Termini użati fl-arkittetura tal-knejjes u kappelli Termini użati fl-arkittetura tal-knejjes u kappelli Anthony M. Brincat Id-drittijiet tal-propjetà intellettwali (copyright) huma kollha miżmumin mill-awtur/i oriġinali tal-kitba u mis-sit www.kappellimaltin.com. Ikteb lil webmaster@kappellimaltin.com għall-permess biex tuża dan il-materjal. Fid-deskrizzjonijiet tal-knejjes jew kappelli fuq din il-website qed jintużaw kliem jew termini li jiddeskrivu l-arkittetura tagħhom. Għalhekk ħsibt li nikteb dan l-artiklu biex nfiehem sew dawn it-termini. Il-Pilastru Il-pilastru huwa biċċa mill-ħajt li jkun maħrug ftit pulzieri 'l barra. Jista' jinbena wkoll fil-kantuniera ta' faċċata biex jagħti aktar saħħa jew rabta lill-bini. Ġieli jinbena wkoll fil- koxxa tal-bieb jew f'perspettiva ta' xi artal. Nistgħu narawh ukoll fit-tanbur ta' xi koppla. Il-pilastru huwa maqsum fi tliet partijiet. • il-kapitell • il-pilastru • il-bażi Xi kultant flok pilastru tinbena kolonna li jkollha forma ċilindrikali, u tista' tkun sħiħa u maqtugħa għal kollox mill-ħajt jew tkun nofs ċilindrikali u mwaħħla mal-ħajt. Il-pilastru jew kolonna jinbena skond l-ordnijiet ta' l- Arkittetura li huma ħamsa. www.kappellimaltin.com Paġna 1 minn 11 Termini użati fl-arkittetura tal-knejjes u kappelli It-Tuskan Id-Doriku Il-Joniku Il-Korint Il-Kompost www.kappellimaltin.com Paġna 2 minn 11 Termini użati fl-arkittetura tal-knejjes u kappelli Xi kultant il-pilastri nsibuhom iggruppati jew mibnija f'pari, f'liema każ jistgħu jissejħu wkoll doppji pilastri. Pilastri iggruppati Pilastri doppji L-Entablatura L-entablatura hija dik il-binja li tkun 'l fuq mill-pilastri u tirrappreżenta t- travi kif nafuhom illum. Hija tkun maqsuma fi tlieta kif ġej: www.kappellimaltin.com Paġna 3 minn 11 Termini użati fl-arkittetura tal-knejjes u kappelli • il-gwarniċa li tkun fil-parti ta' fuq. • Il-friż li jkun fin-nofs u li kultant ikun iddekorat bl- iskultura jew b' xi ittri ta' xi skrizzjoni. • l-arkitrav li jkun preċiż fuq il-kapitell tal-pilastru • (il-kapitell tal-pilastru) Entablatura bi skrizzjoni Pediment Dan ikun jistrieħ fuq l-entablatura u jista' jkun ta' ħafna għamliet. Hawn min isejjaħlu frontispizju. Insibuh l-aktar fuq il-faċċata tal-knisja, fuq il-bieb www.kappellimaltin.com Paġna 4 minn 11 Termini użati fl-arkittetura tal-knejjes u kappelli jew tieqa u fuq il-perspettiva jew reredos (ara aktar 'l isfel) li jkun madwar l-artal. L-ispazju ta' ġewwa fih jissejjaħ 'tympanum' u jista' jkun imżejjen b'xi skultura, xi arma jew xi skrizzjoni. Hemm erba' tipi ta' pediment kif ġej: • Pediment triangolari. Dan ikun forma ta' triangolu u jkollu l- gwarniċa. • Pediment segmentali. Dan ikun forma ta' biċċa minn ċirku u wkoll jkun bil-gwarniċa. www.kappellimaltin.com Paġna 5 minn 11 Termini użati fl-arkittetura tal-knejjes u kappelli • Pediment triangolari maqsum. Meta jkun maqsum ħafna drabi ikollu xi arma, xi 'cartouche' (ara isfel) b'xi iskrizzjoni, xi pediment segmentali, xi statwa jew xi tieqa żgħira. • Pediment segmentali maqsum. Dan fih jista' jkollu l-istess bħal ta' qablu. F'ħafna kappelli Maltin fuq l- entablatura tal-faċċata naraw pedimenti segmentali maqsuma li f'nofshom ikollhom il-kampnar. Reredos jew perspettiva Din hija dik il-parti tad-dekorazzjoni li tkun 'il fuq mill-altar u madwar il- kwadru tal-pittura ta' fuqu. Ħafna drabi tkun imżejna bl-iskultura, miżbugħa jew indurata jew miksija bl-irħam. Fil-ġnub jista' jkollha pilastri jew kolonni u 'l fuq jista' jkollha wkoll l-entablatura bil-pediment. L-aktar dekorazzjoni komuni jkunu anġli, irjus t'anġli bil-ġwienaħ ("puttini"), sħab, raġġi, weraq tal-palm jew tal-ħannewija (acanthus), emblemi tal-qaddisin, xi arma ta' xi Gran Mastru ta' l-Ordni, il-monogramma AM tal-Madonna, il- ħamiema li tirrapreżenta l-Ispirtu s-Santu u wkoll figura li tirrapreżenta lill-Missier Etern. www.kappellimaltin.com Paġna 6 minn 11 Termini użati fl-arkittetura tal-knejjes u kappelli Perspettiv sempliċi magħmul bl- injam Perspettiv miksi bl- Perspettiv bil-kolonni Perspettiv skolpit irħam tal-ġebel Il-Koppla Il-koppla hija dik il-parti li ssaqqaf il-knisja f'forma ta' nofs sfera. Tista' tkun tonda jew ovali jew ellittika. Hi tkun tistrieħ fuq erba' pilastri ħoxnin li fuqhom ikun hemm erba' arkuni u erba' pendentivi jew lunetti. Jista' jkun hemm tanbur li fih ikun hemm it-twieqi. Il-koppla tista' tkun www.kappellimaltin.com Paġna 7 minn 11 Termini użati fl-arkittetura tal-knejjes u kappelli lixxa jew bil-kustilji jew ikollha panewwijiet li jista' jkollhom xi skultura. Xi kultant il-koppla tkun tistrieħ fuq il-ħitan tondi tal-knisja bħal fil-knisja ta' Sarria jew Tal-Virtu. Koppla tonda mserrħa fuq erba' arkuni u u erba' lunetti (pendentivi) Koppla ellittika bil-kustilji Koppla nofs sfera www.kappellimaltin.com Paġna 8 minn 11 Termini użati fl-arkittetura tal-knejjes u kappelli Is-Saqaf Il-kappelli żgħar antiki ħafna kien ikollhom saqaf ċatt magħmul minn xorok li kienu jistrieħu fuq id-dahar ta' arkati kbar li kienu jkunu mirfudin fil- ħitan tal-ġenb u li kienu jitilgħu mill-art. Kultant dawn l-arkati kienu jkunu ġejjin għall-ponta fin-nofs. 'L isfel bejn l-arkati kien ikun hemm bankijiet baxxi tal-ġebel għoljin żewġ filati biex fuqhom kienu jistrieħu d-devoti li jmorru l-knisja. Dawn jissejħu "dikkiena". Saqaf ċatt fuq arkata bil-ponta Aktar tard beda jinbena is-saqaf troll. Dan kien magħmul minn xorok li kienu jistrieħu fuq it-tond ta' arkati jew kustilji li kienu jibdew minn gwarniċ li kien ikun fin-naħa ta' fuq tal-ħajt. Xi kultant kien ikun hemm twieqi fil-ġenb www.kappellimaltin.com Paġna 9 minn 11 Termini użati fl-arkittetura tal-knejjes u kappelli Safar Troll Saqaf Troll bl-attiku u t-twieqi Xi arkitetti Taljan li ħadmu Malta, kif ukoll Lorenzo Gafa', taw għamla ġdida li xi soqfa ta' xi kappelli. Dawn, 'l fuq mill-gwarniċun tal-ħitan, daħħlu xi erba jew ħames filati jew aktar u mbagħad minn fuqhom kienet tibda l- arkata tas-saqaf li jkun troll. Dan jissejjaħ l-attiku, iżda hawn min isejjaħlu s-"sekonda ordni". F'dan l-attiku kienu jiddaħħlu t-twieqi biex jagħtu aktar dawl lill-kappella. Saqaf bħal dan narawħ fil-kappella tal-Madonna tal-Ħlas f'Ħal Qormi u fl-Oratorju tal-Kurċifiss fil-Birgu. Cartouche Dan ikun biċċa skultura forma ta' xi parċmina jew arma li fih ikun miktub xi skrizzjoni jew xi arma jew il-monogramma AM (Ave Maria) tal-Madonna jew dik Kristoloġika PX. Ħafna drabi jkun miżmum minn xi żewġ anġli jew puttini u fuqu jkun hemm kuruna. Dan insibuh l-aktar fil-perspettivi ta' l- artali jew fil-faċċata tal-kappelli. www.kappellimaltin.com Paġna 10 minn 11 Termini użati fl-arkittetura tal-knejjes u kappelli www.kappellimaltin.com Paġna 11 minn 11