Il-Ħuttafa l a ħ g 2 € Il-magażin ta' Klabb Ħuttaf ir-raġel il-mara Miżżewġin friski! Par ħamranin, mazzarell komuni. Ħbieb Ħ u t t a f "Velenuża?" "Dik tattakkak hux?" "Iweġġgħek?" Dawn huma mistoqsijiet li spiss jistaqsuni studenti inkwetati waqt li nkunu mixjin fin-natura u naraw xi insett għaddej għall-affari tiegħu. Ħafna nies jibżgħu mill-insetti għax xi ħadd ikun beżżagħhom meta kienu żgħar. Jien ukoll meta kont żgħir kont nitwerwer minn kull ġurat li nara, nitkexkex min-naħal u naħrab jekk nara mazzarell. X'ħasra kemm ħlejt snin nibża' mix-xejn! Imma mbagħad bdejt naqra kotba fuq in-natura u bdejt immur il- ħarġiet tal-BirdLife, li dak iż-żmien kien jisimha l-MOS. Għamiltha ma' nies li veru jifhmu fin-natura – bħal Joe (ara p. 2) – u ftit ftit ħlist mill- ħmerijiet li kont nemmen. Intom li għadkom qed tikbru u li tħobbu n-natura taħlux żmien fil- biżgħat u l-ħmerijiet. Jekk taraw ġurat mhux titwerwru, imma ersqulu biex taraw x'magna perfetta dawk is-saqajn twal ta' wara! Jekk taraw naħla mhux titkexkxu imma oqogħdu iggustawha tlegleg in-nektar mill-fjuri b'dak l-ilsien ġej għall-ponta. Jekk taraw mazzarell segwuh mhux aħarbuh. Araw ipoġġix fuq zokk u ersqu ħalli tammiraw dawk l-għajnejn enormi. U taraw kif in-natura mhix ħaġa tal-biża' imma ħaġa ta' seħer li ma jispiċċa qatt. Victor Falzon L-Editur Il-fjamingu (greater flamingo Phoenicopterus roseus) huwa wieħed mill-ikbar għasafar li jżuruna. Mhux għasfur komuni imma f'dawn l-aħħar snin saru jidhru qtajja' kull sena. Il-biċċa l-kbira jibqgħu għaddejjin, ħlief xi wieħed li jkun għeja jew intilef. Dawn l-aħħar ġimgħat kienu eċċezzjoni, għax fir-riserva tal-Għadira niżlu numru sabiħ, u sa ma morna għall-istampa kien hemm 11-il fjamingu… jistennewkom iżżuruhom! F'din il-ħarġa… Mill-editur Aħbarijiet Wara vjaġġ twil… Kotba ġodda Fun facts - the octopus! Attività Il-Ġganti Pitirross Kolina u Żeppinu Nies bil-gzuz Iċ-Ċipressa Il-Bufula Sewda Xena tal-futur? Kitbu f'dil-ħarġa Sean Bonello, Emily Burton, Martina Brancato (National Aquarium), Desirée Falzon, Victor Falzon, Maria Farrugia (Wasteserv), Klabb Klabb Ħuttaf huma l-membri żgħar u żgħażagħ (-18yrs) ta' BirdLife Malta. Il-Klabb jorganizza attivitajiet għall-familja, mixi, żjarat f'riservi naturali, ħarġiet bil-lanċa u attività ambjentali. Kull xahrejn noħorġu l-magażin Il-Ħuttafa li l-membri jirċievu d-dar bil-posta. It-taqsima tal-membri li għalqu t-13 tissejjaħ Falko. Sħubija fil-klabb hija €10 fis-sena. Tista' tissieħeb ukoll il-familja kollha, li tibda tirċievi wkoll ir-rivista Bird's Eye View kull tliet xhur. Sħubija għall-Familja hija €29. Kuntatt tel 21347645 / 21347646 indirizz 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 imejl info@birdlifemalta.org websajt www.birdlifemalta.org © BirdLife Malta,Ottubru 2018 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop aħbarijiet It-tmexxija tar-riserva naturali tas-Salina issa f'idejn il-BirdLife Tiġġildux l-aħwa. Tlaqna niċċelebraw! Issa nistgħu nagħmlu li rridu. Int oqgħod kwiet għax narmilek dik il- balaklava. Int mhux diġà li trid tagħmel?! Baxxulu qed nipprova norqod! Fit-28 Awwissu 2018 il-BirdLife u l-Gvern iffirmaw ftehim li bis-saħħa tiegħu r-riserva naturali tas-Salina issa għaddiet uffiċjalment f'idejn il-BirdLife. Il-BirdLife se tagħmel minn kollox biex mhux biss insalvaw in-natura unika ta' dan is- sit imma naraw kif inżidu l-bijodiversità ta' din ir-roqgħa sabiħa ta' art u ilma. tal-għasafar Saħħa, Joe… Tislima għażiża lil Joe Sultana li ħalliena fil-11 Settembru 2018. Joe kien li kellha Malta u kiteb diversi kotba fuq l-għasafar u n-natura. Għallem ħafna naturalisti u mexxa u saħħaħ lill- BirdLife għal ħafna snin. Bis-saħħa ta' Joe inħolqu r-riservi naturali tal- Għadira u s-Simar li tant eluf ta' studenti u familji jżuruhom kull sena. Il-Ħuttafa ssellem lil dan il-bniedem Saħħa Joe, u grazzi ta' kollox. It-tundra hija ħabitat kbir u miftuħ fin-naħa ta' fuq tad-dinja, fejn l-art tant hi kiesħa li siġar ma jikbrux. F'Settembru niżel fir-riserva tal-Għadira girwiel nordiku (bar-tailed godwit) għasfur rari u b'munqar favoluż! Kif juri ismu, il- girwiel nordiku huwa iktar tipiku tal-artijiet tan- naħa ta' fuq tal-Ewropa. Fis-sajf ibejjet fit-tundra tal-Finlandja u r-Russja, u fil-ħarifa l-biċċa l-kbira jpassu lejn il-punent tal-Ewropa fejn tkun inqas kesħa. Imma uħud ipassu 'l isfel sal- Mediterran biex jgħaddu x-xitwa fil- klima fietla ta' dan-naħat. is-Semmiegħa Peter u Sylvia, Maris u Sky huma żewġ pari tewmin ħbieb b'rabta speċjali bejniethom: li jekk jaqbdu id xulxin jibdew jifhmu x'inhi tħoss in-natura! Sky kien qed iħares 'il fuq u ma kienx qed jistenna ballun jistampah f'wiċċu! Kien il-brejk u oħtu Maris kienet qed tilgħab volibol ma' sħabha. Xi ħadd kien waddab il-ballun bis-saħħa u ġie f'tarf il-grawnd, fejn Sky kien qed iħares ċass lejn is-sema. "Int orrajt?" staqsietu Maris, li ġiet tiġri, inkwetata għal ħuha. Imma Sky ma kienx moħħu fl- uġigħ. "Ħares!" qal lil oħtu. Maris ħarset madwarha u rat kwantità kbira ta' friefet sofor u suwed. It-tewmin qatt ma kienu raw daqshekk friefet f'daqqa. Marru malajr ifittxu lil sħabhom. Peter kien qed jittrenja l-atletika fil-grawnd il-kbir u oħtu t-tewmija Syvia kienet ma' Ms Galea li tmexxi Klabb Dinja Waħda u kienu qed jagħmlu bird feeders. "Waww, xi ġmiel ta' kuluri!" Ħadd mit-tfal ma kien ra dal- farfett qabel, wisq inqas daqshekk minnhom f'daqqa. It-tfal ma setgħux jifhmu kif ġew dawk il- friefet f'salt u x'kienu qed jagħmlu jduru fuqhom qishom storduti. Xtaqu jgħaqqdu idejhom biex jitgħallmu imma dak il-ħin ma setgħux għax kienu mdawrin bit- tfal l-oħrajn. Is-setgħa speċjali li kellhom kienet sigriet tagħhom biss. "Wara l-brejk għandna PSCD. Peress li qegħdin fi gruppi differenti ħadd mhu se jinduna jekk nitolbu biex niġu skużati. Niġu malajr fil-grawnd u nisimgħu x'qed jiġri." Hekk għamlu. Kwarta wara li bdiet il-lezzjoni l-erbgħa reġgħu ltaqgħu fil-grawnd. Il-friefet kienu għadhom hemm, jagħqdu fuq rashom. "Idejkom, malajr," mexxihom Peter. Qagħdu ċirku u qabdu idejn xulxin. L-ilħna tal-istudenti "Naf x'nagħmlu," qalet Sylvia. n-nektar li qalu li se nsibu?" Il-farfett tas-silla kultant ipassi f'numri sbieħ. fil-klassi sparixxaw u flokhom instemgħu ħafna ilħna rqaq, jirtogħdu. "Jien se mmut bil-ġuħ! "Kif għajjejt! Lanqas ħaqq dal- vjaġġ kollu!" baħar!" "Jien kważi għeriqt bir-raxx tal- It-tewmin baqgħu ħalqhom miftuħ. Mela dawn kienu friefet tal- passa, u kienu bil-ġuħ! Minħabba li l-iskola kienet viċin il-baħar, kienet l-ewwel post li l-friefet ġew ifittxu l-fjuri… imma fl-iskola tagħhom lanqas kien hemm fjura waħda! "Għax ma nużawx il-PSCD biex ngħinu lill-friefet?" qalet Sylvia bi tbissima. It-tlieta l-oħra daru lejha. "Għandna proġett marbut ma' Jien u l-Ambjent Tiegħi u s-Ser qalilna naħsbu f'ideat kif nistgħu ntejbu l-ambjent." "Fhimtek!" qabżet Maris. "Nispjegaw lill-istudenti fil-gruppi tagħna li l-iskola tagħna hija l-ewwel art li jsibu l-friefet tal- passa x'ħin jaslu mill-vjaġġ. "U li huwa d-dmir tagħna li nlestulhom l-ikel," daħaq Peter. "Taf x'nagħmlu? Ngħidu lil kulħadd iġib qasrija waħda bi pjanta li tagħmel il-fjuri u ndawru l-grawnd bihom!" It-twemin telqu 'l xulxin u ġrew ħerqana lura fil-klassi, determinati li mill-għada l-iskola tagħhom tkun l-aqwa ristorant għall-friefet kollha li jaslu mġewħin minn fuq il-baħar! Min jaf darb'oħra x'avventura ħa jkollhom sħabna t-tewmin! Kotba ġodda ta' BirdLife Malta Ktieb ġdid mimli tagħrif u ritratt dwar il-ħajja u l-ħabitati ta' kull waħda mid- 19-il speċi ta' mazzarelli u damiġelli tal-Gżejjer Maltin • Bil-kulur kollu • Qoxra iebsa • 159 paġna • Bl-Ingliż • Prezz €20 Biex tixtri dawn il-kotba ċempel lill- BirdLife fuq 21347644/5 jew ibgħat imejl lil info@birdlifemalta.org. Jew aqbeż qabża sar-riservi naturali tas-Simar jew l-Għadira. Il-Wirt Naturali ta' Għawdex Joe Sultana Ktieb li jiġbor 83 artiklu li dehru f'rivisti Għawdxin fuq medda ta' snin • Ideali għal min jixtieq jitgħallem dwar il-flora u fawna ta' Għawdex • Bil-kulur kollu • Qoxra ratba • 224 paġna • Bil-Malti • Prezz €15 Post għan-Natura Elisabeth Conrad • Victor Falzon Ktieb fuq is-siti Natura 2000 tal-Gżejjer Maltin • Ideali għal studenti tal- ġeografija fis-sekondarji • Mimli tagħrif, ritratt, tpinġijiet u mapep dwar il-flora u l-fawna tat-48 inħawi protetti f'pajjiżna • Bil-kulur kollu • Qoxra ratba • 72 paġna • Bil-Malti • Prezz €7 Kollha xtrajthom. Problema biex inġorrhom! Dawn huma xi attivitajiet li l-BirdLife ħa torganizza għall- membri, għall-familji u għall-publiku fil-ġimgħat li ġejjin. Għal aktar dettalji ċemplu 21347644/5 jew ibagħtu imejl lil events@birdlifemalta.org jew iċċekkjaw il-websajt www.birdlifemalta.org 28 Ottubru 2018 Jiftħu r-riservi (10am sa 4pm) Bħas-soltu daż-żmien tas-sena r-riservi naturali tal-Għadira u s-Simar jerġgħu jiftħu għall-publiku fi tmiem il-ġimgħa u jibqgħu jiftħu sa Mejju. Biex niċċelebraw dan il-ftuħ se jkollna Open Day fir-riserva tal-Għadira u anke Foresta 2000, li qiegħda viċin. Ikun hemm passiġġati bi gwida, logħob u attivitajiet oħrajn, imma fuq kollox iċ-ċans li taraw uħud mill-flora u fawna sbieħ fl-ambjent naturali tagħhom. 31 Ottubru 2018 Halloween fl-Esplora (mis-6pm) Ejjew żuruna l-Esplora u idħlu magħna fid- dinja mudlama ta' annimali li jitkaxkru, iferkxu, jitkagħwġu u jitgremxlu – annimali li ħafna nies jitkexkxu minnhom. Imma kemm huma fil-fatt tal-biża' dawn il-ħlejjaq? Flimkien ħa nagħtu ħarsa mill-viċin lil dawn l-annimali affaxxinanti, u nitgħallmu x'parti għandhom fin-nisġiet tal-ikel u ċ-ċiklu tal- ħajja naturali. 18,24,25 Novembru 2018 Zizka Beltin! (2pm sa 6pm) Kull ħarifa eluf ta' zizka bojod jaslu Malta u jgħaddu x-xitwa magħna. Kull filgħaxija ħafna minnhom jinġabru l-Belt Valletta biex jorqdu f'siġar folti u kennija li hemm fil-pjazez. Ejjew mal-familja u ħudu sehem fl-attivitajiet li l-BirdLife ħa torganizza f'dawn il-ġranet. B'hekk titgħallmu dwar iz-zakak abjad (white wagtail) u anke tgħinuna ngħodduhom huma u deħlin biex jorqdu! il-Ġganti! Hawn huma l-ġganti mid-dinja tal-għasafar! Ħafna minnhom huma estinti, uħud miljuni ta' snin qabel tfaċċa l-bniedem. Oħrajn qeridhom il-bniedem stess. 1 Ngħama 2 Gastornis x 3 Epijornis x 4 Forusrakos x 5 Moa Prim x 6 Moa Sekond x 7 Rea Prim 8 Rea Żgħir 9 Kasowari 10 Emu Ritratt ta' Aron Tanti L-Avventuri ta' Kolina l-Kokka u Żeppinu ż-Żrinġ Żeppinu huwa żring fuq ruħu u n-Nanna Kolina hija kokka xejn inqas fuq tagħha. Minkejja li Kolina xwejħa u Żeppinu żagħżugħ, flimkien dawn it-tnejn ikollhom avventuri mill-iktar interessanti. Nanna, ara ftit tafx tgħid dan il-kliem: European Week for Waste Reduction! Iva, ara ġej: European Week for Waste Reduction. Jaqaw tħajjart tieħu sehem Żeppinu? Inti taf dan il-kliem xi jfisser? U żgur li naf. Din hija ġimgħa f'Novembru fejn diversi pajjiżi jieħdu sehem billi jagħmlu xi attività biex inaqqsu l-iskart. Iva, hekk qalulna l-iskola. Nann, jien diġà għandi idea tajba ħafna ta' kif nistgħu nnaqqsu. Ismagħha ftit: Innaqqsu l-homework ħalli nużaw inqas karti! Qed tara kemm inti intelliġenti fejn trid. Imma fil-ħajja kollox irid ikun, inkluż il-homework. Però hemm ħafna affarijiet x'tista' tagħmel l-iskola biex tnaqqas l-iskart. Pereżempju lunch nieħu biss kemm niflaħ niekol u mhux iż-żejjed. U daqshekk wet wipes għax dawk magħmulin mill-plastik. Ser nibda naħsel idejja minflok u nuża sarvetta tad-drapp. U tinsiex, il-lunch dejjem f'lunchbox u flok tieħu flixkun tal-plastik kuljum li mbagħad tarmih, timla minn flixkun kbir għal wieħed iżgħar li jibqa' jintuża. U din is-sena użajt il-basket, il-pokit, il- bajros u l-lapsijiet tas-sena l-oħra. U peress li kbirt ommi xtratli uniformi second hand. Kellu bżonn kulħadd bħalek. Mela ħajjarhom l-iskola ħalli tirreġistraw azzjoni interessanti għal matul din il-ġimgħa. U jekk għandek mistoqsijiet żur il-websajt tal-Wasteserv www.wasteservmalta.com jew Facebook page www.facebook.com/ewwrmalta, jew staqsi lili! Sewwa jgħidu li l-kokka hija waħda mill- aktar annimali intelliġenti! Tħajru bħal Żeppinu u rreġistraw azzjoni biex tieħdu sehem fil-European Week for Waste Reduction mis-17 sal-25 ta' Novembru. ġ n p T Overpopulation hija l-kelma li tirreferi għal meta popolazzjoni – tal-bniedem jew ta' annimali – tikber sa punt fejn l-ekosistema partikolari ma tkunx tiflaħ għal dik il-kwantità. Meta jiġri hekk ir-riżorsi preżenti ma jkunux biżżejjed biex isostnu dik il- popolazzjoni kollha. U hemm jibda l-inkwiet! Din il-problema tista' sseħħ f'ħafna annimali imma hawnhekk ħa niffukaw fuq il-bniedem, u fil-każ tagħna l-ekosistema hija… id-dinja kollha! Overpopulation (fil-Malti m'għandniex kelma għaliha) hija riżultat ta' diversi fatturi. Waħda minnhom hija t-tnaqqis fir-rata tal- mewt, bir-riżultat li jkun hemm iżjed persuni ħajjin. Fattur ieħor huwa ż-żieda fir-rata tat-twelid. Dawn huma riżultati tal-avvanz fit-teknoloġija u fil-mediċina, li wasslu għall-fejqan ta' ħafna mard. Il-kwalità aħjar tal-ikel wasslu biex in-nies illum saru jgħixu iżjed, ukoll għax it-teknoloġija wasslet għal immunità aħjar u b'hekk tnaqqsu l-imwiet. Illum f'pajjiżi żviluppati huwa normali li bniedem jgħix iktar minn 80 sena imma fl-antik in-nies ma kinux jgħixu wisq iktar minn 35 sena – bniedem ta' 40 sena kien xiħ tassew! Fin-natura l-popolazzjoni tal- annimali ma tisplodix għax dejjem hemm żewġ affarijiet jikkontrollawha: predaturi jew nuqqas ta' ikel. Fil-antik il-bniedem ukoll kienu jikkontrollawh dawn iż-żewġ fatturi. Imma dawn l-affarijiet m'għadhomx japplikaw għall- bniedem tal-lum. La għadhom jikluna l-annimali (ħlief f'każijiet rari), u l-ikel tgħallimna nipproduċuh aħna stess. Mhux sostenibbli Li tgħix b'saħħtek u fit-tul hija bla dubju ħaġa sabiħa u tajba, ħaġa li jixtieqha kulħadd. Imma jibqa' l-fatt li l-avvanzi li għamilna fit-teknoloġija u l-mediċina wasslu għal splużjoni fil-popolazzjoni. Din l-isplużjoni mhix sostenibbli u qed ikollha impatt negattiv ħafna fuq l-ambjent. Iktar m'għandek nies, naturalment iktar ħa tiżdied id-domanda għall- faħam, gass u fjuwils oħrajn biex iħaddmu l-ħajja komda li ngħixu. Dawn ir-riżorsi naturali huma limitati u għada pitgħada ħa jispiċċaw. Mhux biss, imma l-użu tagħhom qed iżid l-emissjonijiet ta' CO2 fl-atmosfera li biha qed ngħaġġlu l-proċess tat- tibdil fil-klima. B'hekk l-ambjent qed jiġi ddegradat. Iż-żieda fil-popolazzjoni qiegħda tagħmel pressjoni qawwija biex tiżdied il-produzzjoni tal-prodotti għall- konsum. Biex inlaħħqu mad-domanda qegħdin nagħmlu użu eċċessiv mir-riżorsi naturali tad-dinja. Biex jitkabbru l-ħxejjex għall-ikel u għall- għalf tal-annimali li jitrabbew għall-ikel trid medda enormi ta' art. Dan qed jirriżulta fit-telf ta' ħabitati naturali, deforestazzjoni, tniġġis tal-ilma ħelu u l-ilma baħar – ilkoll suġġetti li missejna magħhom spiss f'din is-sensiela. Biex id-dinja tesagħna u titmagħna qegħdin nisfurzaw l-estinzjoni ta' eluf ta' speċi ta' annimali u pjanti. Fid-dinja llum hawn 7.6 biljun ruħ (7,600,000,000) u kull siegħa jitwieldu 15,000 tarbija ġdida – daqs il-popolazzjoni ta' Ħaż-Żabbar! Kull siegħa! U meta l-ambjent ta' madwarna nkunu waqqajnielu l-kwalità u faqqarnieh, inkunu waqqajna wkoll il- kwalità tal-ħajja tagħna stess. X'nista' nagħmel? Forsi ma nistgħux nikkontrollaw il- popolazzjoni, imma nistgħu nnaqqsu l-ħela enormi ta' riżorsi. Kemm narmu affarijiet tajbin biex nixtru affarijiet ġodda flokhom? Dak il-mowbajl ġdid żgur kellek bżonnu? Li nixtru affarijiet sempliċiment għax huma moda huwa vizzju irresponsabbli. U kemm ikel naħlu! Tafu li terz tal-ikel li nipproduċu jispiċċa jintrema? Din il-ħela ssir l-iktar fil-pajjiżi żviluppati… inkluż pajjiżna stess. Id-dinja forsi tiflaħ għall- bżonnijiet tagħna, imma żgur mhux għall-ħniżrijiet tagħna! Fil-ħin li domt biex qrajt dan l-artiklu twieldu fid-dinja iktar minn 700 ruħ! "…pinzell ġgant lest biex ipitter is-sħab fis-sema!" Is-siġra taċ-ċipress faċli tagħrafha għax tispikka ħdejn siġar oħrajn. Dritta dritta, twila twila u ġejja għall- ponta. Qisha pinzell ġgant lest biex ipitter is-sħab fis- sema! Forsi għalhekk kien tant iħobb ipinġiha l-pittur famuż van Gogh (ara l-kaxxa isfel). Iċ-ċipressa hija siġra konifera, jiġifieri siġra li tagħmel il- prinjoli (cones). Il-prinjoli taċ-ċipress ikunu bħal blalen żgħar ibsin li għall-ewwel ikunu ħodor li mbagħad isiru kannella. Fl-istaġun niexef jixpakkaw u minnhom taqa' ż-żerriegħa. Bħal koniferi oħrajn, iċ-ċipress ma jagħmilx fjuri, u għandu weraq irqiq, aħdar skur u miksi b'ħafna skwami (scales) żgħar. Iz-zokk taċ-ċipressa għall-ewwel ikun lixx imma biż-żmien jibda jrabbi flieli u tikmix vertikali. Din iċ-ċipressa xwejħa mhux biss għandha ħafna tikmix imma qed jikber fuqha wkoll ħafna leħjet ix-xiħ, speċi ta' likena. Leħjet ix-xiħ Iċ-ċipress tar- razza dejqa hawn min isejħilhom Tal-Musmar. Mhux iċ-ċipress kollu jikber f'dik l-għamla żnella u pulita. Iż-żewġ ċipressiet li jidhru fir-ritratt huma t-tnejn l-istess speċi ta' ċipress imma s-siġra tal-lemin hija razza bil- friegħi iktar miftuħin. Forsi ħdejn l-oħra tidher xi ftit żmattata, qisha qamet tard u ħarġet tiġri għall-iskola bla ma għamlet xagħarha! Ħafna nies jassoċjaw iċ-ċipress maċ-ċimiterji. Bir-raġun, għax fiċ-ċimiterji jitħawwel ħafna ċipress, kif jidher f'dar-ritratt tal-Addolorata. Tgħid għaliex? Iċ-ċipressa ilha ħafna żmien assoċjata mal-mewt. Fil- mitoloġija Griega ċ-ċipressa kienet sagra għall-allat tal-Art Taħtana (Underworld), u meta jmut xi ħadd kienet titħawwel waħda ħdejn qabru. Barra minn hekk peress li ċ-ċipressa hija dejjem-ħadrana u tgħix ħafna sekli saret simbolu tal-ħajja ta' dejjem, u anke donnha qed tipponta lejn il-ġenna! Għandha wkoll xeħta serja għax twila u dejqa, bla xniexel u kuluri, u weraq skur – qisha liebsa l-iswed għal xi funeral. Fil-fatt l-isem xjentifiku sempervirens ifisser dejjem tħaddar. Ċensu kien iħobbhom! Iċ-ċipressa kienet waħda mis-siġar favoriti tal-pittur famuż Vincent van Gogh. Donnu ma kienx jixba' jdaħħalha fil-pitturi tiegħu, fosthom dawn it-tlieta. Ibejtu f'artna Għasafar li jbejtu f'Malta il-Bufula Sewda L-istorbjuża tal-ġonna! Ras sewda hija tipika tal-bufula sewda raġel Il-ġilda madwar l-għajn tifforma ċirku aħmar. Il-bufula sewda hija waħda mill-iktar għasafar komuni f'Malta u hija mifruxa sew mal-Gżejjer. Żgħira, fuq tagħha u tħobb tiċċaċċra, hija speċi li tħobb il-ġonna tan-nies għax fihom issib l-ikel u l-kenn. Il-bufula sewda hija l-garden bird tipiku ta' pajjiżna. Isem xjentifiku Sylvia melanocephala Isem bl-Ingliż Sardinian Warbler Daqs 13–14ċm Piż 11–16g Ikel insetti, dud u frott. Ħabitat ġonna u msaġar Status komuni u residenti s-sena kollha Munqar irqiq qisu pinzetta, perfett biex jaqbad insetti żgħar Minkejja isimha, hija fil-biċċa l-kbira griża u bajda Jekk trid titgħallem iktar fuq l-għasafar li jbejtu f'Malta The Breeding Birds of Malta huwa l-ktieb għalik. Għall- bejgħ mill-BirdLife u ħwienet tal-kotba. Għasafar li jbejtu f'Malta Il-mara faċli tagħrafha mir-raġel għax rasha griża, mhux sewda. Bħar-raġel ikollha wkoll dak iċ- ċirku ġilda ħamra madwar għajnha. Daqs proprju ta' bajda ta' bufula sewda Il-bufula sewda tibni bejta pulita bil-fetħa ftit ovali u fiha tbid minn 3 sa 5 bajdiet. Fir-ritratti tidher bejta bi tliet bajdiet, u l-istess bejta wara li l-bajd faqqas! 3 bajdiet . . . Ejja ħaffef għax ħa taqagħli żaqqi! Jekk tarma bird table fil- ġardina għandek ċans tajjeb li żżurek il-bufula sewda. Armaha fil-ħarifa u x-xitwa meta l-ikel naturali (speċjalment insetti) jiskarsa u l-għasafar ibatu l-ġuħ. Owkej mela: żerriegħa tar-rummien, frak tal-pastizzi, kejk imfarrak, skalora, ross il-forn… Xena tal-futur?