Terminoloġija Suppliment ma’ Ħarġa 18 Baġit tal-UE modern għal Unjoni li tipproteġi, tagħti s-setgħa u tiddefendi L-ewwel parti Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 BAĠIT TAL-UE MODERN GĦAL UNJONI LI TIPPROTEĠI, TAGĦTI S-SETGĦA U TIDDEFENDI It-terminoloġija ewlenija tal-Qafas Finanzjarju Pluriennali għall-2021-2027 (L-ewwel parti) Darba kull seba’ snin, l-Unjoni Ewropea kollha għad-deċennji li ġejjin. Fil-fatt, it-tfassil tiddeċiedi dwar il-baġit fit-tul tagħha, l-hekk il-ġdid - simplifikat u inqas riġidu - jipprovdi imsejjaħ Finanzjarju iżjed flessibbiltà biex, f'ċerti oqsma, l-UE tkun Is-sena li għaddiet kien tista' tirreaġixxi iżjed malajr għal ħtiġijiet mhux wasal proprju dan il-mument kruċjali għall- UE, u f'Mejju tal-2018 ġie propost il-baġit li jmiss li għandu jkopri mill-2021 sal-2027, u Il-baġit tal-UE li jmiss se jkun ikkaratterizzat li se jkun l-ewwel wieħed għall-Unjoni ta’ ukoll minn: Dan il-baġit modern, b'viżjoni ċara għall-futur tal-Ewropa, jiffoka fuq il-prijoritajiet politiċi tal-Unjoni sabiex jintlaħqu l-objettivi tal-UE skont l-aġenda pożittiva ġestjoni finanzjarja soda u li jħares flus il- mill-President livell ta' finanzjament ikbar għall-oqsma mekkaniżmu ġdid tal-istat tad-dritt li jiżgura Kummissjoni Ewropea Jean-Claude Juncker kontribwenti f'każ ta' riskju finanzjarju, u fid-diskorsi tiegħu dwar l-Istat tal-Unjoni.1 investimenti f'oqsma fejn l-UE tista' toffri valur miżjud Ewropew. It-tir ewlieni tal-qafas il-ġdid huwa li jkompli jiġġieled kontra l-isfidi ekonomiċi u Il-baġit propost għal "Unjoni li tipproteġi, tagħti soċjali tal-ġurnata tal-lum filwaqt li joffri s-setgħa u tiddefendi"2 se jkun qed jgħaqqad għadd għal sostenibbli soluzzjonijiet li jaqdu liċ-ċittadini Ewropej ta' ġodda tradizzjonali u programmi eżistenti, li se jiġu rriformati u/jew modernizzati bil-għan li l- Ara: Id-Diskors dwar l-Istat tal-Unjoni 2016: “Lejn Ewropa aħjar – Ewropa li tipproteġi, tagħti ssetgħa u tiddefendi” (https://publications.europa.eu/ mt/publication-detail/-/publication/c9ff4ff6-9a8111e6-9bca-01aa75ed71a1) - Id-Diskors dwar l-Istat tal-Unjoni 2017: “Nisfruttaw ir-riħ fil-qala’” (https:// publications.europa.eu/mt/publication-detail/-/ publication/9c03bbc3-982d-11e7-b92d01aa75ed71a1/language-mt/format-PDF/sourcesearch) ambizzjonijiet Ewropej jiġu kkonkretizzati. Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tarReġjuni: Baġit modern għal Unjoni li Tipproteġi, Tagħti s-Setgħa u Tiddefendi, Il-Qafas Finanzjarju Pluriennali għall-2021-2027, https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/MT/TXT/?uri=CELEX:52018DC0321 Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 Is-seba' prijoritajiet ta' nfiq tematiċi proposti, li jikkorrispondu mal-intestaturi fl-istruttura formali tal-baġit, se jindirizzaw diversi aspetti bħall-ekonomija diġitali, is-sostenibbiltà, l-appoġġ għannegozji ż-żgħar u l-innovazzjoni. Dawn il-prijoritajiet politiċi huma: I. Is-Suq Uniku, l-Innovazzjoni u l-Aġenda Diġitali Investimenti li jsostnu r-riċerka u l-innovazzjoni, linfrastruttura strateġika, is-Suq Uniku u proġetti talispazju strateġiċi II. Il-Koeżjoni u l-Valuri Proġetti ta' investiment li jiffokaw fuq l-iżvilupp reġjonali, fuq il-koeżjoni soċjali u fuq it-tisħiħ talUnjoni Ekonomika u Monetarja III. Ir-Riżorsi Naturali u l-Ambjent Fondi u Programmi li jassiguraw investiment flagrikoltura sostenibbli u l-iżvilupp rurali, fis-settur marittimu u s-sajd, u fl-azzjoni klimatika IV. Il-Migrazzjoni u l-Ġestjoni tal-Fruntieri Fondi mmirati lejn il-ġestjoni tal-migrazzjoni, ilġestjoni integrata tal-fruntieri esterni, l-ażil u lintegrazzjoni tal-migranti. V. Is-Sigurtà u d-Difiża Pjanijiet ta' investiment fis-sigurtà u s-sikurezza taċċittadini Ewropej, fit-tisħiħ tal-kapaċitajiet tad-difiża Ewropea u f'mekkaniżmu għall-protezzjoni ċivili li joffri rispons għall-kriżijiet. Il-Viċinat u l-Bqija tad-Dinja Investimenti mmirati għall-azzjoni esterna tal-Unjoni, kemm fil-viċinat tagħha, kif ukoll fil-bqija tad-dinja, għall-għajnuna umanitarja u għall-assistenza ta' qabel l-adeżjoni. L-Amministrazzjoni Pubblika Ewropea Nefqa amministrattiva pubblika iżjed effiċjenti flinteress komuni Ewropew, li tkopri l-pensjonijiet u liskejjel Ewropej. Fi ftit kliem, il-Qafas il-ġdid issawwar b'tali mod li jilqa' għall-isfidi l-kbar li kull Stat Membru talUE qed jiffaċċja minn żmien għal żmien: bidliet teknoloġiċi u demografiċi sinifikanti, Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 inugwaljanzi ekonomiċi, soċjali u territorjali, skarsezza ta' riżorsi, qgħad speċjalment fost ilpopolazzjoni żagħżugħa, pressjonijiet migratorji li jirriżultaw minn gwerer fil-viċinat tal-Ewropa, eċċ. Għal din ir-raġuni, it-traduzzjoni tal-proposti abbozzati għall-baġit fit-tul ma kinitx kompitu faċli għad-Dipartiment tal-Malti fi ħdan id-Direttorat Ġenerali għat-Traduzzjoni. Intmessu l-oqsma ta' politika kollha tal-UE, inħolqu ismijiet ta' Programmi, ta' Fondi u ta' Faċilitajiet ġodda, filwaqt li oħrajn ġa stabbiliti riedu jiġu aġġornati, u saħansitra nħolqu kunċetti totalment ġodda għallingwaġġ tal-UE. Dan kollu sarraf fi sfida terminoloġika interessanti għalina t-terminologi talKummissjoni. Fi żmien limitat, u f'kollaborazzjoni mat-tradutturi interni u kif ukoll ma' terminologi oħrajn, ħdimna fuq listi twal ta' kunċetti u ta' ismijiet ta' strumenti, li kienu qed jirreferu għalihom il-ħafna Proposti u Komunikazzjonijiet ippubblikati dwar il-QFP. It-termini ekwivalenti Maltin li rriżultaw mill-ħidma terminoloġika ta' matul il-perjodu tal-QFP, iddaħħlu kollha bħala entrati ġodda fil-IATE3, u dawk li diġà kienu fil-IATE, ġew aġġornati skont l-aħħar żvolġimenti kunċettwali. F'dan is-Suppliment qed nippreżentawlkom uħud minnhom, meħuda minn dominji varji. Permezz tad-definizzjonijiet u tan-noti addizzjonali misluta minn dawn l-entrati, nittamaw li nipprovdulkom ftit iżjed għarfien dwar ċerti termini tal-baġit tal-UE l-ġdid. Nittamaw ukoll li dan is-Suppliment iservi biex tesploraw ftit mix-xogħol tagħna, li għandu tir ewlieni: dak li nwasslu l-messaġġ Ewropew lill-pubbliku Malti bl-aktar mod trasparenti u ċar. It-Terminologi tal-Kummissjoni Ewropea Jeantide Naudi u Jennifer De Barro Ikkuntattjana fuq: DGT-TERMAL@ec.europa.eu Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 animal disease marda tal-annimali Fil-kuntest ta' miżuri tal-Iżvilupp Rurali, waħda mill-mardiet inklużi fil-lista stabbilita millOrganizzazzjoni Dinjija għas-Saħħa tal-Annimali jew fl-Anness tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2009/470/KE. cotton qoton L-iktar fibra naturali ekonomika, mill-pjanti tal-ġenus Gossypium , li tintuża fil-manifattura taddrappijiet, ħbula, padding u għall-produzzjoni ta' fibri artifiċjali u ċellulożi. inland fishery żona tas-sajd fl-ilmijiet interni Unità fl-ilmijiet interni ddedikata għas-sajd. ambjent tal-baħar F'xi dokumenti, dan it-terminu nsibuh ukoll bħala "ambjent marin". L-oċeani, ibħra, bajjiet, estwarji jew korpi tal-ilma kbar oħrajn, inkluż l-interfaċċa u l-interazzjoni talwiċċ tagħhom mal-atmosfera u mal-art, mill-ogħla punt medju tal-ilma 'l barra. recyclability riċiklabbiltà Il-potenzjal ta' materjali li, bis-saħħa tal-fatt li jkun għad fadlilhom karatteristiki fiżiċi jew kimiċi utli wara li jkunu servew l-iskop oriġinali tagħhom, ikunu jistgħu jerġgħu jintużaw jew jiġu mmanifatturati millġdid fi prodotti oħrajn. sea level rise żieda fil-livell tal-baħar Żieda fil-livell tal-baħar medju globali li tirriżulta minn żieda fil-volum tal-ilma fl-oċeani tad-dinja. Din iż-żieda fil-livell tal-baħar normalment tiġi attribwita għat-tibdil klimatiku globali minħabba l-espansjoni termali tal-ilma fl-oċeani u minħabba t-tidwib tal-kapep tas-silġ u tal-glaċjieri fuq l-art. robotics 117823 robotika Il-fergħa tal-inġinerija mekkanika, tal-inġinerija elettrika u tax-xjenzi tal-kompjuter li tikkonċerna ddisinn, il-binja, l-operat u l-applikazzjoni ta' robots, kif ukoll is-sistemi kompjuterizzati li jikkontrollawhom u s-sistemi li jieħdu ħsieb l-ipproċessar tad-data u l-feedback sensorjali tagħhom. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 Measures to Encourage the Development of the Audiovisual Industry, MEDIA Miżuri għat-tħeġġiġ tal-iżvilupp tal-industrija awdjoviżiva, MEDIA Programm immexxi mill-Kummissjoni Ewropea flimkien mal-Aġenzija Eżekuttiva għall-Edukazzjoni, lAwdjoviżiv u l-Kultura (EACEA) li jinkludi sensiela ta' miżuri ta' appoġġ għall-industrija awdjoviżiva Ewropea. rate of Union co-financing rata ta' kofinanzjament tal-Unjoni Il-perċentwali ta' finanzjament mill-UE li jkun miżjud ma' dak nazzjonali fi proġett partikolari. part-financing rate rata ta' finanzjament parzjali co-financing rate rata ta' kofinanzjament Habitats Directive Direttiva dwar il-Ħabitats palliative care kura palljativa Trattament li jtaffi jew iwaqqaf is-sintomi tal-uġigħ ta' marda mingħajr ma jkollu effett fuq il-mard infisha. anthropogenic atmospheric emissions emissjonijiet antropoġeniċi atmosferiċi Emissjonijiet fl-atmosfera ta' gassijiet serra b'riżultat ta' attivitajiet umani, li jinkludu l-użu ta' karburanti fossili għall-enerġija, deforestazzjoni u bidliet fl-użu tal-art li jirriżultaw f'żieda fl-emissjonijiet. anthropogenic emissions emissjonijiet antropoġeniċi relocation rilokazzjoni F'termini ta' għajnuna mill-istat tal-UE, it-trasferiment tal-istess attività jew waħda simili jew parti minnha minn stabbiliment f'pajjiż kontraenti għall-ftehim ŻEE għal stabbiliment f'parti kontraenti oħra għall-ftehim ŻEE. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 reserve for emergency aid, emergency aid reserve riżerva ta' għajnuna f'emerġenza stħarriġ dwar it-taħriġ vokazzjonali kontinwu, CVTS Stħarriġ tal-Eurostat li jintuża biex tinġabar informazzjoni statistika dwar it-taħriġ vokazzjonali kontinwu [IATE:767236] fl-intrapriżi. Dan ikopri s-suġġetti li ġejjin: - it-taħriġ vokazzjonali kontinwu, id-domanda u l-provvista tal-ħiliet, il-ħtiġijiet tat-taħriġ - il-kejl tal-għamla, tal-kontenut u tal-volum tat-taħriġ kontinwu - ir-riżorsi proprji tat-taħriġ tal-intrapriżi u l-użu ta' ħarrieġa esterni - il-kostijiet tat-taħriġ kontinwu - it-taħriġ vokazzjonali inizjali. output indicator indikatur tal-output Indikatur li jkejjel ir-riżultati speċifiċi tal-intervent appoġġat mill-fondi tal-UE. agro-meteorological system sistema agrometeoroloġika Sistema ta' previżjoni li tuża data agrometeoroloġika biex tgħin bid-Deċiżjonijiet marbuta mal-ġestjoni tal-uċuħ. non-discrimination nondiskriminazzjoni e-economy ekonomija elettronika Ekonomija ta' każijiet li fihom l-iskambji dwar oġġetti u servizzi jsiru bl-użu ta' teknoloġija diġitali jew teknoloġiji tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni. digital economy ekonomija diġitali Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 informazzjoni dwar is-suq It-terminu "suq intelliġenti" li jinsab fil-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni dwar ir-Riforma tal-Politika Komuni tas-Sajd, CELEX:52011DC0417/MT mhuwiex preċiż, billi t-terminu jirreferi għall-ġbir, analiżi u tixird tal-informazzjoni rilevanti għas-segmenti tas-suq li fihom kumpanija partikolari tipparteċipa jew tixtieq tipparteċipa. marda mhux komunikabbli, marda li ma titteħidx F'kuntest tekniku, it-terminu ppreferut huwa "marda mhux komunikabbli" filwaqt li f'kuntest għallkonsum pubbliku jista' jintuża t-terminu "marda li ma titteħidx". Dan ġie deċiż bi qbil interistituzzjonali f'Settembru 2016. Mard li ma jitteħidx li jista' jirriżulta minn fatturi ġenetiċi jew mill-istil ta' ħajja. Hemm erba' tipi prinċipali ta' mard li ma jitteħidx li huma l-kankru, id-dijabete, il-mard kardjovaskulari (pereżemplju l-attakk ta' qalb, il-puplesija) u l-mard respiratorju kroniku (pereżempju l-ażżma). Kważi żewġ terzi tal-imwiet fiddinja huma dovuti għal dan it-tip ta' mard, bi 80 % minnhom f'pajjiżi bi dħul baxx jew medju. Ara wkoll: marda komunikabbli [IATE:2228982] audit awditu, awditjar In-nom verbali tat-tip: "awditjar" jirreferi għall-proċess. In-nomi verbali tal-unità: "awditu"/ "awditjar", innom verbali fil-kollettiv (ammont indefinit): "awditjar" u n-nom verbali magħdud (ammont fil-plural definit/indefinit): "awditi" ilkoll jirreferu għar-riżultat waħdieni, kollettivali jew magħdud tal-proċess li qed jesprimi n-nom verbali: "awditjar". Għaldaqstant, għalkemm minn lat lingwistiku, kemm "awditu awditi" (unità u magħdud) u kemm "awditjar" (kollettiv u nom verbali tat-tip) huma aċċettabbli f'dan ilkuntest, huwa importanti li fit-testi tagħna, niddistingwu bejn il-proċess i.e. l-awditjar u r-riżultat i.e. lawditu. Din id-distinzjoni hija importanti għall-finijiet tal-leġiżlazzjoni tal-UE. [Dan il-punt ġie kkonfermat mit-tim lingwistiku tal-Kummissjoni Ewropea.] Ir-riżultat ta' analiżi li tippermetti lill-awditur jesprimi opinjoni indipendenti dwar jekk id-dikjarazzjonijiet finanzjarji ta' organizzazzjoni jkunux tħejjew, fl-aspetti materjali kollha tagħhom, f'konformità mal-qafas ta' rapportar identifikat jew jekk attività mwettqa mill-organizzazzjoni kkonċernata tkunx saret f'konformità ma' għadd ta' kriterji prestabbiliti. fraud frodi Att intenzjonat minn wieħed jew aktar mill-individwi ta’ fost il-maniġment, dawk inkarigati millgovernanza, impjegati, jew terzi, li jkun jinvolvi l-użu tal-qerq biex jinkiseb vantaġġ inġust jew illegali. irregolarità Fil-kuntest tal-UE, irregolarità tfisser "kwalunkwe ksur tal-liġi tal-Unjoni jew ta' liġi nazzjonali relatata mal-applikazzjoni tagħha, li jirriżulta minn att jew omissjoni minn operatur ekonomiku involut flimplimentazzjoni tal-Fondi ESI li għandu, jew jista' jkollu, l-effett li jippreġudika l-baġit tal-Unjoni billi jitlob pagament għal element mhux ġustifikat ta' nefqa mill-baġit tal-Unjoni." Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 automatic decommitment diżimpenn awtomatiku on-the-spot inspection spezzjoni fuq il-post on-the-spot check verifika fuq il-post efficient energy use effiċjenza fl-użu tal-enerġija L-użu aktar effiċjenti tal-enerġija sabiex jitnaqqsu l-ispejjeż ekonomiċi u l-impatt fuq l-ambjent. L-użu ta' inqas enerġija/elettriku biex titwettaq l-istess funzjoni. energy efficiency effiċjenza fl-enerġija, effiċjenza enerġetika akkwist tat-tieni lingwa It-terminu "akkwist tal-lingwa" jintuża wkoll minn sorsi oħrajn, pereż.: - Farrugia, M. T., Sehem il-Malti u l-Ingliż fl-Edukazzjoni Tagħna: il-Każ tal-Matematika, http://kunsilltalmalti.gov.mt/filebank/documents/prezentazzjonijiet.pdf [10/12/2018] - Il-Kummissjoni Ewropea, Stqarrija għall-Istampa: Iċ-ċelebrazzjonijiet tal-Ġurnata Ewropea tal-Lingwi, Settembru 2009, Brussell, http://europa.eu/rapid/press-release_IP-09-1339_mt.doc [10/12/2018] Proċess konxju u intenzjonat li jwassal għall-konoxxenza espliċita tat-tieni lingwa jew ta' lingwi barranin sussegwenti, wara li tkun diġà ġiet stabbilita l-konoxxenza fl-ewwel lingwa. language learning apprendiment tal-lingwi Dan it-terminu partikolari, ġeneralment jintuża biex jirreferi għall-għarfien konxju tat-tieni lingwa, jiġifieri li wieħed, konxjament, jitgħallem ir-regoli tagħha u jkun kapaċi jitkellem dwarhom - għallkuntrarju tal-proċess tal-apprendiment subkonxju tal-lingwi. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 youth worker persuna li taħdem maż-żgħażagħ Professjonist jew voluntier involut fit-tagħlim mhux formali u informali taż-żgħażagħ li jappoġġa liżżgħażagħ fl-iżvilupp personali, soċjoedukattiv u professjonali tagħhom. din il-persuna tista' tkun, fost oħrajn, għalliema, assistent soċjali [IATE:1560094] jew animatur. afforestation afforestazzjoni forestation, forest plantation tisġir It-taħwil ta’ siġar għall-ħolqien ta' boskijiet jew foresti. Dan it-terminu huwa ppreferut. Fil-kuntest tal-politika agrikola komuni, it-terminu jirreferi għall-miżuri, kofinanzjati mill-Unjoni Ewropea, biex jinkoraġġixxu l-iżvilupp ta’ boskijiet ġodda bil-għan li dan jibbenefika lill-ambjent. epizootic epiżootija Imxija temporanja ta' marda fost l-annimali. epizootic disease marda epiżootika ċirkomvenzjoni Varjant ortografiku 'ċirkonvenzjoni'. Verb maskil singular 'iċċirkomvjena / iċċirkonvjena'. Għall-finijiet ta' konsistenza interistituzzjonali nużaw 'ċirkomvenzjoni / iċċirkomvjena'. Bidla fix-xejra tal-kummerċ bejn pajjiżi terzi u l-Unjoni jew bejn kumpaniji individwali fil-pajjiż soġġett għall-miżuri u l-Unjoni, li tinħoloq minn prattika, proċess jew ħidma li għalihom ma jkunx hemm, kif dovut, raġuni jew ġustifikazzjoni ekonomika suffiċjenti ħlief l-impożizzjoni tad-dazju, u fejn ikun hemm evidenza ta' dannu jew li l-effetti rimedjali tad-dazju jkunu mminati fir-rigward tal-prezzijiet u/jew ilkwantitajiet tal-prodott simili, u fejn ikun hemm evidenza ta' dumping b'rabta mal-valuri normali stabbiliti preċedentement għall-prodott simili. żoonożi Kwalunkwe marda u/jew infezzjoni li tiġi trażmessa b'mod naturali direttament jew indirettament bejn lannimali u l-bnedmin. Ara wkoll: - aġent żoonotiku (kunċett relatat) [IATE:1443372] - infezzjoni żoonotika (kunċett idjeq) [IATE:1245227] - marda żoonotika (kunċett idjeq) [IATE:3578226] Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 failure at school, school failure falliment fl-iskola Stat ikkaratterizzat mill-fatt li student isibha diffiċli jsegwi l-lezzjonijiet bl-istess ritmu bħall-oħrajn, u li jikseb marki baxxi, u li konsegwentement iwassal biex ikun hemm diskrepanza bejn il-kisbiet talistudent u l-aspettattivi tal-ambjent ta' apprendiment ta' dak l-istudent. Dan il-kunċett m'għandux jiġi konfuż ma' 'tluq bikri mill-iskola' [IATE:863286]. educational failure falliment edukattiv substantive law dritt sostantiv, liġi sostantiva sistema ta' appoġġ għad-deċiżjonijiet, DSS Applikazzjoni kompjuterizzata li tiġbor, torganizza u tanalizza d-data ta' negozju biex tiffaċilita t-teħid ta' Deċiżjonijiet ta' kwalità għan-negozju f'dak li jirrigwarda l-maniġment, l-operazzjonijiet u l-ippjanar. DSS iddisinjata sew tgħin lil dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet billi toħloq kumpilazzjoni bbażata fuq varjetà ta' data minn sorsi differenti: data mhux ipproċessata, dokumenti, mudelli kummerċjali, għarfien personali mingħand l-impjegati u l-maniġment eċċ. L-analiżi bbażata fuq tali sistema tgħin lillkumpaniji jidentifikaw u jsolvu l-problemi u eventwalment jieħdu d-deċiżjonijiet. depleted fuel, spent fuel fjuwil użat Fjuwil nukleari li ġie rradjat u mneħħi b’mod permanenti mill-qalba ta’ reattur. spent nuclear fuel fjuwil nukleari użat irradiated nuclear fuel fjuwil nukleari rradjat Għal "fuel" qed jintuża t-terminu "fjuwil". Din l-għażla saret peress li "kombustibbli" mhuwiex nom iżda aġġettiv, kif ikkonfermat f'Aquilina, MT-EN pġ. internal market suq intern Arja bla fruntieri interni, li fiha l-moviment liberu ta' merkanzija, persuni, servizzi u kapital huwa żgurat. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 acceding country pajjiż aderenti bovine animal bovin, annimal bovin Annimal domestiku tal-ispeċi Bos Taurus (bhejjem tal-ifrat) jew Bubalus bubalis (buflu tal-ilma), kif ukoll xi ibridi oħra. prinċipju tal-proporzjonalità Prinċipju li jirregola l-eżerċizzju tas-setgħat mill-UE, li permezz tiegħu l-involviment tal-istituzzjonijiet għandu jkun limitat għal dak li hu meħtieġ biex jinkisbu l-objettivi tat-Trattati, l-intensità tal-azzjonijiet ikunu paragunabbli mal-għan mixtieq, u l-intervent magħżul ikun dak li jikseb l-effett mixtieq waqt li jippermetti l-ikbar libertà possibbli lill-Istati Membri u lill-individwi. framework agreement ftehim qafas Kuntratt konkluż bejn operatur ekonomiku wieħed jew aktar u awtorità kontraenti waħda jew aktar, bliskop li jistabbilixxi t-termini li jirregolaw il-kuntratti li għandhom jiġu aġġudikati matul perjodu speċifiku, b'mod partikolari fir-rigward tal-prezz u, fejn xieraq, il-kwantità prevista. framework contract kuntratt qafas budget appropriation approprjazzjoni tal-baġit Il-finanzjamant tal-baġit (i.e. somma flus imwarrba għal skop speċifiku). Il-baġit jipprevedi kemm l-impenji kif ukoll il-pagamenti. appropriation approprjazzjoni assigned revenue dħul assenjat Dħul (riċevuti ta' dħul) użati biex jiġu ffinanzjati spejjeż speċifiċi min-nefqa. Il-proposta tal-2010 tintroduċi żewġ tipi ta' dħul assenjat: id-dħul assenjat estern [IATE:3526920] u ddħul assenjat intern [IATE:3526921]. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 call-up rate, call-in rate, rate of call, call rate rata ta' ġbir 768571 Dan it-terminu ġie kkonfermat ukoll minn espert fil-qasam [April, 2018]. Rata applikata għall-bażijiet tal-VAT tal-Istati Membri li hija stabbilita skont regoli armonizzati bl-iskop li jiġu kkalkulati l-kontribuzzjonijiet għar-riżorsi proprji tal-UE. Billi r-riżorsi tradizzjonali tal-Unjoni Ewropea (l-imposti agrikoli u d-dazji doganali) ma kinux biżżejjed, fis-sebgħinijiet inħass il-bżonn li jinġieb sors addizzjonali ta' dħul. B'hekk ġie deċiż li l-UE għandu jkollha sehem żgħir mid-dħul tal-Istati Membri minn fuq il-VAT. L-ammont mid-dħul minn fuq il-VAT li kull Stat Membru jrid jittrasferixxi għall-baġit tal-UE jirrappreżenta r-rata ta' ġbir. Ara wkoll: riżorsi proprji [IATE:1380005] Own Resources Decision 768831 Deċiżjoni dwar ir-Riżorsi Proprji Ir-regoli bażiċi għas-sistema tar-riżorsi proprji [IATE:1380005] huma stabbiliti fid-Deċiżjoni tal-Kunsill tas-7 ta’ Ġunju 2007 dwar is-sistema tar-riżorsi proprji tal-Komunitajiet Ewropej (2007/436) li għandha tiġi adottata b'mod unanimu mill-Kunsill tal-UE u rratifikata minn kull pajjiż tal-UE. right of access dritt ta' aċċess Id-dritt li persuna għandha li jkollha aċċess għal data dwarha miżmuma minn parti terza. trust fund fond fiduċjarju ġurisprudenza "Ġurisprudenza" għandha tliet sinifikati speċifiċi: (1) Ix-xjenza jew l-istudju tad-dritt, (jew kif iktar magħrufa Malta, "liġi", minħabba l-influwenza Ingliża, li tuża "law", filwaqt li, pereżempju, l-Italja għandhom il-"facolta di giurisprudenza", għalkemm jużaw ukoll "legge"); (2) Il-kriterji li jsegwu l-imħallfin fl-aplikazzjoni tal-liġijiet; jiġifieri kif jinterpretaw il-liġijiet, prinċipji ta' ekwità, kif jagħtu sinifikat lil kelma partikolari, eċċ.; (3) Is-sentenzi miġbura tal-qrati, dak li ġenerikament huwa magħruf bħala "case-law" bl-Ingliż (fissistema tal-UE, il-pubblikazzjonijiet huma, bil-Malti "Ġabra tal-Ġurisprudenza", bit-Taljan "Raccolta della Giurisprudenza", bl-Ingliż "Reports of Cases", bil-Franċiż "Recueil de la Jurisprudence"). Hawnhekk, it-tifsira hija wiesgħa ħafna, u tiġbor kull deċiżjoni definittiva dwar kull suġġett li fuqu l-qrati jistgħu jieħdu deċiżjoni. L-istati ta' dritt li joħorġu minn għadd ta' deċiżjonijiet konverġenti tal-qrati. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 każistika "Każistika" fil-kuntest ġudizzjarju tfisser lista/numru ta' deċiżjonijiet dwar każijiet simili fuq l-istess suġġett speċifiku. F'dan is-sens, wieħed jista' jirreferi għal "każistika ġurisprudenzjali", jiġifieri, kif ilqrati jkunu ripetutament iddeċidew dwar kawżi simili matul is-snin. Fis-sistema legali Ingliża, din hija magħrufa bħala "preċedent" (bl-Ingliż "precedent"), li biha deċiżjoni preċedenti torbot il-mod kif jittieħdu deċiżjonijiet sussegwenti dwar kawżi simili. Fis-sistema Kontinentali (inkluża dik Maltija), ilqrati mhumiex marbuta bl-istess mod, però xorta jkun hemm "każistika" ta' deċiżjonijiet dwar suġġett partikolari (pereż. b'liema mod il-qrati Maltin sistematikament jiddeċiedu dwar kawżi ta' kera). own resources ceiling limitu massimu tar-riżorsi proprji L-ammont totali ta' riżorsi proprji [IATE:1380005] allokat lill-Unjoni Ewropea biex tkopri lapproprjazzjonijiet annwali għall-pagamenti. energy conservation konservazzjoni tal-enerġija United Nations Convention on the Law of the Sea, UNCLOS Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Dritt tal-Baħar, UNCLOS Ftehim internazzjonali li ġie ffirmat f'Montego Bay, fl-10.12.1982 u daħal fis-seħħ fis-16.11.1994. Huwa joffri qafas regolatorju għall-użu tal-ibħra u l-oċeani tad-dinja. M'għandhiex tiġi mfixkla mal-Konferenza tan-NU dwar id-Dritt tal-Baħar [IATE:791331]. Law of the Sea Convention Konvenzjoni dwar id-Dritt tal-Baħar ugwaljanza bejn il-ġeneri, ugwaljanza bejn is-sessi It-terminu preferut huwa "ugwaljanza bejn il-ġeneri", iżda jekk l-att leġiżlattiv ta' referenza juża "...bejn is-sessi", trid tinżamm konsistenza miegħu. Ordni soċjali fejn in-nisa u l-irġiel għandhom l-istess opportunitajiet u l-istess limitazzjonijiet fuq ilparteċipazzjoni sħiħa fil-kamp ekonomiku kif ukoll f'dak domestiku. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel Ara wkoll l-Att dwar l-Ugwaljanza għan-Nisa u l-Irġiel (Liġijiet ta' Malta, Kap. 456). Referenza: http://www.justiceservices.gov.mt/DownloadDocument.aspx?app=lom&itemid=8922&l=2 [20.6.2018] Bil-Malti, l-NCPE (National Commission for the Promotion of Equality) hija "Il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Promozzjoni tal-Ugwaljanza għall-Irġiel u n-Nisa". equality between men and women ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa reattur termonukleari sperimentali internazzjonali, ITER Reattur li se jinbena f'Cadarache (Franza) fl-ambitu ta' proġett internazzjonali maħsub biex juri lfattibbiltà xjentifika u teknoloġika tal-enerġija ta' fużjoni għal finijiet paċifiċi. Dan il-proġett internazzjonali jinvolvi ċ-Ċina, l-Unjoni Ewropea u l-Iżvizzera (irrappreżentati mill-Euratom), l-Indja, ilĠappun, il-Korea, il-Federazzjoni Russa u l-Istati Uniti, taħt il-patroċinju tal-IAEA. European Free Trade Association, EFTA Assoċjazzjoni Ewropea tal-Kummerċ Ħieles, EFTA Organizzazzjoni intergovernattiva li taħdem għall-promozzjoni tal-kummerċ ħieles u l-integrazzjoni ekonomika bejn il-membri tagħha. small and medium-sized undertakings, small and medium-sized enterprises intrapriżi żgħar u ta' daqs medju, intrapriżi żgħar u medji Intrapriżi li jimpjegaw anqas minn 250 persuna u li jkollhom fatturat annwali ta' mhux aktar minn EUR 50 miljun, u/jew total annwali fil-karta tal-bilanċ ta' mhux aktar minn EUR 43 miljun. micro, small and medium-sized enterprises, SMEs intrapriżi mikro, żgħar u ta’ daqs medju, SMEs procedural law leġiżlazzjoni proċedurali Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 politika komuni tas-sajd, PKS Politika li għandha l-istess bażi legali tal-politika agrikola komuni (l-Artikoli 32-38 tat-Trattat KE) kif ukoll l-istess objettivi: li żżid il-produttività, tistabbilizza s-swieq u tiżgura l-provvista bi prezzijiet raġonevoli għall-konsumatur. Il-PKS hija qasam ta' responsabbiltà kondiviża mill-Unjoni Ewropea u lIstati Membri. Permezz ta' riformi, żdiedu għanijiet oħra ma' dawk inizjali tal-PKS: l-isfruttament sostenibbli tar-riżorsi, il-protezzjoni tal-ambjent, is-salvagwardji għal livell għoli ta' protezzjoni tassaħħa tal-konsumatur u kontribut għall-koeżjoni ekonomika u soċjali. Waħda mill-kwistjonijiet ċentrali marbuta mal-PKS hija l-protezzjoni tal-istokkijiet tal-ħut u l-ambjent marin. Il-PKS ġiet introdotta fis-snin 70 u ġiet aġġornata diversi drabi. L-aħħar aġġornament sar effettiv fl-1 ta' Jannar 2014. biodiversity bijodiversità Diversità bijoloġika fi ħdan l-ispeċijiet u minn speċi għall-oħra, u fi ħdan ekosistemi terrestri jew akkwatiċi. biological diversity diversità bijoloġika International Centre for European Training, CIFE Ċentru Internazzjonali għat-Taħriġ Ewropew, CIFE Istituzzjoni privata ta' edukazzjoni u ta' riċerka ta' livell superjuri, imwaqqfa fl-1954, li għandha lkwartieri ġenerali tagħha f'Nizza u l-fergħat tagħha f'Berlin, fi Brussell u f'Istanbul. Din l-istituzzjoni tirċievi finanzjament speċjali fil-qafas tal-Programm Jean Monnet tal-Unjoni Ewropea. food security 782483 sigurtà tal-ikel, sigurtà alimentari Meta n-nies kollha, f'kull mument, ikollhom aċċess għal biżżejjed ikel tajjeb għas-saħħa u bla periklu biex jissodisfaw il-bżonnijiet tad-dieta u l-preferenzi tagħhom għal ħajja attiva u b'saħħitha. Dan il-kunċett m'għandux jiġi konfuż mal-kunċett "sikurezza alimentari" [ara IATE:869624], li jirreferi għall-fatt jekk oġġetti tal-ikel humiex tajbin biex jittieklu mill-konsumatur. small-scale coastal fishing sajd kostali fuq skala żgħira Sajd imwettaq minn bastimenti tas-sajd b’tul globali ta’ inqas minn 12-il metru u li ma jużawx tagħmir irmunkat tas-sajd kif elenkat fit-Tabella 3 tal-Anness I għar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 26/2004. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 aquaculture akkwakultura Il-kultivazzjoni organizzata ta' organiżmi akkwatiċi inklużi ħut, molluski, krustaċej u pjanti akkwatiċi. Kultivazzjoni timplika xi forma ta' intervent fil-proċess tat-trobbija biex tittejjeb il-produzzjoni, bħal tmigħ, ħarsien minn predaturi u ħwejjeġ simili. permanent cessation waqfien permanenti fishing capacity kapaċità tas-sajd It-tunnellaġġ ta' bastiment f'TG (tunnellaġġ gross) u l-qawwa tiegħu f'kW (kilowatt) kif definit fl-Artikoli 4 u 5 tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2930/8. scrapping skrappjar Ir-rimi jew it-tneħħija mis-servizz (ta' vetturi, bastimenti jew magni qodma u li m'għadhomx tajbin jew jaħdmu) speċjalment biex jinbidlu f'metall tal-iskrapp. fisheries management ġestjoni tas-sajd Proċess imfassal biex jgħin fit-teħid ta' deċiżjonijiet sabiex jinkiseb żvilupp sostenibbli ta' riżorsi tassajd. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 akkwist pubbliku Normalment l-għoti tal-kuntratt [IATE:754470] huwa parti mill-proċess tal-akkwist pubbliku, iżda tterminu fil-plural l-"għoti ta' kuntratti" ġieli jintuża biex wieħed jirreferi għall-proċess sħiħ, bħal pereż. fid-Direttiva 2014/25/UE dwar l-akkwist minn entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, lenerġija, it-trasport u postali u li tħassar id-Direttiva 2004/17/KE, CELEX:32014L0025/MT Proċess li bih l-awtoritajiet pubbliċi - inklużi l-livelli kollha ta’ gvern u aġenziji pubbliċi - jixtru oġġetti u servizzi jew jikkummissjonaw ix-xogħol. Ara wkoll: - akkwist pubbliku mill-gvern [IATE:750036] - Ftehim dwar l-Akkwisti Pubbliċi [IATE:887268] award of contracts għoti ta' kuntratti award of public contracts għoti ta' kuntratti pubbliċi European Cooperation in Science and Technology, COST Kooperazzjoni Ewropea fix-Xjenza u t-Teknoloġija, COST Strument Ewropew li jappoġġa kooperazzjoni fost xjentisti u riċerkaturi fl-Ewropa kollha. discarded catch qbid skartat B'referenza għall-ħut li, wara li jinqabad, jiġi skartat u jintefa' lura l-baħar. Il-ħut, u dak kollu li jinqabad, imtella' fuq il-bastiment u li jintefa' lura fil-baħar. marine living resources, living marine resources, living resources of the sea riżorsi ħajjin tal-baħar overfishing sajd eċċessiv marine protected area żona tal-baħar protetta, żona marina protetta Kwalunkwe żona li hija riżervata permezz tal-liġi, miżura miftehma internazzjonalment jew kwalunkwe miżura effikaċi oħra għall-protezzjoni ta’ parti mill-ambjent jew tal-ambjent magħluq kollu. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 exchange rate, rate of exchange, foreign exchange rate rata tal-kambju Il-valur tal-valuta ta' pajjiż f'termini ta' valuta oħra. Konvenzjoni dwar id-Drittijiet tat-Tfal, UNCRC, CRC L-ewwel strument internazzjonali legalment vinkolanti għall-protezzjoni tad-drittijiet tat-tfal. Il-Konvenzjoni ġiet adottata mill-Assemblea Ġenerali tan-NU fl-1989, daħlet fis-seħħ fl-1990, u ġiet ratifikata minn 196 pajjiż, inkluż Malta Ref: Is-sit web tan-NU u ta' Humanium, https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=IND&mtdsg_no=IV-11&chapter=4&lang=enu https://www.humanium.org/en/convention/definition/ [03.09.18] Ara wkoll: Protokoll Fakultattiv għall-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet tat-Tfal dwar l-involviment tat-tfal f'kunflitti armati [IATE:920257] Protokoll Fakultattiv għall-Konvenzjoni dwar id-drittijiet tat-tfal, dwar ilbejgħ tat-tfal, il-prostituzzjoni tat-tfal u l-pornografija tat-tfal [IATE:920258] - Kumitat dwar id-Drittijiet tat-Tfal [IATE:908556] maximum sustainable yield, MSY rendiment massimu sostenibbli, MSY annual instalment pagament akkont annwali Kjarifika fuq it-terminu misjub "ħlas parzjali annwali". financial instrument strument finanzjarju Miżuri tal-Unjoni ta’ appoġġ finanzjarju pprovdut mill-baġit sabiex jiġi indirizzat, meta meħtieġ u debitament iġġustifikat, objettiv speċifiku wieħed, jew aktar, ta’ politika tal-Unjoni. kondizzjonalità Il-prattika li permezz tagħha l-fond monetarju internazzjonali jagħmel is-self tiegħu kondizzjonali fuq ilpajjiż li jissellef u li tadotta programm ta' aġġustament jew pakkett ta' politika approvat. It-terminu issa qed jintuża b'konnessjoni ma' kondizzjonijiet li jistgħu ikunu meħtieġa fi kwalunkwe qasam speċifiku, pereż. kwistjonijiet ambjentali, biex kuntratt jew ftehim ikun validu. Ara wkoll IATE:896532 għal "kondizzjonalità makroekonomika" jew IATE:907982 għal "kondizzjonalità ambjentali" Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 fundamental human rights drittijiet fundamentali tal-individwu Id-drittijiet rikonoxxuti universalment bħala fundamentali għal kull bniedem. Dawn huma standards minimi li jiżguraw li kull persuna tiġi trattata b'dinjità bħal dawk stabbiliti fidDikjarazzjoni Universali tan-NU dwar id-Drittijiet tal-Bniedem, il-Patt Internazzjonali tan-NU dwar idDrittijiet Ċivili u Politiċi, il-Patt Internazzjonali tan-NU dwar id-Drittijiet Ekonomiċi, Soċjali u Kulturali, u lKarta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE. Dawn id-drittijiet huma rikonoxxuti u protetti mill-gvern filkostituzzjoni ta' pajjiż. Reference: Kunsill-MT abbażi tal-Kostituzzjoni ta' Malta u diversi sorsi oħrajn fosthom is-sit tal-OHCHR, ttp://www.ohchr.org/EN/IssUEs/Pages/WhatareHumanRights.aspx, is-sit tal-OSKE, https://www.osce.org/odihr/human-rights u s-sit tal-FRA, http://fra.europa.eu/en/aboutfundamental-rights [01.03.2018]. fundamental rights drittijiet fundamentali inland fishing sajd fl-ilmijiet interni Attivitajiet tas-sajd imwettqa għal skopijiet kummerċjali f'ilmijiet interni minn bastimenti jew apparati oħra. circumvention clause klawżola ta' ċirkomvenzjoni Klawżola ġenerali maħsuba biex tevita każijiet fejn ċerti dispożizzjonijiet leġiżlattivi jiġu użati b'mod abbużiv. ġestjoni kondiviża Metodu ta' implimentazzjoni tal-baġit tal-UE skont liema baġit jiġi implimentat mal-Istati Membri. Iż-żewġ metodi l-oħra ta' implimentazzjoni huma: - il-ġestjoni diretta [IATE:1080535] u - il-ġestjoni indiretta [IATE:3524409]. digitisation, digitalisation diġitalizzazzjoni Il-proċess tal-konverżjoni ta' data għall-forma użata fil-kompjuters, mibgħuta jew maħżuna b'teknoloġija diġitali u espressa bħala ringiela ta' ċifri ta' 0 jew 1. seignorage, seigniorage sinjoraġġ Il-varjant ortografiku "sinjuraġġ" huwa aċċettat ukoll. Il-profitt li jagħmel gvern jew bank ċentrali mill-ħruġ ta' valuta, minħabba li l-valur tal-flus huwa ikbar minn kemm jiswa biex jiġu prodotti l-muniti jew il-karti tal-flus. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 econometric model mudell ekonometriku Mudell tal-istatistika li jintuża fl-ekonometrija li jispeċifika r-relazzjoni statistika meqjusa bħala dik valida bejn il-kwantitajiet ekonomiċi varji marbuta ma' fenomonu ekonomiku partikolari li jkun qed jiġi studjat. European Environment Agency, EEA Aġenzija Ewropea għall-Ambjent, EEA study period, period of study perjodu ta' studju Kwalunkwe komponent ta' programm ta' edukazzjoni superjuri li jkun ġie evalwat u dokumentat u li, minkejja li, fih innifsu, ma jikkostitwix programm ta' studju komplut, dan jirrappreżenta akkwist sinifikanti ta' għarfien jew ta' ħila. It-tul ta' żmien minimu ta' perjodu ta' studju huwa 3 xhur, jew term akkademiku wieħed jew trimestru. radioactive waste management maniġġjar ta’ skart radjuattiv Il-proċess tal-ħażna jew tar-rimi ta' materjali radjuattivi li m'għadhomx bżonnjużi, jew ta' skart ikkontaminat, biex il-periklu għall-bniedem b'mod partikolari, u għall-organiżmi ħajjin inġenerali, flambjent kollu jiġi minimizzat. conservation measure miżura ta' konservazzjoni ex ante evaluation evalwazzjoni ex ante ex post evaluation evalwazzjoni ex post Evalwazzjoni li titwettaq malli jitlesta jew wara li jitlesta intervent. high-level radioactive waste, high-level waste skart ta’ livell radjuattiv għoli Skart li hu radjuattiv biżżejjed biex jeħtieġ li jkun trattat b'mod speċjali meta jiġi biex jintrema. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 ocean energy enerġija mill-oċeani Kull tip ta' enerġija rinnovabbli li tiġi mill-baħar. hemm żewġ tipi bażiċi: enerġija mekkanika bħal dik li tiġi mill-mewġ, u enerġija termali li tiġi mis-sħana tax-xemx. marine energy enerġija tal-baħar nuclear safety sikurezza nukleari Il-kisba ta' kundizzjonijiet operattivi xierqa, prevenzjoni tal-inċidenti jew mitigazzjoni tal-konsegwenzi tal-inċidenti, li tirriżulta fil-protezzjoni tal-ħaddiema, il-pubbliku u l-ambjent minn perikli eċċessivi ta' radjazzjoni. Ara wkoll: sigurtà nukleari [IATE: 879628] drug trafficking traffikar tad-droga Kummerċ illeċitu li jinvolvi l-kultivazzjoni, il-manifattura, id-distribuzzjoni u l-bejgħ ta' sustanzi li huma soġġetti għal liġijiet ta' projbizzjoni tad-droga. politika marittima Il-politika tal-Unjoni li l-għan tagħha huwa li trawwem teħid ta’ deċiżjonijiet ikkoordinat u konsistenti sabiex jiġi massimizzat l-iżvilupp sostenibbli, it-tkabbir ekonomiku u l-koeżjoni soċjali tal-Istati Membri, u b’mod partikolari r-reġjuni tal-kosta, insulari u ultraperiferiċi tal-Unjoni, kif ukoll is-setturi marittimi, permezz ta’ politiki konsistenti relatati mas-settur marittimu u kooperazzjoni internazzjonali rilevanti. maritime safety sikurezza marittima Din tkopri elementi bħall-kostruzzjoni ta' bastimenti u tagħmir, it-taħriġ tal-ekwipaġġ u l-kundizzjonijiet tax-xogħol fuq il-baħar, it-trasport ta' oġġetti u passiġġieri, il-mapep, u l-assistenza f'sitwazzjonijiet ta' periklu. Hemm differenza bejn dan it-terminu u 'sigurtà marittima' [IATE:930372]. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 Il-varjant ortografiku "benesseri tal-annimali" aċċettat ukoll. Wieħed għandu dejjem jagħżel it-terminu li jintuża fl-att leġiżlattiv ikkwotat jew li ssir referenza għalih fid-dokument tiegħu. Stat li fih huma osservati l-'ħames libertajiet': - libertà mill-ġuħ, l-għatx u l-malnutrizzjoni - aċċess faċli għall-ilma u dieta tajba għas-saħħa u l-vitalità; - libertà mill-biżà u l-ansjetà - billi jiġu żgurati kundizzjonijiet u trattament li jevitaw is-sofferenza mentali; - libertà mill-iskonfort fiżiku u termali - billi jiġi pprovdut ambjent adatt li jinkludi kenn u post komdu għall-mistrieħ; - libertà mill-uġigħ, korriment u mard - permezz ta' prevenzjoni jew dijanjożi u trattament rapidu; - libertà li jkunu espressi modi ta' mġiba normali - bil-provvediment ta' biżżejjed spazju, faċilitajiet xierqa u l-kumpanija ta' annimali oħra tal-istess tip. stock stokk Ir-riżorsi ħajjin fil-komunità jew il-popolazzjoni li minnha jittieħdu l-qabdiet f'żona tas-sajd. L-użu tatterminu "stokk ta' ħut" normalment jimplika li l-popolazzjoni partikolari hija bejn wieħed u ieħor iżolata minn stokkijiet oħrajn tal-istess speċi u għalhekk issostni lilha nfisha. fish stock stokk ta' ħut stat tad-dritt Prinċipju ta' governanza li fih kull persuna, istituzzjoni u entità, sew pubblika kif ukoll privata, inkluż listat innifsu, iwieġbu għal-liġijiet li jiġu promulgati b'mod pubbliku, infurzati bl-istess mod u ċitati f'deċiżjonijiet indipendenti, u li huma konsistenti man-normi u l-istandards internazzjonali dwar iddrittijiet tal-bniedem. Politika Estera u ta' Sigurtà Komuni, PESK Politika tal-Unjoni Ewropea, li ġiet stabbilita mit-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE) fl-1993 bil-għan li tħares il-paċi, issaħħaħ is-sigurtà internazzjonali, tippromwovi l-kooperazzjoni internazzjonali u tiżviluppa u tikkonsolida d-demokrazija, l-istat tad-dritt, ir-rispett tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 implementing act att ta' implimentazzjoni Att adottat mill-Kummissjoni jew mill-Kunsill bl-użu tas-setgħat ta' implimentazzjoni kkonferiti permezz ta' att leġiżlattiv. Association Council Kunsill ta' Assoċjazzjoni migrant migrant Persuna li tiċċaqlaq għal pajjiż jew reġjun ieħor biex ittejjeb il-kundizzjoni materjali u/jew soċjali tagħha u l-prospetti għaliha u l-familja tagħha. reġjun ultraperiferiku It-terminu 'reġjun l-aktar 'il-bogħod' ġie sostitwit bit-terminu attwali wara r-rettifika tat-TFUE li saret fl2012 (pubblikazzjoni fil-ĠU C326, fis-26.10.2012). Reġjuni ġeografikament 'il bogħod ħafna mill-kontinent li jinkludu l-Guadeloupe u La Réunion, ilMayotte, il-Guyana Franċiża u l-Martinique, Saint-Martin, Madeira u l-Azores, u l-Gżejjer Kanarji. food safety sikurezza alimentari Tirreferi għall-fatt jekk oġġetti tal-ikel humiex tajbin biex jittieklu mill-konsumatur. M'għandhiex tiġi konfuża ma' "sigurtà tal-ikel" [IATE:782483], li tirreferi għad-disponibbiltà ta' ikel għallpopolazzjoni kollha. exclusion of expenditure esklużjoni tan-nefqa Fl-ambitu tal-proċeduri tal-kontijiet tal-UE għall-agrikoltura, l-esklużjoni, mill-finanzjament tal-UE, ta' ammonti li ntnefqu b'mod mhux xieraq minn Stat Membru. Ara wkoll: tnaqqis u esklużjoni [IATE:3501705] u tnaqqis [IATE:3577932] u nnota d-differenza bejn ilkunċetti. exclusion esklużjoni reflagging, reflag bdil tal-bandiera Meta vapur jitneħħa minn fuq reġistru marittimu partikolari u jitqiegħed fuq reġistru marittimu ieħor. Ara wkoll: bdil tal-istat tal-bandiera [IATE:751983] u nnota d-differenza bejn il-kunċetti. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 appoġġ domestiku, sostenn domestiku "Sostenn" u "appoġġ" huma sinonimi però ġie preferut it-terminu bil-kelma "appoġġ" għaliex hemm għadd kbir ta' termini agrikoli stabbiliti fejn intużat il-kelma "appoġġ". Għalhekk biex inżommu lkonsistenza fit-testi leġiżlattivi tajjeb li nagħtu preferenza lil termini li jużaw il-kelma "appoġġ". Kwalunkwe sussidju domestiku jew miżura oħra li taġixxi biex iżżomm il-prezzijiet tal-produtturi f'livelli ogħla minn dawk prevalenti fil-kummerċ internazzjonali: pagamenti diretti lill-produtturi, li jinkludu indennitajiet kompensattivi, u miżuri għat-tnaqqis tal-ispiża tal-input u l-kummerċjalizzazzjoni disponibbli biss għall-produzzjoni agrikola. Huwa wieħed mit-tliet pilastri tal-ftehim tad-WTO dwar l-agrikoltura u n-negozjati agrikoli dwar laġenda ta’ Doha għall-iżvilupp. inland aquaculture akkwakultura fl-ilmijiet interni It-trobbija ta' organiżmi akkwatiċi, inklużi l-ħut, il-molluski, il-krustaċji u l-pjanti akkwatiċi, f'żoni interni. freshwater aquaculture akkwakultura tal-ilma ħelu għajnuna umanitarja Għajnuna fil-forma ta' finanzjament, għoti ta' prodotti jew servizzi, jew assistenza teknika, maħsuba għat-tħejjija u t-trattament urġenti tal-kriżijiet li jaffettwaw serjament il-popolazzjonijiet barra millUnjoni. Dawn il-kriżijiet jistgħu jkunu diżastri naturali, diżastri kkawżati minn attività tal-bniedem jew kriżijiet strutturali. classified information informazzjoni klassifikata Kwalunkwe informazzjoni (prinċipalment, għarfien li jista' jiġi kkomunikat fi kwalunkwe forma) jew materjal li jkun jeħtieġ protezzjoni kontra żvelar mhux awtorizzat u li jkun ġie ddikjarat bħala tali minn klassifikazzjoni ta' sigurtà. sustainable fishing sajd sostenibbli Prattiki ta' sajd kummerċjali jew ta' sussistenza li jżommu l-popolazzjoni tal-ħut u l-istokkijiet tal-ħut f'livell stabbli u li ma jkollhom l-ebda impatt negattiv fuq l-ambjent. World Trade Organization, WTO Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ, WTO L-unika organizzazzjoni internazzjonali globali li tittratta r-regoli kummerċjali bejn in-nazzjonijiet, li filqalba tagħha hemm ftehimiet innegozjati, iffirmati u rratifikati mill-parti l-kbira tan-nazzjonijiet tad-dinja. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 trafficking in human beings, human trafficking traffikar ta' bnedmin L-issoġġettar ta' persuna taħt is-setgħa reali u illegali ta' persuni oħra bl-użu ta' vjolenza jew theddid jew bl-abbuż tal-awtorità jew konfoffa bil-ħsieb tal-isfruttament tal-prostituzzjoni, forom ta' sfruttament sesswali u vjolenza fuq minorenni jew kummerċ ta' tfal abbandunati. Brenner Base Tunnel, BBT Mina ta' Bażi ta' Brenner, BBT Mina ferrovjarja ppjanata, twila 55 kilometru, li tgħaddi fil-bażi tal-Alpi tal-Lvant taħt il-passaġġ ta' Brenner. Ara wkoll: mina ta' bażi [IATE:1602362] Brenner Base Rail Tunnel Mina ta' Bażi Ferrovjarja ta' Brenner macrofinancial assistance assistenza makrofinanzjarja catch opportunity opportunità tal-qbid Dritt legali kwantifikat għas-sajd, espress f'termini ta' qabdiet u/jew sforz għas-sajd. Dan il-kunċett m'għandux jiġi mfixkel ma' 'potenzjal tas-sajd' [IATE:897233]. fishing opportunity opportunità tas-sajd F'ċerti testi jintuża t-terminu bl-artiklu indefinit: opportunità ta' sajd. Importanti li jekk wieħed ikun qed jikkwota direttament minn att leġiżlattiv partikolari li jkun għadu fis-seħħ, dan għandu juża t-terminu skont kif ikun f'dak l-att. Ftehim dwar il-Biedja Wieħed mid-29 test legali individwali tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ li ġie nnegozjat matul irrawnd tal-Urugwaj tal-Ftehim Ġenerali dwar it-Tariffi u l-Kummerċ. Huwa daħal fis-seħħ bl-istabbiliment tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ fl-1 ta’ Jannar 1995. IlFtehim jipprovdi għal tnaqqis fit-tariffi, sussidji għall-esportazzjoni u appoġġ domestiku kontra t-tfixkil fil-kummerċ lill-bdiewa, filwaqt li jqis is-sitwazzjoni tal-pajjiżi li qed jiżviluppaw. Agreement on Trade-related Aspects of Intellectual Property Rights, TRIPS Agreement Ftehim dwar l-aspetti tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali relatati mal-kummerċ, Ftehim TRIPS Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 financial envelope pakkett finanzjarju In-nefqa totali awtorizzata għal intestatura partikolari. funding finanzjament total financial appropriation approprjazzjoni finanzjarja totali total appropriation approprjazzjoni totali operating grant għotja operattiva Għotja li tiffinanzja l-ispejjeż operazzjonali ta' entità li tkun qed taħdem fl-interess ġenerali Ewropew, jew fuq objettiv li jagħmel parti minn politika tal-UE. European Regional Development Fund, ERDF Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, FEŻR Fond bil-għan li jsaħħaħ il-koeżjoni ekonomika u soċjali fl-Unjoni Ewropea billi jikkoreġi l-iżbilanċi bejn ir-reġjuni tagħha. European Social Fund, ESF Fond Soċjali Ewropew, FSE Wieħed mill-fondi strutturali tal-UE, immirat biex jippromwovi l-impjiegi fl-UE, li nħoloq biex inaqqas iddifferenzi fil-prosperità u l-istandards tal-għajxien fost l-Istati Membri u r-reġjuni tal-UE, u għaldaqstant jippromwovi l-koeżjoni ekonomika u soċjali. Overseas Countries and Territories, OCTs pajjiżi u territorji extra-Ewropej, PTEE 21 pajjiż jew territorju li jappartjenu għal erba' Stati Membri tal-UE, id-Danimarka, Franza, l-Olanda u rRenju Unit, li l-abitanti tagħhom huma għalhekk ċittadini tal-UE, iżda li ma jiffurmawx parti mit-territorju tal-Komunità. auction hall sala tal-irkant Faċilità f'port fejn isir l-irkant tal-ħut frisk. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 auction centre ċentru tal-irkant protection of personal data, personal data protection protezzjoni ta' data personali Il-protezzjoni tal-informazzjoni rigward persuna fiżika identifikata jew li tista' tiġi identifikata. data protection protezzjoni tad-data legal practitioner operatur fil-qasam tal-ġustizzja Terminu ġenerali li jiddefinixxi l-imħallfin, il-prosekuturi, l-avukati, il-prokuraturi, il-persunal akkademiku u xjentifiku, l-uffiċjali ministerjali, l-uffiċjali awżiljarji tal-qorti, l-uffiċjali tal-pulizija kriminali, il-marixxalli, linterpreti ġudizzjarji u l-professjonijiet l-oħra assoċjati mal-ġustizzja. area of freedom, security and justice, AFSJ spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja, AFSJ Minkejja li xi drabi ntuża l-akrominu bil-Malti SLSĠ, jidher li l-użu mifrux hu li jinżamm l-akrominu AFSJ tat-terminu bl-Ingliż "Area of Freedom, Security and Justice". stabbilizzazzjoni makroekonomika Il-ħolqien ta' qafas kumpless ta' istituzzjonijiet u politiki monetarji u fiskali biex titnaqqas il-volatilità u jitħeġġeġ tkabbir li jtejjeb il-benessri tan-nies. Dan jirrikjedi, fost affarijiet oħra, l-allinjament tal-munita għal-livelli tas-suq, il-ġestjoni tal-inflazzjoni, l-iżvilupp ta' baġit nazzjonali, il-ġenerazzjoni ta' dħul, u lħolqien ta' sistema trasparenti ta' nfiq pubbliku. start-up, startup negozju ġdid Negozju innovattiv ġdid li l-potenzjal ta' tkabbir tiegħu jkun ġeneralment ibbażat fuq it-teknoloġija u materjal innovattiv. Programme of Community action to ameliorate the indirect taxation systems of the internal market Programm ta’ azzjoni Komunitarju biex itejjeb is-sistemi ta’ tassazzjoni indiretta tas-suq intern Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 environmentally sound ambjentalment san Prodott jew proċess ta' manifattura li, mill-bidu sal-aħħar, huwa f'armonija essenzjali mal-ambjent tiegħu u l-fatturi ekoloġiċi assoċjati. space debris, orbital debris residwu spazjali L-oġġetti maħluqa mill-bniedem li qegħdin f'orbita madwar id-dinja u li m'għadx għandhom użu. Dawn jistgħu jkunu partijiet minn rokits li diġà ntużaw jew satelliti li spiċċaw, qxur taż-żebgħa, trab, eċċ. Żona Ewropea tal-Edukazzjoni Żona bbażata fuq il-fiduċja, ir-rikonoxximent reċiproku, il-kooperazzjoni u l-iskambju tal-aħjar prattiki, ilmobilità u t-tkabbir, li għandha tiġi stabbilita sal-2025, inkluż billi: - nagħmlu l-mobilità tat-tagħlim realtà għal kulħadd; - inneħħu l-ostakli għar-rikonoxximent tal-kwalifiki, kemm fil-livell tal-iskejjel kif ukoll fl-edukazzjoni għolja; - nimmodernizzaw l-iżvilupp tal-kurrikuli; - insaħħu t-tagħlim tal-lingwi; - noħolqu universitajiet ta’ klassi dinjija li jistgħu jaħdmu bla xkiel flimkien b’mod transfruntier; - intejbu l-edukazzjoni, it-taħriġ u t-tagħlim tul il-ħajja; - nixprunaw l-innovazzjoni fl-edukazzjoni fl-era diġitali; - nagħtu aktar appoġġ lill-għalliema; - u nħarsu l-wirt kulturali u nrawmu sens ta’ identità u kultura Ewropea. prevention of crime, crime prevention prevenzjoni tal-kriminalità river basin management plan pjan ta' mmaniġġjar tal-baċin tax-xmara Pjan għall-immaniġġjar ta' kull baċin tax-xmara fl-UE, li għandu jiġi ppubblikat fi żmien disa' snin middħul fis-seħħ tad-Direttiva Qafas dwar l-Ilma. carbon stock ħażna ta' karbonju Il-kwantità ta' karbonju f'riżerva jew sistema li għandha l-kapaċità li takkumula jew tirrilaxxa karbonju, pereżempju l-ħamrija. cultural awareness and expression kuxjenza u espressjoni kulturali Apprezzament tal-importanza tal-espressjoni kreattiva tal-ideat, tal-esperjenzi u tal-emozzjonijiet f'firxa ta' midja li tinkludi l-mużika, l-arti tal-ispettaklu, il-letteratura u l-arti viżiva. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 Kummissjoni Ġenerali għas-Sajd fil-Mediterran, GFCM Kummissjoni magħmula minn 23 pajjiż membru flimkien mal-komunità Ewropea, bl-għan li tippromwovi l-iżvilupp, il-konservazzjoni, il-ġestjoni razzjonali u l-aħjar użu tar-riżorsi ħajjin tal-baħar, kif ukoll l-iżvilupp sostenibbli tal-akkwakultura fil-Mediterran, il-Baħar l-Iswed u l-ilmijiet li jmissu magħhom. Is-sħubija hija miftuħa kemm għall-istati li għandhom kosta fuq il-Mediterran kif ukoll għal organizzazzjonijiet ekonomiċi reġjonali u l-Istati Membri tan-NU li l-bastimenti tagħhom jistadu f'ilmijiet Mediterranji. peer review rieżami bejn il-pari Proċess ta' evalwazzjoni li jinvolvi individwi kkwalifikati fi ħdan il-qasam ikkonċernat. Importanti li wieħed jiddistingwi bejn "reviżjoni" u "rieżami" (analiżi/evalwazzjoni mill-ġdid). F'dan ilkuntest ma ssir ebda reviżjoni. peer assessment valutazzjoni bejn il-pari peer evaluation evalwazzjoni bejn il-pari Regolament dwar il-Kontroll Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1224/2009 li jistabbilixxi sistema Komunitarja ta’ kontroll għall-iżgurar tal-konformità mar-regoli tal-politika komuni tas-sajd. Li jemenda r-Regolamenti (KE) Nru 847/96, (KE) Nru 2371/2002, (KE) Nru 811/2004, (KE) Nru 768/2005, (KE) Nru 2115/2005, (KE) Nru 2166/2005, (KE) Nru 388/2006, (KE) Nru 509/2007, (KE) Nru 676/2007, (KE) Nru 1098/2007, (KE) Nru 1300/2008, (KE) Nru 1342/2008 u li jħassar irRegolamenti (KEE) Nru 2847/93, (KE) Nru 1627/94 u (KE) Nru 1966/2006. direct budget support appoġġ baġitarju dirett, appoġġ dirett tal-baġit Minflok ma jkunu finanzjati proġetti speċifiċi, l-UE jew il-Bank Dinji jew donaturi oħrajn jappoġġaw lil pajjiż imsieħeb billi jittrasferixxu r-riżorsi finanzjarji direttament lit-teżor nazzjonali tal-pajjiż inkwistjoni biex jamministrahom hu Metodu ta' finanzjament tal-baġit ta' pajjiż imsieħeb permezz ta' trasferiment ta' riżorsi minn donatur litteżor nazzjonali tal-gvern imsieħeb; il-fondi hekk ittrasferiti huma ġestiti skont il-proċeduri baġitarji tarriċevitur. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 sigurtà tal-enerġija Kwistjonijiet relatati mal-affordabbiltà, l-affidabbiltà, is-sostenibbiltà fit-tul u s-sigurtà tal-provvista talenerġija [IATE:789131]. It-terminu "sigurtà tal-enerġija" jintuża b'mod sinonimu ma' "sigurtà tal-provvista tal-enerġija". Madankollu, is-"sigurtà tal-enerġija" tikkorrispondi għal kunċett usa', u għandha tinftiehem bħala waħda mid-diversi forom ta' sigurtà f'pajjiż (fl-istess livell pereżempju mas-sigurtà militari u ekonomika). Il-politiki dwar is-sigurtà tal-enerġija ġeneralment għandhom l-għan li jiksbu forniment fiżiku ta' enerġija mingħajr interruzzjoni, pereżempju, permezz ta' sigurtà biex jiġu evitati problemi infrastrutturali, diżastri naturali, attakki terroristiċi eċċ., u li jiżguraw li tiġi ssodisfata d-domanda għallenerġija fuq perjodu fit-tul bi prezzijiet affordabbli minn diversi sorsi b'kont meħud tat-tħassib relatat mal-ambjent u mal-iżvilupp sostenibbli. European Anti-Fraud Office, OLAF Uffiċċju Ewropew ta' Kontra l-Frodi, OLAF Uffiċċju tal-Kummissjoni Ewropea li jinvestiga l-frodi kontra l-baġit tal-UE, il-korruzzjoni u mġiba ħażina serja fl-Istituzzjonijiet Ewropej. Turkish Cypriot community komunità Ċiprijotta Torka Komunità ta' Ċiprijotti jitkellmu bit-Tork li jgħixu fil-parti tat-Tramuntana ta' Ċipru li bħalissa mhijiex taħt il-kontroll tal-gvern Ċiprijott Grieg. Ara wkoll: Komunità Ċiprijotta Griega [IATE:3547621] marine biodiversity bijodiversità tal-baħar L-ispeċijiet tal-pjanti u tal-annimali kostali u tal-baħar, il-varjetà ġenetika tagħhom, il-ħabitats u lekosistemi li minnhom jiffurmaw parti, u l-proċessi ekoloġiċi li jsostnu dan kollu. border management ġestjoni tal-fruntieri Fl-ambitu tal-applikazzjoni tal-Acquis ta' Schengen, il-kontroll fil-fruntieri kif ukoll is-sorveljanza talfruntieri. transnational cooperation kooperazzjoni transnazzjonali Charter of Fundamental Rights of the European Union Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea Il-karta tad-drittijiet fundamentali tal-Unjoni Ewropea tgħaqqad f'test uniku u sempliċi, id-drittijiet soċjali, ekonomiċi, politiċi u ċivili rikonoxxuti mill-Unjoni Ewropea. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 soċjetà inklużiva Soċjetà għal kulħadd, fejn kull individwu, bid-drittijiet u r-responsabbiltajiet tiegħu, għandu rwol attiv. Din is-soċjetà hija bbażata fuq il-valuri fundamentali tal-ekwità, l-ugwaljanza, il-ġustizzja soċjali u ddinjità tal-bniedem, id-drittijiet u l-libertajiet, kif ukoll fuq il-prinċipji tal-aċċettazzjoni tad-diversità. climate change mitigation, mitigation of climate change mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima Intervent uman biex titnaqqas il-firxa tat-tibdil fil-klima permezz tal-implimentazzjoni ta' politiki biex jitnaqqsu l-emissjonijiet ta' gass b'effett ta' serra [IATE:873472] u jissaħħu l-bjar tal-karbonju [IATE:897482]. mitigation mitigazzjoni European Data Protection Supervisor, EDPS Kontrollur Ewropew għall-Protezzjoni tad-Data , KEPD regional fisheries organisation organizzazzjoni reġjonali tas-sajd Organizzazzjonijiet jew arranġamenti intergovernattivi rigward is-sajd li għandhom l-awtorità li jistabbilixxu miżuri ta' konservazzjoni u ġestjoni fir-rigward tal-ibħra internazzjonali [IATE:771841]. regional fisheries management organisation organizzazzjoni reġjonali għall-ġestjoni tas-sajd vessel tracking trekkjar tal-bastimenti Il-funzjoni li permezz tagħha tinżamm l-informazzjoni dwar l-istatus tal-bastiment, bħalma hija lpożizzjoni attwali u l-karatteristiki tiegħu, u – jekk ikun meħtieġ – informazzjoni dwar il-merkanzija u lkonsenji tal-bastiment. Jeżistu żewġ kunċetti distinti: "vessel tracking" u "vessel tracing", b'hekk importanti li niddistingwu bejn "trekkjar" u "traċċar tal-bastimenti" [IATE:2242093]. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 Spazju Ewropew ta' Ġustizzja Minkejja li mid-Deċiżjoni Nru 1149/2007/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal- 25 ta’ Settembru 2007 li tistabbilixxi għall-perijodu 2007-2013 il-Programm Speċifiku "Ġustizzja Ċivili" bħala parti millProgramm Ġenerali "Drittijiet Fundamentali u Ġustizzja" (ĠU L 257, 3.10.2007, p. 16–22) jidher li jkun jagħmel sens li jintuża t-terminu 'Żona Ewropea tal-Ġustizzja', fit-Trattati huwa dejjem użat it-terminu (usa') 'Spazju ta' Libertà, Sigurtà u Ġustizzja' (ara l-Artikolu 2 tat-Trattat ta' Lisbona, pereżempju). F'dan is-sens, anki għall-fini ta' koerenza lingwistika (anki ma' lingwi oħrajn), ikun aħjar li jiġi adottat lużu tat-terminu 'Spazju Ewropew ta' Ġustizzja' (minflok 'żona'). It-tliet oqsma tal-Ispazju Ewropew ta' Ġustizzja huma dawn: - aċċess aħjar għall-ġustizzja fl-Ewropa - ir-rikonoxximent reċiproku ta' deċiżjonijiet ġudizzjarji - konverġenza akbar fid-dritt ċivili. Anti-Fraud Information System, AFIS Sistema ta' Informazzjoni għal Kontra l-Frodi, AFIS Ġabra ta' applikazzjonijiet li jiffaċilitaw l-iskambju ta' informazzjoni għal kontra l-frodi bejn l-OLAF u lamministrazzjonijiet kompetenti fil-qafas tar-Regolament dwar Għajnuna Reċiproka (515/97) [CELEX:01997R0515-2008081/MT]. unmanned aerial vehicle, UAV vettura tal-ajru mingħajr bdot abbord, UAV Inġenju tal-ajru li ma jkollux abbord operatur uman u li jopera permezz ta' kontrolli remoti jew ipprogrammar awtonomu. Meta inġenju tal-ajru bħal dan ikun operat minn pilota f'post remot, jissejjaħ "inġenju tal-ajru ppilotat mill-bogħod" [IATE:3551013]. unmanned aircraft 916527 inġenju tal-ajru mingħajr bdot abbord It-termini l-aktar preċiżi għal dan il-kunċett huma: "inġenju/vettura tal-ajru mingħajr bdot abbord" u għaldaqstant l-użu tagħhom huwa preferut. Madankollu, f'każ li wieħed ikun qed jittraduċi test li l-bażi ġuridika tiegħu tuża terminoloġija differenti (bħal: "inġenju/vettura tal-ajru mingħajr ekwipaġġ") importanti li tinżamm konsistenza magħha. European Research Area, ERA Żona Ewropea tar-Riċerka, ŻER Minkejja li f'verżjonijiet lingwistiċi oħrajn il-kelma 'area' tiġi tradotta fis-sens ta' 'spazju', l-atti ppubblikati fihom l-espressjoni "żona". European area of research and innovation Żona Ewropea tar-Riċerka u l-Innovazzjoni social capital kapital soċjali Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 probation probation Ordni li tkun teħtieġ li l-ħati jitqiegħed taħt is-sorveljanza ta’ uffiċjal tal-probation għal perjodu li jiġi speċifikat fl-ordni. candidate state stat kandidat Status uffiċjali bħala "kandidat" li jingħata lil pajjiż mill-Kunsill Ewropew abbażi ta' opinjoni millKummissjoni Ewropea, li tinħareġ wara applikazzjoni għas-sħubija mill-pajjiż konċernat. candidate country pajjiż kandidat European Maritime Safety Agency, EMSA Aġenzija Ewropea għas-Sigurtà Marittima, EMSA European Judicial Training Network, EJTN Netwerk Ewropew tat-Taħriġ Ġudizzjarju, EJTN Netwerk imwaqqaf mill-iskejjel tal-imħallfin u l-istituzzjonijiet l-oħra speċifikament responsabbli għattaħriġ tal-korp tal-imħallfin tal-Istati Membri kollha tal-UE. sorveljanza tal-baħar Osservazzjoni sistematika ta' meded tal-baħar fil-wiċċ u taħt il-wiċċ bil-mezzi kollha disponibbli u prattikabbli prinċipalment sabiex jiġi lokalizzat, identifikat u determinat iċ-ċaqliq ta' vapuri, sottomarini u opri oħra, sew jekk għedewwa sew jekk le, li jinnavigaw fuq jew taħt wiċċ l-ibħra u l-oċeani tad-dinja. digital skills ħiliet diġitali Il-kapaċità li wieħed juża, japplika u jiżviluppa teknoloġiji tal-informazzjoni (ICT) [IATE:866454]. Innota li hemm distinzjoni bejn dan it-terminu u dak fis-singular: kompetenza diġitali [IATE:2243873], li ma jinkludix ħiliet partikolari tal-ICT. digital competences kompetenzi diġitali Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 ICT skills ħilliet tal-ICT budget commitment, budgetary commitment impenn tal-baġit, impenn baġitarju Operazzjoni li tirriżerva l-approprjazzjoni meħtieġa sabiex tkopri l-pagamenti sussegwenti biex b'hekk ikun onorat impenn legali. Regional Advisory Council Kunsill Konsultattiv Reġjonali Organizzazzjonijiet immexxija minn partijiet interessati li jipprovdu rakkomandazzjonijiet dwar kwistjonijiet relatati mal-ġestjoni tas-sajd lill-Kummissjoni u lill-pajjiżi tal-UE. Bħalissa hemm 11-il Kunsill Konsultattiv. Ara l-Anness III tar-Regolament (UE) Nru 1380/2013 dwar ilPolitika Komuni tas-Sajd, CELEX:32013R1380/MT. Advisory Council, AC Kunsill Konsultattiv, AC European Union Solidarity Fund, EUSF Fond ta' Solidarjetà tal-Unjoni Ewropea, FSUE Fond tal-UE maħsub biex tingħata assistenza meta jseħħ diżastru naturali kbir b'riperkussjonijiet serji fuq il-kundizzjonijiet tal-ħajja, l-ambjent naturali jew l-ekonomija f'reġjun jew f'pajjiż wieħed jew aktar. Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Ewropew, UPPE Korp kompetenti għall-investigazzjoni, il-prosekuzzjoni u t-tressiq għall-ġustizzja, fejn xieraq f'kollaborazzjoni mal-EUROPOL, tal-awturi u l-kompliċi ta' reati kontra l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, kif determinat mir-Regolament previst fil-paragrafu 1. Huwa għandu jwettaq il-funzjoni ta' prosekutur filqrati kompetenti tal-Istati Membri fir-rigward ta' dawn ir-reati. maritime security sigurtà marittima Diversi miżuri preventivi li għandhom l-għan li jipproteġu t-trasport bil-baħar u l-portijiet kontra ttheddid ta' atti kriminali internazzjonali. Hemm differenza bejn dan it-terminu u 'sikurezza marittima' [IATE:825329]. delegated act att delegat Jekk wieħed jara l-verżjoni Franċiża tat-TFUE, l-istess paragrafu jindika li l-kelma "delega" imsemmija fil-kuntest hija fil-fatt l-aġġettiv "delegat/a". Att mhux leġiżlattiv ta' applikazzjoni ġenerali adottat mill-Kummissjoni, bl-użu ta' setgħat iddelegati lilha minn att leġiżlattiv, u li jissupplimenta jew jemenda ċerti elementi mhux essenzjali tal-att leġiżlattiv. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 multiannual financial framework, MFF qafas finanzjarju pluriennali, QFP Qafas finanzjarju ġenerali għan-nefqa tal-UE, maħsub biex jiżgura li, fit-terminu medju, in-nefqa talUnjoni Ewropea, maqsuma skont kategoriji wesgħin, tiżviluppa b'mod ordnat u fil-limiti tar-riżorsi proprji. Jissostitwixxi l-perspettiva finanzjarja [IATE:768784] li tinsab fi Ftehimiet preċedenti. criminal proceedings proċeduri kriminali Proċess uffiċjali fejn jiġi ttrattat reat kriminali u li jinkludi l-istadju qabel il-proċess kriminali, l-istadju talproċess innifsu u l-eżekuzzjoni tal-kundanna. Ara wkoll: proċess kriminali [IATE:3570563] middle-capitalisation company kumpanija b'kapitalizzazzjoni medja Impriża b'ammont medju ta’ kapital azzjonarju b'rabta ma’ kumpaniji oħra fil-borża. mid-cap mid-cap Il-varjant ortografiku "midcap" huwa aċċettat ukoll. Il-forma fil-plural tiġi "midcaps / mid-caps". European Youth Portal Portal Ewropew taż-Żgħażagħ Sit web ta' servizz tal-Kummissjoni Ewropea li joffri tagħrif u opportunitajiet Ewropej u nazzjonali li jkunu ta' interess għaż-żgħażagħ li jgħixu, jitgħallmu u jaħdmu fl-Ewropa. Il-Portal jagħti informazzjoni dwar tmien temi ewlenin, ikopri 34 pajjiż u jinstab bi 28 lingwa. Community Fisheries Control Agency, CFCA Aġenzija Komunitarja għall-Kontroll tas-Sajd, CFCA Aġenzija li torganizza l-koordinazzjoni operattiva tal-attivitajiet ta' kontroll u spezzjoni tas-sajd mill-Istati Membri u tgħinhom jikkooperaw sabiex jikkonformaw mar-regoli tal-politika komuni tas-sajd. European Fisheries Control Agency, EFCA Aġenzija Ewropea għall-Kontroll tas-Sajd, EFCA sħubija Ewropea Sħubija li tipprovdi qafas li jinkorpora l-prijoritajiet li joħorġu mill-analiżi tas-sitwazzjonijiet differenti tassħab, li fuqhom għandhom ikunu konċentrati l-preparamenti għal aktar integrazzjoni mal-Unjoni Ewropea fid-dawl tal-kriterji definiti mill-Kunsill Ewropew u l-progress li jkun sar fl-implimentazzjoni talproċess ta' stabbilizzazzjoni u ta' assoċjazzjoni li jinkludi l-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni fejn neċessarju u b'mod partikolari l-kooperazzjoni reġjonali. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 European Agricultural Fund for Rural Development, EAFRD Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali, FAEŻR Fond li ħa post it-taqsima ta’ gwida tal-Fond Agrikolu Ewropew ta’ Gwida u Garanzija u dik il-parti tattaqsima ta’ garanzija li minnha kienu ffinanzjati xi wħud mill-miżuri tal-iżvilupp rurali. Dan il-fond inħoloq f'Settembru 2005 u daħal fis-seħħ fil-bidu tal-2007. Huwa l-uniku sors ta’ finanzjament mill-Unjoni Ewropea għall-Iżvilupp Rurali. distortion of competition distorsjoni tal-kompetizzjoni federazzjoni Ewropea għall-apprendiment interkulturali, EFIL Il-frażi "tagħlim u apprendiment" għal "teaching and learning" ġiet stabbilita bi qbil interistituzzjonali fuq il-proposta tal-Kunsill f'Novembru 2017. Inħass il-bżonn li, għal finijiet ta' ċarezza, issir distinzjoni fuq livell nominali f'dak li jirrigwarda l-ekwivalenti MT għal "teaching" u "learning" li għalihom it-tnejn normalment nużaw "tagħlim". B'mod ġenerali, f'test fejn iż-żewġ kunċetti ma jidhrux f'daqqa u s-sens joħroġ b'mod ċar mill-kuntest, ma jeħtieġx li wieħed jintrabat ma' din l-għażla, iżda f'dak li jirrigwarda ismijiet ġodda li ma jkunux għadhom ġew stabbiliti b'mod uffiċjali f'xi att leġiżlattiv (bħal dan t'hawnhekk), qed nużaw id-distinzjoni minnufih biex f'każ li l-isem jokkorri f'test li juża ż-żewġ kunċetti flimkien, ma tinħoloqx ambigwità. Federazzjoni li tikkontribwixxi għall-futur tal-Ewropa billi tipprovdi edukazzjoni interkulturali, ċittadinanza Ewropea u l-parteċipazzjoni attiva taċ-ċittadini Ewropej fil-ħajja tal-kontinent. Din il-Federazzjoni tippromwovi fehim wiesa' tal-kultura u tal-kompetenza u tat-tagħlim interkulturali, f'konformità mad-diskors akkademiku l-aktar riċenti u l-proċessi politiki kurrenti. European Institute of Innovation and Technology, EIT Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija, EIT near-Earth object oġġett qrib id-Dinja Kwalunkwe oġġett żgħir fis-sistema solari li l-orbita tiegħu tqarrbu lejn id-dinja. grupp ta' azzjoni lokali, GAL grupp magħmul minn rappreżentanti ta’ interessi soċjoekonomiċi lokali pubbliċi u privati, li fih, fil-livell tat-teħid tad-deċiżjonijiet la l-awtoritajiet pubbliċi (kif definit skont ir-regoli nazzjonali) u lanqas kwalunkwe grupp uniku ta’ interess ma għandhom jeżerċitaw aktar minn 49 % tad-drittijiet tal-vot conformity clearance approvazzjoni tal-konformità Proċedura mfassla biex teskludi n-nefqa mill-finanzjament tal-UE li ma tkunx tħallset f’konformità marregoli tal-UE. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 denominazzjoni ta' oriġini Isem li jidentifika prodott: (a) li joriġina f’post speċifiku, f’reġjun jew, f’każijiet eċċezzjonali, f’pajjiż; (b) li l-kwalità jew il-karatteristiki tiegħu huma essenzjalment jew esklużivament dovuti għal ambjent ġeografiku partikolari bil-fatturi naturali u umani inerenti tiegħu; u (c) li l-fażijiet ta’ produzzjoni tiegħu jseħħu kollha fiż-żona ġeografika definita. geographical indication indikazzjoni ġeografika korp ta' koordinazzjoni Korp pubbliku assenjat il-kompiti li ġejjin: (a) li jiġbor l-informazzjoni li għandha tkun disponibbli għall-Kummissjoni u li jibgħat dik l-informazzjoni lill-Kummissjoni; (b) li jittieħdu jew li jiġu kkoordinati, skont il-każ, azzjonijiet bl-għan li jiġi riżolt kwalunkwe nuqqas ta’ natura komuni u biex il-Kummissjoni tinżamm mgħarrfa bi kwalunkwe segwitu; (c) li jippromwovi u, fejn possibbli, jiżgura l-applikazzjoni armonizzata tar-regoli tal-Unjoni. Ara wkoll: korp ta' koordinazzjoni [IATE:3569233] kif użat fir-Regolament (UE) 1303/2013. fishing industry industrija tas-sajd Industrija li tinkludi sajd rikreazzjonali, ta' sussistenza u kummerċjali, kif ukoll il-ħsad, l-ipproċessar u lkummerċjalizzazzjoni tal-ħut u ta' prodotti oħra tal-frott tal-baħar. principle of mutual recognition of judgments and of decisions in extrajudicial cases prinċipju tar-rikonoxximent reċiproku tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji u extraġudizzjarji mutual recognition rikonoxximent reċiproku ekosistema marina, ekosistema tal-baħar Fil-Leġiżlazzjoni tal-UE nsibu kemm "ekosistema marina" kif ukoll "ekosistema tal-baħar". Importanti li tintuża t-terminoloġija skont kif tkun intużat fl-att ta' referenza msemmi fit-traduzzjoni konċernata. Kumpless dinamiku ta' Komunitajiet ta' pjanti, annimali u mikroorganiżmi u l-parti mhux ħajja talambjent tal-baħar tagħhom li jinteraġixxu bħala unità funzjonali. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 reċipjent Ma għandux jiġi konfuż ma' "benefiċjarju" [IATE:3517311]. Benefiċjarju, kuntrattur jew kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika li tirċievi premjijiet jew fondi taħt strument finanzjarju jew fondi ta' implimentazzjoni tal-Unjoni skont id-dispożizzjonijiet dwar il-ġestjoni indiretta tal-baġit tal-UE . aġenzija tal-pagamenti Dan l-eżempju huwa wieħed minn ħafna, fejn f'Malta, il-Gvern juża "Aġenzija tal-Pagamenti" u mhux "Aġenzija tal-Ħlas". L-indirizz ta' waħda minnhom saħansitra huwa hekk: "Uffiċċju tal-Applikazzjonijiet, Aġenzija tal-Pagamenti, Miżura 121, Ministeru għar-Riżorsi u Affarijiet Rurali, l-Għammieri"; Eżempju ieħor jinsab fil-Liġijiet ta' Malta, il-Kapitolu 117, l-Att dwar il-Provvisti u s-Servizzi. Dipartiment jew korp ta' Stat Membru tal-UE li jirċievi finanzjament li jsir disponibbli għal dak l-Istat Membru mill-Kummissjoni Ewropea sabiex isiru l-pagamenti lill-benefiċjarji tal-finanzjament tal-UE bbażati f'dak l-Istat Membru. Ara wkoll: korp delegat (kunċett usa') [IATE:3569191] accredited paying agency aġenzija tal-pagamenti akkreditata ġestjoni diretta Metodu ta' implimentazzjoni diretta tal-baġit ġenerali (a) mid-dipartimenti tal-Kummissjoni, (b) mid-delegazzjonijiet tal-Unjoni jew (c) mill-aġenziji eżekuttivi. Iż-żewġ metodi l-oħra ta' implimentazzjoni huma: - il-ġestjoni indiretta [IATE:3524409] u - il-ġestjoni kondiviża [IATE:799037]. commercial document dokument kummerċjali Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 cultural heritage patrimonju kulturali, wirt kulturali Dak li nirtu mill-ġenerazzjonijiet tal-passat, bħall-bini, il-monumenti, il-kotba jew ix-xogħlijiet tal-arti. iżda tista' tkun kultura li ma tmisshiex b'idejk, bħat-traduzzjonijiet u l-lingwa. spin-off enterprise impriża spin-off Kumpanija indipendenti żviluppata fost jew minn (eks) membri ta' negozju kbir ieħor, li tinħoloq permezz tal-bejgħ jew tad-distribuzzjoni ta' ishma ġodda ta' negozju eżistenti jew permezz tal-qsim ta' kumpanija omm. Il-kumpaniji li jirriżultaw minn spin-off ikunu mistennija jiswew iżjed bħala entitajiet indipendenti milli bħala partijiet ta' negozju ikbar. spin-off company kumpanija spin-off pressed honey għasel ippressat Għasel miksub bl-ippressar tax-xehdiet bla duqqajs bl-applikazzjoni ta' sħana moderata li ma taqbiżx il-45 °C jew mingħajr l-applikazzjoni tas-sħana. comb honey għasel tax-xehda Għasel maħżun min-naħal fiċ-ċelel ta’ xehdiet bla duqqajs mibnijin ġodda jew fiċ-ċelel f’folji rqaq taxxehda magħmulin biss mix-xema’ tan-naħal u mibjugħ f’xehdiet sħaħ issiġillati jew f’partijiet mit-tali xehdiet. kontrolli doganali Atti speċifiċi magħmula mill-awtoritajiet doganali sabiex jiżguraw il-konformità mal-leġiżlazzjoni doganali u leġiżlazzjoni oħra li tirregola d-dħul, ħruġ, tranżitu, moviment, ħażna u użu aħħari ta' merkanzija trasportata bejn it-territorju doganali tal-Unjoni u pajjiżi jew territorji barra minn dak itterritorju, u l-preżenza u l-moviment fit-territorju doganali tal-Unjoni ta' merkanzija mhux tal-Unjoni u merkanzija mqiegħda taħt il-proċedura tal-użu aħħari. Tali atti jistgħu jinkludu l-eżami ta' merkanzija, il-verifika ta' data f'dikjarazzjonijiet u tal-eżistenza u lawtentiċità ta' dokumenti elettroniċi jew miktuba, l-eżami tal-kontijiet ta' impriżi u ta' dokumenti oħra, lispezzjoni ta' mezzi ta' trasport, l-ispezzjoni ta' bagalji u ta' merkanzija oħra li tinġarr minn jew fuq persuni u t-twettiq ta' inkjesti uffiċjali u ta' atti simili oħra. language of schooling lingwa tal-iskola Lingwa li tintuża għat-tagħlim f'kuntesti ta' edukazzjoni formali [IATE:1690223]. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 teaching language, language of instruction lingwa tat-tagħlim geographical information system, GIS sistema ta' informazzjoni ġeografika, GIS Sistema ta' hardware, software u proċeduri mfasslin biex jgħinu fil-ġbir, l-immaniġġjar, l-analiżi, limmudellar u t-turija viżiva ta' data referenzjata b'mod spazjali. macroalga, macro-alga makroalga Pjanta akkwatika fotosintetika kbira li wieħed jista' jaraha mingħajr ma jkollu għalfejn juża mikroskopju. avveniment ta' sħubija Avveniment li jolqot spettru wiesa' ta' partijiet ikkonċernati minn kumpaniji differenti, universitajiet, organizzazzjonijiet ta' riċerka u entitajiet oħrajn, li joffri lil dawn il-partijiet l-opportunità li jikkondividu ideat ta' proġetti ġodda u li jsibu sħab potenzjali għall-kollaborazzjoni għal dawn il-proġetti. prodott finanzjarju Kwalunkwe oġġett jew servizz provdut minn istituzzjoni finanzjarja. Fil-Proposta għar-Regolament dwar id-Dispożizzjonijiet Komuni 2021-2027 iddefinit bħala: investimenti ta’ ekwità jew kważi ekwità, self u garanziji kif definiti fl-Artikolu 2 tar-Regolament Finanzjarju, CELEX:32018R1046/MT. clearance of accounts approvazzjoni tal-kontijiet Proċedura, operata mill-Kummissjoni, biex tiżgura li l-Istati Membri jonoraw b'mod xieraq irresponsabbiltajiet tagħhom fir-rigward tal-pagamenti li jsiru skont il-politika agrikola komuni. Din il-proċedura tinkludi approvazzjoni finanzjarja annwali tal-kontijiet ta' kull aġenzija tal-pagamenti u approvazzjoni pluriennali tal-konformità fir-rigward tal-konformità tat-tranżazzjonijiet skont ir-regoli talUnjoni Ewropea. clearance of accounts procedure proċedura għall-approvazzjoni tal-kontijiet Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 royal jelly ħalib tan-naħal Sekrezzjoni mill-glandoli tan-naħla tal-għasel li tużaha biex iżżoqq id-duqqajs. network ta' informazzjoni tal-kontabilità agrikola Network li jipprovdi data dwar l-aspetti finanzjarji u ekonomiċi ta’ diversi tipi ta’ agrikoltura fl-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea. Kull sena jingħażel kampjun ta’ farms li jkun rappreżentattiv tal-farms kummerċjali. Dawn il-farms jipprovdu data dwar l-ispejjeż tagħhom tal-produzzjoni, id-dħul tagħhom mill-bejgħ u dwar aspetti oħra tal-operat tal-operati agrikoli tagħhom. Id-data tippermetti lill-Unjoni Ewropea tissorvelja s-sitwazzjoni tad-dħul tal-bdiewa u teżamina l-effetti tal-Politika Agrikola Komuni. cross-border cooperation kooperazzjoni transfruntiera Hemm diversi okkorrenzi reċenti fejn it-terminu jokkorri bħala "transkonfinali". Fid-dritt nazzjonali ta' Malta hemm differenza bejn "konfini" (pereż. ara l-Kap 363) u "fruntiera" (pereż. il-Kostituzzjoni). Għallkuntrarju ta' "konfini", "fruntiera" iġġorr magħha konnotazzjonijiet ta' ġuriżdizzjoni u sovranità nazzjonali. Dan ġie ikkonfermat ma' uffiċjal fl-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, 2011. supercomputing B'segwitu għal korrispondenza li kellna ma' espert fil-qasam tal-IT f'Malta, ġie stabbilit li t-terminu "superkomp(j)utazzjoni" mhuwiex l-ekwivalenti preċiż ta' "supercomputing", billi "komputazzjoni" pjuttost jikkorrispondi ma' "computation". Fid-dinja tal-informatika, dan tal-aħħar jirrappreżenta kunċett differenti minn dak ta' "computing". L-ipproċessar ta' problemi kumplessi ħafna jew li jkunu mgħobbija bid-data li juża riżorsi kkonċentrati ta' kkomputar ta' sistemi kompjuterizzati multipli li jaħdmu b'mod parallel (i.e. "supercomputer"). Is-supercomputing jinvolvi sistema li taħdem bl-aktar livell għoli tar-rendiment potenzjali ta' kwalunkwe kompjuter. Każijiet ta' fejn dan jintuża huma pereż. il-ġenomika u l-kalkolazzjonijiet astronimiċi. radiotoxicity radjutossiċità Tossiċità li tista' tiġi attribwita għal radjazzjoni jonizzanti emessa minn radjunuklide inkorporat u middixxendenti tiegħu. Ir-radjutossiċità mhijiex marbuta biss mal-karatteristiki radjuattivi tar-radjunuklide iżda wkoll mal-istat kimiku u fiżiku tiegħu u kif ukoll mal-metaboliżmu tal-element fil-ġisem jew fl-organu. Ara wkoll: radjunuklide [IATE:1368224] u radjunuklide dixxendent [IATE:1106417] crop insurance scheme skema ta' assigurazzjoni tal-għelejjel Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 Fond ta' Koeżjoni, FK Strument strutturali li jgħin lill-Istati Membri jnaqqsu d-differenzi ekonomiċi u jistabilizzaw l-ekonomiji tagħhom. Dan l-istrument ilu jeżisti mill-1994 u jiffinanzja sa 85 % tan-nefqa eliġibbli għal proġetti ewlenin li jinvolvu l-ambjent u l-infrastruttura tat-trasport. L-Istati eliġibbli huma dawk bi prodott gross domestiku per capita taħt id-90 % tal-medja tal-UE. European Economic Area, EEA Żona Ekonomika Ewropea, ŻEE sea basin baċir tal-baħar programming period perjodu ta' programmazzjoni coastal communities komunitajiet kostali Sett ta' leġiżlazzjoni u prattiki adottati mill-Unjoni Ewropea bil-għan ta' politika komuni dwar lagrikoltura. Il-miżuri inizjali ġew introdotti fl-1962. Minn dakinhar, il-politika ġiet adattata u żviluppata u ġiet soġġetta għal għadd ta' riformi. L-erba' regolament bażiċi tal-PAK il-ġdida wara l-2013 huma: - Ir-Regolament 1305/2013 (Żvilupp Rurali) CELEX:32013R1305/MT - Ir-Regolament 1306/2013 (Kwistjonijiet "orizzontali" bħall-finanzjament u l-kontrolli) CELEX:32013R1306/MT - Ir-Regolament 1307/2013 (Pagamenti diretti lill-bdiewa) CELEX:32013R1307/MT - Ir-Regolament 1308/2013 (Miżuri tas-suq) CELEX:32013R1308/MT exploratory fishing sajd esploratorju urban regeneration riġenerazzjoni urbana Il-proċess li matulu jittejbu żoni mitluqa jew imġarrfa ta' xi belt, normalment permezz ta' żvilupp millġdid. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 nanoelectronics, nano-electronics nanoelettronika L-applikazzjoni tan-nanoteknoloġija [IATE:896962] fil-qasam tal-elettronika u tal-komponenti elettroniċi. consumer protection protezzjoni tal-konsumatur Protezzjoni tal-konsumaturi b'mod speċjali b'mezzi legali. in-orbit servicing servizz ta' manutenzjoni fl-orbita beeswax xema' tan-naħal Xema' prodotta min-naħal tal-għasel (permezz ta' sekrezzjoni minn glandoli speċjali fuq in-naħa ta' taħt tal-addome) li tintuża biex tibena x-xehda. actual alcoholic strength qawwa alkoħolika proprja In-numru ta' unitajiet ta' alkoħol pur li jinsab f'100 unità tal-prodott. Din tista' titkejjel: jew skont il-volum [IATE:1442952] jew skont il-massa [IATE:1134376]. particle accelerator aċċelleratur tal-partiċelli Tagħmir jew installazzjoni fejn jiġu aċċellerati l-partiċelli b'mod tiġi prodotta radjazzjoni jonizzanti ta’ enerġija ogħla minn 1 mega-electron volt (MeV). Definizzjoni aktar ġenerali tal-International Electrotechnical Commission (IEC) (mhix disponibbli bilMalti) hija: apparat li jagħti enerġija kinetika kbira lil partiċelli ċċarġjati bħal elettroni, protoni u dewteroni. accelerator aċċelleratur beekeeping trobbija tan-naħal Ix-xjenza u l-prattika tat-trobbija tan-naħal. Big Science Big Science Stil ta' riċerka xjentifika kkaratterizzata minn strumenti u faċilitajiet ta' skala kbira, appoġġati b'finanzjament min-naħa tal-gvern jew min-naħa ta' aġenziji internazzjonali, fejn ir-riċerka titwettaq minn timijiet ta' xjenzjati u ta' persunal tekniku. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 dried fodder foraġġ imnixxef Għalf imnixxef bħat-tiben u l-ħuxlief li jintuża biex jingħalef 'il bhejjem. budget discipline dixxiplina baġitarja Impenn biex l-infiq jinżamm skont il-FAEG miftiehem bis-sottolivell tal-FAEG kif stabbilit mill-baġit talUE, u jinżammu l-objettivi adottati, fi żmien il-perjodu baġitarju. Ara wkoll: dixxiplina baġitarja [IATE:768412] fil-kuntest tar-Regolament Finanzjarju tal-UE. human capital kapital uman Kejl tal-valur ekonomiku tal-ġabra tal-ħiliet ta' impjegat. subsidy sovvenzjoni Dan it-terminu huwa ekwivalenti għal "subvention" (FR). Xi drabi jintuża minflok "sussidju", normalment meta dak is-sussidju jkun f'forma ta' allokazzjoni. Trasferimenti magħmulin fi flus, oġġetti jew servizzi li għalihom ma jintalab ebda ħlas lura. grant, grant aid għotja agricultural production produzzjoni agrikola Is-somma totali tal-prodotti agrikoli miksuba, espressa f'tunnellati jew fil-valur ekonomiku ta' dawn ilprodotti. Din normalment titkejjel f'termini ta' prodotti bażiċi mhux ipproċessati, aggregati fil-livell distrettwali, provinċjali jew nazzjonali. agricultural resources riżorsi agrikoli forest area żona tal-foresti beehive, hive kaxxa tan-naħal L-unità li jkun fiha l-kolonja tan-naħal tal-għasel u li tintuża għall-produzzjoni tal-għasel, prodotti oħra tal-apikultura jew materjal tat-trobbija tan-naħal tal-għasel, u l-elementi kollha meħtieġa għassopravivenza tagħha. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 apiary miġbħa Post fejn jinżammu l-kaxxi tan-naħal tal-għasel. pollen trab tad-dakra, għabra tad-dakra, polline Strutturi żgħar, ġeneralment ta' lewn safrani, li fihom iċ-ċelloli riproduttivi maskili tal-pjanti. Jinġarr minn pjanta għall-oħra permezz tar-riħ, l-ilma ġieri, insetti u annimali oħra. honeycomb, honey comb, comb xehda plural: xehdiet Dik is-sura tax-xema' fil-bejta tan-naħal li fiha ċelel eżagonali fejn jinħażen l-għasel. alternation of crops newba tal-għelejjel Is-sistema li jitkabbru sensiela ta' għelejjel differenti fl-istess art sabiex tiżdied jew tinżamm il-fertilità tagħha. provisioning proviżjonament strument ta' flessibbiltà Strument li attwalment jinsab barra l-Qafas Finanzjajru Pluriennali (QFP). Huwa mmobbilizzat għal ħtiġijiet identifikati b'mod ċar li ma jistgħux jiġu ffinanzjati fil-limiti massimi tal-QFP. L-ammont annwali massimu tiegħu huwa attwalment stabbilit għal EUR 200 miljun fi prezzijiet attwali. Il-parti ta' dan lammont li ma tintnefaqx f'sena tista' tiġi riportata sa sentejn wara. L-istrument ta' flessibbiltà jista' jiġi ffinanzjat taħt kull intestatura. fleet segment segment tal-flotta Grupp ta' bastimenti kemm jista' jkun omoġeni fir-rigward tal-karatteristiki fiżiċi u tal-użu ta' tagħmir tassajd. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 European Association of Fisheries Economists, EAFE Assoċjazzjoni Ewropea tal-Ekonomisti tas-Sajd, EAFE Assoċjazzjoni indipendenti ta' ekonomisti li jaħdmu fis-sajd, inkluż il-qbid, l-akkwakultura u setturi fuq lart, fl-Ewropa. stressor fattur ta' stress Xi ħaġa li tikkawża stress. Ara wkoll: fattur ta' stress ambjentali [IATE:205201] microalga mikroalga Alga mikroskopika li tipikament tinsab f'sistemi marini u tal-ilma ħelu. agricultural expenditure nefqa agrikola agricultural activity attività agrikola Il-produzzjoni, it-trobbija jew it-tkabbir ta’ prodotti agrikoli jew iż-żamma tal-art fi stat agrikolu u ambjentali tajjeb. charitable organisation organizzazzjoni tal-karità dritt komparattiv Studju tad-differenzi u l-karatteristiki simili bejn il-liġi ta' pajjiżi differenti li jinvolvi studju tas-sistemi legali differenti li jeżistu fid-dinja inkluż id-dritt ċivili, ilcommon law, id-dritt soċjali, il-liġi Lhudija, il-liġi Iżlamika eċċ. Dan l-istudju jinkludi wkoll analiżi tarrelazzjoni bejn il-liġi u x-xjenzi soċjali. revenue, turnover dħul Ir-rikavati kollha miksuba minn impriża matul perjodu speċifiku mill-bejgħ tal-beni u tas-servizzi ewlenin li tipproduċi u tipprovdi. passing-on of data, communication of data komunikazzjoni ta' informazzjoni L-iskambju ta' informazzjoni f'kuntest ġuridiku jew etiku. Ara wkoll [IATE:3519509] u nnota d-differenza bejn iż-żewġ kunċetti. Importanti li tinżamm distinzjoni bejniethom skont il-kuntest konċernat. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 cryptography kriptografija Id-dixxiplina li tinkorpora l-prinċipji, il-mezzi u l-metodi għat-trasformazzjoni tad-data sabiex taħbi lkontenut tal-informazzjoni tagħha, tipprevjeni l-modifika mhux osservata tagħha jew tipprevjeni l-użu mhux awtorizzat tagħha. dekummissjonar Azzjonijiet amministrattivi u tekniċi meħuda biex jippermettu t-tneħħija tal-kontrolli regolatorji kollha minn faċilità, jew ta' wħud minnhom (ħlief għal repożitorju jew għal ċerti faċilitajiet nukleari użati għarrimi ta' residwi mit-tħaffir għal materjal nukleari u l-ipproċessar tiegħu, f'liema każ, dawn "jingħalqu"). Tipikament jinkludi l-iżmantellament tal-faċilità, iżda mhux neċessarjament, peress li l-istrutturi eżistenti jistgħu, wara dekontaminazzjoni, jintużaw għal xi ħaġa oħra. ground segment segment terrestri Kwalunkwe element ta' kontroll ta' sistema ta' inġenju spazjali li jkun ibbażat fuq l-art, li jservi għallkontroll tal-inġenju spazjali u għad-distribuzzjoni tad-data u tat-telemetrija dwar it-tagħbija utli. contract kuntratt Kuntratt pubbliku [IATE:794538] jew kuntratt ta' konċessjoni [IATE:818143]. Definizzjoni speċifika għar-Regolament Finanzjarju tal-UE. Differenti minn kuntratt f'sens ġenerali [IATE:3519376]. reimbursable rimborsabbli waste disposal, disposal of waste rimi tal-iskart Kull operazzjoni li mhijiex irkupru anki meta l-operazzjoni għandha bħala konsegwenza sekondarja rreklamazzjoni ta’ sustanzi jew enerġija. maritime customs dwana marittima Aġenzija, organizzazzjoni jew proċedura għall-ġbir ta' dazji tal-importazzjoni u tal-esportazzjoni fuq merkanzija li tinġarr bil-baħar. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 aquaculture product prodotti tal-akkwakultura Organiżmu akkwatiku fi kwalunkwe stadju taċ-ċiklu tal-ħajja tiegħu li jirriżulta minn kwalunkwe attività tal-akkwakultura, jew kwalunkwe prodott derivat minnu. eutrophication ewtrofikazzjoni L-arrikkiment tal-ilma permezz tan-nutrijenti speċjalment komposti tan-nitroġenu u l-fosfat, li jikkawżaw it-tkabbir mgħaġġel tal-alga u forom iktar kumplessi ta’ pjanti li jikkawżaw tfixkil mhux mixtieq fil-bilanċ tal-organiżmi u tal-kwalità tal-ilma kkonċernata. prodott tas-sajd Kull annimal tal-ilma baħar jew tal-ilma ħelu (għajr il-molluski bivalvi ħajjin, l-ekinodermi ħajjin, ittunikati ħajjin u l-gastropodi tal-baħar ħajjin, u l-mammiferi, ir-rettili u ż-żrinġijiet kollha) kemm fissalvaġġ kemm jekk f'farm u inklużi l-forom, il-partijiet u l-prodotti kollha li jistgħu jittieklu ta' tali annimali. apiculture product prodott tal-apikultura Għasel, xema’ tan-naħal, ħalib tan-naħal, żaftur jew għabra tad-dakra. genetic resource riżorsa ġenetika Materjal ġenetiku li għandu valur reali jew potenzjali. carbon dioxide storage ħżin tad-diossidu tal-karbonju CO2 storage ħżin ta' CO2 nuclear fuel cycle ċiklu tal-fjuwil nukleari Il-progressjoni tal-fjuwil nukleari minn serje ta' stadji differenti. satellite data data satellitari Informazzjoni u immaġnijiet miġbura mis-satelliti. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 cultural landscape pajsaġġ kulturali Pajsaġġ nazzjonali li jinkorpora l-karatteristiki kulturali jew artistiċi ta' pajjiż, reġjun jew qasam ta' attività. critical thinking ħsieb kritiku L-analiżi u l-evalwazzjoni oġġettiva ta' kwistjoni sabiex tifforma ġudizzju. nativism nattiviżmu It-teorija li l-kunċetti, il-kapaċitajiet mentali u l-istrutturi mentali huma elementi instrinsiċi għall-bniedem u mhux akkwistati permezz tal-apprendiment. youth, young people żgħażagħ Grupp ta' persuni li jkunu jinsabu fl-istadju ta' wara l-pubertà u qabel il-maturità. Fil-kuntest tal-Erasmus, il-kunċett ta' "żgħażagħ" jirreferi speċifikament għal "individwi bejn it-13 u t-30 sena". youth organisation organizzazzjoni taż-żgħażagħ Organizzazzjoni (pereż. assoċjazzjoni, klabb jew moviment) demokratika, nongovernattiva u mingħajr skop ta' qligħ, li titwaqqaf bil-għan li taqdi liż-żgħażagħ [IATE:1559885] u li fiha ż-żgħażagħ stess ikunu inkarigati (kompletament jew fi sħubija mal-adulti) mill-istruttura organizzattiva tagħha. Ara wkoll: - organizzazzjoni nongovernattiva [IATE:787724] - organizzazzjoni mingħajr skop ta' qligħ [IATE:821950] test bench bank tat-test Tagħmir ġo laboratorju li jittestja apparat jew tagħmir. fishing fleet flotta tas-sajd Attenzjoni għad-distinzjoni bejn dan it-terminu u IATE:1419526 'tagħmira għażel'. Il-kuntest jindika hux qed isir diskors dwar il-flotta jew dwar ix-xbieki. Grupp ta' bastimenti mgħammra għas-sajd. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 farmer bidwi Persuna fiżika jew ġuridika, jew grupp ta’ persuni fiżiċi jew ġuridiċi, li jeżerċitaw attività agrikola. arable land raba' li jinħadem Art b'għelejjel temporanji, art temporanjament mogħxa (anqas minn ħames snin), mergħat temporanji. food irradiation irradjazzjoni tal-ikel Trattament fiżiku tal-ikel b'radjazzjoni jonizzanti ta' enerġija għolja biex: - jinqerdu mikroorganiżmi, viruses, batterji jew insetti; - jiġu evitati l-ġerminazzjoni u t-tnebbit tal-patata, tal-basal u tat-tewm; - jitnaqqas ir-ritmu tas-sajran u tat-tixjiħ tal-frott u l-ħaxix; - jittawwal iż-żmien tal-ħażna u jiġi evitat mard li jinġarr fl-ikel bħal fil-laħam, fil-pollam u fil-frott talbaħar. fotonika Meta nirreferu għat-terminu inkwistjoni tajjeb li nakkumpanjawh bl-artiklu: il-fotonika, biex niddistingwu bejn il-forma nominali u dik aġġettivali fil-femminil, li tiġi fotonika wkoll. L-istudju ta' kwanti ta' enerġija ta' radjazzjoni elettromanjetika (i.e. tal-fotoni [IATE:1555082]) proporzjonata għall-frekwenza tar-radjazzjoni. fishing vessel bastiment tas-sajd Bastiment li jintuża għall-qbid u għall-ħsad tar-riżorsi akkwatiċi ħajjin. fishing boat dgħajsa tas-sajd door-to-door service servizz bieb bieb Servizz ta' trasport mekkaniku li jiġbor lill-vjaġġaturi jew lill-merkanzija direttament mill-punt tal-oriġini tal-vjaġġ u joħodhom direttament fid-destinazzjoni tagħhom, mingħajr ma jivvjaġġa jew jieqaf f'postijiet/stazzjonijiet oħrajn qabel id-destinazzjoni finali. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 base tunnel mina ta' bażi Tip ta' mina, li normalment tkun mina ferrovjarja, li tinbena apposta fil-bażi ta' passaġġ ta' xi muntanja bħal pereż. il-mina ta' bażi ferrovjarja ta' Brenner. optical link kollegament ottiku Kwalunkwe kanal ta' trażmissjoni ottika ddisinjat biex joħloq interkonnessjoni bejn żewġ terminals finali jew biex jiġi kkollegat bħala parti minn sensiela jew ċirkwit, ma' kanali oħrajn. expropriation esproprjazzjoni cartography kartografija It-teknika li tinvolvi t-tpinġija ta' mapep inkluża l-applikazzjoni ta' tekniki tal-kartografija għal dixxiplini u problemi oħra. transmutation trasmutazzjoni Il-konverżjoni ta' element kimiku wieħed jew ta' isotopu f'element kimiku ieħor, li normalment issir b'mod artifiċjali fuq l-iskart nukleari biex titnaqqas ir-radjutossiċità tiegħu. nuclear transmutation trasmutazzjoni nukleari budget ceiling limitu massimu tal-baġit disengagement of the youth, youth disengagement diżimpenn taż-żgħażagħ disengagement diżimpenn rural area żona rurali Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 chip set sett ta' ċipep Ġabra ta' ċirkwiti integrati li jkunu ddisinjati biex jintużaw kollha flimkien għal xi skop speċifiku. expenditure nefqa It-tiġrib ta' obbligazzjoni jew ħruġ ta' flus minn persuna lil oħra biex tħallas il-kost biex jinkiseb oġġett jew servizz. outgoings ħruġ expenses spejjeż cereal ċereali youth council kunsill taż-żgħażagħ Bord formali ta' żgħażagħ li jipprovdi forma ta' rappreżentanza għaż-żgħażagħ fil-komunità u li bissaħħa tiegħu jkunu jistgħu jsemmgħu leħinhom fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet. bailiff bailiff Tip ta’ uffiċjal tal-qorti fis-sistema Anglosassona, li ma għandniex ekwivalenti għalih fis-sistema legali Maltija. judicial officer uffiċjal ġudizzjarju Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 high-performance computing computing ta' prestazzjoni għolja B'segwitu għal korrispondenza li kellna ma' espert fil-qasam tal-IT f'Malta, ġie deċiż li "informatika" mhuwiex l-ekwivalenti preċiż ta' "computing" minħabba li t-terminu "informatika" għandu definizzjoni usa' u b'hekk jista' joħloq ambigwità [COM-MT, 07/02/2018]. Tip ta' teknoloġiji avvanzati tal-computing, tal-komunikazzjoni u tal-informatika, inklużi sistemi ta' supercomputers, netwerks ta' kapaċità kbira u ta' veloċità għolja, sistemi ta' skop speċjali jew sperimentali, softwares ta' applikazzjonijiet u ta' sistemi u l-immaniġġjar ta' settijiet ta' data . Ma hemmx definizzjoni fissa dwar kemm irid ikun b’saħħtu kompjuter sabiex jitqies li jkun 'ta’ prestazzjoni għolja'. Dan għaliex il-prestazzjoni tal-mikroproċessuri żdiedet b’mod esponenzjali għal bosta snin u għaldaqstant, kwalunkwe definizzjoni simili malajr ma tibqax aġġornata. Hija prattika komuni li kompjuter jitqies li jkun ta’ prestazzjoni għolja jekk juża iżjed minn proċessur wieħed (għexieren, mijiet jew saħansitra eluf) imqabbdin flimkien b'netwerk sabiex jinkisbu riżultati ħafna ogħla milli kieku jagħti proċessur wieħed. High Altitude Platform, HAP pjattaforma f'altitudni għolja, HAP Stazzjon fuq oġġett li jkun jinsab f'altitudni ta' bejn 20 km u 50 km u f'punt nominali fiss speċifiku meta mqabbel mad-dinja. HAP tista' tkun pereż. ajruplan bi bdot abbord jew mingħajr bdot abbord jew ġifen tal-ajru. Waħda millikbar sfidi ta' HAP hija l-abbiltà tagħha li żżomm il-pożizzjoni tagħha f'kundizzjonijiet ta' riħ qawwi. quantum computing 1875432 quantum computing Meta nirreferu għal "quantum" b'mod ġenerali fid-dinja tal-fiżika, nużaw l-ekwivalenti MT "kwantum". Madankollu meta nkunu qed nirreferu għal din il-fergħa teknoloġika partikolari b'rabta mal-kompjuters, nużaw it-terminu oriġinali i.e. "quantum (computing)". Teknoloġija tal-ġejjieni għall-iddisinjar tal-kompjuters ibbażata fuq il-mekkanika tal-kwantum. agricultural parcel biċċa raba' Terminu kkonfermat ukoll ma' espert fil-qasam. Medda kontinwa ta' art, iddikjarata minn bidwi, li ma tkoprix aktar minn grupp wieħed ta' għelejjel. antimicrobial resistant pathogen patoġenu reżistenti għall-antimikrobiċi Batterji, viruses, u organiżmi oħra li jkunu żviluppaw reżistenza għal ċerti mediċini. Fi kliem ieħor, mediċina partikolari ma tibqax kapaċi toqtol jew tikkontrolla batterju jew organiżmu. drug-resistant organism organiżmu reżistenti għall-mediċini Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 drug-resistant microorganism mikroorganiżmu reżistenti għall-mediċini drug-resistant microbe mikrobu reżistenti għall-mediċini resistant microorganism mikroorganiżmu reżistenti organizzazzjoni komuni għal swieq agrikoli Qafas legali stabbilit skont l-Artikolu 40 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE) [IATE:856545] fuq livell Ewropew għal ċerti setturi agrikoli sabiex jinkisbu l-objettivi tal-politika agrikola komuni (PAK) [IATE:1173686]. Din l-organizzazzjoni tista' tieħu waħda minn dawn il-forom, skont ilprodotti kkonċernati: a) regoli komuni dwar il-kompetizzjoni; b) il-koordinament obbligatorju tad-diversi organizzazzjonijiet nazzjonali tas-suq; c) organizzazzjoni tas-suq Ewropew. Ara wkoll: - organizzazzjoni komuni tas-suq unika (OKS unika) [IATE:2242156] - Regolament dwar l-OKS Unika [IATE:2245164] common market organisation, CMO organizzazzjoni komuni tas-swieq, OKS ekonomiji ta' skala, ekonomiji tal-kobor Il-kunċett ta' "kobor" jingħata minn Cassola, madankollu, it-terminu "ekonomiji ta' skala" (il-kalk millIngliż) jokkorri bil-wisq iżjed mill-ieħor. Ekonomiji tal-kobor iseħħu meta impriżi jiffrankaw spejjeż għal kull oġġett billi jipproduċu aktar minn oġġett jew servizz (i.e. meta l-ispejjeż medji jonqsu aktar ma tikber il-produzzjoni). Effetti bħal dawn iseħħu meta jkun possibbli li l-ispejjeż fissi jinfirxu fuq produzzjoni akbar. Eżempji ta' ekonomiji talkobor huma t-trakk ikbar li jġorr aktar filwaqt li xorta jibqa' jkollu bżonn xufier wieħed biss, jew inkella impjant ikbar li m'għandux bżonn iżomm aktar spare parts milli għandu bżonn l-impjant iż-żgħir. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 prova tal-kunċett, POC L-akronimu huwa magħruf internazzjonalment bl-istess mod, meħud mit-terminu bl-Ingliż "Proof Of Concept". Twettiq fil-qosor jew mhux komplet ta' metodu jew idea li juri l-fattibbiltà tagħha, jew dimostrazzjoni filprinċipju, bl-iskop li jiġi verifikat li xi kunċett jew teorija tkun x'aktarx tista' tiġi sfruttata b'mod utli. Fields Medal Medalja Fields Premju mogħti kull erba' snin fl-okkażjoni tal-kungress internazzjonali tal-matematiki bħala rikonoxximent għal kisba matematika eċċellenti fir-rigward ta' ħidma eżistenti u għal kisbiet futuri potenzjali. agricultural sector settur agrikolu Azjendi attivi fil-produzzjoni primarja, l-ipproċessar jew il-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti agrikoli. farming sector settur tal-biedja European Neighbourhood Policy, ENP Politika Ewropea tal-Viċinat, PEV Politika Ewropea żviluppata fil-kuntest tat-tkabbir tal-UE tal-2004, bl-objettiv li ma jinħolqux diviżjonijiet bejn l-UE mkabbra u l-ġirien tagħha u minflok jissaħħu l-prosperità, l-istabbiltà u s-sigurtà għal dawk kollha kkonċernati. Generation IV International Forum, GIF Forum Internazzjonali Ġenerazzjoni IV, GIF Sforz kooperattiv internazzjonali organizzat biex isiru r-riċerka u l-iżvilupp meħtieġa biex jiġu stabbiliti lfattibbiltà u l-kapaċitajiet ta' prestazzjoni tas-sistemi ta' enerġija nukleari tal-ġenerazzjoni li jmiss. European Fisheries Fund, EFF Fond Ewropew għas-Sajd, FES Fond li jipprovdi l-fondi lill-industrija tas-sajd u lill-komunitajiet kostali biex jgħinuhom jadattaw għallkundizzjonijiet dejjem jinbidlu fis-settur u jsiru ekonomikament reżiljenti u ekoloġikament sostenibbli. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 grupp konsultattiv dwar il-katina alimentari u s-saħħa tal-annimali u tal-pjanti Grupp magħmul minn 45 organizzazzjoni li jirrappreżentaw lill-bdiewa, l-industrija tal-ikel, il-bejjiegħa u l-għaqdiet tal-konsumaturi u li għandu l-għan jiżgura li l-miżuri li jittieħdu mill-Kummissjoni dwar issikurezza tal-ikel u l-għalf ikunu verament imfasslin għall-bżonnijiet u abbażi tal-opinjonijiet ta' min se jużahom - il-konsumaturi, il-bdiewa, l-industrija tal-ikel u l-bejjiegħa - kif ukoll jipprovdu gwida ċara lillKummissjoni Ewropea dwar it-tikkettar u l-preżentazzjoni ta' ikel u għalf, is-sikurezza tal-ikel u l-għalf, in-nutrizzjoni tal-bniedem fir-rigward tal-leġiżlazzjoni dwar l-ikel kif ukoll is-saħħa u t-trattament xieraq tal-annimali u s-saħħa tal-pjanti. Fond Agrikolu Ewropew ta' Garanzija, FAEG Fond li ħa post it-taqsima tal-garanzija tal-Fond Agrikolu Ewropew ta’ Gwida u Garanzija u li jipprovdi finanzjament għal pagamenti diretti lill-bdiewa, għall-ġestjoni tas-swieq agrikoli u għal għadd ta’ għanijiet oħra bħall-miżuri veterinarji u għas-saħħa tal-pjanti, programmi tal-ikel u attivitajiet ta’ informazzjoni. Dan il-fond inħoloq f'Settembru 2005 u daħal fis-seħħ fil-bidu tal-2007. agricultural area żona agrikola Kull żona użata bħala raba' [IATE:1572742], bur permanenti [IATE:1572827] jew għalla permanenti [IATE:2148219]. nbid aromatizzat Xarba: (a) miksuba minn prodott wieħed tad-dwieli jew aktar iddefinit/i fil-punt 5 tal-parti iv tal-Anness ii u filpunti 1 u 3 sa 9 tal-parti ii tal-Anness vii tar-Regolament (UE) Nru 1308/2013, bl-eċċezzjoni tal-inbid ‘retsina’; (b) li fiha l-prodotti tad-dwieli msemmijin fil-punt (a) jirrappreżentaw mill-inqas 75 % tal-volum totali; (c) li magħha seta’ ġie miżjud l-alkoħol; (d) li magħha setgħu ġew miżjuda l-kuluri; (e) li magħha seta’ ġie miżjud il-most tal-għeneb, il-most tal-għeneb parzjalment iffermentat jew ittnejn li huma; (f) li jista’ jkun ingħatat il-ħlewwa; (g) li għandha qawwa alkoħolika attwali skont il-volum ta’ mhux inqas minn 14,5 % vol. u inqas minn 22 % vol. u qawwa alkoħolika totali skont il-volum ta’ mhux inqas minn 17,5 % vol. consumer confidence kunfidenza tal-konsumatur Indikatur ekonomiku li juri kif il-konsumaturi jinterpretaw l-ambjent ekonomku attwali u l-aspettattivi tagħhom għall-futur. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 environmental restrictions restrizzjonijiet ambjentali administrative burden piż amministrattiv Il-kost tal-attivitajiet amministrattivi mwettqa mill-impriżi għall-iskop biss li jikkonformaw mal-obbligi legali. nanobiotechnology nanobijoteknoloġija Terminu ġeneriku għal varji teknoloġiji relatati li fihom jikkoinċidu n-nanoteknoloġija [IATE:896962] u lbijoloġija. bionanotechnology bijonanoteknoloġija European Strategy Forum on Research Infrastructures, ESFRI Forum Strateġiku Ewropew għall-Infrastrutturi tar-Riċerka, ESFRI Ħafna lingwi jżommu l-akronimu bl-Ingliż. Forum ta' uffiċjali għoljin tal-politika tax-xjenza stabbilit biex jappoġġa l-integrazzjoni xjentifika u liżvilupp tal-infrastrutturi ta' riċerka fl-Ewropa. Future and Emerging Technologies, FET Teknoloġiji futuri u emerġenti, FET European Space Programme, ESP Programm Spazjali Ewropew, ESP Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 carbon dioxide capture qbid tad-diossidu tal-karbonju Dan il-kunċett hu differenti minn dak tas-sekwestru jew l-assorbiment tal-karbonju, billi dan hu speċifiku għall-gass innifsu, li jkun ser jiġi rilaxxat fl-atmosfera. Il-qbid ta' diossidu tal-karbonju li jkun ġie rilaxxat fl-atmosfera bl-użu ta' karburanti fossili. CO2 capture qbid ta' CO2 mutual learning tagħlim reċiproku Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, QĠUE Istituzzjoni tal-UE li l-missjoni tagħha hija li li tiżgura li jiġi osservat id-dritt fl-interpretazzjoni u flapplikazzjoni tat-Trattati billi: - tistħarreġ il-legalità tal-atti tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, - tiżgura li l-Istati Membri josservaw l-obbligi li jirriżultaw mit-Trattati, u - tinterpreta d-dritt tal-Unjoni fuq talba tal-qrati nazzjonali. Hija għandha s-sede tagħha fil-Lussemburgu u tikkonsisti minn żewġt iqrati: il-Qorti tal-Ġustizzja u lQorti Ġenerali (maħluqa fl-1988). It-Tribunal għas-Servizz Pubbliku, li ġie stabbilit fl-2004, ma baqax jopera fl-1 ta' Settembru 2016 wara li l-ġurisdizzjoni tiegħu ġiet ittrasferita lill-Qorti Ġenerali fil-kuntest tar-riforma tal-istruttura ġudizzjarja tal-Unjoni Ewropea. Ara wkoll: - Qorti tal-Ġustizzja [IATE:780978] - Qorti Ġenerali [IATE:766095] - Tribunal għas-Servizz Pubbliku [IATE:2202215] - qorti speċjalizzata [IATE:918071] accreditation akkreditazzjoni Proċess ta' assigurazzjoni tal-kwalità li permezz tiegħu l-awtoritajiet leġiżlattivi jew professjonali rilevanti jkunu jistgħu jirrikonoxxu u japprovaw programm ta' edukazzjoni jew ta' taħriġ b'mod uffiċjali, b'segwitu għal valutazzjoni bbażata fuq standards predeterminati. educational accreditation akkreditazzjoni edukattiva accreditation of an education or training programme akkreditazzjoni ta’ programm ta’ edukazzjoni jew ta' taħriġ Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 IUU fishing sajd IUU Attivitajiet tas-sajd li huma illegali, mhux irrappurtati jew mhux irregolati. agri-food sector settur agroalimentari infrastruttura ta' riċerka Il-faċilitajiet, ir-riżorsi u s-servizzi relatati użati mill-komunità xjentifika sabiex titwettaq riċerka ta’ livell għoli fl-oqsma rispettivi tagħhom u tkopri t-tagħmir xjentifiku prinċipali jew is-settijiet ta’ strumenti; irriżorsi bbażati fuq l-għarfien bħall-kollezzjonijiet, l-arkivji jew l-istrutturi għall-informazzjoni xjentifika; li jippermettu li l-infrastrutturi bbażati fuq it-teknoloġija tal-informazzjoni u tat-telekomunikazzjoni bħallgrid, il-materjal informatiku, is-software u l-komunikazzjoni, jew kwalunkwe entità oħra ta’ natura individwali biex jintlaħaq livell ta’ eċċellenza fir-riċerka. Dawn l-infrastrutturi jistgħu jitqiegħdu f’“post wieħed” jew “jitqassmu” (network organizzat ta’ riżorsi). transdixxiplinarjetà Strateġija ta' riċerka li taqbeż bosta fruntieri dixxiplinarji sabiex toħloq approċċ olistiku. Din l-istrateġija tapplika għal sforzi ta' riċerka li jiffokaw fuq problemi misjuba f'żewġ dixxiplini jew iżjed, bħal pereż. ir-riċerka dwar sistemi ta' informazzjoni effettiva għar-riċerka bijomedika (i.e. ilbijoinformatika). Hija tista' tirreferi għal kunċetti jew metodi li oriġinarjament ikunu ġew żviluppati minn dixxiplina waħda iżda li issa jintużaw minn diversi dixxiplini oħrajn, bħal pereż. l-etnografija, metodu ta' riċerka tal-qasam li oriġinarjament kien ġie żviluppat fl-antropoloġija, iżda li issa jintuża ħafna minn dixxiplini oħrajn. foresight activity attività ta' prospettiva bio-economy, bioeconomy bijoekonomija Il-produzzjoni ta' riżorsi bijoloġiċi rinnovabbli u l-konverżjoni ta' dawn ir-riżorsi u tal-flussi ta' skart tagħhom fi prodotti b'valur miżjud, bħall-ikel, l-għalf, il-bijoprodotti kif ukoll il-bijoenerġija. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 budgetary framework qafas baġitarju Is-sett ta’ arranġamenti, proċeduri, regoli u istituzzjonijiet li huma l-bażi għat-twettiq tal-politiki baġitarji ta’ amministrazzjoni pubblika. B’mod partikolari: (a) is-sistemi ta’ kontabbiltà baġitarja u rapportar tal-istatistika; (b) ir-regoli u l-proċeduri li jirregolaw it-tħejjija tat-tbassir għall-ippjanar baġitarju; (c) ir-regoli fiskali numeriċi speċifiċi għall-pajjiż, li jikkontribwixxu għall-konsistenza tat-twettiq talpolitika fiskali mill-Istati Membri mal-obbligi rispettivi tagħhom skont it-TFUE imfissra f’termini ta’ indikatur sommarju tal-prestazzjoni baġitarja, bħad-defiċit, is-self, id-dejn tal-baġit tal-gvern, jew komponent maġġuri tiegħu; (d) il-proċeduri baġitarji li jkopru regoli proċedurali li jappoġġaw il-proċess tal-baġit fl-istadji kollha; (e) l-oqfsa baġitarji għal perjodu medju bħala sett speċifiku ta’ proċeduri baġitarji nazzjonali li jestendu l-perjodu għat-tfassil tal-politika fiskali lil hinn mill-kalendarju baġitarju annwali, inkluż listabbiliment tal-prijoritajiet ta’ politika u tal-objettivi baġitarji għal perjodu medju; (f) l-arranġamenti għal monitoraġġ u analiżi indipendenti għat-tisħiħ tat-trasparenza ta’ elementi talproċess tal-baġit; (g) mekkaniżmi u regoli li jirregolaw ir-relazzjonijiet fiskali bejn l-awtoritajiet pubbliċi fis-sottosetturi tal-amministrazzjoni pubblika. fiscal framework qafas fiskali European identity identità Ewropea Identità kulturali Ewropea kondiviża perċepita. Dan il-kunċett japplika biss għas-sens ta' appartenenza għall-Unjoni Ewropea. Minn Jannar 2014 'l hawn, beda jintuża dan l-isem ġdid, minflok "Azzjoni Marie Curie". Programmi li jipprovdu għotjiet għall-fażijiet kollha tal-karrieri tar-riċerkaturi, u li jgħinu lil organizzazzjonijiet iffokati fuq ir-riċerka bħal universitajiet u ċentri u kumpaniji tar-riċerka, jospitaw riċerkaturi barranin u joħolqu sħubiji strateġiċi ma' istituzzjonijiet prominenti mad-dinja kollha. L-azzjonijiet Marie Skłodowska-Curie jipprovdu taħriġ eċċellenti u innovattiv fil-qasam tar-riċerka kif ukoll opportunitajiet ta’ karrieri attraenti u skambju ta’ għarfien permezz ta’ mobbiltà transfruntiera u transsettorjali ta’ riċerkaturi bil-għan li dawn jiġu ppreparati bl-aħjar mod possibbli biex jaffrontaw lisfidi tas-soċjetà attwali u futuri. Joint Masters master konġunt Programm ta’ studju integrat offrut tal-inqas minn żewġ istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni għolja li jirriżulta f’ċertifikat wieħed ta’ lawrja maħruġ u ffirmat b’mod konġunt mill-istituzzjonijiet parteċipanti kollha u rikonoxxut uffiċjalment fil-pajjiżi fejn jinsabu l-istituzzjonijiet parteċipanti. Ara wkoll: Lawrja ta' Master Konġunt tal-Erasmus Mundus [IATE:3573745] Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 joint master's degree lawrja ta' master konġunt ​rapport annwali ta' kontroll Dokument imħejji mill-awtorità tal-awditjar [IATE:2217707] u ppreżentat lill-Kummissjoni Ewropea għal kull sena ta' kontabilità li għaliha jkunu tressqu l-applikazzjonijiet għall-pagamenti, li jappoġġa lopinjoni tal-awditjar [IATE:748217] u jagħti sommarju tas-sejbiet, inkluża analiżi tan-natura u l-medda tal-erruri u d-defiċjenzi fis-sistemi kif ukoll l-azzjonijiet korrettivi proposti u implimentati u r-rata ta' żball totali [IATE:3556273] u rata ta' żbalji residwi [IATE:3555802] għan-nefqa mdaħħla fil-kontijiet. European Globalisation Adjustment Fund, EGF Fond Ewropew ta' Aġġustament għall-Globalizzazzjoni, FEG Jipprovdi appoġġ lin-nies li jitilfu l-impjiegi tagħhom bħala riżultat ta' tibdiliet maġġuri strutturali filmetodi tal-kummerċ dinji minħabba l-globalizzazzjoni, pereż. meta kumpanija tagħlaq jew ilproduzzjoni tiċċaqlaq barra l-UE, jew bħala riżultat tal-ekonomija globali u tal-kriżi finanzjarja. avukat ġenerali F'Malta, il-funzjonijiet ta' prosekutur pubbliku huma biss parti mir-rwol li jaqdi l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali li għandu wkoll id-dmir li jagħti pariri lill-gvern dwar materji legali u jabbozza dokumenti jew ftehimiet u jiggwida lill-uffiċjali tal-gvern dwar materji li jinvolvu l-interpretazzjoni ta' kwistjonijiet jew prinċipji legali. Dan l-uffiċċju jagħti wkoll pariri lill-gvern dwar leġiżlazzjoni proposta, jabbozza l-Atti meħtieġa u jattendi għal Seduti tal-Parlament biex jagħti pariri lill-ministri dwar il-leġiżlazzjoni proposta. Dan l-uffiċċju hu wkoll responsabbli għat-traduzzjoni tal-liġijiet. Għaldaqstant, dan it-terminu jista' jkun aktar adatt meta ssir referenza għal dan l-uffiċċju f'kuntesti aktar ġenerali minn dawk marbutin purament mal-Qorti Kriminali jew il-Qorti tal-Appell Kriminali. Persuna responsabbli għall-prosekuzzjoni fil-Qorti Kriminali u l-Qorti tal-Appell Kriminali. F'Malta huwa l-avukat ġenerali li għandu r-rwol li jibda, imexxi jew jinterrompi l-proċeduri kriminali u fil-qadi ta' dmirijietu hu ma għandu jkun soġġett għad-direzzjoni jew il-kontroll tal-ebda persuna jew awtorità oħra. healthcare-associated infection infezzjoni assoċjata mal-kura tas-saħħa Dawk l-infezzjonijiet li jiżviluppaw b'riżultat dirett ta' kuntatt ma' ambjent tal-kura tas-saħħa, li jseħħu fi sptarijiet u fil-komunità u jolqtu kemm lill-pazjenti kif ukoll lill-ħaddiema tal-kura tas-saħħa. circular economy ekonomija ċirkolari Ekonomija alternattiva għall-ekonomija lineari [IATE:3567927] tradizzjonali (agħmel, uża, armi), li fiha r-riżorsi jibqgħu jintużaw kemm jista' jkun fit-tul, u wara li jsir l-aħjar użu minnhom, jerġgħu jiġu ġġenerati fi prodotti u materjali. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 common monitoring and evaluation framework, CMEF qafas komuni ta’ monitoraġġ u evalwazzjoni, CMEF Approċċ ġenerali żviluppat mill-Kummissjoni u mill-Istati Membri li jiddefinixxi għadd limitat ta' indikaturi komuni relatati mas-sitwazzjoni bażi u l-eżekuzzjoni finanzjarja, l-outputs, ir-riżultati u limpatti tal-programmi. farm advisory services servizzi ta' konsulenza għall-azjendi agrikoli marda infettiva Minkejja li komunement, wieħed jiddeskrivi dan il-mard bħala 'li jittieħed', hemm bżonn issir differenza minħabba l-kunċetti ta' 'contagious disease' u 'communicable disease'. Marda kkawżata minn mikroorganiżmu u li għalhekk hija potenzjalment trasferibbli b'mod infinit f'individwi ġodda. Ara wkoll: - marda komunikabbli [IATE:2228982] - marda kuntaġġuża [IATE:2228983] - marda trażmissibbli [IATE:1547075] agroforestry agroforestrija Sistema tal-użu tal-art fejn fuq l-istess art jitkabbru s-siġar flimkien mal-agrikoltura. agroforestry system sistema tal-agroforestrija, sistema agroforestali ċibersigurtà Miżuri meħudin biex kompjuter, sistema tal-kompjuter, network jew infrastruttura tal-kompjuters tiġi protetta kontra aċċess mhux awtorizzat jew attakk. Dawn il-miżuri ġeneralment jinkludu salvagwardji u azzjonijiet li jistgħu jintużaw għall-protezzjoni tad-dominju ċibernetiku, kemm fil-qasam ċivili kif ukoll militari, minn dak it-theddid li huwa assoċjat ma' jew li jista' jkun ta' ħsara għan-networks indipendenti u għall-infrastruttura tal-informazzjoni tiegħu. Iċ-ċibersigurtà għandha l-għan li żżomm d-disponibbiltà u l-integrità tan-networks u tal-infrastruttura u l-kunfidenzjalità tal-informazzjoni li hemm fihom. Dan itterminu jkopri wkoll miżuri ta’ prevenzjoni u ta’ infurzar tal-liġi biex tiġi miġġielda ċ-ċiberkriminalità. conformity clearance procedure proċedura tal-approvazzjoni tal-konformità 59 Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 18 electronic reporting system sistema elettronika ta' rappurtar kompetenza lingwistika Il-grad ta' kapaċità ta' individwu li juża l-għarfien tiegħu ta' lingwa (l-istruttura grammatikali tagħha, lelementi lessikali, il-fatturi soċjokulturali eċċ.) u l-ħiliet lingwistiċi [IATE:763881] tiegħu, kif ukoll li juża sew u b'mod effettiv il-kapaċitajiet personali, soċjali u/jew metodiċi tiegħu f'sitwazzjonijiet ta' xogħol jew ta' studju u għall-iżvilupp professjonali u personali tiegħu. Ġeneralment dan il-kunċett jissejjaħ ukoll “linguistic competence”. Skont il-Qafas Komuni Ewropew ta' Referenza għal-Lingwi [IATE:928765], din il-kompetenza tinkludi: 1) il-komprensjoni tal-lingwa orali; 2) il-komprensjoni tal-lingwa miktuba; 3) l-interazzjoni jew il-kelma mitkellma; u 4) il-kitba tal-lingwa. Xi drabi, ikun hemm diskrepanza bejn il-kompetenza lingwistika (ilkapaċità li wieħed juża pereżempju strutturi sintattiċi biex jikkomunika) u l-ħila lingwistika (il-mod kif wieħed effettivament jesprimi dawk l-istrutturi sintattiċi u elementi grammatikali oħrajn fil-ħajja reali) ta' individwu, u din tista' tkun dovuta għal fatturi bħall-għeja, mard, stat ta' ansjetà eċċ. sustainable fisheries partnership agreement ftehim ta' sħubija dwar is-sajd sostenibbli Dan l-isem ġdid (minflok "ftehim ta’ sħubija dwar is-sajd") qed jintuża minn wara l-2013 biex jenfasizza l-ħtieġa li tiġi applikata politika sostenibbli f'dawn il-ftehimiet, waqt li l-isem oriġinali "ftehim ta' sħubija dwar is-sajd" inżamm għal ftehimiet li għadhom fis-seħħ. Ftehim bejn l-UE u pajjiż li mhuwiex parti mill-UE li permezz tiegħu l-UE tagħti appoġġ finanzjarju u tekniku, ġeneralment lil pajjiżi sħab fin-Nofsinhar, bi skambju ma' drittijiet tas-sajd. Tinsewx li... dawn id-definizzjonijiet u n-noti kollha tistgħu ssibuhom ukoll fuq l-interfaċċa pubblika tal-IATE, aċċessibbli minn http://iate.europa.eu/ Mhux hekk biss: għal kull terminu kkwotat hawnhekk, din il-bażi ta’ data terminoloġika tipprovdi għadd ta’ referenzi importanti, inkluż is-sors minn fejn tkun inkisbet id-definizzjoni kif ukoll kuntesti meħuda minn dokumenti ppubblikati fejn ikun okkorra t-terminu mfittex.