Ħarġa numru 22: Lulju, 2014 miġbura minn Patrick Sammut Waqt li nkun qed inqalleb il-paġni letterarji online spiss niltaqa' ma' frażijiet jew sentenzi li jolqtuni. Fost l-oħrajn laqtuni żewġ sentenzi ta' William Logan fl- artiklu 'Poetrv: Who Needs Iti'. B'xi mod jew ieħor dan fakkarni f'parti kbira minn dak li qed inġarrbu llum permezz tal- mezzi tal-komunikazzjoni u minħabba dak li xi darba ħsibnieh vantaġġ biss: il-pluraliżmu fix-xandir. Illum jingħad ħafna, imma huwa verament ftit dak li hu ta' valur. Hija xi ħaġa komuni f'pajjiżi bħall- Ingilterra u l-Italja, imma inqas hawn Malta. Bħalissa qed niftakar f'xi xogħlijiet ta' Brother Henrv Grech, fosthom l-adattament ta' Ħrejjef Esopu (1963), maqlubin għall-Malti f'għamla ta' kwartini b'rima mqabbża u bil-vers ottonarju, imma anki ż-żewġ ġabriet Madwari — Poeżiji għat-tfal (5 snin sa 13) li ħareġ fl-1971 u Madwari 2 — Poeżiji għat-tfal (5-10 snin) li ħareġ fl-1979. il-pont a ZZZZZZZZZZZRZZZPZZ Il- kreazzjoni tista' ssib il-qofol tagħha biss fil-qari, ladarba l-artist irid jafda lil ħaddieħor ix-xogħol li jkompli dak li hu jkun beda. Il-kittieb jeħtieġ li l-qarrej jagħti persuntu kollha bħala rigal, bil-passjonijiet, — simpatiji, temperament sesswali u skala ta' valuri tiegħu kollha. Għalhekk għal Sartre li tikteb ifisser kemm li tiżvela jew tberraħ id-dinja u fl-istess ħin toffriha bħala biċċa xogħol lill-ġenerożità tal-qarrej. Żgur li x-xhur tas-sajf se jħajru lil bosta biex din ir-rabta kittieb-qarrej tissaħħaħ. L-aħħar riflessjoni hi marbuta mal-125 sena mit- twaqqif tal-aktar rivista tal-poeżija antika fl-Amerka, Poet Lore, li toħroġ darbtejn fis-sena. Il-vera poeżija hija dik li b'xi mod taħkem u tinvolvi lill-qarrejl L-AĦBARIJIET L-INNU MALTI KELMA B'KELMA Il-Ġimgħa, 23 ta' Mejju, il-Prof. Oliver Friggieri tkellem dwar 'l-Innu Malti kelma b'kelma' fil- Biblijoteka Nazzjonali, il-Belt Valletta. Din it-taħdita kienet ir-raba' waħda f'sensiela ta' ħames taħditiet li saru bħala parti mill-wirja It-Tnax-il Ruħ tal-Malti, l-istorja tal-ilsien Malti miktub, li ttellgħet mill- Fondazzjoni Ċelebrazzjonijiet Nazzjonali, bi sħab ma' Malta Libraries u d-Dipartiment tal-Malti fil-Fakultà tal-Arti tal-Università. Nhar it-28 ta' Mejju 2014 mietet ta' 86 sena l-kittieba, poetessa, attriċi, kantanta u żeffiena, Mava Angelou. Hija twieldet fl-1928 f'St. Louis, Missouri, fl-Istati Uniti. Matul ħajjitha Angelou ħadmet qatigħ għall-ġustizzja, l-edukazzjoni u l-ugwaljanza. Fl-2010 ingħatat il-Presidential Medal of Freedom mill-President Obama stess. Xogħol importanti tagħha huwa l-awtobijografija tagħha (waħda minn sebgħa) / Know Whv the Caged Bird Sings (1969), imma ppubblikat ukoll fost oħrajn il- ġabra ta' poeżiji Just Give Me a Cool Drink of Water 'fore l Die (1971). Mava Angelou tingħata l-Presidential Medal of Freedom mill-President Obama fl-2010. PROFESSUR MALTI JIRBAĦ PREMJU FIT- TRADUZZJONI Fit-2 ta' Ġunju li għadda l-Prof. Anthonv Aquilina ngħata l-'Premio per la traduzione'' talli qaleb mill- Franċiż għall-Malti r-rakkont FUQ IL-BAĦAR/EN MER, il-pont az ZZZZZZZZZZZZZZPZ ta' Guv De Maupassant u ddedikat lil Henrv Cċard. Dan seħħ fil-Municipju ta' Ostana li jinsab fil- Piemonte fit-Tramuntana tal-Italja u f'rabta mal- edizzjoni tal-2014 tal-'Premio Ostana scritture in Lingua Madre''. Intant fil-31 ta' Mejju l-Prof. Aquilina kellu konversazzjoni mal-Prof. Il-Prof. Aquilina jaħdem fid-Dipartiment tat-Traduzzjoni, Terminoloġija u Interpretazzjoni tal-Fakultà tal-Arti u jikkollabora mad-Dipartiment tal-Franċiż tal-Fakultà tal-Edukazzjoni , fi ħdan l-Università ta' Malta. Il-Prof. Anthonv Aquilina LEJLA LETTERARJA F'GĦAWDEX Nhar l-20 ta' Ġunju ttellgħet Lejla Letterarja oħra fil- bitha tal-Lending Librarv fi Pjazza San Frangisk fir- Rabat, Għawdex. Waqt din l-okkażjoni nqraw kitbiet ta' proża u anki poeżiji minn kittieba u poeti differenti fosthom Joe Camilleri, Ġanninu Cremona, Joe W Psaila, Charles Bezzina, Anton F Attard, Patri Remiġio Galea u Dr. Alfred Grech. Il-Kav. Joe M Attard qara l-kitba 'Għawdex (il-bajjiet) fil- Letteratura''. Inqraw ukoll kitbiet ta' Ġorġ Pisani u Dun Ġorġ Mercieca. Ħadu sehem Antoinette Grech, M'Louise Attard u Marija Schembri, u Mariella Cefai Spiteri kantat kanzunetti b'lirika ta' Joe Friġġieri u mużika ta' Charles Camilleri. George Cassar, mid- Dipartiment tal-Libreriji, għamel il-Kelmtejn tal- Għeluq. QED TIĠI FFOTOGRAFATA R-RIVISTA IL-MALTI IL-MALTI - il-pubblikazzjoni tal-Akkademja tal-Malti - ilha toħroġ mill-1925 u William Thierens qed jieħu r- ritratti tal-paġni kollha biex tkun aċċessibbli mill- internet. Wieħed jista' jsibhom fil-ħolqa: http://melitensiawth.com/index.htmil L-AĦBARIJIET JINQATEL POETA PROMINENTI FIT-TAJLANDJA Fit-23 t'April li għadda nqatel il-poeta Tajlandiż Mainueng K. Kunthee li kellu 45 sena. Dan il-qtil seħħ waqt mument ta' dibattitu pubbliku u protesta fi żmien l-elezzjonijiet fit-Tajlandja. L-att faħxi ġie kkundannat mill-PEN International. Din uriet id-dubji tagħha rigward is-sigurtà ta' kittieba, attivisti u akkademiċi fit-Tajlandja li qed jiġu attakkati jew maqfula l-ħabs ta' sikwiet. Fakkret lill-awtoritajiet li huma fid-dmir li jipproteġu d-dritt għal-libertà tal- espressjoni. Mainueng K. Kunthee ilu magħruf għall- poeżiji tiegħu sa mis-snin tmenin. Kien jikteb fi stil poetiku dirett u qatt ma beża' jwassal messaġġi politiċi ta' ċerta saħħa. Kien magħruf bħala wieħed mill-poeti tal-grupp tar-'Red Shirts' proprju għax kien kontra tmexxija dittatorjali. IL-POETA VEVGENV VEVTUSHENKO F'MALTA Il-poeta Russu -— li huwa wkoll kittieb, attur u direttur tal-films - kien il-protagonist ta' serata letterarja li fiha ġew ippreżentati wħud mill-poeżiji tiegħu maqlubin għall-Malti. Dan seħħ fit-28 ta' Ġunju fil- Kappella Russa fil-Palazz tal-President, San Anton, Ħ'Attard. Is-serata ġiet moderata mill-kittieb Immanuel Mifsud, rebbieħ tal-Premju Ewropew għal-Letteratura. Dan l-avveniment sar fuq inizjattiva tal-Kunsill Malti għall-Arti u ta' Snezhana u Evgueni Bodishtianu, prinċipali: tal-RBSM — Boarding School Internazzjonali f'Malta. Ħajr ukoll lill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb. L-avveniment sar bil-Malti, bla ħlas u kien miftuħ għal kulħadd. Wara kien hemm riċeviment. il-pont SALMAN RUSHDIE JIRBAĦ IL-PREMJU PEN PINTER 2014 Il-kittieb Anglo-Indjan Salman Rushdie se jingħata l-premju PEN Pinter li ġie stabbilit fl-2009 u jingħata kull sena lil kittieb li eċċella fil-qasam letterarju. Rushdie huwa l-awtur ta' xogħlijiet bħal Midnight's Children (1980), The Moor's Last Sigh (1995) u The Satanic Verses (1988). Minħabba dan tal-aħħar kellu jgħaddi snin moħbi taħt theddida tal-mewt. Iċ- ċerimonja tal-premjazzjoni se ssir fil-British Librarv fid-9 ta' Ottubru li ġej. Fl-imgħoddi l-istess premju ntrebaħ minn Tonv Harrison (Ingilterra), Hanif Kureishi (Ingilterra), Carol Ann Duffv (Skozja) u Tom Stoppard (Ingliż, imwieled fir-Repubblika Ceka). CHARLES WRIGHT BĦALA L-POET LAUREATE AMERIKAN ĠDID Il-Librarv of Congress ħabbret li l-poet laureate l-ġdid se jkun Charles Wright, awtur ta' kważi 24 ġabra ta' versi li jorbtu flimkien il-wirt tal-moderniżmu Ewropew ma' evokazzjonijiet mistiċi tal-pajsaġġ Sud-Amerikan. Wright għandu 78 u huwa professur irtirat fl-Università ta' Virginja. Rebaħ bosta premjijiet prestiġjużi fosthom il-Pulitzer, in-National Book Award, il-Premju Bollingen u l-Premju tal- Poeżija Ruth Lillv. Fost l-elementi li ssemmew f'rabta mal-kitba tiegħu hemm l-eleganza letterarja, l-umiltà ġenwina, għadd: infinit ta' kliem mill-isbaħ mgħoddija permezz ta' freskezza kostanti. Fost il- ġabriet poetiċi tiegħu ta' min isemmi Southern Cross (1981), Countrv Music (1982), Black Zodiac (1997) u Caribou (2014). Il-post ta' poet laureate jdum sena, għalkemm xi drabi jiġi estiż għal sentejn u jintrabat ma' ftit dmirijiet uffiċjali. Imma mbagħad bosta poet laureates jinvolvu ruħhom f'diversi proġetti pubbliċi: hemm min kien jiltaqa' regolarment mal-pubbliku fil-Librarv of Congress, min kien jikteb bla ħlas artikli f'gazzetti differenti u min ippromwova l-poeżija permezz tal-istudenti. ŻEWĠ DATI IMPORTANTI Fit-28 ta' Ġunju 1867 twieled Luigi Pirandello, f'Girgenti, li Ilum nafuha bħala Agrigento. L-INTERVISTA Tarcisio Zarb (1952 - ) huwa għalliem li jinteressa ruħu fl-esperjenza tal-lingwa, il-letteratura, il- pedagoġija, u l-aspetti ta' nebħ kritiku, li joħorġu mill-fenomenoloġija tal-interazzjoni mal-istudenti, kif ukoll fis-'solitudnijiet' tiegħu. Riżultat ta' din l-esperjenza, barra t-tagħlim-tgħallim, huwa kiteb xi kotba fuq il-letteratura, il-foklor u l-grammatika fost oħrajn. Kemm għadha valida fuq livell soċjali l-poeżija llum (fi xtutna u barra minn xtutna)2 U jekk għadha valida liema tip ta'poeżija' Il-kostrutt poetiku, forsi aktar milli l-poeżija, jinbena u jitbiddel skont id- 'discourse' taż-żmien li jkun. Fiż-żmien tagħna, żmien postmodern. ta' relattiviżmu, il-'poeżija', fl-idea tiegħi, għadha ħajja. Ovvjament, din tinbidel u taddatta ruħha skont il-ħtiġijiet, u l-modi ta' espressjoni ta' żminijietna. Il-poetiċità, għaldaqstant tista' taraha u tħossha, b'mod moħbi, kif ukoll b'mod miftuħ imxerrda f'naħat varji tad-dinja ta' żmienna, id-dinja diġitali, id-dinja tar-reklamar, id-dinja tal-moda, id-dinja tal-mużika. Jekk tieqaf tinnota l-fenomenoloġija ta' madwarek, u xejn anqas l-istess lingwa li titkellem, tinnota dawk ix-xejriet 'rettoriċi', li ħafna drabi konna nfittxuhom, biss, fil-poeżija — dak il-ġeneru ta' kitba li jinkiteb skont ċertu formularju u ċerti regoli. Dan il-fenomenu, fl-idea tiegħi, huwa wieħed dinji, minħabba li llum il-ġurnata l-fruntieri ġeografiċi rriċedew, u għaldaqstant hemm ivvjaġġar kontinwu għaddej bejn dawn. il- fenomenoloġiji lingwistiċi li 'tradizzjonalmenti', konna nsejħulhom poeżiji. Xi tgħid dwar il-poeżija u l-proċess tat-tagħlim tagħha fl-iskejjel X'qed iseħħ u x'jista' jseħħ biex tintlaqa' il-pont dejjem aħjar mill-ġenerazzjonijiet iż-żgħar2 Il-poeżija fil-kuntest tat-tagħlim-tgħallim tieħu dimensjonijiet varji u differenti għall-aħħar, mill- interazzjoni bejn l-għalliema u l-istudenti. Ħafna drabi, bħala regola, il-poeżija, aktar milli 'poeżija', fis-sens, fost oħrajn ta' sinteżi ta' essenzjalità umana f'dimensjonijiet spiritwali, kritiċi jew analitiċi fost oħra, tintqies biss, bħala 'mkien' fejn il-lingwa tieħu ċertu tip ta' 'prestazzjoni'. Għaldaqstant, il-poeżija tibda tittieħed bħala l-imkien/discourse, fejn wieħed: isib. il-figuri rettoriċi, tal-ħoss, u l-metagrammatika ta' din it-tip ta' esperjenza umana. Fl-istess ħin, tittieħed bħala eżerċizzju ta' sinteżi jew analiżi u ortografija għal skop ta' eżami. Fid-dawl ta' din is- sitwazzjoni, nemmen, li l-poeżija fil- 'klassi', trid tibda tintqies bħala mod kif l-esperjenza umana tista' tibda tiġi 'intuwita' aktar permezz ta' lingwa, li 'forsi', hija aktar qrib lejn il-bniedem u l-qiegħ nett ta' ruħu. X'inhi l-utilità tal-kritika letterarja f'rabta mal-apprezzament tal-poeżija Xi tgħid dwar il-fatt li l-kritika letterarja hi fuq kollox xjenza u anki dixxiplina2 Il-kritika letterarja hija mod ta' fehim l-esperjenza umana, li għandha s-sehem tagħha fl-iżvilupp konoxxittiv, fost oħrajn ta' min isegwi b'impenn. Ovvjament, il-kritika letterarja fir-realtà tista' tittieħed minn għadd ta' perspettivi, fosthom dawk psikodinamiċi, dawk testwali, dawk politiċi, femministi, semjotiċi eċċ. Fl-idea tiegħi, kull tip ta' għarfien soċjoloġiku, psikoloġiku, lingwistiku, newroloġiku u l-bqija li l-istudenti u l-għalliema jkollhom, jistgħu jgħinu biex isinnu l-perċezzjonijiet tal-għalliema u l-istudenti. IR-RUMANZ BIŻA' U KURAĠĠ Din hija silta mid- diskors li Karmenu Mallia, l-awtur tar-rumanz Biża' u Kuraġġ, għamel fis-serata tal- Ġimgħa 28 ta' Frar 2014, fil-Kunsill Lokali, Il-Berġa ta' Franza, Triq Hilda Tabone, Il-Birgu. L… Tistennewx minn għandi li nimbarka fuq kritika letterarja ta' dar-rumanz tiegħi. Jiġifieri tistennewx li se neżamina bil-għan li niċċara, nispjega u napprezza. Dan jien ma nistax nagħmlu, l-ewwelnett ma jixraqx li nagħmlu jien; dan inħallih għal ħaddieħor. It-tininett hawn m'għandniex ħin biżżejjed biex ninfirxu fuq spjegazzjoni ta' dix-xorta. Nistħajjilkom tgħidu: mela x'inhi dil-kritika letterarja, x'waħdadin, kemm se ġġibha bi kbiral Kritika letterarja hi rikostruzzjoni (rirkostruzzjoni), jew bini mill-ġdid, ta' avventura spiritwali, dik jiġifieri tal-awtur in kwestjoni. Skont awtur Franċiż, tikkritika rumanz, poeżija jew esej mhi xejn ħlief tagħmel mistoqsija lill-awtur jew aħjar qisek qed titlolbu, lill-awtur, jagħtik permess tieħu xogħlijietu f'idejk biex tgħarbilhom u forsi tifhimom aħjar. Jekk mhux ukoll ikun hemm min itertaqhom, l-agħar metodu li jista' juża kritiku. Dan, ippermettuli, insejjaħlu bossing letterarju, inġustizzja u immoralità fejn il-kritiku jkun niżel fil-qiegħ nett li jista' jinżel. Kritika letterarja serja tfisser li turi t-triq minn fejn l-awtur ikun għadda: dwejjaq jew/u ferħ biex ħalaq xogħlijietu. Nagħti eżempju ta' dan. Nieħdu l-Giuseppe Verdi — il-kexxun tal-mużika u dak letterarju jixtiebhu ħafna. Verdi jistqarr li meta kien ikun qed jikkomponi xi Opri tiegħu, fosthom in-Nabucco, hu u jniżżel in-noti kien jibki fuq il- manuskritt. Dan, awtur Franċiż ieħor, Rov, sejjaħlu: 'comprehension creatrice', toħloq u tifhem, jew aħjar tidħol fil-fond ta' dak li tkun qed toħloq. U biex tagħti l-attenzjoni tiegħek kollha lill-karattri ta' il-pont rumanz tkun qisek qed tgħolli xi tużżana platti f'salt bla ma twaqqa' wieħed. Dan hu fl-aħħar mill-aħħar xogħol l-awtur: idur mal-karattri l-ħin kollu u jara għadhomx hemm u humiex qed jobdu l-movimenti tiegħu. Hawn tajjeb niftakru li l-awtur Amerikan magħruf Ben Bova kien ġabar xogħol ir-rumanzier f'kelma waħda: 'troublesome', jiġifieri, iċaqlaq l-ilma, iħabbat il-karattri ras ma' ras. Fl-aħħar mill- aħħar mhux dik hi l-ħajja' Mit-twelid sal-mewt, ġlieda waħda. Il-letteratura tesprimi l-għajta tal- bniedem biex jifhem lilu nnifsu u jipprova jagħmel sens mill-kakofonija li toffrilna ħajja. Dan l-aħħar, qrajt storja interessanti. Raġel kien qed jistrieħ fi ġnien. Quddiemu tfaċċa tifel. Wara li qagħad iżebbeġ lejh, ir-raġel staqsieh x'ried. It-tifel malajr ħa l-kunfidenza u staqsa lir- raġel: 'Int qed tarani7' 'Mela le,' wieġbu r-raġel. Xagħar safrani, qmis iċċekkjata, qalziet griż. Mela mhix qed narak, min jisimgħek7 Imma għala qed tistaqsini dan7' It-tifel wieġeb: ''Għax naħseb li ħadd mhu jarani. Inkellem 'il missieri, jibqa' wiċċu mkaħħal mal-kompjuter; inkellem lil ommi fil-kċina, tibqa' ssajjar; oħra: darba missieri u ommi kellhom taħdita sigrieta. Jien kont hemm u naħseb li ma riedu 'l ħadd jisma' x'kienu qed jgħidu. U baqgħu jitkellmu, qishom mhux huma. Allura ħadd mhu qed jarani.' 'Imma, ċkejken tiegħi, jien qed narak taf, u qed inkellmek ukoll. ' Meta qrajtha, din l-istorja tefgħatni ngħum fil-qalba tal-aħħar rumanz tiegħi: Biża' u Kuraġġ L. Biex inkompli mal-istorja li kont qed nirrakkontalkom, ħassejt il-karattri tal-ktieb tiegħi qed jistaqsuni: 'Sur Karm, int qed tarana 7' Qbadt nidħaq. 'Jien7 Ma narakomx7 Iddaħħqunix tridul Kif, ma narax 'il Fredu Flores li kien iħobb 'il-ballerina Cċlestine Bijou2 Ma narax lit-Tabib Michel Bru li kien makakk biżżejjed biex lil ħabibu Fredu ħataflu IR-RUMANZ BIŻA' U KURAĠĠ t-tfajla ta' qalbu2 Ma narax 'il Hilda Flores, poetessa u artista li flimkien mal-Għaqda San Lawrenz tal- Każin kienet se tkanta l-innu ġdid li kitbitilhom hi stess7 Ma narax lill-Avukat Bastjan imlaqqam 'iIl- Lellekkin' li għamel waħda tinkiteb imma li baqa' jiġri wara Hilda wkoll wara li din daħlet mas-sorijiet Benedittini tal-Birgu2 Kif27 Ma narax lill-Kanonku Dun Belin li kien imexxi ż-żgħażagħ tal-Każin u li wkoll Ħal Qormi, fejn kien mar rifuġjat flimkien ma' oħrajn minħabba l-gwerra, kien jagħti s-sehem tiegħu, l-aktar meta rnexxielu jħoll il-kobba mħabbla tal-'miraklu ta' San Ġorġ' li kien għoddu qajjem 'il Ħal Qormi kollu7 Kif, ma narax 'il Wenzinu, l-aqwa pastizzar magħruf tal- Birgu7 'Il Miriam, jew lis-Surġent Ċaflas li marlu moħħu wara li splodiet bomba maġenbu, il-Foss tal- Birgu' Ħadd minn dawn il-karattri: ma jista' jistaqsini hux qed narah. Kull rumanzier ma jistax ma jagħrafx il-karattri li jkun ħolom bihom u li jitfagħhom jgħumu fl-istorja li jkun sawwar. Awtur ta' rumanz nistħajlu qed iżomm ir-riedni ta' diversi żwiemel u jmexxihom min 'l hemm, min 'l hawn. Dan kien qalu wkoll William Faulkner. Jien m'għamiltx anqas jew aktar minn dawn ir-rumanzieri magħrufa. Biża' u Kuraġġ temmejtu parti l-Kunvent u parti, biex ma ngħidx ukoll fl-istess ħin, il-Port il- Kbir waqt l-apotċosi tal-Konvoj ta' Santa Marija, fi tmiem il-gwerra. It-tnejn jitfgħu 'l-qarrej f'nofs katidral imsebbaħ b'dawl it-tama u l-kuraġġ ta' ħajja aħjar. Fil-kunvent, imbagħad daħal jgħarrex biex jistrieħ l-ispirtu li ħareġ mill-battalja tal- 'Illustrious' sorġuta fil-Port il-Kbir, b'ġirja waħda għal trijonf il-ħeġġa, għal trijonf il-kuraġġ tal-Maltin fuq il-kilba ta' min ried umanità meqruda, imħabbra u kkalkulata sewwa ħafna qabel fil-famuż xogħol ta' Hitler Mein Kampf. il-pont Fl-aħħar mill-aħħar, aktar minn sħabhom l- oħra, Hilda, Miriam u Dun Belin jirkaċċaw bħala t- three musketeers li jgħaqqdu r-rumanz kollu kemm hu. Mela altru kontx nafhom il-karattri li ħlaqt, altru rajthomx. Għalkemm nistqarr li wħud minnhom sirt nafhom aktar wara li ħlaqthom milli qabel. Jien naħseb li f'dak l-għaks u l-ġenn kollu tal-gwerra, l-imħabba kienet ir-reġina tal-istorja tiegħi. Kien l-awtur Spanjol Calderon de la Barca li qal: 'Meta l-imħabba mhix ġenn mhi mħabba xejn. ' U naħseb li f'dar-rumanz tiegħi l-imħabba kienet altru li ġenn. Tant li, biex nislet karattru wieħed biss, il-ġenn ta' Hilda sakkarha, ħalliet kollox u offriet kulma kellha lill-Ħaruf Divin (…) Nispiċċa bi storja żgħira. Żewġt ixjuħ kellhom xi jgħidu. Ritratt tal-ħajja ta' kuljum, għax ukoll l-imsaren fiż-żaqq igergru. Wara xi jumejn silenzju bejniethom, għodu għodu x-xwejjaħ, ta' makakk li kien, qam jiftaħ il-kxaxen, iqalleb u jfittex. Martu, wara dawk il-gdiedem kollha, staqsietu x'kien qed iqalleb jagħmel. It-tweġiba ta' żewġha7 ''Qed infittex leħnek. ' Il-qarrej jaqbad ir-rumanz f'idu, iħabbat fuq il-ktieb, ifittex u jibqa' ċert li jibda jisma' dawk l- ilħna li kien ħolom bihom l-awtur biex ma jibqgħux qishom robots imma jibdew jgħixu quddiemu. Ħabbat fuq rumanz magħluq, xi ħadd jiftaħlek żgur. Rumanz hu mimli ilħna li lesti jsemmgħulek l-istorja tagħhom, forsi wkoll. il- filosofija tagħhom. Tibżax minnhom. Ismagħhom. U tinsiex, kompli int ix-xogħol li jkun ilu li beda l-awtur (…) Ir-rumanz BIŻA U KURAĠĠ ta' Karmenu Mallia ġie ppubblikat mill-BDL fl-2013. Huwa xogħol li jifrex fuq 382 paġna. Jinsab għall-bejgħ fil-ħwienet tal-kotba ewlenin. IL-POEŻIJI FIL-35 ANNIVERSARJU TAŻ-ŻWIEĠ TAGĦNA (1979-2014) Nehda noħlom bil-ġejjieni qisni ma ser immut qatt; Nehda nsoff ħlewwiet il-ġonna: I' għandi Sibt u lanqas Ħadd. 4 Franċiż: MAVA ANGELOU L-Istati Uniti IL-QLUGĦ Il-qlugħ ibajjad waħdani Fiċ-ċpar tal-baħar kaħlanil.. X'qed ifittex f'pajjiż imbiegħed X'telaq warajh f'art it-twelid 7.. Il-mewġ jogħla, ir-riħ ivenven, U l-arblu jfaqqa' u jintlewa… Le, mhux qed ifittex l-hena, Lanqas qed jaħrab minnhal Merżuq ta' ilma taħt kaħlan, U fuqu - r-raġġ dehbi tax-xemx… Iżda jixxennaq għall-maltemp, ribell, Għax donnu fih isib 's-serħanl (Maqluba mir-Russu għall-Malti minn Vana Psaila) L-AĦĦAR GĦANJA Illejla malli jidlam u jaqa' s-skiet madwari, inħalli darba għal dejjem il-kenn u l-wens ta' dari. Bħaċ-ċinju tal-għadira fil-ħemda ta' flgħaxija, minn qalbi toħroġ għanja fejn ilha tant moħbija. Bħaċ-ċinju nixtieq ngħanni din l-għanja aħħarija, għax issa tmiemi wasal u rrid immur mal-bqija. Din mhix għanja ta' diqa imma hija biss tislima lil dawk li qasmu miegħi xi demgħa jew tbissima. CHARLES CASHA (mill-ġabra ta' poeżiji, Mumenti, 2013) MINN FUQ L-IXKAFFA L-Ottimiżmu Maqlub għall-Malti minn AĦred Palma ' TAĦT IL-ĦARRUBA ta' Alfred Massa, Dom Communications, 2014. Dan hu l-ħdax-il rumanz ta' Alfred Massa, awtur ukoll ta' żewġ ġabriet ta' poeżija u President Onorarju tal-Għaqda Poeti Maltin. Hawn għandna rumanz b'tema soċjali u ambjentat f'Malta tas-snin erbgħin u ħamsin. Huwa xogħol li għandu varjetà ta' elementi, fosthom storja, folklor, drawwiet u kummenti marbutin mal-ħajja Maltija ta' dawk iż-żminijiet. Il-plot idur madwar il-familja Caruana: hemm il-ġenituri u l-ulied. Hemm it-traġedja u l-mewt. Jitħaddem il-mekkaniżmu narrattiv tal-flashback: hawn naqraw dwar ħbiberiji li jħallu togħma qarsa, imħabbiet, twelid u mewt, istituti, adozzjonijiet u aktar. Hemm ukoll il-Ħarruba li magħha jintrabtu għadd ta' tifkiriet. Dan hu rumanz ieħor ta' Massa li bla ma jgħabbi wisq moħħ il-qarrej jagħtih okkażjoni biex jieħu gost waqt li qed jaqra, u fl-istess ħin inissel numru ta' mistoqsijiet li jżommuh kurjuż sal-aħħar. DIJASPORI ta' Salv Sammut, Horizons, 2014. Dan hu rumanz ieħor ta' Salv Sammut, illum Segretarju tal-Għaqda Poeti Maltin. Ħareġ fl-okkażjoni ta' għeluq l-għaxar snin mis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u huwa ddedikat lil dawk kollha li fi żmien il-kampanja referendarja kienu favur jew kontra u ħadmu għal dak li emmnu fih. Fil-fatt niltaqgħu ma' tliet karattri - Rebecca, Pavel u Ronald — fil-Barrakka ta' Fuq lejlet l-ewwel ta' Mejju tal-2004, kull wieħed b'aspirazzjoni personali u differenti minn tal-ieħor f'rabta mal-avveniment tat- tkabbir tal-Unjoni Ewropea. Hemm it-tfalja bint Laburist konvint, mela kunflitt dirett bejn missier u bint; hemm poeta Slovak li fl-aħħar parti tas-snin 60 ikkollabora ma' personalitajiet differenti biex pajjiżu jinħeles mill-ħakma komunista; hemm ukoll uffiċjal għoli fil-GWU b'taqbida ġewwiena għax jemmen li pajjiżu għandu jkun fl-UE u fl-istess waqt jaf li l-iżvantaġġi li jista' jkun hemm ma jkunux ta' benefiċċju għall- membri tal-unjin tiegħu. Plot interessanti u attwali tassew li żgur jingħoġob minn min jaqra DIASPORI. CANDIDE JEW L-OTTIMIŻMU ta' Voltaire, maqlub għall-Malti minn Alfred Palma, Dom Communications, 2014. Isem Palma llum hu sinonimu mat-traduzzjoni. Qaleb bosta kapulavuri letterarji mit- Taljan, l-Ingliż u l-Franċiż għall-Malti u għal dan ix-xogħol ġie rrikonoxxut u ppremjat barra minn Malta aktar minn f'pajjiżu stess. Din id-darba Palma qed jagħtina f'ilsienna xogħol ta' kittieb Franċiż spirituż li hawn ironikament jittratta s-sofferenza. Huwa wkoll xogħol filosofiku fejn Voltaire jistaqsi numru ta' mistoqsijiet marbutin mas-sofferenza, fosthom: ''Jekk il-Ħallieq huwa tajjeb u omnipotenti, kif jgħidulna li hu ma setax jagħmel id-dinja aħjari'. Candide nkiteb fl-1758, mela qabel ir- Rivoluzzjoni Franċiża u fi żmien l-Illuminiżmu. Voltaire kellu 64 sena u kellu fama kbira bħala drammaturgu traġiku, poeta epiku u storiku b'moħħ liberali. Dan u aktar jingħad fid-Daħla li Alfred Palma għoġbu jagħtina fil-bidu ta' din it-traduzzjoni frott bniedem li kien ipprovoka l-għadab tal-Knisja u tal-Istat fi Franza permezz tas-satira, żufjett u ridikolar min-naħa tiegħu minħabba tmexxija awtoritarja mhix xierqa.