Ħarġa nru 1 Diċembru 2009 l-aċċent Id-Dipartiment tal-Ilsien Malti tal-Kummissjoni Ewropea WERREJ Nilqgħukom Bir-reqqa: Il-lingwa miktuba • Ħsibijiet dwar ir-Reviżjoni • Bil-Kelma t-Tajba Kelma b'kelma: It-terminoloġija • Tgħid il-preskrizzjoni ġiet preskritta? Mill-għatba 'l barra: Aspetti oħra • Il-Konferenza ta' Bremen Tisliba kriptika Nilqgħukom Antoine Cassar Waħda mill-virtujiet klassiċi Għarbija pre-Iżlamika kienet (‫)ﺿﻴﺎﻓﺔ‬, kunċett qrib u fl-istess ħin imbiegħed minn dak tal-ospitalità, tal-anqas kif sirna nifhmuha llum f'dawn iż-żminijiet ta' migrazzjoni kotrana u turiżmu tal-massa. Skont il-kodiċi tal-unur tal-Bedwini, id-ḍiyāfah titlob lgħoti ta’ kenn, ikel u kulma jkun meħtieġ, mingħajr kundizzjoni u akkost ta’ kollox, mhux biss lill-barrani u lill-vjandant għal għonq ittriq, iżda saħansitra wkoll lill-akbar u l-eħrex għadu. Il-faqar ma jeħles 'il ħadd minn dan iddmir ta’ ġenerożità, anzi jirdoppja l-unur talqadi: tant hu hekk li d-ḍiyāfah fiha wkoll element kbir ta' kompetizzjoni. Sedentarji jew nomadi, laktar ospiti fissieda –ngħidu aħna, dawk li jferrgħu l-aqwa nbid jew jifirxu l-isbaħ twapet– kienu jiġu mweġġħa fl-odi tal-poeti Għarbin, bħal dawk tax-xahir Ibn Tarafa mill-Baħrejn li, skumnikat mit-tribù tiegħu, ħarat il-peniżola Għarbija u kanta l-magnanimità ta’ kull prinċep u raħħal Bedwin li għoġbu jilqgħu taħt it-tinda tiegħu. Tiftixa siebra fid-dizzjunarji storiċi tindika li lfirxa tal-kliem Għarbi bl-għerq ḍ - j - f donnha ma laħqitx tidħol fil-lessiku Malti (il-kelmiet difa, dgħif, dgħajjef ġejjin minn għeruq differenti). Minflok, bil-ftuħ tat-twieqi u talportijiet, sabet postha fil-Malti modern il-kelma Taljana ospitalità msemmija aktar 'il fuq. Dan in-nom għandu storja etimoloġika twila u ftit kumplessa, kif jixhdu t-tifsiriet varji tax-xniexel kollha tiegħu (sptar, ostili, ostaġġ u l-bqija). Tnissel mil-Latin hospes, għaqda min-naħa tagħha tal-kelmtejn hos(tis) (barrani) u pes (setgħan). L-ambivalenza emozzjonali marbuta ma' din il-familja ta’ kelmiet hija fiha nfisha sintomu tal-iżvilupp tagħha: il-verb Latin hostire kien ifisser (a) illivella, ġab ugwali; (b) patta, ivvendika ruħu; kif ukoll (ċ) laqat, sabbat. Meqjusa f'dan l-isfond, l-ospitalità ma tibqax tinftiehem biss bħala ġest lill-proxxmu li jintlaqa' daqslikieku wieħed ta’ ġewwa, iżda timplika wkoll ħjiel ta’ dnewwa jew vjolenza. Flistudju tiegħu Le monolinguisme de l'autre, Jacques Derrida (ħassieb Franko-Alġerin li, bħal Malta, iddakkar mill-kulturi ta' xaqliba u oħra tal-Mediterran) jistħarreġ din l-aporija ta’ hostis vs. hospes, u jikkonkludi fost l-oħrajn li ma jistax ikun hemm ospitalità mingħajr ilpossibbiltà l-oħra: mhux sempliċement l-għeluq tal-bieb, iżda l-isfidar ta' min jasal bla mistenni. Minbarra l-użu tan-nom ospitalità, u forsi tannom inqas stabbilit ospitu (li jinstab l-aktar b'funzjoni aġġettivali, eż. 'Stat Membru ospitu'), il-preferenza naturali tal-Malti hija lużu tal-verb laqa', li jorbot mad-dikotomija semantika ta' Derrida: daqskemm wieħed jista' jilqa' lill-mistieden bid-dirgħajn u l-bibien miftuħa, daqstant ieħor jista' jilqa' problema jew diffikultà. M'hemmx xi ngħidu, aktar milli każ ta’ polisemija, iż-żewġ eżempji jaqsmu l-istess l-aċċent Diċembru 2009. tifsira tal-qofol – li dak li jkun jinsab lest li jirreaġixxi għal wieħed jew għall-oħra. Bl-istess spirtu ta' ftuħ, u bit-twieqi mberrħa, nilqgħukom għal dan il-bulettin, u nilqgħu lisfidi li jġib miegħu u jistedinna nsibu tarfhom. Bulettin ġdid ta’ analiżi u diskussjoni, maħsub għat-tradutturi u għal kull min iħaddem l-ilsien Malti b'sengħa, li jiffoka sewwasew fuq l-użu professjonali tal-lingwa, mingħajr slaleb ta’ Ġanni jew Ġorġ jew romantiċiżmi oħra barra minn lokhom. Għaliex il-lingwa, aktar milli bandiera tperper fir-riħ, hija n-nifs profond u kontinwu tal-poplu li jesprimi ruħu bih, talistess ċittadini li naqdu f'ħidmitna fid-Direttorat Ġenerali tat-Traduzzjoni fi ħdan il-Kummissjoni Ewropea. Nilqgħukom ilkoll, u nistednukom tibagħtulna lkontributi tagħkom, b'artikli ta' diskussjoni dwar il-lingwa miktuba (it-taqsima Bir-reqqa), kwistjonijiet ta' terminoloġija (Kelma b'kelma), jew kwalunkwe aspett ieħor marbut mal-użu professjonali tal-ilsien Malti (Millgħatba 'l barra). ~●~ BIR-REQQA Il-lingwa miktuba Ħsibijiet dwar ir-Reviżjoni Andrew Sammut Ftit tax-xhur ilu ġie mistieden mid-DĠT s-Sur Brian Mossop mill-Canadian Translation Bureau biex jagħti żewġ diskorsi, wieħed fi Brussell u lieħor fil-Lussemburgu, dwar ir-Reviżjoni. Linteress kien kbir, u l-attendenza, bejn Brussell u l-Lussemburgu,.kienet tgħodd mal-480 traduttur mil-lingwi kollha. Is-Sur Mossop fetaħ id-diskors tiegħu bi kwotazzjoni minn Oscar Wilde: “Domt nofs ta' nhar sħiħ nirrevedi waħda mill-poeżiji tiegħi, u fl-aħħar neħħejtilha virgola. Wara nofsinhar erġajt daħħaltha.” Bħala tradutturi, aħna lkoll nikkwalifikaw bħala nies "li jaħdmu bil-lingwa" u għalhekk għandna tendenza li l-kliem nixtarruh u niffissaw fuq l-irqaqat. Id-dettalji huma importanti, iżda jeħtieġ nitgħallmu biex ma niffittawx iżżejjed. Fost affarijiet oħra, Brian Mossop semma ddistinzjoni bejn l-iċċekkjar u l-korrezzjoni. Għalih, ix-xogħol tar-reviżur għandu jwassal biex it-test li ġie rivedut ikun “fit-for-purpose”, jiġifieri tajjeb biżżejjed. Aktar milli xogħol ta’ korrezzjoni, ix-xogħol ta’ reviżur huwa wieħed ta’ qarrej, mhux ta’ kittieb – ta’ wieħed li qed jara, aktar milli wieħed li qed jibdel u jbiddel. Fil-fehma tiegħu, ma' kull problema potenzjali li niltaqgħu magħha, għandna nistaqsu lilna nfusna jekk il-bidla hijiex meħtieġa jew le, u jekk le, għandna negħlbu t-tentazzjoni li nbagħbsu dak li jiftiehem u li huwa tajjeb, u nibqgħu għaddejjin. Is-Sur Mossop ta ċerta importanza wkoll lill-fatt li waħda mill-aktar affarijiet li ddejjaq littradutturi hija meta r-reviżur jidhirlu li l-istil tiegħu huwa aħjar minn tat-traduttur. Fi kliem H.G. Wells: “Ma hemm l-ebda fissazzjoni fiddinja bħal dik li tibdel it-test ta' xi ħadd ieħor." Permezz ta’ eżerċizzju, il-kelliem għalaq billi qabbel ir-reviżjoni komparattiva (mat-test oriġinali) u r-reviżjoni unilingwi. Fil-fehma tiegħu r-reviżjoni mhux bilfors għandha ssir minn traduttur ieħor, għax mhux dejjem ikun hemm bżonn tqabbil mat-test oriġinali. Dan jikkuntrasta ferm ma' dak li huwa meħtieġ mittradutturi tad-DĠT, li l-obbligu tagħhom huwa lewwel nett lejn it-test oriġinali u s-sinifikat tiegħu, partikolarment fejn għandhom x’jaqsmu l-liġijiet. Forsi wasal ukoll iż-żmien li nerġgħu nevalwaw il-mod li bih nirrevedu? Hu x’inhu l-każ, ta’ min dawn il-punti nżommuhom f’moħħna u, naqblu jew ma naqblux magħhom, inkunu miftuħa aktar l-aċċent Diċembru 2009. għal realtajiet u metodi oħra ta’ xogħol. Dażgur. Kif kien intqal fisseminar dwar ir-reviżjoni madwar sena ilu, għandna nżommu l-linji tal-komunikazzjoni miftuħa bejn it-traduttur u r-reviżur, mhux biss għal xogħol aħjar, imma għal relazzjonijiet tajba bejnietna. Hekk biss nistgħu nsibu bilanċ tajjeb bejn dak li huwa meħtieġ u dak li huwa żejjed. ~●~ Bil-Kelma t-Tajba F'din il-pubblikazzjoni ħsibna li nibdew inwasslu xi wħud mill-ispjegi ortografiċi miktuba mill-Professur Manwel Mifsud, Kap tad-Dipartiment tal-Malti fl-Università ta' Malta u President tal-Kunsill Nazzjonali talIlsien Malti. Dawn l-ispjegi, ċari u loġiċi, kienu ġew ippubblikati fil-ġurnali lokali taħt it-titlu 'Bil-Kelma t-Tajba' u jafu jgħinuna nifhmu aħjar kwistjonijiet marbuta mal-ortografija. Hawnhekk se nwasslulkom żewġ spjegi. Servizz tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti L-isem li għażilna għal din il-kolonna għandu żewġ tifsiriet. Minn naħa jfisser li se tkun mera tal-aħjar użu tal-kelma Maltija, min-naħa l-oħra huwa idjoma Maltija li twassal tajjeb l-attitudni tal-Kunsill, li jixtieq jikkonvinċi bil-ħlewwa, mhux bl-impożizzjoni u biċ-ċensura. Aħna nemmnu li din hija t-triq li tixraq lill- pubbliku Malti intelliġenti, li jħobb u jgħożż ilsien art twelidu. Għal kull mistoqsija se ssib: (1) Tweġiba qasira li turik l-għażla t-tajba, fliqsar kliem, kemm tinqeda; (2) Spjega iktar imlaħħma, għal min irid ikun jaf ir-raġuni u jixtieq jitgħarraf aħjar.d MISTOQSIJA nru 1: fiex jew fhiex? TWEĠIBA: It-tajba hija biss fiex.… SPJEGA: Il-kelma fiex hija magħmula millprepożizzjoni fi marbuta mas-suffiss –iex li jfisser “xi ħaġa”, sewwasew bħalma biex hija magħmula minn bi + -iex. Kliem ieħor mibni blistess mod huwa għaliex (għal + -iex) u mniex (minn + -iex). Min jikteb fhiex jikteb ħażin, u aktarx ikun iħawwad il-kelma ma’ kelmiet oħra bħal ħsibthiex, rahiex, tniżżilhiex, li fihom is-suffiss –hiex huwa magħmul mill-pronom mehmuż –ha (jiġifieri “lilha”) u s-suffiss tan-negattiv –x (eż. iniżżilha [= iniżżel lilha] + -x > iniżżilhiex). MISTOQSIJA nru 2: Għaliex daqqa nsib miktub każ u daqqa kas? TWEĠIBA: każ u kas it-tnejn jeżistu, imma ma jfissrux u ma jintużawx l-istess: 1. każ (pl. każi jew każijiet) tfisser “xi ħaġa li tiġri” jew “okkażjoni partikolari” u tintuża, pereżempju, meta ngħidu: fil-każ li jiġi ħuk; f’każ ta’ ħruq, jew dawn huma każi speċjali. 2. kas tfisser “attenzjoni” u tintuża biss flespressjoni ta kas bħal: qatt ma ta kasi; tagħtux kashom; ma jagħti kas ta’ ħadd. SPJEGA: ▪ Din il-kelma ta’ nisel Rumanz (Sqalli casu, Taljan caso) daħlet fil-Malti f’żewġ għamliet differenti (u forsi f’żewġ perijodi jew komunitajiet differenti), u għalhekk għandha żewġ tifsiriet u fonetikament iġġib ruħha b’mod differenti. ▪ Il-konsonanti tal-aħħar turina d-differenza. warajha norbtu tarf li jibda b’vokali, tinstema’: jew (1) –ż- (bħal: każi, każijiet) jew (2) –s- (bħal: kasek, kasu, kasi, kasna) Għalhekk għandha żewġ suriet differenti filkitba. l-aċċent Diċembru 2009. KELMA B'KELMA It-terminoloġija Ħidmet it-terminologi fid-Dipartiment Mark Vella F'din ir-rokna tal-bulettin tad-Dipartiment, minn żmien għall-ieħor sejrin nibdew nikkontribwixxu kitbiet żgħar dwar it-terminoloġija: il-problemi li niltaqgħu magħhom ta' kuljum, deċiżjonijiet li jkunu ttieħdu fil-qasam, aġġornamenti varji, u diskussjonijiet qosra dwar kurżitajiet marbuta mal-għażla tal-kliem. Did-darba, però, nixtieq nintroduċilkom ixxogħol tat-terminologi tad-Dipartiment. Tkellimna dwar dan f'bosta laqgħat, iżda ta' min nerġgħu nagħtu idea ta' din il-ħidma li għaddejja. Id-Dipartiment bħalissa għandu erba' terminologi, wieħed ġenerali għad-dipartiment (jien), u wieħed għal kull unità (Bernard Cachia 1, Reuben Seychell - 2, Ian Zammit - 3). Għandna perċentwal tal-ħin ta' ħidmitna allokat apposta għax-xogħol terminoloġiku, li fil-qofol jinqasam fil-konsulenza mal-kollegi u lkoordinazzjoni tad-deċiżjonijiet dwar l-użu terminoloġiku, u t-tidħil tat-termini fil-IATE. Fir-rigward tal-IATE, intrabatna fl-aħħar sitt xhur li nagħtu spinta lill-produzzjoni f'dan ilqasam. Ix-xogħol terminoloġiku qiegħed kull ma jmur jakkwista importanza programmatika dejjem akbar, anki mil-lat tal-pjani tadDirettorat. Ilħaqna l-mira tagħna ta' 6,000 azzjoni IATE, li involviet mhux biss iż-żieda ta' termini ġodda (qrib l-2,000 terminu ġdid), iżda wkoll il-manutenzjoni tad-database, b'azzjonijiet li inkludew l-aġġornament tal-ħoloq għarreferenzi, l-aġġornament ortografiku tal-kontenut kollu bil-Malti li huwa proprjetà talKummissjoni, u l-validazzjoni ta' 1,500 terminu sabiex jiġu jidhru fil-verżjoni għall-pubbliku talIATE (IATE Public: http://iate.europa.eu). Fil-klassifika tax-xogħol fuq il-IATE, il-Malti qiegħed l-ewwel mid-dipartimenti tal-UE-15, u r-raba' mill-UE-15 + 2 + GA. Iddaħħlu termini dwar oqsma varji taħt il-kappa tax-xemx, minn lista sħiħa ta' mard rari (li kienu dehru f'għadd ta' dokumenti SANCO) għal termini dwar is-sikurezza ferrovjarja, lavjazzjoni, l-ismijiet ġodda tad-DGs u s-servizzi, u terminoloġija legali varja. Bħalissa għaddejjin ukoll mill-proċess li ntellgħu ammont kbir ta' termini (miġbura fi glossarji li pproċessajna) marbuta mal-inbid, il-karozzi u s-sajd, fost proġetti oħrajn. Dan ix-xogħol involva wkoll għadd ġmielu ta' tradutturi u assistenti (li jew siltu t-termini mil-liġijiet u għejun oħra, jew inkella ħadu sehem fl-ipproċessar u t-trattament tagħhom) u issa li sibna l-metodi u l-formati lideali biex inwettqu din il-ħidma, nistgħu nibdew inħarsu lejn il-miri tagħna iktar mil-lat kwalitattiv milli minn dak tal-kwantità, kif ukoll ninvolvu dejjem aktar nies f'dawn il-proġetti. Inħeġġiġkom biex tikkonsultaw il-IATE waqt xogħolkom għaliex kull ma jmur qed jimtela b'kontenut siewi u aġġornat, kif ukoll biex tgħarrfuna b'xi korrezzjonijiet jew żidiet li tqisu li jmisshom isiru fid-database. Tistgħu wkoll toffrulna l-ideat u l-għajnuna tagħkom għal proġetti ġodda li taħsbu li jkunu ta' siwi. L-aċċess għall-IATE huwa possibbli billi tfittxu permezz tal-QUEST (https://webgate.cec.euadmin.net/questmetasearch/index.php), li jfittex fost l-oħrajn fil-IATE. Tistgħu wkoll taċċessaw il-IATE Public għal tiftixiet usa' u għal tqabbil ma' ilsna oħra. ~●~ Tgħid il-preskrizzjoni ġiet preskritta? Alan Xuereb Riċentement qamet diskussjoni bejn xi kollegi dwar il-verb "ippreskriva" u, naturalment, dwar id-derivanti u l- konjugazzjonijiet tiegħu. Il-kwistjoni qamet bħala riżultat ta' dibattitu dwar jekk dan it-terminu għandux jiddaħħal f'lista ta' ħbieb foloz (false friends). Wieħed irid joqgħod attent x'jinkludi f'lista bħal din sabiex l-aċċent Diċembru 2009. ma ssirx inġustizzja ma' termini li jistgħu jgħinuna fl-iddiversikar tal-espressjoni legali. kien fl-impossibilità fizika li jgħammar ma' martu minħabba li kien bogħod minnha." Il-kunċett ta' preskrizzjoni għandu mill-inqas tliet tifsiriet prinċipali: (1) L-ewwel nett hemm dik fil-common parlance, u ċjoè il-preskrizzjoni tat-tabib komunement imsejħa "riċetta". Imbagħad hemm żewġ tipi ta' preskrizzjoni legali: (2) dik akkwiżittiva (usucapio1) u (3) dik estintiva2, ċjoè dik li testingwi azzjoni (u din tista' tkun kemm ċivili kif ukoll kriminali). Naturalment, fuq dan il-kunċett waħdu jista' jinkiteb volum sħiħ u jista' jkun hawn min jaqbel u min ma jaqbilx, iżda dak hu s-sabiħ tax-xogħol tagħna. Madanakollu, il-verb "tippreskrivi" jista' jkollu wkoll utilità fil-qasam ġuridiku-legali taħt aspett ieħor, jiġifieri f'dak aktar filosofiku ġuridiku bħalma nsibu fid-definizzjoni tal-kunċett tadDritt, ċjoè: Ara, fost l-oħrajn, is-sentenza "DIRETTUR TAL-ARTIJIET vs POLIDANO BROTHERS LIMITED" Prim'Awla, Qorti Ċivili – Tonio Mallia 07/07/2004. 2 Ara, fost l-oħrajn, is-sentenza "TESTAFERRATA MORONI VIANI SALVINO ET vs MONTANARO FRANCIS" Prima'Awla, Qorti Ċivili – Philip Sciberras 27/06/2003. 3 Oriġinarjament tal-Prof. "Id-Dritt jista' jiġi definit bħala dik il-premessa miktuba jew li tista' tinkiteb li tippreskrivi komportament interpersonali ġust"3 jew ukoll "lArtikolu 52 jippreskrivi l-miżura XYZ ....." Wieħed madanakollu jrid joqgħod attent ħafna għaliex is-sens jinbidel drastikament meta wieħed jgħid "it-terminu preskrittiv/ilpreskrizzjoni msemmi/ja fl-Artikolu 52". Dan jista' jfisser li hemm terminu ta' validità li qabeż żmienu u għaldaqstant ġie estint, jew preskritt. Naturalment, it-tifsira intiża ħafna drabi tista' tittieħed mis-sens u mill-kuntest. Naf ukoll li jeżistu termini oħrajn (forsi aktar użati) bħal jistabbilixxi, isemmi, jipprevedi li jistgħu jrendu l-idea tajjeb. Iżda minkejja dan, il-kelma "jippreskrivi" għandha wkoll din il-funzjoni, li mhux ta' min jarmiha. Pereżempju, fis-sentenza tal-Qorti tal-Appell, sede superjuri, fil-każ relattivament riċenti (2005) "MAGRO RAYMOND ET vs MAGRO RITA ET NOE", il-Qorti (komposta fost l-oħrajn mill-Prim Imħallef DeGaetano) qalet: "Dan l-Artikolu jippreskrivi illi:"Il-filjazzjoni ta' tifel imwieled matul iż-żwieġ tista' tiġi attakkata wkoll minn kull min ikollu interess jekk jipprova illi fiż-żmien bejn it-tliet mitt ġurnata u l-mija u tmenin ġurnata qabel it-twelid tat-tifel, ir-raġel "Rajtx ibni, kemm hu importanti li tkun taf ilsna barranin? Disinn ta' Ramon Corrado l-aċċent Diċembru 2009. MILL-GĦATBA 'L BARRA Aspetti oħra Konferenza ta' Bremen It-Tieni Konferenza Internazzjonali dwar ilLingwistika Maltija, 19-21 ta’ Settembru '09 It-tieni Konferenza dwar il-Lingwistika Maltija organizzata mill-Għaqda Internazzjonali talLingwistika Maltija fl-Università ta' Bremen, ilĠermanja, f'Settembru li għadda, kienet tassew fiera ta' studji dwar il-lingwa Maltija. Fiha ħadu sehem akkademiċi u studenti Maltin u barranin li l-interess komuni tagħhom kien li jaqsmu listħarriġ li qed jagħmlu dwar aspetti lingwistiċi tal-ilsien Malti. Fil-konferenza ħarġu diversi aħbarijiet interessanti dwar x'riżultati qed iwasslu d-diversi riċerki li saru jew qed isiru. Pereżempju proġett minnhom, li qed isir minn akkademiċi Amerikani, wassal biex sa llum inġabru mat-3.2 miljun kelma bil-Malti li ttieħdu minn tliet gazzetti onlajn: L-Orizzont, Illum u Maltarightnow. analiżi dwar kemm baqa' konsonanti gutturali flilsien Malti ta' llum meta mqabbel mal-Malti kif inkiteb fi żmien Pietro Caxaro fis-seklu 15. Taħdita oħra kienet dwar x'tip ta' vokabularju qed jintuża fil-liġijiet Maltin u dawk Ewropej maqluba għall-Malti. Kien hemm ukoll diskussjoni dwar il-kumplimenti li jagħtu lMaltin bejniethom; dwar it-tlissin tal-vokali u lpawżiet fit-taħdit; dwar kif il-Maltin jitkellmu blIngliż; u bosta suġġetti oħra. Is-sabiħ tal-konferenza kien f'li wieħed jisma' barranin bħal Ġermaniżi, Franċiżi, Taljani u Amerikani jitkellmu jew ilissnu kliem bil-Malti, uħud minnhom b'ċerta faċilità liema bħalha. Ilkonferenza serviet ukoll biex uffiċjali midDirettorat Ġenerali tat-Traduzzjoni jibnu kuntatti ma' dawn l-istudjużi u akkademiċi bil-għan li filfutur qrib tinbeda sensiela ta' skambji, konferenzi u kooperazzjoni mat-tradutturi Maltin filLussemburgu. Diġà saru xi kuntatti u anki ttieħdu xi deċiżjonijiet biex id-Dipartiment talMalti jisfrutta dawn it-talenti esposti filkonferenza biex titjieb il-kwalità tattraduzzjonijiet Maltin u anki jissaħħaħ l-għarfien tal-Malti fost it-tradutturi Maltin. Riċerka oħra saret dwar kemm-il kelma differenti uża l-poeta nazzjonali Dun Karm Psaila fil-poeżiji tiegħu bil-Malti: mal-65,000. Dan l-istudju jagħti ħjiel dwar it-temi tal-poeżiji li kiteb Dun Karm u anki kemm kellu kliem ta' oriġini semitika, fost affarijiet oħra. Taħdita oħra interessanti kienet fuq x'tip ta' Malti Mgħaġġel (kif qed isejħulu) qed jinkiteb fil-mezzi elettroniċi ta' komunikazzjoni. Din kienet it-tieni parteċipazzjoni tiegħi filKonferenza tal-Għaqda Internazzjonali talLingwistika Maltija, wara dik li kienet saret sentejn ilu, proprju meta twaqqfet l-għaqda. Ikolli ngħid li fir-rwol tiegħi fi ħdan l-Unità D.1 okkażjonijiet bħal dawn huma ta' valur kbir, kemm f'termini ta' kontenut kif ukoll f'termini ta' kuntatti li wieħed jistabbilixxi meta jqatta' 3 ijiem ma' bosta esponenti fil-qasam tal-lingwa. Wara l-perjodu li għamilt fil-Lussemburgu bħala traduttur, illum napprezza aktar kemm hu importanti li wieħed ikun espost għall-iżviluppi fil-lingwa kemm fl-użu ta' kuljum (partikolarment fit-taħdit u fuq il-mezzi taxxandir u l-komunikazzjoni) kif ukoll fuq livell akkademiku. Diversi kelliema daħlu fid-dettall dwar xi djaletti Maltin bħan-Naduri, ix-Xlukkajr u ż-Żurrieqi u kif dawn jitqabblu bejtniehom. Saħansitra saret Minbarra l-għadd ta' taħditiet ta' interess ġenerali għal kull min iħaddem il-lingwa bil-miktub fuq bażi regolari, kien hemm taħditiet oħrajn li kienu L-iskop tal-proġett huwa biex imbagħad issir riċerka dwar il-kliem l-aktar komuni fost ilMaltin u l-oriġini tal-kliem użat. l-aċċent aktar speċjalizzati fejn tidħol il-lingwistika. Forsi ta' interess partikolari għalina fid-DĠT kienet taħdita dwar il-varjetajiet lingwisitiċi użati filleġiżlazzjoni tal-UE meta mqabbla malistrumenti legali lokali li jittrasponuha. B'hekk wieħed seta' jara, ngħidu aħna, jeżistux differenzi bejn il-verżjonijiet bil-Malti tad-direttivi tal-UE u l-liġijiet domestiċi li jimplimentawhom. Minn eżerċizzju bħal dan wieħed jista' jikkumpara fuq liema livelli jvarjaw dawn iż-żewġ 'stili' ta' abbozzar (lessikali, sintattiku, eċċ.) u, fuq kollox, jekk jinfluwenzawx lil xulxin. Imbagħad ġie spjegat ukoll kemm xogħol qed isir, f'direzzjonijiet differenti, li jista' jwassal għal għarfien u għodod lingwistiċi utli. Ngħidu aħna, il-ħolqien ta' korpus lingwistiku f'format diġitali - sforzi li qed isiru kemm fl-Università ta' Malta kif ukoll f'università Amerikana - huwa essenzjali biex tkun faċilitata r-riċerka u jiġu żviluppati għodod anki teknoloġiċi bħal ċekkjatur. Daqstant ieħor kienu importanti d-diskussjonijiet li jiżvolġu b'mod informali mal-parteċipanti loħra, li jgħinu mhux ftit biex xogħolna u lprattiki li nħaddmu jitfissrulhom b'mod konkret. B'hekk tinkiseb aktar fiduċja fil- prodott li joħroġ mid-DĠT u jinħolqu sinerġiji għal aktar kooperazzjoni mad-dinja akkademika, li tant hi importanti biex inżommu l-pass mal-iżviluppi fil-lingwa u biex il-kwalità ta' dak li niktbu tibqa' għolja. Angelo Chetcuti Matul il-konferenza, ir-riċerkaturi u x-xjenzati preżenti tkellmu dwar diversi temi u kwistjonijiet li għandhom x’jaqsmu mal-lingwistika Maltija, fosthom dwar il-lessiku, il-lingwaġġ tażżgħażagħ u t-tibdil fil-lingwa, il-varjazzjonijiet fonetiċi fil-Malti matul is-snin, u suġġetti oħrajn. Jien kont fost dawk li taw sehemhom matul ilkonferenza, mhux biss billi ħadt sehem b’mod attiv fid-diskussjonijiet, iżda wkoll billi tkellimt, Michael Spagnol, dwar ir-riċerka li għamilt magħhom f’dak li għandu x'jaqsam mal-hekk Diċembru 2009. imsejħa “filled pauses” (waqfiet li minflok isskiet ikun fihom xi tip ta’ espressjoni mitħaddta) fil-Malti. Din ir-riċerka, ippreżentata waqt ilkonferenza mill-erba’ riċerkaturi fi preżentazzjoni, imsejħa “Interspeaker variation in the type and prosody of filled pauses in Maltese”, kienet imsejsa fuq dejta minn korpus ta’ Malti mitkellem li l-erbgħa li aħna ttraskrivejna u għamilna annotazzjoni tiegħu flimkien fil-qafas ta’ proġett imsejjaħ “SPAN”. Din l-annotazzjoni kienet tinkludi, fost affarijiet oħra, livell li fih huma indikati l-“filled pauses”. L-istudjużi mhux kollha jaqblu dwar x’inhuma l“filled pauses” eżatt, iżda kollha jaqblu dwar ilfatt li huma elementi tat-taħdit li jservu bħala mezz kif jimtlew is-silenzji li jiġu minħabba xi waqfa ta’ xi tip, iktar milli biex jingħadda xi tagħrif; li jistgħu jkollhom xi tifsira jew iservu bħala mezz ta’ komunikazzjoni, imma li mhux bilfors ikunu qed jaqdu dejjem din il-funzjoni; u li għandhom rwol importanti fl-organizzazzjoni tat-taħdit. It-taħdita li aħna l-erbgħa tajna matul din ilkonferenza kellha żewġ għanijiet prinċipali: (1) li jiġu identifikati l-“filled pauses” misjubin fiddejta analizzata; u (2) li jiġu eżaminati t-tip u s“sura” fonetika tad-diversi tipi ta’ “filled pauses”, flimkien mad-distribuzzjoni tagħhom. L-analiżi wriet li kien hemm tliet tipi ta’ forom li kienu “filled pauses” ta’ veru, li kienu “eee”, “emm” u “mmm”, u li kien hemm ukoll waqfiet oħrajn li kienu jinvolvu forom li huma kważi kliem, bħal pereżempju “eħe” u “mhm”, flimkien ma’ waqfiet oħra li kienu jinvolvu forom b’funzjoni kważi paralingwistika bħal “eqq”u “tsk”. l-aċċent Diċembru 2009. Mill-analiżi ħareġ il-bżonn li tiġi standardizzata l-annotazzjoni tal-forom sabiex forom li jkunu tal-istess tip ta’ “filled pause” jinkitbu bl-istess mod. Barra minn hekk, l-analiżi taddistribuzzjoni tal-“filled pauses” uriet li hemm tendenza qawwija li qabel jew wara l-“filled pauses” jew inkella qabilhom u warajhom, ikun hemm waqfa (jiġifieri mument ta’ silenzju). L-erbgħa li aħna ħassejna li l-konferenza kienet interessanti u li serviet bħala opportunità biex naġġornaw ruħna dwar dak li qed isir dan l-aħħar b’rabta mal-lingwistika Maltija, u biex nibnu u nseddqu r-rabtiet tagħna ma’ dawk l-istudjużi li qed isawru l-qasam tal-lingwistika Maltija dalħin. Eżempju: ~●~ Din il-pubblikazzjoni se tkun disponibbli wkoll f' http://ec.europa.eu/dgs/translation/publications/magazines Jekk tixtieq tikkontribwixxi f'dan il-bulettin, iktbilna fuq: l-accent@ec.europa.eu Ċaħda Il-Kummissjoni Ewropea, u kwalunkwe persuna li taġixxi f'isimha, mhumiex responsabbli għall-użu li jsir jew li jista' jsir mit-tagħrif inkluż f'din il-pubblikazzjoni. Dan il-bullettin mhuwiex pubblikazzjoni uffiċjali, u la l-Kummissjoni, u lanqas is-servizzi tagħha, ma huma marbutin b'xi mod jew ieħor mill-kontenut tiegħu. 2 - Fuq l-iskrivanija jispjega r-rit, imbagħad idawwar il-vit (10) Is-sentenza kif inhi ma tantx tagħmel sens... li rridu nagħmlu hu li nanalizzaw il-kliem individwali. It-tweġiba f'dan il-każ hija deskrittiv : mill-kelma «skrivanija» nġibu l-kelma desk, imbagħad insibu l-ittri «rit», u jekk indawru l-kelma «vit» ikollna s-sekwenza tiv; b'hekk naslu sal-kelma desk + rit + tiv, li tfisser xi ħaga li tiddeskrivi jew li «(t)ispjega». MIMDUDIN 2 Fuq l-iskrivanija jispjega r-rit, imbagħad idawwar il-vit (10) 6 Waqa' bl-aħjar mod possibbli u tilef denbu (4) 7 Sar, spiċċa jew daħal f'nofs ix-xarabank, anzi ġol-baħar (9) 12 X'jagħmel Ian Bugeja meta jiġi ta' l-aħħar? (7) 13 Għaxxaq lix-xerrej u nqaleb ta' taħt fuq (6) 15 Xejn ma tiftakar wara dak l-episodju tal-każin, imma nobbli tibqa' (9) 16 Hemm min jgħid li ma jitkellimx sew, imma m'għandux dritt (8) 18 Sajru l-ikel, hu telaq, hi saret stramba (7) 20 Biċċa ħamrija, maqluba u mdemmija (7) 21 Jaf għaxar kelmiet bil-Latin, jaf jesprimi ruħu, u jaf iżejjen (9) 22 Kien aktar ħabrieki, imma nbidel u issa ħadd ma jridu (5) 23 Għaref iżda mgerfex, skond l-għasluġ (6) 24 Dari kellha alki: bidla kbira kellha bżonn! (8) WEQFIN 1 Bhima mistħija? (4) 3 Dak li hu veru rabba l-ġwienaħ, telaq u sar ċatt (7) 4 Skappaw tnejn minn taħt ix-xemx (5) 5 Stat li fih in-nida tersaq lejn il-karma (9) 8 Tara waħda biss, imma taqdi (8) 9 Veru li żarma s-sodda? Ma nafx, imma b'xi mod irid jitgħatta (5) 10 Qal il-ħmerijiet, rabba ta' l-ewwel, imbagħad ittiekel (7) 11 Fiċ-Ċina mingħajr kapitali, il-laħam forsi mhux favur il-kafè (8) 14 Appik li jipprova xortih, tgħid ifendi l-lant? (9) 16 Żewġ karamelli Ingliżi, waħda bla tarf, Ingliżi m'għadhomx (7) Le, tkaxkar u telaq (6) 19 Kważi stilla, iżul min-nofs, jikber 'l isfel (6)