Il-Ħuttafa Mejju – Ġunju 2019 l a ħ g 2 € Xaħmet l-Art Il-magażin ta' Klabb Ħuttaf Hawn fejn qegħdin? Ħb ieb Ħuttaf . . . Dan l-aħħar mort tieġ. Tgħiduli: "U iva, mhux ħaġa l-għarajjes ħarġu mill-knisja stennejt is-soltu raxxa ross fuq il-miżżewġin friski. Imma flok ross tfaċċaw erba' tfajliet b'kaxxa tal- kartun kull waħda. Fetħu l-kaxxi u minnhom ħarġu jtiru kwantità ta' friefet! Friefet kbar u żgħar, friefet suwed u blu, sofor u bojod, friefet oranġjo, friefet ileqqu. U n-nies kollha "Oooooooh!" Jien ukoll stagħġibt, imma mhux bil-ġmiel tal-friefet. Stagħġibt kemm in-nies għadhom iqisu l-annimali bħala oġġett ta' tiżjin. sabiħa li teħles ftit friefet?" Il-problema hi li dawk il-friefet ma kinux friefet Maltin imma friefet impurtati minn barra – illum kollox issib tixtri onlajn. Milli stajt nagħraf kienu kollha friefet tropikali, minn inħawi bħall-Afrika Ċentrali u l-Amerka t'Isfel. Sintendi għax hemmhekk issib l-ikbar u l-iktar friefet kuluriti tad-dinja. Il-problema hi li dawn il-friefet fil-klima ta' Malta ma jgħixux, u għalhekk probabbli mietu kollha dak il-lejl stess li nħelsu. U biex tkompli tgħaxxaqha għamlet ix-xita… Għad hawn wisq nies li jaħsbu li d-dinja u kull ma fiha hija proprjetà tagħna l-bnedmin. L-annimali donnhom jeżistu biex jaqduna, ipaxxuna, jagħmluna komdi, jagħmluna sinjuri, eċċ. Aħna biss u aħna dejjem! Kemm se ndumu biex nitgħallmu nittrattaw l-annimali bħala ħutna ħajjin, mhux skjavi jew oġġetti tagħna. Nawguralkom vaganzi tal- ġenn, mimlijin baħar u ċafċif. Victor Victor Falzon L-Editur Ix-Xaħmet l-Art Ocellated Skink Chalcides ocellatus Wara xitwa mgezzez f'ħofra f'xi ħajt tas-sejjieħ, ix-xaħmet l-art joħroġ igawdi s-sħana tar-rebbiegħa u s-sajf. Wara xhur sajjem issa jixxala jibla' l-insetti li bħalissa jkunu komuni. Ix-xaħmet l-art ma jfixkel u ma jagħmel ħsara lil ħadd, għalhekk inħalluh jgħix bil-kwiet miskin. Bħar-rettili l-oħrajn, huwa wkoll imħares bil-liġi. Ritratt ta' Charles Gauci Il-Ħuttafa 152 • Ġunju 2019 • p2 Arbuxxell sagħtar (wild thyme) fgat bil-fjuri – ġenna tal-art għan-naħal! F'din il-ħarġa… Mill-editur Aħbarijiet Għasfur ferut? Is-sinjorina tad-draguni Ittra mingħand Amy Showdown! Ir-russett tas-siġar Mangroves Agħtiha l-kulur Avviżi Iż-żnuber Il-monakella Kolina u Żeppinu Kitbu f'dil-ħarġa Martina Brancato (National Aquarium), Maria Darmanin (BOV), Desirée Falzon, Victor Falzon, Maria Farrugia (Wasteserv) Klabb Klabb Ħuttaf huma l-membri żgħar u żgħażagħ (-18yrs) ta' BirdLife Malta. Il-Klabb jorganizza attivitajiet għall-familja, mixi, żjarat f'riservi naturali, ħarġiet bil-lanċa u attività ambjentali. Kull xahrejn noħorġu l-magażin Il-Ħuttafa li l-membri jirċievu d-dar bil-posta. It-taqsima tal-membri li għalqu t-13 tissejjaħ Falko. Sħubija fil-klabb hija €10 fis-sena. Tista' tissieħeb ukoll il-familja kollha, li tibda tirċievi wkoll ir-rivista Bird's Eye View kull tliet xhur. Sħubija għall-Familja hija €29. Kuntatt tel 21347645 / 21347646 indirizz 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 imejl info@birdlifemalta.org websajt www.birdlifemalta.org © BirdLife Malta, Ġunju 2019 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop Il-Ħuttafa 152 • Ġunju 2019 • p3 F'dawn l-aħħar ġimgħat fir-riserva tal-Għadira faqqsu erba' familji! Tnejn tal-monakella u tnejn tal-fras-servjent. Il-monakell (little ringed plover) ilu jbejjet regolari fir-riserva mill-1995. filwaqt li l-fras-servjent (black-winged stilt) ilu jbejjet kważi kull sena mill- aħbarijiet Is-sena l-oħra l-fras-servjenti ma bejtux, imma dis-sena pattew. Għalhekk bħalissa l-Għadira hemm jiġru sitt blalen żgħar tas-suf bis-saqajn (flieles tal-monakella!), u tmien blalen tas-suf ftit ikbar, bis-saqajn ftit itwal (flieles tal-fras-servjent!). F'dar-ritratt ħelu tal-ħabib tagħna Aron Tanti tidher familja tal-fras-servjent, b'erba' flieles ta' ftit ġranet. U ġenituri tant kburin! Ta' Qali se jikber! Prosit kbira lil min ħolom bil-proġett biex jikber il-park ta' Ta' Qali. Qrajna figuri sbieħ: 80,000 siġra, medda ta' 450,000m2, daqs ta' 63 grawnd tal-futbol, eċċ. Jekk veru ħa jħawlu 80,000 siġra lanqas ħa jibqa' spazju fejn timxi! Forsi ħa jkunu bonsai. Din il-medda art sabiħa ħa tiżdied mal-park Mostri fil- bahar Meta tissemma' l-problema ta' fejn se narmu l-iskart tal-bini, spiss xi għaref jissuġġerixxi li nużawh biex nibnu ġżejjer fil-baħar. Min joffri din bħala soluzzjoni jkun qed juri biċ-ċar li m'għandux farka rispett lejn in-natura. Min li jitkellem hekk għadu l-baħar huwa li qiegħ il-baħar huwa deżert vojt lest biex jilqa' l-imbarazz tagħna. jaħseb landa taż-żibel, Xi ħadd dan l-aħħar qal li fil-każ il-ħsara li nagħmlu fil-baħar inpattu għaliha billi dawn il-gżejjer ġodda nagħmluhom riservi naturali. Tgħid mhux hekk! Ħafna mill-ġonna publiċi tagħna huma tal-biki. Mhux għax forsi fihom xi skart. Il-ġonna huma tal-biki anke qabel ma jsiru! Il-problema li min jiddisinjahom jinsa li dawn suppost ġonna, tara l-ħdura, is-siġar, ħamrija u natura. Min jippjanahom ikun iktar moħħu f'kemm strutturi ħa jdeffes. Għalhekk nispiċċaw b'ħafna passaġġi taċ-ċangatura, bankijiet, lampi, tabelli, jiġifieri postijiet il-fjuri, statwi, xi vaska tonda tal-konkos… u sintendi gabbana u latrina. U fl-aħħar xi erba' konok tal-konkos b'siġra (aktarx palma) fihom. Nisperaw li l-parti l-ġdida li se tiżdied mal-park f'Ta' Qali ħa tkun medda sabiħa fejn issaltan in-natura, u mhux xi ristorant jew outdoor gym. Jekk hawn minnkom li ħa ssiru periti la tikbru ħudu ftit nota please! is-Semmiegħa Il-Ħuttafa 152 • Ġunju 2019 • p4 Peter u Sylvia, Maris u Sky huma żewġ pari tewmin ħbieb b'rabta speċjali bejniethom: kull meta jaqbdu id xulxin jibdew jifhmu x'inhi tħoss in-natura! Peter, oħtu t-tewmija Sylvia, u l-ħbieb tagħhom (tewmin ukoll) Maris u Sky kienu għadhom kif skulaw. Peter kien talabhom jibqgħu miegħu wara l-iskola għax kellu bżonn l-għajnuna tas-seħer speċjali tagħhom. Peter kien fil-kunsill tal-iskola u kienu qed jippjanaw biex jagħmlu barbikju filgħaxija f'Mejju, f'għalqa mitluqa ħdejn l-iskola. Għalhekk Peter ried ikun ċert li ma ssirx ħsara lin-natura. "Ma nafx," qalet oħtu, "Ilha mitluqa din l-għalqa, u qatt ma nara xejn fiha." Imma lkoll qablu li xorta aħjar jiċċekkjaw. Wara kollox kienu jieħdu gost jgħaqqdu jdejhom jisimgħu leħen in-natura. Id f'id imxew sat-tarf l-ieħor tal- għalqa. F'ħin minnhom semgħu: "Iva bil-mod, qisek qatt ma kilt!" "Ejja, Pa! "Anke jiena! It-tfal ħarsu lejn xulxin. xejn," qalet Sylvia. "Hemm ara! Mal-art!" għajjat Ftit bogħod minnhom raw għasfur lewn il-ħamrija, donnu jzappap u jkaxkar ġwinħajh. "Miskin, dak ferut!" qalet Maris. "X'se nagħmlu?" "Inċemplu lill-BirdLife," wieġbet fil-pront Sylvia, li kienet membru fi Klabb Ħuttaf. Il-ġenituri kienu jħalluhom jużaw il-mobajl, basta f'emerġenza, u din żgur kienet emerġenza. Ħarġet il-mowbajl u ċemplet 79255697. Wiġibha xi ħadd jismu Nimrod u bla nifs Sylvia qaltu fuq l-għasfur ferut, u staqsietu x'jistgħu jagħmlu sakemm jaslu tal-BirdLife. "Ikkalma, ikkalma," qalilha Nimrod, "Spjegali sew x'qed tara." Sylvia spjegatlu, imbagħad irringrazzjaha u qalilha: "Ara, ibdew bil-mod resqin lura minn fejn ġejtu bla ma taqilgħu "Bla nifs qaltlu fuq l-għasfur ferut…" għajnejkom minn fuq l-għasfur." "Issa," kompla tal-BirdLife, "għidli jekk il-ġewnaħ baqax imdendel, u x'qed jagħmel l-għasfur." It-tewmin iċċassaw għax mhux talli l-għasfur kien donnu fieq, imma f'daqqa waħda tar lejn roqgħa ħamrija u poġġa fl-art. Minħabba li kien lewn il-ħamrija niexfa, sparixxa mill-ewwel. "X'ġara?" staqsiet Sylvia, "Fejjaqtu minn fuq it-telefown?" "Le," daħaq Nimrod, "Dik li qed taraw hija bilbla u ma kienet feruta xejn. Il-bliebel jiġu Malta f'April biex ibejtu, u mid-dehra intom ersaqtu viċin xi bejta. Il-blieleb jibnu l-bejtiet fl-art u jsibu ħafna x'ifixkilhom. Meta jaraw periklu riesaq, il- ġenituri jmorru quddiem dak il-periklu u jagħmluha tabirruħhom feruti. Il-predatur idur għalihom u jipprova jaqbad lilhom, u jħalli l-bejta biż-żgħar bi kwiethom. X'ħin il-ġenituri jkunu biegħdu l-predatur biżżejjed mill-bejta, f'daqqa waħda id-diżabiltà 'tgħaddilhom' u jtiru 'l hemm!" "Tal-blieh!" għajtu t-tfal f'daqqa. Sylvia qalet grazzi lill-uffiċjal tal- BirdLife u qatgħet. "Mela dawk l-ilħna li smajna kienu l-frieħ jittalbu l-ikel minn missierhom," qal Peter. "Imnalla smajniehom għax ma konniex nindunaw li hemm bilbla tbejjet fl- għalqa." "Mel'issa lill-kumitat għidilhom biex il-barbikju nagħmluh f'Lulju," qalet Maris. "B'hekk il-bilbla tkun lestiet mill-bejta u l-frieħ ikunu tajru." "U l-għalqa nkunu nistgħu nużawha!" daħaq Sky. F'paġna 7 hemm iktar fuq dan it- trikk tal-bilbla. U jekk ma tafx… Aħna l-għasafar tal-bejt ukoll inħobbu nċafċfu fl-ilma! Mela jekk għandek ġardina das-sajf ftakar fina u agħmlilna pixxina! Imla plattina tal-qsari bi ftit ilma ħalli aħna wkoll ninżlu niffriskaw fih. Fl-ilma dejjem poġġu ġebla jew zokk li jixirfu mill-wiċċ tal-ilma, ħalli jekk taqa' gremxula jew insett ikunu jistgħu jitilgħu fuqhom u jsalvaw. Inkella jegħrqu. Il-Ħuttafa 152 • Ġunju 2019 • p5 Daż-żmien tas-sena spiss insibu għasafar tal-bejt frieħ jaqbżu fl-art donnhom mitlufin. Ir-rix bilkemm ikun telgħalhom u jkunu għadhom ma jtirux. Qalbna toħroġ għalihom u nkunu rridu ngħunuhom. Imma dawn is-soltu ma jkunu mitlufin xejn. Anzi missierhom u ommhom ikunu x'imkien viċin, aktarx ikunu qed jarawk u qed jistennewk twarrab ħalli jinżlu jitimgħu liż-żgħir tagħhom! Sakemm ma jkunux f'nofs triq jew fejn hemm il-qtates, l-aħjar ħaġa hi li titbiegħed u toqgħod għassa sa ma jinżlu għalihom il-ġenituri. Jekk stennejtu xi xena minn Game of Thrones jiddispjaċina! Hawnhekk nippreżentawlkom lis-sbejħa damiġella, insett mir-razza tal-mazzarelli. Il- mazzarelli (dragonflies) huma insetti kbar li malajr tinduna bihom speċjalment jekk ikunu qed itiru. Id-damiġella tixbahhom ħafna imma hija ħafna iżgħar u rqiqa kważi daqs labra tal-ħjata – biex taraha trid għajnejn ta' seqer (jew ta' naturalist!) Bħall- kuġini kbar tagħha, l-iktar li ssib lid-damiġella huwa fejn l-ilma, xi ġibjun, vaska jew għadira. Dan l-ambjent tħobbu għax tiekol in-nemus li jkun ħdejn l-ilma, u għax hi stess tbid ukoll fl-ilma. Għalkemm għandu isem femminili (anke bl-Ingliż damselfly), dan l-insett sintendi jista' jkun raġel jew mara. Mhux dejjem faċli tagħrafhom għax in-nisa jvarjaw fil-kulur u xi wħud jixbhu ħafna lill-irġiel. Dan huwa d-daqs proprju tiegħi! Il-Ħuttafa 152 • Ġunju 2019 • p6 Il-Ħuttafa 152 • Ġunju 2019 • p7 Showdown Sfida bejn bilbla u serp Il-bilbla (short-toed lark) tibni l-bejta fl-art fix-xagħri, għalhekk il-bajd u l-flieles tagħha dejjem fil- periklu li jsibhomlha u jikolhomlha s-serp iswed. Hawnhekk naraw bilbla tiddefendi l-bejta minn serp billi tipprova tiġbidlu l-attenzjoni lejha ħalli ftit ftit tbiegħdu mill- bejta u minn uliedha. Iss, li kont jien kont naqbdu u nieklu lis-serp! Tkellem il-kawboj ħej! Sensiela ritratti drammatiċi meħudin ftit ġimgħat ilu f'Għawdex min- naturalista ħabib tagħna Denis Cachia Il-Ħuttafa 152 • Ġunju 2019 • p8 Russett tas-Siġar Little Bittern Ixobrychus minutus Ritratt ta' Aron Tanti Il-Ħuttafa 152 • Ġunju 2019 • p9 Il-Ħuttafa 152 • Ġunju 2019 • p10 Il-Ħuttafa 152 • Ġunju 2019 • p11 Jekk għandek tpinġija tan-natura li tixtieq inġibuhielek fil-magażin ibgħathielna fuq dan l-imejl: education@ birdlifemalta.org Ir-riservi naturali tal-Għadira u s-Simar issa għalqu għas-sajf. Nerġgħu niftħu f'Settembru. Għal aħbar sabiħa fuq il-fras-servjent ara paġna 3. Seminarju Għawdex Siġġiewi Primary Għal tagħrif u avviżi fuq attivitajiet tal- BirdLife dejjem żuru l-websajt… birdlifemalta.org/events/ Żabbar Primary B It-temp qed jiġġennen! Naħseb mhux it-temp qed jiġġennen! Grazzi u prosit lil dawn l-iskejjel li matul din is-sena kienu abbonati f'Il-Ħuttafa. Il-Ħuttafa 152 • Ġunju 2019 • p12 iż-Żnuber Il-Ħuttafa 152 • Ġunju 2019 • p13 Aleppo hija belt fis-Sirja imma dan ma jfissirx li ż-żnuber inġabet Malta minn hemm. Fil-fatt din l-ispeċi hija indiġena u mifruxa mal-pajjiżi tal-Mediterran. Sabiħa s-sena kollha, imma speċjalment fix-xhur sħan tas-sajf. Għax fis-sħana r-reżina taż-żnuber terħi r-riħa tipika ta' din is-siġra u timla l-arja bi fwieħa ta' foresti! il-weraq Il-weraq taż-żnuber huwa twil u rqiq donnu labar – fil-fatt bl-Ingliż jgħidulhom pine needles. Din il-forma stramba tgħin lis- siġra biex ma titlifx wisq ilma mill-pori tal- weraq. Għalkemm hija siġra dejjem-ħadrana (evergreen), iż-żnuber twaqqa' ħafna weraq. Minħabba r-reżina li jkun fih, il-weraq li jaqa' jdum biex jitmermer u għalhekk taħt dawn is- siġar spiss jitrabba tapit folt ta' weraq niexef. Minn dan it-tapit ma jikber kważi xejn, u b'hekk iż-żnuber tevita l-periklu li tikber siġra oħra viċin u toħnoqha. il-prinjoli Iż-żnuber hija mir-razza tal-koniferi, grupp ta' siġar primittivi li kienu jeżistu qabel man- natura 'ivvintat' il-fjuri! Għalhekk iż-żnuber qatt ma 'tgħallmet' tagħmel il-fjuri. Flok fjuri tagħmel speċi ta' frott jgħidulu prinjol (cones) u minn dawn tagħmel żewġ tipi: prinjoli rġiel u prinjoli nisa. Il-prinjoli rġiel jitfaċċaw għal ħabta ta' Frar f'bukketti żgħar ħodor weqfin f'tarf il-friegħi. Wara ftit ġranet jisfaru, jinfetħu u minnhom joħroġ ħafna polin isfar li jtir mar-riħ. Il-prinjoli mbagħad jinxfu u jaqgħu. Kenn tajjeb Il-weraq folt taż-żnuber jipprovdi kenn tajjeb għal ħafna għasafar għajjenin tal-passa. Fl-irqajja' żnuber li hemm fil- Buskett kull rebbiegħa u kull ħarifa jinżlu jorqdu (fost oħrajn) mijiet ta' kuċċard, isqra, bgħadan u kwakk. Dawn ikunu għadhom kemm qasmu medda baħar u jkollhom seba' mitt sena biex isibu x'imkien fejn jinħbew ħalli jorqdu ftit. Ix-xuxa folta taż- żnuber hija xena familjari f'diversi ġonna, toroq u fil-kampanja. Din t'hawn tikber fl- inħawi ta' Selmun. Malvizz imperreċ f'siġar taż-żnuber Ibejtu f'artna Għasafar li jbejtu f'Malta Il-Ħuttafa 152 • Ġunju 2019 • p14 Il-Monakella Ħajjitha f'xifer ir-ramla Għasfur żgħir li jgħaddi ħajtu jterraq f'xatt il-baħar jew l-għadajjar, daqqa jiġri u daqqa jieqaf f'salt biex inaqqar xi dudu jew ħanex mir-ramel jew mit-tajn. Ir-rix tad-dahar huwa lewn ir-ramel u t-tajn biex fil-beraħ ma jispikkax. B'hekk l-għasfur jiffranka attakk minn xi seqer. Għajnejn kbar, tipiċi tal-pluvieri Il-munqar fin u rqiq huwa għodda tajba biex taqbad dud, ħniex u gambli mill-ilma. Saqajha ftit twal biex tkun tista' tippassiġġa fl-ilma baxx u fit- tajn max-xatt bla ma xxarrab żaqqha jew tħammeġ ir-rix. Isem xjentifiku Charadrius dubius Isem bl-Ingliż Little Ringed Plover Daqs 15–18ċm Piż 30–50g Ikel invertebrati tal-ilma Ħabitat Xtut ramlin jew bit-tajn Status Regolari u frekwenti fil- passa, ftit pari jbejtu. Jekk trid titgħallem iktar fuq l-għasafar li jbejtu f'Malta The Breeding Birds of Malta huwa l-ktieb għalik. Għall-bejgħ mill-BirdLife u xi ħwienet tal-kotba. Għasafar li jbejtu f'Malta Il-Ħuttafa 152 • Ġunju 2019 • p15 Daqs proprju ta' bajda tal-monakella Il-bejta tkun ħofra baxxa mdawra bi ftit qxur ta' arzell u ċagħaq żgħir. Il-monakella tbid minn tliet sa erba' bajdiet ta' lewn li ftit li xejn jispikka. F'dar-ritratt il-flieles jidhru sew għax inzertaw qegħdin fuq ir-ramel. Imma kieku mteddu f'roqgħa ċagħaq, kien ikollhom kamuflaxx perfett. Meta jfaqqsu, il-flieles tal- monakella jkunu diġà jafu jiġru. Imma f'każ ta' periklu jintefgħu fl-art u ma jiċċaqalqux, kif qed jagħmlu fir-ritratt. Il-ġenituri jieħdu ħafna ħsieb taż-żgħar tagħhom. Filgħaxija l-flieles jidħlu kollha jitgeddsu fir-rix ta' żaqq ommhom jew missierhom. Dan jagħmluh ukoll fl-eqqel tas-sħana biex jistkennu mix-xemx qawwija, kif naraw fir-ritratt. Monakella żagħżugħa Post tajjeb għall-monakella hija r-riserva naturali ġdida tas-Salina, li issa qiegħda f'idejn il-BirdLife. Hawnhekk il- monakella diġà bejtet xi drabi. Il-Ħuttafa 152 • Ġunju 2019 • p16 L-Avventuri ta' Kolina l-Kokka u Żeppinu ż-Żrinġ Żeppinu huwa żring fuq ruħu u n-Nanna Kolina hija kokka xejn inqas fuq tagħha. Minkejja li Kolina xwejħa u Żeppinu żagħżugħ, flimkien dawn it-tnejn ikollhom avventuri mill-iktar interessanti. Imma Kolina, aħna bilfors billejl kellna niġu naraw il-fkieren ifaqqsu? Jien norqod irrid. Iva Żeppinu, għax meta jfaqqsu l-fkieren żgħar aktarx joħorġu billejl mill-bejta fir-ramel biex jevitaw li jattakkawhom il-predaturi. Lili n-ngħas qed jattakkani… Kolina. Żeppinu, jekk ma narawx dawn il- meravilji tal-ħolqien kif ħa napprezzaw il-ġmiel tan-natura. Qed nara xi ħaġa! Hemm ara, eżatt f'nofs ir-ramla. Ħares sew. Qed nara fkieren żgħar ħerġin mir-ramel: 1… 2… 3… 4… 5… Uuuu, Nann, kemm hemm! Qed nitfixkel ngħodd. Qed tara xi ġmiel bla qies in-natura! Veru Nanna, imnalla insistejtli biex niġi miegħek. Fekruna minnhom daħlet u nqabdet f'tazza tal-plastik! Iva povra fekruna, għadha tfaqqas u diġà bdiet tbati mill-iskart li n-nies jarmu barra. Dik ma tafx x'inhi tazza u qatt mhi se ssib kif toħroġ minnha u tasal il-baħar ma' ħutha l-fkieren. L-oħrajn kollha kważi waslu fil-baħar imma hi miskina għadha maqbuda. Ejja mmorru ngħinuha toħroġ minn dik in-nassa. U hekk għamlu. Bi ftit sforz bejn it-tnejn li huma rnexxielhom joħorġu lill-fekruna ferħa mit-tazza u jidderiġuha lejn il-baħar biex tingħaqad mal-oħrajn. Imnalla konna hawn, għax povra fekruna tat-twelid kienet se tispiċċa vittma tal-iskart tal-bnedmin. Dan kollu għax ma rmewx it-tazza fejn suppost. Mhux biss! Ftit ilu tkellimna fuq kemm jiswa li l-ewwel u qabel kollox innaqqsu l-iskart. Dik it-tazza setgħet ma ntużatx kieku n-nies ġabu magħhom tazza li terġa' tintuża. U jekk kienet tazza ta' ġelat, min xtrah messu xtara kown ħalli jevita l-iskart u jkollu aktar x'jiekol! Hekk hu. Kellhom bżonn il-bnedmin jitgħallmu daqs kemm qed titgħallem int, Żepp! Das-sajf nippruvaw innaqqsu l-iskart li niġġeneraw, speċjalment fix-xtut ta' pajjiżna. L-iskart li ma stajniex nevitaw imbagħad nifirduh u narmuh kif suppost. ġ n p T