Ittra Privata fuq il- Manswetudni Argument tal- I Kap. Jesponi fl- ewwel kap il- motiv ta' dina l- ittra; jifrex il- kors tal- bniedem imqiegħed fl- inċertezzi u jitkellem fuq in- neċessità tal- Ġudizzju Divin fejn is- sentenza tkun meqjusa fuq l- imġiba lejn il- proxxmu. Kap I Il- vera Paċi tas- Sinjur tagħna Ġesù Kristu tgħammar bla taqta' fi qlubna lkoll. Il- ħasra tan- natura tagħna fil- vendetti qanqlitni biex niktbilkom dina l- ittra, fejn intom tiltaqgħu ma' ħwejjeġ xejn affattu ġodda għal widnejkom. Però kif qal wieħed poeta, li jgħinu wisq ir- ripetizzjonijiet; u l- oratur Ċiċerun li tant nafu kemm inżommu fil- memorja: Għalhekk nagħti bidu fl- Isem tal- Missier u tal- Iben u tal- Ispirtu Santu. Ammen. Il- bniedem immela jitwieled, jgħix u jmut. Dina hija storja universali. Jitwieled meta ma jkunx jaf, u jmut meta ma jkunx jaf, għalhekk jgħix dejjem qalbu ttaqtaq. L- inċertezzi fuq ras kulħadd f' kollox; fil- virtù jew fil- vizzju: fil- għana jew fil- faqar: fis- saħħa jew fil- mard: fil- għerf jew fl- injoranzi: Insomma riħ ta' siegħa jnaddaf qiegħa. Min iktar infeliċi mill- bniedem fost kull maħluq mingħajr it- tama ta' ħajja eterna? Kull annimal jgħix mingħajr ma jifhem; iżda l- bniedem jifhem fuq is- sigurtà. U dina hija l- vera sigurtà: li jmut u li jagħti kont fuq il- libertà ta' azzjonitu. B' neċessità indispensabbli jieqaf fit- tribunal ta' Alla biex iwieġeb: hekk tgħallem il- Fidi; hekk jipperswadi s- sens komun. Tista' inti o bniedem tgħodd denn ta' premju min jew jikkalunnjak jew jisirqek jew jifhem li joqtlok? Tista' tgħid li għamel sewwa min ħaqar il- foqra u l- batuti fl- innoċenza tagħhom biex hu stess jixxaħħam? Ix- xhud tal- kuxjenza tiegħek iġagħlek fuq id- dnubiet tad- dinja tgħid: "Kemm iżjed Alla ma jippremjax il- ħżiena?" Mingħajr ġudizzju waqt il- mewt, il- konklużjoni tirridikula 'l Alla; anzi tiddiżunurah, għax jagħti premju lil dawk li inti stess, Imneżża' minn kull passjoni, tiġġudika u tikkundanna denji tassew ta' kastigi. La darba m' hemmx ġenna u lanqas infern: min isaltan fid- dinja ħlief id- diżordinaturi fl- adulterji, fis- serq, fil- gideb u f' kull malizzja oħra? Inti min int immela jeħtieġ li tidħol f' dan it- tribunal ta' Alla fejn ebda korruzzjoni, ebda żball huwa possibbli. Min ma dinibx? Jekk ingħidu li ma dnibniex, aħna nqarrqu lilna nfusna u d- dlamijiet huma ċapep fina. Jekk dnibna, aħna ksirna d- drittijiet t' Alla. Issa, jekk Alla jmidd idejh biex ifittex is- sodisfazzjon tiegħu nnifsu, li jsir minna hija ħaġa orrenda. U żgur li Alla jitħallas: infinitament għażiż huwa għalih innifsu l- Isem tiegħu. Huwa verità essenzjali; għalhekk jeqred lilu nnifsu jekk stess jista' jigdeb. Huwa hu ġustizzja essenzjali; għalhekk ma jistax mingħajr ma jeqred lilu nnifsu japprova denn ta' tifħir il- ħażen. Iżda Alla ma jistax jeqred lilu nnifsu, għax huwa l- esseri neċessarju li bilfors jeżisti. Issa, xħin inti tkun fit- tribunal ta' Alla żgur li jkollok tisma' sentenza jew ta' barka jew ta' saħta minnu. U dina s- sentenza inti taf fuqha għax min sejjer jagħtihielek tak diġà l- iskola tiegħu. U ċari, kbar u serji huma l- ittri tal- Programm Divin tiegħu: "Ħobbu 'l xulxin." "Aħfru u lilkom ikun maħfur." Immela dawn biss huma favoriti, li jħennu, li ma jfittxux id- drittijiet u l- inġurji riċevuti. Qalu Alla: immela kif tqis u tkejjel fid- dinja, żgur li ssib fit- tribunal t' Alla l- istess imġiba, l- istess trattament. Argument tat- II Kap. Jgħid li l- Fidi vera u ferma fl- Infern trattab qalb l- iktar stinata biex tagħmel dak li n- natura ma tiflaħx; li d- dinja ma temminx u lanqas lill- opri tagħha stess li huma d- dnubiet, predikaturi famużi tal- Infern; li issa wieħed jagħżel li jbati biex ma jkollux jibki bla fidwa. Kap II Ma tgħidx impossibbli li tħobb l- għedewwa; ma tarahiex bi kbira li tgħinhom: anzi żżomm lilek innifsek ixxurtjat fl- inġurji li tirċievi, Jekk tassew temmen li hemm l- Infern fi pwieni eterni speċjalment f' difna ġon- nar. Dak tassew jemmen li jopra skont ma jemmen. Inti li titferfer u taqbeż għall- inqas ġamra, għall- inqas ħarqa, kif qed tisfida nirien eterni? Staqsi lilek innifsek u għarbel minn għamilek jekk temminx jew le. Fuq il- kastigi wara din il- ħajja titkellem ċar il- kuxjenza tiegħek, jitkellem Kristu li miet u rxoxta għall- verità ta' kliemu. Forsi trid taf min hu Kristu? Il- Knisja li ffonda mad- dinja kollha fost l- aqwa impedimenti u l- ġrajja mirakulużi esposti fl- istorja tant tiegħu kemm tas- servi tiegħu jgħidulek. Għidli immela; veru jew le li hemm l- Infern? Jekk tiddubita huwa d- dar tiegħek: jekk temmen urini mill- opri. Il- qalb fin- natura biss ma toprax meta mhix fil- persważjoni tal- qalb stess. Kemm serjetajiet kbar fiha l- mewt li jekk minnha jmissek in- nar etern kull rimedju jkunlek impossibbli għal dejjem! Kemm nies li daħqu bl- Infern u rridikulawh fix- xeni teatrali, minn ebda virtù jaraw issa speranza għall- ħelsien minnu! Min jemmen dan u jibqa' indifferenti, u ma jiksaħx u li ma jħossux ħażin? Nar u ħelsien minnu impossibbli. M' għandhomx le jqanqlu għall- għaġeb tagħna l- ħorox penitenzi li għamlu l- qaddisin, għax kulħadd jaħdem ammiżura tal- persważjoni. Il- Qaddisin emmnu tassew. Id- dinja però tiddieħak b' dawk li jemmnu u tgħodd mal- boloh u mal- injoranti l- iskulari tal- evanġelju, Meta d- dlamijiet tagħha jinqatgħu bis- sikkina. U min jista' tassew sensat jammetti li l- feliċità hija fil- ksur tal- Liġi Divina? Forsi Alla, li bħalma missier iwissi 'l ibnu għall- ġid tiegħu, meta tana l- liġi tiegħu b' regola għal ħajjitna, Seta' jifhem krudeltà, tirannija, deni jew jasar tassew aħrax? Jista' missier inissel ulied biex jittorturahom? Jista' min ġarrab il- paċi u l- feliċità fl- osservanza ta' dina l- liġi ma jgiddibx lid- dinja? Tista' d- dinja żżid gidba oħra biex tgħid li sabet il- paċi fil- libertà tagħha fil- ksur tal- Liġi tal- Altissmu, tal- Kreatur? Id- dinja bil- għerf tagħha x' argument tista' ġġib li m' hemmx infern, jekk hija stess tixtieq, fejn ma tistax, teqred l- għedewwa tal- hena ta' qalbha? Xi tfisser, o Dinja, dina l- espressjoni tiegħek tax- xewqa tal- vendetti għal min imerilek qalbek, fejn ma jwasslux idejk? Isma' fik in- natura tipprietka l- Infern, il- lok tal- vendetti fejn Alla jaqfel eternament lil dawk li jisirquk, li jinfamawk, li jinġurjawk. Għażiż ħija, inti min inti, jekk ma intix ħabib tal- evanġelju iżda tad- dinja agħtini widen. L- imgħoddi diġà dieb f' kull tgawdija u f' kull dulur li ġarrabna. Hu bħallikieku ma kien qatt. Il- futur kollu inċertezzi għax m' aħniex żguri fuq tliet minuti ħajja. "Issa" immela tkun il- kelma tiegħek; issa itlaq kollox u fuq l- eżempju ta' Kristu, li warrab il- gawdju ħaddan is- salib. Imxi bis- serjetà tal- karità, fil- manswetudni u fl- umiltà. Iżda ħadd ma jaqbdek għal dina t- triq bilfors, inti għandek tagħżel. Però dan biss jiena nqegħidlek li Alla jikkmandahulek u huwa m' għandux u la bżonnok u la bżonn il- ġid tiegħek u ta' ħadd. Huwa jgħix u jsaltan għal dejjem ta' dejjem. Hekk ikun. Argument tat- III Kap. Jitkellem fuq il- Manswetudni ta' Kristu fil- profezija, fl- eżempji u fit- tagħlim. Juri l- iskandlu fuqha mit- tagħlim ta' xi nsara ħżiena. Mill- iskulari ta' Kristu jesponi 'l San Pietru u 'l San Pawl fir- relazzjoni ta' dina l- virtù. Jeżorta li wieħed iħabrek għalih innifsu dan l- ispirtu ħelu. Kap III Il- libsa speċjali ta' Kristu hija l- Manswetudni. Il- profeta ħabbar fuqu jxebbhu lil ħaruf u l- Prekursur indikah ukoll bl- istess tixbiha. Fl- evanġelju ta' San Mattew naqraw fuq Kristu: "Għidu lil bint Sijon: Ekku r- re tiegħek ġej għandek, manswet, bilqiegħda fuq ħmara." Ma hix forsi manswetudni tal- għaġeb li xħin aħna lkoll konna għedewwa t' Alla, dan isir bniedem u seftur, Biex jeħlisna mill- jasar u jdaħħalna fil- ħbiberija tiegħu joffri ruħu b' vittma f' ħalq il- mewt? Ir- re jmut biex jifdi s- seftur u s- seftur li kien għadu tiegħu. Minxur fuq salib f' baħar ta' uġigħat u dwejjaq kbar jitlob lill- Missier tiegħu li jaħfer l- offensuri tiegħu: "Missier aħfrilhom." Lill- offensuri tiegħu li lilhom ġie fid- dinja biex jagħti l- ħajja eterna u huma ma laqgħuhx. Liema bniedem li jikkonsidra x- xejn tiegħu u l- kobor t' Alla offiż, jissogra jersaq għall- maħfra, Li kieku Alla nnifsu ma wriniex u jurina kontinwament il- ħlewwa ta' qalbu bit- tagħlim u bl- eżempju? Kristu għamel speċjalità fit- tagħlim tal- Manswetudni u tal- Umiltà. Papa San Girgor qal li l- eżempji ta' Kristu huma preċetti għalina. Imkien ma qal espressament: "Itgħallmu minni," ħlief meta tkellem fuq dawn il- virtujiet. Ħu f' idejk l- erba' testi evanġeliċi u ifli kemm tista' l- versetti li ħarġu mill- fomm divin tiegħu fuq dina l- għażiża virtù tal- manswetudni; Għandek żgur titqanqal biex inti wkoll titgħarras magħha b' vinklu li ma jinħallx. U iktar issir tħobbha iktar ma tagħraf l- istat ikrah ta' ruħek akkawża ta' dnubietek. Fil- Knisja tagħna m' hawnx ħaġa hekk frekwentament esposta daqskemm dina t- tagħlima li obbligati naħfru biex insibu l- maħfra. Min ma jafx infatti t- Talba għażiża tas- Sinjur: il- Missierna, li aħna impeduti divinament li ntennuha, jekk qabel ma nkunux ħfirna? U b' dan kollu, nies li jistqarru almenu bix- xoffa li huma nsara, wara vendetti tant fix- xewqa kemm fl- għamil, Jissugraw jitolbu 'l Alla biex jaħfrilhom bħalma huma jkunu ħafru: cioè li jitfa' fuqhom il- vendetti bħalma tawhom lill- għedewwa. Ma' Alla ħadd ma ċċajta u lanqas jiċċajta. X' ġudizzju tista' tagħti int fuq nies bħal dawn? Jew li ma jifhmux dak li jgħidu jew li ma jafux fuq is- Sapjenza t' Alla li miegħu jidħlu jitkellmu. Ġesù Kristu huwa immela Mgħallem speċjalissmu ta' dina l- virtù tal- manswetudni bil- kelma u bl- eżempju: U f' mewtna jkun huwa wkoll l- Imħallef li jagħtina s- sentenza irrevokabbli tal- maħfra jekk inkunu tassew ħfirna, Jew tal- vendetta jekk ma nkunux ħfirna. Huwa kliemu stess li ma jistax jiġi nieqes billi l- gidba hija fih assolutament impossibbli. Hija ħaġa li tassew issewwed il- qalb fuq xi nsara li jidħlu għall- vendetti fil- qrati u speċjalment fuq xi ġenituri li jeċċitaw 'l uliedhom għall- vendetti. Tisma' xi missier jew xi omm tgħid lil uliedha: "Ħallejtuh b' xejn?" Skandlu bħal dan min isib tarf tal- estensjoni tiegħu? M' intix, żgur, skular ta' Kristu jekk ma tintgħarafx mill- manswetudni. Ekku quddiemek għar- riflessjoni żewġ skulari tassew kbar ta' Kristu: Pietru magħżul b' kap tal- Knisja kollha u Pawlu b' majjistru u b' duttur tagħha. Pietru sema' Paxxi l- ħrief tiegħi u paxxi n- nagħġiet tiegħi. Għidli: Tifhem inti liema l- aqwa kwalità f' dawn iż- żewġ annimali? Il- manswetudni immela indispensabbli karatteristika tal- iskulari kollha ordinati għall- ubbidjenza tal- leħen tal- Pastur, vigarju ta' Kristu. U Pawlu? Dana huwa frotta speċjuża tat- talb tal- manswet Stiefnu miġbud fil- Knisja minn Kristu fil- glorja b' vaż ta' elezzjoni. Infatti Santu Wistin jgħid li kieku Stiefnu ma talabx, il- Knisja ma kienx ikollha 'l Pawlu. Pawlu frotta tal- manswetudni jitħarreġ fiha stess kif jistqarr b' fommu: "Lil kulħadd sirt kollox biex insalva lil kulħadd." Pawlu frotta tal- manswetudni jgħallem li dina hija mill- aqwa mezzi biex tagħmel il- ġid lill- proxxmu. "Jekk l- għadu tiegħek ikollu l- ġuħ itimgħu, jekk l- għatx isqih għax b' dan għamilek tiġbor fuq rasu ġmamar tan- nar. "La tkunx mirbuħ mid- deni iżda irbaħ bil- ġid id- deni." Għażiż skular ta' Kristu, ħabrek serjament min- naħa tiegħek dak li tista' biex tkun mimli bl- ispirtu tiegħu biex tithenna f' ħajtek u wara mewtek. Immedita u imita. Isma' Isaija x' jgħid fuq l- Imgħallem wieħed tagħna: "Ekku t- tifel tiegħi, li jiena għażilt, il- maħbub tiegħi li fih tgħaxxqet tajjeb ir- ruħ tiegħi. Inqiegħed fuqu l- ispirtu tiegħi u juri l- ħaqq lill- pagani. "Ma jitwellitx, lanqas jgħajjat, lanqas ħadd ma jisma' leħnu fil- pjazez: Qasba miksura ma jkissirhiex, u ftila tinħaraq ma jitfihiex." U band' oħra fl- Iskrittura jgħid Alla: "L- ispirtu tiegħi ħelu iżjed mill- għasel." Argument tar- IV Kap. Juri li hija diffiċli wisq għan- natura l- manswetudni: li l- bniedem jitqarraq billi jara raġun veru li jissodisfa ruħu, fejn jeħtieġ bilfors toħroġ mill- isfera tal- Imħabba: li bejn l- ispirtu u l- laħam hemm korrispondenza naturali: li Alla biss bil- grazzja tiegħu jista' jikkoreġi n- natura ħażina u vendikattiva tagħna: u li xejn ma jaf min ma ġarrabx. Kap 4 Ma hix ħaġa taċ- ċajt il- manswetudni. Wieħed jista' biss jgħid x' piż tiżen meta jeħtieġlu jitħarreġ fiha. Fost il- ħwejjeġ diffiċli li magħhom jista' jiltaqa' kull bniedem, l- aqwa tnejn huma l- imħabba tal- għedewwa u l- kontinenza tal- ġisem; Iżda l- imħabba tal- għedewwa hija superjuri għall- kontinenza fl- ebusija tat- taħriġ. Ma hix ċajta l- manswetudni meta Alla jagħti lilu nnifsu bi premju għall- att tagħha, Alla li tant kbir, manjifiku, terribbli u qaddis. Min jista' immela jifhem il- fwieħa tas- Sagrifiċċju li wieħed jagħmel meta jċedi d- drittijiet kollha tiegħu? Fiergħa tassew l- espressjoni ta' xi nies li jgħidu li kellhom raġun jieħdu t- tali u t- tali passi. Veru li kellhom raġun u ma dinbux jekk ikunu ħaduhom b' mezzi leċiti mingħajr spirtu ta' vendetta; Imma Alla mbagħad ikollu wkoll raġun ma' dawn it- talin ifittex id- drittijiet tiegħu infiniti miksura bid- dnubiet tagħhom. Kristu infatti bi kliem ċar għallem li bl- istess kejl ikun lilna mkejjel kif aħna nkunu kejjilna lill- oħrajn. Maħfra b' maħfra: vendetta b' vendetta. U kif jista' jkun fil- konsiderazzjoni tal- kors tan- natura li wieħed mingħajr spirtu ta' vendetta jfittex drittijietu miksurin; Jekk tixhed il- qalb ta' kulħadd li fl- imħabba vera ħadd ma jasal biex isewwed qalb min iħobb? Jeħtieġ immela bilfors li joħroġ mill- isfera tal- Imħabba tal- proxxmu skont l- ispirtu tan- natura. Kif tista' tagħti ponnijiet fuq wiċċ bniedem li tħobb? Jeħtieġ l- ewwel tħarrax qalbek għalih. Jekk tibqa' tħobb, karezzi u bews fuq wiċċu jkunu, mhux ponnijiet jew ħabs: Iva fiergħa tassew il- kelma: "Għandi raġun." Kieku ma kellekx raġun, inutilment ikkmandak Alla li taħfer. Xi trid inti immela taħfer biss fejn ma jkollokx kawża li taħfer? Alla hu li jiġġudika. Mhux inqas fiergħa din l- espressjoni l- oħra: "Jiena m' għandi xejn għalih; iżda m' hemmx tislim." L- ewwel nett jgħidulek in- naturalisti u l- filosofi kollha li kollox joħroġ mill- qalb. Jekk inti kont issellem qabel u issa qtajt it- tislim fuq xi tmerija għat- tali persuna, għidli: X' inhuwa li jdawwar wiċċek u jżomm idejk? Xejn ma jista' jkun ħlief xi ħaġa f' qalbek u dina hija ebusija jew mibegħda, Li turi ċar u tond li għadek ma ħfirtx bil- verità; li l- imħabba ma hix fik għal dik il- persuna. Għajnejn il- bnedmin jiġru jaħarbu u jirpużaw lejn persuna li jkunu jħobbu u inti twarrabhom apposta? La tinsiex il- kliem ta' Kristu: "Jekk kull wieħed minnkom ma jkunx ħafer mill- qalb": innota l- kelma mill- qalb u aħsibha: Għax l- imħabba vera għandha tkun sinċiera, universali u diżinteressata. Ma rridx li inti ma tinnutax ukoll li l- Ispirtu Santu jgħid biex ma nitfgħux kliem fejn m' hemmx smigħ. Għalhekk meta t- tislim tiegħek jew mhux korrispost, imwieġeb jew jipprovoka iżjed fid- deni, Ikun allura jaqbillek aħjar li biss titlob 'l Alla li jaħfer, jillumina u jagħti l- vera paċi lil min hu iebes. Nagħmlu li nistgħu biex il- proxxmu ma jintilifx li għalih miet Kristu. Araw f' tifla żgħira l- bassezza tal- qalb merħija, bla edukazzjoni, fil- kors tan- natura mħassra. Qatt ġiek li tara u tosserva inti stess xi tifla (ma ngħidx tifel għax f' sess femminil il- qalb imissha iktar sensibbli u tenera) Li ġiet immaltrattata minn ħuha jew minn oħtha u għalhekk bkiet u werżqet sakemm ġibdet l- attenzjoni ta' ommha? Din bi spirtu ta' korrezzjoni ssawwat il- parti li għamlet it- tort. Issa nnota: iktar mal- omm tballat iktar il- biki jonqos u jieqaf b' mistrieħ mal- bidu tal- biki tal- għadu tagħha. Min jista' jirrinovana? Inti biss, o Alla, bil- grazzja tiegħek, tista' teqred fina l- bniedem qadim kollu vendetti u tqiegħed il- bniedem ġdid kollu manswetudni. X' jaf min ma ġarrabx? U jekk inti ġarrabt effett ta' azzjoni ħażina: fuqha ntbaħt int xejn x' għamilt inti stess M' Alla li wara tant benefizzi li tak kellek l- istonku tweġġagħlu qalbu bid- dnub? Argument tal- V Kap. Jipprova l- inċentivi għall- għożża tal- manswetudni li huma fil- ġid li ġġib, wara li jgħid li tassigura b' ċertu sens il- ġenna: ieqaf fuq il- paċi, l- ikbar hena tar- ruħ u tal- ġisem. Kap V Malli n- natura tagħraf ġid tinġibed immedjatament għall- akkwist tiegħu. Ħadd, ħlief min imdawwal minn Alla, ma jista' jesponi, kif imiss, il- ġid tal- manswetudni. Jista' jgħid min huwa mogħni bis- sens komun u min ġarrab fuq il- frott ħelu tal- manswetudni. Meta wieħed jitkellem ma' nies li jistqarru 'l Kristu b' Alla veru u bi Bniedem veru, Jaqbel li jwarrab il- għerf ta' Salamun u jinqeda bl- iskola ta' hedan l- Imgħallem wieħed tal- bnedmin li huwa aqwa minn Salamun. L- ewwel u l- aqwa ġid għalik, o msejken pellegrin, li indispensabbilment jeħtieġlek tieqaf fit- tribunal divin, huwa fil- barka eterna. Min sejjer jiġġudikak hu stess qallek: "Aħfru u lilkom ikun maħfur." Għidli: Forsi dnubietek ma jikkundannawkx għat- telfien ta' dejjem jimlewk b' rogħda ta' vera biża' ? Jew inti int minn dawk li ma jibżgħux min- nar li, fi kliem ieħor, huma fi twemmin dubju jew li ma jemmnux? Il- manswetudni fiha immela l- aqwa ġid li jista' jkollha kreatura meta din tingħaqad m' Alla f' beatitudni għal dejjem. Ġid ieħor li jakkumpanja tul dan il- vjaġġ il- qalb tal- manswet hija l- Paċi. Kull mira tal- bnedmin virtużi jew vizzjużi hija din l- unika — il- Paċi tal- qalb: Jaħasra però għal dawk li jfittxuha b' mezzi li minflok ma jġibuha fil- qalb iktar ibegħduha! Liema bniedem b' għerfu kollu kien jista' jasal biex jiskopri li l- vera Paċi tiġi fil- qalb bil- mezzi li d- dinja tiskarta anzi tarmi 'l bogħod minnha? Titwaħħax mill- Faqar, mit- Tbatijiet u mid- Disprezzi. F' kelma waħda ċ- ċaħda totali tat- tliet inklinazzjonijiet naturali tal- bniedem Għana, Tpaxxija u Unuri — tnissel il- vera Paċi. U kif taraha bi kbira titlaq bil- volontà dak li żgur bis- sewwa jew bid- dnewwa jkollok bilfors titlaq b' mewtek li dejjem hija mdendla fuq rasek? Xejn ma jqanqlek għall- korla ħlief it- tmerija ta' xi waħda minn dawn l- inklinazzjonijiet. U jiġri fik bħal mewġa li biss tirgħa fir- ragħwa bajdanija meta tħabbat mal- blat jew fir- reżistenzi. Ebda taħwid, ebda inkwiet ma jmisslek qalbek, jekk twarrab bla reżistenza biex tħalli tgħaddi l- mewġa, meta ma tiqafx kontra d- deni. U fuq kollox David fl- Ispirtu u Kristu espressament qalu fuq il- Paċi tal- qalb li titnissel mill- manswetudni. Fis- Salm 86 hawn dan il- versett: "Il- mansweti jirtu l- art u jithennew b' kotra kbira ta' Paċi." U fl- evanġelju ta' San Mattew kap ħdax tisma' 'l Kristu jitkellem hekk: "Itgħallmu minni għax jiena għandi qalbi mansweta u umli u intom issibu l- mistrieħ għal irwieħkom." Fl- evanġelju ta' San Luqa kap erbatax u kap disgħa jqegħidlek il- mezzi għall- vera Paċi, li huwa Imgħallem Uniku tagħha li ġie mis- sema biex jagħtihielek: "Jekk xi ħadd ma jkunx ċaħad kollox u lilu nnifsu wkoll ma jistax ikun skular t' Alla tal- Paċi." X' taħseb rigward is- saħħa tal- ġisem li tiddependi minn xi ħaġa oħra barra mill- Paċi? L- Ispirtu Santu jixhed jgħid: "Is- saħħa tal- ġisem il- Paċi tal- qalb." Il- manswetudni immela fiha ukoll l- aqwa ġid temporali: li kull bniedem għal saħħtu jċedi kollox fin- natura. Argument tas- VI Kap. Ikompli juri l- ġid tal- manswetudni fil- għerf u fid- dawl tas- sema, mingħajr ma jħalli barra l- kruha ta' wieħed inkurlat tant fil- persuna kemm ukoll fl- ispropożiti li jagħmel, juri li l- mansweti huma rejiet, oġġett tad- direzzjoni t' Alla, kawża ta' ġid fis- soċjetajiet u li hemm effikaċja fit- talb tagħhom. Kap VI L- għerf u d- dawl tas- sema huma ħwejjeġ għan- nies mansweti. B' mod naturali dawna għandhom f' rashom serenità u kalma kbira: għalhekk jirriflettu effettivament, bħall- ilma kwiet f' kulma jaħkem. Ħu bniedem li ma japprezzax il- manswetudni u ara xi spropożiti jagħmel u x' inkwiet iġib fuqu b' dannu ikbar tiegħu: Iżomm b' rimedju dak li huwa ta' tfixkil kbir. Il- kruha tal- korla takkumpanja s- suġġett: l- għajnejn jaqbżu, il- qalb tferfer, l- ilsien jitriegħed, il- pil iqum, il- wiċċ jisfar, ibiddel il- kulur, Iżda fuq kollox il- konsegwenzi fl- azzjonijiet li jsewdu l- qalb u jħallu dispjaċir irriparabbli iktarx. Fil- ħakma tan- natura jekk inti tieħu vendetta, taħsibx li spiċċa kollox: Mela! In- natura terfa' u ssorr għal meta tiġi bżonn. U n- natura ma donnhiex tistrieħ ħlief fil- qerda totali ta' min merieha mhux biss iżda ta' kull relazzjoni mal- persuna wkoll. Aħseb ftit li jekk ikollok ħabiba tiegħek id- dinja kollha u bniedem wieħed huwa għadu tiegħek: Kun af li l- ġid kollu ta' ħbiebek ma jsibx proporzjon fid- deni li jista' jagħmillek l- għadu wieħed li jonsoblok u jneħħilek ħajtek. Il- mansweti huma l- veri rejiet tal- art b' xhud ta' Kristu, "Imberkin il- mansweti għax huma jkollhom l- art." Lill- mansweti Alla hu stess jiddiriġihom. Hekk naqraw fis- Salm 24: "Jiddirieġi l- mansweti fil- ġudizzju: jgħallem it- triqat tiegħu lill- ħelwin." Aħna bnedmin ilkoll aħwa ordinati biex ngħixu flimkien, ngħinu u nfarrġu lil xulxin u kull mument mid- debbulizzi tagħna jiġi l- kuntrarju. Issa min jista' jagħmel ġid fis- soċjetajiet daqs il- mansweti: l- istess ħlewwa tiġbed naturalment 'il kulħadd. Il- bniedem irid jaraha l- imħabba. Kelma ħelwa tberred il- korla u tkattar il- ħbieb: f' widnejn il- bniedem manswet jitferrgħu ħwejjeġ kbar u segretissimi u hawn jitħlewwa kull imrar. Issa jekk aħna ma nċedux: flok li nikkonfortaw lil xulxin, neqirdu lil xulxin. Kemm jifilħu l- ġganti! Wisq tassew jifilħu; iżda manswet jiflaħ iktar, jimmansa fi ħrief ilpup ħorox. Bl- istorja f' idejna, bl- esperjenza tagħna stess liema huma s- superjuri li tassew għamlu l- ġid fid- dinja? Isma' 'l Ċiċerun: "Irrid inkun maħbub aktarx minn li nkun ta' biża' lill- oħrajn." Isma' 'l Kristu veru konoxxitur tad- debbulizza umana: "Min hu l- ikbar fostkom ikun seftur tagħkom." Aħna qatt ma rajna seftur jinkorla ma' sidu. X' kien li Napuljun għamel tant rebħiet, forsi mhux il- ħlewwa tiegħu lejn is- suldati tiegħu? Kien jurihom, għax in- natura jekk ma tarax opri ta' mħabba ma temmnekx li inti tħobbha, u kien jitbaxxa quddiemhom. Jaqbeż xi inespert u jgħid li d- dixxiplina għall- bon ordni jkollha allura titwarrab anzi meqruda akkawża tal- Ħlewwa: Għax kulħadd jabbuża: iżda nwieġbu jiena li meta wieħed iħobbok jagħmel dak li trid inti, meta però jaf li inti lest biex tikkastigah, Allura jżommok mhux bħal ħabib iżda bħala bojja jew tirann. Għalhekk l- aħjar triq tal- bon ordni li żżomm dixxiplina verament sinċiera u kollha fedeltà, imbiegħda mill- ingann, hija l- ħlewwa. Ifittex superjur vendikattiv il- kappa tad- Dixxiplina biex taħt l- ispirtu tad- dixxiplina jserraħ il- bassezza ta' qalbu. Iċ- ċirkustanzi f' dina l- materja tad- dixxiplina jirriskjaraw bħax- xemx jekk il- mutur hix vendetta jew le. It- talba ta' bniedem manswet fuq kollox fiha forza fuq qalb Alla u tiġbed mis- sema l- oġġett tagħha. "Dejjem, o Sinjur, għoġbitek it- talba ta' nies mansweti," qalet Ġuditta li biha Alla ħeles il- Lhud. Is- Sultan David jagħtina biex nintebħu li Alla ma jirruftax ħaġa għal xi att ta' Manswetudni eżerċitat: meta qal: "Iftakar, o Sinjur, f' David u f' kull manswetudni tiegħu." U l- istess donatur tal- grazzji u ta' kull ġid, l- istess Imgħallem speċjalissmu tal- manswetudni qal: "Qabel ma titolbu aħfru jekk għandkom xi ħaġa kontra xi ħadd." Ma hemmx widen quddiem Alla għat- talba ta' dawk li ma jaħfrux. Alla li waħħallek widnejk jisma' tassew; iżda huwa bħal trux mal- vendikattivi. Argument tas- VII Kap. Jgħid li wlied Alla huma biss il- mansweti speċjalment għax jixbhu lilu: li aħna nistgħu b' xi mod nistudjaw 'l Alla fuq missier tal- art fejn il- ħniena hija dejjem eminenti: u li l- ħniena tiegħu għal dawk biss li jħennu. Kap VII Min huma wlied Alla? San Ġwann l- Evanġelista jikteb li dawk li jħobbu l- proxxmu dawn huma mweldin minn Alla. U dawk li ma jħobbux 'il kulħadd huma wlied ix- xitan. Min ma jħobbx il- proxxmu ma jafx jissaportih u dejjem jesponi l- kawża għax ma jħobbux u dina hija dejjem xi nuqqas morali jew xi difett fiżiku. Għalhekk immela ħadd ma għandu jħobb lil ħadd: għax kulħadd imżiegħed bid- difetti. Anzi wieħed lanqas ma għandu jħobb lilu nnifsu akkawża tad- difetti. Inkunu veri wlied Alla. Jeħtieġ li wieħed jifhem x' inhuwa iben. Tliet ħwejjeġ għandu kull iben: aċċess lejn missieru f' kull bżonn: familjarità b' vera kunfidenza u huwa oġġett ta' mħabba għal għajnejn missieru. Hekk huwa kull manswet: għax huwa iben t' Alla b' xhud ta' Kristu, Li qal: "U jiena ngħidilkom: Ħobbu l- għedewwa tagħkom, agħmlu l- ġid lil min jagħmlilkom id- deni; itolbu għal min jaħqarkom u jigdeb fuqkom. "Sabiex tkunu wlied missierkom li huwa fis- smewwiet li jtella' x- xemx tiegħu u jifrex ix- xita fuq dawk li huma tajbin u fuq dawk li huma ħżiena." In- natura ordinarjament tagħti xhud li l- iben ikun jixbah lil missieru mhux biss fil- komplessjoni iżda fil- kwalitajiet ukoll. Issa min jixbah lil Alla daqskemm il- bniedem manswet? Alla jtella' x- xemx u jitfa' x- xita fuq dawk li jħobbuh u fuq dawk li jobogħduh; il- manswet jagħmel ukoll il- ġid lil min jagħmillu d- deni: U xejn ma jdawwarlu wiċċu biex jiċħad it- tislim jew xi sinjal komuni. Min ma jarax ċar li biss f' qalb mansweta hija l- perfezzjoni? Il- milja tal- liġi hija l- imħabba u l- qalb mansweta tiftaħ idejha biex tħobb ukoll lil min jobgħodha. Għalhekk Kristu qal: "Jekk tħobbu lil min iħobbkom u jekk issellmu biss lil min isellmilkom xi ħlas ikollkom? "Dan ma jagħmluhx ukoll il- pagani u l- midinbin? Kunu immela perfetti bħalma huwa perfett il- Missier tagħkom li huwa fis- smewwiet." Tassew immela huma perfetti l- veri mansweti. Fid- dinja jinsabu mħalltin bħall- qamħ u s- sikrana f' għalqa waħda l- predestinati u r- reprobi: Però jintgħarfu minn xulxin: minn hawn: li dawk jagħmlu ma' kulħadd opri tal- ħniena, U dawn jistennew anzi jfittxu l- okkażjoni biex jiżvugaw vendetti u jifirħu fil- hemm tal- proxxmu batut. Oh! Kemm hija ħaġa li ssewwed il- qalb tara bniedem jivvendika ruħu! Kulma huwa tajjeb u perfett fina, huwa infinitament tajjeb u perfett f' Alla li ħalaqna. Issa billi kulħadd jagħti minn dak li għandu u billi Ġesù Kristu xebbah fit- tagħlim tiegħu 'l Alla ma' xi kwalitajiet maħluqa, Għalhekk b' xi mod nistgħu nistudjaw 'l Alla bid- dawl naturali. Barra mid- dawl li tatna l- Fidi li hija t- triq unika u sigura, regola infallibbli għalina: Fit- tixbihat naturali fuq Alla hija fl- idea ħelwa ta' Missier. Il- Missier huwa eminenti fil- Ħniena: u dan ma jkollux qalb jimbotta minn riġlejh iben umiljat wara li tant ikun offendieh. Dan tixhdu n- natura fl- esperjenza. Jekk immela missier ħażin jasal għal dina l- azzjoni lodevoli ta' perfezzjoni li jħaddan 'l ibnu li jitolbu ħniena, kemm iżjed Alla jħenn għalina? Anzi Kristu mhux biss tana idea fuq Alla: iżda espressament b' parabbola għallem li Ħnientu hija biex niftiehmu eċċessiva lejn midinbin umiljati. Min ma jafx il- Parabbola tal- Iben il- Ħali? Kulħadd jipperswadi ruħu li Alla huwa ħanin: jgħiduh dan in- natura u l- Fidi: iżda dina l- Ħniena ma hix għal kulħadd. Hija biss għal dawk li jħennu, b' xhud il- kelma ta' Kristu li jaf is- sigrieti kollha profondissmi t' Alla. "Imberkin dawk li jħennu: għax huma jsibu ħniena." "Kunu ta' qalb ħanina bħalma huwa ta' qalb ħanina Missierkom li huwa fis- smewwiet." U ommu Marija Santissma fl- effużjoni ta' qalbha qalet: "U l- ħniena tiegħu minn nisel għal nisel għal dawk li jibżgħu minnu." Kull nisrani jwaħħal tajjeb f' rasu u f' qalbu, mal- ħitan ta' kamartu l- kbira u infallibbli sentenza evanġelika: "Bl- istess kejl li tkunu bih kejjiltu, ikun lilkom imkejjel." Ħniena immela għal min iħenn: vendetta għal min jivvendika ruħu. Argument tat- VIII Kap. Jitkellem fuq il- mezzi għall- akkwist tal- manswetudni: l- orazzjoni speċjalment permezz ta' Marija Santissma: il- kumpanija ma' nies mansweti: li wieħed iżomm silenzju perfett intern u estern u li wieħed jikkonsidra d- debbulizzi tan- natura mħassra. Kap VIII Xejn ma jsir mingħajr il- grazzja t' Alla u tassew dina hija wisq neċessarja biex wieħed jasal iħobb l- għedewwa tiegħu. Ħaġa orrenda għan- natura tħaddan bil- bewsa tal- paċi lil min irid jeqridha. Għalhekk billi Alla huwa wisq dispost anzi xewqan li jagħtina kulma huwa għall- glorja ta' Ismu, Nagħmlu vera orazzjoni, ingħid vera għax għalxejn jaħdmu x- xufftejn jekk il- qalb ma titlobx. Kristu assigurana fuq l- istess natura tagħna li Alla infallibbilment jagħti l- ispirtu t- tajjeb li min jitlobhulu. "Jekk immela intom ħżiena tafu tagħtu lil uliedkom dak li huwa tajjeb, kemm iżjed il- missier mis- sema jagħti l- ispirtu t- tajjeb lil min jitlobhulu?" Nitolbuh immela bil- verità lil hedan il- Fidil Alla tagħna li jagħtina l- ispirtu tal- manswetudni, Li hu tant spirtu tajjeb li jagħmilna nixbhu lil min hu tajjeb essenzjalment, lil Alla stess. U kif jgħid il- kbir filosofu, il- kbir ħelu San Filippu Neri li kollox jiġi minn idejn Marija Santissma u xejn ma joħroġ mis- sema ħlief permezz tagħha: Għalhekk inwaddbu għajnejna fuqha u nitolbuha tagħmilna nixbhu lill- għażiż binha, li maġenbu kienet wieqfa fejn is- salib, Xħin semgħetu jgħid: "Missier aħfrilhom." Hija devozzjoni tassew għażiża li wieħed kull nhar ta' Ġimgħa fit- tlieta ta' waranofsinhar imqar jgħid Salve Regina f' ġieħ id- duluri tagħha, Sabiex taqla' u titfa' l- ispirtu tal- manswetudni f' min isellmilha. Ħadd ma għandu jitgħażżen għall- akkwist ta' virtù hekk manjifika u neċessarja li kważi kull waqt ikollna fiha nitħarrġu u li tagħtina tant ġid. Kull wieħed jgħin ruħu bil- mezzi kollha possibbli naturali u sopranaturali; L- Ispirtu Santu fis- Salm 17 għallimna li kulħadd isib xortih mill- kumpanija li jħaddan: "Mal- qaddis issir qaddis: mal- ħażin issir ħażin. Mal- magħżul issir magħżul. Ifittex wieħed immela li jitħabbeb u jagħmilha ma' nies mansweti kemm jista' Oh! Kemm tassew dawna huma ftit! U jevita bl- akbar prudenza, għax ħadd ma jista' jieħu veru eżerċizzju f' dina l- virtù jekk ma jkunux minn dawn in- nies tal- korla. Billi aħna soċjevoli għalhekk spissi huma t- tentazzjonijiet kontra l- manswetudni, u fihom indokra li lanqas biss tbexxaq fommok; Għax ikun miraklu tassew kbir li ma tasalx tikser il- manswetudni billi tixkatta l- vendetta fl- inqas aġitazzjoni interna. U la tagħtix widen għas- suġġerimenti tal- malizzjuża natura li trid tgħallem, tikkoreġi u tħeġġeġ u b' hekk tissodisfa lilha nnifisha: F' kollox tfittex lilha nnifisha: jgħid il- kbir dawl, l- awtur tal- imitazzjoni ta' Kristu. Lanqas m' għandu wieħed iżomm f' qalbu jew f' rasu l- inġurja li jkun irċieva għax ikun lilu bħal ħatab li jkebbsu, U minflok ma jagħder id- debbulizza tal- proxxmu (għax in- nuqqasijiet mhumiex sinjali ta' virtù iżda ta' debbulizza, denji ta' kompassjoni) iqum biex jaħbat għalih. Anzi, jekk jista' jkun, iħabrek il- bniedem biex ma jidhirx aġitat billi n- natura interna tikkorrispondi f' kollox man- natura esterna: It- ton tal- leħen, it- twaqqif tal- għajnejn, il- kulur tal- wiċċ, iċ- ċaqliq tal- membri jixhdu bla tmerija fuq l- intern. Min jaħfer u jibqa' jiftakar fl- azzjoni inġurjuża jkun ħafer biss bin- nofs. Argument tad- IX Kap. Ifaħħar xi kulturi speċjalment ta' dina l- virtù u jesponihom b' inċentiv u b' mezz effikaċissmu għall- għożża tagħha. Kap IX Jgħid il- poeta Orazju Flacco li l- kelma tqanqal iżda l- eżempju jiġbed u jkaxkar. Għalhekk jiena rrid nifrex mhux il- kulturi kollha tal- Manswetudni cioè l- qaddisin kollha, iżda biss ftit minnhom. Ewlieni nqiegħed 'il San Stiefnu li miet maqtul imħaġġar. Dan qabel ma spira niżel għarkupptejh biex jitlob għall- għedewwa tiegħu: "Sinjur, dan tgħoddulhomx bi dnub." Huwa l- ewwel fost il- martri kollha nsara u fi żminijietna ftit hija d- devozzjoni lejh billi ma jafux in- nies kemm huwa qaddis kbir u kbir fil- protezzjoni quddiem Alla. Kampjun ieħor fiż- żagħżugħ Venanzju ta' ħmistax -il sena li bis- sinjal tas- salib għamel li joħroġ l- ilma minn blata samma biex jisqi lil min? Lis- suldati li kienu bil- għatx filwaqt li kienu sejrin jesegwixxu l- qatla tiegħu. Sal- lum għadha tidher l- impronta li baqgħet ta' rkupptejh meta niżel biex jitlob għal hedan il- miraklu. Wara bosta martirji li sostniehom kollha u kollha tal- għaġeb ġiet lilu maqtugħa rasu. San Ġwann Gwalbertu bi driegħu merfugħa biex joqtol 'il min qatillu 'l ħuh, li diżarmat lanqas biss ma seta' jiskappa, għall- ġieħ tas- salib imqaddes ċeda u ħafirlu. U wara din l- azzjoni ra statwa tal- Kruċifiss tbaxxi rasha lejh; u b' hekk ta ruħu kollha lil Alla u b' idejh stess qata' l- ġmiel tax- xuxa tiegħu. San Filippu Neri jersaq jitlob karità għal waħda familja lil wieħed Sinjur ta' Firenze, dan ra ruħu ffittat u venven daqqa ta' ħarta fuq l- anġeliku wiċċ tiegħu. "Tajjeb," qallu, "dina d- daqqa għalija: issa xejn ta' għajnuna għal min hu fil- bżonn?" Rebaħ l- għajnuna u qalb is- Sinjur ukoll b' vera konverżjoni. Balla tgħaddi tkaxkar ma' San Karlu Borromeo: is- sefturi jassaltaw biex jaqbdu l- għadu u hu jżommhom bit- tnikkir biex l- offensur jilħaq jaħrab. Min ma jafx bil- kbir duttur u ħelu San Franġisk di Sales? Ekku fatt ta' ħlewwietu. Wieħed mis- sefturi tiegħu jirritorna bħas- soltu tard billejl id- dar xarrabi bl- inbid u wara ftehima, ħadd minn sħabu ma ried jiftaħlu. Dan kompla jħabbat: għalhekk l- Isqof niżel hu stess jiftaħlu, għenu biex ma jaqax, hu stess neżżagħlu ż- żarbun u meddu fuq l- istess sodda tiegħu. Dan is- seftur ikkoreġa ruħu tassew xħin fil- għodu qam u sab ruħu f' dik is- sodda. San Ġerardu għadu tifel lavrant ma' ħajjat kien jaqla' s- swat minn sieħbu fl- assenza tal- imgħallem, Dana darba daħal u sab fl- art 'il Ġerardu: "Mgħallem, waqajt," wieġeb lill- ħajjat meta staqsieh x' kien ġralu. Illum hu kbir Tawmaturgu. Ma rridx inħalli barra 'l Mosè: lil dan l- Ispirtu Santu fl- iskrittura iddikjarah l- ikbar bniedem manswet fuq l- art. Lanqas lil David għall- Manswetudni li uża ma' Sawl: seta' bosta drabi jeqirdu bl- ikbar ħeffa u m' għamlux. Anke l- eżempji tal- Manswetudni fl- istess ordni tan- natura jistiednu u jħajru effikaċement għall- kultura tagħha. Araw lil Sir Isaac Newton li kellu jara meqrud f' siegħa xogħol ta' 28 sena billi l- kelb tiegħu qaliblu x- xemgħa mixgħula fl- assenza tiegħu. "Ftit taf, o Diamond," ħalla toħroġ minn ħalqu dan il- filosofu, "ftit taf il- ħsara li għamiltli." Filosfu ieħor pagan għax ma weġibx malajr lil martu billi kien imdawwar mal- iskulari tiegħu; Dina tefgħatlu buqar ilma u xarrbitu. Il- filosfu bil- kalma kollha qal: "Tant riegħed li għamlet ix- xita." Jeħtieġlek tgħix f' dinja kollha għawġ: kull mument ikollok tħabbat wiċċek ma' xi tmerija: kif ma tinqeridx f' qasir il- għomor mingħajr manswetudni? Ġesù Kristu huwa l- mudell, il- kampjun, l- Imgħallem tagħha: għaliex min ma jgħożżhiex, fih hija fiergħa u vana d- devozzjoni lejn il- Qalb Santissma tiegħu. Argument tal- X Kap. Ikompli jitkellem fuq il- mezzi għall- manswetudni: li wieħed mingħajr eżitazzjoni jkeċċi kull ħsieb li jinkwetah billi paċi biss f' kull ħaġa t' Alla: li wieħed jimmodera wkoll ruħu fl- okkupazzjonijiet u f' kull waqgħa għandu wieħed iżomm ruħu f' umiltà vera mingħajr korla kontra tiegħu nnifsu: jgħid li kull ħtija hija biss mill- volontà ħażina u li wieħed m' għandux jiddisprezza preċetti żgħar. Kap X Il- ħsieb u l- qalb jaħdmu flimkien u l- qalb hija vili u rozza jew ħelwa u nobbli mix- xorb li tiġbed mill- ħsibijiet. Min jiddirieġi tajjeb il- ħsibijiet tiegħu, qalbu hija edukata fil- ġentilezza; u b' ħeffa kbira jissaporti l- kuntrarju. Iżda min jilqa' u jżomm ħsibijiet li jinkwetaw, li jħawdu u li jagħtu fastidju, dan ikun jixbah lil wieħed li f' kamartu jagħlaq miegħu sriep, ilpup ħorox u tigri. Din hija l- kawża li bosta jfuru f' mument, li bosta jitilfu r- raġuni bid- dlam tal- korla, għax iżommu minn dawn il- ħsibijiet fastidjużi, Li bi twissija tal- iktar nies sapjenti kull bniedem għandu f' kull ċirkustanza jkeċċi malajr minn rasu. Kwalunkwe ħsieb jidħol fina jew min- naħa ta' Alla, jew min- naħa tax- xitan jew jiġi mill- istess spirtu naturali tagħna. Kristu għallimna li mill- frottijiet tagħhom intom tagħrfuhom. Xejn qatt tistenna min- naħa ta' Alla ħlief ħwejjeġ ta' Paċi, għax Alla ma jagħtix taħwid u inkwiet. B' ħalq il- profeta jgħid: "Jiena naħseb ħsibijiet ta' Paċi u mhux ta' niket." Jekk immela tagħraf li ħaġa mhix min- naħa t' Alla, xi tridha meta minnha ma tistenniex ħlief għawġ? Dan hu veru studju u veru għerf li tmexxi l- fantasija tiegħek fin- normali li jżommha fil- kwiet. Dan ix- xogħol mhux ta' bagatella u ta' erbat ijiem, iżda jitlob iż- żmien u l- eżerċizzju taħt ħabib prudenti u edukat fl- esperjenza u fl- istruzzjoni. Din hija l- aqwa qadja li fis- soċjetà ċivili u reliġjuża l- kbar esperti għandhom jagħtu liż- żgħażagħ inesperti. B' mod speċjali hija però proposta għall- qaddisin ir- rabta tal- volontà ma' dik t' Alla għax kollox fil- providenza jiggverna għall- ġid tagħna. Infatti meta ruħ hija mogħnija bil- Fidi malli tintebaħ li Alla hu li jmexxi u li jippermetti kollox, malajr twarrab kull burdata u kull indispożizzjoni. Tkunlek immela regola fissa li ħsieb fastidjuż li jinkwetalek rasek ma' jkollu ebda mument lok fil- moħħ tiegħek. Forsi inti stess ġarrabt, ukoll, li nemika tal- Manswetudni hija wkoll l- okkupazzjoni żejda. "Iż- żejjed imbidded," jgħid il- proverbju. Wieħed jitgħabba bla moderazzjoni bi ħsibijiet ta' vera responsabbiltà, allura għalhekk jiġri li f' kull oppressjoni jfarrak, jillifronta u jqarmeċ snienu. Oħrajn ukoll li jixtiequ jimxu f' ħajja perfetta fl- ispirtu jħawdu l- fantasija fil- waqgħat tagħhom. Jitqarrqu fil- ħsieb li għax għamlu jumejn ta' suldati bravi (kulħadd suldat bravu meta mhux żmien il- gwerra) m' għandhomx jidinbu iżjed: Tarahom jinkurlaw kontra tagħhom infushom u jibdew biex jaqtgħu qalbhom fl- avviliment bħallikieku meta rebħu kien bil- ħila tagħhom. Mhux hekk. Għandna bil- paċenzja nitolbu u nistennew il- grazzja li jmidd fuqna Alla jdejh. Stqarr fil- waqgħat tiegħek quddiem Alla bi spirtu veru ta' umiltà li mingħajru xejn ma jista' wieħed jagħmel. Kollox hu minnu, kollox hu tiegħu u lilu biss ġieħ u glorja għal dejjem. Hekk ikun. Ittendi fuq kollox li mhux dak li nħossu iżda dak li rridu bl- avvertenza jġibna ħatjin; Għax b' xejn tinfetaħ in- natura għall- mistrieħ tagħha jekk tara l- għadu tagħha fid- deni. Però kif tintebaħ li Alla jikkmanda l- maħfra u l- imħabba ikkoreġi n- natura, Billi l- volontà tiegħek tapprova dak li hu rett u tiddiżapprova dak li hu ħażin. Hemm bżonn li nisfurzaw għax dojoq it- triq u l- bieb tal- ħajja, kif jgħallimna Kristu, U żommha b' regola għalik li f' kull azzjoni tiegħek, malli tara li Alla ma jridx, ieqaf: B' hekk tigglorifikah, imma jekk tkompli b' dan id- dawl fik, inti tiddiżunurah fil- preżenza tiegħu. Dan ikun mument għalik biex teżamina l- Fidi tiegħek f' Alla li hu terribbli fl- opri tiegħu. U xejn la tgħid fi dnubiet żgħar jew venjali: "Dan ma jifridnix minn Alla;" Għax ħadd ma jsir ħażin f' daqqa u min mhux fidil fil- ftit lanqas ma hu fidil fil- wisq. Kieku Nagħman is- Siru sostna rasu b' disprezz ta' kmand sempliċi u żgħir, Li l- Profeta kien għamillu, żgur li ma kienx jieħu dak il- ġid kollu tar- ruħ u tal- ġisem. Argument tal- XI- il Kap. Juri li billi l- bniedem huwa wisq suġġett li jitqarraq fil- ħsieb tiegħu għalhekk wisq neċessarju l- eżami tal- virtù speċjalment fuq il- fini, fuq iċ- ċirkustanzi u fuq xi effetti jew sinjali: li min iħobb jissaporti b' xhud tan- natura stess. Kap XI F' kull virtù nimitaw il- mara tad- dramma mitlufa fil- parabbola: nixegħlu cioè l- luċerna u nfittxu fl- irkejjen. Wisq aħna suġġetti li naħsbu dak li fir- realtà ma nkunux, b' xhud ta' Kristu fl- espożizzjoni tal- Parabbola tal- Fariżew u tal- Pubblikan; Dak ħaseb u ħaseb bis- serjetà għax kien jaf bħala Lhudi li qed jittratta m' Alla u għalhekk kliemu żammu b' verità li kien virtuż meta kien tassew gravement difettuż. Qabel xejn ħadd ma jista' jgħid li għandu l- virtù ħlief waqt il- prova tagħha, waqt it- taħriġ tagħha: kif in- nar jikxef id- deheb. Għalhekk ma tistax tgħid li inti manswet jekk ma jiġix fuqek dak li jirritak jew f' saħħtek, jew f' ġieħek jew f' ġidek. U, kif aħna hawn ngħidlek li jmissek iżżomm ruħek ixxurtjat anzi obbligat lejn min joffendik; Għax b' hekk inti timxi ma' Alla bir- riħ fil- qala' . Mhux il- virtù iżda l- kawża tal- virtù għandha l- ħlas quddiem Alla. U inti ma inti manswet xejn jekk ma tmiddx idejk għall- vendetta beżgħan li jkollok issostni dwejjaq temporali ikbar. Bħallikieku xi ħadd jikxiflek xi hemmijiet tiegħek. Biss inti manswet jekk taħfer u tħobb b' qalbek akkawża tal- biża' tal- kastigi divini jew akkawża ta' mħabba perfetta lejn Alla. Virtù vera ma tafx timxi b' partikularitajiet u lanqas tbati bil- burdati. Xi wħud jaħfru iżda lil min jogħġobhom akkawża ta' xi fini naturali f' xi simpatija tad- demm, f' xi speranza ta' ġid temporali: Oħrajn ukoll iżda meta jogħġobhom meta jkunu f' umur tajjeb, inkella wara t- tielet darba ma jċedux. Bniedem verament manswet iħaddan 'il kulħadd bla distinzjoni ta' nies fil- kwalitajiet tagħhom u bil- kostanza. Tidher bil- verità suspetta fi bniedem dik il- Manswetudni li wieħed fuqha ma jżommx satra: Għax il- veru virtuż 'l Alla biss irid xhud tal- opri tajba tiegħu: kif għallem rigorużament Kristu. Sabiex l- opra tiegħek tkun fis- satra u Alla li jara fis- satra jroddlok. Hawn bosta li għandhom naturali mansweti u dawn kollha jinkixfu fiċ- ċirkustanzi tal- għawġ jew tat- tmerija: huma bħan- nar moħbi taħt l- irmied. Il- mezzi huma proporzjonati għall- fini: għalhekk mansweti bħal dawn ma jigglorifikawx 'l Alla. Mill- frottijiet tagħhom intom tagħrfuhom u rigward is- sinjali fl- imħabba lejn il- proxxmu l- aqwa huwa: Li tissaportih. L- imħabba kollox tissaporti, jgħid San Pawl: Għaliex immela ma tissaportihx il- proxxmu? Għax ma tkunx tħobbu. Forsi qatt ma ġarrabt inti stess lejn xi bniedem li fuqu kellek simpatija? Kemm paċenzja kbira lejh! Kemm sagrifiċċji! Kemm benefizzi! Ikun immela Alla mqiegħed flok is- simpatija tiegħek u kollox idur għalih. Kemm għandhom joqogħdu b' għajnejhom miftuħa u ebsin għad- deċiżjoni s- superjuri fir- rapporti li jingħatawlhom! Kważi dejjem vendetta hija l- kawża tar- rapporti u ċ- ċirkustanzi juru biċ- ċar hekk li tassew ikun: Bosta superjuri jaqgħu fil- mibegħda ta' xi sudditi akkawża ta' nies għedewwa tal- manswetudni u ħbieb tal- iżvogi f' natura ħażina. Argument tat- XII- il Kap. Jgħid li mingħajr it- tagħlim kull bniedem huwa miżeru u infeliċi: li bosta personaġġi kbar ħabbew u għallmu l- virtù tal- Manswetudni, li fuqha għamlu tifħir kbir għall- konsegwenzi tagħha. Kap XII Min jista' jgħix feliċi min ma jkollux il- grazzja li jsib min jgħallmu tagħlim veru tas- Saħħa u tal- Paċi? Ħarġu bosta majjistri ta' veru għerf u lkoll għoġbithom il- Manswetudni u għożżuha bi predilezzjoni speċjali tant Li ma sofrewx ma jikkomunikawx fuqha ma' ħbiebhom. Ejja u ħafif ħafif naqbżu fl- iskejjel tagħhom u nisimgħuhom jitħaddtu fuqha. L- Imgħallem veru infallibbli, l- istess Sapjenza Divina, is- Sinjur Ġesù Kristu fl- iskola tiegħu bi premura speċjalissma espona: "Jekk tridu tidħlu fit- tgawdija eterna wara pellegrinaġġ kollu paċi, aħfru u ħobbu 'l għedewwa bil- verità. "Jekk tridu wara pellegrinaġġ kollu inkwiet tindifnu f' nirien eterni la taħfrux." Il- katedra tal- Knisja, l- għarusa immakulata tal- Ħaruf, l- omm verament ħanina, bi kliem rigoruż thedded lill- ministri tagħha fis- saċerdozju, Li taħt ħtija gravi u sagrilega bla frott ta' saħħa jissugraw isolvu mill- ħtijiet, Lil dawk li ma jridux bil- verità jaħfru lil min għamlilhom xi deni. Ma rridx ma ndaħħlekx, għażiż ħija fl- iskola wkoll tan- natura ħalli tismagħha kemm titkellem tajjeb fuq il- ġid tal- Manswetudni. Tgħidlek li mingħajrha la tagħmel ġid lilek innifsek u lanqas lil għajrek bil- famużi proverbji: "Bil- kelma t- tajba toħroġ il- far mit- toqba" — "B' qatra għasel taqbad ħafna dubbien u xejn b' mitt barmil ħall." Bi proverbju ifhem konklużjoni miġbuda wara tant tiġrib u esperjenza mill- iktar nies sensati tad- dinja. Nidħlu wkoll fis- sinagoga tal- Lhud tal- Liġi qadima u nisimgħu l- figura ta' Kristu, il- profeta David fl- Ispirtu Santu jkabbar b' tifħir dina l- prediletta virtù ta' qalbu. Jgħid f' diversi salmi illi fiha kotra kbira ta' paċi, li hija kawża ta' għerf u ta' saħħa eterna: Li hija inċentiv potentissmu għall- ħbiberija t' Alla u għall- benefizzi tiegħu, li hija għajn unika ta' eżaltazzjoni u glorja soda. Inpoġġu issa wkoll fuq il- bankijiet mat- Tomisti u nisimgħu l- kbir dawl, l- iskular fidil tan- Nazzarenu Kruċifiss, 'il San Tumas d' Akwinu. Dan jaqsam id- dinja f' żewġ klassijiet u jifridhom minn xulxin ifaħħar parti u juri denja ta' ċanfir u ta' disprezz il- parti kuntrarja. Ifaħħar il- qlub nobbli u jesprimi li dawn jintgħarfu mill- Manswetudni u jirriprova l- qlub vili, goffi u rozzi u dawn jintgħarfu mill- vendetti li jieħdu. Min għandu l- ħila jġarrab il- verità tas- sentenzi tal- awtur tal- imitazzjoni ta' Kristu fuq il- Manswetudni? (II Kt. IV) Jgħid li l- veru manswet huwa rebbieħ tiegħu nnifsu, sinjur tad- dinja, ħabib ta' Kristu u werriet tas- sema. Stupenda kienet ir- risposta ta' San Franġisk di Sales, kultur eminenti ta' dina l- virtù, meta ġie mċanfar fuq azzjoni tiegħu kollha ħlewwa, Użata ma' nies denji tas- swat: "Jiena ma rridx naħseb, qal, li intom tidderieġu aħjar minn Alla; l- ewwel persuna Missier, it- tieni persuna Ħaruf u t- tielet persuna Ħamiema. Tliet tixbihat f' Alla li ma jispirawx ħlief ħlewwa u mhux qilla u herra." U xi ngħidu fuq ir- regola li jassenja lill- maħbubin skulari tiegħu? Dan, wara tant esperjenzi, għaraf kemm kbar id- debbulizzi fil- bnedmin li għalhekk kull mument ikun hemm bżonn ta' korrezzjoni. Qallhom immela: "Dak li taraw jista' jsir bl- imħabba, agħmluh: u dak li ma jistax isir mingħajr għelt u inkwiet ħalluh joqgħod." "Fi ftit kliem," kompla jgħid, "il- paċi u l- kwiet tal- qalb għandhom joqogħdu dejjem quddiem f' kull għamil tagħna bħaż- żejt taż- żebbuġ f' wiċċ kull xorta ta' ilma." Ikun wisq twil dan il- kap jekk nibqgħu nesponu sentenzi fuqha: għalhekk immela tkun l- aħħar waħda li tintmess wisq bl- idejn. Jgħid San Filippu Neri li fid- dinja m' hawnx purgatorju iżda infern u ġenna. Min ma jarax li qiegħed f' nofs l- Infern min jagħti lok għall- korla bit- telf tal- Paċi ġewwa baħar ta' furji? Fil- Ġenna x' hemm ħlief vera u sigura Paċi? U dina hawn ukoll tinsab fil- qalb biss tal- mansweti. Argument tat- XIII- il Kap. Jitkellem fuq il- manjiera tal- ksur tal- Manswetudni u fuq l- uffiċċju tagħha: juri li l- lablaba huma l- ikbar appostli kontra tagħha: li xejn ma jiswa li wieħed ma joprax it- tajjeb billi jkun jafu biss u jikkonkludi li jaqbel wisq li nċedu ħwejjeġ tassew żgħar biex nevitaw ħwejjeġ tassew kbar; għalhekk li nitgħarrsu b' mod li ma ninħallu qatt minn dina l- virtù. Kap XIII Tikser inti immela l- Manswetudni kull darba li tagħmel lill- proxxmu azzjoni inġurjuża kontra ġieħu, jew kontra ġidu jew kontra ħajtu, Bi ħlas u bi tpattija ta' xi tmerija jew ta' xi swied il- qalb li hu jkun volontarjament ikkaġunalek u b' hekk tifhem id- deni tiegħu. Uffiċċju ta' dina l- virtù: xejn la titqarraq li tagħti l- lala għall- abbużijiet jew għall- qerda tad- dixxiplina, anzi tħallik tinkorla, biss imma mingħajr dnub; Meta cioè jkollok kawża ġusta u suffiċjenti u ddaqqaslek il- moviment tal- passjoni skont ir- raġuni; Ma tħallikx tissaħħan iżżejjed u żżommlok il- volontà biex ma tilqax id- deni tal- proxxmu jew li tapprovah. Sħana żejda f' kull passjoni dejjem tiksirha ma' xi virtù u hawn b' mod speċjali mal- imħabba tal- proxxmu. Jixkatta tagħjir, tagħjib, imbuttar, lifronti, ċaħdiet ta' tislim, ħars ikrah, ksur ta' xi oġġetti, tisbit ta' bibien eċċ. Kont trid min jittrattak hekk li kieku kont inti li nqast? Isma' l- liġi: "Ħobb il- proxxmu tiegħek bħalek innifsek." Inti stess ir- regola għalik innifsek kif għandek iġġib ruħek mal- proxxmu: ma tridx forsi min juża ħniena lejk? Dak li trid, agħmlu lil ħaddieħor u la tagħmilx dak li ma tridx magħmul lilek innifsek: Dina hija l- imħabba tal- proxxmu, il- preċett tas- Sinjur li, kif jgħid San Ġwann, jekk isir dan biss, huwa biżżejjed. Virtù tant sabiħa u kemm għandha għedewwa skjerati kontra tagħha! Ewlenin però n- nies lablaba b' xhud tal- Ispirtu Santu: "Terribbli huwa fil- belt tiegħu bniedem lablabi." (Ekkl. IX, 25) Dawn huma wlied Satana għax jiżirgħu l- inkwiet, il- ġlied u d- diskordji: huma nies inkorreġġibbli. Infatti bniedem lablabi ma jkunx dirett lanqas korrett fuq l- art: hekk fis- Salm 139. Imberkin, qal Ġesù, dawk li jqiegħdu l- paċi, għax huma jissejħu wlied Alla: mela bir- raġun sejjaħt ulied ix- xitan l- għedewwa tal- Manswetudni. X' jiswa, ħija li tkun taf jekk ma tagħmilx u ma tipprattikax f' ħinu u f' waqtu? Żgur li jkollok ġudizzju ikbar: għax ftit jiġi msawwat is- seftur li ma għarafx il- volontà ta' sidu u għamel ħwejjeġ denji tas- swat; Iżda wisq jiġi msawwat min għaraf u ma ħejjiex. Nidħlu fil- konklużjoni u nipproponu li nitgħarrsu b' vinklu indissolubbli sal- mewt mal- Manswetudni. Veru jew le li hemm l- Infern b' nirien eterni? Veru jew le li aħna dnibna? Nafu xejn li jekk Alla ma jaħfrilniex, ma nistgħux nevitaw il- korla tiegħu li triegħed id- demonji? Fhimnieha xejn li aħna bil- ħila kollha tagħna ma nistgħux naslu biex inħallsu l- ġustizzja divina li lejha aħna lkoll midjunin? Jaqbel immela illi aħna nċedu ftit soldi biex ma jkollniex inħallsu eluf ta' talenti u fuq kollox meta l- faqar tagħna ma jwassalx b' ebda mod. Kemm tgħaffiġ fil- kuxjenza! Kemm sodisfazzjonijiet tal- aptiti sensittivi! Kemm kliem ta' responsabbiltà mitfuħ bla kont! Nistgħu bil- libertà kollha ngħidu mal- profeta li dnubietna kotru iżjed mix- xagħar ta' rasna: U rridu nibqgħu ostinati hekk li Alla jidħol fil- ġudizzju magħna xħin aħna nfittxu vendetta fuq il- proxxmu? Ħaġa li twerwer taqa' f' idejn Alla l- ħaj, hekk jgħid l- Appostlu San Pawl: u inti tista' temmen dan mingħajr ma tagħmel il- mezzi li teħles? Inti li tfur għan- nitfa ta' sħana tas- sajf, għan- nitfa ta' wġigħ f' ġismek, possibbli illi trid toqgħod bil- qalb it- tajba għall- eternità midfun fin- nar? Urini l- Fidi tiegħek mill- opri tiegħek. Unur u glorja lil Alla wieħed, etern, omnipotenti, tajjeb u ħanin: Kollox minnu: kollox bil- virtù tiegħu, kollox huwa tiegħu. Ikun imbierek u rringrazzjat għall- eċċessiva karità tiegħu lejna issa u għal dejjem ta' dejjem. Hekk ikun.