śewā kappelli rurali li m'għadomx jeŜistu śewā kappelli rurali li m'għadomx jeŜistu Kitba ta' Michael Balzia (meħud minn artiklu tal-istess awtur bit-titlu "Tlett kappelli rurali" u li deher fil-programm tal-festa ta' Santa Katerina taŜ-śurrieq tas-sena 2008. Riprodott bil-permess tal-awtur) Fis-sena 2013 l-parroëëa ta' BirŜebbuāa tagħlaq mitt sena. Kien nhar id-9 ta' Settembru tal-1913, meta l-Isqof Pietro Pace fired il-parroëëa l-ādida minn dawk taŜ-śurrieq, Gudja, Ħal Għaxaq u Marsaxlokk u waqqaf parroëëa awtonoma ddedikata lid-Duluri bl-ewwel kappillan tagħha jkun il-Kanonku BormliŜ Dun Karm Bugelli. L-ikbar parti tal-art ittieħdet mill-Parroëëa taŜ- śurrieq tant li meta iktar tard il-Kappillan Bugelli kellu xi nkwiet mal- arëipriet Emmanuele Mifsud fuq il-konfini parrokkjali, dan tal-aħħar ma ħasibiex darbtejn sabiex fl-ilmenti tiegħu lill-Isqof jgħid li "t-tifla (BirŜebbuāa) saret ikbar minn ommha (iŜ-śurrieq)". Intant f'din il-medda ta' art kienu jinsabu Ŝewā kappelli: dik ta' Sant'Anālu ta' Ħal Far u tal-Kunëizzjoni f'Bengħajsa. Waqt li t-tieni waħda għadha wieqfa sal-lum u għalhekk mhux ser niktbu dwarha hawn, mhux l-istess nistgħu ngħidu għal tal-ewwel. Din twaqqgħet matul it-Tieni Gwerra Dinjija (1940- 1943) u l-art tagħha ttieħdet meta tkabbar il-mitjar ta' Ħal Far. Kappella oħra li kienet wieqfa fejn illum hemm l-istess mitjar hija dik ta' Santa Sofija li tissemma biss f'Ŝewā Visti Pastorali fis-sekli 16 u 17. Ma' dawn tissemma wkoll dik ta' San Luqa f'Bengħajsa fil-Vista Pastorali li għamel Mons. Baltassare Cagliares fil-11 ta' Marzu, 1618 (Vista Pastorali Nru IX - 1618, paāna 87v.), iŜda ħaāa tal-iskantament din tinsab imniŜŜla taħt ir-raħal taŜ-śejtun. Kappella Sant'Anālu ta' Ħal Far Ħafna anzjani śrieraq għadhom jiftakru din il-kappella wieqfa f'nofs ir- Kitba ta' Michael Balzia Paāna 1 minn 5 śewā kappelli rurali li m'għadomx jeŜistu 'runway' ta' Ħal Far flimkien mal-palazz u l-ānien tal-markiŜ li kellu fih minn kull kwalita' ta' siāar waqt li taħt it-taraā kien jerfa' diversi Ŝrieragħ. AnŜjan śurrieqi, li llum m'għadux magħna, kien qalli li meta kien tifel, fi Ŝmien il-Karnival, is-superjur tal-MuŜew kien jeħodhom għal tlett ijiem f'din il-kappella sabiex ikunu 'l bogħod mill-blugħat li jāib miegħu dan iŜ-Ŝmien u t-tentazzjoni tad-dnub. Din il-kappella benefiëëjali kienet tinsab fir-raħal antik ta' Ħal Far quddiem Wied śnuber fin-nofsinhar ta' Malta u twaqqgħet bil-ħidma tal-għadu fl- aħħar Gwerra Dinjija. Wara, l-art tagħha ttieħdet sabiex jiāi estiŜ l- ajrudromm. Inbniet minn Nobbli Vincenzo Viani mill-Belt Valletta fis-sena 1702, skont id- data li kienet iāāib fuq il-bieb prinëipali tagħha u dejjem skont rikors flimkien ma' kuntratt l-ewwel wieħed milqugħ mill-Isqof Davide Cocco Palmeri fit-2 ta' Jannar, 1702 u l-ieħor għand in-nutar Giovanni Francesco d'Albrazzo fl-10 ta' Jannar. Magħha kellha anness benefiëëju ta' ħames skudi fis-sena meħudin mill-beni tal-art imsejħa "Ta' Docchiena" li kienet tinsab f'BirŜebbuāa b'parti minnha fejn illum hemm mibnija l-knisja parrokkjali preŜenti. Minn dan il-benefiëëju, Viani ried li jitħallas ir-rettur, jinxtegħel lumpier tar-ram fis-Sibtijiet u lejliet il-Festi Kmandati kif ukoll fil-festi tal- qaddisin li kien jidhru fil-kwadru titulari. Il-festa tagħha kienet issir nhar il- 5 ta' Mejju bl-Ewwel Għasar u Quddiesa Kantata. Il-lampier kien jinxtegħel ukoll fl-lejliet u nhar il-festa. Viani għamel il-kappella ādida tiegħu āuspatronali, tintiret mill-ewwel tifel tal-linja dixxendenti ta' ibnu l-kbir, Isidore. Dan kien ikkkonfermat fl-Atti Nutarili ta' Paolo Vittorio Giammalva fit-28 ta' Mejju tal-1775, meta kienet iffondata l-'Primo Genitura' mit-tfal ta' Isidore, il-Baruni ta' Tabria, Gio Batta Viani, Angelica, Maddalena u Olimpia. Il-format ta' din il-kappella huwa l-istess wieħed li nsibu f'dawk il-kappelli kampanjoli mibnija f'dawn iŜ-Ŝminijiet. Sant'Anālu ta' Ħal Far kellha Ŝewā bibien: fuq dak prinëipali wieħed seta' jara l-arma āentilizja tal-Gran Mastru Perellos u dik tal-Isqof Cocco Palmeri. Dan il-bieb kien iħares lejn in- Kitba ta' Michael Balzia Paāna 2 minn 5 śewā kappelli rurali li m'għadomx jeŜistu nofsinhar. Fuq ieħor Ŝgħir li kien jagħti għall-artijiet tal-istess familja kien hemm l-arma tal-familja Viani. L-istruttura āenerali tal-kappella kienet rettangolari b'saqaf troll iserraħ fuq ħames arkati. Il-qanpiena waħdanija tal-bronŜ b'Ŝewā ilsna kienet tinsab taħt ħnejja tal-āebel fil-faëëata. Hija kellha altar wieħed tal-āebel. Il-kwadru titulari fi āwarnië tal-āebel kien jinsab taħt skultura f'forma ta' ħamiema li tirrappreŜenta l-Ispirtu s-Santu. Fuq in-naħa ta' fuq tal-pittura kien hemm impittra l-Kunëizzjoni, fin-nofs Sant'Anālu Martri (qaddis Karmelitan minn Sqallija - 1220w.k.), fil-waqt li fin-naħa t'isfel kien hemm San Sidor, Isqof u Konfessur flimkien ma' San Vinëenz Ferreri, konfessur. Għal xi Ŝmien f'din il-pittura kien hemm ukoll ix-xbieha tal-fundatur, ħaāa li l-Isqof aëëetta li ssir minħabba l-eta' tiegħu, u li kellha titħassar għal kollox mal-mewt tiegħu. Fuq kull naħa tal-altar kien hemm Ŝewā bibieb b'pittura ovali fuq kull wieħed. L-inkwadru tax-xellug kien bl-immaāni ta' Santa Teodora u dak tal- lemin b'Santa Marija Maddalena. Għall-ħabta tas-sena 1758 Ŝdiedu wkoll xi relikwi ta' qaddisin bis-siāill tal-Isqof Alpheran de Bussan. Is-sagristija kienet tinsab wara l-altar. Fiha kien hemm bankun tal-āewŜ, armarju, salib u kwadru ta' Sant'Anna. Din il-kappella āiet imbierka u miftuħa għall-pubbliku fil-11 t'Ottubru Tal- 1702 minn Dun Āakbu Dudingh, kommendatur tal-Kommenda ta' Aix-la- Chapelle u wara isqof ta' Lausanne. L-ewwel rettur tagħha kien Don Angelus Viani, iben il-fundatur u Maddalena Pensa. Dan twieled f'Alicata fi Sqallija fit-2 ta' Lulju tal-1670 u kien kappillan-konventwali tal-Lingwa Taljana fi ħdan l-Ordni ta' San Āwann. Warajh laħaq Don Josef Olivier, qassis Belti li ħa l-ħatra tiegħu nhar l-10 t'Ottubru tal-1715. L-aħħar rettur kien il- poeta, Dun Frans Camilleri. Fondazzjoni oħra saret għand in-nutar Giov. Francesco d'Albrazzo fid-29 ta' Jannar tal-1704. Fiha jissemma għall-ewwel darba t-titlu ta' abbazzija. Don Angelo Viani, allura rettur tal-kappella, kellu l-fakulta' li jqaddes quddiesa Kitba ta' Michael Balzia Paāna 3 minn 5 śewā kappelli rurali li m'għadomx jeŜistu letta fil-jiem tal-festa, u quddiesa oħra fl-aħħar Tnejn ta' kull xahar. Jekk tal-aħħar kienet tinŜerta festa, din kienet titqaddes l-għada. L-art magħrufa bħala "Ta' Franchin" f'Bir Lanāasa, f'Bubaqra (10 uqijiet) flimkien ma' dik "Ta' Docchiena" kienu jagħmlu tajjeb għal din il-fondazzjoni. Din kienet ikkonfermata b'digriet li ħareā mill-Kurja nhar is-17 t'April tal-1704. Fl-1 ta' Marzu 1943, attakki tal-għadu fuq Ħal Far farrku din il-kappella flimkien mal-palazz tal-familja Viani. Kappella ta' Santa Sofija Il-kappella ta' Santa Sofija kienet tinsab fl-inħawi ta' Bengħajsa, wisq probabbli fejn illum jinsab il-mitjar l-antik ta' Ħal Far. Fil-bidu tas-snin għoxrin tas-seklu l-ieħor, l-arkeologu Margaret A. Murray għamlet xi skavi fil-post magħruf bħala "Ta' Santa Sfia" li kienet speëi ta' tumbata li kienet tinsab bejn Ŝewā sqaqien fir-reājun ta' Ħal Far. Hija tkompli tikteb (Excavations in Malta - Part I, paāni 14 u 15) li minħabba l- urāenza għax il-gvern ried l-art sabiex ikun jista' jibni l-mitjar ta' Ħal Far, l- iskavar kellu jsir b'ëertu ħeffa u ma daħalx fid-dettal. Murray ma kienx jinteressaha jekk hawnhekk kienx hemm mibnija xi kappella jew le fl-antik, iŜda tagħmel referenza għal xi bini sagru u tgħid li jekk kien hemm xi bini, kull ħaga li kien hemm ittieħdet x'imkien ieħor. Hi tagħmel konnessjoni tas- sit mal-isem u tagħti rilevanza jew mal-qaddisa 'Saint Sophia' jew 'the Holy Wisdom'. Kitba ta' Michael Balzia Paāna 4 minn 5 śewā kappelli rurali li m'għadomx jeŜistu Fis-sena 1575, il-Visitatur Appostoliku, Mons. Pietro Dusina kien tqabbad mill-Vatikan sabiex iŜur Malta u jagħmel ir-rapport tiegħu. Mill-Assedju l-Kbir kienu għaddew 10 snin. Dusina Ŝar ir-raħal taŜ-śurrieq fid-9 ta' Frar u waħda mill-kappelli li Ŝar hemmhekk kienet appuntu l-Kappella ta' Santa Sofia. Huwa rrapporta li din il-kappella, għalkemm kellha altar, kienet nieqsa minn rettur, dħul, benefiëëji u affarijiet għar-rit liturāiku u fuq kollox l-anqas bibien ma kellha – ħaāa li nsibuha regolari f'għadd ta' kappelli li Ŝar il- Monsinjur Dusina. Kien jieħu ħsiebha ëertu Michael Mangiun miŜ-śurrieq li kellu biëëa art magħrufa bħala 'Micerec f'Ta' Lahantun'. Mid-dħul tal-art, kienet titqaddes quddiesa f'jum il-qaddisa, iħallas lië-ëelebrant u jagħti xi ħaāa Ŝgħira lil erbgħa fqajrin kif ukoll jixgħel il-lampier. Dakinhar l-Isqof ordna li fi Ŝmien xahar isiru l-bibien taħt piena ta' għaxar skudi u fl-istess ħin il-quddies kellu jsir fil-Knisja Parrokkjali taŜ-śurrieq. Jekk l-ordnijiet tal-Visitatur Appostoliku kienu esegwiti jew le ħadd ma jaf. Fil-Visti Pastorali segwenti li saru fil-Parroëëa taŜ-śurrieq, din il-kappella ma tissemmiex. Nerāgħu niltaqgħu magħha għall-aħħar darba fil-Vista tal- Isqof Baltassare Cagliares li saret fil-15 ta' Gunju, 1621. Il-kappella kienet fi stat ta' abbandun tant li l-Isqof ordrna li fi Ŝmien erba' xhur, Marius Callus, li kellu f'idejh l-art imħollija minn Bartholomeus Mangiun, jipprovdi kwadru tal-qaddisa flimkien ma' altar u dak kollu li relatat miegħu, qiegħa tal-art, isewwi s-saqaf kif ukoll jagħlaq il-bibien bil-firrolli tal-ħadid u jagħmel tieqa Ŝgħira fil-panew tal-bieb. Kitba ta' Michael Balzia Paāna 5 minn 5