l a ħ g 2 € Ħbieb Ħuttaf… Kemm hu rari li nisimgħu aħbarijiet sbieħ fuq l-ambjent naturali. Il-ħin kollu jivvintaw proġetti enormi li kollha jibilgħu l-art (jew il-baħar). Ajruport f'Għawdex, pont bejn Malta u Għawdex (jew mina?), jott marini ġodda, supermarkets u carwashes u pompi tal-petrol ġodda f'nofs il-kampanja. Iktar m'għandna pajjiż żgħir iktar donnu rridu nifgawh bil-bini. Kieku qatt nisimgħu li saret xi riserva naturali ġdida! Tgħiduli "Iss, imma spiss jiftħu xi ġnien ġdid." Ħmm veru, imma hemm problema ta, għax f'Malta donnu nsejna x'inhu ġnien! Fil-ġonna publiċi tal- lum iktar tara ċangatura u konkos milli tara ħamrija u ħaxix. Iktar tara bankijiet milli tara arbuxxelli, u iktar tara arbli u lampi milli tara siġar u fjuri. Għalija dak mhux ġnien imma iktar bini! Mela isimgħuni dawk minnkom li xi darba forsi ssiru planners u periti. Araw li la tikbru ma tinsewx lin-natura fil-proġetti li jkollkom, owkej! Min jaf, forsi xi darba Malta terġa' timtela b'ġonna ta' veru. Il-Ħuttafa għalqet 20 sena! L-ewwel ħarġa tal-magażin favorit tagħkom kienet f'Marzu 1994. Minn dakinhar Il-Ħuttafa ħarġet kull xahrejn bla ma mmissjat waħda. Awguri għal 20 sena oħra! L-ewwel ħarġa ta' Il-Ħuttafa (Marzu-April 1994) Very nice, imma qisu xi ħaġa tal-Lego. Mal-faċċata Il-bagħdan aħmar (marsh harrier) huwa fost l-iktar tajr tal- priża komuni li jpassu minn Malta. Li kieku ma joqtluhx il- kaċċaturi, issir xena regolari li tara dan l-għasfur jissaqqar fuq l-għelieqi jfittex gremxul u ġrieden għall-ikel. Ritratt ta' Aron Tanti Ħalib it-Tajr Kbira Fjura tar-rebbiegħa li tikber f'art mitluqa. il-Kontenut Editorjal Aħbarijiet X'Nista' Nara Tgħid? Ambjenti u Residenti Attività Twaħħlu… Intervista ma' Peprina Fjuri tar–Rebbiegħa Arti u Ittri Paġna Falko L-Għar tal-Iburdan il-Kumitati Ċentrali Martin Austad (kap) • Anne Marie Austad • Nicholas Galea • Timothy Micallef il-Klabb Klabb Ħuttaf huma l-membri żgħar u żgħażagħ (-18yrs) ta' BirdLife Malta. Il-Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, ħarġiet bil-lanċa, u attività ambjentali. Kull xahrejn noħorġu l-magażin Il-Ħuttafa li jirċievu l-membri bil-posta. d-dar Bħalissa fil-Klabb qegħdin xi 1000 membru u s-sħubija hija €7 fis-sena. il-Kuntatt indirizz BirdLife Malta 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 tel 21347644 / 21347645 / 21347646 imejl info@birdlifemalta.org imejl tal-magażin il-huttafa@birdlifemalta.org websajt www.birdlifemalta.org ©BirdLife Malta, April 2014 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop F'Marzu li għadda fir-riserva naturali tal-Għadira tfaċċa Gallozz tal-Faxxi (Porzana pusilla Baillon's Crake). Dan l-għasfur huwa iktar komuni fl-Ewropa tal-Lvant u f'Malta rari narawh. Għalhekk kienet ħaġa speċjali għall-berdwoċers li rnexxielhom jilmħuh. Il-Gallozz tal-Faxxi mhux talli rari, imma huwa wkoll żgħir, skur u jħobb jistaħba! Ir-riserva tal-Għadira tkun miftuħa għall- publiku s-Sibt u l-Ħadd (sal-aħħar ta' Mejju) mill-10.30am sa 4.30pm. Dħul b'xejn. Aqbżu qabża, forsi taraw xi ħaġa mhux tas-soltu. Mixja suċċess Il-Gallozz tal-Faxxi huwa mistħi ħafna. Il-parteċipanti jaslu f'Tal-Providenza, bil-leaders Ray u Sivie fuq quddiem. Il-Mixja Maratona ta' Marzu kienet suċċess, kif jafu dawk kollha li ġew. B'kollox konna 232 ruħ (u 2 klieb!), numru rekord! Iltqajna filgħodu fil-pjazza tas-Siġġiewi – ir-residenti naħseb ħasbu li ġejja xi invażjoni! – u minn hemm imxejna lejn il-kampanja. Ħdejn Tal-Providenza waqafna nistrieħu. Il-leaders imbagħad ħadu lit-tfal fuq biċċa art xagħri u bl-għajnuna ta' worksheet, ritratti u flashcards, qgħadna ninvestigaw il-pjanti tar-rebbiegħa. Wara din l-attività komplejna nimxu u fl-aħħar wasalna l-Maqluba. Hemmhekk kien hemm armati tabelli b'xi stampi tal-għasafar biex jingħataw il-kulur. It-tfal imbagħad ingħataw xi rigali bħala grazzi tal-flus li kien ġabru u fl-aħħar kulħadd rikeb il-vannijiet lura lejn is-Siġġiewi. B'kollox flus inġabru €1122 – b'dawn il-flus ħa nixtru trombi biex jużawhom l-istudenti li jżuru r-riservi naturali tal-Għadira u s-Simar. Grazzi kbira lil kull min ħa sehem, speċjalment lit-tfal li ġabru l-flus, l-għalliema li ġew mat-tfal tal-iskejjel u s'intendi l-leaders li organizzaw kollox. L-iktar li ġabret flus għall-mixja kienet Giulia Debattista Montalto, li ġabret €124. Fir-ritratt Giulia (xellug) tidher qed tingħata ktieb minn Kathleen, il- kap ta' Klabb Ħuttaf. Prosit u grazzi, Giulia! X'nista' nara tgħid? Farruġ European Roller Dan wieħed fost l-aktar għasafar sbieħ li jidhru fil- passa, minħabba l-kuluri li jżejnuh u li fosthom jispikka l-blu. Fih kważi daqs ħamiema, u meta tarah fid-dawl, ma tistax ma tintlaqatx mid-dehra tiegħu. Iħobb ipoġġi f'postijiet prominenti, bħall-wajers tad- dawl. Minn hemmhekk joqgħod jgħarrex għall-priża li tinkludi insetti, gremxul u anke ġrieden żgħar. Meta jaraha jtir għaliha u jaqbadha mill-art. Il-Farruġ huwa għasfur tal- imsaġar, imma adatta ruħu wkoll għall-art agrikola. Fi żmien in-namra, jibda jinqaleb u jimmanuvra waqt li jtir. Dan jagħmlu biex jiġbed l-attenzjoni tas-sieħba u anke biex juri t-territorju tiegħu. Il-mara tbid sa erba' bajdiet u l-bejta tinbena fis-siġar jew mal-wiċċ tal-irdumijiet. Il-Farruġ ibejjet fl-Ewropa, fl-Afrika ta' Fuq u anke f'parti mill-Asja, imma l-popolazzjoni tiegħu naqset sew. Dan ġara minħabba t-tibdil li ġabet il- biedja moderna, u minħabba l-kaċċa. It-tpinġija meħuda mill-ktieb Għasafar Madwarna, miktub apposta għat-tfal. Dal-ktieb jiswa €5 u tista' tixtrih mingħand il- BirdLife jew billi żżur ir-riservi naturali tal-Għadira jew Is-Simar. Kif żarmajnieha fjura! Njaħaa! Kemm ġejna cool ! Ambjenti u Residenti Ix-Xagħri Jekk tisma' trrrrrrrr! fittex il-bufula ħamra fuq xi arbuxxell. Fis-sajf din tbejjet hawnhekk. Is-sagħtar tagħrfu mir- riħa tfuħ tal-weraq, u f'Ġunju mit-tapit ta' fjuri vjola li jiksi x-xagħri bih. Dawn il-qishom tbajja' sofor, griżi, jew suwed, mal- blat huma likeni. Il-likeni m'għandhomx għeruq u jieħdu ħafna mis-sustanzi mix-xita. Ix-xagħri huwa l-ambjent perfett għax-xaħmet l-art għax għandu insetti x'jiekol, ġebel fejn jixxemmex u arbuxxelli fejn jistaħba. Ix-xagħri huwa ambjent li ma tantx fih ħamrija, u għalhekk il-blat jidher fil-wiċċ. L-eluf ta' kreaturi li jgħixu fix-xagħri rnexxielhom jadattaw għal ambjent fejn jaħkem ir-riħ fix-xitwa u tisreġ ix-xemx fis- sajf. Ix-xagħri mhux ħabitat rari f'Malta, imma importanti li nibżgħu għalih għax huwa sinjur fil-pjanti u fl-annimali. Ix-xagħri f'dan ir-ritratt huwa fl-inħawi ta' Ras il- Pellegrin, ħdejn il-Ġnejna. Il-buċaqq tas-silla huwa għasfur tal-passa. Fittxu fuq xi zokk wieqaf, mnejn iħobb ifittex l-insetti. L-għansar joħroġ il-weraq fil-ħarifa u fix-xitwa. Fir- rebbiegħa l-weraq jinxef, u fis-sajf jiftħu l-fjuri! Is-suldat huwa wieħed mill-ħafna insetti tax- xagħri. Jixrob il-meraq mill-weraq tal-pjanti. Id-Demm il-Madonna kapaċi tgħix f'tikka ħamrija fuq il-blat. Dawk il-boċċi żgħar ħomor huma weraq mimli ilma. Il-kuda taraha fil-passa. Tagħrafha għax meta ttir jinkixef bħal salib iswed fuq denbha abjad. Jekk tgħaddi ħdejn is-silla tal-mogħoż u ċċaqalqilha l-weraq, ixxomm riħa qawwija qisha tarmak! t i v i t Niżlin waħda sal- Intervista ma' Fjura Il-Buskett qisu foresta żgħira, b'siġar kbar u anzjani u sbieħ li jagħmlu d-dell u jżommu l-frisk. Dan l-ambjent jagħti kenn lil ħafna annimali, speċjalment għasafar li bħalissa jkunu waslu għajjenin mill-Afrika. Is-siġar tal- Buskett huma tajbin ukoll biex xi għasafar ibejtu fihom u jrabbu familja. Bħalissa huwa proprju żmien il-bejtiet u fost l-għasafar li jbejtu fil-Buskett hemm il-bufula sewda, il- bufula tal-għollieq, iż-żanżarell tat-tikek, l-għasfur tal-bejt u forsi anke xi gamiema, sponsun jew kapinera. Ejjew magħna forsi niskopru xi sigriet tan-natura… Żommu l-kwiet please, għax tqajmuli t-tfal! Meta tiġu, ippruvaw tilbsux kuluri jgħajtu. Iktar ma nkunu kamuflax inqas ingerrxu l-għasafar. Ilek tikber hawnhekk? Le, jien inbitt miż-żerriegħa ftit ġimgħat ilu, u ngħix staġun wieħed. Bonġu Peprina, nista' nkellmek? Bonġu, iva ma tantx jiena busy llum. Ara din l-għalqa mimlija peprin bħali. Allura intom żeragħkom il-bidwi? Ħaħħaħħa! Jien fjura selvaġġa imma dan l-ambjent inħobbu għax nikber tajjeb f'art li titqalleb spiss, bħall-għelieqi. Staġun wieħed biss? X'ħasra… Ehhh, imma jien nagħmel ħafna żerriegħa ħalli s-sena d-dieħla jikbru uliedi. Ħafna fjuri jagħmlu bħali – jgħidulna pjanti annwali. Għandhom riħa l-fjuri tiegħek? Le, jien l-insetti niġbidhom bil- kulur mhux bil-fwieħa. Il-bieraħ rajt peprina vjola. Dik bħalek? Le, dik speċi oħra ta' peprin – kuġina tiegħi jisimha xaħxieħa. Hemm fuq hemm ritratt ta' xaħxieħa. Għandek problemi? Il-bexx, ruħi. Il-bexx jeqridna. Nismagħha mingħand ħafna pjanti din :( Ħa nħallik. Ċaw u nawguralek ħafna żerriegħa. Grazzi, ħi. Awguri lilek ukoll. Data Is-Sibt 17 Mejju 2014 Niltaqgħu Il-Buskett (taħt it- Tinda) Ħin 9am Nispiċċaw xi 11.30am Ġibu ikel, xorb, tromba Merħba membri* u l-familji *Membri taħt it-8 snin irid jiġi magħhom xi ħadd kbir (18+). Twaħħlu u qed jintużaw! Is-solar panels li konna xtrajna għal Kemmuna issa twaħħlu, kif taraw mir-ritratti. Mhux talli, imma diġà qed jintużaw! Kull rebbiegħa u kull ħarifa r-ringers tal-BirdLife imorru jgħaddu xahar Kemmuna biex jirringjaw u jistudjaw l-għasafar tal-passa. Fil-fatt bħalissa għaddej l-istudju tar-rebbiegħa. U issa r-ringers jistgħu jixegħlu bozza filgħaxija u jiċċarġjaw il-laptops u l-mowbajls. Il-panels kienu nxtraw bil-flus li nġabru għall-Mixja Maratona ta' Klabb Ħuttaf tas-sena l-oħra. Xi ringers qalulna biex ngħidu grazzi kbira lill-Klabb ta' din l-għajnuna siewja. Il-panels imwaħħlin fuq il-bejt taċ-Ċentru tar- Ringing fuq Kemmuna. Kiesaħ! Ħabitat: Art mitluqa Ħabitati: Art mitluqa, terrapien, ġnub tat-toroq Ħabitati: Art mitluqa, ġnub tat-toroq Ir-rebbiegħa spiss norbtuha mal-fjuri, u mhux għalxejn. Veru li kull staġun għandu l-fjuri tiegħu imma lir- rebbiegħa ħadd ma jirbħilha! Mijiet ta' pjanti jwarrdu f'dan l-istaġun. Dawn huma biss sebgħa minnhom li tistgħu taraw daż-żmien. Xaħxieħ Opium Poppy Ħabitati: Art mitluqa, raba' mhux maħdum Ħabitati: Ġnub tat-toroq, ħitan tas-sejjieħ Papoċċi Ħamra Greater Snapdragon Ħabitat: Xagħri Jekk tkunu sejrin passiġġata fil- kampanja, ħudu Il-Ħuttafa magħkom u fittxu dawn il-fjuri. Kull waħda minnhom li taraw, immarkaw iċ- ċirku ħdejn isimha. Tgħid jirnexxielkom issibuhom kollha? Ritratti ta' Victor Falzon, ħlief ix-xaħxieħ (ta' Aron Tanti). r u l u k i t ħ g A Ibagħtulna tpinġijiet u ritratti li tieħdu tan- natura (mhux pets jew pjanti kkultivati) ħa nġibuhom f'dil-paġna. Basta jkunu veru tagħkom. Ibagħtuhom bl-imejl jew bil-posta*. imejl il-huttafa@birdlifemalta.org indirizz BirdLife Malta 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 *Materjal li tibagħtu bil-posta ma nkunux nistgħu nibagħtuh lura. Biex tieħu ritratt sabiħ tan-natura mhux bilfors trid ħafna kuluri. Dar-ritratt ta' roqgħa fjuri nixfin tal-għansar xorta huwa interessanti għax il-forom tal-fjuri, weqfin u ċari, jagħmlu kuntrast sabiħ mal-art skura u ċatta. Aċċjola Gerard-William Zammit (8) Il-Misteru tal-Ġnien Għansar Francesco Tanti (6) Sur Editur, Qed niktiblek biex nitolbok jekk jogħġbok tidentifikali għasfur li jidher li straħ il-lejl fil-ġnien tiegħi. Dan donnu raqad fl-art wara qasrija kbira minkejja li fil-ġnien għandi 2 siġriet kbar tal-larinġ. Ma kontx naf bih imma meta rsaqt lejn il-qasrija tgerrex u tar l-ewwel lejn siġra imbagħad għal fuq kannizzata, minfejn wara li rnexxieli narah sewwa tar mill-ġnien. Deskrizzjoni. Twil xi 25-30ċm, kulur griż skur ħafna kważi iswed, munqaru isfar xi 5-6ċm mibrum 'l isfel (naħseb xi wader). Wisa' tal-ġwienaħ mat-titjira xi 40ċm. Grazzi Għażiż 'A', Grazzi tal-ittra tiegħek. Mid-deskrizzjoni u mit-tpinġija li bgħattilna, l-għasfur misterjuż li għadda l-lejl għandkom naħseb kien xi gallozz, probabbli gallozz tax-xitwa (water rail). Biss dan l-għasfur is-soltu munqaru jkun aħmar, mhux isfar. Imma peress li ktibtilna fil-ħarifa, l-għasfur seta' kien ferħ (li munqaru jkun safrani) li faqqas dik is-sena u passa lejn Malta. L-imġiba wkoll hija tipika ta' gallozz, li jippreferi jistaħba fl-irkejjen milli fis-siġar. Lanqas kieku għandkom foresta fil- ġnien, il-gallozz xorta jfittex l-art. Ngħidlek prosit mhux biss talli rajt dan imma wkoll talli fi ftit sekondi innutajt dawk l-affarijiet kollha u tajtna deskrizzjoni daqshekk tajba. l-għasfur, L-Editur A. Ventura Ħal Balzan Grazzi lill-ħabib tagħna Joe Sultana għall-opinjoni siewja tiegħu. Dan l-għasfur giddieb! Għaliex? Gallozz tax-Xitwa Għax imnieħru twil! Ftit ġimgħat ilu – wara xi sena li applikajna – il- Falko akkwistajna fondi għal proġett mill-Unjoni Ewropea (Youth in Action Il-proġett Programme). APUS semmejnieh (Appreciating, Protecting and Understanding Swifts) u se jinvolvi xogħol ta' ħarsien u apprezzament tar-rundun (common swift Apus apus) f'pajjiżna. Il-proġett ħa jinkludi użu ta' nest-boxes u nest-cams, attivitajiet għalikom il-membri, għall-publiku u għall-iskejjel. Se nikkomunikaw mal-Kunsilli Lokali ta' fejn ibejtu r-rundun, u se jkollna wkoll kuntatti ma' fejn qed isiru proġetti simili madwar l-Ewropa. Bis-saħħa irridu nżidu tal-Proġett APUS l-għarfien dwar dawn l-għasafar meraviljużi u nfiehmu l-importanza li nipproteġuhom; fl-istess ħin niskopru iżjed dwar il-popolazzjoni tagħhom f'Malta. Flimkien mal-leaders tal-Falko, ma' Hannah Chisholm tal- BirdLife) u mat-taqsimiet kollha tal-BirdLife, jiena se nkun qed nikkordina dan il-proġett sa Ġunju 2015. tal-edukazzjoni Nispera li qegħdin tgawdu dan iż-żmien tar- rebbiegħa, u nixtiqilkom l-aħjar għall-eżamijiet. Lejla mal-Garni Il-Ġimgħa 23 Mejju 2014 Il-Garnija hija waħda mit-tajr tal-baħar li jbejjet fl-irdumijiet Maltin. Tajra misterjuża li ma tantx narawha imma meta fid-dlam jidħlu lejn il-bejta tagħhom qalb l-irdumijiet, dawn l-għasafar jgħajtu lil xulxin u joħolqu atmosfera li ssaħrek. Ħa nżuru l-ewwel iċ-ċentru l-ġdid tal-Park tal-Majjistral, imbagħad wara li tinżel ix-xemx immorru nissemmgħu dan l-għajat mhux tas-soltu. Forsi nagħmlu barbikju wkoll. Niltaqgħu 6.30pm. Post Quddiem l-Apple's Eye Restaurant (faċċata tal-bus stop) Golden Bay. Nispiċċaw xi 10pm (norganizzaw trasport lura) Età Falko 13+ Kuċċarda Ħamra minn fuq… Waww, din kienet it-tieni darba li l-kuċċarda ħamra qatt dehret f'Malta. Mela mhux bħalek għax xbajt narak! Ritratti ta' Tim Micallef … minn wara … F'Ġunju se jkollna l-ewwel attività tal- Proġett APUS. Biex issiru tafu iktar, żuru spiss il-paġna tal-Falko fuq Facebook jew ċemplulna jew ibagħtulna imejl. Is-Sibt 19 April 2014, waqt l-attività tagħna f'Kemmuna, rajna din il-ġmiel ta' kuċċarda ħamra (long-legged buzzard), tajra rarissma f'Malta. Rajnieha fil-fatt tielqa minn Malta, b'xorti tajba bla ma nqatlet mill-kaċċaturi. Dakinhar rajna wkoll qerd in-naħal (European bee-eater), bagħdan aħmar (marsh harrier), bulebbiet (wryneck), russett tas-siġar (little bittern) u ħafna għasafar tal- passa oħrajn. Osservajna wkoll kif isir ir-ringing tal-għasafar. Sibna fuq Facebook (fittex Falko BirdLife Malta) Ittawlilha spiss għal iżjed tagħrif fuq l-attivitajiet. Dejjem infurmana jekk tkun ġej ħarġa tal-Falko. Ċempel 99214143 / 99809190 jew ibgħat imejl lil falkoblm@ gmail.com jew ħallilna messaġġ fuq Facebook. … u minn taħt! Natura 2000 Postijiet f'Malta protetti għall-valur naturali tagħhom. L-Għar tal- Din id-darba se nagħtu ħarsa lejn ambjent ftit differenti minn dawk li rajna f'ħarġiet riċenti. L-għerien huma postijiet mudlama, umdi u kultant inaċċessibli. Ħafna nies ma tantx iqisuhom ambjenti attraenti, imma minkejja dan, l-importanza tagħhom għan-natura hija kbira. F'dis-sensiela diġà ħarisna lejn Għar Dalam, did-darba se nitkellmu fuq għar ħafna inqas magħruf, imma xorta waħda huwa sit Natura 2000. Qed ngħidu għall-Għar tal-Iburdan. Bis-saħħa tal-aċdu L-Għar tal-Iburdan jinstab fl-inħawi tar-Rabat u huwa fost l-għerien pjuttost fondi li nsibu fil-Gżejjer Maltin, mifrux fuq għoli ta' żewġ sulari. X'aktarx li dan ifforma meta l-aċdu fl- ilma tax-xita ħall xi kimiċi fil-blat Malti. Il-forom u l-karatteristiċi tal-passaġġi tal-għerien, li jvarjaw fl-għoli u fil-wisa', jindikaw Fejn qiegħed? L-Għar tal-Iburdan jinsab ħdejn ir-Rabat. li x'aktarx dan l-għar ifforma hekk kif dan l-ilma ftit aċiduż beda jiffiltra minn ġol-blat b'rata mgħaġġla. Ma tantx insibu stalaktiti u stalagmiti minħabba li huwa għar ftit jew wisq 'żagħżugħ'. Infakkru però li dan l-għar tbiddel ħafna mill-bniedem. Instabu fih fdalijiet Rumani, u nafu li n-nies kienu ħaffru u kabbru wħud mill-passaġġi tiegħu. Għar il-friefet L-għar huwa ta' importanza partikolari għall-friefet il-lejl, speċjalment in-nagħli (lesser horseshoe bat), li tiegħu nsibu popolazzjoni pjuttost kbira, u l-vespertin tal-Magreb (Maghrebian bat). L-Għar tal-Iburdan għandu medda kbira Kemm qiegħda viċin tal-għar il-barriera ħej! Nispera ma jifqgħuhx għax ċaw ċaw friefet u ċaw ċaw Natura 2000. Din il-barriera qiegħda ħdejn l-Għar tal-Iburdan. L-istorbju mill- magni, it-theżżiż tal-art, it-trabijiet, il-preżenza u l-attività tal- bniedem, u l-qtugħ tal-blat huma kollha perikli u theddid għall-friefet il-lejl u l-ambjent naturali tagħhom. Mappa tal-inħawi tal-Għar tal-Iburdan. Is-Sit jinkludi 50 metru art mad-dawra tal-għar. Il-vjola juri l-medda tal-għar. Il-limiti tas- Sit Natura 2000 Grazzi lil John J Borg għall-għajnuna tiegħu dwar l-inħawi tal-għar. Nagħli Lesser Horseshoe Bat Rhinolophus hipposideros Natura 2000 hija sensiela ta' postijiet madwar l-Ewropa fejn in-natura hija protetta. Hemm iktar minn 27,000 sit Natura 2000 u flimkien jiksu kważi 20% tal-Ewropa. U f'Malta għandna 39 minnhom. X'widnejn għandek, man! l-ispeċi li t-tnejn meqjusin ta' ambjent mudlam li huwa ideali għal dawn ta' prijorità Ewropea. In-nagħli jikber sa 5ċm (medda tal-ġwienaħ sa 25ċm), mentri l-vespertin huwa fost l-ikbar friefet il-lejl ta' Malta, b'daqs sa 7.5ċm (medda tal-ġwienaħ sa 40ċm). Minn żmien f'dan għal żmien l-għar il-buwidnejn (grey long- eared bat). Dawn il-friefet il-lejl jużaw l-għar kemm għar-raqda tax-xitwa (hibernation) kif ukoll għall-irqad normali matul is- sena kollha. Anke l-madwar Irridu niftakru, però, li l-friefet il-lejl mhux l-għerien fejn jorqdu biss jeħtieġu. fl-inħawi L-art madwar l-għar għandhom bżonnha wkoll għax fiha joħorġu jfittxu l-ikel filgħaxija (nemus, baħrijiet, eċċ). Għalhekk li meta nipproteġu n-natura ma importanti nħarsux biss l-irqajja' żgħar ta' ambjenti naturali, imma nqisu wkoll il-bżonnijiet kollha tal-annimali. Jekk per eżempju jkun hemm problemi ta' tniġġis minn ċertu bexx f'dik l-art agrikola, dan se jkollu effett anke fuq il-friefet il-lejl ġo l-għar. L-għerien huma ambjenti sensittivi immens. L-Għar tal-Iburdan diġà saritlu ħsara minħabba l-attività u l-preżenza tal-barrieri li hemm fil-madwar. L-għerien ta' Malta huma ambjenti rari, speċjali u mhedda, u għalhekk iridu jitħarsu b'iktar reqqa.