Ġużeppi Pulis Montebello Sergio Grech Wieħed mill-kittieba Maltin li ftit nitkellmu dwarhom hu Ġużeppi Pulis Montebello li barra l-kitba kellu diversi interessi oħrajn. Fuq kollox kien ukoll negozjant imma interessa ruħu fil-politika kif ukoll fl-agrikoltura. Pulis Montebello twieled iż-Żejtun fit-8 ta' Ottubru 1873 minn Mikiel Pulis li kien minn Ħaż-Żabbar u Maria Montebello li kienet miż-Żejtun. Għal ħafna snin ftit jew xejn kien magħruf dwar Pulis Montebello. Robbie Mifsud Bonnici ma nkudiehx fid-Dizzjunarju Bijo-Bibljografiku li kien ippubblika mad-Dipartiment tal-Informazzjoni fl-1960. Awturi bħal Professur Arnold Cassola, Monsinjur Lawrenz Cachia, il-Kanonku Dun Joe Abela u dan l-aħħar l-Avukat Albert Ganado analizzaw il-kontribut tiegħu. Anki jekk bejniethom ħarġu b'teżijiet u konklużjonijiet differenti fuq il-milja tas-snin bnew u saħħew il-profil tiegħu. Pulis Montebello interessa ruħu fil-politika u kien ikkontesta l-ewwel elezzjoni li saret f'Malta fl-1849. Mhux biss qata' figura tajba f'dik l-elezzjoni imma ġab l-akbar ammont ta' voti. Kien ġab 717-il vot. It-tieni wara Pulis Montebello kien ġie l-Kanonku Filippo Amato, antenat ta' Borg Olivier min-naħa tal-omm. Mil-lista tal-votanti nafu li din il-ħabta kien qed jgħix il-Belt Valletta f'numru 165, Strada Stretta. Pulis Montebello kien ippubblika Ktieb il-Qari f'Livorno, flimkien ma' Francesco Vella, li kien l-ewwel ktieb kollu kemm hu bil-Malti. Il-ktieb kien iddedikat lil Dun Alwiġ Camilleri li kien fetaħ skola fiż-Żejtun f'nofs s-seklu 19. Arnold Cassola jipproponi t-teżi li Pulis Montebello kien qed jidħol għall-pubblikazzjonijiet ta' Vella. Pulis Montebello kien qaleb għall-Malti ktieb ta' Patri Soave li s-suġġett tiegħu jikkonċerna l-obbligazzjonijiet li l-bniedem għandu lejn Alla u lejn għajru. Nafu wkoll li Pulis Montebello għex f'Livorno fejn iltaqa' ma' u għex martu Carlotta Berletti. Livorno kien belt importanti ta' kummerċ u f'Livorno Pulis Montebello ppubblika l-kotba tiegħu. Bintu Amelia kienet iżżewġet fiż-Żejtun lin-neguzjant Orazio Abela. Jidher li Pulis Montebello kellu ċerta viżjoni għal żmienu u kien insista fost l-oħrajn favur università bla ħlas. Kunċett għal kollox ricoluzzjonarju meta tqis l-elitiżmu ta' dik il-ħabta. Pulis Montebello kien ukoll in-neputi ta' Dun Salv Montebello – ħu ommu - li kien ħa sehem fil-qawmien kontra l-Franċiżi. Dun Salv kien intbagħat b'suċċess fuq missjoni minn Mikiel Cachia, il-mexxej taż-Żwieten f'dan il-qawmien, biex iġib l-ikel minn Sqallija. Dun Salv kien figuri interessanti. Nafu li kien ukoll għalliem tal-Filosofija fl-Università ta' Malta u kien sar kappillan ta' Bormla. Kien l-ewwel professur li f'Malta okkupa l-Kattedra tal-Filosofija. Pulis Montebello ta wkoll ix-xhieda tiegħu lill-Kummissarji Ingliżi John Austin u George Cornewall Lewis. Din il-Kummissjoni fost l-oħrajn kien ikkritikat bl-ikrah in-nuqqas ta' impenn tal-Gvern Ingliż f'Malta biex jeduka lill-poplu Malti. Ganado jippreżenta lil Pulis Montebello bħala attiv fil-Comitato Generale Maltese li kkampanja favur drittijiet kostituzzjonali għall-Maltin u anki prekursur ta' esperimenti agrikoli. Pulis Montebello hu antenat ta' Alexander Cachia Zammit li fis-snin sittin tas-seklu għoxrin kien Ministru l-ewwel tal-Emigrazzjoni u x-Xogħol u wara tas-Saħħa. Miet f'Livorno ta' 72 sena fis-17 ta' Lulju 1885. Il-librerija pubblika taż-Żejtun, li tinsab fl-iskola primarja, hija ddedikata għall-memorja ta' Pulis Montebello. Fl-istess raħal hemm ukoll triq imsemmija għall-memorja tiegħu. Għal iktar qari: J. Abela, 'Iż-Żejtuni Ġużeppi Pulis Montebello,' Programm Festa Santa Katerina 2002, Għaqda Mużikali Beland. L. Cachia, Ħabbew l-Ilsien Malti A. Cassola, Francesco Vella H. Frendo, Storja ta' Malta, Żmien l-Ingliżi – Is-Seklu Dsatax. A. Ganado, 'A Ninteenth Century Merchant, Writer and Politician: Giuseppe Pulis Montebello,' Melita Historica 2012.