Il-Parroċċa ta' Santa Marija tal-Gudja fuq l-Għatba tal-Konċilju Vatikan it-Tieni Notamenti Qosra fuq il-Parrokat ta' Dun Lawrenz Cachia (1959-1963). Fl-1959 Dun Lawrenz Cachia, saċerdot Żebbuġi ta' 27 sena, inħatar kappillan tal-parroċċa Santa Marija tal-Gudja, raħal żgħir, 'il bogħod mit-turisti minkejja li l-ajruport bieb u għatba, relattivament kwiet fejn id-djalett kien b'saħħtu, bi knisja parrokkjali li tmur lura għal 1656 u li minkejja ċ-ċokon tiegħu kien ħarġu minnu numru ta' parroċċi. Kien parrokat qasir, imma intens, li dam sal-1963. Fuq livell lokali, Malta kienet għada kolonja Ingliża u għal xi żmien, f'dan il-perjodu, il-proċess demokratiku kien sospiż u l-Maltin ma setgħux jeleġġu l-gvern tagħhom. Dik il-ħabta, is-soċjetà kienet maqsuma minħabba kunflitt politiko-reliġjuż bejn il-Knisja u wieħed mill-partiti politiċi ewlenin. Mil-lat l-ieħor, il-Knisja Kattolika bdiet tesperjenza qawmien ġdid grazzi għall-Konċilju Vatikan it-Tieni mibdi minn Papa Giovanni XXIII imlaqqam il Papa Buono u komplut fis-snin ta' wara mill-Papa Pawlu VI. Fis-snin ta' wara l-parrokat ta' Cachia, kellhom isiru bidliet kbar li qaċċtu l-bażi tal-Konċilju Trentin tas-seklu 16. Matul is-snin, dawn il-bidliet messew ukoll il-Knisja f'Malta. Il-parrokat ta' Dun Lawrenz Cachia ppreċieda dawn il-bidliet ewlenin li nkludew l-introduzzjoni tal-ilsien nattiv fil-liturġija kif ukoll li l-lajċi saru parteċipanti attivi fir-ritwali tal-Knisja u mhux sempliċiment spettaturi aljenati. Dun Lawrenz Cachia ġie ordnat saċerdot fis-17 ta' Marzu 1956 mill-Arċisqof Mikiel Gonzi flimkien ma' 32 oħra fosthom Dun Daniel Farrugia. B'kollox, dik is-sena, saru sitt ċerimonji tal-ordinazzjonijiet saċerdotali fejn ġew ordnati iktar minn 50 saċerdot. Dun Lawrenz Cachia nħatar Kappillan tal-Gudja nhar it-18 ta' Marzu 1959. Kienu żminijiet meta l-kappillan kien għadu jinħatar bil-konkors liema eżerċizzju waqa' wara l-Konċilju Vatikan it-Tieni. Il-proċess kien jinvolvi li l-kappillan prospettiv kien jingħata każ morali u ried jirreaġixxi għalih bil-kitba, bil-Latin, li kien jaf. Wara l-kandidati kienu jippranzaw mal-Arċisqof u l-eżaminaturi. Wara nofsinhar kienu jingħataw suġġett u jagħmlu omelija ta' madwar għaxar minuti dwaru. Kien perjodu meta l-Kappillan fir-raħal kellu ċerta saħħa u responsabilità. Kien mhux biss gwida morali u spiritwali imma fit-territorju tiegħu kien mexxej. Sakemm l-edukazzjoni qabdet ġmielha, il-kappillan kien wieħed mill-ftit li kien jaf jaqra u jikteb fir-raħal. Parroċċa bħal Gudja minħabba d-daqs tagħha kienet toffri sfida għas-saċerdot għall-għajxien tiegħu. L-idea ta' paga, imqar minima, għall-kleru tidħol iktar wara anki grazzi għall-ħidma li wettqu Dun Lawrenz Cachia u sħabu, meta huma kienu attivi fil-Christus Rex, l-għaqda lokali tal-qassisin li kienu joħorġu wkoll ir-rivista, semi intellettwali, Pastor. F'korrispondenza tal-1963, li ra l-awtur preżenti, l-Arċisqof Gonzi ddeskriva lil Gudja bħala parroċċa "molto povera." Kienu żminijiet meta d-dħul tal-qassis kien jiddependi mis-servizzi reliġjużi li kienu jaqgħu taħt dawk li kienu jissejjħu diritti di stola. Fost l-oħrajn, il-kappillan kellu l-flus tat-tberik, is-six pence talli jagħmel ċertifikat tat-twelid u l-offerti li kienu jtuh fil-funerali u l-magħmudijiet. Billi l-parroċċa kienet żgħira, l-Arċisqof kien jagħti lill-Kappillan "xi ħaġa żgħira mill-flus tal-Kurja." Mit-tberik mhux żgur kien jiġbor mitejn ewro. Jidher li kien l-Arċisqof Gonzi nnifsu li lil Dun Lawrenz Cachia kien ħeġġu li japplika għall-parrokat tal-Gudja. Cachia kien laħaq kappillan wara li fi kliemu "kien miet zopptu," il-kappillan ta' qablu Dun Pawl Farrugia li kien miż-Żurrieq. Skont Dun Lawrenz Cachia, Dun Pawl Farrugia "kien ġgant. Imma kellu pressjoni qawwija ħafna. Tah attakk u ħassu ħażin il-knisja, ħaduh id-dar u miet." Farrugia kien Kappillan il-Gudja mill-1956 sal-1959. L-ewwel inkarigu uffiċjali li kellu Dun Lawrenz billi ħabat żmien l-Għid kien it-tberik tad-djar – okkażjoni kbira dik il-ħabta għall-familja Maltija fejn l-omm kienet tieħu ħsieb li taqla' d-dar minn fuq s'isfel biex tilqa' f'darha lir-ragħaj spirtwali tal-lokal. Għall-kariga ta' kappillan tal-Gudja, kien ikkonkorra miegħu, Dun Ġużepp Schembri, li wara laħaq kappillan tal-Mellieħa. Dun Lawrenz stqarr mal-awtur preżenti li hu mill-ewwel ħa grazzja mal-post u l-Gudjani laqgħuh ħafna. Fi żmien il-parrokat ta' Cachia, kien hemm erba' qassisin oħra – Il-Kanonku Ġużeppi Zammit, li ħafna jiftakruh iqarar il-Kolleġġjata ta' San Pawl il-Belt, Dun Anton Saliba li kien ukoll kanonku f'San Pawl tal-Belt, Dun Ġammari Scicluna mill-Gudja u li kien il-Viċi-Kappillan u Dun Daniel Farrugia. Scicluna kien l-id il-leminija tal-Kappillan Cachia u kien jieħu ħsieb ukoll jamministra l-legati. Bejniethom, kienet trabbiet ċertu ħbiberija u lealtà. Kien żmien meta l-quddies kien isir filgħodu biss u kien jibda fl-4 a.m. Normalment Dun Lawrenz Cachia kien iqaddes l-ewwel waħda u għaliha kien ikun hemm ammont konsiderevoli ta' nies. Il-quddies kien għadu kollu bil-Latin. L-unika riforma li kienet laħqet saret sa dal-perjodu kienet li ċ-ċerimonja tal-Vġili tal-Għid ma baqgħetx issir iktar is-Sibt filgħodu imma filgħaxija kif nafuha llum. Imma l-quddiesa xorta baqgħet bil-Latin. Dan kien ukoll perjodu meta l-qassisin kienu jqaddsu fuq l-altari differenti bir-riżultat li f'parroċċi kbar ġieli kellek xi seba' quddisiet għaddejjin f'daqqa u ġieli anki xi funeral fl-istess ħin. Kienu żminijiet meta n-nies waqt li għaddejja l-quddiesa kienet qed tgħid ir-rużarju, anki b'mod kollettiv. Fil-każ tal-Gudja, il-quddies kien isir biss fil-knisja parrokkjali għajr li kull sena kienet isir il-festa tal-Madonna ta' Loretu, fil-kappella tagħha viċin l-ajruport. Dik il-ħabta, il-kappella mibnija fl-1676, kien jieħu ħsiebha Leli Azzopardi li kien pustier. Leli kien jiftaħ il-knisja kuljum u kien jieħu ħsieb wkoll il-festa tal-Via Sacra li kienet issir fil-knisja parrokkjali tal-Gudja qabel il-Ġimgħa l-Kbira. Interessanti li l-funerali kienu jsiru kmieni ħafna biex il-fratelli kienu jilħqu jieħdu sehem fihom qabel imorru għax-xogħol. Il-fratelli kienu jipparteċipaw bil-konfratija u bl-istandard tagħhom. Għalhekk funeral normalment kien jibda fis-6 a.m. u f'kull wieħed kien ikun hemm mill-inqas għaxar fratelli. Skont Dun Lawrenz Cachia, "rari ma kienx ikun hemm fratelli fil-funerali." Kien anki ż-żmien meta l-qassis kien jiġbor u jagħti l-bullettini tat-tqarbin; użanza li kienet indrat minkejja li l-polemiċi ma naqsux. Kien żmien meta n-nies kienet imħeġġa ħafna għall-qrar tant li, skont Dun Lawrenz, is-Sibtijiet, "in-nies kienu l-ħin kollu ġejjin. Kont nibda fl-erbgħa u nibqa' sejjer sad-dlam." Kienet issir ħafna enfażi anki fuq it-tfal biex is-Sibt qrara tajba ma jitilfuhiex. Il-Kappillan Cachia laħaq lil Ninu Seguna bħala sagristan li kien jaqdi d-doveri tiegħu part time. Hu kien impjegat mas-Civil Defence. Kien jgħinu wkoll ibnu l-kbir Victor. Maż-żmien ulied Ninu saru sagristani wkoll tal-knisja parrokkjali tal-Gudja. Dun Lawrenz Cachia stqarr miegħi li minkejja li kien hemm xi piki fil-festi dawn ma kinux kbar ħafna u dan grazzi għall-ħidma tal-Kappillan tal-Gudja Dun Anton Rapa, saċerdot Għawdxi li kien baqa' jgħix Malta b'familtu b'kollox. Rapa kien dam madwar għaxar snin kappillan il-Gudja. Kien għamel ftehim, iffirmat maż-żewġ każini tal-baned, fejn kien hemm qbil biex għall-festi rispettivi tagħhom jagħmlu inqas minn dak li kienet tagħti id-djoċesi bnadi oħra. Dak iż-żmien, fil-Gudja, il-festi kienu tlieta: Santa Marija, il-Madonna taċ-Ċintura u l-Madonna tal-Warda. Fil-festa tal-Warda, kienet toħroġ il-vara tal-Madonna tar-Rużarju bi fjura f'idejha u kienet issir f'Mejju. Imbagħad il-festa tar-Rużarju, f'Ottubru kienet tkun festa iktar devozzjonali, mingħajr baned u sparar. Matul il-parrokat ta' Dun Lawrenz Cachia, kienu saru ċelebrazzjonijiet biex ifakkru l-525 sena mit-twaqqif tal-parroċċa u għal dik l-okkażjoni kien inġieb isqof mill-Italja u kienu ħadu sehem iż-żewġ baned tal-Belt. Fi żmien Dun Lawrenz Cachia, kienu saru erba' lampieri tal-fidda għall-knisja parrokkjali u kienu nħadmu għand l-arġentier Pirotta, tan-Naxxar li fis-sena 2014 issemmiet triq għalih fir-raħal imsemmi. Il-Kappillan Cachia kien għamel ukoll il-gandlieri tal-bronż ta' kuljum li kien ħallashom is-Sur Joe tal-Vernon Club u li kien ukoll propjetarju tal-ħanut Lysette, fi Triq San Zakkarija, il-Belt. Il-Vernon Club kien fejn illum hemm il-Bank Ċentrali, il-Belt. Kull nhar ta' Sibt, il-Kappillan Lawrenz Cachia kien jorganizza lotterija b'risq il-festa u din kienet isservi biex il-Kappillan, flimkien mal-viċi tiegħu, jiltaqa' mal-parruċċani kull ġimgħa. Fi żmienu, il-Mużew tas-Subien kien attiv ferm u kien immexxi minn żewġ soċji li kienu minn Raħal Ġdid. Kemm dam Kappillan il-Gudja, sa waħda minn ħutu daħlet soċja tal-Mużew u baqgħet fis-soċjetà sakemm mietet. Kien hemm attivi wkoll l-Azzjoni Kattolika tan-Nisa u Xebbiet li kienu jaqgħu taħtu. Kien ilaqqgħhom darba fil-ġimgħa u xi kultant jorganizzalhom irtir. Kien hemm ukoll għal xi żmien il-Fergħa taż-Żgħażagħ Ħaddiema Nsara. Fi żmienu, kienet issir ukoll quddiesa nhar l-ewwel ġimgħa tax-xahar għall-istudenti tal-primarja fl-iskola. Lejliet, il-Kappillan u l-Viċi tiegħu kienu jqarru lit-tfal. Dun Lawrenz Cachia ħaseb li jipprovdi divertiment nadif għall-familji kollha. Fis-sala parrokkjali beda juri l-films grazzi għall-projector second hand li kien xtara. Is-sala parrokkjali kien sabha lesta u kienet għada bil-kemm iżżażnet tant li kien għad baqa' xi flus jitħallsu. Bdew isiru wkoll it-teatrini. Mill-Gudja, Dun Lawrenz Cachia mexa għall-parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ anki jekk skont għajn ta' min jorbot fuqha infurmat lill-awtur preżenti li l-Arċisqof Gonzi kien xtaqu li jmur arċipriet iż-Żejtun wara li tbattal il-post minn Dun Mikiel Spiteri li kien sar Monsinjur tal-Kattidral. Minflok, iż-Żejtun kien sar arċipriet Dun Pantaleone Orland li kien mexa minn Marsaxlokk waqt li l-Gudja mar Kappillan Dun Edgar Attard fejn dam sal-1971 (Attard miet fl-2019). Biex mar Ħaż-Żebbuġ, Dun Lawrenz Cachia, kellu jerġa' jagħmel il-famuż eżami. Wisq probabbli dak kien wieħed mill-aħħar konkorsi li saru.