l a ħ g 2 € Il-Gawwija Rasha Kannella narawha komuni fix-xitwa speċjalment fil- portijiet Ħbieb Ħuttaf… Kellna ftit ġranet kesħin mhux ħażin dix-xitwa. Imma ħdejn l-inġazz li kellhom in-naħa ta' fuq tal-Ewropa, ix-xitwa tagħna qisha s-sajf! Ħafna għasafar jafuh dan u għalhekk kull ħarifa jinżlu jfittxu l-inħawi tal-Mediterran. Jekk jibqgħu fl-artijiet tat-tramuntana jiffriżaw. In-naħat tagħna huma iktar sħan mill-Ewropa ta' fuq għax qegħdin iktar viċin tal-ekwatur (equator). Biex tagħqad, mhux bogħod minna hemm l-ikbar deżert sħun tad-dinja – is-Saħara – u dak ikompli jsaħħan l-arja mal-Mediterran kollu. Barra minn hekk, il-baħar stess ma jħallix it-temperaturi jitbaxxew jew jogħlew wisq. U Malta tgħum eżatt f'nofsu! Mhux ta' b'xejn qatt ma nlaqqtu l-estremi tat-temp. U mhux ta' b'xejn jien u nikteb dan l-editorjal qed nisma' mit- tieqa Vjolin tax-Xitwa jgħanni kważi se toħroġ qalbu. Il-Vjolin tax-Xitwa (chiffchaff) jkun komuni f'Malta daż-żmien.. Għasfur daqs nitfa mingħajr kwiet f'ġismu. Dejjem jgħarrex qalb il-weraq ifittex dud u insetti. Hawnhekk għandu xalata, x'ma jkantax! Kieku baqa' l-Ġermanja jew il-Polonja jew min jaf minn fejn ġie, kieku ilu li sar ice-cube miskin. L-ekwatur huwa l-usa' parti tad- dinja, l-eħxen parti tal-ballun. Pajjiżi f'dawn l-inħawi jkunu iktar sħan għax ir-raġġi tax-xemx jinżlu fuqhom dirett u b'iktar qawwa. il-Kontenut Editorjal Aħbarijiet Aħbarijiet mid-Dinja Il-Ġojjin L-Isteppa Attività Intervista mal-Erika Erba' Mammiferi Arti u Ritratti Paġna Falko Pembroke il-Kumitati Ċentrali B'daqshekk kellek għalfejn tilbes ta' weirdo? Aħna Malta vera xxurtjati li jkollna daqshekk għasafar fil-pases u fix-xitwa, u kollu bis-saħħa tal- pożizzjoni tal-Gżejjer Maltin. Kieku pajjiżna kien x'imkien ieħor – ngħidu aħna f'nofs l-Atlantiku jew fin-North Sea – ma kienx ikun daqshekk tal- imfittex mill-għasafar passa. kważi L-għasafar jixirqilhom ikunu fil-bandiera ta' Malta :) Il-Vjolin issa waqaf jgħanni, u floku issa hawn Sturnell qed jagħmel ħoss qisu bieb iżaqżaq! l-membri żgħar u Klabb Ħuttaf huma żgħażagħ (-18yrs) ta' BirdLife Malta. Il-Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, ħarġiet bil-lanċa, u attività ambjentali. Kull xahrejn noħorġu l-magażin Il-Ħuttafa li jirċievu l-membri bil-posta. d-dar Bħalissa fil-Klabb qegħdin xi 1000 membru u s-sħubija hija €7 fis-sena. il-Kuntatt indirizz BirdLife Malta 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 tel 21347644 / 21347645 / 21347646 imejl info@birdlifemalta.org imejl tal-magażin il-huttafa@birdlifemalta.org websajt www.birdlifemalta.org ©BirdLife Malta, Frar 2014 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop Mal-faċċata Il-fenek selvaġġ (wild rabbit) huwa l-ikbar mammiferu selvaġġ ta' Malta. Probabbli mhuwiex indiġenu imma kien iddaħħal Malta fl-antik, forsi mir-Rumani. Illum huwa meqjus parti mill-fawna ta' pajjiżna. Il-fenek fir-ritratt huwa żarmuġ (ferħ) ta' ftit ġimgħat! Ritratt ta' Aron Tanti Gamiema fuq il- bejta, ritratt meħud Kemmuna. Bi nhar iz-Zakak Abjad jinfirex mal-kampanja u fil-widien. Daqshekk daħlu zizka bojod jorqdu l-Belt Valletta. Fil-11 Jannar 2014 wara nofsinhar inġabru l-Belt Valletta grupp ta' 20 membru tal-BirdLife. Xogħolhom kien ħa jkun li jgħoddu z-zizka bojod waqt li dawn l-għasafar ikunu deħlin jorqdu. Il-membri tqassmu madwar is-swar tal-Belt, ilkoll armati b'karta, lapes u arloġġ. U par għajnejn! Ftit qabel il-5pm bdew jitfaċċaw iz-zizka deħlin sparati mill- kampanja. Għall-ewwel dehru waħdiet imma sa kwarta wara bdew deħlin bil-gzuz. U sa 5.35pm spiċċa kollox! Fil-ħarifa jitfaċċaw Malta z-zizka bojod (white wagtail) u ħafna jibqgħu Malta għax- xitwa. Iz-zizka għandhom drawwa li filgħaxija jinġabru fi gruppi biex jorqdu f'siġar kbar kennija (jgħidulu roost). L-ikbar roost taz-zizka bojod f'Malta huwa fis-siġar ta' ħdejn il-konkatidral ta' San Ġwann fil-Belt Valletta. Il-BirdLife ilha mill-1986 tagħmel roost counts kważi kull sena. Ir-rekord kien 7761, fl-2009. imbagħad reġa' ltaqa' biex iqabblu jagħmlu u n-numri t-totali. B'kollox kienu għaddew 7497. Dan kien it-tielet l-ogħla total minn kemm il-BirdLife ilha tagħmel dan l-istudju. Grazzi lill-membri li ħadu sehem speċjalment lil Denis Cachia li organizza l-attività. Ma nafx jien. Tini sodda u ttini xejn. li għadda Rari u grixti F'Diċembru reġa' tfaċċa Malta Gallozz tal-Afrika (Allen's Gallinule Porphyrula alleni). Din kienet ir-raba' darba li dan l-għasfur rari mill-Afrika qatt deher f'pajjiżna. Daqshekk ġbarna firem biex nippruvaw inwaqqfu l-kaċċa fir-rebbiegħa. Skont il-liġi dan in-numru huwa kbir biżżejjed biex il-gvern jagħmel dak li jgħidulu referendum. Referendum huwa meta fil-pajjiż ikun hemm kwistjoni jiddeċiedi fuqha l-gvern, jiddeċiedu n-nies stess billi jivvutaw iva jew le. Il-problema tal-kaċċa fir-rebbiegħa ilha għaddejja s-snin u mhemmx li tinqata' darba għal dejjem. Għalhekk il-BirdLife u diversi għaqdiet ambjentali oħrajn ingħaqdu flimkien, ħarġu fit-toroq u l-pjazez u l-ħwienet bil-karti u bdew jiġbru eluf ta' firem. Ġbarna xi 44,000 firma, u kieku bqajna għaddejin żgur konna niġbru iktar. Jidher ċar li hawn ħafna Maltin li jixtiequ l-ġid lill-għasafar. importanti għall- Ir-rebbiegħa hija żmien għasafar għax ikunu qed jibdew ibejtu biex irabbu familja ġdida. Għalhekk dan huwa l-iktar żmien meta għandna nħarsuhom, speċjalment għasafar bħall-gamiem u s-summien li qed jonqsu fl-Ewropa. Imma l-kaċċaturi Maltin iridu l-maqlub. Iridu jitħallew ikomplu jisparaw fir- rebbiegħa fuq il-gamiem u s-summien. Fl-aħħar Il-Ħuttafa ġibna r-ritratt tax-xellug u tħassibna fuq il-futur ta' dik il-povra ħarruba li spiċċat f'nofs triq ġdida li qed jibnu fil-Manikata. Minn dak iż-żmien 'l hawn ġara kif bsarna. Kif taraw mir-ritratt tal-lemin il-ħarruba issa taret minn hemm. Biex forsi tibqa' ħajja, inqalgħet bil-galbu u reġgħet tħawlet fil-qrib (fejn turi l-vleġġa). Aħna nisperaw li tibqa' ħajja dil-ħarruba. Nisperaw ukoll li min jippjana l-iżvilupp fil-kampanja juri rispett sura lejn is-siġar, mhux qishom ma jeżistux! ilu żorna Ftit l-povra ħarruba li bħalissa qisha skeletru. Rajnielha ħafna weraq ġdid qed jinbet mil- friegħi u tidher għadha ħajja. Imma biex inkunu ċerti trid tgħaddi mqar sena. 17 Diċembru 2013 Kaċċa Stop! L-Albanija ħa twaqqaf il-kaċċa kollha għal sentejn. Ħafna għasafar (speċjalment tajr tal- priża bħal ajkli) u anke orsijiet qed isiru rarissmi f'dal-pajjiż. Dan qed jiġri minħabba l-ħafna kaċċa bl-addoċċ li ssir hemmhekk kull sena, speċjalment minn mijiet ta' kaċċaturi Taljani li jmorru hemm u jagħmlu ħerba. Fil-mira! L-Istati Uniti għandhom liġi tajba jisimha Endangered Species Act li tipproteġi annimali rari. Fost dawn hemm il-lupu, li ilu protett mill-1974. Imma issa qed jitħajru jneħħu l-lupu mil-lista. Dan kollu biex ipaxxu l-kaċċaturi, li mejtin biex jerġgħu jibdew joqtlu l-lupu, ħalli jħossuhom vera heroes. Ħu ħsieb il-lupu, Sur Obama, inkella ma nibqgħux inħobbuk. Matul is-sena 2013, l-enerġija mir-riħ kompliet tiżdied madwar id-dinja. Għalkemm naqset f'xi pajjiżi bħall-Istati Uniti, żdiedet sew f'pajjiżi bħall-Kanada u ċ-Ċina. Fis-sena 2012 l-enerġija totali mir-riħ kienet 283 gigawatts. Fl-2013 telgħet għal 318 gigawatts, żieda ta' 12.4%. Numru sabiħ. il-figura tisħon Ikel ġdid! Minħabba il- li qed klima, l-istaġun tas-silġ fl-Artiku qiegħed jiqsar. L-orsijiet bojod qed ibatu l-ġuħ għax bla silġ ma jkunux jistgħu jikkaċċjaw il- foki. Fil-fatt fil-Kanada xi orsijiet imġewħin qed iduru għall-bejtiet ta' għasafar bħal eiders (tip ta' papri) u jiklulhom il-bajd – eluf u eluf ta' bajd. l-ħin kollu In-naturalisti jsibu annimali ġodda madwar id-dinja, is-soltu xi insetti jew żrinġijiet żgħar. Imma dan l-aħħar fil-foresti tropikali tal-Brażil u l-Kolumbja skoprew tapir ġdid li jiżen sa 110kg! indiġeni kienu In-nies ilhom jafu bih imma għax- xjenza huwa ġdid: Tapirus kabomani. Mela issa fid-dinja hawn b'kollox 5 speċi ta' tapiri. Kull sena fl-Istati Uniti biss huwa stmat li jmutu kważi biljun għasfur għax jaħbtu mal-ħġieġ tat-twieqi. L-għasafar ma jarawx il-ħġieġ bl- istess mod li narawh aħna u spiss ma jindunawx bih. Għalhekk itiru għal ġo fih u ħafna drabi jmutu mad-daqqa. L-aħjar mod biex nevitaw dan huwa li jitwaħħlu tejp jew stikers mal-ħġieġ. L-istat Idaho (USA) qed ta' jitħajjar iħalli tfal ta' 10 snin joħorġu għall-kaċċa! Din l-idea stupida u perikoluża ħarġu biha biex iżid il-bejgħ ta' snieter u rajfils! Wieħed mill-għorrief li jrid dil-liġi nstema' jgħid: "X'hemm isbaħ milli l-familja kollha toħroġ tgawdi n-natura!" Prosit, għal dawn tgawdi n-natura it-tuba jfisser toqtol l-annimali! Studju li ilu għaddej ħafna snin sab li mill-1993 sal-2011 il-friefet il-lejl tal-Ewropa żdiedu b'43%. Il-friefet il-lejl kienu naqsu sew fis- seklu 20, l-iktar minħabba l-qerda tal-ambjent naturali tagħhom u minħabba bexx u kimiċi. Bis- saħħa tal-ħarsien u proġetti 1konservazzjoni, dawn ta' il- mammiferi tal-ġenn qed jerġgħu jirkupraw. Ftit ġimgħat ilu l-Kenja għaddiet liġijiet ġodda kontra n-negozju illegali fl-2avorju tal-iljunfanti. Ftit ilu nqabad Ċiniż bi 3.4kg avorju. Tellgħuh il-qorti akkużat li qed jinnegozja fl-avorju u weħel multa ta' €171,000 (jew seba' snin ħabs). tal-iljunfanti Il-qtil żdied sew f'dawn l-aħħar snin, forsi dawn il-liġijiet ħorox jgħinu biex tonqos dit-traġedja. 1konservazzjoni = Meta annimali, pjanti jew ambjenti rari jingħataw protezzjoni u għajnuna speċjali biex jerġgħu jżidu u jinfirxu, u ma jibqgħux fil-periklu li jinqerdu. 2avorju (jew ivorju) = Il-materjal li minnu magħmulini in-nejbiet twal tal-iljunfanti. L-avorju jinbiegħ l-iktar fiċ-Ċina, fejn jaħdmuh fi statwetti jew jagħmlu minnu 'mediċina'. Mediċina li ma taħdimx, s'intendi. X'nista' nara tgħid? Ġojjin Linnet Il-Ġojjin huwa wieħed mill- għasafar tal-għana li jidhru fi żmien il-passa. Dari kien aktarx l-aktar wieħed komuni fosthom, imma f'dawn l-aħħar snin naqas sew. L-istorja tiegħu, sfortunatament, hija komuni fl-Ewropa – it-tibdil fil-biedja u l-bexx ċekknu l-popolazzjoni tiegħu b'xi 60%. Minbarra fl-Ewropa, il-Ġojjin jinstab ukoll fl-Afrika ta' Fuq u fil-punent tal-Asja. Dawk li jgħixu n-naħa ta' fuq tal- Ewropa jpassu, l-oħrajn huma ġeneralment 1residenti. Jingħad li sa ftit snin ilu xi pari Ġojjini kienu għadhom residenti f'Għawdex imma mid-dehra spiċċaw ukoll. Kieku jitħalla hemm ċans tajjeb li dan l-għasfur jerġa' jibda jbejjet f'pajjiżna. It-tpinġija meħuda mill-ktieb Għasafar Madwarna, miktub apposta għat-tfal. Dal-ktieb jiswa €5 u tista' tixtrih mingħand il- BirdLife jew billi żżur ir-riservi naturali tal-Għadira jew Is-Simar. 1residenti = Meta annimal ikun tal-post u mhux tal-passa. Kif rajna f'Il-Ħuttafa 118 l-ambjent tar-raba jiksi iktar minn nofs Malta, u kif rajna f'Il-Ħuttafa 119 l-ambjent urban (bini, eċċ.) jiksi terz ieħor minn Malta. Jekk tgħaqqadhom flimkien tinduna li ftit jibqa' post f'pajjiżna għall-ambjent naturali. U hekk hu, għax xi 18% biss ta' Malta nistgħu Hawn diversi tipi ta' ambjenti naturali u f'Malta l-iktar komuni fosthom hija l-isteppa. L-isteppa tikber fejn hemm art b'ħamrija baxxa u fqira (nieqsa mis-sustanzi). Fl-isteppa jikbru pjanti baxxi u ma ssibx siġar. L-iktar li jixxala huwa l-ħaxix, xewk u xi pjanti tal-basla (bħall-berwieq u n-narċis). Hemm tipi differenti ta' steppa, skont l-art li tkun. Per eżempju hemm l-isteppa tat-tafal, fejn tispikka l-ħalfa, ħaxixa li tikber qisha trofof griżi. Steppa oħra tikber fuq art li darba kienet tinħadem imma li ntelqet wara li taret kważi kollha l-ħamrija mar-riħ. Fl-isteppa jgħixu ħafna insetti, fosthom ġurati, friefet u ħanfus. wkoll busaqajn u brimb. Busaqajn x'ikun? Hemm ġ-ġej wieħed n-naħseb..! Medda steppa fl-inħawi ta' Ras il-Pellegrin. Fin-naħa tan-nofs tar-ritratt tidher tikber il- ħalfa, u fin-naħa t'isfel (bil-fjuri ħomor) hemm roqgħa silla, pjanta oħra tal-isteppa. Data Il-Ħadd 23 Marzu 2014 Niltaqgħu fil-pjazza tas-Siġġiewi Ħin 9am Nispiċċaw Il-Maqluba (ħdejn il- Qrendi) xi 12.30am Ġibu ikel, xorb, żarbun tal-mixi Merħba membri* u l-familji, ħbieb… *Membri taħt it-8 snin irid jiġi magħhom xi ħadd kbir (18+). Kif nagħmlu kull sena, dir-rebbiegħa ħa jkollna l-Maratona. Mixja ftit twila imma xorta sabiħa għax ngħaddu mill-kampanja u l-kilometri bilkemm narawhom. Anzi dis-sena r-rotta ħa nqassruha ftit. B'hekk inkunu iktar rilassati u ngawdu iktar in-natura li fir-rebbiegħa tisplodi bil-kuluri. Wara l-mixja, għal min irid ħa jkun hemm trasport lura għas-Siġġiewi. Dis-sena ġejjin magħna wkoll il-membri l-kbar tal-BirdLife. Fl-istess ħin niġbru ftit fondi F'din l-attività aħna niġbru wkoll xi flus biex nixtru xi ħaġa bżonnjuża għall-BirdLife. Per eżempju bil-flus mill-mixja tas-sena l-oħra (€1526) xtrajna solar panels biex indaħħlu ftit elettriku fiċ- ċentru żgħir tar-ringing li għandna fuq Kemmuna (ritratt tal-apparat mixtri hawn taħt). Bis-saħħa ta' dan l-apparat ir-ringers li jmorru jistudjaw l-għasafar fuq Kemmuna jkunu jistgħu jixegħlu bozza Wara ħafna riċerka għall-aħjar sistema, l-apparat xtrajnieh u ftit ġimgħat oħra nwaħħluh fil-post, fuq Kemmuna. filgħaxija! Dis-sena ħa nużaw il- fondi biex nixtru trombi u lentijiet biex jużawhom l-istudenti fir-riservi tal- Għadira u s-Simar. Din mhix l-ewwel darba li ħa nixtru apparat bħal dan, u dan għaliex b'xorti ħażina t-trombi ma jservux ħafna snin. tgħinuna niġbru dal-proġett għal flus użaw il-karta sponsor li waslitilkom ma' dal- magażin. Għandkom iktar dettalji fuq il-karta stess. Grazzi ħafna. Intervista ma' Fjura X'kien għandek isem ta' tifla? Ara l-ieħor! Forsi l-bniet issemmew għalija eh! U bil-ħaqq għandi ismijiet oħrajn: Leħjet ix-Xiħ, Savina, Sagħtar Aħmar, Issopu. Allura Savina, inti pjanta komuni jew rari? Ma tantx jien komuni imma f'xi nħawi fejn hemm l-ambjent tiegħi taf tara ħafna 1arbuxxelli minna. X'inhu l-ambjent tiegħek? Jien fix-xagħri nixxala. Il-fjuri issa biss żmienhom jew għandek staġun twil? Il-fjuri niftaħhom f'Jannar u Frar, imma le ma tantx idumu. Ifuħu? Xejn speċjali imma n-naħal xorta jsibhomli u jiffanga fihom! Għandek xi problemi? Ma tantx, ħlief li x-xagħri hawn xi nies jaħsbuh tajjeb biss biex tarmi fih xi trakk terrapien! Qed nara xi arbuxxelli maħruqin. Hawn min iħobb jaħraqkom ukoll? Le ruħi dawk mhux maħruqin. Dak għax meta jinxfulna l-fjuri jsiru bukketti kannella u jkun qisu xi ħadd tahom in-nar. Serraħtli rasi. Ċaw u grazzi. Tkun 'l hawn għaddi. 1arbuxxell = siġra baxxa u folta, bl-Ingliż bush jew shrub. Il-Qanfud Il-Qanfud (Algerian hedgehog Atelerix algirus) ta' Malta differenti mill- qanfud tal-Ewropa għax tagħna ġie mill-Afrika ta' Fuq. Jiekol insetti, ħniex u bugħarwien. Joħroġ bil-lejl u spiss itajruh il-karozzi :( X'aktarx li ddaħħal Malta mill- bniedem fl-antik. Il-Ballottra Il-Ballottra (weasel Mustela nivalis) hija l-uniku karnivoru tal-art li għandna Malta. Hija żgħira ħafna u tiekol l-iktar ġrieden u firien, kultant iżżarma xi bejta għasafar jew tkaxkar żarmuġ ta' fenek. Jista' jkun li mhix indiġena imma li ddaħħlet Malta fl-antik. Fil-Gżejjer Maltin għandna żewġ speċi ta' bugeddum, wieħed f'Malta u l-ieħor f'Għawdex. Qisu ġurdien imma huwa mill-familja tal-qanfud u jiekol insetti u annimali żgħar oħra. Dan huwa t-tieni l-iżgħar mammiferu tad-dinja! Il-Pipistrell F'Malta għandna erba' speċi ta' pipistrelli u mhux faċli jingħarfu minn xulxin. Dan tar-ritratt huwa probabbli l-Pipistrell tal-Faxx (Kuhl's pipistrelle Pipistrellus kuhli). Bħal friefet il-lejl oħra jittajjar filgħaxija u jiekol baħrijiet u nemus. Grazzi lill-ħabib tagħha John J Borg għal xi tagħrif dwar il-friefet il-lejl. Malta nieqsa sew mill- mammiferi imma le mhux dawn l-erbgħa biss għandna! Xi darba niltaqgħu ma' ftit oħrajn. Biss biss hemm ieħor f'paġna 1. Baqa' ftit kalendarji x'jinbiegħu. Issa qegħdin €1.50 biss. Mir-riservi naturali jew miċ- Ċentru BirdLife f'Ta' Xbiex Ibagħtulna tpinġijiet u ritratti li tieħdu tan- natura (mhux pets jew pjanti kkultivati) ħa nġibuhom f'dil-paġna. Basta jkunu veru tagħkom. Ibagħtuhom bl-imejl jew bil-posta*. imejl il-huttafa@birdlifemalta.org indirizz BirdLife Malta 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 *Materjal li tibagħtu bil-posta ma nkunux nistgħu nibagħtuh lura. Kamaleonti ta' Jonathan Pullicino Blonġun Sekond ta' Kimberly Gauci Jien naf ngħum daqs blonġun. Jien smajt li taf tgħum daqs kantun. Attività għal Sibt il-Għid • 19 April 2014 r u l u k i t ħ g A Iktar attività Ejjew gawdu! Nhar Sibt il-Għid il-BirdLife ħa torganizza attività għall-familja fir-riserva tas-Simar: logħob, tal-Għid, tfittxija għall-bajd eċċ. Għal iktar tagħrif ċemplu 21347644/5 jew ibagħtu imejl lil office@birdlifemalta.org Lill-Falko nistgħu ngħidulha ilna Happy Birthday għax proprju sena li bdejna! intom ħadtu tgħid gost daqsna. Tista' għamilna minn kollox: mixjiet fil-kampanja (anke night hike), tlajna Għawdex u Kemmuna, żorna r-riservi. Rajna ħafna għasafar, imma anke ħlejjaq oħra u pajsaġġi sbieħ. Fuq kollox għamilna ħafna ħbieb ġodda. tagħna qed nippjanaw jżidu mal- attivitajiet ġodda avventura. Imma għandna bżonn l-għajnuna tagħkom. Iżjed ma nkunu Falkuni iżjed nieħdu gost, x'taħsbu? Għalhekk ħeġġu lil sħabkom jiġu l-attivitajet magħkom u biex jidħlu membri fil- BirdLife. Nisperaw li nkomplu naraw uċuh ġodda ta' membri li jkunu għadhom kemm daħlu. Għat-tieni sena li ħa Nagħtu wkoll merħba kbira il- membri tal-Klabb li dis-sena jagħlqu 13-il sena u li għalhekk isiru awtomatikament Falkuni. Importanti li ġġedu l-miżata fil-Klabb inkella titilfu ċ-ċans li dduqu l-Falko! lil dawk Meta tkunu membri tal-BirdLife turu kemm in- natura Maltija hi għal qalbkom. Il-flus li tagħtu jgħinu lill-BirdLife tkompli x-xogħol fl-edukazzjoni, fir-riservi u fil-protezzjoni u l-istudju tal-għasafar. Imma aktar minn hekk, permezz tal-ħarġiet u tal-magażin Il-Ħuttafa intom titgħallmu iktar dwar l-ambjent naturali. Malta għandha bżonn żgħażagħ li jafu l-proċessi kumplessi ta' kif jiffunzjonaw l-ekosistemi. Pajjiżna għandu ħafna bżonn ta' nies li jifhmu fin-natura u li jixtiequ jagħmlu l-parti tagħhom għall-ħarsien ta' dawn l-ekosistemi. Li tkunu membri fil-BirdLife jaf ikun l-ewwel pass biex issiru dawn in-nies. Narawkom għal xi ħarġa. Min hu l-piggy li kiel biċċa mill-birthday cake tal-Falko? X'għarukaża! Tal- mistħija! Aħna tal-Falko mhux se ngħidu le għal sfida u għalhekk ħa mmorru aħna wkoll il-mixja maratona ta' Marzu mal-bqija ta' Klabb Ħuttaf. Araw paġna 6 għad-dettalji. Hekk hu! Ħa naraw kemm jirnexxielna naraw speċi t'għasafar f'xi sitt sigħat berdwoċing! Aħna l-Leaders tal-Falko konna l-ewwel li għamilna attività bħal din f'Malta (araw Il- Ħuttafa 119) imma din id-darba ħa tkun għall- membri kollha tal-BirdLife. Minn ħa jgħid le għal ċans li jdur diversi postijiet fil-kampanja bħar- riservi, Foresta 2000 u l-Buskett, jara ħafna għasafar, jitgħallem iżjed kif jagħrafhom u dan kollu fl-eqqel tal-passa? Ċans ta' premjijiet sbieħ. Hemm wisq irqaqat biex noqogħdu nġibu kollox hawn, għalhekk min hu interessat jikkuntattjana u nibagħtulu d-dettalji kollha. Fir-rebbiegħa mhux ta' min ma jitlax ġurnata Kemmuna. Is-sena l-oħra ħadna ħafna gost, min jaf forsi dis-sena nerġgħu ninzertaw xi għasfur speċjali bħall-aħħar darba! Għandna naraw xi kaċċamendula, żanżarelli u xi tajra safra. Ħa jkollna ċ-ċans ukoll naraw ftit bird- ringing għax kif inkunu hemm ngħaddu waħda sar-Ringing Station Imbagħad nimxu ftit fuq ix-xagħra u s-sisien, u ngawdu l-kwiet u l-ġmiel ta' dil-gżira żgħira. niltaqgħu fis-7.15am (il-lanċa titlaq fis-7.30am) post Iċ-Ċirkewwa quddiem il-gabbana ġibu flus għal-lanċa (xi €10), żarbun għall- mixi, ikel, ilma, tromba, kamera, beritta, sanblokk età Falko 13+ Fit-13 Diċembru 2013 imxejna mir-riserva tal-Għadira sa dik tas-Simar. Gawdejna kampanja mill-isbaħ, kif tistgħu taraw mir-ritratti ta' sħabna membri Kimberly Gauci u Jonathan Pullicino. Ilmaħna wkoll xi għasafar, fosthom żewġ imragen, blonġun sekond (ritratt p.8) u fjamma sewda. Rajna wkoll kamaleonti (ritratt p.8). Waqfa L-Imġiebaħ waqt il-ħarġa tat-13 Diċembru 2013. Sibuna fuq facebook. Jekk tfittxu Falko BirdLife Malta għandkom issibu l-paġna l-ġdida tagħna. Ittawlulha spiss għal iżjed tagħrif fuq l-attivitajiet. Dejjem infurmana jekk tkun ġej ħarġa tal-Falko. Tista' jew iċċempel 99214143 / 99809190 jew tibgħat imejl lil falkoblm@gmail.com jew tħalli messaġġ fuq Facebook. għall-valur naturali tagħhom. Natura 2000 Postijiet f'Malta protetti Pembroke It-Torri tal-Madliena nbena fl-1658 fi żmien il-Gran Mastru Martin de Redin Minħabba li r-ritratt miġbud fi Frar, fl-isteppa jispikka ħafna l-berwieq għax ikun bil-fjuri. Ilkoll x'aktarx li smajtu bil-lokalità ta' Pembroke, jew anke żortu l-post. Pembroke huwa raħa żgħir fl-inħawi ta' Paceville, Is-Swieqi u San Ġiljan – mhux parti ta' Malta li tant nassoċjaw man-natura normalment! Minkejja dan, ix-xagħri li nsibu fl-inħawi ta' Pembroke huwa wieħed mis-siti naturali importanti tal-Gżejjer Maltin, tant li dan huwa Sit Natura 2000. Ambjent li mhux faċli tgħix fih Allura x'hemm daqshekk speċjali f'Pembroke? Ħafna affarijiet. Ix-xagħri huwa minnu nnifsu ambjent ta' valur kbir, li fih insibu arbuxxelli u pjanti żgħar adattati sew għan-nixfa tas-sajf u l-qilla tax-xemx, u għar-rih – tinsewx li mingħajr tas- siġar, fuq medda miftuħa il-baħar, pjanta viċin żgħira trid tkun kapaċi tkampa anke f'riħ qawwi, speċjalment xi grigal mgħobbi raxx mielaħ tal- baħar. Fejn qiegħed? Pembroke qiegħed max-xatt fil-grigal ta' Malta, bejn St Andrews u Baħar iċ-Ċagħaq. tagħrafhom mid- dehra speċjali tal-fjuri. Fost l-orkidi li nsibu Pembroke hemm in- Naħla Griża, l-Orkida Ħamra, l-Orkida tat-Tikek u l-Brimba Sewda – dawn jinkludu wkoll speċi rari fil-Gżejjer Maltin. Dalwaqt jasal l-istaġun tal-fjuri ta' dawn l-orkidi (l-iktar bejn l-aħħar ta' Frar u April) u jekk tmorru passiġġata Pembroke taraw xi spettaklu sabiħ dawn joffru. Pjanti oħrajn importanti huma t-Tewm Irqiq ta' Malta u l-Limonju ta' Malta, żewġ speċi endemiċi għal Malta. Minħabba li Pembroke qiegħed mal-baħar insibu wkoll diversi pjanti tipiċi tax-xatt, bħax-Xebb xagħri tax-xatt xagħri xagħri bl-isteppa siġar, arbuxxelli art imħarbta mogħdijiet, toroq Fix-xagħri ta' Pembroke insibu mhux biss speċi komuni tax- (bħas-Sagħtar) xagħri (bħall- u Għansar u l-Berwieq), imma wkoll speċi li huma inqas magħrufin jew inqas komuni. B'mod partikolari, ix-xagħra ta' Pembroke hija magħrufa għall-orkidi, pjanti li faċli Torri Madliena Rifle ranges tal-Forzi Armati L-Impjant tar-Reverse Osmosis Ir-raħal ta' Pembroke Mappa ta' Natura 2000 hija sensiela ta' postijiet madwar l-Ewropa fejn in-natura hija protetta. Hemm iktar minn 26,000 sit Natura 2000, u bejniethom jiksu kważi 20% tal-Ewropa. U f'Malta kemm għandna, Profs? u l-Bużbież il-Baħar. Insomma, taħlita tassew interessanti ta' pjanti ta' ambjenti differenti. Fi żmien ix-xita jinħoloq ambjent importanti ieħor fix-xagħri ta' Pembroke, meta jiffurmaw l-għadajjar tal-ilma helu. Dawn jinxfu bis-sħana tas-sajf, però sakemm idumu preżenti jipprovdu ħabitat għal diversi speċi li huma speċjalizzati biex jgħixu ċ-ċiklu ta' ħajjithom f'qasir żmien, qabel l-għadira tinxef. Pjanta partikolari ta' dan l-ambjent li tinstab f'Pembroke hija l-Elatine, li hija endemika għal Malta u għal Lampedusa, gżira żgħira Taljana. Meta speċi tkun endemika għal xi żewġ pajjiżi biss ngħidu li hi sub-endemika. Fawna ta' interess ukoll ma tonqosx, kemm fl-għadajjar, kif ukoll fix-xagħri u fl-isteppa. Fl-għadajjar tal-ilma jgħix il- Gamblu tal-Għadajjar, annimali żgħir u kważi trasparenti, li bħall-pjanti tal-għadajjar ukoll għandu life cycle qasira. Fost l-għasafar li tara daż-żmien hemm il-Pespus u l-Buċaqq tax-Xitwa, imma fir-rebbiegħa jitfaċċaw għasafar bħall- Kuda u anke d-Daqquqa tat-Toppu. Ta' min ngħidu li dan is-sit għandu wkoll valur storiku importanti. Sabiħ li napprezzaw mhux biss in-natura imma kull aspett ta' wirt pajjiżna. L-istrutturi militari li nsibu f'Pembroke imorru lura mhux biss għal żmien l-Ingliżi (bħar- rifle ranges li għadhom jintużaw sal-lum mill-Forzi Armati), imma anke sa żmien il-Kavallieri ta' San Ġwann (bħat-Torri tal-Madliena u l-fugass - speċi ta' kanun imħaffer fil-blat). Jekk tagħmlu ftit riċerka ssibu stejjer interessanti ħafna marbutin mal-iżvilupp ta' din il-lokalità tul iż-żminijiet. It-Tursin il-Għul Xewwieki (Thorny Burnet) hija pjanta rarissma li f'Malta li tikber biss f'Pembroke. Il-Kuda (Northern Wheatear) tagħrafha mid-disinn iswed u abjad fuq denbha, li jispikka ħafna. It-Tewm Irqiq ta' Malta (Maltese Dwarf Garlic) huwa endemiku għall- Gżejjer Maltin. Fil-fatt tinsab fir- Red Data Book ta' Malta. Red Data Book x'jaħbat? Red Data Book huwa ktieb b'lista ta' annimali u pjanti li jkunu rari u fil-periklu li jinqerdu minn dak il-pajjiż. 40paġna Idħol membru jew ġedded sena oħra fi Klabb Ħuttaf u jkun tiegħek!