Ħarġa numru 23: Awwissu, 2014 miġbura minn Patrick Sammut Ir-rabta bejn il-poeżija u l-gwerra mhix xi ħaġa li twieldet il-bieraħ. Bħalissa qed jitfakkar iċ-ċentenarju mill-bidu tal-Ewwel Gwerra Dinjija li faqqget fit-28 ta' Lulju 1914. Qed jinkitbu bosta artikli li jfaħħru fost oħrajn kemm poeti li għexu personalment dan il- konflitt kif ukoll poeżiji li nkitbu waqt dan il-perijodu. L-isem tal- artiklu hu meħud mill-poeżija magħrufa tal-poeta Laurence Binvon, For the fallen. Is-sit tal-' Mirror' tella' anki vidjow ta' għadd ta' personalitajiet magħrufa fil- qasam tal-media jaqraw versi ta' Binvon, imma anki ta' poeti tal-gwerra oħrajn bħal Wilfred Owen, Siegfried Sassoon u Rupert Brooke. Lili tfakkami fil-poeżiji li Ġuże Chetcuti kiteb matul it-Tieni Gwerra Dinjija u li ġabarhom fil-ktieb Melita Invicta (1945). Iqbal jikteb dwar is-sens ta' orrur li bosta poeti mill-Waziristan ta' Fuq ħassew meta ġew il-pont a mitlubin mill-ġellieda Talibani biex jiktbu versi li jinċitaw il-qtil ta' nies innoċenti, u dan f'atmosfera fejn ma kinux aċċettati la l-mużika u lanqas iż-żfin. Ladarba l-istess poeti flimkien ma' eluf ta' refuġjati sabu kenn f'post ieħor, reġgħu bdew jinkitbu versi dwar iż- żgħożija, l-imħabba, il-ħelsien, id-dinjità tal-bniedem, u l-bqija. Bħalissa għaddej jaħraq — mill-ġdid — il-kunflitt bejn Iżrael u l-Ħamas fl-Istrippa ta' Gaza. L-aħbarijiet jibbumbardjawna bi xbihat imdemmija li jkexkxu u bi statistiċi bierda ta' persuni li sfaw vittmi tal-kunflitt. Anki hawn bosta poeti qed isemmgħu leħenhom — fosthom fuq siti soċjali bħal fb -— kontra l-atroċitajiet li qed iseħħu. Insemmi lil poeti u kittieba magħrufin u inqas magħrufin bħal Mario Azzopardi, Adrian Grima, Norbert Bugeja, Andrew Sciberras, John Mallia, Walid Nabhan, Omar Seguna, u mill-Italja, Alberto Figliolia (Milan), li bil-versi tagħhom qed jippruvaw għallinqas iqajmu iktar għarfien tal-ikrah ta' din il-gwerra ġara tagħna. Kellna wkoll is-serata fil-Palazz ta' Sant'Anton flimkien ma' Vevgeni Vevtushenko bil-poeżija tiegħu Babi Var tinqara kemm bir-Russu kif ukoll bil-Malti. Kontra t-twemmin tat-Taliban li l-poeżija għandha tintuża bħala arma bellika, l-għan veru tagħha għandu jkun dak li tgħajjat favur il-paċi fost il-ġnus u tipprotesta kontra l-gwerra u kull tip ta' vjolenza. L-AĦBARIJIET LEJLA TA' POEŻIJA U MUŻIKA F'ĦAL SAFI Nhar il-Ħamis, 5 ta' Ġunju 2014, l-Għaqda Poeti Maltin flimkien mal-Kunsill Lokali ta' Ħal Safi, organizzat Lejla ta' Poeżija u Mużika quddiem il- Knisja ta' Santa Marija f'Ħal Safi. Inqraw poeżiji mill- membri tal-Għaqda Poeti Maltin b'tema patrijottika ladarba l-avveniment kien qrib is-Sette Giugno, filwaqt li għadd ta' tfal tal-lokal qraw versi b'tema libera. Fost dawk li qraw il-versi tagħhom kien hemm Rigu Bovingdon u Rosemarv Attard mill-Awstrajla. Bovingdon qara versi dwar l-'Imtarrfin', mela dwar l-emigranti Maltin fl-Awstralja, filwaqt li Attard tkellmet dwar. l-attivitajiet li jtella' l-Grupp Letteratura Maltija f'Melbourne u qrat versi patrijottiċi tal-mibki Manuel Nicholas Borg. Saviour Sammut qara diskors storiku-dokumentattiv dwar is- Sette Giugno, u parti minn dan ir-rakkont ġie mqiegħed f'versi u moqri mill-membru poeta, Charles Mifsud. Il-lejla ġiet imżewqa mill-mużika sabiħa tan-Novum Ensemble. Inqraw ukoll poeżiji patrijottiċi ta' poeti tal-ewwel nofs tas-seklu 20 bħal Nikol Biancardi u Ġużċ Chetcuti. Fl-aħħar tal-lejla kien hemm ukoll riċeviment żgħir. Il-President tal-Għ.P.M., Charles Magro, waqt il-Lejla f'Ħal Safi. LEJLA LETTERARJA F'GĦAWDEX Il-Lejla Letterarja f'Għawdex mħabbra f'IL-PONT ta' Lulju 2014 u li kellha ssir fl-20 ta' Lulju ma saritx. Minflok ittellgħet fl-1 t'Awwissu. IMUTU ŻEWĠ MEMBRI OĦRA TAL-GĦAQDA POETI MALTIN Nhar is-27 ta' Ġunju 2014 ħalliena Godwin Cini, membru tal-Kumitat tal-Għ.P.M., fl-età ta' 62 sena. Huwa twieled Raħal Ġdid fit-18 ta' April 1952. Kiteb diversi artikli, sensiliet u poeżiji fuq bosta gazzetti, ġurnali, magazines u fuljetti. Kien membru ta' diversi għaqdiet oħrajn, fosthom: Mclaren F1 Malta, l- Għaqda Mużikali Sant'Anna Marsaskala, Saint Ann il-pont Choir Marsaskala, l-Għaqda Letterarja Maltija, Kikkra Kulturali, u l-Għaqda tal-Malti (Università). Il-poeżiji tiegħu dehru anki f'pubblikazzjonijiet barra minn Malta. Hu awtur tal-ġabra ta' poeżiji Miċ-Ċilindri ta' Qalbi (2004). Membru ieħor tal-Għ.P.M. kien il-ġurnalist Anton Cassar li miet nhar it-30 ta' Ġunju 2014 fl-għomor ta' 90 sena. Anton, ta' nisel Għawdxi, twieled fit-18 ta' Frar 1924 u trabba l-Marsa fejn baqa' attiv sal-aħħar ta' ħajtu f'bosta għaqdiet soċjali, reliġjużi u filantropiċi. Anton Cassar kien ukoll membru tax- Xirka għat-Tixrid tal-Ilsien Malti kif ukoll tal- Akkademja tal-Malti. Huwa awtur ta' bosta pubblikazzjonijiet, fosthom: L-Għanja taż-Żgħożija (1980), Ir-Russi jitkellmu bil-Fjuri (1984), Il-Gwerra Ċivili ta' Spanja (1987), Il-Compact (1991), Il-Ballata tal-Marsa (1993), Il-Konkordat (2004), Bejn iż-Żerniq u l-Għabex ta' Ħajti (2008) u Ħajti Mhix Kollha Ward u Żahar (2009). Fit-30 ta' Ġunju mietet il-poetessa minn Turin, Maria Luisa Spaziani, fl-età ta' 91 sena. Mietet f'darha f'Ruma wara ħajja ddedikata lill-kitba u lill-poeżija. L- aħħar pubblikazzjoni tagħha hija Montale e la volpe (2011). Il-kitba tagħha hi kkaratterizzata minn ironija niggieża, sinċerità, u anki profondità ta' ħsieb. Rikurrenti fi vrusha t-tema tar-rapport ta' kunflitt bejn il-bniedem u ż-żmien. Meta kellha biss 19-il sena kienet direttriċi tar-rivista 'Il Dado' fejn ġew inklużi kitbiet minn tagħha. Kellha kollaboraturi kbar bħal Umberto Saba, Vasco Pratolini u Virginia Woolf. Kellha għal qalbha l-kultura Franċiża u ħadet il- lawrea tagħha b'teżi dwar Marcel Proust. Kienet ħabiba kbira tal-poeta Eugenio Montale, u għallmet il-lingwa u l-kultura Franċiża anki fl-Università ta' Messina. L-AĦBARIJIET POETA NIĠERJAN JAGĦLAQ 80 SENA Il-poeta Niġerjan Wole Sovinka għalaq 80 sena fit-13 ta' Lulju li għadda. Fl-1986 kien l-ewwel kittieb Afrikan li ngħata l-Premju Nobel għal-Letteratura. Tema rikurrenti f'kitbietu -— drammi, rumanzi u poeżiji - hija l-oppożizzjoni kontra d-dittatorjat u l- użu tal-forza kemm f'pajjiżu kif ukoll lil hinn. Huwa twieled f'Abeokuta fl-1934. Studja l-letteratura fl- Ingilterra fis-snin 50. Iddedika ħafna żmien lit-teatru Afrikan fejn ħallat tradizzjonijiet Afrikani ma' oħrajn tal-Punent u inkluda kontenut politiku qawwi. Il-kittieb Wole Sovinka. Nhar l-14 ta' Lulju mietet f'Johannesburg il-kittieba mill-Afrika t'Isfel Nadine Gordimer, fl-età ta' 90 sena. Kitbet ħafna kontra l-Apartheid u fl-1991 ingħatat il- Premju Nobel għal-Letteratura. Kienet is-seba' mara li ngħatat dan il-premju prestiġġjuż. Fost it-temi li ttrattat hemm l-inġustizzji u l-krudeltà tal-politika tad-diviżjoni razzjali f'pajjiżha u kitbet dwar il-ħajja tal-Afrikani kemm bojod kif ukoll suwed. Kitbet rumanzi (l-ewwel wieħed kien The Lving Davs, 1953), stejjer qosra (l-ewwel ġabra kienet Face to Face, 1949), esejs u kritika letterarja. Kellha anki kotba li ġew iċċensurati fi żmien l-apartheid, fosthom ir-rumanzi A World of Strangers (1958), The Bourgeois World il-pont TP Fl-1974 rebħet il- Premju Booker b'The Conservationist. Hi twieldet fit- 23 ta' Novembru 1923 fi Transvaal. Seamus Heanev sejħilha waħda mill-''guerillas of the imagination'. LIĠI ANTI-AMAZON FI FRANZA Fi Franza għadha kemm għaddiet liġi li tgħid li l-bejjiegħa online ma jistgħux joffru free shipping fuq kotba skontati. Din hija daqqa ta' sieq kbira għal min kien jordna l-biċċa l-kbira tal-kotba minn barra mingħajr ma jħallas spejjeż tal-posta. Hija liġi li trid tipproteġi l-''biblijo-diversità'' jew aħjar tagħti spinta lill-bejgħ ta' kotba minn ħwienet indipendenti. Fi Franza hemm ukoll il-liġi 'Lang' (1981) li tgħid li l- ebda ħanut tal-kotba ma jista' jagħti iktar minn 516 skont fuq il-kotba. Dan ifisser li l-istess ktieb jinxtara bejn wieħed u ieħor bl-istess prezz fit-territorju Franċiż kollu, anki online. KONKORS NAZZJONALI TAL-POEŻIJA ''MONS. Bħal kull sena l-Għaqda Poeti Maltin nediet il- konkors nazzjonali tal-poeżija 'Mons. Amante Buontempo'. Min jixtieq jipparteċipa għandu żmien sal-31 ta' Awwissu. Ir-regolamenti jista' jsibhom fil- ħolqa: http://www.ghpm.blogspot.com/2014/07 konkors-nazzjonali-tal-poezija-2014.html KITTIEBA MALTIN FL-AWSTRALJA U VOUTUBE Għal min hu interessat jista' jara DJARJU MALTI MILL- AWSTRALJA fuq voutube. L-INTERVISTA Ravmond Grech (1953 - ) huwa għalliem tat- Teknoloġija tal-Informatika. Jinteressa ruħu fil- Bibbja. Kiteb għadd ta' poeżiji b'temi differenti, kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż li dehru f'ġurnali u rivisti lokali u barranin. Huwa produttur u preżentatur ta' programmi letterarji radjufoniċi. Rebbieħ ta' diversi premjijiet f'Konkorsi Nazzjonali u Internazzjonali bil-poeżiji tiegħu. Minn fejn ġej il-bżonn li tikteb il-poeżija2 Hu biss bżonn jew hu iktar minn hekk7 Bdejt nikteb il-poeżija meta kont għadni żgħir, żgħir wisq biex niftakar l-ewwel poeżija li ktibt. Niftakar li l-ewwel poeżija li ħrigt mill-kexxun kont urejtha lill- għalliem tiegħi, is-Sur Frans Sammut. Wara li fela l- poeżija sew, dar fuqi u qalli, 'prosit Ravmond, poeżija tajba u sabiħa.' Dawk kienu waqtiet li saħħewni sabiex inkompli nikteb. Il-fatt li nikteb il-poeżija ġej minn ruħi, huwa talent mogħti lili, bħall-Ġojjin li Alla tah l-għotja tal-għana u allura jgħanni mhux għax għandu bżonn jgħanni, iżda għax maħluq biex jgħanni. Element importanti fil-versi tiegħek hu dak soċjali. Liema huma l-aspetti soċjali li jolqtuk l-iktar u għaliex2 Kull aspett soċjali kapaċi jqanqalni sabiex nikteb dwaru speċjalment meta. tisboq l-ironija jew ċirkostanzi li jġibu tbatija fuq in-nies. Jaffetwani ħafna l-isfregju tal-ambjent, l-ingustizzja u il-ħasil tal-imħuħ fil-kampijiet soċjali, politiċi u reliġużi. Tassew nitnikket meta nara reazzjonijiet negattivi li mhemmx bżonnhom, li jġibu biss ħsara. Meta l- verità tiġi mwarrba inħoss li għandi nagħti sehmi sabiex is-sewwa jkun magħruf, fl-istess waqt is- soluzzjoni tal-problemi li jiffaċċja l-bniedem. Spiss wara l-poeżiji tiegħek tispiċċa b'versi mill- Bibbja. Għaliex dan2 Nista' norbot din it-tweġiba ma' ta' qabilha. Fid- dawl tal-problemi eżistenti u soluzzjonijiet proposti fil-versi tiegħi, inħoss id-dmir li nippreżenta l-fatti. Il-Bibbja maħlula u meħlusa minn. kull intrepretazzjoni reliġjuża toffri lill-bniedem l-aħjar il-pont mod ta' għixien spiritwali, mentali, emozzjonali u fiżiku. Il-Bibbja fiha eżempji ta' ġrajjiet u personalitajiet li għelbu sfidi u saram fil-ħajja tagħhom. Fosthom Abel, Set, Noċ, Abram, Mosċ, David, Ġesu, Pawlu u ħafna oħrajn. Il-patrijarki bibliċi għaddew minn tiġrib u sabu t-taħlil f'dak li kienu jemmnu, fl-istess ħin ħallew warajhom eżempji ta' ġrajjiet ta' min jiflihom sew. 1Kor 10:11 Dan kollu ġralhom b'eżempju, u nkiteb bi twiddiba għalina li fuqna wasal tmiem iż- żminijiet. Il-poeżija tinkiteb biex tinqara, tinstema' u tinxtered mal-erbat irjiħat. Kemm qed iseħħ dan fil-każ tiegħek u kif2 Meta bdejt nikteb il-poeżija ma ħassejtx il-bżonn li naqsamha ma' ħaddieħor. Ktibt u ħallejt il-poeżiji tiegħi maqfula ġo kexxun. Mal-milja taż-żmien bdejt nitfa xi poeżija jew tnejn għall-publikazzjoni. Qatt ma ħarist lura u bqajt nippubblika f'gazzetti u rivisti loklai u barranin, kif ukoll qari regolari mal-Għaqda Poeti Maltin fis-serati ta' filgħaxija. Bħalissa qed naqsam il-poeżiji tiegħi fuq facebook ma' bosta segwaċi fejn għandi rispons aktar milli stennejt. Per konsegwenza ta' dak li qed isseħħ bil-poeżija tiegħi, qed naħdem fuq tliet kotba għall-pubblikazzjoni. RIĦA TA' TABAKK Din hija l-ewwel parti ta' novella. It-tieni parti tidher fil-ħarġa li jmiss. (mill-kexxun tan-nannu) Il-vaganzi tas-sajf qorbu lejn tmiemhom u rrid u ma rridtx ikolli nibda nipprepara għas-sena skolastika li ġejja. Is-soltu nkun ħerqana biex immur lura x- xogħol imma din is-sena qisu ma ġiex sajf għalija għax ma kienx hemm x'ma nqalaxl Studju, eżamijiet, inkwiet, mard, imwiet … u kif bħal bdejt nieħu ftit tar-ruħ, lejn l-aħħar t'Awwissu tfixkilt f'ħofra u ksirt sieqil Addio l-lezzjonijiet tal-pittura u tal-kant … kelli nagħmel ġimagħtejn ma niċċaglagx, b'sieqi fil-ġibs dritta fuq is-sodda. Imbagħad bdejt nipprova nitgħallem nimxi bil-krozzi … iżda li għadni sal-lum ma nistax nidra. Indur 'l hemm u 'l hawn fil-kuritur tad-dar, daqqa ndoqq il-pjanu, daqqa nixgħel il-leptop u oħra noħroġ fil-bitħa ndur mal-pjanti. Inkella kif se ngħaddih il-ħin7 Ommi u missieri kienu għal btala ġewwa l-Ungerija, u tlabt lir-raġel tat-tifla jniżżilni sad-dar tagħhom biex insaqqilhom u nara rċevewx xi posta. Bqajt dieħla fil-kamra tas-sodda, illi skont ommi kienet kenn għal ħafna membri tal-familja tagħna sa minn żmien il-gwerra u anki wara. Minn dejjem kont inħobbha dik il-kamra tas-sodda tal-ħares kif kont insejħilha jien meta kont tifla. Il-kamra hi mdaqqsa mhux ħażin u tagħti għall- gallerija bi tmien purtelli. Fiha għamara skura antika li ddur ma' sodda kbira tar-ramm. Gwardarobba dejqa u twila, armarju bi tliet mirja mmulati li fuqu hemm friskatur, buqar u xugaman abjad silġ, twaletta rranġata b'sett tal-fidda mill- ifjen u żewġ kommodini mal-ġnub tas-sodda. Xejn ma nbidel minnha din il-kamra … għadha l-istess kif dejjem niftakarha fi żmien tfuliti. Jien u dieħla nħsadt għal kemm-il darba mal-ħoss ta' maduma tiċċaqlaq hekk kif irfist fuqha. Ommi tieħu ħsiebha b'mod partikolari għax tgħid illi din is-sodda laqgħet ħafna ħajjiet ġodda u anki il-pont saħansitra wasslet ħafna oħrajn għall-ħajja ta' dejjem. Ma' dan il-ħsieb tal-aħħar ħassejt tkexkixa bard ma' ġismi kollu imma fl-istess ħin tbissimt x'ħin ħarsti waqgħet fuq il-kexxun tal-kommodina tan-naħa ta' fejn kien jorqod in-nannu, illi minjaf kemm-il darba meta kont żgħira, kont niftħu u noqgħod ingerfex fih. Intfajt bilqiegħda fuq il-ġenb tas-sodda u maħkuma mill-istess entużjażmu ta' ċkuniti ftaħt il-kexxun u dlonk ħarġet riħa ta' tabakk illi mill-ewwel ħaditni tmienja u erbgħin sena lura fiż-żmien. It-tfulija tiegħi kienet waħda sabiħa. Meta kelli sentejn ommi kienu niżlu joqogħdu l-pjazza ta' Raħal Ġdid flimkien man-nanniet. Minbarra n- nanniet, fl-istess dar kienu joqogħdu wkoll ħut ommi, żewġ ġuvintur iżgħar minnha … wieħed jaħdem ma' tat-telegrammi u l-ieħor infermier l- isptar San Luqa. Magħhom ukoll kienet toqgħod iz- Zija Ġinni, kif konna nsejħulha aħna, li kienet tiġi oħt in-nanna Tonina. In-nannu Ġużeppi, missier ommi, kien raġel qsajjar u rqiq b'għajnejh żgħar skuri u jleqqu mħassba. Raġel kwiet u ta' ftit kliem illi l-uniku ħoss li kien joħroġ minn fommu kienet xerqa kontinwa illi kienet taħkmu riżultat tat-tipjip li kien ipejjep. Qatt ma naf li smajtu jgħajjat jew jirrabja … ħlief għal meta kont nagħmel xi waħda minn tiegħi jien jew meta tqabbiżhomlu n-nanna meta kien ikollha xi tgħid miegħu fuq l-imbierka politika. Għalih, raġel minn Bormla akkanit għall- Kunċizzjoni, il-Perit Duminku Mintoff kien jiġi l- ewwel u qabel kollox bħalma kien jiġi l-ewwel Ġorġ Borġ Olivier għal nannti. Ta' sikwit kienu jitlewmu speċjalment meta tasal xi elezzjoni … erħilhom jitgħajru bil-politika u bir-reliġjon. Minkejja dan xorta għexu għerusija u żwieġ f'imħabba mistura għalihom it-tnejn biss. (tissokta f'paġna 6) RIĦA TA' TABAKK In-nannu, li kien barbier Bormla, il-Belt u Tas-Sliema kien tefa' ħarstu fuq in-nanna sa minn meta kellu xi tmintax-il sena, iżda minħabba xi impedimenti li nqalgħu ma riduhomx jiltaqgħu u n-nanniet baqgħu jagħmlu dan bil-moħbi. Ma qatgħux qalbhom jistennew sakemm fl-aħħar wasal jum it-tieġ u l- Bambin żejjinhom bi tlett itfal li fosthom kien hemm ommi. L-isfog tan-nannu kienu logħba karti u tazza nbid il- Każin tal-Banda fejn kien jiltaqa' ma' xi erbat iħbieb u jqattgħu sagħtejn 'il bogħod mit-tgergir tan-nisa u l- qilla tat-tfal. Mal-għaxra kien jinġabar lura d-dar, jintasab fuq il-pultruna li tidbandal, li kien hemm bejn il-kamra u l-gallerija u jqabbad il-pipa. Mhux l-ewwel darba li kont nisma' n- nanna tgerger għax kien jorqod bil-pipa mqabbda bejn xofftejh. Hu kien jibqa' sieket jismagħha għax kien jaf illi għandha raġun u għalxejn jirrispondiha … kien jaf illi fil-ġewwieni ta' qalbha n- nanna kienet tħobbu b'imħabba kbira. In-nannu ma kellux lin- nanna biss taqbad miegħul Jien ukoll kont inħobb narah jirrabja … ma nafx għaliex. Forsi minħabba li kont tifla waħdi fost ħafna kbar ridt niġbed l-attenzjoni u nuri li jien qiegħda hemm ukoll. Niftakar ħafna episodji ħelwin illi jgħaddi kemm jgħaddi żmien qatt mhuma se jitħassru mill-arkivji ta' moħħi. Darba minnhom, Miss Ġiovanna, soċja tal- Museum, li kellha skola ta' tlett ikamamar kollox, kienet qaltilna illi biex il-flieles ifaqqsu minn ġol-bajda jridu jkunu fis-sħana. L-annimali minn dejjem kont inħobbhom u klieb u qtates minn dejjem kellna fid-dar. In-nanna kienet trabbi bċieċen, tiġieġ u fniek iżda flieles qatt ma kellha. Waqt il-lezzjoni tal-flieles dlonk daħalli ħsiebi Lura d-dar ftaħt il-friġġ qbadt erba' bajdiet u mort poġġejthom bl-ikbar attenzjoni f'waħda mill-brieret tan-nannu. Il-beritta bil-bajd poġġejtha fil-qiegħ tal- gwardarobba u fuqha għamilt xi ġerżijiet u xalel tan- nannu. il-pont Serraħt rasi li għandhom biżżejjed sħana u tlaqt 'il barra. Fil-jiem ta' wara kont nistenna l-ħin li ma jkun hemm ħadd fil-kamra u mmur nagħti titwila biex nara jekk kienx faqqas xi ħaġa. Iżda għalxejn. Il-flieles baqgħu ma tfaċċawx. L-istorja tal-flieles intesiet sakemm darba waqt li kont fil-kamra tiegħi nilgħab nisma' n-nannu jgħajjat b'ħanġra daqsiex lin-nanna u jistaqsiha x'il-imniefaħ kienu qegħdin jagħmlu erba' bajdiet fil-gwardarobba fil-beritta tiegħul Jien ħriġt imwerwra mill-kamra u ttawwalt 'l isfel u hemm fil- bieb tal-kamra tal-ħares rajt lin-nannu b'żewġ bajdiet mifqugħa fuq rasu bl-isfar ta' waħda minnhom iċarċar ma' widnejh. Dak il-ħin fuq ir-rediffusion kienet qed tindaqq '/ Can't stop Loving Vou'' ta' Rav Charles … li nzertat il-kanzunetta favorita tiegħu. Dakinhar żgur ma semagħhiexi Din kienet waħda biss mill-ħafna praspar li għamilt lin-nannu … li kieku kelli nirrakkuntahom kollha qatt ma nispiċċa. Wiċċu kien jixgħel meta jasal il-Milied u joħodni miegħu għall-festin lli kienu jorganizzaw il-Każin tal-Banda li tiegħu kien membru. Niftakar kien iħeġġeġ 'l ommi biex tfittex tlibbisni l-aħjar libsa u tomxotli xagħri qabel ma jsir il-ħin biex nilħaq post quddiem. Dritt dritt kien jaqbadli idi u jitlaq bija ferħan lejn il-każin, li kien biss ftit passi 'l bogħod mid-dar. 'Din it-tifla l- kbira tat-tifla' kien itenni lil kull min niltaqgħu miegħu fi triqitna lejn il-każin. Lil ommi kien iħobbha ħafna. Kienet l-ewwel wild tiegħu u kienet mara bil-għaqal ukoll. Kien jiddejjaq jaraha dejjem ġewwa tipprova tlaħħaq mal-faċendi u mat-tisjir. Tliet sulari fihom u darba fettillu ġab waħda biex tgħin lil ommi fix-xogħol tad-dar. Kien qallu biha xi wieħed minn sħabu … iżda nesa jgħidlu biex ma nħallux affarijiet ta' valur fejn jidhrul Dakinhar filgħaxija mid-dar naqsu arloġġ tal-polka u ċurkett … u 'l dik il-mara qatt ma rajnieha aktarl (tkomplil IL-POEŻIJI Il-knisja sabiħa, bil-ġebel u skultura, bi irħam, damask, fjuri; u slaleb, artali u l-isbaħ pittura. Il-knisja sabiħa, bl-istatwi imżejna, bit-talb, priedki u riti; minn fomm u minn id il-qaddis wiċċu lejna. Il-knisja sabiħa mballata, jitolbu devoti; bil-fidi ġo qalbhom, fis-skiet issummata. U magħhom dawk kollha li għażli l-għana, ħa' jfaħħru lil Alla. Oħrajn jgħannu magħhom, fis-sedqa ferħana. Mal-orgni, kitarri u b'tant armonija, tinbidel dik il-knisja; u ssir qisha ġenna, li bl-anġli mimlija. GODWIN CINI GĦAQDA FIL-FIRDA Imbiegħed minnek, iżda qatt iżjed qribek; leħnek le nisma', baħar bejnietna jaqsam, u delli b'dellek ilaħħam; mili sħaħ jifirduna, u fl-istess waqt idi f'idek kuruna; ma nafx fejn tmedd riġlek, biss ħsiebi ħsiebek; ta' xejn idejja għalik niftaħ, u dlonk b'xoffti ma' xofftok nifraħ. F'bewsa taħraq mgħaqqda, waqt triqtna mifruda għadha. LINO GRECH (Mill-ġabra ta' poeżiji Għerf il-Bniedem, 2008) F'ĦISER IL-KANTUNIERA… (lin-nies ta' Ħ' Attard, fil-festa ta' Santa Marija) f'ħiser il-kantuniera hemm niċċa miżbugħa bla ħġieġa… hemm niċċa miftuħa il-pont a ZZZZZZZZZZZZZZZZZZZRZZZPRZZ L bi statwetta żgħira, żgħira tal-madonna… li bħan-nida fiddiena għajnejha jleqqu… hemm niċċa arkata bix-xemgħat lewn ir-roża tal-warda jnemnmu bħal kwiekeb lejlija… f'ħiser il-kantuniera hemm ħarsa siekta li bħax-xemx tixgħel, hemm ħarsa solitarja li tħenn u tagħder, hemm ħarsa ta' mħabba… għalik u għalija… MARIO F. BEZZINA (mill-ġabra ta' poeżiji Fis-Skiet Nemmen, 1999) MARLENE SALIBA (Mill-ġabra ta' poeżiji Xbihat tal-Antenati/Ancestral Visions, 2011) MINN FUQ L-IXKAFFA wl Ne MOL ut BTI b l A kl META D-DMUGĦ MA JINXIFX ta' Anthonv Farrugia, Dom Communications, 2014. Dan huwa t-tielet rumanz ta' Anthonv Farrugia, li jikteb ukoll il-poeżija. F'dawn il-ftit iktar minn mitt paġna wieħed jaqra dwar il-martirju li wieħed iħoss meta jara li lil min iħobb ma jkunx jista' jagħmel xejn għalih fl-aktar ħin terribbli tal-ħajja. Farrugia hawn jgħaqqad esperjenzi jew 'destin' ta' tliet tfajliet - Karen, Nadia u Angie — li kienu joqogħdu fl-istess binja ta' appartamenti u jattendu l-istess skola, li sfaw mifnija b'inkwiet serju fil-familja, meta f'żgħożithom ir-riħ nefaħ b'saħħa kbira kontra tagħhom. L-iktar karattru iebes hu dak ta' Angie, li tmexxihom sa ma jaraw li jirnexxilhom f'dak li kienu bdew jemmnu fih. Iżda lil Angie jibda jifniha u jnawwar il- karattru tagħha sigriet mistur. Dan hu rakkont miktub b'lingwa li tinftiehem u li ma jgħajjiex lil dak li jkun u li jittratta mħabba, għira, xewqa ta' vendikazzjoni, sens ta' abbandun, imma anki r-rwol tal-ġenituri. Farrugia jibbaża ħafna fuq il-patos ħalli A jinvolvi lill-qarrejja f'dan ir-rakkont attwali tiegħu. NOTI FUQ IL-POEŻIJA RELIĠJUŻA MALTIJA—Knisja elfejn Nru 108, Editjat minn P. Ravmond Gatt OP. Il-Knisja ilha żmien twil tagħti l-kontribut tagħha fil-qasam kulturali. U dan tagħmlu lum anki permezz tal-bosta rivisti li toħroġ regolarment, fuq kollox bl-ilsien Malti. Din il-ħarġa tar-rivista Knisja elfejn tikkonċentra fuq il-poeżija reliġjuża Maltija matul il-medda ta' għeluq is-seklu 19 u tas-seklu 20. Tiġbor fiha tmien studji miktubin minn Dr Josette Attard, Patrick Sammut, P. Mark Montebello OP, Joseph Vella, P. Charlo Camilleri O. Carm, Alexia Joan Azzopardi, Marcel Zammit Marmarà u l-Prof. Naqraw dwar ir-relazzjoni tal-Letteratura mar-Reliġjon, l-esperjenza reliġjuża fil-Poeżija Maltija tas-seklu 20 u bidu tas-seklu 21, il-poeżija reliġjuża ta' Manwel Dimech, ''Dan l-univers ta' tjieba u dija…' ta' Dun Karm Psaila, Patri Anastasju Cuschieri bħala poeta u kittieb Marjan u reliġjuż, l-element reliġjuż fil-poeżiji ta' Dun Frans Camilleri, l-element reliġjuż fit-tfulija u ż-żgħożija ta' Karmenu Vassallo, u monumenti tal-intellett fil-poeżija reliġjuża ta' Oliver Friggieri. BEJN ĦALTEJN — BIEX TIFHEM AĦJAR ta' John Caruana, 2014. John Caruana ilu snin twal joffri lill-istudenti tal-Malti livell ĊES kotba ta' għajnuna f'rabta mal-qasam tal-letteratura. Din il-pubblikazzjoni għandha l-għan ewlieni li HILL ifa) LTEJN tgħin lill-istudent li jixtieq jieħu bis-serjetà l-kritika letterarja, b'mod BAR l- taa irħfaw aħja analiżi ta' dawk il-poeżiji u l-kitbiet ta' proża li ntgħażlu għas-sillabu taċ-ĊES fil-Malti, AT a u li huma miġburin fl-antoloġija Bejn Ħaltejn. Hawnhekk Caruana jittratta l-analiżi EM ' sia kritika ta' dawn ix-xogħlijiet ta' kittieba u poeti differenti b'mod sempliċi u dirett. Huma siewja qatigħ il-mistoqsijiet li jsegwu kull analiżi. Jekk dawn jitwieġbu b'responsabiltà u b'rabta diretta mat-test, allura l-istudent ikun qiegħed jibni tħejjija xierqa biex tiggwidah waqt l-eżami. Din il-preparazzjoni tkun aktar sħiħa jekk l- istudent jagħti titwila lit-tnax-il mistoqsija marbutin mal-komponiment letterarju u jagħraf kemm huwa lest iweġibhom. il-pont TP 8