30 ta' Ottubru 2013 (ippubblikata fit-3 ta' Novembru 2013) Taqbel ma' min jagħtik it-tikketta ta' ribelluż? Jien bniedem indipendenti, kurjuż u ħafna drabi imprevedibbli. Il-karattru tiegħi jirribella kontra kull għamla u sura ta' jasar mentali, fiżiku u materjali, tiegħi u ta' ħaddieħor. L-istrutturi soċjali, politiċi, ekonomiċi u reliġjużi li jgħakksu lil xi ħadd ma nissaportihomx. Jien m'għandix oġġezzjoni għal xi ħadd li jehda jogħla 'l fuq fis-soċjetà; imma ma naċċettax li dan jagħmlu askapitu ta' xi ħadd ieħor. Li wieħed jew waħda jkun ribelluż quddiem l-inġustizzji u l-isfruttamenti huwa dover uman daqskemm nisrani. Magħruf li tgħida kif tħossha. Tikkonferma li din mhux l-ewwel darba li ġabitek fl-inkwiet mat-tmexxija tal-Knisja f'Malta? Mhux mat-tmexxija tal-Knisja biss. Ġabitni fl-inkwiet ma' kulmin jogħxa b'diskorsi politiċi (fis-sens wiesgħa tal-kelma) li jaħbu din u l-oħra, jew jgħawġu kemxejn lil hawn jew lil hinn, biex jipprovaw jgħadduha franka jew jimmanipulaw lil ħaddieħor. Dan ma naċċettahx. L-onestà fil-ħsieb, fil-kliem u fl-għemil inqisha bħala kwalità li għandu jkollu kulħadd, kemm dawk li m'għandhomx setgħa u kemm dawk li għandhom. Ħafna drabi ssib li l-ewwel ħaġa li dawn tal-aħħar jabbandunaw hekk kif jilħqu ftit hija l-onestà. Isiru 'politiċi'; nies li jħammu u jfasslu kif se jibqgħu jirkbu fuq ħaddieħor. Dan għalija huwa immaturità umana daqskemm kontra l-prinċipji ta' Ġesù (li nżomm bħala mudell ewlieni f'ħajti). Fil-bidu tad-disgħinijiet kellek xi programmi tar-radju li kienu twaqqfu mill-awtoritajiet ekkleżjastiċi. X'kienet ir-raġuni? Kien iż-żmien meta daħal l-hekk imsejjaħ 'pluraliżmu fix-xandir'. Kont ġejt mistieden biex nagħmel serje ta' programmi fuq stazzjon ġdid tar-radju u għamilthom. Ir-reazzjoni tal-Arċisqof Mercieca kienet, naħseb, kemxejn panikuża u esaġerata. Ġiegħel lis-superjuri tiegħi jwaqqfuni mill-programmi u saħansitra jimponu silenzju pubbliku fuqi għal xi xhur. Jien obdejt għax emmint u għadni nemmen li, jekk dik kienet deċiżjoni ħażin, il-ħażen tagħha jagħmel aktar ħsara lil min jagħmilha milli lil min issir. Minkejja dan, għaraft fil-laħam il-ħaj li mhux kulmin jippriedka l-onestà, is-sinċerità u l-verità iħobbhom jew jgħixhom tabilħaqq. Ftit xhur ilu l-Kurja ddeċidiet li tibgħatek il-Messiku, pajjiż li għaddej minn sitwazzjonijiet diffiċli. Kif affettwatek din l-esperjenza? Kienu bagħtuni s-superjuri tiegħi minħabba li qiesu li l-pressjoni straordinarja li kien qed jagħmel l-Arċisqof fuqi setgħet tiżviluppa f'konfront miftuħ u ikrah bejnietna. Għalkemm il-Messiku batejt, għax kont qisni ruħ fil-limbu, xorta waħda għamilt ħilti kollha biex nikseb l-aqwa ġid mill-esperjenza. Mhuwiex rari li jkunu l-għedewwa l-akbar benefatturi tiegħek. Il-Messiku kelli x-xorti li nesperjenza kemm il-gwerer armati narkotiċi fit-tramunana tal-pajjiż, kemm l-għana kulturali taċ-ċentru (speċjalment fil-Belt tal-Messiku), kif ukoll id-dinja tal-Maja fin-nofsinhar tal-pajjiż. Kienet esperjenza qawwija li koinċidiet mar-rieda tiegħi li nibda nirtira ftit mill-ħajja pubblika u ninġabar ftit aktar fija nnifsi. Id-deċiżjoni li tintbagħat il-Messiku qajmet ċertu mistoqsijiet filwaqt li int aċċettajtha fis-silenzju. Tqabbel dan li ġara ma' estradizzjonijiet oħra fil-passat li ma riduhomx Malta, fosthom ta' Manuel Dimech u oħrajn? Lanqas nażżarda nqabbel lili nnifsi ma' persuna bħal Manwel Dimech, li kien ferm superjuri għalija, kemm fl-integrità morali tiegħu, kemm fl-intelliġenza u wisq aktar koerenti fl-għażliet ta' ħajtu. Barra minn hekk, l-estradizzjoni ta' Dimech kienet bil-wisq aktar serja. It-tluq tiegħi għall-Messiku jien kont aċċettajtu għall-istess raġuni li semmejtlek qabel: li, jekk kienet deċiżjoni ħażina, il-ħażen tagħha ma jaqax fuqi li qgħadt għaliha, iżda fuq min għamilha. Il-Papa Franġisku qed jipprova jagħti dehra ġdida lil Knisja u jagħmila aktar tolleranti. Huwa korrett li ngħidu li l-Papa jrid Knisja aktar liberali u inqas konservattiva? Iva, jekk taċċetta li l-Papa hu konservattiv liberali. Ċjoè jxaqleb lejn it-tarf liberali tal-ispectrum konservattiv. Liberali pur u sempliċi mhuwiex. Barra minn hekk, s'issa l-Papa ma jidhirlix li qatt tkellem dwar reviżjoni ta' xi duttrina (la dommatika u lanqas morali), iżda biss dwar il-ħtieġa ta' metodi aħjar u aktar sempliċi ta' kif titwassal l-istess duttrina ta' qabel. Fl-istess waqt, minkejja li l-Papa qiegħed jagħmel ħafna eżortazzjonijiet (jew tħeġġiġ, jekk trid) għal Knisja aktar sempliċi, s'issa ma jidhirx li tħajjar jagħmel bidliet sinifikattivi ta' natura strutturali. Żgur li ġibed ħafna attenzjoni fuqu nnifsu. Dan ma jgħinx fid-deċentralizzazzjoni li għandha bżonn il-Knisja u li pprova joħloq il-Konċilju Vatikan II. Imma hawnhekk m'aħniex nitkellmu fuq x'persuna hu, imma fuq x'persuna għandha tkun il-Knisja fil-fasla istituzzjoni tagħha. Ma taħsibx li f'Malta hi diffiċli li l-Knisja titbiegħed mill-għeruq konservattivi? X'inhi r-raġuni? L-Arċisqof Pawlu Cremona kien ġab miegħu ħafna tama li se jdawwar it-tmun, iżda dan ma ġarax. Frankament, ma jidhirx li l-affarijiet se jinbidlu fil-futur prevedibbli (għall-anqas mhux jekk ma tiġrix xi ħaġa mirakoluża). Biex l-affarijiet jinbidlu mil-lat istituzzjonali huma meħtieġa deċiżjonijiet ta' natura fundamentali ħafna, li ma naħsibx li hemm ir-rieda u t-tħejjija politika għalihom. Kif inhuma sejrin l-affarijiet, il-Knisja se tibqa' miexja fuq 'extinction course'. Qed teqred lilha nnifisha u ma tafx kif għandha ddawwar il-korsa. Il-kampanja tad-Divorzju x'effett ħalliet fuq il-Knisja lokali? Bih il-Knisja sparat ġo saqajha. Iffukat fuq it-teknikalitajiet tad-divorzju mingħajr ma ntebħet dwar xiex kien l-kwestjoni essenzjalment, jiġifieri jekk għandhiex moralità partikulari (f'dan il-każ, dik Kattolika) tiġi imposta fuq il-popolazzjoni kollha. Tant dan ma ntebħitx biha (u lanqas tgħallmet), li issa, fil-kwestjoni tal-unjonijiet ċivili bejn nies tal-istess sess, qiegħda terġa' tirrepeti l-iżball li kienet għamlet fil-kampanja tad-divorzju. Dan jikkonferma l-'extinction course' li semmejt qabel. Fl-opinjoni tiegħek, fiex għandha tinbidel il-knisja lokali? Mistoqsija diffiċli wisq biex inweġibha bil-ħeffa. Imma fi ftit kliem nista' ngħid li l-Knisja f'Malta trid tieqaf tilgħabha ta' istituzzjoni ta' setgħa. Trid tinża' kull pretensjoni ta' setgħa li għandha, inkluż fis-sura tar-raġunar u d-diskors tagħha, kif ukoll fil-privileġġi politiċi li kisbet matul is-snin. Trid tkun Knisja umli, li tirrispetta lil kulħadd, bid-differenzi kollha tagħhom, u tgħix ħajjitha fuq livell ugwali ta' moviment soċjali oħra. Taqbel mal-Unjoni Ċivili u d-dritt li koppji omosesswali jaddottaw? Jien naqbel li l-omosesswali għandhom id-dritt li jkollhom aċċess biex jagħżlu għamla ta' unjoni li mhijiex dik Kattolika, u li l-istat jipprovdi l-possibbiltà legali ta' unjoni li l-omosesswali jistgħu jagħżluha liberament. Naqbel ukoll li, la darba l-istat se jipprovdi għamla ta' unjoni legali bħal din, ma jiċħdilha ebda dritt milli diġà għandhom unjonijiet ċivili oħra. Issa, jekk bħala Kattoliku naqbilx ma' omosesswalità attiva hija kwestjoni oħra. Jien nista' loġikament ma naqbilx ma din u naqbel mal-oħra. Taqbel mad-dekriminalizzazzjoni ta' soft-drugs bħall Kannabis? Id-dekriminalizzazzjoni tas-soft-drugs taqta' minn saqajha l-biċċa kbira tal-kummerċ u l-isfruttament li bħalissa qiegħed isir. Għaldaqstant, ma nistax ma naqbilx magħha. Madanakollu, ma naqbilx ma' min jippreżenta din it-tip ta' dekriminalizzazzjoni bħal xi soluzzjoni finali għall-problema tal-kummerċ u l-isfruttament tad-droga. Id-dekriminalizzazzjoni mhijiex bakketta maġika li ssolvi l-kwestjoni kollha. Tista' tkun xabla b'żewġt ixfar. Patri Mark iħossu f'kunflitt mat-tagħlim tal-Knisja? Lanqas xejn. Jien nipprofessa għal kollox it-tagħlim bażiku u fundamentali tal-Knisja Kattolika fl-intier tiegħu. Fejn inħossni f'konflitt ma' xi wħud fit-tmexxija tal-Knisja f'Malta huwa fil-viżjoni antropoloġika u ekkleżjoloġika tiegħi u tagħhom. Ngħid "f'Malta", għax f'ħafna pajjiżi tad-dinja lanqas isqfijiet u kardinali ma jaqblu magħhom f'dawn l-aspetti. Fl-aħħar snin kont preżenti u indirizzajt diversi drabi attivitajiet tal-Partit Laburista. Tikkunsidrak Laburist? X'relazzjoni għandek mal-PL? Lanqas xejn. Iżda mal-ideali li jirrappreżenta l-moviment laburista dinji u mal-mod ta' analiżi soċjalista, iva. Ir-relazzjoni li jien għandi mal-PL hija bħalma għandhom il-biċċa l-kbira tan-nies: m'iniex xi wieħed "minn ta' ġewwa", kif ngħidu, u lanqas irrid inkun. Ma tħossx li bħala reliġjuż trid iżżomm il-bogħod minn attivitajiet politiċi? Fil-fatt hekk nagħmel b'mod konsistenti. Rarament u eċċezzjonalment nieħu sehem f'xi attività politika għaliex ikunu stednuni għaliha. Minn dan il-lat u b'dan il-mod, jien dejjem lest nieħu sehem f'attivitajiet bħal dawn kemm ta' partit u kemm ta' ieħor. F'okkażjonijiet bħal dawn, inwassal it-twemmin tiegħi bħala nisrani u bħala Kattoliku. Ktibt u tkellimt diversi drabi fuq personaġġi Maltin bħal Manuel Dimech u Dom Mintoff. Minn hemm aktar Maltin li jispirawk u għaliex? Fil-kuntest Malti ma tantx hemm wisq aktar li nammira u jispirawni. Ma' dawn li semmejt int, nista' nżid lil Ġiovanni Nicolò Muscat (li għex fi tmiem is-seklu 18) u Mikiel Anton Vassalli. X'inhu l-aktar valur li tgħozz f'ħajtek? L-indipendenza (fl-oqsma kollha tagħha). Jekk ikollok tbiddel ħaġa waħda mis-soċjetà, xi tbiddel? Tkun waħda mingħajr partiti fejn kull deċiżjoni tittieħed direttament mill-poplu konċernat u fejn kull awtorità tkun tiddependi direttament mill-poplu. Il-faqar f'Malta, jeżisti? X'taħseb li jikkaġunah? Jeżistu ħafna tipi ta' faqar. L-agħar wieħed hu dak mentali u psikoloġiku, li mbagħad, bosta drabi, iġib b'effett tiegħu għamliet oħra ta' faqar, inkluż dak materjali. Il-kawża ewlenija ta' dan il-faqar hija s-sistema soċjali, ekonomika u politika li nħaddnu.