Kummentarju (SHARE IV) L-EŻISTENZJALIŻMU HUWA UMANIŻMU — Kawża qawwija, difiża dgħajfa - Din is-silta meħuda minn essej imsejjes fuq taħdita pjuttost storika li Jean-Paul Sartre kien ta f'Pariġi fir-Rebbiegħa tal-1945. Fis-sena ta' wara ġiet ippubblikata bl- isem L-Esistenzjaliżmu Huwa Umaniżiun. B'dit-taħdita Sartre tied jiddefendi l- eżistenzjaliżmu minn diversi tmetiji.7 Dan ġara fi Franza li, ma ninsewx, kienet għadha qed tistejqet mit-Tieni Gwetta Dinjija. Għaldaqstant dan l-eżerċizzju joffri stampa ta' kif Sartre kien irrisponda — filosofikament — għat-theddid tal-ordni dinjija ta' żmienu, voldieri l-Okkupazzjoni Ġermaniża. Fl-istudji Sartjani jitqies test importanti: kemm għax jippreżenta bosta ideat ċenttali tal-iskema tal-eżistenzjaliżmu tiegħu, u kemm għax fl-istess waqt jesponi bosta xquq fil-binja tal-viżjoni 1/zana tiegħu, saħansitra fuq livell fundamentali. Id-diskors tagħha jixbah ħafna 'l dak li kien ippubblika mat-tlieta snin qabel fl-opra filosofika manja tiegħu L-Fssri u x-Xejn. B'danakollu ċetti skulari jispekulaw li kien proprju dan il-ktejjeb li ssiġġilla l-istatus ta' Sartre bħala ///0sfu tal-eżistenzjaliżzun. Iżda maż- żmien kien Sartre stess li ddispjaċih li mat ippubblika dit-taħdita, għax l-eżitu kien pjuttost diżappuntanti. B'referenza għal dan it-test, ftit snin qabel mewtu kien ammetta mal-ġurnal The New Vorker li 'bil-ftit il-ftit fhimt li d-dinja hija iżjed ikkumplikata minn hekk ' Ma tridx wisq biex tifhem għaliex. Ibda biex imkien ma jiġġustifika tajjeb, pirkażu, l-għaliex isejjes l-umaniżmu eżistenzjali fuq in-nozzjoni tal-libertà tadikali. Minnu, ġaladarba l-libertà tagħna tiddependi minn dik tal-bqija, il-libertà tal-oħrajn tgħodd daqs tagħna u allura trid tkun ukoll l-għan prinċipali tagħna. Iżda jekk l-infern huma n-nies tad-dinja,' kif jiddikkjara Joseph Garcin fid-dramm Bil-Bibien Mitbuqa (Huis Clos), ikun bla fejda li nsibu kenn fit-refuġju tal-intetsuġġettività umana. Iktar Kevin Saliba Kummentarju (SHARE IV) u iktar meta anke għajnejn l-oħrajn huma għamla ta' jasar. Dan Sartre kien diġà wetieh fil-mod xejn promettenti — għad illi aktarx korrett — kif f'L-Essri u x-Xejn Sartre kien fisser id-dinamiki sado-mażokisti tar-relazzjonijiet umani. Problematika wkoll l-istqattija peżanti li kull meta individwu jagħżel ikun qiegħed difatti jagħżel b'mod univetsali għal kulħadd. F'dat-tigwatd il-kalkoli motali ta' Sartre għandhom xi ftit mill-etika deontoloġika ta' Kant. U ħaġa ċata: ħafna drabi ma jreġux. Sartre hawnhekk ikompli jgħidilna li l-għażla dejjem possibbli, għax kif spjega ma' The New Vorker, fi żmien it-Reżistenza l-għażla għall-Franċiż kienet pjuttost sempliċi: 'jew favur il-Ġermaniżi jew kontrihom.' M'għaddewx sentejn, imbagħad, li ma ħoloqx il-katattru ta' Heintich — li fid-dramm tiegħu Ix-Xi/an u t- Twajjeb Mulej (Le Diable et ke Bon Dien) jista' f'sitwazzjoni fejn ħassha impossibbli jagħżel bejn il-foqra li abbandunaw il-Knisja u l-Knisja li abbandunat il-foqta. Minkejja d-difetti kollha tiegħu t-test xorta huwa televanti ħafna fi żmienna. Id- dinja ta' Sartre kienet differenti minn tagħna, iżda jgħaddi kemm jgħaddi żmien il- bniedem dejjem jibqa' kkonfrontant bl-istess għażliet. U Ilum, meta donnu m'ilux id-dinja wx/eħref f'ordni dinjija ġdida, żgur ma nagħmlux ħażin jekk nerġgħu nqisu t- taħdita L-Eżistenzjaliżmu Huwa Umaniżiiun b'għajnejn iżjed friski. Jekk xejn, jaf tipprovdilna għodod ta' ħsieb utli ħafna biex inqisu l-implikazzjonijiet tal-għażliet motali tagħna f'dinja li kulma jmut qiegħda ssit dejjem iżjed ostili. Biss dan jaf ma jibbastax biex iħoll il-kobba ta' 'x'ser isir il-bniedem.7 Għandu mnejn bl-umaniżmu u bl-eżistenzjaliżmu biss ma naslux. Heidegger żmien ilu kien qalilna li 'xż Alla biss jista' jsalvana.' Aktarx Sartre kieku llum xorta jwieġbu allaħares. Kevin Saliba