ID-DIKJARAZZJONI TAâ€TM LIBONA L-opinjonijiet ta-agag fuq l-Edukazzjoni Inkluiva Fis-17 taâ€TM Settembru 2007, il-Ministru Portugi taâ€TM l-Edukazzjoni, fil-qafas tal-Presidenza Portugi a taâ€TM l-Unjoni Ewropea, flimkien mal-â€ ̃European Agency for Development in Special Needs Educationâ€TM, organizza assemblea Ewropea bl-isem taâ€TM: â€ ̃Vu ijiet ag uga: Naraw kif insolvu problemi taâ€TM diversitaâ€TM fl-Edukazzjoniâ€TM. Il-proposti li kien hemm qbil fuqhom minn ga ag, li gandhom ti ijiet taâ€TM edukazzjoni spe jali minn 29 pajji 1, u li jattendu istituzzjonijiet sekondarji, vokazzjonali u ogla rri ultaw fâ€TM â€ ̃Id-Dikjarazzjoni taâ€TM Li bona â€" L-Opinjonijiet ta -ag ag fuq l-Edukazzjoni Inklu ivaâ€TM. Din id-Dikjarazzjoni fiha dak li - ga ag ippre entaw fâ€TMLi bona fis-sessjoni plenarja taâ€TM l-Assembleia da Republica li tikkon erna d-drittijiet taghom, il-ti ijiet, l-isfidi u r-rakkomandazzjonijiet biex wieed jirnexxilu jikseb edukazzjoni inklu iva bâ€TMsu ess. Id-Dikjarazzjoni hija skond l-gan taâ€TM dokumenti uffi jali pre edenti Ewropej fâ€TMdak li jirrigwardja l-ti ijiet spe jali balma huma: ir-â€ ̃Ri oluzzjoni tal-Kunsill dwar l-integrazzjoni taâ€TM tfal u ga ag bâ€TMdi abiltÃ fâ€TMsistemi ordinarji taâ€TM edukazzjoniâ€TM (EC, 1990); l-â€ ̃Istqarrija taâ€TM Salamanca u l-Qafas gal Azzjoni fuq Edukazzjoni taâ€TM ti ijiet Spe jaliâ€TM (UNESCO, 1994); i -â€ ̃Charter Taâ€TM Lussemburguâ€TM (Programm Helios, 1996); ir-â€ ̃Ri oluzzjoni tal-Kunsill fuq opportunitajiet indaqs gal studenti taâ€TM etajiet varji bâ€TMdi abiltÃ fl-edukazzjoni u t-tari â€TM (EC, 2003); il-â€ ̃Konvenzjoni fuq id-Drittijiet taâ€TM Persuni bâ€TMDi abilitÃ â€TM (Nazzjonijiet Uniti, 2006). 1. Il-â€ ̃Young Peopleâ€TM qablu fuq id-DRITTIJIET taghom: - Ana gandna d-dritt li nkunu rrispettati u ma jkunx hemm diskriminazzjoni kontrina. Ana ma rridux simpatija; ana rridu li nkunu rrispettati bala adulti futuri li jkollna ngixu u nadmu fâ€TMambjent normali. - Ana gandna d-dritt gall-istess opportunitajiet bal kuladd, imma bis-sostenn ne essarju li jilaq l-ti ijiet tagna. L-ebda tie a taâ€TM xi add ma gandha ti i injorata. - Ana gandna d-dritt li ngixu indipendenti. Ana rridu wkoll li jkollna familja u li jkollna dar adattata gall-ti ijiet tagna. afna minna jridu li jkollhom il-possibbiltÃ li jistudjaw luniversitÃ . Ana rridu wkoll nadmu u ma rridux li nkunu sseparati minn nies ora li mâ€TMgandhomx di abilitÃ . - Fis-so jetÃ kuladd gandu l-tiega li jkun konxju, jagraf u jirrispetta d-drittijiet tagna. 2. Il-â€ ̃Young Peopleâ€TM esprimew opinjonijiet ari fuq it-TITJIB ewlieni li huma esperjenzjaw fl-edukazzjoni taghom: - Bala regola ana r evejna sostenn sodisfa enti fl-edukazzjoni tagna, imma jetie li jkun hemm aktar progress. - L-a essibiltÃ gall-bini qiegda titjieb. Aspetti taâ€TM mobilitÃ u l-a essibiltÃ fl-ambjenti mibnija qegdin aktar ma jgaddi - mien ikunu su ett taâ€TM diskussjoni u dibattitu. - Id-di abiltÃ qiegda tkun aktar vi ibbli fis-so jetÃ . - It-teknolo ija tal-kompjuter qiegda titjieb u wieed jistaâ€TM jikseb kotba di itali mibnija bâ€TMmod strutturat tajjeb. 1 L-Awstrija, il-Bel ju, il-Bulgarija, ipru, id-Danimarka, l-Estonja, il-Fillandja, Franza, il- ermanja, il-Gre ja, lIslanda, l-Irlanda, l-Isvezja, l-Isvizzera, l-Italja, il-Latvja, il-Lussemburgu, Malta, in-Norve ja, l-Olanda, ilPolonja, il-Portugal, ir-Rumanija, is-Slovenja, Spanja, r-Renju Unit, ir-Repubblika eka u l-Ungerija. 3. Il-â€ ̃Young Peopleâ€TM enfasizzaw bâ€TMmod spe jali fuq l-ISFIDI u l-TI IJIET: - Il-ti ijiet taâ€TM a essibiltÃ huma differenti gal nies differenti. Hemm ostakoli taâ€TM a essibiltaâ€TM differenti fl-edukazzjoni u fis-so jetÃ gal nies bi ti ijiet spe jali differenti, ngidu ana: - Matul il-lezzjonijiet u l-e amijiet xi wud minna gandhom b onn aktar in; - Xi drabi jkollna b onn taâ€TM assistenti personali fil-klassijiet tagna; - Irid ikollna a ess gal materjal adattat fl-istess mien bal dawk li jkunu magna fil-klassi. - L-ga la ielsa taâ€TM su etti taâ€TM studju hija kultant limitata minabba a essibiltÃ gall-bini, tekonolo ija insuffi jenti u a essibiltÃ gal materjal (tagmir, kotba). - Irridu su etti u iliet li gandhom tifsira galina u gall-ajja futura tagna. - Irridu counselling tajjeb matul l-edukazzjoni tagna fl-iskola dwar dak li huwa possibbli galina fil-futur mibni fuq il-ti ijiet indvidwali. - Sal- urnata tal-lum gad hemm nuqqas taâ€TM garfien fuq id-di abiltÃ . L-galliema, studenti orajn u xi enituri xi drabi gandhom attitudni negattiva lejna. Nies li mâ€TMgandhomx di ablitÃ gandhom ikunu jafu li huma jistgu jistaqsu persuna bâ€TMdi abiltÃ jekk gandhiex b onn taâ€TM ganjuna jew le. 4. Il-â€ ̃Young Peopleâ€TM esprimew l-opinjonijiet taghom fuq EDUKAZZJONI INKLUIVA: - Huwa importanti afna li nagtu lil kuladd il-libertÃ li jag el fejn ikun irid ji i edukat. - L-edukazzjoni inklu iva tkun fl-ajar tagha jekk il-kundizzjonijiet ikunu tajbin galina. Dan ifisser is-sostenn ne essarju, ir-ri orsi u li ji u pprovduti galliema marr a. Lgalliema gandhom b onn ikunu motivati, kif ukoll li jkunu informati dwarna u l-ti ijiet tagna. Gandhom ikunu marr a tajjeb, jitolbuna dak li nintie u u li jkunu kkoordinati sew bejniethom matul is-snin kollha taâ€TM l-iskola. - Naraw afna benefi ji fl-edukazzjoni inklu iva: ana niksbu aktar iliet so jali; ngixu esperjenzi aktar wiesga; nitgallmu kif â€ ̃nimmani jawâ€TM id-dinja reali; gandna l-tie a li nitalltu bâ€ ̃mod attiv maâ€TM bieb kemm dawk bi ti ijiet spe jali kif ukoll dawk li mâ€TMgandhomx ti ijiet taâ€TM dan it-tip. - Edukazzjoni inklu iva bâ€TMsostenn individwalizzat u spe jalizzat hija l-ajar tejjija gal edukazzjoni ogla. entri spe jalizzati jkunu taâ€TM gajnuna biex isostnuna u jinfurmaw luniversitajiet bâ€TMmod tajjeb dwar il-ti ijiet li jkollna. - L-edukazzjoni inklu iva hija taâ€TM benefi ju minn ew naat, kemm galina kif ukoll gal kuladd. Il-â€ ̃Young Peopleâ€TM KKONKLUDEW: Ana gandna nkunu dawk li nibnu l-futur tagna stess. Irridu neliminaw l-ostakoli (spe jalment dawk taâ€TM attitudni) li qegdin o fina u li je istu fâ€TMaddieor. Ana rridu nikbru lil hinn mid-di abiltÃ â€" imbagad id-dinja tares lejna bâ€TMmod aktar po ittiv. Libona, Settembru 2007 Il-produzzjoni taâ€TM dan id-dokument setget tkun possibbli bl-gajnuna mill-pajji i membri taâ€TM l-Agency kif ukoll DG taâ€TM l-Edukazzjoni, Tari u Kultura tal-Kummissjoni Ewropea (â€ ̃DG Education, Training and Culture of the European Commissionâ€TM) http://europa.eu.int/comm/dqs/education culture/index en.htm