejn, 18 ta' Ottubru, u jagħlaq it- Tnejn, 10 ta' Lulju. Il-funzjoni tal-iskola tinftiehem bħala preparazzjoni taċ-ċittadin bili tipprepara lit-tfal għas-soċjetà billi toħroġhom mill-familja. Hawn l- għalliem jieħu post il-ġenituri. Dik li jiddeskrivi De Amicis hi soċjetà kważi utopika fejn fuq kollox jaħkmu l-armonija u s-solidarjetà. Perċ, l-awtur ma jonqosx milli jiddeskrivi x-xogħol iebes tal-ħaddiema. Dan kollu miktub b'Taljan mill- isbaħ fi spazju ta' bejn wieħed u ieħor 260 paġna. Ta' min jgħid li ta' dan il-ktieb ħarġu mal-41 edizzjoni, anki għax hu rumanz maħbub fid-dinja kollha, u li lil De Amicis ħadlu 8 snin biex jiktbu. Fl- istess żmien kien ħareġ Pinocchio, storja dwar tifel li jsir raġel. Cuore huwa dwar tifel li jsir ċittadin. Dan ta' De Amicis hu rumanz pedagoġiku. Ħareġ fi żmien meta 7896 tal-popolazzjoni kienet illitterata u analfabeta. Minkejja dan il-poplu Taljan wasal għar- Risorġiment (qawmien) Taljan. L-iskola kellha l- funzjoni li twassal għal ilsien komuni fi żmien meta l- injurant — għax bla skola - kien jitkellem bi djaletti differenti. Funzjoni oħra tal-iskola kienet dik li tifforma ċ-ċittadin ħieles u lajk. Hemm min jara Cuore bħala xogħol attwali. Anki llum l-unità tal-Italja m'għadhiex perfetta, bħalma perfetta ma kinitx fis-snin tmenin tas-seklu XIX. Fis- sena 1984 kien ħareġ il-film ta' Luigi Comencini, imma Cuore bħala film kien diġà deher fl-1948 tar- reġista Duilio Coletti. Fl-1973 Romano Scavolini uża erba' episodji mit-tmien rakkonti ta' kull xahar fi Cuore. -isit Wednesdavż- b If) kk d lia riżentiment 9 l-bir ee FI lii RA 3li BPINSMAA f ĊITAT) Lipralami mid i oni Bla dak Li Lu lakd manijaku An a jA pett alluċi de t iBbeur Print A qarrieqi km 4 irriversibbli skju Ke) deli uU ti għadat edga' formosa Insaniam (2014) huwa r-raba' ktieb ta' Edgar Formosa. Bħala ġeneru ta' kitba /nsaniam huwa għalkollox differenti mit-tliet kotba l-oħra tiegħu, Sena mill-ħajja mistura ta' Daniel Tusa (2004), tikk … tokk … is-sagħtejn (2010) u AnastasiA (2012). Dan juri li l-kittieb iħobb jesperimenta u ma jibżax juża xejriet oħra ta' kitba. Filwaqt li l-ewwel kotba kienu ta' xeħta umoristika, tal-biża' u tal-ġeneru fantastiku surreali rispettivament, f'iInsaniam Formosa jagħti analiżi profonda u metikoluża ta' moħħ il-bniedem, biċ-ċirkustanzi u fatti li kollha jagħtu sehemhom biex 'ibiddlu' l-istat ta' moħħ il-bniedem. Hemm element qawwi ta' studju psikoloġiku mħaddem b'sengħa f'dan il-ktieb, li hu ġabra ta' tliet novelli. Tabilħaqq, f'Insaniam ħa naraw l-esplorazzjoni ta' għaliex u għalfejn, it-tiftixa tas-sens moħbi taħt il- fatti li jidhru għax jaqgħu taħt xi wieħed mis-sensi, l- aktar il-vista. Insibu tip ta' karatterizzazzjoni differenti, kif ukoll tiftix ta' ambjent fiżiku li mhux soltu li niltaqgħu miegħu f'kull novella li nsibu f'dan il-ktieb. Edgar Formosa juri b'konsistenza sħiħa li huwa tassew interessat fit-tiġdid, fl- isperimentazzjoni u fit-tħaddim ta' binja narrattiva differenti, kif ukoll ta' preżentazzjoni, li allura titlob ukoll teknika li ma hix komuni. Fit-tliet novelli /insaniam, Għażiża Rachel … u Naf fejn toqgħod …, naraw l-interess tal-kittieb li jsawwar kwadru psikoloġiku ta' 'moħħ' partikolari. L-imħuħ tiegħu jaħsbu billi jargumentaw u jħaqquha b'ansjetà u diqa ta' qalb, u mhux mingħajr ħjiel ta' inkwiet, u jiddeċiedu b'azzjoni finali, u jissoktaw jgħixu, jekk jistgħu, bis-saħħa tal-kisba ta' fakultà 'gdida' — il-memorja. Minn hemm 'il quddiem kollox isir preżent li ma jgħaddi qatt. Hemm is-solitudni bla tama ta' fidwa. Hekk tnissel l-ossessjoni, il- kundizzjoni ewlenija li l-awtur qiegħed jesplora f'din il-ġabra. Il-karattri tiegħu la jistħoqqilhom u la jitolbu ħniena. Il-qarrej jiġġudika jekk ħaqqhomx din il- ħniena jew le. Insaniam — Xi jgħidu fuqu n-nies qatt ma ta kas … imma demmu kien ibaqbaq u kien iħossu se jisplodi meta kien jintebaħ li jaħsbuh miġnun … li jittimbrawh miġnun. Imma kif ħadd ma jifhmu2 Ħadd ma seta' jidħol fil-garigori ta' moħħu, ta' qalbu, u jifhem … Għażiża Rachel… - L-irqad ma għadux il-ħabib tiegħu … Ħsebijiet tqal, li jkidduh, li jxekkluh. X'il- mniefaħ ġara bejnu u bejn martu7 Kif ma baqgħetx ir-Rachel ħelwa li jaf hu7 Xi ħdural Kif tbiddletilil U biddlet lilu … . Il-Jien' tiegħu se jibqa' l-istess7 Se jibqa' jagħraf lilu nnifsu7 Se jegħleb il-'jien' tagħha2 Min se jirbaħ fl-aħħar mill-aħħar2 Naf fejn toqgħod… - Imgħaddab. Diżilluż. Ħajja bla tama. Dwejjaq kbar. Leħen li jdurlu fil-garigori ta' moħħu. Li jkiddu, li jkasbru, u jgħakksu. Ma jistax jeħles minnu. Sejba mhux mistennija ssaħħru. Taħfnu. Tbiddillu ħajtu. U għalkollox. Issa fl-aħħar ħassu qawwi … xi ħadd… Bħal drabi oħra, Edgar Formosa juri ħakma sħiħa fuq il-kelma Maltija, u ma jsib ebda diffikultà biex isib dik il-kelma xierqa li hi mirquma, daqskemm preċiża, għall-għan tiegħu, li hu kemm letterarju kif ukoll komunikattiv. Il-kitba hija mexxejja, il- karatterizzazzjoni qawwija, b'karattri li jaġixxu, imma aktar milli jaġixxu biss, jaħsbu. L-użu ta' sikwit tal- ewwel persuna singular fin-novelli jgħin biex il-qarrej aktar jitwaħħad mal-karattru li jkun. Id-djalogu huwa naturali għall-aħħar, ħaj, mexxej, milqut u qawwi, u jgħin dejjem biex ipinġi stampa ċara ta' okkażjoni partikolari u biex imexxi l-ġrajja 'l quddiem. Il- preżentazzjoni globali tal-ktieb hija tassew pulita u sabiħa, b'qoxra li tolqot l-għajn, u b'għadd ta' kwotazzjonijiet qabel kull novella, marbuta mat- tema tan-novella partikolari, li aktar jiġbduk u jġegħluk trid taqra n-novella. Insaniam huwa pubblikazzjoni ta' Horizons, u jinsab għall-bejgħ mill-ħwienet ewlenin tal-kotba. IL-BIERAĦ, ILLUM moħtar lil Wied il-Għajn Nifraħlek bi blat għeri mbewwes dejjem bil-baħar ikħal, sbejjaħ qisu nir. Ftit nies, tiltaqa' magħhom fis-sajf jaħraq, matul ix-xitwa baħħ; kulħadd itir. Ftit qxur tas-sajjied bieżel qed jitbandlu fuq mewġ il-baħar dieħel bir-riħ kwiet. Fix-xitwa tisma' l-baħar qed iħabbat. Il-bqija xejn. Meta kont niġi hawn, f'dalmet ix-xitwa iħabbat l-ilma qieraħ mingħajr qies. Madwari nħares, xejn ma nista' nilmaħ. Minn qalbi toħroġ l-għajta: 'Fejnha n-nies27' Niftakar, għadni tfajjel, hawnhekk niġi; lejn is-Siberja niġbed, blat, tħarbit. Qatt iżda d-dar ma mort bla nagħti 'l ommi il-qabda li nkun qbadt: Ħaj il-Qarnit. Meta nżurek illum, fil-bard jew sħana, il-bidla, Wied il-Għajn li saret fik; nistaqsi jekk hux ġid inkella ħsara; tgħollikx 'il fuq, inkellha din tbaxxik. Inbidel il-wiċċ sbejjaħ li kont nafek inbidlu l-mogħdijiet f'toroq wisgħajn. Kemm żdiedu n-nies ġo fik, xhieda dal-bini. Vilel, flats u djar għadhom telgħin. Illum li nannu sirt, għax iż-żmien għadda, Sant Anna għadha n-nanna tal-Bambin. Hi kienet dik li tatna l-Omm ħanina u 'l binha, l-Feddej tagħna, il-bnedmin. PETER A. CARUANA (1937-2012; din il-poeżija nkitbet fl-2006) Barkata ta' għaqal, kampjun tal-bżulija, ġabsala ta' ħlewwa, u sur ta' qlubija. Qasi ta' ħniena, santwarju qdusija, matmura ta' mħabba, u baħar tjubija. Kemm ħabbejtek fi tfuliti; fis insejtek f'żgħożiti. Biss inti qatt ma nqastna u ta' dan xejn ma tlabtna. Dejjem tgħasses fuqna, u lejn l-Iben Feddej ssuqna. Titlob għalina kemm fis-sewwa u tidħol għalina wkoll fid-dnewwa. Għaraftek għażiża omm tagħna biss meta t-tiġrib u l-għawġ żarna. Ħerqana fittixna tiegħek l-għajnuna, u ma tlaqniex minn idejna l-kuruna. Nibki s-snin moħlija meta int mistura għalija. Tista' Qalb ħanina qatt taħfirli, u tgħid lil Ibnek Mulej jagħdirni2 Kelma qadima li qamet mir-raqda toħroġli s-seħer maqful ġewwa fija. Dis-sejba tiftaħli beraħ tifsiriet… Imkebbsa lemhti tħarbex poeżija. Hekk tagħmilli din il-kelma midfuna taħt il-ħaġar taż-żminijiet imbiegħda. Tiftaħli l-għerien minsija tax-xagħri fejn jgħammru l-oqbra tal-gwerriera qiegħda. U jien b'dil-kelma nerġa' nfakkar l-għeruq tal-mixja iebsa mkarrba ta' dil-ħajja. L-għadam jistenna s-sejħa għal twelid ġdid, tal-bniedem tintiseġ sħiħa il-ġrajja. IL-ĠIRJA Qatt f'ħajti ma kelli bħal-lum daqshekk żmien biex nieqaf nitħasseb tassew jien min jien; nistaqsi bis-sabar dil-ġirja xi tkun li minn sa tfuliti jien ġrejt bħal miġnun; biex nikseb xi ħaġa, biex nasal x'imkien li fl-aħħar nintebaħ tkun bidu mhux tmiem. Bħan-nemla li taħseb għax-xitwa li ġejja bil-għaqal ta' xogħolha titħabat u tgħejja; u tiġbor u taħżen it-tajjeb u s-sħiħ bil-ħsieb li xi darba tkun tista' tgawdih, hekk jien il-jiem kollha ħsibt ħafn'għall-futur biex xejn ma jonqosni jekk din saħħti tmur; u wasal dak l-għada bla biss indunajt fil-ħarba tal-ħajja hemm jien dejjem bqajt; F'salt wieħed ħassejtni fuq xifer l-irdum u wqaft hemm nistaqsi… dil-ġirja xi tkun7 JOE SANT POEŻIJA FIL-ĦBIBERIJA F'waqtiet ta' dalma Allaħares ma tkunx il-Poeżija u mal-poeżija Allaħares ma tkunx il-Ħbiberijal NOEL FABRI IL-MARA LI TAF TIRRANĠA FDALIJIETI… Kieku l-profeti kienu inqas fitti u l-anġli mhux medhija jistivaw dnubijieti… u kieku kellha mara oħra li tirranġa fdalijieti… b'tali mod biex mal-ewwel sbula jispontaw ħsibijieti… tgħid jafu l-għasafar li jiena tagħhom' ibillu ħobżhom, f'melħi u kubriti2 … tfaċċa Allah biswiti2 … ja mara li taf tirranġa fdalijieti.. tgħidilhom xejn fuq ismi u xebliki… tgħidilhom xejn fuq għajjati u skieti…. tgħidilhom xejn fuq twelidi u mwieti… għidilhom biss u li taf, tirranġa fdalijieti Qaluli, dil-formola timexxi nagħmlulek garanzija għax hekk fil-qalb tal-bniedem titwettaq kemistrija. M'għandhiex numri jew ittri u lanqas ekwazzjoni biss toħloq sparkjatura u jaf tagħmel reazzjoni. Trid tkejjel kollox sewwa, bil-qjies, biex ma tagħlix; tħallix in-nar jittempra l-ispirtu tat-tfexfix. 'mma jien b'għajnejk f'għajnejja, rduppjajt kejl l-enerġija. Irrid l-iżball tal-prattika w mhux l-għerf tat-teorijal il-poeżiji lil hinn minn xtutna TERESINKA PEREIRA L-Istati Uniti Il-Greċja (Nota tal-Editur: Din il-poeżija nkitbet oriġinalment fil-Grieg Modern. Għalkemm it-traduzzjoni għall-Ingliż għandha n-nuqqasijiet tagħha, jinħass sewwa l-ħsieb u s-sentimenti tal-poetessa, imwasslim lilna permezz ta' xbihat sbieħ ferm.) minn fuq l-ixkaffa ĦA ITTRA LIL TARBIJA LI QATT MA TWIELDET ta' Oriana Fallaci, maqlub għall-Malti arDIja li minn Christine Bajada, Faraxa 2014. (att na Twieldet Ta dan B-iea infiteo na Gana Fallaci, kittieba u ġurnalista, fl- ki ġ ħ jieħu l-forma ta' inkjesta dwar l-abort, ikkummissjonata mid-direttur l tar-rivista Europeo. Huwa dwar l-abort, il-familja u l-imħabba. Ittra lil Tarbija li Qatt ma Twieldet itul mal-117-il paġna u jieħu l-forma ta' monologu drammatiku li jsir minn mara li tgħix l-istat tal-matermità mhux bħala dover imma bħala att ta' responsabbiltà. Hu xogħol dwar il-konċepiment u t-twelid ta' tarbija f'dinja ostili u vjolenti. Dan hu ktieb li biegħ iktar minn erba' miljun kopja madwar id-dinja. Il- verżjoni bl-Ingliż ħarġet fl-1976. Issa, bis-saħħa tat-traduttriċi żagħżugħa Christine Bajada u tad-Dar tal-Pubblikazzjoni Faraxa, il-pubbliku Malti jista' jaqra dan ix- xogħol anki bl-ilsien Malti. L-ISTORJA TIEGĦI ta' Darren Agius, Horizons 2014. Dan hu ktieb żgħir ta' mitt paġna. Darren Agius jagħtina storja pjaċevoli ta' Malti li jkollu x-xorti li jivvjaġġja fiż-żmien, iżur avvenimenti storiċi importanti fl-istorja tagħna, uħud magħrufin bħall-Assedju l-Kbir u s-Sette Giugno, u oħrajn inqas magħrufin bħall-ħbit tal-1429 u dak tal-1614 u jirrakkuntalek l-effetti tagħhom fuq missirijietna. Permezz ta' storja li taħkmek l-awtur jipprova jqajjem kuxjenza fuq ir-rebħ u t-telf li ġarrab il-poplu Malti. Il-qarrej bħal jiftakar li l-Malti li jagħżel li jwarrab l-istorja tiegħu ma jistax ikollu ġejjieni sabiħ. Jekk tinsa t-tagħlim tal- imgħoddi u tgħawweġ jew ma tfakkarx l-aktar ġrajjiet importanti tal-eżistenza tiegħek, tkun qed tarmi u ġġib fix-xejn lilek innifsek. Agius ifakkama li f'dan il-ktieb hija rrakkontata l-istorja tal-Maltin kollha, u li l-istorja tagħna hija parti minna filwaqt li aħna nagħmlu parti mill-istorja tagħna. WINGS OF A BUTTERFLV ta' Jozef Jan Matejka, 2015. Din hija ġabra ta' 50 poeżija bl-Ingliż miktubin minn miżżewweġ, missier, tabib u kittieb Slovakk li ilu jgħix Malta sa mis-sena 2000. Il-ktieb hu mżewwaq b'għadd imdaqqas ta' tpinġijiet bil-kulur ta' Ivona Matejkovà. Dawk ta' Matejka huma poeżiji miktubin bi stil mexxej u b'lingwa li tinftiehem bla ħafna tqanżiħ jew diffikultajiet. Bosta poeżiji jintrabtu direttament ma' Malta fosthom ''Blue Grotto -- table for two', 'Ħal Far', 'Filfla', 'Fireworks above Fort St Angelo', 'Chadwick Lakes', 'Maltese Fireworks', 'Marsaxlokk (An evening walk)', 'Paradise Bawv'. Apparti dawn Matejka għandu poeżiji oħrajn li jintrabtu ma' pajjiżi oħrajn bħal Franza, l-Italja, l- Ingilterra, u Spanja. Jittratta aspetti kontemporanji bħall-faqar u t-tbatija li d-dinja kapitalista tipprova tgħatti, il-katakliżmi naturali bħat-tsunami fil-Malasja u l- gwerra. Matejka jgħanni wkoll l-isbuħija naturali, inkluża dik tal-Mediterran. ANTOLOĠIJA TA' NOVELLI, Librerija Popolari 'It-Torċa', 1963. Din hi ġabra ta' 35 novella ta' 263 paġna. Għandha Daħla minn Ġużċ Chetcuti. Il- kontributuri huma bosta: Sir Temi Zammit, Ġużċ Bonnici, Dun Karm, Ġuże Ellul Mercer, A. Cremona, P.P. Savdon, Ġuże Chetcuti, Ġino Muscat-Azzopardi, Nikol Biancardi, Ġ. Aquilina, Albert M. Cassola, Ġ. Cassar Pullicino, Ivo Muscat-Azzopardi, Ġużċ Galea, W. Born O.P., Ġuże Diacono, Inez Soler, J. Orlando Smith, Dun A. Tabone, Ġużċ Cardona, Ġużi Mallia, K. Vella Haber, Paul Xuereb, Peter A. Caruana, Lino Spiteri, Vincent Caruana, Joseph A. Xerri, John Bezzina, Charles Coleiro, Theodore Sammut, Joe Galea, Anton Buttigieg, Charlie Clews, u Dr. George Zammit. Kif wieħed jara huma kitbiet ta' ismijiet magħrufin sewwa fil-qasam letterarju lokali: bosta mill-kittieba għamlu isem f'fergħat differenti tal-kitba imma anki tal-ħajja in ġenerali. Ktieb bħal dan illum għandu 52 sena u l-linka f'ċerti partijiet qed tiċċara sew. Tkun ħaġa sabiħa ferm kieku l-SKS tieħu l-inizzjattiva terġa' tippubblika pubblikazzjonijiet ewlenin bħal dawn. IL-GLORJA QALB L-GĦADAB ta' Carmel Bianchi, Malta 1981. IL-GLORJA Dan il-ktieb ta' 32 paġna jiġbor fih erba' novelli u kitba ta' riċerka li jieħdu l-ispunt 'OALB L-G TJ A: tagħhom mill-ġrajjiet ewlenin tal-Ġimgħa Mqaddsa, b'karattri meħudin mill- Vanġelu mogħtijin id-demm ul-laħam. L-ismijiet tal-kitbiet huma dawn: ''Quddiem l- Istatwa tad-Duluri'; 'Il-Ħmara u l-Felu ta' Ġwanni'; 'Id-Dixx tal-Aħħar Ċena'; 'Il- Velu tal-Veronika'; u 'L-Għelt'. Il-Kelmtejn Qabel huma fdati lil Ġużċ Chetcuti li jikteb hekk: ''Il-kitba ta' Carmel Bianchi fiha sens ta' forma, proporzjon u perspettiva. Is-sensiela ta' inċidenti li joħloq jara li ma jagħtux soluzzjoni qabel ma jilħaq il-'dimax'. Dan hu aspett mill-iżjed importanti fit-teknika tan-novelli. Mingħajru d-drammatiċità u l-interess jonqsu u jintilfu. Carmel Bianchi għandu wkoll sens fin ta' osservazzjoni u immaġinazzjoni biex jikkrea karattri, sfond azzjoni u sitwazzjonijiet (…) Il-materja prima għall-istejjer tiegħu (..) Carmel Bianchi jfittex li jeħodha l-aktar mill-ħajja reali.'' Id-disinji huma afdati lil Ġorġ Mallia. GĦAD JISBAĦ SEMA SAFI ta' Charles Casha, Librerija Popolari 'It-Torċa', 1972. Dan hu rumanz oriġinali ta' 65 paġna li jinqasam f'erba' taqsimiet. Fil-Kelmtejn mill-Awtur Charles Casha jikteb: 'F'din il-ġrajja li sejrin taqraw, Frans Kurt jasal biex joqtol għax iħobb. Iżda dan isir f'mod u f'ċirkostanzi oħra mir-romantiċiżmu li niltaqgħu miegħu s-soltu. Forsi l-ġrajja hija esaġerata. Biss il-ħsieb tiegħi kien li nuri li kultant fil-ħajja tagħna naslu biex inwettqu għemejjel ta' bluha, għemejjel esaġerati biex nakkwistaw dak li nkunu ħlomna bih mingħajr ma noqogħdu nqisu x'sejrin nagħmlu b'idejna.'' Interessanti hu l-fatt li fl-aħħar parti ta' dan il-ktejjeb hemm inkluż studju żgħir bl-isem ta' 'Jehovah Witnesses (Ix-Xhieda ta' Jehovah)' miktub minn Albert Zammit S.S.P. Charles Casha llum jgħid li dan ir-rumanz 'kont erġajt ktibtu taht l-isem Ktieb għal Amv, ippubblikat mill-KKM, u tawwaltu u bdilt ukoll l-istorja. '