INTRODUZZJONI Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-promozzjoni tal-valuri komuni, l-edukazzjoni inklużiva u d-dimensjoni Ewropea tat-tagħlim targumenta li: L-aċċess ugwali u effettiv għall-edukazzjoni inklużiva u ta' kwalità għall-istudenti kollha, inklużi dawk b'oriġini ta' migrazzjoni, dawk minn ambjenti soċjoekonomiċi żvantaġġati, dawk bi bżonnijiet speċjali u dawk b'diżabilitajiet – f'konformità mal-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità – huwa indispensabbli biex jinkisbu soċjetajiet aktar koeżivi (Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 2018, p. 6). Ir-riċerka turi li l-mekkaniżmi ta' ffinanzjar huma kritiċi biex jiġi determinat it-tip ta' tqegħid fi skola li se jiġi offrut lill-istudenti minn gruppi żvantaġġjati (OECD, 2012). Is-sistemi ta' finanzjament tal-edukazzjoni għandhom rwol kruċjali biex jiġi żgurat li l-istudenti kollha – inklużi dawk li huma marġinalizzati minħabba s-sess, ir-reliġjon, l-abbiltà, l-orjentazzjoni sesswali, l-istat soċjali jew l-etniċità tagħhom – ikollhom aċċess għal sistema ta' edukazzjoni inklużiva fil-livelli kollha tat-tagħlim tul il-ħajja (UNESCO, 2009). Filwaqt li l-pajjiżi jiffaċċjaw sfidi differenti rigward il-finanzjament biex jappoġġjaw l-edukazzjoni inklużiva, huwa importanti li jiġi żgurat li r-riżorsi disponibbli – umani u oħrajn – jintużaw bl-iktar mod effettiv (UNESCO, 2017). Il-premessa tal-proġett tal-Politiki ta' Finanzjament tas-Sistemi tal-Edukazzjoni Inklużiva (FPIES) hija li min ifassal il-politika madwar l-Ewropa jirrikonoxxi li l-mekkaniżmi ta' ffinanzjar huma lieva kritika għat-tnaqqis tad-disparità fl-edukazzjoni. Madankollu, dawn jeħtieġu informazzjoni iktar dettaljata dwar l-impatt tal-mekkaniżmi ta' ffinanzjar fuq l-edukazzjoni inklużiva, li tista' tintuża biex tiggwida l-iżvilupp tal-politiki tagħhom. Il-proġett tal-FPIES huwa rispons għal din il-ħtieġa ta' politika li ġiet identifikata. Il-proġett li kien għaddej mill-2016 sal-2018, jibni fuq proġett preċedenti mill-Aġenzija Ewropea għall-Ħtiġijiet Speċjali u l-Edukazzjoni Inklużiva (l-Aġenzija): Finanzjament tal-Edukazzjoni Inklużiva – L-Immappjar tas-Sistemi tal-Pajjiżi għall-Edukazzjoni Inklużiva (l-Aġenzija Ewropea, 2016). L-FPIES huwa kofinanzjat mill-Aġenzija u l-qafas tal-Azzjoni Ewlenija 3 ta' Erasmus+ "Proġetti ta' Kooperazzjoni Progressivi" tal-Kummissjoni Ewropea. Dan ir-rapport qasir jippreżenta sommarju tal-proġett tal-FPIES. 5 Proġett ta' sħubija Il-proġett huwa bbażat fuq kooperazzjoni diretta bejn tmien imsieħba tal-Ministeri tal-Edukazzjoni fl-Italja, il-Litwanja, in-Netherlands, in-Norveġja, il-Portugall u s-Slovenja, l-Aġenzija u l-Universitat Ramon Llull. Din tal-aħħar taġixxu bħala evalwatur estern tal-proġett, u tiffokaw fuq l-attivitajiet u l-outcomes tal-proġett. Il-proġett tal-FPIES għandu l-għan li jeżamina b'mod sistematiku l-approċċi differenti lejn l-iffinanzjar tal-edukazzjoni u li jidentifika qafas ta' politika ta' finanzjament effettiv li jaħdem biex inaqqas id-disparitajiet fl-edukazzjoni. Il-punt tal-bidu tal-proġett tal-FPIES huwa li l-oqfsa ta' allokazzjoni ta' riżorsi kurrenti fil-pajjiżi kollha huma bbażati fuq sistemi ta' edukazzjoni li għandhom l-għan li jkunu dejjem iktar inklużivi. Il-pajjiżi żviluppaw dawn l-oqfsa ta' allokazzjoni ta' riżorsi biex jippermettu lill-istakeholders jimplimentaw il-prinċipji tal-edukazzjoni inklużiva b'mod iktar effettiv. L-attivitajiet tal-proġett huma ffokati b'mod speċjali fuq l-eżaminazzjoni tas-sistemi ta' allokazzjoni ta' riżorsi fis-sitt pajjiżi msieħba. L-ATTIVITAJIET U L-METODOLOĠIJA TAL-PROĠETT Il-Qafas Kunċettwali tal-Proġett tal-FPIES (l-Aġenzija Ewropea, fi press-a) jibni fuq għarfien ta' riċerka eżistenti (notevolment l-Aġenzija Ewropea, 2016). Ir-rwol tal-qafas kunċettwali kien li jiggwida l-ġbir tal-informazzjoni tal-proġett u jipprovdi qafas għall-analiżi tal-informazzjoni miġbura. Il-metodoloġija li fuqha kien ibbażat il-ġbir tal-informazzjoni fil-proġett tal-FPIES kienet l-approċċ ta' tagħlim bejn il-pari. Dan għandu l-potenzjal li jiffaċilita l-awtoevalwazzjoni u l-iskambju ta' esperjenzi biex isostnu l-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta' politiki fit-tul fil-pajjiżi li qed jipparteċipaw. L-attivitajiet ewlenin ta' tagħlim bejn il-pari kienu sitt Żjarat ta' Studju fil-Pajjiżi: waħda f'kull pajjiż imsieħeb. Kull Żjara ta' Studju f'Pajjiż kienet tinvolvi firxa wiesgħa ta' stakeholders rilevanti mil-livelli tal-ministeru, tal-muniċipalità u tal-iskola fil-pajjiż li jospita u viżitaturi mil-livell tal-ministeru minn tlieta mill-ħames pajjiżi msieħba l-oħra. Il-parteċipanti fiż-Żjarat ta' Studju fil-Pajjiżi involvew ruħhom f'sensiela ta' attivitajiet maqbula minn qabel u diskussjonijiet waqt li eżaminaw fil-fond kull sistema ta' ffinanzjar tal-pajjiż għall-edukazzjoni għal ħtiġijiet speċjali u l-edukazzjoni inklużiva. L-għan kien li 6 jiġu identifikati karatteristiċi, sfidi u opportunitajiet fil-mudell kurrenti. Dawn l-isfidi ta' politika fil-livell tal-pajjiż ipproduċew sorsi ta' informazzjoni b'metalivelli li servew bħala l-bażi għall-attivitajiet ta' analiżi tal-proġett. Dawk kienu rreġistrati kif ġej: • Ir-Rapporti tal-Pajjiżi: Ir-Rapporti tal-Pajjiżi jidentifikaw il-punti pożittivi u l-isfidi ewlenin li jirrigwardaw l-iffinanzjar, il-governanza u l-bini tal-kapaċità li fuqhom huma bbażati s-sistemi tal-pajjiżi għall-edukazzjoni inklużiva. Ir-Rapporti tal-Pajjiżi kienu ppreparati qabel iż-Żjarat ta' Studju fil-Pajjiżi. Dawn kienu finalizzati wara li saru ż-Żjarat ta' Studju fil-Pajjiżi, fuq il-bażi tal-informazzjoni li nġabret u d-diskussjonijiet li saru fiż-Żjarat ta' Studju fil-Pajjiżi. • Ir-Rapporti taż-Żjarat ta' Studju fil-Pajjiżi: Ir-Rapporti taż-Żjarat ta' Studju fil-Pajjiżi jiddokumentaw l-punti ta' diskussjoni u ta' tagħlim ewlenin minn kull żjara. Dawn jagħtu sommarju taż-żjara u analiżi komprensiva tad-diskussjonijiet. L-informazzjoni dwar iż-Żjarat ta' Studju fil-Pajjiżi u r-rapporti huma disponibbli fuq il-paġni tal-imsieħba għall-Italja, il-Litwanja, in-Netherlands, in-Norveġja, il-Portugall u s-Slovenja. Ir-Rapport ta' Sinteżi tal-Proġett tal-FPIES (l-Aġenzija Ewropea, 2018) jiġbor flimkien is-sejbiet li ħarġu mill-attivitajiet kollha tal-proġett, ir-Rapporti tal-Pajjiżi, iż-Żjarat ta' Studju fil-Pajjiżi u r-rapporti taż-Żjarat ta' Studju fil-Pajjiżi. Dan jenfasizza l-kwistjonijiet ta' finanzjament, il-fatturi u l-lievi kritiċi għat-tnaqqis tad-disparità fl-edukazzjoni permezz ta' mekkaniżmi ta' finanzjament effiċjenti, kost-effettivi u ekwitabbli. Filwaqt li jibni fuq is-sejbiet tal-proġett ippreżentati fir-Rapport ta'Sinteżi, output ewlieni tal-proġett tal-FPIES huwa l-Qafas ta' Gwida għall-Politika (l-Aġenzija Ewropea, fi press-b). L-udjenza fil-mira u l-utenti potenzjali maħsuba ta' dan il-Qafas ta' Gwida għall-Politika huma min ifassal il-politika (u jieħu d-deċiżjonijiet) għall-edukazzjoni inklużiva li jaħdmu f'livelli ta' sistema differenti - nazzjonali, reġjonali u lokali. Il-Qafas ta' Gwida għall-Politika jinkludi: • ħarsa ġenerali lejn l-elementi ta' politika li fuqhom hija bbażata politika komprensiva għall-iffinanzjar tas-sistemi ta' edukazzjoni inklużiva; • preżentazzjoni ta' qafas ta' politika, li jenfasizza l-kwistjonijiet ta' politika transettorjali, kif ukoll l-għanijiet u l-objettivi ta' politika li jikkostitwixxu politika ta' finanzjament komprensiva għas-sistemi ta' edukazzjoni inklużiva (mogħtija fil-qosor fit-taqsima li jmiss); • għodda ta' awtoevalwazzjoni li tibni fuq il-qafas propost. Din kienet żviluppata biex tgħin lil min ifassal il-politika waqt li jirriflettu u jiddiskutu dwar politiki ta' finanzjament għall-edukazzjoni inklużiva. 7 L-intenzjoni globali wara dan il-Qafas ta' Gwida għall-Politika ta' finanzjament huwa li jgħin id-diskussjonijiet futuri bejn min ifassal il-politika fil-livelli nazzjonali, reġjonali u lokali tal-pajjiżi li jirrigwardaw il-politiki ta' finanzjament għas-sistemi ta' edukazzjoni inklużiva. Il-membri kollha tal-Aġenzija jifhmu li diskussjonijiet bħal dawn huma kruċjali għat-titjib tal-implimentazzjoni, l-akkontabilità u l-governanza fir-rigward ta' dawn is-sistemi. QAFAS TA' KWISTJONIJIET, FATTURI U MOTIVATURI TA' POLITIKA Fi ħdan qafas ta' politika komprensiva għall-iffinanzjar ta' sistemi ta' edukazzjoni inklużiva, l-iffinanzjar m'għandux jitqies bħala għan fih innifsu. Minflok, dan huwa għodda biex jiġu promossi u żgurati sistemi ta' edukazzjoni inklużiva li jipprovdu opportunitajiet ta' edukazzjoni ta' kwalità għall-istudenti kollha. Is-sejbiet tal-proġett tal-FPIES jikkollegaw il-mekkaniżmi ta' finanzjament għas-sistemi ta' edukazzjoni inklużiva ma' lievi importanti li jsostnu l-implimentazzjoni ta' politiki ta' edukazzjoni inklużiva effiċjenti u kost-effettivi. Il-politiki tal-edukazzjoni inklużiva tal-pajjiżi huma inkorporati f'sistemi b'ħafna livelli u stakeholders differenti għall-edukazzjoni inklużiva, li jkopru l-proviżjoni mainstream u speċjalizzata. Dawn is-sistemi jinvolvu mekkaniżmi transministerjali u transettorjali u jinkludu aspetti mhux edukattivi li jaffettwaw l-aċċess tal-istudenti għal edukazzjoni inklużiva ta' kwalità għolja. Għaldaqstant, l-effiċjenza u l-effettività fl-infiq tal-mekkaniżmi ta' finanzjament jiddependu fuq lievi essenzjali għas-sejba ta' riżorsi li jinkorporaw mezzi u riżorsi f'qafas integrat għall-kooperazzjoni interistituzzjonali u l-proviżjoni koordinata (l-Aġenzija Ewropea, 2016; 2018). Dawn is-suġġetti fundamentali jikkollegaw il-mekkaniżmi ta' finanzjament għas-sistemi ta' edukazzjoni inklużiva ma' erba' kwistjonijiet transettorjali. Dawn il-kwistjonijiet jinkwadraw il-kwalità tal-edukazzjoni inklużiva u l-effettività fl-infiq tagħha bħala suġġetti importanti jew dimensjonijiet ta' politika li għandhom jitqiesu meta jiġu implimentati politiki tal-edukazzjoni inklużiva effettivi ta' kwalità għolja u kost-effettivi. Dawn il-kwistjonijiet huma konnessi ma' għadd ta' fatturi ta' provvista ta' riżorsi kritiċi li jiddeterminaw edukazzjoni inklużiva ekwitabbli, effiċjenti u kost-effettiva. Il-fatturi huma, imbagħad, konnessi ma' motivaturi ta' finanzjament prinċipali li jitqiesu bħala essenzjali għall-implimentazzjoni ta' politiki ta' finanzjament effettivi (l-Aġenzija Ewropea, 2018). Flimkien, il-kwistjonijiet, il-fatturi u l-motivaturi huma qafas indikattiv għall-proviżjoni tal-finanzjament u r-riżorsi meħtieġa għas-sistemi ta' edukazzjoni inklużiva. 8 9 Kwistjoni transettorjali 1: Li jiġi żgurat li l-istudenti jiġu inklużi b'mod effettiv f'opportunitajiet edukattivi xierqa Strateġiji ta' esklużjoni li jċaħħdu lill-istudenti mid-dritt tagħhom għall-edukazzjoni u l-edukazzjoni inklużiva, u/jew iwasslu biex l-istudenti jiġu llejbiljati bħala li jeħtieġu deċiżjoni uffiċjali rigward ħtiġijiet edukattivi speċjali, għandhom jiġu evitati. Il-messaġġ ewlieni li huwa l-bażi ta' din il-kwistjoni huwa l-ħtieġa li jiġu ffinanzjati strateġiji li jwasslu għall-inklużjoni edukattiva, mhux l-esklużjoni. Il-fatturi ta' provvista ta' riżorsi kritiċi u l-motivaturi prinċipali interkonnessi wara din il-kwistjoni huma: Il-fatturi ta' provvista ta' riżorsi kritiċi ewlenin Il-motivaturi prinċipali Impenn politiku lejn id-dritt għall-edukazzjoni għall-istudenti kollha • Impenn finanzjarju lejn l-edukazzjoni inklużiva • Impenn lejn l-eċċellenza għal kulħadd • Investiment fl-iżvilupp ta' miżuri ta' sostenn differenti għall-istudenti L-inkorporazzjoni tal-edukazzjoni inklużiva fil-kuntesti lokali fi ħdan approċċ ibbażat fuq il-komunità • L-inkorporazzjoni tal-edukazzjoni inklużiva bħala kompitu u qasam ta' responsabbiltà prinċipali fil-livelli kollha tat-teħid ta' deċiżjonijiet • Il-promozzjoni tar-responsabbiltà soċjali taliskejjel lejn l-edukazzjoni inklużiva Il-promozzjoni ta' approċċ imsejjes fuq l-iżvilupp tal-iskola • L-iżgurar ta' bilanċ sostenibbli bejn l-approċċi ta' finanzjament tal-iskola sħiħa (throughput) u l-approċċi ta' finanzjament ibbażati fuq il-ħtiġijiet (input) • Is-sejba ta' mekkaniżmi li jħeġġu l-iżvilupp ta' komunitajiet ta' tagħlim inklużiv 10 Kwistjoni transettorjali 2: Il-promozzjoni ta' approċċ lejn l-edukazzjoni inklużiva imsejjes fuq l-iżvilupp tal-iskola Mekkaniżmi ta' finanzjament li jaġixxu bħala diżinċentiv għall-edukazzjoni inklużiva għandhom jiġu evitati. Sistemi ta' ffinanzjar flessibbli għandhom jiżguraw approċċ imsejjes fuq l-iżvilupp tal-iskola li jibni komunitajiet ta' tagħlim permezz tal-iżvilupp ta' forom ta' tagħlim innovattivi u flessibbli li jikkombinaw il-prestazzjoni u l-ekwità. Il-messaġġ ewlieni li fuqu hija bbażata din il-kwistjoni huwa s-sostenn ta' timijiet ta' skejjel li jieħdu responsabbiltà biex jissodisfaw il-ħtiġijiet tal-istudenti kollha. Il-fatturi ta' provvista ta' riżorsi kritiċi u l-motivaturi prinċipali interkonnessi wara din il-kwistjoni huma: Il-fatturi ta' provvista ta' riżorsi kritiċi ewlenin Il-motivaturi prinċipali Il-provvista ta' inċentivi għal ambjent tat-tagħlim ta' sostenn • Għajnuna finanzjarja għall-iskejjel u l-istudenti f'riskju ta' prestazzjoni baxxa • Mekkaniżmi ta' provvista ta' riżorsi li jrawwmu netwerks ta' tagħlim Il-promozzjoni tal-awtonomija tal-iskejjel • Użu flessibbli tal-finanzjament pubbliku • Il-flessibbiltà organizzazzjonali L-inkorporazzjoni tal-edukazzjoni inklużiva f'mekkaniżmi ta' assigurazzjoni ta' kwalità ta' sostenn fil-livell tal-iskola • Sostenn għat-tmexxija distribwita • Kombinazzjoni adegwata ta' mezzi għal ambjenti tat-tagħlim innovattivi u ta' sostenn 11 Kwistjoni transettorjali 3: Il-provvista ta' ambjenti ta' tagħlim innovattivi u flessibbli Mekkaniżmi ta' finanzjament ineffettivi jaġixxu bħala inċentiv għas-segregazzjoni u l-esklużjoni meta t-tagħlim u s-sostenn fl-ambjenti mainstream huma perċepiti bħala inadegwati biex jissodisfaw il-ħtiġijiet tal-istudenti. Dan jista' jwassal biex l-istakeholders jaħsbu li l-ambjenti speċjali (jiġifieri skejjel u klassijiet separati) jipprovdu sostenn edukattiv aħjar għal ċertu studenti. Il-messaġġ ewlieni li fuqu hija bbażata din il-kwistjoni huwa li l-mekkaniżmi ta' finanzjament effettivi jaġixxu bħala inċentiv għall-edukazzjoni inklużiva meta dawn jippromwovu mekkaniżmi għall-bini tal-kapaċità li jagħtu s-setgħa lill-istakeholders biex jiżviluppaw ambjenti ta' tagħlim mainstream li huma innovattivi u flessibbli għall-istudenti kollha. Il-fatturi ta' provvista ta' riżorsi kritiċi u l-motivaturi prinċipali interkonnessi wara din il-kwistjoni huma: Il-fatturi ta' provvista ta' riżorsi kritiċi ewlenin Il-motivaturi prinċipali L-iffaċilitar ta' strateġiji ta' bini ta' kapaċità • L-għoti tas-setgħa lill-komunitajiet lokali, lilliskejjel jew lill-istudenti Li l-ambjenti speċjali jkunu jistgħu jintużaw bħala riżorsa għall-ambjenti mainstream • Inċentivi biex l-ambjenti speċjali jkunu jistgħu jaġixxu bħala ċentri ta' riżorsi • L-inkorporazzjoni ta' kwistjonijiet edukattivi inklużivi ta' qabel it-taħriġ u fit-taħriġ /edukazzjoni ta' speċjalisti li jaħdmu f'ambjenti speċjali L-inkorporazzjoni tal-edukazzjoni inklużiva fl-iżvilupp professjonali • L-inkorporazzjoni ta' edukazzjoni inklużiva f'opportunitajiet ta' taħriġ tal-għalliema/ edukazzjoni • Il-promozzjoni tal-kapaċitajiet ta' tmexxija fl-iżvilupp tal-iskejjel inklużivi • L-inklużoni tal-ġenituri f'opportunitajiet ta' taħriġ/żvilupp 12 Kwistjoni transettorjali 4: Li jiġi żgurat li s-sistemi ta' edukazzjoni inklużiva jkunu trasparenti u responsabbli Mekkaniżmi ta' allokazzjoni tar-riżorsi li jippromwovu l-illejbiljar tal-istudenti, minflok jidentifikaw oqsma għall-iżvilupp fis-sostenn u l-proviżjoni edukattiva, mhumiex kost-effettivi fuq perjodu ta' żmien twil, u lanqas ma huma ekwitabbli. Kollaborazzjoni transettorjali mhux effettiva (jiġifieri mas-servizzi tal-protezzjoni tas-saħħa u soċjali) tista' tirriżulta f'duplikazzjoni tas-servizzi u approċċi inkonsistenti. Il-messaġġ ewlieni li huwa l-bażi ta' din il-kwistjoni huwa li s-sistemi ta' finanzjament u ta' provvista tar-riżorsi li jibbilanċjaw il-kwistjonijiet ta' effiċjenza, effettività u ekwità huma konnessi b'mod ċar mal-oqfsa regolatorji li jiffokaw fuq il-governanza, l-akkontabilità u t-titjib globali tas-sistemi. Il-fatturi ta' provvista ta' riżorsi kritiċi u l-motivaturi prinċipali interkonnessi wara din il-kwistjoni huma: Il-fatturi ta' provvista ta' riżorsi kritiċi ewlenin Il-motivaturi prinċipali Il-konnessjoni f'netwerk ta' strateġiji ta' governanza li jippromwovu sistemi integrati għall-edukazzjoni inklużiva • L-inkorporazzjoni tal-governanza fin-netwerks ta' skejjel u lokali, f'qafas interdixxiplinari u interministerjali Iċ-ċaqliq minn mekkaniżmi ta' kontroll proċedurali għal sistemi responsabbli għall-edukazzjoni inklużiva • Il-konnessjoni tal-finanzjament ma' ppjanar tar-riżorsi bbażat fuq l-evidenza • L-iżvilupp ta' mekkaniżmi ta' monitoraġġ li jmorru lil hinn mill-konformità amministrattiva • L-immappjar tad-data ta' finanzjament kontra l-għanijiet tal-edukazzjoni inklużiva • L-inkorporazzjoni tal-edukazzjoni inklużiva fil-mekkaniżmi ta' rappurtaġġ u ta' tixrid L-inkorporazzjoni tal-politiki tal-edukazzjoni inklużiva f'sistema ta' assigurazzjoni ta' kwalità • L-iżvilupp ta' proċeduri ta' evalwazzjoni eżistenti billi l-kwistjonijiet tal-edukazzjoni inklużiva jitqiesu bħala motivaturi prinċipali għal sistema ta' assigurazzjoni ta' kwalità • L-iżvilupp ta' qafas ta' assigurazzjoni ta' kwalità ċar għall-edukazzjoni inklużiva 13 14 KUMMENTI TAL-GĦELUQ Is-sejbiet li rriżultaw mill-proġett ta' Finanzjament tal-Edukazzjoni Inklużiva u l-attivitajiet kollha tal-proġett tal-FPIES (l-Aġenzija Ewropea, 2016; 2018) juru li ma hemmx mod ideali għall-iffinanzjar tal-edukazzjoni inklużiva. Tabilħaqq, kif tenfasizza l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: ... m'hemm l-ebda garanzija li ż-żieda fin-nefqa pubblika tagħti riżultati aħjar b'mod awtomatiku. Fil-fatt, it-tqabbil tar-riżultati ta' PISA [Programme for International Student Assessment] u l-livell tan-nefqa pubblika fuq l-edukazzjoni preprimarja u skolastika juri differenzi kbar fil-mod kif l-Istati Membri jagħmlu użu effiċjenti mir-riżorsi tagħhom. Din l-evidenza turi l-importanza kritika ta' effiċjenza akbar, jiġifieri li jsir l-aħjar użu possibbli ta' riżorsi limitati biex ikunu żgurati l-kwalità, l-ekwità u l-prestazzjoni (il-Kummissjoni Ewropea, 2016, p. 3). Il-politiki tal-edukazzjoni inklużiva tal-pajjiżi huma inkorporati f'sistemi b'ħafna livelli u stakeholders differenti għall-edukazzjoni inklużiva, li jkopru l-proviżjoni mainstream u speċjalizzata. Fil-forma kurrenti tagħhom, dawn is-sistemi għall-edukazzjoni inklużiva huma ferm iktar kumplessi mis-sistema tal-edukazzjoni ġenerali. Dawn jinkwadraw il-vjaġġi li l-pajjiżi jieħdu lejn l-edukazzjoni inklużiva. Kif issuġġerit mill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea (2017), il-kopertura tal-aspetti kollha tal-edukazzjoni mill-perspettiva ta' tul il-ħajja teħtieġ l-involviment ta' kwistjonijiet transministerjali u transettorjali. Din teħtieġ ukoll l-inklużjoni ta' aspetti mhux edukattivi li jaffettwaw l-aċċess tal-istudenti għal edukazzjoni inklużiva ta' kwalità għolja (ibid.). Bħala konklużjoni, is-sejbiet li saru mill-attivitajiet kollha tal-proġett tal-FPIES jikkollegaw is-sistemi ta' edukazzjoni inklużiva effiċjenti u kost-effettivi ma' erba' kwistjonijiet transettorjali. Dawn il-kwistjonijiet transettorjali, sostnuti minn għanijiet ta' politika u objettivi ta' politika, huma l-fatturi abilitanti ewlenin li huma fil-bażi tal-iżvilupp ta' sistemi ta' edukazzjoni inklużiva effiċjenti u kost-effettivi, li jistgħu jnaqqsu d-disparità fl-edukazzjoni. 15