RIEQED IR-RAQDA TAL-MEWT: ĦSIBIJIET FUQ 'IR-RAQDA TAL-MEWT' Indirizz qasir waqt ċerimonja organizzata mill-Akkademja tal-Malti fl-okkażjoni talmitt sena mit-twelid ta' Anton Buttigieg, fil-Palazz ta' Verdala, 25 ta' Mejju 2012 Fl-1974, sentejn wara li Anton Buttigieg għalaq sittin sena, ħarġet il-ġabra LGħanja tas-Sittin, li biha huwa ried jiċċelebra din l-okkażjoni. Hija ġabra pjuttost imħallta: bejn eleġiji, kummentarji politiċi, umoriżmu u xi drabi satira toqros filpoeżiji ċajtiera. Jien u nerġa' naqra x-xogħlijet ta' Buttigieg wara l-istedina biex nagħmel dan l-intervent qasir, l-attenzjoni tiegħi nġibdet u nżammet fuq poeżija li tidher f'din il-ġabra: "Ir-Raqda tal-Mewt". Domt ftit mhux ħażin biex fhimt għala waqt il-qari tiegħi din il-poeżija weħlet f'moħħi sakemm għamilt żewġ osservazzjonijiet li llejla, fil-qosor ħafna, se naqsam magħkom. Bejn l-1520 u l-1522, il-pittur Hans Holbein iż-Żgħir pitter wieħed mill-aktar kwadri kurjużi u diskussi fl-istorja tal-arti viżiva tal-Punent: Kristu Mejjet fil-Qabar, miżmum fil-Kunstmuseum Basel. Il-kwadru, fid-dimensjoni partikolari ħafna ta' żewġ metri bi tletin ċentimetru, juri l-katavru ta' Kristu ftit ħin wara li dan indifen. Ma' dan il-kwadru hemm marbuta diversi anedotti, fosthom li Holbein uża katavru li nstab mgħarraq fir-Rhine bħala mudell, u li meta ra dan il-kwadru Fjodor Dostojevski baqa' miblugħ iħares lejh, tant li martu kellha tinsisti miegħu biex jibqgħu mixjin għax beżgħet li l-emozzjoni li ħakmitu kienet se tikkawżalu attakk tal-epilessija minħabba li Dostojevski kien ibati b'din il-kondizzjoni. Il-kittieb Russu bilfors li impressjona ruħu ħafna b'dan ix-xogħol tant li fir-raba' kaptlu tar-rumanz tiegħu L-Idjota, maħruġ sentejn wara li ra l-kwadru, il-prinċep Myshkin jara riproduzzjoni ta' xogħol Holbein għand Rogozhin u jiddikjara li dak il-korp mejjet kellu setgħa kbira li jtellef il-fidi lil kull min iħares lejh. F'"Ir-Raqda tal-Mewt" Buttigieg, bħal Holbein, jiffissa ħarstu lejn il-ġisem mejjet ta' Kristu. Il-korp ippreżentat, bħal dak fil-kwadru ta' Holbein, huwa wieħed deċimat, u x-xbieha sfigurata ta' Kristu hija stabbilita mill-ewwel strofa tal-poeżija, b'versi qosra li kull wieħed jispjega minn xiex għadda dan il-ġisem. It-tieni strofa, imbagħad, titkellem fuq il-mewt ta' Kristu, mewta li hija riżultat dirett tal-vjolenza li ġarrab dan il-ġisem li issa ntelaq bla ħajja, kif spjegata b'mod mill-iktar skjett flewwel strofa. Dak li Buttigieg jagħtina f'din l-istrofa u ta' warajha hija l-mewt assoluta ta' Kristu, mewta totali mingħajr ebda ħjiel ta' tiżjin u wisq inqas ta' glorja. Bħalma tikkummenta Julia Kristeva fl-analiżi twila tagħha tal-kwadru ta' Holbein, id-differenza bejn ix-xogħol tal-pittur Ġermaniż u dik ta' pitturi oħrajn, partikolarment Taljani li ttrattaw l-istess suġġett, hija li x-xogħol Ġermaniż joqgħod lura milli jerotiċizza l-korp ta' Kristu mejjet, ineħħi kull ħjiel, żgħir kemm hu żgħir, ta' ġmiel. u jippreżenta ġisem mejjet, ġisem li spiċċa. Bħalha nixtieq nikkwota d-deskrizzjoni li Ippolit, karattru ieħor fix-xogħol ta' Dostojevski: Ma kien hemm xejn artistiku (f'dak il-kwadru), iżda x-xbieha skomodatni. Kristu kien għadu kemm tniżżel mis-salib. Jidhirli li l-pitturi, bħala regola, jippreżentaw lis-Salvatur, kemm fuq is-salib u kemm meta jitniżżel, bi ġmiel kbir fuq wiċċu. Jagħmlu minn kollox biex jippriservaw dan il-ġmiel meraviljuż anki fl-agħar mumenti tal-agunija u l-passjoni tiegħu. Imma (f'dak il-kwadru) ma kien hemm ebda ġmiel. Dak kien ir-riproduzzjoni ta' ġisem imbiċċer li għadda minn tbatija kbira qabel ma ssallab, mimli ġrieħi u tbenġil, marki tal-vjolenza tas-suldati u nnies, u tal-qawwa tal-mument meta Kristu waqa' bis-salib – u dan kollu marbut mat-tbatija tal-kruċifissjoni nfisha. Il-wiċċ ippreżentat bħallikieku għadu jbati, bħallikieku l-ġisem, li għadu kemm miet, kien għadu qiegħed jirtogħod bl-agunija. Il-pittura hija waħda naturali, għaliex il-wiċċ mhuwiex imsebbaħ mill-artist, imma mħolli kif ħallietu n-natura wara dik it-tbatija kollha. Naf li l-fidi Nisranija minn kmieni għallmet li s-Salvatur bata verament u mhux metaforikament, u li anki filkaż tiegħu n-natura ħadet il-kors tagħha anki meta ġismu kien fuq is-salib. Kemm hi ħaġa stramba li tħares lejn dik ix-xbieha tal-biża' tal-katavru mbiċċer tal-Mulej, u tistaqsi lilek innifsek: "Ħalli nissoponu li d-dixxipli tiegħu, l-appostli, in-nisa li mxew warajh u waqfu miegħu ħdejnis-salib, dawn kollha li emmnu fih u qimuh; nissoponu li raw dak il-ġisem ittorturat tiegħu, dak il-wiċċ imbiċċer u mbenġel (u bilfors li rawh) – kif setgħu iħarsu lejn dik ix-xbieha tal-waħx u xorta jemmnu li kellu jqum mill-mewt? F'din il-poeżija tiegħu Buttigieg jagħmel l-istess: Kristu huwa mejjet; Kristu rieqed ir-raqda tal-mewt. Kuntrarju għal dik ta' Holbein, ix-xbieha tal-katavru ta' Kristu fil-poeżija nieqsa mid-dettalji grafiċi u drammatiċi li poeti oħrajn, bħal Marjanu Vella, inkludew fil-kitba tagħhom. Iżda, l-istess sens ta' tmiem li Holbein jpitter filqabar li ħejja lill-korp ta' Kristu, jinstab fil-poeżija ta' Buttigieg malli dan iżid li din ir-raqda tal-mewt hija raqda eterna, anki jekk il-ħassieb Michel Onfray, fl-analiżi tiegħu tal-kwadru, jemfasizza li għajnejn u l-ħalq tal-katavru huma miftuħin, bħal speċi Kristu għadu jara u għadu jitkellem. It-tagħlim Kattoliku jisħaq fuq il-qawmien mill-imwiet, tagħlim derivat millmessaġġ Pawlin: "Jekk Kristu hu mxandar li qam mill-imwiet, kif jgħidu xi wħud minnkom li ma hemmx qawmien tal-mejtin? Jekk ma hemmx qawmien tal-mejtin, anqas Kristu ma qam mill-imwiet. Imma jekk Kristu ma qamx mill-imwiet, fiergħa hi l-predikazzjoni tagħna u fiergħa wkoll il-fidi tagħkom." (1 Kor 15: 12-14). Għaldaqstant Buttigieg jiddevja minn dan il-messaġġ, ipoġġi t-toqol tal-għata talqabar tistrieħ fuq il-korp mingħajr ebda ħjiel ta' ġmiel (bħalma jagħmel Marjanu Vella) u riżurrezzjoni. Dak li Buttigieg jara fil-kurċifiss li ispiralu din il-poeżija hija biss mewt, mewt eterna, rebbieħa, anki jekk, bis-saħħa tagħha, dan il-ġisem mhux se jbati aktar. "Ir-Raqda tal-Mewt", meta titpoġġa fil-kuntest tal-ġabra kollha li minnha hija misluta, hija poeżija unika li tkexkex partikolarment fil-mod kif Kristu jsir ilbniedem li miet u mhux Alla l-artist, il-ħallieq, il-qawwa. Ftit snin wara "Ir-Raqda tal-Mewt", fl-1980, Anton Buttigieg ingħatatlu l-aħbar li kellu marda terminali. Fl-14 ta' Lulju ta' dik is-sena, fi Bristol, Buttigieg jikteb lewwel minn sensiela ta' poeżiji li permezz tagħhom ried jaffaċċja din ir-realtà krudili, speċi tal-għanja aħħarija taċ-ċinju. Seta' ħass l-istess toqol u kesħa talqabar ta' Holbein, l-istess dalma u l-istess eternità qattiela li ħass f'"Ir-Raqda talMewt". Minflok, il-poeżiji tat-tmiem jimtlew b'dak il-prinċipju Pawlin li kien nieqes fil-poeżija li kkonċentrajt fuqha llejla. Issa jibdew numru ta' referenzi għal vjaġġ li kellu jintemm banda oħra, għal riinkontri ma' nies li kien ilu ma jara, bħal ommu u missieru; dwal li anki jekk baxxi ma jintfewx; qawsalel li ma jisparixxux u ilmijiet ta' mħabba ("Il-Ħawt", "Il-Mulej fix-Xita"; "Tama"); fjuri, tjur u tbissim ("Il-Vjoli u tTajra"); xmux u raġġi tad-dawl ("It-Triq tax-Xemx"); fuq kollox djalogu kontinwu ma' Alla. L-aħbar kerha li kull wieħed minna jistkerrah u jittama li qatt ma tingħatalu, f'Buttigieg tbexxaq aktar milli tagħlaq il-qabar, u b'hekk jidħol id-dawl, tidħol l-arja u l-ħajja. Il-mewt hija tema rikorrenti fil-kitba ta' Buttigieg, mill-ewwel sal-aħħar ġabra tiegħu. Iżda meta wieħed jaqra l-aħħar poeżiji tiegħu, jifhem aktar kemm "Ir-Raqda tal-Mewt" hija mument partikolari, nasal ngħid uniku, fil-poetika ta' Buttigieg. Kien proprju għalhekk li minn tant punti li stajt inqajjem illejla, kienet din il-poeżija li ġibditli l-attenzjoni u xtaqt nitkellem fuqha, aktar u aktar meta wieħed jikkuntrasta din il-poeżija mal-aħħar żewġ versi li Buttigieg kellu l-ħin jikteb. Alla twajjeb dejjem, l-aktar meta jiġi biex jaqta'.