ERAKLITU Sktitt ta' Nietzsche Din id-deskrizzjoni ta' Eraklitu hija misluta mill-ktieb ell- Filosofija fl-Epoka Ttaġika tal-Griegh, wieħed mill-ewwel xogħlijiet ta' Nietzsche, miktub fl-1873 iżda mitbugħ wara mewtu (ma nqalibx għall-Franċiż). Ġaladarba Eraklitu kien ra l-liġi fit- tqabid bejn elementi multipli, u fin-nar il-logħba innoċenti tal- univers, lil dan Nietzsche Żgur kien iżommu bi xbieha tiegħu, bħala essri li fl-imgħoddi kien wieħed minn dlielu. Kemm-il darba Eraklitu xtalla' s-siparju firq dan l-ispettaklu makbruv — il-logħba taż-żmien qettiedi — dan jikkonsisti fl-istess spettaklu li sar il- kontemplazzjoni u l-passjoni ta' Nietzsche, illi matulu kellha tfeġġlu quddiem għajnejh il-viżjoni miżgħuda bl-uħix tal-irġigħ dejjiemi. x Kull waqt jeżisiti biss sal-punt li jkun qered il-waqt ta' qablu, missieru L-instabbiltà totali ta' kull mhuwa reali hija xbieha li twaħħax u tiskurmenta: l-azzjoni tagħha għandha mit- taħsis ta' min waqt theżżiża tal-art jitlef il-fiduċja fil-fermizza tal- attw Dan l-ispettaklu makbru, din il-festa suprema, hija l-mewt ta' Alla. cJewwilla mhux naqgħu bla hedu qegħdin' Waranijiet, la ġenba, 'il quddiem, mill-ġnub kollha) Hekka għajjat Nietzsche iżjed tard meta ġarrab dika l-estasi li sejħilha il-mewt ta' Allav (Ix- Xjenza Feliċi, $ 125). Ferm lil hinn mill-barrakki Faxxisti… Etaklitu kien imkabbar: u meta filosfu jseħħlu jasal sal-kobtija, tiegħu tkun kobtija mill-ikbar. Għemilu qatt ma jfittex xi cawdenzjax, lanqas l-applawsi tal- mases jew il-kor hellieli tal-kontempotanji. It-timriħ solitarju għal għonq it-toroq jappattieni lin-natura tal-filosfu. Id-doni tiegħu jkunu mill-iżjed tari, f'ċertu sens mill-iżjed kontronatuta, u dawn ikunu esklużivi u ostili saħansitra fir-rigward ta' doni simili. Il-ħitan tal-awtosuffiċenzja tiegħu żgur ikunu magħmulin mid-djamanti, ħalli la jinqerdu u la jinqasmu, għaliex kollox ikun f'moviment kontta tiegħu. Il- vjaġġ tiegħu versu l-immottalità jkun miżgħud b'iżjed ingroppi u intoppi minn kull vjaġġ ieħor; u safrattant ħadd ma jista' jemmen b'iżjed żgutizza mill-filosfu li l- mawsal tiegħu ser iseħħlu jilħqu sewsew minn din it-triq. Ma jkunx jaf ma' fejn jaqbad jissiegħen jekk mhux fuq il-ġwienaħ imsettħa tal-iżmna kollha, u dan għax il-bruda għall-ħwejjeġ preżenti u istantanji ssawwar l-essenza tal-grannatura filosofika. Dan ikollu l-verità: ir-rota taż-żmien tista' tiġbed lejn liem naħa trid, iżda mill-verità le tista' qatt taħrab. Żgut ifidna nsiru nafu li bnedmin bħal dawn eżistew tassew. Il-kobrija t'Etaklitu 'qas qatt ma nażżardaw nistħajluha xi possibbiltà kimeta. Kull sforz għall-għarfien jidhet, sa minnu qaddisu, eternament insodisfatt u insodisfaċenti. Ħadd allura ma jkun jista' mbagħad jemmen, sakemm ma jkunx imgħartaf mill-istotja, f'amorproprju tant irjali, f'ċertezza tant mosħaħa li tkun l-uniku korteġġjatur għaxqan tal-Verità. Flien bħal dawn jgħammtu f'sistema solari għalihom: sewwasew hemmhekka ttid tmut tfittixhom. Xi Pitagora jew xi Empedokle wkoll kienu jqisu tuħhom bi stima sovrumana, anzi b'suġġizzjoni kważi teliġjuża; iżda mbagħad, ir- tabta mal-mogħdtija, imqammta mal-grankonvinzjoni mit-trasmigrazzjoni tal- etwieħ u mill-unità ta' bejn il-kwien ħajjin kollha, kienet tetġa' tqattibhom lejn il- bnedmin l-oħta mill-ġdid, għalbiex lilhom ifejqu u jsalvaw. Mis-sentiment ta' solitudni li ntnifed bih l-eremit tal-maqdes t'Attemide f'Efesu, ma nkunu nistgħu qatt inġarrbu xi ħaġa imkien jekk mhux fl-irżuħa tal-imkejjen muntanjużi l-iżjed selvaġġi u stramani. Minnu ma jemana ebda sentiment maqwieħ ta' ħniena, ebda ħajra jagħti daqqa t'id, ifejjaq jew isalva. Huwa stilla bla atmosfera. Għajnu, li l-ħrara kollha tagħha għal fuq ġewwa tinxteħet, 'il barra tħares biss għall- patenza, b'ħarsa mitfija u glaċjali. Kullimkien madwatu l-imwieġ tal-ġenn u tal- petversità jaħbat għal fuq il-fortizza ta' kbutitu: huwa jdawwat, b'diżgust, ħarstu band'oħra. Iżda dipatti tagħhom il-bnedmin ta' qalb tajba wkoll għandhom ħabta jaħarbuha 'l dit-tali maskra donnha msawta mill-bronż. F'xi santwarju fil-bogħod, qalb ix- xbihat tal-allat, biswit xi biċċa arkitettura bietda, trankwillament sublimi, l-eżistenza ta' essri bħal dan tkun xi ħaġa iżjed fhumija. Fost il-bnedmin, Eraklitu, bħala bniedem, kien inkonċepibbli; u anke jekk veru stajna narawh josserva dehwien logħob it-tfal storbjużi, hu x'inhu kien jagħmel hekk huwa u jberren fuq ħaġa li f'ħabtiet bħal dawn ebda bniedem ma tgħaddilu minn tasu, voldieti l-logħba tal- gransabi universali, Żews. Ma kienx fil-ħieġ tal-bnedmin l-oħta, lanqas biss biex jistgħana fil-għerf; xejn ma kien jimpurtah minn dak li jista' jinsilet minnhom u li għottief oħrajn qablu kienu tbiżżlu tant biex isiru jafu bil-mistoqsijiet tagħhom. Kien jitħaddet b'disprezz fuq dawk il-bnedmin li erħilhom jistħarrġu u jiġimgħu, fil-qosor il-bnedmin estotiċin. xMinn jeddi jien fittixt u ftaqadtx, kien stqarr fuqu nnifsu; għamel dan waqt li nqeda b'kelma li tinsinwa li qagħad jiftaqad l-otaklu: dana kollu bħalkieku kien huwa biss, u ħadd ħliefu, li seħħlu jtemmem tabilħaqq it-twettiq tal-għajda Delfika: (Sit af lilek innifseklw Dak li kien jagħraf u jaħtaf f'moħħu tul is-smiegħ tal-oraklu, huwa kien iżommu b'għerf immottali li dejjem jibqa' jistħoqqlu jingħata interpretazzjoni, b'seħħa bla limiti fil-ġejjieni mbiegħed, skont ix-xempju tad-diskorsi profetiċi tas-Sibilla. Dana għandu jibbasta lill-aħħar umanità: anke kieku din tal-aħħar żgur imbagħad tgħodd b'assjoma otakolati dak illi huwa, bħal alla Delfiku, ela jqul u la jostorv. Għad illi jħabbar dana bla tbissima, bla dandin u bla fwieħa tal-ugwent), iżda pjuttost wb'fommu jriegħin, jenħfieġ li dan jibqa' jżomm sħiħ f'li jasal sal-bgħuda tal-millenji ġejjiena. Il-għaliex id-dinja tibqa' dejjem teħtieġ il-verità, u għaldaqstant id-dinja lil Etaklitu tibqa' teħtieġu dejjem, anke jekk lilha Eraklitu ma jeħtieġha xejn. X'jimpurtah ///u mill-glorja tiegħuż Il-glorja fost xil-mottali li dejjem issa jiġu issa jgħaddulb kien esklama b'ċertu tmasħir. Lill-umanità l-glorja tiegħu tinteressaha, żgur bla dgħul, iżda lilu din ma tinteressah xejn; l-immottalità tal-umanità teħtieġ lilu, iżda l-immottalità tal- bniedem Etaklitu ma jeħtiġhiex. Dik li ra — id-duttrina tar-riegla fi ħdan it-tiswir u tal- logħob fi ħdan il-ħjieġ— minn issa 'l quddiem għandha tibqa' tleħħ quddiem għajnejna adeternum: hedan talla' s-siparju fuq dan l-ispettaklu makbtu. Kummentarju Din is-silta hija kontribut minn Geotges Bataille għat-tieni ħatġa tar-tivista Acċphale li ħatġet f'Jannar tal-1937. Ir-rivista kienet tintebagħ minn soċjetà sigrieta u ononima li twaqqfet minn Bataille u intellettwali Franċiżi oħrajn tas- snin tletin. F'din il-ħarġa Bataille radd fil-Franċiż kummentarju ta' Friedtich Nietzsche dwar Etaklitu — l-primfilosofu tat-tiswir. Biex nifhmu dan it-test ikun siewi li nqisu żewġ ħwejjeġ: qabelxejn, għala l-qwiel enigmatiċi ta' Etaklitu jgawdu daqstant stima minn Nietzsche, u mbagħad, għaliex Bataille dehrlu li Nietzsche żgut kellu jgħodd 'l Etaklitu ''bi xbieha tiegħu'. Imbagħad joħroġ fid-dieher aħjar kif l-Erakiltu ta' Nietzsche sab lok ċenttali fl-iskema' l- wiesgħa tal-filosofija ta' Bataille. Lil Eraklitu Nietzsche kien iżommu b'xempju idoneu tal-ħajja mistħattġa, b'għatef li għaraf veritajiet eterni li 'jenħtieġ' jibqgħu jaslu, minkejja li tal- waħx, għand kull ġenerazzjoni ġejjiena. Mhux ta' b'xejn li f Il-Fi/bosofija fl-Epoka Traġika tal-Griegi kien tah il-patti tal-perċimes. Fatt magħruf li Nietzsche kien qatta' l-karti ma' bosta ħassieba li għarrfulu xogħlu, iżda lejn Etaklitu baqa' fidil sal-Ecce Hoxo, anzi… sal-mewt. Iżda fis-sew min kien l-Etaklitu ta' Nietzscher Biex inwieġbu din jaqbel qabelxejn nistsaqsu: x'post għandha n-nozzjoni tat-tiswir fi ħsieb Nietzscher Ħaġa ċara li huwa kien jgħożżha bil-kbir. Fis-sew kien proprju mingħand Etaklitu li wetitha, tant li meta kiteb fuqha spiss issiegħen miegħu. Spiss ukoll mar ħadha kontra dawk li skontu kellhom, kif kiteb f'L-Għabex tal-Idoli, ''bagħda għall-idea nfisha tat-tiswir — kontra dawk, bħal xi Platun, Descattes, xi Kant, li skontu f'dar-rigward kienu baqqtu l-filosofija bl-'idjosinktasiji' ontoloġiċi tagħhom. Bil-kontra ta' kif interpretawh bosta qablu, l-Eraklitu ta' Nietzsche huwa filosofu li — minkejja l-illużjoni tal-persistenza tal-fenomeni dinjija — xotta jibqa' sħiħ f'li jaħlef biss fuq dinja waħda: dik tat-tiswit. Għaliex Bataille twebbel ixandat dis-siltaż Qabelxejn għax Bataille, bħal bosta ħassieba ta' żmienu, kellu ħabta jiffilosofizza favur jew kontra Nietzsche. U anke Bataille, tetġa', inzerta filoċelebtant ċelebti ta' dak 'l-ispettaklu makbtu', voldieri tal-mewt ta' Alla li nisimgħu b'aħbatha mingħand Nietzsche f'Ix- Xjenza Feliċi. Anke hu kien ''titlef il-fiduċja fil-fermizza tal-art'. F'artiklu ieħor f'din it-tivista, difatti, kien ħareġ bi 'ħmistax-il propożizzjoni kwantu l-mewt t'Alla'; biex ma nsemmix ir-tiflessjonijiet filodrammatiċi li nsibu fi Kwantu Nżetgsche. L-ispettaklu makbru huwa appuntu ''makbru' għax ikbar minnu mhawnx. Iżjed tatd, madankollu, Bataille għaraf ikompli minn fejn kien ħalla Nietzsche: mill-ifdla tal-ispettaklu makbru, mil-laqx li forsi kien għad fadal minn Alla. Għamel dan billi maħħaħ fuq kif il-bniedem jista' jibqa' — minkejja l-mewt ta' Alla — iġarrab 'esperjenzi interjuti' għalbiex jittanta jaqta' l-għatx għall- impossibbli. U dan minkejja Etaklitu, minkejja 'd-dutttina tar-tiegla fi ħdan it-tiswit', minkejja Nietzsche… minkejja 'l-ispettaklu makbru.'