Ħbieb Ħuttaf… Jien naraha taċ-ċajt li nkunu għadna f'Lulju u diġà nibdew naraw ir- riklami Back to School. X'affarijiet dawn! Imma insomma issa vera Back to School għax daħlet il-ħarifa u l-iskola reġgħet bdiet. Kieku l-għasafar jitkellmu bħalna, ħafna minnhom fil-ħarifa mhux Back to School jgħidu imma Back to Africa. Miljuni ta' għasafar li jkunu għaddew is-sajf fl-Ewropa jibdew jitilqu minn hemm, għax ix-xitwa fl-Ewropa qalila u jekk jibqgħu hemm jispiċċaw imutu bil-kesħa u bil-ġuħ. Għalhekk imorru l-Afrika, fejn it-temp fix-xitwa jkun aħjar. Faċli tgħid "imorru l-Afrika", imma dan jaf ifisser vjaġġ ta' 1000km, 2000km jew anke 3000km u iktar. U l-għasafar ma jmorrux bl-ajruplan jew b'xi kruż tafux. Iridu jtiruha kollha. Il-passa mhix ċajta. Dan il-vjaġġ l-għasafar ma jagħmluhx f'titjira waħda għax ikollhom jieqfu biex jistrieħu u forsi jieklu xi ħaġa. Għal ħafna għasafar tal-passa l-ikbar problema hi meta jiġu biex jaqsmu l-baħar. Għall-għasafar li jafu jgħumu, bħall-borok (papri), gawwi u blonġuni, il-baħar mhux problema għax jistrieħu f'wiċċ l-ilma. Imma l-għasafar tal-art bilfors iridu l-art biex jieqfu, għax jekk jinżlu fil-baħar jegħrqu. Wara titjira ta' 100km jew iktar, gżira bħal Malta jarawha ġenna. Għalhekk f'daż-żmien naraw iktar għasafar mis-soltu. Ir-rundun huwa l-uniku għasfur li kapaċi jpassi bla ma jieqaf itir, għax kapaċi anke jorqod fl-ajru! L-għasafar tal-passa huma fost l-aqwa atleti fid-dinja tal-annimali. Ħasra li ma nistgħux nagħtuhom medalji bħalma jieħdu l-atleti fil- Logħob Olimpiku. Imma għall- inqas nistgħu noħorġu narawhom u nifirħu bihom. U għalhekk fil-5 ta' Ottubru l-BirdLife ħa tagħmel attività għall-publiku fil-Buskett biex turi lin-nies il-ġmiel tal-għasafar u l-passa. Ippruvaw morru (ara p. 6). U issa back to school l-aħwa. Awguri għal sena skolastika ġdida. mal-faċċata Għaliex? Għax qisha nsiet tkabbar zokk, u qabdet u fetħet il-fjura mal-art! Hija wkoll waħda mill-ewwel pjanti li jiftħu l-fjuri fil-ħarifa, imma l-weraq tagħha jkun kollu griż u niexef. Ritratt ta' Victor Falzon Tajra tal-priża sabiħa u mhux tant komuni, għalkemm tidher kull sena, kultant fi qtajjiet żgħar. Tingħaraf l-iktar minn denbha. Dar-ritratt ittieħed ftit ġranet ilu fil-Buskett. il-Kontenut Editorjal Aħbarijiet Mid-Dinja Il-Qerd in-Naħal Ir-Raba' Attività Avviżi Intervista max-Xorbett Prinjolata! Arti Paġna Falko Is-Simar u l-madwar il-Kumitati Ċentrali il-Klabb Klabb Ħuttaf huwa t-taqsima ta' BirdLife Malta għall-membri ta' taħt it-18-il sena. Il-Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, ħarġiet bil-lanċa, u nagħmlu wkoll xogħol ambjentali. Kull Il- xahrejn noħorġu wkoll Ħuttafa li l-membri jirċievu d-dar bil-posta. Bħalissa fil-Klabb qegħdin xi 1000 membru. Sħubija fi Klabb Ħuttaf hija €7 fis-sena. il-magażin il-Kuntatt indirizz BirdLife Malta 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 tel 21347644 / 21347645 / 21347646 imejl info@birdlifemalta.org imejl tal-magażin il-huttafa@birdlifemalta.org websajt www.birdlifemalta.org ©BirdLife Malta, Ottubru 2013 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop Festa Fjamingi Das-sajf dehru Malta koċċ fjamingi mhux ħażin. Sa 20 sena ilu dawn l-għasafar ftit konna narawhom. X'ġara? Li ġara probabbli hu li f'dawn l-aħħar snin il-fjamingi bdew ibejtu f'xi riservi naturali fi Sqallija. U peress li fix-xitwa ħafna fjamingi jpassu għall-Afrika ta' Fuq, Malta spiċċat f'nofs iktar "traffiku" ta' fjamingi! X'ħasra li għad hawn kaċċaturi li kif jaraw għasfur bħal dan jagħmlu minn kollox biex joqtluh. Hekk ġara f'Ġunju u f'Awwissu li għadda. Dan żgur traffiku li ma jdejjaq lil ħadd! F'Malta m'għandniex postijiet kbar biżżejjed fejn jistgħu jbejtu l-fjamingi, imma kultant jinżel xi wieħed fis-Salina jew l-Għadira. ħ iji Parti minn qatgħa ta' 52 fjamingu li l-berdwoċers raw għaddejin minn fuq il-Qawra fis-7 Settembru 2013. L-għasafar f'dil- qatgħa kienu kważi kollha adulti. Iż-żgħar tagħrafhom għax ikunu ftit griżi u l-aħmar fil-ġwienaħ ikun inqas karg. Kemm taraw fjamingi frieħ f'dar-ritratt? Dehra ftit eqreb ta' parti mill-istess qatgħa. Bħas-soltu, dil-ħarifa l-kaċċaturi għandhom staġun ta' ħames xhur (1 Settembru sa 31 Jannar) biex fih jieħdu gost joqtlu l-għasafar. In-nassaba wkoll għandhom staġun ta' kważi xahrejn u nofs (20 Ottubru sa 31 Diċembru) biex fih joqogħdu jogħxew jaqbdu l-imlievez u l-pluvieri fix-xbiek. Min iħobb in- natura ma jaqbadx dawn il-passatempi! Ħuta ġdida daqs nitfa Id-daqs veru tagħha! Fil-baħar madwar Malta s'issa nstabu jgħixu iktar minn 300 speċi ta' ħuta. Issa nistgħu nżidu oħra! Ftit ġimgħat ilu Victor Falzon (l-Editur :-) u Desirée Falzon kienu qed jgħumu fl-inħawi ta' Għajn Tuffieħa u waqt li kienu qed jittawlu taħt l-ilma qalb xi blat fil-baxx raw ħuta żgħira ħamra b'marki vjola madwar rasha. Ħadulha xi ritratti u meta wara ċċekkjaw fil-kotba sabu li kienet Black-headed Blenny Microlipophrys nigriceps, li skont l-esperti hija ħuta ġdida għal Malta. Minħabba li ma tħobbx id-dawl tax- xemx, dil-ħuta ngħatat l-isem Budakkra tad- Dell. Grazzi lil seħibna Mark Anthony Falzon tal-għajnuna tiegħu. Mingħalija din mhix l-ewwel darba li ħabbarna ħut ġdid f'Il-Ħuttafa. Il-Budakkra tad- Dell tikber biss sa xi 3.5ċm u tgħix fi xquq qalb il-blat. Tiċċajta! Din hi s-seba' waħda! L-ewwel waħda dehret f'Il-Ħuttafa 27 fis-sena 1998. U aqtgħu xhiex! Is-sebgħa li huma speċi ta' budakkri! X'għandna mid-dinja? Fl-Ingliterra bħalissa għaddejin bi proġett: il-qtil tal-beġers! Peress li l-beġer jista' jġorr il- marda tat-tuberkulożi tal-baqar, il-gvern Ingliż ħass li l-aħjar soluzzjoni hi li joqtol partita beġers. Mhemmx provi li din se ssolvi xi ħaġa, imma l-gvern basta jingħoġob mal-bdiewa. Mela spara u oqtol Ġuż! Fis-snin sebgħin l-Istati Uniti bdew jipproteġu l-fkieren tal- baħar frieħ li jfaqqsu. Dis-sena max-xtut tan-nofsinhar tal- pajjiż kien hemm numru rekord ta' bejtiet tal-fkieren li faqqsu b'suċċess, speċjalment Karetti u Fkieren Ħodor. Jidher li dawk il-fkieren frieħ tas-Sebgħinijiet issa kibru u ġew lura jbidu! Abu Dhabi u l-Mongolja għandhom proġett biex iżidu n-numru ta' Bies tal-Lvant (Saker), seqer rari. Tpoġġew 5000 bejta artifiċjali mifruxin fil- beraħ tal-Mongolja. Dawn il-bejtiet qed jintużaw b'suċċess għax dis-sena faqqsu fihom 2000 fellus! Dan l-għasfur kultant narawh f'Malta wkoll, eż. dak tar-ritratt. Anzjani! Il-foresti tal-Ewropa jixkumaw 10% tal-karbonju li jipproduċu ċ-ċmienen tal-fabriki u l-magni tal-karozzi fl-Ewropa. Il- problema hi li ħafna minn dawn l-imsaġar qed jibdew jixjieħu, u siġar xjuħ jassorbu inqas karbonju minn siġar żgħażagħ. Jidher ċar li hemm bżonn jitħawlu iktar foresti ġodda. Reġgħu! Sas-sena l-oħra, il-qerda tal- foresta Amażon fil-Brażil kienet naqset sew, bis-saħħa ta' liġijiet tajbin u nfurzar aħjar. Imma jidher li qed tonqos ir-rieda tajba, għax dis-sena l-qtugħ illegali reġa' żdied b'terz. Dan qed jiġri għax il-gvern qed jerġa' jillaxka l-liġijiet li jħarsu din il- foresta enormi. Il-Mali u l-Mawritanja ngħaqdu fi gwerra li qed tinfirex mal- Afrika kollha. Xejn minn dan! Il-gwerra hija kontra l-basktijiet tal-plastik, li l-iskart tagħhom qed joħnoq l-ambjent. S'issa hemm ukoll il-Kenja, it-Tanżanija, l-Uganda u l-Afrika t'isfel li qatgħu l-użu tal-basktijiet. Ġdid! Xjenzat żagħżugħ għadu kemm skopra għasfur ġdid fil-muntanji tal-Peru: il-Junín Tapaculo, għasfur żgħir, iswed, imgerrex u jgħix f'partijiet folti tal-foresta tropikali. Fil-fatt ix-xjenzat beda jissuspetta li għasfur ġdid mhux mid-dehra imma mill-għajta tal-għasfur, li hija differenti sew minn ta' speċi oħrajn. Tal-mistħija! Il-gvern il-ġdid Awstraljan ma tantx jidher li jimpurtah mill- ambjent. Milli smajna, se jneħħi liġi li min iħammeġ l-arja jrid iħallas, se jneħħi l-ministeru tax-xjenza, se jneħħi l-fondi għal teknoloġiji ndaf u se jwaqqaf l-istudju dwar il-bidla fil-klima. Prosit eh, bdejna bit-tajjeb! F'Il-Ħuttafa Numru 7, fl-1995, kienu ħabbru s-sejba tad-Diademed Tapaculo. X'int tgħid! Dik mhux Il- Ħuttafa għax bla kulur. Il-Ħuttafa fil-bidu ma kinitx bil-kulur, gamblu. Fik il-ħobż sur Tony Abbott. Mużew fit-Taiwan li kellhom whale shark li kien kiber wisq qabdu u telquh fil-baħar bla ma ppreparawh. Naturalment dan miskin wara tmien snin ġo tank kien nesa kif jgħum fil-baħar, u spiċċa nkalja darbtejn fuq il-blat (u wara probabbli miet). Imma l-aqwa li ħelsu minnu hux! U issa jridu jdaħħlu ieħor żgħir… Jgħidu jħobbu l-annimali dawn, tarax! X'nista' nara tgħid? Qerd in-Naħal European Bee-eater għax huwa wieħed mill-aktar għasafar ikkuluriti f'Malta. li jidhru hekk Jissejjaħ jiekol ħafna naħal u żnażan. Qabel ma jikolhom jagħfashom ma' xi ħaġa iebsa biex ineħħilhom ix-xewka. Jiekol ukoll insetti oħra li jaqbad huwa u jtir. Huwa għasfur li jfittex il-kumpanija ta' għasafar bħalu, u għalhekk waqt il-passa jidher dejjem fi qtajjiet. l-aħħar snin sar iktar komuni waqt il- passa, speċjalment fil-ħarifa. Ħafna drabi jtir fil-għoli, u tinduna li fil-qrib għaddejja xi qatgħa mit-tisfir sempliċi imma ferrieħi li dawn l-għasafar isemmgħu kontinwament, qisu tisfir ta' sfafar. Ibejjet f'toqob li jħaffer fil- ġnub ramlin tax-xmajjar. Ġieli bejjet f'pajjiżna f'munzelli tar- ramel f'barriera mitluqa. It-tpinġija meħuda mill-ktieb Għasafar Madwarna, miktub apposta għat-tfal. Dal-ktieb jiswa €5 u tista' tixtrih mingħand il-BirdLife jew billi żżur ir-riservi naturali tal-Għadira jew Is-Simar. Ħafna nies jaħsbu li l-iktar ħaġa li biddlet l-ambjent naturali f'pajjiżna hija l-bini. Veru li f'postijiet fejn isir il-bini, l-art tintradam taħt ġebel u żrar u konkos u tarmak. Imma fil-fatt l-iktar attività tal-bniedem li biddlet mill-ambjent naturali ta' Malta hija l-biedja. L-area kannella fil-mappa turi l-partijiet ta' Malta fejn hemm l-għelieqi. Malajr tindunaw li r-raba' jiksi iktar minn nofs pajjiżna u jieħu art iktar mill-ambjenti l-oħrajn kollha (inkluż il-bini) flimkien. Naturalment l-agrikoltura għandna bżonnha inkella ma jkollniex x'nieklu. Imma minħabba li tieħu daqshekk art, tajjeb li noqogħdu attenti biex ma ssirx ħsara lin-natura iktar milli hemm bżonn, u li l-biedja ssir b'mod li ma tfixkilx xi annimali u pjanti naturali milli jgħixu qalb jew jistgħu l-għelieqi. Anzi jsiru ħafna affarijiet biex iħajru lin-natura ssir iktar sinjura fil-kampanja. Meta tqis kemm sraqna art min- natura, mhemm xejn ħażin li nagħtu xi ftit lura. madwar Tajjeb, mela nsib fejn inħawwel ħassa. Ħafna kampanja Maltija hija mużajk ta' għelieqi, bħal hawnhekk fl-inħawi tas-Siġġiewi. Għall-Buskett… Ħafna berdwoċers tal-BirdLife kull ħarifa jmorru l-Buskett biex igawdu t-tajr tal-priża jpassi minn fuq dal-masġar maħbub. Dis-sena l-BirdLife ħa jkollha hemmhekk xi attivitajiet għall- familja. Din se tkun parti mill-EuroBirdwatch, ħaġa li ssir mal-Ewropa kollha biex in-nies jitgħallmu u jgawdu iktar l-għasafar, li huma ta' kulħadd. Għalhekk l-attivitajiet kollha ħa jkollhom x'jaqsmu mal-għasafar u n-natura, fosthom logħob ambjentali, bird ringing, treasure hunt, berdwoċing bit-trombi u t-teleskopji, stalls, eċċ. Bħala membri fi Klabb Ħuttaf, nistidnukom b'mod speċjali biex tmorru s'hemm mal- familja tagħkom ħalli tgawdu n-natura, issibu min jispjegalkom u jurikom, u tiltaqgħu ma' nies tal-BirdLife. Jekk tmorru fil-parking taħt it-Tinda u timxu tikka 'l ġewwa malajr issibu lil xi ħadd jurikom fejn. Data Is-Sibt 5 Ottubru 2013 Post Il-Buskett Ħin Mit-3pm sas-6.30pm M. Nibża' li sa ma nasal biex inġedded, il-kotba jilħqu jispiċċawlkom. X'ħa nagħmel? T. Ġedded bil-lest minn issa għas-sena ta' wara. M. Jekk inġedded bil-posta jew onlajn xorta nieħdu l-ktieb? Nibagħtulek vawċer li tkun tista' ssarrfu fil-ktieb mir- riservi, mill-iskola (primarja), minn attività tal-BirdLife jew mill-uffiċċju tagħna. Il-colouring book li ħabbarnielkom ftit ilu qajjem ħafna interess! Dawn xi mistoqsijiet li spiss staqsewna… M. Nista' nixtrih? T. Le, il-ktieb jingħata b'xejn lil min jidħol (jew iġedded) membru fi Klabb Ħuttaf jew Family Member. Żuru dawn il-kmamar fuq Niskopru n-Natura ma' Klabb Ħuttaf Dinja Waħda Ir-Riserva Naturali tas-Simar Intervista ma' Fjura Mhux ħażin grazzi. Kif tara ninsab kollni fjuri bħalissa. X'kien tiftaħ il-fjuri fil-ħarifa? Ħeħe, apposta nwarrad issa, ħalli l-insetti jiġu kollha għandi! Allura inti la tikber issir siġra? Jien diġà kbira ruħi. Ma nsirx siġra għax jien arbuxxell. Niffolta ħafna imma nibqa' baxxa. Għandek il-weraq qishom swaba'. Dawk għaliex? Veru l-weraq tiegħi mhumiex normali. Dawk għax fihom naħżen l-ilma meta tagħmel ix-xita, ħalli fis-sajf ikolli x'nixrob. Imma dak mhux xogħol l-għeruq? Iva imma fl-ambjent fejn ngħix jien l-ilma tal-art spiss ikun mielaħ u mhux tajjeb għall-pjanti. Mela x'inhu l-ambjent tiegħek? L-ambjent naturali tiegħi huwa xatt il-baħar. Imma hawnhekk ġnien! Eh ruħi dak għax xi ħadd bil- għaqal ħawwilni hawnhekk għax għoġbitu d-dehra tiegħi. Għandu raġun għax veru pjanta sabiħa! Ħa jkolli nħallik. Ċaw! Saħħa u grazzi tal-kumpliment. Ix-xorbett faċli tqabbduh bil-biċċa, fil-ġnien jew f'qasrija. L-aħjar żmien fix-xitwa. Meta tieħdu biċċa ibżgħu għall-pjanta. Aqtgħu, mhux iġbdu! Iż-Żnuber hija l-iktar konifera komuni f'Malta. F'pajjiżna hija indiġena imma s-siġar oriġinali kollha nqatgħu, u ż-żnuber li għandna jikber illum kollu tħawwel mill- bniedem, anke ż-żnuber xiħ li hemm f'inħawi bħall-Buskett. Sa ftit snin ilu L-Imġiebaħ kien hemm żnubra enormi u xiħa sew, imma fl-2009 xi kriminal ħaraqha. Iva, kienet f' Il-Ħuttafa 95 Malta nieqsa mis-siġar. M'għandniex foresti kbar bħal pajjiżi oħra, fejn tmur timxi u tintilef fihom daqs kemm huma kbar! Imma madankollu xorta nsibu diversi speċi ta' siġar jikbru f'Malta, uħud komuni, oħrajn rari. Is-siġar nistgħu naqsmuhom f'żewġ familji: siġar li jagħmlu l-fjuri u siġar li jagħmlu l-prinjoli (ngħidulhom koniferi). Il-familja tal-koniferi fiha ħafna inqas membri mill- familja l-oħra. F'Malta għandna biss tliet speċi ta' koniferi 1indiġeni, jew li ilhom ħafna jikbru f'pajjiżna. Hemm ukoll oħra li probabbli kienet indiġena imma nqerdet mis- selvaġġ u llum hija rari. L-Għargħar kulħadd jaf bih għax is-siġra nazzjonali ta' Malta. F'Malta l-għargħar huwa indiġenu imma jikber ukoll fil-Marokk, fl-Alġerija u fi Spanja. Sar is-siġra nazzjonali għax f'pajjiżna kien rari u kellu bżonn isir popolari mal-Maltin. U hekk ġara! Sa 20 sena ilu l-għargħar kien jikber f'xi żewġ inħawi biss imma n-nies tant ħadu grazzja mas-siġra li kulħadd ried iħawwilha. Illum tikber f'ħafna ġonna, proġetti ta' taħwil u anke skejjel. Tagħmel prinjoli żgħar maqsumin f'erba flieli. Il-Ġniepru hija konifera daqsxejn stramba, għax il- prinjoli tagħha mhumiex ibsin u tal-injam bħal tal- koniferi l-oħrajn imma rotob u mlaħħmin qishom berries. Il-ġniepru hija rari f'Malta. Hija siġra mifruxa mal- Mediterran kollu, anke fi gżejjer ġirien tagħna bħal Sqallija u Lampedusa. Għalhekk l-esperti jaħsbu li fl- antik kienet tikber selvaġġa f'Malta wkoll imma nqerdet wara l-wasla tal-bniedem. Però reġgħet tħawlet f'xi postijiet u hemm inħawi fejn qed terġa' 2tinnaturalizza. 1Indiġena. Minn dejjem kienet tikber f'dak il-post. 2Tinnaturalizza. Pjanta li l-ewwel tkun ikkultivata mill-bniedem imma li ż-żerriegħa tagħha jinxterdu u jibdew jikbru pjanti weħidhom fis-selvaġġ. Għargħar Arar Tetraclinis articulata Iċ-Ċipress nagħrfuh għax twil u bil-ponta qisu pinzell tal-akwarell. Għandu weraq skur u jagħmel prinjoli qishom blalen żgħar tal-futbol. Iċ-ċipress huwa siġra Mediterranja, speċjalment fil-Lvant, imma probabbli mhux indiġenu għal Malta. L-esperti jaħsbu li daħħluh Malta r-Rumani, li kienu jħobbu jżejnu l-ġonna tal-vilel tagħhom b'dis-siġra majestuża. Iċ-ċipress narawh l-iktar fiċ-ċimiterji. Fil-Buskett u fil-ġonna ta' San Anton hemm xi ċipressiet li għandhom mijiet tas-snin. Agħti kulur t-tpinġijiet tieħdu u Ibagħtulna r-ritratti tan- natura (mhux pets jew pjanti kkultivati) ħalli nġibuhomlkom f'dil-paġna. Basta jkunu veru tagħkom! Tistgħu tibagħtuhom bil-posta jew imejl. indirizz BirdLife Malta 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 imejl il-huttafa@birdlifemalta.org *Materjal li tibagħtulna bil-posta ma nkunux nistgħu nibagħtuh lura. Ħames Ċirlewwiet Suwed (Black Terns) jgħidu kelma waqt li jistrieħu fuq baga tal-ġablow. Ċiefa Kartun ieħor ta' Askya Pizzuto (17) Ċiefa (u ferħa!) Karetta (Loggerhead Turtle) qed tistrieħ f'wiċċ ta' baħar kalm. Jien ħsibtha blata! U jien ħsibtha baga! Ħbieb Falkuni! Nixtieq naqsam magħkom xi esperjenzi li kelli fis-sajf tal-2012 u ta' dis-sena. Dawk minnkom li ġieli ġew magħna l-ħarġa bil-lanċa sa Ta' Ċenċ jafu li ħafna mill- irdumijiet madwar xtutna għandhom importanza kbira għal ċerti għasafar li jbejtu fihom. Dawn il-postijiet huma protetti, imma l-għasafar ma jgħixux ħajjithom kollha fil-kolonja, anzi huma tajr tal-baħar. S'issa l-parti kbira tal-ibħra tagħna mhumiex protetti. Bħalissa BirdLife Malta qed tieħu ħsieb l-EU LIFE+ Malta Seabird Project, proġett li jinvolvi ħafna riċerka fuq iċ-Ċiefa, il-Garnija u l-Kanġu ta' Filfla. Qed isiru osservazzjonijiet fuq il-baħar, minn Marzu sa Ottubru, biex nitgħallmu liema huma l-inħawi tal-baħar fejn dawn it-tliet speċi l-iktar li jużaw biex ifittxu l-ikel u jistrieħu. Minn ġimgħa għal oħra jien ivvolontarjajt xi jiem mat-tim fuq id-dgħajsa. Il-bijodiversità kollha li rajna, speċjalment it-tliet speċi li semmejt, inkitbet skont metodoloġija apposta sabiex l-informazzjoni tinġabar b'mod xjentifiku. Ovvjament matul il-vjaġġi qatt ma konna nafu x'ser nosservaw, imma spiss kellna ġranet tajbin. Minbarra t-tliet seabirds tal-proġett rajna ħafna speċi t'għasafar oħrajn, fosthom tajr tal-priża, ċirlew u rsieset. Naraw ukoll fkieren tal-baħar u diversi speċi tad-dniefel li xi kultant jiġu viċin id-dgħajsa. Das-sajf issalvaw numru ta' fkieren li sibniehom f'diffikultà għax kienu belgħu skart fil-baħar. Illum qegħdin jirkupraw bil-mod, u b'xorti tajba ftit minnhom diġà reġgħu nħelsu. Dan il-proġett għandu jwassal għal iżjed protezzjoni tal-għasafar tal-baħar u ż-żoni l-iżjed importanti għalihom. Personalment ħadt gost li kont qed naħdem ma' tim responsabbli u ta' esperjenza. Verament huma jiem li ma ninsa qatt, u nħajjar lilkom ukoll biex tgħinu f'dan il-proġett. Dan tistgħu tagħmluh billi tikkuntattjaw l-uffiċċju tal-BirdLife. U milli qed nara mir- ritratti li ħa Timothy, huwa ċans tajjeb ukoll għal min minnkom dilettant tal-fotografija tan-natura. Ċiefa (Scopoli's Shear water) ċċafċaf saqajha fl-ilma! Fit-28 ta' Awwissu ltqajna grupp sabiħ u żorna r-riserva naturali tal-Għadira. Kienet opportunità biex diversi membri jaraw għasafar li qatt ma kienu raw qabel bħal Gamiema tal-Kullar, Monakella Prima u Tertuxa. Il-Monakella, li tbejjet fir-riserva, kellha wkoll il-frieħ li ġew viċin. Wara morna nieħdu gost flimkien fil-bajja tal-Għadira fejn għomna, għamilna barbikju u sirna nafu iżjed lil xulxin. Nisperaw li nibqgħu narawkom u uċuh ġodda ħalli l-Falko tibqa' tikber! Eurobirdwatch Fil-bidu ta' Ottubru jsiru attivitjiet fl-Ewropa u fl-Asja biex jiċċelebraw il-passa tal-għasafar u jħajru l-berdwoċing. Aħna tal-Falko ħa nissieħbu magħhom! Fil-ħarifa mkien m'hawn tajjeb daqs il-Buskett. Did-darba mhux il-Falko biss ħa nkunu imma ħa tkun attività tal-BirdLife kollha. Ħa jkun hemm logħob, berdwoċing u anke treasure hunt. Jekk inkunu biżżejjed Falkuni forsi nagħmlu kompetizzjoni tagħna wkoll billi nduru l-Buskett f'timijiet u naraw min jara l-iżjed speċi f'siegħa. Ħajru lil sħabkom jiġu, iżjed ma nkunu aħjar! Data is-Sibt 5 Ottubru 2013 Niltaqgħu 3pm fil-parking tat-Tinda Nispiċċaw xi 6.30pm Ġibu ikel u xorb • tromba • żarbun tajjeb • kamera • nowtbuk Età Falko 13+ Kemmuna fil-ħarifa Wara s-suċċess tal-attività li kellna f'April f'Kemmuna, ħa nerġgħu mmorru! Did-darba sejrin tard f'Ottubru meta ħafna għasafar żgħar bħall-Pitirross, il-Malvizz u l-Buċaqq tax- Xitwa jkunu qed ipassu mill-gżejjer tagħna. Kemmuna tkun ukoll bdiet tiħdar bil-ħaxix u tkun sabiħa ħafna għal mixja. U ħa nkunu nistgħu nerġgħu naraw ftit ringing tal-għasafar. Data is-Sibt 26 Ottubru 2013 Niltaqgħu 7.15am fit-terminus taċ-Ċirkewwa Lura ċ-Ċirkewwa tard wara nofsinhar Ġibu ikel u xorb • żarbun tajjeb • tromba • kamera • nowtbuk Età Falko 13+ Tittardjawx għax il-lanċa mhix ħa tistenniena. Jekk tkun ġej ħarġa tal-Falko dejjem ibgħat imejl lil falkoblm@gmail.com jew ċempel 99214143 / 99809190. Postijiet f'Malta protetti għall-valur naturali tagħhom. Is-Simar u l-madwar Ħafna minnkom tafu bir-riserva naturali tas-Simar peress li mortu hemm ma' tal-iskola. Din ir-riserva naturali hija parti minn wieħed mis-Siti Natura 2000 ta' Malta. riserva naturali Ħafna jaħsbu li l-kelma pwales ġejja minn isem San Pawl għax f'dawn l-inħawi jingħad li kien inkalja San Pawl meta ġie Malta. Imma fil-fatt pwales ġejja minn palus, kelma bil-Latin li tfisser art mifqugħa bl-ilma (bl-Ingliż marsh). Din hija deskrizzjoni tajba ta' kif kienet l-art f'dawn l-inħawi qabel ma l-bniedem bidilha f'għelieqi. Is-Simar qiegħed f'tarf il-Wied tal-Pwales, wieħed mill-iktar widien wesgħin ta' Malta, u jinsab bejn żewġ għoljiet: Wardija Ridge u Bajda Ridge. Dawn huma parti minn sett ta' widien u għoljiet li fihom hija maqsuma n-naħa ta' fuq ta' Malta. Ħafna mill-Wied tal-Pwales huwa għelieqi, imma n-naħa tal-lvant hija baxxa ħafna, tant li l-ilma taħt l-art imħallat mal-baħar. jikber Fdal-post ħafna simar (rushes), li jħobb l-ambjent tax- xtut, u għalhekk il-post beda jissejjaħ Is-Simar. Minħabba li s-Simar kien qrib il-baħar qatt ma kien tajjeb għall-biedja, u għamel ħafna żmien mitluq. Għoxrin sena ilu l-BirdLife bdiet hemmhekk proġett biex l-ambjent naturali jerġa' jieħu l-ħajja. Il-proġett irnexxa u fis-Simar illum hemm tliet ħabitati naturali li huma rari fil-bqija tal-pajjiż: għadajjar, bur salmastru u meded tal-qasab, ilkoll mimlijin bin-natura. Fl-ilma tikber ir-ruppja (tasselweed), pjanta rarissma f'Malta, u tgħix ukoll il-ħuta nazzjonali ta' Malta, li hija l-bużaqq (Mediterranean killifish), ħuta protetta u rari sew f'pajjiżna. U jogħdsu jew jistadu għaliha nsibu għasafar bħal ta' San Martin (kingfisher), ir- russett aħmar (purple heron) u l-blonġun Is-Simar qiegħed fil-Wied tal-Pwales u jispiċċa fil-bajja tax-Xemxija. il-bufula (little grebe), żgħir li jbejjet hemmhekk. Fil-qasab tbejjet tal- qasab (reed warbler) u fl-għadajjar iċafċfu l-glalez suwed (moorhens) u t-tiġieġ tal-baħar (coots). U jduru fuq l-ilma tal-għadajjar ma jonqsux diversi speċi ta' mazzarelli. biedja u bosk Kif taraw mill-mappa, ir-riserva naturali tifforma biss parti żgħira mis-Sit Natura 2000 kollu. Is-Sit ikompli fuq tliet naħat u jinkludi fih ħafna għelieqi - fil-fatt iktar minn nofs (56%) ta' dan is-Sit huwa art agrikola li tinħadem regolari. Is-Simar u l-madwar Għelieqi Xagħri u steppa Bosk (Il-Miżieb) Fir-riserva naturali tas-Simar hemm għadajjar ta' ilma salmastru u meded ta' qasab. Dawn huma ħabitati rari fil-Gżejjer Maltin. Dehra mill-ajru ta' parti mis-Sit Natura 2000 tas- Simar. Is-siġar li jidhru fuq l-għolja huma parti mill- masġar tal-Miżieb. Natura 2000 hija sensiela ta' 26,000 sit madwar l-Ewropa fejn in-natura hija protetta. Bejniethom dawn jiksu kważi 20% tal-Ewropa. U f'Malta kemm għandna, Profs? l-għelieqi fix-xitwa jinżlu jieklu ħafna zizka bojod (white wagtail), sturnell (starling) u psiepes (meadow pipit). Is-Sit jinkludi wkoll parti mill-wileġ u d-dahar tal-għolja magħrufa bħala Bajda Ridge. Biċċa sew minn din l-għolja hija miksija b'medda sabiħa ta' siġar – l-iktar żnuber (Aleppo pine) u żebbuġ (olive) – magħrufa bħala l-Miżieb. Il-Miżieb kien tħawwel fis-snin sittin biex iħaddar u jsebbaħ pajjiżna imma b'xorti ħażina llum jiġġerrew fih ħafna kaċċaturi li kull sena joqtlu fih eluf ta' għasafar, fosthom tajr protett bħal kuċċard (honey-buzzard) u daqquq ikħal (cuckoo). F'dan is-Sit hawn xi siġar tal-ħarrub (carob) li għandhom mijiet tas-snin u li huma fost l-ixjeħ ħarrub fil-Gżejjer Maltin. xagħri u steppa Fuq l-għolja u mal-ġnub tagħha hemm ukoll meded ta' xagħri u steppa bil-blat. Dawn l-ambjenti forsi taħsibhom Dan is-Sit huwa importanti anke għall-istorja. Per eżempju minnu tgħaddi mogħdija ta' żmien ir-Rumani. Fl-istess inħawi hemm ukoll qabar Puniku u mġiebaħ antikissmi. foqra għax fihom ma jikbrux siġar, imma fil-fatt huma importanti għax fihom issib pjanti oħrajn, fosthom arbuxxelli bħal sagħtar (Mediterranean thyme) u żebbuġija (olive-leaved germander), pjanti xeblieka bħall-pajżana (common smilax) u ħaxix bħall-barrum tax- xagħri (hispid beard-grass). Tikber ukoll it-tulliera ta' Malta (Maltese fleabane), li tikber Malta biss, l-għansar (sea squill) u ħafna berwieq (branched asphodel). Qalb il-blat, ħitan tas-sejjieħ u s-siġar jgħixu annimali bħal-lifgħa (leopard snake), il-qanfud (Algerian hedgehog) u l-ballottra (weasel). Is-Simar u l-madwar jiġbru fihom varjetà sabiħa ta' ħabitati, li jiġbdu lejhom diversità ta' natura. Mhux għalxejn dal-post huwa Sit Natura 2000! It-tulliera ta' Malta tikber fix-xagħri, f'xi roqgħa ħamrija baxxa qalb il-blat. Hija pjanta endemika għal Malta. Il-blonġun żgħir huwa wieħed mill- iktar għasafar riċenti li bdew ibejtu f'Malta, fir-riserva tas-Simar. Il-ħarruba tista' tgħix mijiet tas-snin. Fir-ritratt jidhru l-fjuri tal-ħarruba raġel, li jiftħu f'Ottubru. 40paġna Ġedded sena oħra fi Klabb Ħuttaf u jkun tiegħek!