Aktar dwar id-dekadenza tal-kelma llum, din id-darba mill- pinna tal-filosofu u kritiku letterarju Franċiż, George Steiner: 'Our words seem tired and shopworn. This numbness has a crucial bearing on the possibilitv of tragic stvle.' (pp. 314-315) Lili dan id-diskors ifakkarni fil-paroli żejjed u fieragħ li jsir waqt programmi differenti fuq it-televiżjoni u r-radju lokali, fl-aħbarijiet imdemma li qed naraw dan l- aħħar fuq il-media, u anki f'ċerti episodji xejn sbieħ li rajna waqt is-seduti tal-Parlament. Dan hu suġġett li Steiner ikompli jelabora dwaru f'language and Silence tal-1967. Meta jirreferi għan- miġbura minn Patrick SAMMUT ħarġa Nu. L-Aħbarijiet Reazzjonijiet L-Intervista Ktieb mill-qrib Ir-rakkont Il-Poeżiji Il-Poeżiji - Lil Hinn Minn Xtutna Minn fuq l-Ixkaffa Min jixtieq jikkontribwixxi f'IL-PONT b'materjal ta' livell, mhux twil u adatt jista' jibagħtu direttament lill-Editur fl- indirizz sammutpatrickj00gmail.com Nażiżmu jikteb: 'what political bestialitv and falsehood can make of a language when the latter has been severed from the roots of moral and emotional life, when it has become ossified with clichċs, unexamined definitions, and left-over words.' (p. 47) Dan faċilment japplika għal-lingwaġġ tal-mass-medja u tal-pubbliċità llum, imma anki għal dak użat minn għadd ta' politikanti - mhux politiċi - li huma kampjuni tar-retorika u tal-manipulazzjoni tal- imħuħ dgħajfa. Steiner juża l-frażi 'the new illiteracv' (li jissellef mingħand R.P. Blackmur) — lili tfakkarni fis-sitwazzjoni li ninsabu fiha llum: dik li, nirrepeti, minkejja li niftaħru li aħna poplu edukat u istruwit, mgħobbijin b'ċertifikati u diplomi ta' kull tip maħruġin minn bosta ''istituzzjonijiet' apposta, xorta waħda nibqgħu niġu mmanipulati mid-diskorsi artifiċjali u ipokriti tal-politikanti, tal-pubbliċisti u tal- psewdo-ġurnalisti jew psewdo-preżentaturi-xandara ħielsa. Xorta waħda ma nifhmux il-piż tal-kelma u ninħakmu mill-bżonn li ngħidu xi ħaġa, insemmgħu leħinna, u nesprimu l-'opinjoni' tagħna. Bla ma naf, dan kollu jfakkarni wkoll fil- 'ġlieda'' (miftuħa7) tat-tfal illum (jew diġà ilha ħafna) dwar kif se jgħaddu l-ħin tagħħom: jekk hux jaraw il- cartoons grotteski Amerikani u jisimgħu l-islang Amerikan li mbagħad iħaddmuh wkoll fil-ħajja ta' kuljum biex bħal mingħalihom jimpressjonaw, jew jekk hux jaqraw ktieb sura miktub b'idjoma korretta Hemm ukoll is-suċċess ta' ċerti serje ta' kotba jew stejjer-komiks li jridu jgħaddu bħala letteratura valida għat-tfal, imma fil-fatt ma jgħinux ħafna, anki għax huma miżgħuda b'psewdo-Ingliż (għax fil-fatt hu Amerikan) li mhu xejn ħlief eżempju ħażin ta' kif għandha titħaddem lingwa bħal din. L-Amerikaniżmu ħakimna mhux biss permezz tal- ħamburger, tal-waffle u tal-Americano, imma b'mod ħafna iktar sottili minn hekk. Biex ma nsemmux ir- retorika, il-maskri, il-metodoloġiji, li qed iħaddmu u jilbsu numru ta' politiċi lokali huma u jindirizzaw lill- Mis-sit tal-Akkademja tal-Malti. Dalwaqt tkun f'idejn l-imsieħba tal-Akkademja ħarġa oħra ta' 'Il-Malti', ħarġa akkademika 2015. F'din il-ħarġa se nsibu dawn l-istudji: ''Ġużċ Ellul Mercer: vuċi u spalla għar-ruħ fi kriżi' ta' Olivia Borg; ''Il-ġens grammatikali fil-Malti f'kuntest tipoloġiku u psikolingwistiku' ta' Dr George Farrugia; 'Il-vokali 'i' fil-bidu ta' kliem rumanz: etimoloġika jew tal-leħen''; 'il-pronunzju tas-suffiss pronominali '-aha': studju soċjolingwistiku' ta' Christina Sammut; ''L-arti satirika fin-novelli ta' Juann Mamo: minn realtà storika sa frattarija ta' perspettivi' ta' Dr Bernard Micallef u ''L-Akkademja matul is-snin… (2009-2013)' ta' Joseph P. Borg. Il- qoxra: 'Sejjieħ' ta' Rita Saliba. Medja mħallta fuq tila, 2011. Il-membri aġġornati fil-miżata tagħhom se jirċievu dan l-għadd fil-jiem li ġejjin. 'Il-Malti' jista' jinkiseb ukoll mingħand il-Klabb Kotba Maltin (Midsea Books Ltd), 68, Triq il-Karmelitani, Santa Venera. Ta' min iżid jgħid li min-naħa tagħha l-Għaqda tal- Malti Università wkoll qed taħdem fuq il-ħarġa li jmiss tar-rivista tagħha 'leħen il-Malti' li fiha wieħed se jkun jista' jaqra bħal dejjem poeżiji, kitbiet ta' natura narrattiva u anki studji ta' natura akkademika. Minn hawn nifirħu lil kull min jagħti daqqa t'id biex pubblikazzjonijiet bħal dawn isiru realtà. Huma inizzjattivi li jirrikjedu ħafna enerġija, ħin u kollaborazzjoni ta' persuni differenti. Nawguraw ukoll lill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb li għadu kemm ħabbar li ħarġet il-lista uffiċċjali tal- kotba li ser jipparteċipaw fil-Premju Nazzjonali tal- Ktieb 2015 kif wkoll fil-Premju Terramaxka 2015. Qed jieħdu sehem 153 pubblikazzjoniji fil-kategoriji rispettivi (7 b'kollox) kif ġew approvati mill-bord tal- aġġudikazzjoni appuntat. Din hija l-ewwel sena tal- Premju Terramaxka 2015 u fih jiġbor l-kategoriji kollha tal-Premju għall-xogħlijiet oriġinali kif wkoll traduzzjonijiet ta' xogħlijiet letterarji immirati lejn it- tfal u adolexxenti. Il-proċess ta' aġġudikazzjoni diġà beda u aktar tard din is-sena toħroġ pubblika l-lista ta' kotba li jgħaddu għall-fażi finali. l-aħbarijiet IMUT IL-KRITIKU LETTERARJU M.H. ABRAMS Fil-21 ta' April li għadda miet ta' mija u sentejn f'ithaca, New Vork, il-kritiku li biddel l-istudju tar- Romantiċiżmu permezz ta' kotba bħal The Mirror and the Lamp: Romantic Theorv and the Critical Tradition (1953) u Natural Supernaturalism: Tradition and Revolution in Romantic Literature (1971), u kien fost l-edituri li ħadmu fuq l-ewwel seba' edizzjonijiet ta' The Norton Anthologv of English Literature (1962) li biegħet iktar minn 8 miljun kopja sal-2006. Huwa għallem għal 40 sena fl- Università ta' Cornell. Mever Howard Abrams twieled fit-23 ta' Lulju 1912 f'Long Branch, New Jersev. Attenda L-Università ta' Harvard fejn iggradwa b'B.A. fl-Ingliż bit-teżi The Milk Paradise: The Effect of Opium Visions on the Works of De Quincev, Crabbe, Francis Thompson and Coleridge, li ġiet ippubblikata mill-istess Università fl-istess sena, l-1934. Sal-1940 kien kiseb il-Ph.D. minn Harvard. Il-kritiku Mever Howard Abrams TAĦDITA MIS-SOĊJETÀ ARKEOLOĠIKA MALTIJA Nhar l-20 ta' Mejju l-Prof. Jeremv Johns, Professur tal-Arti u l-Arkeoloġija tal-Mediterran Iżlamiku, Direttur tal-Khalili Research Centre for the Art and Material Culture of the Middle East, fi ħdan l- Università ta' Oxford u Msieħeb tal-Wolfson College, f'kollaborazzjoni mas-Soċjetà Arkeoloġika Maltija, ta taħdita bl-isem ta' 'A new Latin-Arabic document for Malta and Gozo (Queen Constance, November 1198) and the historv of the Maltese archipelago from the 7th to the 13th centuries'. Dan seħħ fl- Aula Magna tal-Università l-Antika fil-Belt Valletta. Iktar minn 10 snin ilu l-Prof. Jeremv Johns kien ħabbar il-pubblikazzjoni imminenti ta' edizzjoni u studju tad-dokument Latin-Għarbi li f'Novembru 1198 l-Imperatriċi Kostanza kienet indirizzat lill- poplu tal-gżejjer Maltin, magħmul kemm minn Insara kif ukoll minn Musulmani. Dan id-dokument se jixħet dawl ġdid fuq il-gżejjer Maltin fi żmien in-Normanni. Il-Prof John introduċa wkoll publikazzjoni ġdida oħra: l-istudju ta' Marc Lauxtermann, Professur tal- Lingwa u Letteratura Biżantina u Grieg Modern fi ħdan l-Università ta' Oxford, tal-poeżija anonima Griega indirizzata lil Ġorġ ta' Antijoku, li kienet ippubblikata fl-2010 minn J. Busuttil, S. Fiorini and H.C.R. Vella bit-titlu Tristia ex Melitogaudo. TAĦDITA PUBBLIKA DWAR L-ISMIJIET TAL-WIDIEN F'MALTA Nhar il-25 ta' Mejju 2015, ir-Ramblers Association (Malta) organizzat taħdita pubblika bil-Malti bl-isem ta' ''l-Ismijiet tal-Widien f'Malta: xi kurżitajiet ambjentali u lingwistiċi', li saret minn Simon Salafia f'Dar l-Ewropa, fil-Belt Valletta. l-aħbarijiet LOUISE GLUCK MOGĦTIJA L-MEDALJA TAD-DEHEB GĦALL-POEŻIJA F'Mejju 2015 Louise Glick, professur tal-Ingliż u Rosenkranz Writer in Residence, rebħet il-Medalja tad-Deheb għall-Poeżija mogħtija mill-American Academv of Arts and Letters (AAAL) — wieħed mill- ogħla unuri fil-qasam tal-kultura Amerikana. Glick, li hija l-editriċi tal-Vale Series of Vounger Poets 2003- 2010, hija l-awtriċi ta' 10 kotba tal-poeżija. Rebħet il- Premju Pulitzer, il-Premju National Book Critics Circle, u l-Premju Bollingen mill-Università ta' Vale għall-poeżija tagħha. Rebħet ukoll il-Premju PEN/ Martha Albrand għall-katergorija ta' kotba mhux mistħajla. Il-ktieb tagħha Vita Nova rebaħ il-Premju New Vorker Readers. Fl-2014 hija rċeviet in-National Book Award għall-ġabra poetika tagħha Faithful and Virtuous Night. L-AAAL ilha tagħti medalji tad-deheb f'oqsma differenti tal-arti sa mill-1909. Ġiet imwaqqfa fl-1898 biex 'tieħu ħsieb, tgħin u ssostni l- interess fil-letteratura, il-mużika u l-arti', hija rikonoxxuta mill-Kungress Amerikan, u kull sena ttella' wirjiet tal-arti, arkitettura u manuskritti, u tissussidja lejliet ta' poeżija u preżentazzjonijiet mużikali. Fost ir-rebbieħa ta' dan l-unur fl-imgħoddi hemm John Updike, Harold Bloom, Leonard Bernstein, Robert Frost, u Edith Wharton. IMUT IL-PROFESSUR GODFREV WETTINGER Nhar it-22 ta' Mejju 2015 ħalla din id-dinja l- Professur tal-Istorja Godfrev Wettinger, fl-età ta' 85 sena. Huwa twieled il-Mosta fit-22 ta' Diċembru tal- 1929, irċieva l-edukazzjoni tiegħu fil-Liċeo u fil- Kulleġġ ta' St. Michael. Għallem fl-iskejjel tal- Primarja, fil-Liċeo u fil-Junior College. Kiseb id- Dottorat fl-1971 u għallem fl-Università ta' Malta mill-1972 'il quddiem. Hemmhekk qeda bosta rwoli matul is-snin. Għadda perijodi twal jirriċerka f'Londra, Oxford, Palermo u postijiet oħrajn. Kien fost il-fundaturi (1951) tal-ġurnal storiku ''Melita Historica', u għamel xi żmien President tas-Soċjetà Storika Maltija. Fl-1996 inħatar Membru tal-Ordni tal-Mertu (MOM). Ismu jibqa' marbut anki mal- ħidma tiegħu f'rabta mal-ilsien Malti u tefa' dawl fuq l-ewwel kelliema tiegħu meta kiteb il-ġrajja tal- Għarab f'Malta. Wettinger studja l-ismijiet tal-inħawi u ġabar 6,000 minnhom, wera li ħafna kienu ismijiet proprji ta' kelliema Għarab, studja l-laqmijiet medjevali u l-oriġini tal-kunjomijiet Maltin, imma fuq kollox fl-1966 sab fl-Arkivji Nazzjonali fil-Belt Valletta l-Kantilena ma' Patri Mikiel Fsadni u biha fetaħ it-triq għall-istorja tal-ilsien Malti. Jistrieħ fis-sliem. MTUMEIEI 1 Ia ID ħ ji KUN IMĦABBRA R-REBBIEĦA TAL-GRIFFIN POETRV PRIZE 2015 Fil-bidu ta' Ġunju li għadda ġew imħabbra r- rebbieħa Internazzjonali u Kanadiżi ta' dan il-premju tal-poeżija prestiġjuż. Ix-xogħlijiet rebbieħa huma The Stairwell ta' Michael Longlev u Blue Sonoma ta' Jane Munro rispettivament. Huma rċevew 65 elf dollar Kanadiż fi flus. Il-Griffin Poetrv Prize twaqqaf fl-2000 biex jinkuraġġixxi l-eċċellenza fil-poeżija u huwa mmirat għal dawk l-ewwel edizzjonijiet tal- kotba tal-poeżija miktubin bl-Ingliż, jew maqlubin fl- Ingliż, u li jistgħu jiġu mill-erba' rkejjen tad-dinja. Il- Ġurija għal din is-sena kienet magħmula minn Timothv Bowling (Kanada), Fannv Howe (Stati Uniti), l-aħbarijiet Kull wieħed minn dawn il- kittieba u poeti distinti qraw 560 ktieb ta' poeżija li waslu minn 42 pajjiż differenti mid-dinja kollha, inklużi 24 traduzzjoni. Il-lista aħħarija ta' dawk magħżula għall-Griffin Poetrv Prize 2015 kienet magħmula minn erba' ġabriet ta' poeti internazzjonali (inklużi traduzzjonijiet miċ-Ċiniż u mill-Pollakk) u tliet ġabriet ta' poeti Kanadiżi. Id-dħul mill-antoloġiji li huma ppubblikati kull sena jmur għall-Jum Dinji tal-Poeżija tal-UNESCO li nħoloq biex iberraħ id-diversità lingwistika permezz tal-espressjoni poetika u biex joffri lil ilsna f'periklu l-opportunità li jinstemgħu. Ta' min jgħid li Malta pparteċipat f'dan il-premju prestiġjuż permezz tal-ġabra poetika In Her Element ta' Therese Pace, ippubblikat mill-Faraxa Publications. Jane Munro, Scott Griffin u Michael Longlev Nhar is-6 ta' Ġunju 2015, biswit il-Knisja tal-Vitorja, f'Birkirkara, ittellgħet Lejla ta' Mużika u Letteratura li matulha ħadu sehem kittieba u poeti bħal Ġorġ Peresso, Tarcisio Zarb, Therese Pace, Anton Grasso, Charles B. Spiteri, Dr. Tonio Borg, Philip Borg, Wavne Farrugia, Ninu Borg, Charles Mifsud u Patri Angelo Mamo. Il-kantanti u mużiċisti li ħadu sehem kienu Doriana Vella, Roberta Mallia, Joseph Gauci, Elena Muscat u Destinv Chukunvere. Il-produzzjoni kienet ta' Terrv Muscat, il-preżentazzjoni saret minn Maria Mintoff u d-direzzjoni teknika kienet afdata lil Mario Fenech. Okkażjoni bħal din saret f'kollaborazzjoni mal-Kunsill Lokali ta' Birkirkara. Din il-lejla kienet parti minn attività ikbar imsejħa 'Birkirkara fil-bidu tas-seklu Għoxrin'. Kienet lejla fejn wieħed seta' jisma' dwar drawwiet antiki, folklor, praspar irrakkuntat minn nies differenti, u esperjenzi tas- seklu l-ieħor li kollox kien jolqot lil Birkirkara. KUNSILL LOKALI - BIRKIRKARA f' Birkirkara fil-bidu tas-Seklu Għoxrin Lejla ta' Mużika u Letteratura MUŻA KARKARIŻA b- is-Sibt, 6 ta' Ġunju 2015 p- mis-7.30 pm 'il quddiem B- biswit il-Knisja tal-Vitorja Preduzzjoni IFF TERFV MUSCAT TNEDIJA TA' ĠABRA TA' POEŻIJI ALTERNATTIVA MILL-HORIZONS Nhar it-Tnejn, 22 ta' Ġunju 2015 saret it-tnedija tal- ktieb MALTA POEMA VIŻIVA ta' Victor Fenech —- KtiebStilĠdid f'Sena ta' Anniversarji. Is-serata kienet organizzata mill-Akkademja tal-Malti flimkien ma' Poeżijaplus bl-għajnuna tal-Kunsill Malti għall-Arti. L- avveniment seħħ f''Casa Scaglia', Triq Mikiel Anton Vassalli, il-Belt. L-AĦĦAR ENĊIKLIKA TAL-PAPA MAQLUBA GĦALL- MALTI Ġiet ippubblikata minn Reliġjon u Ħajja l-Laudato Si' (Tkun Imfaħħarj Ittra Enċiklika tal-Qdusija tiegħu Franġisku dwar l-Għożża tad-Dar Komuni. Din l- enċiklika hi miġjuba għall-Malti mit-Taljan minn Francesco Pio Attard. Taw l-għajnuna tagħhom Joe Farrugia, Prof. Paul Pace, Rev. Prof. Hector M. Scerri, Lucv Sciberras, u Rev. Eddie Zammit. reazzjon E-mail mingħand Narcv Calamatta, it-2 ta' Ġunju 2015 Għażiż Patrick, Ħajr ta' IL-PONT u x-xogħol siewi li qed iwassal. Naqbel li l-qari tal-poeżija għandu jkun mgħallem fiċ-ċokon fl- iskejjel. Niftakar darba Anton Buttigieg tani naqralu ballata bit-Taljan fuq ir-radju. Jien ħassejt li dik il- kantaliena kienet banali u ppruvajt naqraha bil-loġika ta' avukat difensur. Tgħidx kemm kien akkużani li rvinajtlu l-ballata. Ħadd qatt ma kien għallimni naqra poeżija. Ma naqbilx li jinsab ħin fit-time table biex tiġi studjata l-poeżija. L-għalliema għandhom ikollhom il- kultura li tħeġġiġhom jużaw il-poeżija, u testi klassiċi kif ukoll il-Mitoloġija Griega jsiru ħaġa waħda mid- diskors tagħhom ta' kuljum. Il-matematika u x-xjenzi wkoll jistgħu jiġu mgħallma bis-saħħa tal-klassiċi. Tal-aħħar: kemm nixtieq xi ħadd jikteb teżi tal-M.A. fuq il-kitba għat-teatru ta' Ġino Muscat Azzopardi li għalija kien GBS ta' Malta. E-mail mingħand Paul P. Borg, il-5 ta' Ġunju 2015 Bonġu u grazzi bħal dejjem ta' IL-PONT ta' Ġunju Patrick. Kif qaltlek Lina Brockdorff, ikun fih tassew x'taqra u tieħu ħin biex taqra kollox aħseb u ara l-ħin biex tikkumpilahl Xogħol ta' bniedem waħdu bħallikieku biċċa ħsieb u xogħol ikkumpilat minn xi għaqdal Min iħobb il-letteratura jkun jistenna xi ħaġa ġejja regolarment li twassal l-aħbarijiet u tagħrifiet dwar dak li qed jiġri. U magħdud ukoll xi kitbiet ta' awturi oħrajn. Xi darba ikteb kelmtejn fuq ħaġa li lili tħassibni ħafna: dik li lill-kittieba xjuħ, iħossuhom abbandunati minn kulħaddi Sakemm kienu jippubblikaw u jattendu laqgħat, kienu dejjem imdawrin bi ħbieb, imma malli jkollhom jingħalqu ġewwa minħabba saħħithom, donnu kulħadd jinsihom l Min jaf kemm-il darba żort lil Ġorġ Pisani Għawdex, li kien jibki malli jarani, kien ikun aktarx wara t-tieqa donnu jistenna li jitfaċċa xi ħadd minn tal-linja. U kien jgħidli ċar u tond, kemm ma kinux jixirfulu kittieba. L- istess Ġuże Chetcuti f'Tas-Sliema: kont inżuru sikwit, ngħidlu, 'X'hemm Ġuż, kif intif', u nqattgħu siegħa u nitlaq lil hemm. Ġużċ Aquilina u Kilin għaddew mill- istess esperjenza. Għad għandi rrekordjat l-aħħar appelli mqanqlin ta' wħud minnhom ftit qabel ħallewna. Is-sens ta' abbandun u nuqqas ta apprezzament ikun jinħass aktar meta l-kittieb xiħ, ikun rikoverat f'dar tax-xjuħ. Kittieb li fakkartni fih li miet dal-aħħar, Manwel F. Attard, kien l-Imgieret imma ftit kienu dawk li konna nixirfulu kemm dam hemmhekk miskinl Ma naħsibx li kittieb żagħżugħ għandu jinsa lil dawk li ġew qablu; għandu jkun apprezzat li b'dak li kienu jafu meta kienu b'saħħithom, kienu bnew huma wkoll biċċa mill-binja tal-Letteratura tagħna. Meta nsiefer ġieli nara kif nagħmel immur fuq qabar ta' xi kittieb magħruf. Nitgħaxxaq nara kemm ġnus oħrajn jibqgħu jqimu lil dawk il-kittieba anki wara mewthomli Meta miet Carmel Attard mhux żġur kien hemm ħames kittieba jsellmulu għall-aħħar darba. Meta miet Manwel F. Attard, l-istess. Minjaf2 Ġa tkellimt kemm-il darba dwar dan, imma minjaf ikunx possibbli li anki l-Akkademja tal-Malti torganizza b'mod regolari żjarat ta' apprezzament lil dawn il-kittieba2 Din ukoll hi turija ta' qima lill-Ilsien Malti, billi nirrispettaw u napprezzaw lill-ħaddiema li bnewhl IL-PONT Pierre J. Mejlak twieled f'Għawdex fl-1982. Kiteb kotba għat-tfal, rumanz u żewġ ġabriet ta' stejjer qosra. Għal: kitbietu huwa ngħata l-Premju Nazzjonali tal-Ktieb ħames darbiet. Il-ktieb tiegħu Dak li l-Lejl Iħallik Tgħid rebaħ il-Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura fl-2014 u ġie ppubblikat bl-Ingliż sena wara. Bin-novella ''Nixtieq Ngħajjat lil Samirah'' huwa rebaħ il-Premju Ewropew 'Sea of Words'. Il-kitbiet tiegħu ġew tradotti f'bosta lingwi u ppubblikati, fost l-oħrajn, minn WW Norton u Words Without Borders. Minn fejn beda l-interess tiegħek għall-kitba2 Kemm kien importanti l-qari qabel ma bdejt tikteb7 Bl-istess mod kif mużiċist probabbli jkun ġa nħabb mal-mużika qabel qabad strument f'idejh, naħseb kont ġa tħabbibt mal-kitba qabel ma bdejt nipprova nikteb. Tħabbibt mal-kitba bil-gost li tawni ħafna kotba fi tfuliti. Għax minkejja li dejjem kelli ħafna ħbieb, il-pjaċir li tani l-qari ftit sibtu bnadi oħra. U għalhekk l-ewwel professjonisti li ammirajt f'ħajti ma kinux l-astronawti, it-tobba jew l-atleti. Kienu l- kittieba, li kellhom il-qawwa maġika li b'għadd ta' kliem marsus bejn żewġt iqxur joħolqu dinja li stajt tintilef fiha. Il-qari, għalhekk, kien fundamentali biex nitħajjar nikteb. Kien grazzi għall-kotba li sa minn ċkuniti bdiet titnissel fija x-xewqa — u xi ftit anke l- prużunzjoni — li xi darba anke jien nasal li nkun kapaċi noħloq storja li tagħti gost lil qarrejja oħra. B'dan il-ħsieb, ta' 14-il sena qattajt sajf nikteb avventura ċkejkna għat-tfal, li eventwalment ħarġet bħala ktieb. Kemm f'Riħ Isfel kif ukoll f'Qed Nistenniek Nieżla max-Xita inti jirnexxilek tinseġ rispettivament rumanz qasir b'nisġa u lingwaġġ miktub b'sengħa, u rakkonti ħelwin li jiżolqu minn kelma għal ta' warajha, minn sentenza għal oħra u minn paragrafu għal ieħor bla ebda tbatija ta' xejn. Minn fejn ġejja din l-imħabba lejn il-kitba b'Malti raffinat7 Hemm xi kittieba partikolari li għenuk jew ispirawk bil-kitbiet tagħhom Il-Malti li nuża f'kitbieti hu l-Malti li nkellem lili nnifsi bih, huwa l-Malti li kellmuni bih fi tfuliti, il-Malti li naf. Huwa wkoll il-Malti li qrajt sa minn età żgħira, mill-kotba ta' Trevor Żahra sal-kitba ta' wieħed mill- aqwa għalliema li qatt kelli, Anton Mercieca. Madankollu nistqarr li sibt il-vuċi tiegħi bħala kittieb meta emigrajt fl-2004. Il-kitba bil-Malti kienet saret qisha eżerċizzju ta' djalogu miegħi nnifsi. Forsi hemm tassew intbaħt kemm hu sabiħ u rikk il-Malti. F'Riħ Isfel laqatni ħafna l-użu eċċellenti tas- similitudnijiet li huma varji, u oriġinali ħafna. Dan tagħmlu konxjament jew inkonxjament meta tkun qed tikteb7 X'effett tixtieq toħloq permezz tas- similitudnijiet fil-kitba tiegħek2 Meta nkun irrid niddeskrivi xi ħaġa, ġeneralment nagħlaq għajnejja, nimmaġinaha, u nikteb dwar kif tkun dehritli. Dan dejjem dehrli l-isbaħ metodu kif lill-qarrej turih dak li għandek f'moħħok. Hekk, pereżempju, iċ-ċmieni fuq il-bjut jidhru qishom qsari maqlubin rashom 'l isfel, u tliet pari żraben bojod u suwed Asics — filliera abbatini. Iżjed milli biex joħolqu xi effett partikolari, is-similitudnijiet nixtieghom jaħdmu billi jgħinu lill-qarrej jimmaġina x-xena kif nixtiequ jimmaġinaha. Mhux dejjem ikun hemm bżonnhom. Kultant hemm dettalji li ma nħossx li għandi nidħol fihom jew, saħansitra, nippreferi lill-qarrej jimmaġinahom kif jixtieq hu. Jekk qed nitkellem dwar kċina normali f'appartament, m'hemmx għalfejn niddeskriviha għax il-qarrej jista' jimmaġinaha waħdu. Jekk il- kċina, pero, miżbugħa safra, qisha pompa tal-petrol, dik irrid nispjegaha b'xi mod għax abbli hemm raġuni għaliha u l-qarrej jeħtieġlu jimmaġinaha kif qed naraha jien. F'dan l-ewwel rumanz tiegħek inti tidħol tajjeb ferm fil-kultura, tradizzjonijiet, mod kif jitkellmu, jaħsbu u jġibu ruħhom in-nies tar-raħal. Tikxef it- tajjeb u l-ħażin (fosthom, il-qirda tal-għelieqi u l- flus li ġab miegħu l-bini, l-imħatri, l-emigrazzjoni li għamlet sinjuruni ċerti wħud), inklużi l-vizzjijiet, tan-nies tar-raħal. Dan isaħħaħ il-fatt li hu fid-dmir tal-kittieb li jinvolvi ruħu f'issues ta' natura soċjali. Xi tgħid dwar dan F'dan ir-rumanz nikteb dwar l-ambjent li trabbejt fih, fejn in-nies magħrufin iżjed bil-laqam, fejn l- għelieqi qegħdin hemm biex tgħaddi minnhom u fejn xejn qatt ma jinbidel. Huwa l-ambjent li fl- ewwel snin tiegħi bħala Malti ta' barra sikwit sibt ruħi naħseb fih. Dan il-ktieb hu frott dak il-ħsieb. Fl- opinjoni tiegħi d-dmir ta' kittieb hu li jirrakkonta storja b'mod tajjeb. Madankollu jekk kittieb ikollu xi jgħid dwar ċerti temi soċjali, huwa normali li jispiċċa jgħidhom — direttament jew indirettament — f'kitbietu. Jgħidu li biex tkun taf l-opinjoni ta' kittieb dwar xi tema soċjali m'hemmx għalfejn taqra wisq intervisti miegħu. Li għandek taqra huma kitbietu. Min-naħa l-oħra f'Qed Nistenniek Nieżla max-Xita naqraw 29 rakkont qasir ambjentati kemm Malta (iċ-ċokon) kif ukoll fi bliet differenti fl-Ewropa (il- ftuħ u l-kobor). Huma wkoll rakkonti moderni li jqiegħdu lil-letteratura Maltija f'dimensjoni metropolitana u li juru kemm l-ilsien Malti jista' joqgħod tajjeb għal kull ambjent, sitwazzjoni u karattru, ikun fejn ikun, ikun min ikun. Kif tirreaġixxi għal dan2 Ir-rakkonti f'Qed Nistenniek Nieżla max-Xita ma bdejtx niktibhom bil-ħsieb li nippubblikahom fi ktieb. Kien iżjed esperiment li għamiltu għall-gost kull meta sibt ħin noħloq storja dwar emozzjoni partikolari. Kienu l-ewwel snin tiegħi bħala Malti ta' barra u matulhom apprezzajt aktar il-versatilità tal- Malti u, fuq kollox, il-wens tal-melodija tiegħu. Jien u nikteb dawn ir-rakkonti kont nieħu gost naqrahom b'vuċi ftit għolja biex inħalli r-ritmu jiggwidani. Qatt ma sibt diffikultà nesprimi lili nnifsi bil-Malti, ikun x'ikun l-ambjent li nkun qed nitkellem dwaru. Kemm huma importanti l-ispazji (ir-raħal, Malta u lil hinn) li tambjenta fihom l-azzjoni tan-narrattiva tiegħek2 Kultant l-ispazju huwa kruċjali daqs karattru ewlieni, b'talimod li l-istorja tkun marbuta miegħu, tgħix minn fuqu. Għandi stejjer, pereżempju, li ma tistax tambjentahom fuq gżira ċkejkna. Hemm oħrajn, li ma tistax ma tambjentahomx f'post ċkejken u maqtugħ. Hemm imbagħad novelli — fosthom l-iżjed riċenti tiegħi — fejn l-ispazju huwa mentali u jekk l- istorja hix isseħħ f'belt enormi jew f'raħal ċkejken, ma tagħmel l-ebda differenza. Ħafna mill-karattri tiegħi huma nies li jivvjaġġaw u li x'ħin jieqfu jduru jibdew jippruvaw jiskopru aħjar lilhom infushom. Riħ Isfel hu rumanz li għandu xejriet mid-detective storv. Il-final huwa differenti milli wieħed kien jaħseb u b'hekk inti jirnexxilek tidħak bil-qarrej. Dan ikompli jikxef is-sengħa tiegħek ta' kittieb intelliġenti. Xi tgħid dwar dan7 Niftakar li fi tmiem dak ir-rumanz kelli — kif probabbli jkollu kull kittieb — bosta għażliet. Xtaqt nieqaf fil-mument fejn in-nies qed tippremja lill- ħażin, b'applaws simboliku. Ridt inħalli lill-qarrej jaħseb dwar x'seta' fil-fatt ġara wara. Meta ġejt biex nadatta dan ir-rumanz għat-televiżjoni, il-pressjoni biex it-tmiem jagħti iżjed sodisfazzjon lit- telespettatur kienet kbira u allura għall-iskript televiżiv żidt kapitlu ieħor li fih għażilt waħda mill- ħ Mt ia FI possibbiltajiet — dik li gidba tibqa' tħuf warajk u iżjed ma jkun żgħir il-post iżjed hemm ċans li ssibek. F'Riħ Isfel il-kliem ħażin huwa ftit ħafna, anzi rari, u dan jintuża biss fi ftit waqtiet meta l-personaġġ ikun irid jesprimi rabja jew jagħmel enfasi ta' xi tip. Il-kliem baxx hu għażla li tista' ddarras lil ċerti qarrejja, imma fl-istess ħin jirrifletti ċerta realtà li ma tistax twarrabha. X'taħseb7 Ma tistax tikteb dwar miżbla u ma tirreferix għar- riħa tinten. L-istess fid-djalogu. Ma tistax tikteb, pereżempju, djalogu kemm jista' jkun awtentiku f'każin tal-futbol bla ma tippermetti lil ħadd iżellaq kelma baxxa. F'Riħ Isfel il-kliem baxx użajtu fejn ħassejt li kien importanti li jkun hemm. F'Qed Nistenniek Nieżla max-Xita inti toħroġ bħala osservatur akut u b'saħħtu fid-deskrizzjonijiet tiegħek bla ma qatt tesaġera li ddejjaq. Liema element huwa l-iktar importanti għalik meta tikteb: id-djalogar, id-deskrizzjoni, ir-riflessjoni, jew taħlita intelliġenti ta' dan kollu u iktar2 Jiddependi x'tip ta' storja tkun qed tikteb u minn liema perspettiva. Meta nikteb fl-ewwel persuna ta' spiss nitfa' iżjed piż fuq ir-riflessjoni għax bħala kittieb inkun magħluq f'moħħ. in-narratur. Madankollu l-għan tiegħi bħala kittieb huwa dejjem li lill-qarrej inżommu fl-istorja, isegwi dejjem l- azzjoni prinċipali u allura nipprova nuża dak li hemm bżonn biex inżomm il-kitba mexxejja. Mix-xogħlijiet li ppubblikajt liema huwa l-iktar għal qalbek u għaliex7 Kull ktieb huwa għal qalbi għal raġunijiet differenti. Iż-żewġ ġabriet ta' stejjer qosra huma partikolarment għal qalbi għax huma mimlija b'karattri li nissimpatizza magħhom u kważi kull rakkont ifakkarni f'mument partikolari li ngħożż. Jekk ikolli nagħżel wieħed, nagħżel l-aħħar ktieb — Dak li l-Lejl lħallik Tgħid — anke għaliex huwa l- ewwel ktieb tiegħi tradott f'lingwa barranija u Ilum l-aktar ktieb tiegħi li vvjaġġa. Is-sena 2014 ratek bħala rebbieh tal-Premju għal- Letteratura tal-Unjoni Ewropea. Kif ħadtha aħbar bħal din u x'opportunitajiet toffri lil kittieba bħalek2 Il-Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura huwa opportunità sabiħa għal-letteratura tagħna biex tesponi iżjed ruħha. F'kull pajjiż li żort b'rabta mal- premju dejjem iltqajt ma' udjenzi interessati ħafna fil-Malti u fil-letteratura tagħna. Il-premju jħajjar djar ta' pubblikazzjoni barranin jittraduċu u jippubblikaw il-ktieb rebbieħ permezz ta' fondi Ewropej. Jippermetti wkoll lill-kittieb jiltaqa' ma' udjenzi barranin u jaqsam kitbietu. Huwa premju li għandu jimmotiva u jistimula iżjed il-kittieba u lill- pubblikaturi Maltin. Proġetti għall-ġejjieni2 L-għan ta' kull kittieb hu li jikteb. fil-futur ikun hemm kotba oħra. Bħal ħafna oħrajn, nixtieq li niddedika iżjed ħin għall-kitba. ĦAJKU Riesqa l-Għarusa Is-siġar tal-lewż ferrxu n-nwar għall-għarusa … riesqa r-Rebbiegħa. Abjad u iswed wiċċek. EIf melodija tgħanni għal kull lewn. Ix-Xemgħa b'qalb ħamra nar. Ħasra li toqtlok l-imħabbal Ix-Xwejjaħ Taqra ġrajjietu imħaffrin f'tikmix wiċċu; ix-xwejjaħ ħiemed. IL-PONT ktieb mill-qrib WARTIME GOZO 1940-1943 ta' Charles Bezzina. Milli nista' nifhem il-Bank of Valletta mhux biss jinteressa ruħu li jissokta jagħti servizz lill-klijenti tiegħu waqt li jagħmel l-almu biex iżid l-assi tiegħu, imma qiegħed hemm ukoll biex jgħin il-Letteratura Maltija, din id-darba l-Istorja t'Għawdex lura fi żmien l-Aħħar Gwerra. Dan is-sehem qed jagħtih fil- pubblikazzjoni ta' dan il-ktieb li għandna f'idejna u li ħareġ għad-dawl m'ilux. Il-Poeta Għawdxi Charles Bezzina mhux biss tana għadd sabiħ ta' kotba tal-Poeżija li jinkludu fost l- oħrajn Triqat Bla Tarf (1987), Meta Karab il-Baħar (1993), Baħar Solitarju (1996), Mewġiet tal-Ħemda (2002), Kurrenti Solitarji (2005), Meta Siket il-Baħar (2008), u Raxx tas-Silenzju (2012), iżda matul dawn l-aħħar snin qed ikompli fejn ħalla missieru Frank Bezzina, Alla jaħfirlu, u daħal fil-fond tal-ġrajjiet kiebja li ħalliet warajha fuq Għawdex l-Aħħar Gwerra, li għalkemm nistgħu ngħidu li ma kagħbritniex bħalma għamlet lill-gżira otħna, iżda xorta waħda Għawdex messitu l-parti tiegħu li ġabet magħha ħerba u mwiet. Fis-sena 2000, Charles Bezzina mill-ġdid ippubblika flimkien iż-żewġ kotba li kien ħareġ missieru fl-1977 u l-1981 fil- pubblikazzjoni Il-Qilla tal-Gwerra fuq Għawdex 1940- 1943 b'għadd sabiħ ta' żidiet li huwa ġabar wara li qalleb u fela diversi dokumenti. Inkuraġġit mill-mod kif intlaqa' dan il-ktieb, Bezzina ħarat lil Għawdex biex jintervista bosta Għawdxin dwar l-esperjenzi tagħhom tal-gwerra li huwa ġabar fil-pubblikazzjoni Meta Karbet is-Sirena li huwa ħareġ fis-sena 2003 u li nqaleb għall-Ingliż disa' snin wara minn Alfred Palma. Fl-2004 Charles Bezzina ppubblika The Gozo Mirfield li fih huwa jagħtina tagħrif siewi dwar il- mitjar li nbena matul l-'Operation Huskv 1943)'. Wara ħafna tiftix insibu lil: Charles Bezzina jippubblika l-ktieb tiegħu Il-Vittmi Għawdxin tat- Tieni Gwerra li fil-paġni tiegħu nsibu tagħrif dwar dawk l-Għawdxin kollha li tilfu ħajjithom matul l- Aħħar Gwerra. Ta' natura differenti kien l-aħħar ktieb li ħareġ fl-2012 dwar il-memorji tiegħu ta' tifel li għix fil-Belt Victoria fis-snin sittin. Issa Charles Bezzina reġa' qiegħed isemma leħnu u jurina x'tiswa l-pinna tiegħu b'dan l-aħħar ktieb Wartime Gozo 1940-1943: an account of the Bleak vears, li huwa ddeċieda li joħroġ bl-Ingliz biex ikun jista' jinqara minn faxxa usa' ta' qarrejja u li huwa jiddedika lill-vittmi Għawdxin kollha li tilfu ħajjithom fl-aħħar gwerra. Kif isostni s-Sur Louis J. Scerri fil-kelmtejn li għamel għal dan il-ktieb, kien propju matul l-1942, wara li Malta kienet ilha tara fuq wiċċha sa minn Ġunju tal- 1940, li Għawdex beda jġarrab il-kruha tal-gwerra u l-attakki mill-ajru bdew ikunu iktar spissi, anke fuq opri tal-baħar li kienu mezz ta' għixien u provisti għall-poplu Għawdxi. Bosta drabi l-ajruplani tal- għadu kienu jwaddbu l-bombi fuqna biex iħeffu l-piż li kien ikollhom meta attakkati mill-ajruplani tal-RAF. Dan il-ktieb li għadu kemm tana f'idejna dan l- istoriku Għawdxi tal-gwerra, huwa s-sitt wieħed li jitratta l-gwerra u fih insibu għadd ta' ritratti li qatt ma dehru qabel. Il-ktieb jagħti stampa ċara ta' dak kollu li ġara fil-gwerra, tal-attakki mill-ajru, l-imwiet u l-ħsara li ġarrab il-bini. Naqraw kif u fejn tħaffru x- 'shelters' u t-twaqqif tal-'HHome Guard' li fl-assenza tal-preżenza tas-suldati, kienet tant bżonnjuża fil-każ ta' xi invażjoni. (Charles Bezzina jikteb dwar il- waqgħa tal-inġenji tal-għadu, l-istituzzjoni tal-pulizija tal-kosta u d-'Demolition Squad', l-effett tal-gwerra iqaloje, mill-a gie; kont… fuq is-sistema tal-edukazzjoni, it-trasport, il-Black Market, ir-razzjon u l-Victorv Kitchens, il-militar u l- mitjar li kien inbena fix-Xewkija u t-telfa tat-torri Gourgion li kellu jitwaqqa' mhux mill-bombi tal- għadu imma mill-pala u l-imgħażqa tal-alleati, patrimonju imprezzabbli tal-Kavallieri. Għawdex ta' żmien il-gwerra laqa' fih ukoll bosta Maltin li riedu jaħarbu mill-periklu tal-gwerra fosthom bosta nies magħrufa, flimkien ma' bosta sorijiet u pazjenti mill-isptar Vincent de Paule. Riżultat ta' dan nistgħu ngħidu li f'Għawdex twieldet is-soċjetà tad-duttrina, il-Museum. Kien Għawdex li pprovda lil Malta bi kwantitajiet kbar tal-qamħ biex setgħet iżżomm wieqfa fuq saqajha tikkumbatti lill- għadu li għamel minn kollox biex jeqridha. Nissuġġerilkom tiksbu kopja ta' dal-ktieb interessanti b'mod speċjali nappella lill-ġenerazzjoni żagħżugħa li ma taf xejn dwar l-aħħar gwerra u s-sagrifiċċji bla għadd li għaddew minnhom misserijietna biex ħallewlna Malta u Għawdex ħafna aħjar fejn isaltnu l-paċi u l-ġid. Biżżejjed tiflu l-qoxra tal-ktieb u taraw dar imġarrfa fi triq il-Mitħna Victoria mill-bombi tal- għadu biex ikollkom idea żgħira minn xiex għadda Għawdex matul żmien il-gwerra jew iżżuru xi xelter imħaffer fil-blat biex ikollkom idea dwar il-ġranet koroh u iebsa li kellhom jgħaddu l-antenati tagħna matul l-attakki mill-ajru. Jalla żmien u esperjenzi bħal dawn ma jerġgħux ifiġġu fuq ix-xefaq ta' pajjiżna, għalkemm fuq l-oriżżont ta' xtutna spiss qed nisimgħu llum b'tant emigranti li qed jitilfu ħajjithom biex jaħarbu mill-ħajja kerha u iebsa li magħha ġġib dejjem il-gwerral Kemm għandna għax inkunu grati lil Alla li lilna qed iħallina ngħixu fuq din id-daqsxejn ta' blata fejn ma jonqosna xejn, geddumna. fix-xgħir, familji magħquda u x'nieklu bix-xabgħal KAV.JOEM.ATTARD Victoria Għawdex Mingħalina li rfinajna għax m'għadniex nużaw is-swat. Mat-tfal tagħna sirna nafu nevitaw anki l-għajjat. Imma mbagħad fid-debulizza meta naqgħu għall-ġibdiet it-tfal tagħna jbatu l-aktar f'nofs il-piki u l-firdiet. EMMANUEL ATTARD-CASSAR GĦADA Ilbieraħ tar u mar, u miet u nħall mal-aħmar li pinġa wiċċ is-sema, Fil-għaxija… u miegħu għebet biex ma terġax lura it-tama, f'qalb li drat, jum wara l-ieħor, iġġarrab it-tbatijal Illum inħallu id-deh'b u r-roża għas-sħab bajdani, li nesa ġa l-għasafar li ħawfu 'l hemm igħannu kiebja fuq oċejan imqallebl U għada, ruħi terġa' tistenbaħ, biex terġa' terda' l-ħajja min-natura, mill-għanja ta' għasfur, mill-ħars ta' ħniena, mid-dmugħ ta' warda, itfewwaħ minn ħmurithal 'Mma għada jkun bħal-lum u jkun bħall-bieraħ, għalmin il-ħajja hija biss tagħbija t'elf xewqa mhux maqtugħa, ta' salt ħolm fieragħ li jtir mar-riħ milbus il-parodijal IMQAR IMXIET FUQ L-EŻEMPJU TAGĦHAI llum ninsab trankwill u seren — lil hinn mill- inġustizzji, ġlied u dwejjaq. Ninsab ferm imbiegħed minn kull ħażen, qerq u niket ta' dik l-imxajtna dinja. M'ilnix wisq hawn, ma nafx kemm eżatt, iżda l-ħin huwa insinifikanti hawn fuq. L-għaġla sfrenata biex tlaħħaq mar-rutina ta' kuljum ma teżiżtix. Mhux li kien, ommi kellha nitfa minn dan il-ferħ f'qalbha qabel m'għamlet dak li għamlet. Teħdunix ħażin, ma nibdel din il-paċi li qed inħoss ma' xejn, iżda kultant nistaqsi wasaltx kmieni wisq f'dan il-punt ta' kuntentizza. Jekk illum ninsab ferħan, il-mixja għal dan il- punt kienet imħarbta mhux ftit. Tnissilt f'ġuf ommi għall-ħabta ta' Ġunju (sa fejn naf jien), u ovvjament ommi ma indunatx bil-preżenza tiegħi mill-ewwel, iżda ma damitx wisq, tafux. Kien ilni nimraħ f'dak l-imbierek ġuf għal xi tliet ġimgħat meta f'daqqa waħda ħassejt lil ommi tifraħ ferħ li qatt ma rajtha tifraħ f'dawk il-ftit ġimgħat li kont ilni nafhal Kemm bkiet bil-ferħ malli rat dawk iż-żewġ linji ħomor fuq il-pregnancv. testl Niftakarha tirringrazzja lill-Mulej ta' dak li kienet se tesperjenza. Imma sewwa jgħidu li x-xitan m'għandux ħalibl Il-mamà damet tifraħ sakemm ġie missieri lura mix-xogħol. Bl-innoċenza kollha, ommi marret tiġri sabiex tagħtih l-aħbar li suppost kellu jithenna biha, imma ġara totalment il-kuntrarju. Nista' ngħid li għall-ewwel darba f''ħajti' kont imwerwerl Ħlief għajjat u ġlied ma smajtx dik il-lejla. Apparti l-litanija ta' dagħa li qal missieri dakinhar, kien qed jagħti l-ħtija tal-eżistenza tiegħi lil ommi, ja purċinelli 'Int qed tiġġennen jew/l Għidli li qed titmejjel bija Mari, ċajta tajba dinl' 'Issa dawn affarijiet taċ-ċajt John7 Hawn ħa positive, mhux qed tarah7' 'Le, ma jistax ikun, għidli li mhux veru l' 'Inti se taqtagħha2l Għandna tarbija John, imissek tifraħ, min jaf hux tifel jew tiflal Iġri jas-' 'Agħlaq ħalqek, agħmilli pjaċiri Għidli int, kif se nkomplu naħdmu b'din it-tarbija7 U l-loan min se jħallsu, ommok jew/ Addio l-karriera, id-dottorat, il-karozza u d-darl Int taf kemm iġġib spejjeż magħha tarbija 7' 'Xi mod kif inkampaw insibu żguri Kellek għalfejn iżżeffen lil ommi issa' It-tarbija tagħna t-tnejn u mhux tiegħi biss, u dan tafu inti' 'Giddieba intl Jien ilni ngħidlek li ma ridtx tfal mill-ewwel darba li Itqajnal U fuq kollox, kont intli ma kontx attenta u mhux jienl Ja mara sħunal' 'John, ma nafekx hekk, għaliex qed tagħmilli hekk2 Suppost qiegħed tifraħ miegħi tafx/' 'Ara x'se tagħmel b'dik il-qaħbeċ tarbija; eħles minnhal' 'Issa ma tarax, mela ħsibtek qed tilgħab bil- pupi jew' 'Iddeċiedi, teħles minnha int jew neħles minnkom it-tnejn jien stess. ' Imma kemm kelli jkolli missier aħdar u bla kuxjenzal Ja bniedem indannat, żgur li qatt mhu se nsib raġuni valida għaliex kellu l-wiċċ vili jgħid lil ommi biex teħles minni, frott is-suppost imħabba ta' bejnu u l- 'imħabba ta' ħajtu'. Annimal u xejn iżjed, lanqas xrara ta' mħabba ma kellu lejn ommi u bil-wisq anqas lejjal Kif tistgħu tissoponu, ommi beżgħet mill-aġir ta' dak il- mostru. U wara lejl ta' thewdin, mingħajr irqad ta' xejn (ħassejtha titqalleb lejl sħiħ), iddeċidiet li ċċempel lil ħabibitha Lvnn. 'X'se nagħmel Lvnn2 Ma ridx neħles mit- tarbija imma lanqas irrid li nispiċċa fil-periklu jien.' 'Marija, ħaġa waħda ngħidlek, John jasal u jekk int kont għamja għalih sforz imħabbtek lejh, jien ma kontx. Aħjar tintilef ħajja waħda milli tnejn. ' 'Int ukoll21 Grazzi Lvnn eh, ħsibt li se nsib spalla fuq min inserraħ fik. ' 'Stenna, jien li qed ngħidlek mhi xejn ħlief ir- realtà li int ma tistax tibqa' taħrabl Li kont minnek nidħol fuq l-intermet. Hemm imnejn issib xi ħaġa minn hemm. ' Nixtieq inkun naf min ivvintah dan l-internet jien, ħlief spazji għal inġustizzji ma fetaħx, u tiegħi waħda ir-rakkont. kont.. Kif qatgħet minn ma' Lvnn, ommi daħlet fuq sit elettroniku li jittratta l-abort. Ħlief kliem ta' kuraġġ biex twettaq dak li qalulha tagħmel dawk il-bgħula ma sabitx, u fil-pront ikkuntattjat tabib fi Sqallija biex tagħmel l-arranġamenti meħtieġa. Qalilha li l-proċess seta' jsir biss sakemm t-tarbija tagħlaq it-tliet xhur fil- ġuf. Staqsietu xi jkollha bżonn u qalilha li kull mhi se tkun teħtieġ hija l-kartiera mimlija b'elf u mitejn ewro fi flus kontanti. U bħallikieku kienu qed jiddiskutu ċ- ċiċri u l-karawett, il-mamà u Dr. Russo iffissaw data għall-jum li fih kelli niġi maqtul. Għadda xahar. Qabdet l-ajruplan u telqet. Erbgħin minuta biss kellha tkun id-differenza ta' bejn pajjiżha u l-post fejn kellha tmur biex teħles minni. Waslet għall-ħabta tat-tmienja u għad-disgħa u nofs kienet tinsab bilqiegħda, tistenna sabiex tagħmel dak li kellha tagħmel f'qasir żmien. Neżżgħuha, libbsulha biċċa libsa rqiqa u l-proċess misħut beda. Tawha l- loppju biex żgur ma tkunx konxja minn dak li kienu qed jagħmlulha u forsi twaqqaf kollox. Minnufih, f'kemm ilni ngħidlek, bdew billi tawni injezzjoni u f'radda ta' salib ma kontx naf x'inhu jiġri madwari. Imbagħad bl- istrumenti u l-għodda li kellhom, biċċruni u ġabuni trietaq bħallikieku kienu qed jilagħbu ma' xi biċċa għaġina. Għaxar minuti kulma riedu, għaxar minuti biss biex joqtluni kiesaħ u biered. Kif diġà għidtilkom, illum tant ninsab kuntent li ma rrid inbiddel dan l-istat ta' ferħ ma' xejnl Imma min jaf kieku Alla nissilni f'ġuf mara li kien ilha tipprova għat-tfal għoxrin sena sħaħ7 Żgur li ma kienx jiġri dak li ġaral Min jaf forsi kieku kont nitrabba fi ħdan omm u missier li jafu joffru mħabba u dedikazzjoni lejn binhom. Ma nafx jekk indunajtux, imma ommi kien jisimha Marija. lva, Marija, bħal dik it-tfajla safja, immakulata u bla dnub li welldet iben li kellu jsalva poplu sħiħ. Imqar… jaħasra, imxiet fuq l-eżempju tagħha ommi, min jaf forsi kieku kont inkun utli għal din id-dinja jien ukolll Ovvjament dan ma stajt nagħmlu qatt ġaladarba jien ħajja m'għixtx, iżda jekk b'kitbieti mqar inwassal omm waħda biex tinduna bl- iżball li għamlet ommi u ma tmissx mal-abort, inkun ilħaqt l-għan tiegħil (Rakkont miktub minn Nathan ATTARD, Kulleġġ De La Salle) DIZZJUNARJU BILINGWI GĦAL MIN QED JITGĦALLEM U GĦALL-PERSUNA EDUKATA TAS- SEKLU 21 The English-Maltese Dictionarv for the 21' Centurv ta' Charles Briffa huwa ppreparat speċifikament bi stil aċċessibbli għal min juża l-Malti Modem f'kuntatt ma' testi bl-Ingliż, għal kull min xogħlu hija l-kelma. Huwa għalhekk volum għall-professjonist, għat-traduttur, għall-edukatur, għall-istudent, għall-ġumalist, għall- kittieb kreattiv, għall-politiku, għal min jaħdem fil- qasam tar-riklamar, għall-fanatku tat-tisliba, u għal dawk kollha li jużaw il-Malti Modern u jixtiequ jsibu l- kelma adatta għal terminu bl-Ingliż, u li ħakmu r-regoli tal-Malti u tal-Ingliż, u akkwistaw ammont suffiċjenti ta' vokabolarju li bih ikunu jistgħu jifhmu ż-żewġt ilsna. Huwa mmirat għall-bilingwi Maltin li jixtiequ jiżviluppaw iktar l-għarfien ta' kif il-kliem jintuża u x'ifisser, u ta' għajnuna prattika kbira fl-għażla tal-aqwa forom u joffri lil dak li jkun għalqa wiesgħa ta' derivati, l-aktar f'dak il-waqt meta ma nsibux il-kelma adatta f'kuntest prattiku. Insibu listi ta' kliem kurrenti, kliem ġenerali, termini speċjalizzati, derivati, kliem kompost, espressjonijiet idjomatiċi u frażijijet verbali, li l-qarrej jista' jiltaqa' magħhom fil-komunikazzjoni ta' kuljum u f'materjal formali u informali. Hu dizzjunarju li jifrex mill-użu standard tal-lingwa għal dak li hu kollokjali u slang. Insibu wkoll tagħrif dwar. il-funzjoni grammatikali, u definizzjonijiet li huma ċari u diretti. Hu dizzjunarju li jieħu bis-serjetà l-ekwivalenza fil-qasam tat-traduzzjoni. Għalhekk bosta drabi jingħataw forom alternattivi biex jipprovdu lill-qarrej il-lussu tal-varjetà lessikali. Apparti dan il-vokabularju tal-individwu jiġi mogħni minn distinzjonijiet bejn tifsiriet differenti tal- istess kelma. The English-Maltese Dictionarv for the 21' Centurv jinkludi wkoll erba' appendiċi ta' valur partikolari għat-traduttur. Dan hu dizzjunarju li jagħtina viżjoni bbilanċjata tal-Ingliż u l-Malti kontemporanji, f'rabta sħiħa mal-bżonnijiet modemi. Victor V. Vella, li jgħix l-Awstralja ppublika diversi kotba bil-Malti fosthom, GĦERUQ, WERAQ u WARD, tliet kotba biex tgħallem/titgħallem il-Malti bħala t- tieni lingwa, IL-FESTA TAL-ĦUTA, ġabra ta' stejjer oriġinali, KONFERENZA STAMPA, serje ta' monologi għall-palk, ippublikat bħala c.d., u diversi c.d.'s oħra. Kien ilni: naraha fil-vetrina minn meta twelidt. Kienet ma' ħamsa oħra bħalha u daqsha eżatt, kollha miġburin madwar teapot bl-istess disinn, donnhom flieles imdawrin ma' qroqqa. Qatt ma tajt kasha speċjali, bħal meta ħaġa tolqtok għall- ewwel darba, tara li ma tistax tmissha u tħalliha f'postha u taħbat tinsieha. Imma bħal fatta, meta kultant kont inħares lejha u nsibha fl-istess post hemm imwaħħla mal-ixkaffa kienet tagħtini ċerta sigurtà u kont inħoss li la għadha hemm fil- post tagħha tas-soltu qalb il-ħafna 'ġojjelli' oħra, ħadd ma jista' għalijal Kienet kikkra, waħda minn sett ta' sitta. X'aktarx li kienet magħmula l-Ingilterra, imma ż-żmien għadda u ħa miegħu l-iskrizzjoni b'kollox. Id-disinn ta' madwarha għadu hemm: dghajsa bi tlett iqlugħ, wieħed isfar u t-tnejn ta' wara ħomor, poġġuta f'daħla żgħira, b'siġra fuq ix-xelleg u bi ftit djar b'isqfa ħomor kemm kemm jidhru fil-bogħod. Id- dawl mitfi ġej mix-xemx li ma tidhirx għax niżlet wara l-għoljiet u ħalliet ċerta ħmura li biddlet il- kuluri ta' kollox b'ċerta ħmura li x-xemx biss taf tħalli. Kellha ż-żmien: ommi kienet tgħidli li s-sett kien rigal tat-tieġ meta żżewġet lil missieri… Meta qasmet il-baħar u waslitli f'pakkett kollu tajjar mat-taqgħida l-oħra, x'ħin qbadtha b'idi bqajt skantat u ħassejt bħal demgħa ġġelben ma' ħaddejja. Poġġejtha fuq tavolina u donnha bħal Pinokkju, stħajjiltha bdiet titkellem u tgħid ġrajjitha… Bħal din il-kikkra, ommi kienet dejjem hemm, le mhux fil-vetrina, imma fil-kċina tqaxxar il-patata, jew taħsel l-art jew il-ħwejjeġ, jew ukoll barra fuq banketta tagħżel is-suf u tagħmlu ħjut lest biex naqra ta' ganċ żgħir, tagħmlu lożor jew xi xall għall- festa. Għall-festi kellha fid-demm.. biex iżżanżan xi libsa sabieħa u eleganti, u toħroġ tiltaqa' man-nies u tgħid erba' kelmiet bħalma kienu jħobbu jagħmlu. Fil-festi, aħna ta' tfal li konna, konna ngħidu: ''Il-lejla brodu..l' Kienet titfa' biċċa ċanga ma' karfusa u nitfa kunserva u tħalliha tagħli sa ruħ ommha għax… fil-festi wara l-ikla jew pranzu ta' nofsinnhar, it-tisjir kien jieqaf … ħlief il- brodu jagħli u jbaqbaq fuq l-ispiritiera imnewnijha ta' bi tlieta… Biex tiġri kellha seħer u kienet dejjem issib fejn tmur, daqqa sa Għajn Żejtuna biex tlaqqat quffina melħ abjad li kien jinżel għasel fuq xi bukkun bil- ħobż u biż-żejt, daqqa ma' xi pellegrinaġġ tax- Xirka jew għal xi xirja l-Belt. Li taqsam il-fliegu u tmur Għawdex kienet okkażjoni ta' kull sena jekk mhux ta' darbtejn fis-sena u x-Xlendi u ta' Pinu kienu l-iktar postijiet li kienu jogħġbuha. Għadni naraha teħodha ma' driver ta' taxi għax dehrilha li talabha ħafna iżjed mis-soltu u ħsibt li se terġa' tibda t-tielet gwerra dinjijal Qatt ma kont bsart li taħt dik il-faċċata u wiċċ kwiet u l-biċċa l-kbira manswet, kien hemm ukoll dak in-nar jew polvli li ma ridux wisq biex jesplodul Bħal ħafna ommijiet Maltin, għall-indafa kienet fitta imma ma. kinetx tiffitta fuqha. Il-madum kien dejjem ileqq u kellha riċetta sħiħa kif tipprepara t- taħlita tal-ilma biex taħslu. Meta darba, ma kinetx għadha tiflaħ u xi ħadd issogra jaħsel l-art u ġie imdennes, kien hemm episodju ieħor li ma tantx kien sabiħ. L-istess meta konna xtrajna l-ewwel washing machine, ma nafx x'ma qalitx kontra tagħha: li tkisser il-buttuni, li taħli ħafna ilma u li dak it-tidwir kollu therri l-ħwejjeg li tagħtiha. U baqgħet baqgħet sakemm. tatha daqqa ta' sieq, għattietha b'liżar biex tibqa' sħuna, u kompliet togħrok il-bojod, tagħmilhom dik in-niskata blu ħalli toqtol dik is- sfurijau tgħallihom fuq l-ispiritiera tal-istim. IL-PONT Imbagħad x'ħin tniżżilhom minn fuq. il- bejt tgħidlek: Ara ħa kemm ġew sbieħ u bojod. Donnha li r-rivoluzzjoni industrijali għaliha ma kinetx għadha bdiet, u mingħajrha kienet tgħaddi bħalma kienet tgħaddi għall-washing machine. Ma tantx kienet tgħid wisq imma kultant kienet toħroġ b'xi sentenza li kienet tolqtok u tħawdek u tħallik taħseb jekk tagħmilx sens. Bħal meta kienet tnaddaf kullimkien, iġġerri l-purtieri tal-loġogġ u tibqa' tara xi raġġi ta' dawl. Kienet tħobb tgħid: Kemm nixtieq nagħlaq fid-dlam ħalli nara n- nadifl Jew, 'Jiena sejra għax delwaqt jiġu..', u tkompli sejra bit-tpaċpicċ tagħmel nofs siegħa oħra tara ftit kif sejra l-biegħal Wara xi xirja u speċjalment meta kienet tara kemm flus nonfqu daż-żmien kellha ħabta tgħid: 'Daż- żmien, il-flus bħall- … u żżid kelma li kienet imżewqa imma mhix sabieħa wisq biex tgħidha jew tiktibha. Din il-kelma kienet ukoll tkompli xi sentenza bħal 'Mhux kapaċi …' għal xi ħadd li mingħalih laħaq is-sema u ma kienx jistħoqqlu. Kienet kaptan li għaddiet minn ħafna mewġ imma l-ebda waħda ma beżżgħetha u kompliet sejra bil- ħajja tagħha u tagħna. Kienet tifhem li l-ħajja titbiddel u saħansitra aċċettat il-fatt li kelli nħalliha biex naqsam il-baħar u nibda ngħix eluf ta' mili l- bogħod minnha… Kont inħobb nittantaha u ngħidilha: 'Ma, meta se nieħdu belgħa te fil-kikkra tal-qlugħ7' Kienet tgħidli ,7Xi darba noħroġhielek u nagħmlu festa.'' — Ix-'xi darba' ma waslitx. Jew aħjar waslet wara ħafna snin u għaxart elef mil bogħod. Il-kikkra bil-qlugħ b'kollox kienet f'idi: li kienet nieqsa kienet…. ommi. Maqlubin għall-Malti Mara Palma Mela ma' jum tas-sajf se jkolli nqabblek2 Int bil-wisq isbaħ, aktar irżin minnu: rjieħ rozzi jħabbtu r-rimjiet sbieħ ta' Mejju, u jiem is-sajf tassew li qasir żmienhom. Waqtiet wisq taħraq tiddi għajn is-sema, imbagħ'd arah jitgħammex wiċċu mdieheb; u xi daqqiet ġmiel jasal jitfi ieħor, bil-biex, jew ħajr għall-fitla tan-natura. 'Mma s-sajf tiegħek dejjiem qatt ma jintefa, la sejjer jitlef xejn mill-ġmiel li jżejnek, la l-mewt tiftaħar li passejk se ddellel, meta fi vrus eterni fiż-żmien tikber. Sa l-bniedem jieħu n-nifs jew l-għajnejn jilmħu, hekk vrusi jtulu u jagħtuk il-ħajja. WILLIAM SHAKESPEARE (minn WILLIAM SHAKESPEARE — IS-SUNETTI, Traduzzjoni ta' Alfred Palma, Wise Owl Publications, 2010) il-poeżij L-GĦARIX JEW GIRNA TIEGĦI Fil-qalbha tal-għalqa, il-bidwi jibni girna, jew għarix biex fiha jistkenn jekk ix-xemx tagħmel bih, jew jistrieħ, meta l-għejja tbattieh, Anke jien għandi girna, jew għarix, fejn nistkenn meta jriegħed, fejn nistrieħ meta ngħejja, jew insib min jifnini, bl-inkejja. L-għarix jew girna tiegħi, hija l-qalb ġeneruża li magħha nitħannen, il-qalb li tfissidni, meta nfittex is-sliem. L-għarix jew girna tiegħi, hija l-qalb fejn jindifen in-niket u jinxef id-dmugħ, il-qalb fejn inferragħ il-mirra, biex insib il-ħlewwiet. Hi l-qalb ħanina tiegħek, għax fiha, bik u miegħek, inħossni fis-seba' smewwiet. U lanqas baqa' tfal fir-ramel jibnu kastelli jisfidaw il-mewġ tal-baħar, b'ilbies ħafif in-nisa seduċenti biex tibqa' tħares għandek l-isbaħ kuża. Il-gawwi ma jirgħax qalb dawn l-iskolji taħt xemx li tmur tistaħba wara x-xefaq, F'għajnejk ma nibqax nara kwiekeb jgħumu u naqra l-poeżija f'wiċċ il-baħar. U toqgħod tlissen kliem ta' mewt u ħajja. Tal-fwieħa u tal-uġigħ li taf l-imħabba lil hinn minn dawk għajnejk m'hemmx ħlief kanċelli jekk tħares il-quddiem: dinja battala. Staqsejtek jekk tridnix interraq miegħek, staqsejtek jekk humiex dawn il-konfini, staqsejtni jekk għadnix naħlef u nemmen, ma weġibtekx: u smajtek tgħid li tħobbni. F'xita tal-ħamrija wara ħġieġa mtappna, fi sħaba daħna tas-sigaretti, tidher mara f'siġġu jitbandal tqaxxar il-minuti felli felli, tgiddem id-dwiefer f'nofs qamar, tisma' kant gregorjan, tistenna t-tielet siegħa ttambar f'qalb ċuqlajta li donnha ma tridx tieqaf. Titriegħed bis-siringa, idha mgħaffsa b'ċinga qed tisgħol f'dik id-daħna li qed nibilgħu aħna. AMANDA BUSUTTIL L-ERBGĦA 14 TA' ĠUNJU 1995 tfajliet sbieħ frott ix-xemx ta' Malta tagħna ilbsu inżgħu bla tinsew fuq raskom tpoġġu tar-rand kuruni jħaddru rand imxarrab fl-ilma baħar dak il-baħar li jdawwarna idħku aqbżu fawru qlubkom bl-hena ħelu taż-żgħożija għax dalwaqt jinstemgħu jidwu t-tokki tqal mill-kampnar illi jħabbru ALFRED MASSA (minn Diwi fil-Maqdes, 2000) IL-BRIMBA TAL-PUNENT F'qalbet din l-għanqbuta tal-eterosoċjali tinseġ l-imma Tinħall f'żirġet ix-xemx tal-jum elett f'nofs ġimgħa, ħidma mġiddma jsakkruha f'gabinett. Ħajjitha tnissel tama tal-għola kwalità fost l-għagħa u ċ-ċerimonji tisplodi d-dinijtà. JOSEF BORG GĦALIEX) illum lejlet il-Festa, u l-plejboj tagħna dam quddiem il-mera siegħa jippittura qabel lesta. Fuq sidru sprejja fwieħa u għamel b'reqqa kbira xagħru ħalli jiżgura li darbtejn iħarsulu n-nisa li jista' isib madwaru. B'dik 'n-nofs tbissima ta' ċertezza ftit mitfija rikeb kollu ksuħat fil-Mersedes tiegħu u rħielha għall-ħarġa tassew mistennija. Biex iqatta' l-ħin bħas-soltu jiċċaċċra u jitħanxel ma' xi barranija. U tkunx Franċiża 'nkella Russa, kerha jew sabiħa, jitpaxxa biss bil-ħsieb li s-sodda tinbidillu f'mappa sħiħal Ma jimpurtax li se jinftiehem bl-Ingliż imfarrak mas- stranġiera, l-aqwa li juri mimlija sa fuq nett kartiera mhix il-problema li qatt ma għamel xi O level meta kien l-iskola l-għaliex fis-sengħa tan-namur diġà ħaqqu diplomal Imdorri wisq jgħabbi lin-nisa li erbat ijiem oħra jitilqu mill-pajjiż u mhux talli malajr l-għada jinsa, moħħu diġa jkun fl-avventura li jmiss. Minkejja l'għandu dik l-età m'huwiex imdorri jgħabbi lilu nnifsu bir- responsabblità. Il-kaċċa jħobb jibdieha minn fuq il-gallarija il-ħin kollu bit-tromba ħalli se jifli kull dettall jekk tkun għaddejja xi sex bombal Daqs dinja fiha, tal-għeġubijiet, taċ-ċajt biha f'idejh tkun proprja għall-osservazzjoni ta' stilel fis-smewwieti U jgħaddi s-sajf ma jħabbel rasu xejn jixxala mat-tfajliet pero xħin tasal xitwa is-swied għammieq jimlielu qalbu meta jitbattlu l-ixtajtiet. li jkompli jżidlu mat-tikmix għax f'ħajtu ma jibqagħlu l-ebda skop jistaqsi lilu nnifsu: 'Imm' għaliex7' Hemm fil-libertà fl-ajru, tinsab bħat-tajr tal-ħolqien; minn hemm mifrux fuq kollox, biex tagħtih sewwa ħarsien. Fuq l-art ukoll hemm qiegħed, fil-beraħ ta' tul immens; m'hemm xejnli fih ifixkel, għax qiegħed magħmul bis-sens. Ukoll fil-baħar tinħass, bl-ilma li jagħti mistrieħ, għax il-ftuħ bla għandu tarf, iġiegħel ħajja tistrieħ. L-istess mewt hija ħelsien, wara tbatija kbira, għaliex l-uġigħ jintesa; li teħles, tkun il-mira. X'issarraf il-libertà; hi x'ħin bi ksur titlifha, għax għall-ħaqq tiġi mgħajjat, kif mal-kmand ixxellifha. Dal-ħelsien ma jitqabbilx, għaliex għalih ma hemmx prezz; hu kullimkien imfittex, biex dan issibu b'kull mezz. il-poeżiji lil hinn minn xtutna HSU CHICHENG Iċ-Ċina Il-Bosnija-Ħerżegovina A SONG OF PATIENCE ZACHAROULA GAITANAKI Il-Greċja minn fuq l-ixkaffa XBIHAT FUQ IT-TILA ta' Salv Sammut, Horizons, 2015. F'din il-ġabra ta' 18-il novella, b'daħla kritika ta' Frans Sammut bl-isem ta' 'Ir- realiżmu ta' Salv Sammut', il-qarrej se jsib firxa sħiħa ta' emozzjonijiet li għajr għal waħda, huma kollha reali fit-tpinġija tal-ħajja ta' kuljum bħalma huma: in-nostalġija għal żmien maħrub, id-diżappunt, it-telfien tal-innoċenza tat-tfulija, l-ingratitudni, il- manipolazzjoni ta' lealtà, ir-relazzjoni projbita u ttraduta, ix-xenqa għal ħajja mitlufa, l-ipokresija, il-qrusa ta' telfa politika, id-diżullużjoni, l-abbuż fuq minorenna, il-marda tal-użura, il-vendetta, l-ispjunaġġ industrijali, il-kisba lura tas-sesswalità u l- altruwiżmu. Xbihat Fuq it-Tila jifrex fuq 307 paġni u jiġbor fih novelli li Salv Sammut kiteb bejn l-1968 u l-2005, mela miktubin fuq firxa ta' 37 sena. Fi kliem Frans Sammut, 'Uħud mill-pesunaġġi li niltaqgħu magħhom f'din il-ġabra ta' stejjer għandhom laqtiet u bixriet li jixxiebhu wisq mal-karattru tal-kittieb innifsu: jaħsbu fit- : tul u fil-ħemda, imxaqilbin lejn romantiċizmu mrażżan u mimsus minn niskata LE MA LA TA TI xettiċiżmu mirut miż-żminijiet imqallba u ħorox li lkoll għaddejna minnhom. ' LevelA2j MORE WORDS IN MALTESE u FURTHER WORDS £ EXPRESSIONS IN MALTESE ta' Charles Daniel Saliba, 2015. Wara li sentejn ilu, Charles Daniel Saliba ppubblika s-serje ta' kotba Malti/Ingliż li ġġib l-isem Maltese for Foreigners, din is-sena kompla jkabbarha b'żewġ kotba ġodda oħra. More Words in Maltese għandu l-iskop li jgħallem kliem elementari Malti li niltaqgħu miegħu fil-ħajja ta' kuljum. Further Words $ Expressions in Maltese fih vokabolarju ta' livell intermedju kif ukoll qwiel u idjomi li nisimgħuhom ta' spiss. Iż-żewġ kotba huma stampati bil-kulur u fihom eżerċizzji u attivitajiet li jgħallmu l- vokabolarju u frażijiet Maltin b'mod ċikliku filwaqt li jgħinu lill-istudent jiżviluppa aktar il-ħiliet tas-smigħ, tal-fehim, tal-kitba u tal-qari. Saliba aġġorna wkoll is-CD bl- audio files taż-żewġ kotba l-ġodda biex l-istudenti jkunu jistgħu jisimgħu kelliema nattivi jaqraw it-testi jew janimaw id-djalogi. Din is-sena Saliba għadu kemm temm l- istudji tiegħu fl-Università ta' Sheffield, fl-Ingilterra, minn fejn kiseb id-dottorat bir- riċerka tiegħu fuq it-tagħlim tal-Malti lill-barranin sponsorjat minn Malta Government Scholarship Scheme Grant. www.charlesdanielsaliba.com KATRINA ta' Lina Brockdorff, Horizons, 2015 Dan hu rumanz ġdid ta' din il-kittieba msajra fiż-żmien u fis-sengħa tal-kitba, awtriċi kemm ta' rumanzi kif ukoll ta' ġabriet ta' stejjer. Katrina jifrex fuq 260 paġna u hu mqassam f'34 kapitlu. F'lejla kiesħa ta' nofs Jannar, f'ħalba xita qawwija, Katrina tkun ħierġa mill-Belt u tlebbet biex taqbad karozza tal-linja għal Birkirkara. Idejha nġazzati, lanqas il-flus ma setgħet toħroġ mill-portmoni. Warajha nies jistennew fix-xita barra mill- karozza… B'dankollu, dakinhar qabel raqdet kitbet hekk fid-djarju tagħha: 'Din tal-lejla hija esperjenza ġdida, li nittama ma ninsieha qatt …'' X'kien hemm qed jistenna lil Katrina wara dik il-lejla7 L-imħabba għandha ħabta tinbet meta l-inqas tkun qed tistennieha. Iżda x'jiġri meta l-imħabba ssib kollox kontriha Meta saħansitra jkun hemm fin-nofs ġlieda ħarxa għax tidħol il-politika partiġġjana biex tifred il-familji7 Kemm hu veru dak i jgħidu li l-qalb ma tafx b'raġuni għax tirraġuna b'mod stramb u mhux dejjem loġiku7 U f'nofs dat- taqlib kollu, xi jsir minn Katrina u mill-maħbub tagħha Philip7 Jirnexxilha tibqa' tiftakar u tgħożż dik il-lejla tax-xita ta' nofs Jannar7 I ħ kun 1 f Katrina minn fuq l-ixkaffa Dan il-ktieb ta' 250 paġna jservi ta' gwida rigward ċerti approċċi fil-qasam tal-istudju tat-traduzzjoni, bl-ilsien Malti bħala wieħed mill-ilsna in kwistjoni. Juri wħud mill- iżviluppi li seħħew f'dan il-qasam fil-gżejjer Maltin u jipprova jkun ta' relevanza diretta fl-għarfien tal-proċessi tat-traduzzjoni u tal-interpretazzjoni. Ktieb bħal dan jipprovdi materjal importanti għal dawn li jixtiequ jkomplu jesploraw din id-dixxiplina multidimensjonali. Huwa ktieb li jittratta l-arti tat-traduzzjoni, l-interpretazzjoni, it- traduzzjoni bħala esperjenza, l-istil tat-traduzzjoni u t-terminoloġija. Kull kapitlu jittratta b'mod profond ċerti kunċetti u kwistjonijiet li jiddefinixxu l-istudji tat- traduzzjoni, u fl-istess ħin jissuġġerixxi oqsma ta' riċerka ġodda. a KRITIKA PRATTIKA - NEBĦ KRITIKU DWAR IL-POEŻIJA TA' ŻMIENNA - L-EWWEL A VOLUM ta' Tarcisio Zarb u Andrew Sciberras, 2015. Dan hu l-ewwel volum minn tlieta fejn Zarb u Sciberras se jittrattaw kull poeta post- Indipendenza li ppubblika xogħlu. L-għan tagħhom hu li jkomplu jseddqu lil- Letteratura Maltija kif qed jagħmlu numru limitat ta' studjużi llum. Id-differenza hawn hi li Zarb u Sciberras ilaqqgħuna ma' 21 poeti stabbiliti, oħrajn emerġenti u oħrajn li ftit smajna bihom għax ma kellhomx ix-xorti li xi studjuż jikteb dwarhom, mhux għax il-poeżiji tagħhom mhumiex ta' kalibru. Fid-'Daħla' tiegħu Walid Nabhan jikteb li dan hu 'ktieb ta' (…l kalibru ta' kritika bbażata fuq it-teorija u r-rigorożità 'xjentifika' skont il-kurrikuli rikonoxxuti tal-kritika kontemporanja. Fejn iż-żewġ kritiċi 'medjaturi' jagħmlu użu eċċellenti mill-għodod u l-veikoli multipli ta' metodoloġiji ta' kif tittratta u anke tikkura, jekk hemm bżonn, lix-xogħol letterarju, dejjem ngħidu aħna, għall-mertu artistiku qabel kollox.' PROGRAMM MUŻIKO-LETTERARJU - IL-ĦADD, 28 TA' SETTEMBRU 2014, Grupp F'Għeluq il-Ħamsa u Tietin Sena FL-FOGZJE TE GĦADD Dan il-programm sar biex ifakkar għeluq il-35 sena mit-twaqqif tal-Grupp fpreċtntu Letteratura Maltija Ink., li jaf il-bidu tiegħu lil Dr Joe Abela, li serva bħala President Programm tal-istess grupp mill-1979 sal-1984. Bħal kull Settembru l-GLM joħroġ din il- BA faden tà : pubblikazzjoni fejn wieħed jista' jaqra x-xogħlijiet li jkunu nqraw waqt l-okkażjoni. ħrokdat LIS Mużiko-Letterarju Din id-darba nsibu poeżiji kemm ta' stil tradizzjonali kif ukoll ta' stil modem - miktubin minn Manwel Cassar, Dr. Victor E. Sammut, Paul Vella, Nazzarenu Zerafa, Insibu wkoll rakkont qasir miktub minn Ġużi NISA A Camilleri. Interessanti huwa l-fatt li okkażjoni bħal din tgħaqqad flimkien għadd ta' VB'ġ- IN Maltin-Awstraljani li jgħixu f'partijiet differenti bħal Brisbane, Bulla, St Albans, u Meta Penet Preston. F'din il-pubblikazzjoni naqraw ukoll bil-laqgħa li l-GLM organizza biex jagħti merħba lil Dr Adrian Grima, nhar it-13 ta' Lulju 2014. Minn hawn insellmu lill-Maltin Il-Ħadd, 28 ta' Settembru, 2014 Fic-Ċentru Malti L MA i l LI L ka 797) 477 Roval Parade, Parkville (2014 tal-Awstralja. Ħajr lil Paul Vella li bagħat kopja ta' din il-pubblikazzjoni. IL-PONT