Tletin sena mill-Mewt ta' Mabel Strickland Sergio Grech, l-editur tal-ktieb Mabel Strickland Bejn Storja u Miti, ifakkar it-tletin anniversarju mill-mewt ta' Mabel u jirrifletti dwar il-personalità tagħha u kif il-miżien tal-indifferenza xaqleb kontra tagħha. Bħal-lum tletin sena mietet Mabel Strickland (1899-1988), bint il-Prim Ministru Lord Gerald Strickland u kolonna fil-kamp ġurnalistiku Malti. Sa ċertu punt, l-istorja ta' Mabel Strickland kienet waħda traġika. Minbarra t-Times u l-impatt politiku li ħalla missierha Lord Gerald Strickland, il-kumplament ma kienx ta' suċċess wisq anki jekk kien hemm xi drabi, tgħoddhom fuq il-pala tal-id, meta ġiet eletta min-numru żgħar ta' kostitwenti biex tirrappreżentahom. Ironikament anki l-memorja kollettiva dwarha kważi hi ineżistenti. Il-ħruq tat-Times fis-sebgħinijiet kien wassal biex il-librerija vasta li kellha l-Progress Press tisfaxxa u fi kliem Charles Grech Orr "ma salvajna xejn mil-librerija." Imma jekk wieħed jidħol fil-fond jintebaħ li għad ma hemmx bijografija sħiħa tagħha li tipprova tidħol fid-dettall dwarha. Joan Alexander (Lady Carnwath) kienet ippubblikat bijografija ta' Mabel fl-1996 imma li spiċċat biex inġabret mil-libreriji u l-ħwienet tal-kotba wara li l-Perit Duminku Mintoff fl-2002 oġġezzjona għal xi rimarki li għaddiet dwaru l-awtriċi. Il-volum Mabel Strickland Bejn Storja u Miti mela xi ftit minn dan il-vojt. Minnu wkoll li Mabel għamlet l-almu tagħha biex tikkontrolla x'jinkiteb u x'jinħareġ dwar missierha. Żewġ volumi dwar missierha joħorġu biss fl-aħħar fażi ta' ħajjitha fl-1984 u fl-1986. Adrianus Koster kien ġie f'idejh manuskritt tal-1956, miktub minn Harrison Smith dwar missierha. Irrevedieh u ppubblikah l-ewwel darba fl-Olanda mad-dar tal-kotba Scholars' Edition fl-1983. Il-Where's Everybody, kumpanija lokali tax-xandir li fost l-oħrajn ittella' fuq l-istazzjon nazzjonali Xarabank, kienu tellgħu dokumentarju ta' inqas minn siegħa mis-sensiela Bijografiji miktub minn Norman Vella li ntwera fuq TVM. Id-dokumentarju sakemm dħalna fl-istampa kien għadu aċċessibbli fuq Youtube. Fil-programm intervjenew fost l-oħrajn nies li kienu jafuha mill-qrib, qraba, ħaddiema u sostenituri tagħha u akkademiċi. It-tajjeb tal-programm kien li rreġistra x-xhieda ta' min kien jafha mill-qrib. Id-dokumentarju aktarx jippreżenta l-mit ta' Mabel iktar milli l-analiżi imma bla dubju fih validità wkoll għall-istorja ta' Mabel. Fuq il-Youtube, qed jidher ukoll filmat ta' kważi minuta mill-Arkivji tal-AP tal-1972 fejn Mabel tidher tindirizza l-istampa b'attakk feroċi kontra l-Prim Ministru Mintoff. Għal ħafna snin, anki għax id-dokumenti kienu msakkra, wieħed mill-ftit sorsi dwar Mabel kien biss Herbert Ganado fejn hu kien qed jikteb fl-ewwel persuna u kien qed jirrakkonta l-esperjenzi tiegħu diretti dwarha għaliex Ganado wara li nfired/tkeċċa minn Borg Olivier waqqaf partit tiegħu u bħalha sab ruħu fil-Parlament fl-1962. Imma huma kellhom żewġ għedewwa komuni: Mintoff imma anki Borg Olivier għaliex l-Indipendenza t-tnejn li huma għal raġunijiet differenti ma riduhiex almenu f'dak il-waqt. Mabel ukoll kienet temmen li l-PN kienu fjakki fil-ġlieda kontra Mintoff u dan skont Victor Griffiths wassalhom, lil Herbert u lil Mabel, biex ikunu ħbieb u alleati politiċi. Griffiths ftakar okkażjoni li għaliha hu kien preżenti għaliha u Strickland introduċiet lil Ganado bħala "the next Prime Minister of Malta." Mabel kienet tgħix il-ħajja rjali, bis-servitù, l-assistenta personali u x-xufier f'Villa Parisio f'Ħal Lija, villa li kienet tmur lura għas-seklu 18 li hi xtratha fis-snin erbgħin tas-seklu 20. Mabel mietet f'dan il-post fl-1988. Skont Connie Baldacchino, Mabel qattgħet l-aħħar snin ta' ħajjitha fil-villa taqra l-gazzetti u l-poeżiji u fuq kollox fis-solitudni. Kważi ħadd ma kien imur jaraha. Anthony Montanaro insista li "Mabel Strickland kienet bniedma li ħlief politika ma titkellimx. Ma kienx hemm passatempi. Kienet il-ħin kollu tiddiskuti l-bżonnijiet ta' Malta, x'għandhom ikunu, fejn għandha tħares Malta, kif għandha timxi, sa fejn tista' tasal fl-iżvilupp kostituzzjonali wkoll." U għal dak li emmnet fih kien hemm atti ta' vjolenza fil-konfront tagħha personali. Pereżempju fil-15 ta' Jannar 1956, Mabel kienet qalgħet daqqa ta' ponn mingħand Ċikku Cioffi waqt li kienet tiela' fuq it-trakk biex tindirizza lill-miġemgħa preżenti f'Tigne Wharf, meta xi partitarji Laburisti, skont Edward Attard, ippruvaw jisfrattaw meeting tal-PKP, "billi tefgħu l-ġebel lejn il-folla." Kienet mara benevolenti. Ta' madwarha baqgħu jiftakru l-karità li kienet tagħmel mal-istaff tagħha u l-familjari tagħhom u ma' nies fil-bżonn. Anton Cassar, fi programm li kont għamilt għal Campus FM dwar Gerald u Mabel Strickland, kien semma l-fatt li kien hemm xi ħaddiema tal-istamperija tagħha li mardu b'sidirhom minħabba l-magni tal-istampar u hi bagħtithom l-Isvizzera għall-kura. Kien hemm din l-idea ta' benestant b'imħabba reliġjuża lejn id-dipendenti tiegħu bħal Alfons Maria Galea li bħalu inċidentalment Mabel tuża l-istampa. Għalkemm Pawlu Carachi, li beda l-mixja ġurnalistika magħha, sostna wkoll li kien kollu minnu li Mabel kienet qalba tajba imma kien hemm tendenza li lill-istaff tagħha kienet "tibbossjahom u anki tindaħlilhon fil-ħajja privata tagħhom." Kienet tħobb torganizza l-festini, l-ikliet u tejiet u l-kbarat Ingliżi kienu deħlin u ħerġin għandha. Donnha kienet tgħix ċerta illużjoni li Malta ta' wara l-Gwerra kienet għada Malta ta' żmien missierha. Eddie Fenech Adami rrimarka li Mabel kienet tagħmel il-meetings u ma kien ikun hemm ħadd u kienet iġġib ruħha qisha hemm folol kbar. Il-mara sat-tmiem ma tintebaħx li hi "politikament ma ssarrafx." Eżempju ta' din l-illużjoni kien meta lejliet il-Milied tal-1959 hi pprotestat mal-BBC għaliex George Wilkinson kien irrimarka li f'Malta li "no other Maltese Leader had anything like the following of Mintoff." Imbagħad kien hemm lati oħrajn u kurjużi ta' Mabel. Mabel sa kienet trabbi t-tiġieġ u l-fniek u sa darba minnhom ta' madwarha jgħidu li għax mitulha l-fniek kienet talbet awtopsja u bagħtithom l-Ingilterra. Meta kienet l-Awstralja fejn missierha kien gvernatur ta' diversi stati, kienet tirkeb iż-żiemel. Delizzju li kellu anki Mintoff. Ir-reliġjon kienet importanti għaliha. Kienet baqgħet ossessjonata sal-aħħar jekk missierha minħabba l-ġlieda mal-Knisja tas-snin tletin kienx mar l-infern jew le. U skont Heidi Bartolo, li qattgħet 20 sena segretarja tagħha, l-Arċisqof Gonzi kien iserrħilha rasha li ma kienx il-każ għaliex, skont hu, Gerald Strickland kien għamel mewta ta' Kattoliku tajjeb. Ta' min iżomm f'moħħu li missierha kien ġej minn familja li kienet Kattolika f'pajjiż fejn il-Kattoliċiżmu kien f'minoranza. Mabel kienet bint Prim Ministru u diversi osservaw li Mabel kienet it-tifel li Lord Gerald Strickland qatt ma kellu. Kienu tweldulu żewġ subien (Reginald u Walter) miż-żwieġ ma' Lady Edeline imma t-tnejn mietu ftit wara li twieldu. Lil missierha bla dubju kienet tadurah. Miegħu ġġieldet kruċjati ta' ċertu piż. Bħal missierha jingħad li kellha rasha iebsa. Missierha ma kienx mill-ħelwin. Skont Victor Griffiths, Professur tal-Anatomija u wieħed mill-aħħar Striklandjani ta' Malta, Gerald Strickland, li missieru kien Kaptan Navali Ingliż, "kien demonju … Ara ma tmurx iddendel kusek miegħu …. għax ifarkek." Imma jingħad ukoll li Mabel, kuntrarju għal missierha, kienet kapaċi taħfer u tinsa. Il-każ Mikiel Gonzi juri dan bl-iktar mod ċar. Kif indunat jew aħjar ħasset li Duminku Mintoff se jkun l-għadu jew ta' theddida għal Malta, Gonzi nbidel f'alleat minkejja li l-istess Gonzi flimkien mal-Isqof Mauro Caruana kien umilja lil missierha bil-pastorali tal-1 ta' Mejju 1930 magħrufa għall-impożizzjoni tad-dnub il-mejjet għal min jivvota lilu jew l-alleati tiegħu. Dan minbarra l-maħfra/apoloġija pubblika li ġagħluh jitlob biex jerġa' jkun integrat fil-Knisja. Kienet mara li darba li tħaddan kawża kienet tidħlilha bir-ras tant li Griffiths kien iddiskrivieha "mara raġel." Indubjament ma kienx hemm wisq femminilità f'Mabel. Mhux darba jew tnejn qalitha li hi ma saritx Prim Ministru għax kienet mara. Guido de Marco ta dettalji grafiċi ta' din id-dikjarazzjoni waqt id-dokumentarju dwarha tal-Where's Everybody. Kienet tgħidilhom li tort ta' sidirha ma saritx Prim Ministru. Kienet qed tħaddem, forsi bla ma taf, metafora dwar il-politika Maltija – li dik territorju maskili. Id-dħul ta' Mintoff fil-politika Maltija kien qajjem mill-ġdid l-aspirazzjonijiet politiċi ta' Mabel li wara t-Tieni Gwerra, wara r-rebħa fuq il-Faxxiżmu u n-Nazziżmu, donnu ma kienx għad fadlilha skop għalxiex timmilita. Skont De Marco, lil Mintoff riditu magħha fil-partit. Imma għamlet l-iżball, li bbażat politika kollha tagħha kontra Mintoff mingħajr ma kellha l-ebda alternattiva x'toffri. Bħal missierha, kienet imperjalista mill-kbar u lir-Reġina Eliżabetta t-Tieni sa kienet tibgħatilha l-larinġ ta' Malta kull Milied. Missierha kumbinazzjoni kien twieled fl-istess jum ta' għeluq snin ir-Reġina Vittorja. Għaliha l-Imperu kien kollox. L-alfa u l-omega. Il-Kuruna kienet tipproteġi lil Malta u lill-Knisja tagħha. Wara kollox oriġinarjament kienet hi li kien ħarġet bl-idea tal-Integrazzjoni ta' Malta mar-Renju Unit u wara ħadha Mintoff u għamilha tiegħu. Nerik Mizzi darba wkoll kien ħolom xi forma ta' federazzjoni mal-Italja. Bl-Indipendenza, għal Mabel, kien se jisfaxxa kollox. Dan barra l-periklu li Mintoff fil-gvern, fil-fehma tagħha, seta' jfisser. Ngħiduha, kien hemm kolonji Ingliżi li għamlu orġja sħiħa mill-Indipendenza tagħhom u dak iż-żmien kien hawn biża' ġenwin li Malta ssir Kuba fil-Mediterran. Dak li ressaqha lejn Herbert Ganado u Toni Pellegrini. Mabel ħalliet il-kolonjaliżmu jagħmiha. Kienet parti mill-kor ta' profeti foloz li ma kinux jemmnu li tikka tista' tieħu l-Indipendenza. It-Times kienet indubbjament l-ikbar kontribut ta' Mabel. Mill-edifiċju ta' 341, Triq San Pawl, il-Belt, Mabel bniet imperu ġurnalistiku. It-Times kienet bdietha ma' missierha fl-1935. Kif darba kkummenta miegħi Lino Spiteri, politiku Laburista, għaliha t-Times kienet l-ulied li ma kellhiex. Qatt ma waqfet imqar ħarġa waħda. La fil-gwerra u lanqas meta attakkawha l-Laburisti. Għalkemm wara l-attakk, il-kollaboraturi tagħha jgħidu li Mabel qatt ma ġiet kif kienet. Mabel kellha ukoll Il-Berqa li kellha ċerta saħħa fil-qasam tal-ġurnaliżmu bil-Malti. Hi ġabret magħha fost l-aqwa tal-ġurnalisti ta' dak il-ħabta. Minn dak il-boton kien twieled L-Orizzont iktar wara fi ħdan il-General Workers Union. Il-Berqa kienet anki tagħti spazju lil-letteratura Maltija u magħha ġew impjegati figuri letterarji bħall-poeta tan-nirien Karmenu Vassallo, Nikol Biancardi u d-drammaturgu Ġużè Diacono. X'għandu jkun il-verdett tal-istoriċi dwar Mabel? Eddie Fenech Adami kien sostna miegħi li "Mabel kienet offshoot ta' żminijiet oħra … il-ħsibijiet politiċi tagħha kienu sorpossati … Mabel għexet illużjoni kbira. Kellha hangover miż-żminijiet ta' missierha meta l-politika ta' missierha … kienet dominanti fil-pajjiż u she never grew out of it … Kienet mara ta' kuraġġ. Baqgħet tipprova sal-aħħar."