Din il-familja ta' diżordnijiet għandha karatteristiċi partikulari fosthom nuqqasijiet persistenti ta' ħiliet komunikattivi u tal-ħiliet meħtieġa biex jinbnew relazzjonijiet ma' persuni oħra f'kuntesti differenti, patterns ta' mġiba, attivitajiet u interessi li jkunu ristretti u ripetittivi, sintomi li jkunu preżenti b'mod ripetut fl-aktar snin bikrija tal- persuna (ħafna drabi jkunu diġà evidenti fl-ewwel sentejn tal-ħajja), sintomi li jikkawżaw nuqqasijiet sinifikanti f'diversi oqsma tal-iżvilupp tal-individwi. Fil-maġġoranza tal-persuni li jiżviluppaw din id-diżordni, ma jkunx hemm każijiet oħra ta' ASD fil-familja tagħhom, fatt li jista' jissuġġerixxi li dawn il-każijiet setgħu oriġinaw minn mutazzjonijiet ġenetiċi rari u sporadiċi. Mutazzjonijet bħal dawn jistgħu jintirtu, imma hemm ftit minnhom li jseħħu għall-ebda raġuni. U aħna ma nistgħux nippretendu li b'dak li nemmnu bħala duttrina għalaqna d-diskussjoni. Hija waħda mill-ikbar sfortuni li l-perspettiva tagħna tal-ħajja ma tibqax wiesgħa u miftuħa lejn kulturi u ċiviltajiet oħra. Imma bħal dejjem, hemm naħa oħra tal-munita. Bħall-parabbola tal-għaxar xebbiet fl- Evanġelju skont San Mattew, il-bniedem dejjem jista' jsib ruħu f'sitwazzjonijiet fejn iż-żejt jispiċċalu. Hu l-għerf, l-għaqal li f'ċerti mumenti tal-ħajja jew għandek jew m'għandekx Għalhekk sikwit irridu nittawlu fil-kus biex inkunu ċerti li baqa'. Hija l-ewwel frott konkret tal-imħabba Illum qed ngħixu f'dinja fejn kollox għandu kundizzjoni. Imma din hi l-ħajja Minn dan irridu nagħmlu sens. Mhux ir-rigal fih innifsu li jagħmel sens. Elena kienet tieħu gost tmur tagħmel il-qadjiet man-nanna, l-iktar fil-ġranet ta' qabel il-Milied. Iktar u iktar peress li n-nanna kienet tkun taf ix-xewqat ta' Elenal U għalhekk, kull darba li kienet toħrog tixtri man-nanna, Elena kienet tidħol lura d-dar b'xi rigal sabil ktieb ġdid, ktieb tat-tpinġija, xi bajda taċ-ċikkulata b'sorpriża fiha. Elena kienet tixtieq tista' tieqaf tilgħab ma' min tiltaqa' waqt li tkun man-nanna, imma donnu li l-oħrajn kienu kollha mdejqin u bla aptit li jilagħbu. Anke n-nanna kienet tagħmel ix-xirja malajr għax donnu ħadd ma kien ikollu aptit jgħid kelma jew jitbissem. Wara ftit reġgħet lura b'pakkett imkebbeb f'karta lewn id-deheb u marbut b'żigarella ħamra sabiħa. Kien raġel kwiet u t-tfal kienu jħobbu jaqbdu miegħu. Dorita kienet tifla ċkejkna li kull filgħodu kienet tgħidlu 'l-għodwa t-tajbal' malli jgħaddi minn quddiem id-dar tagħha Dorita kienet marida dakinhar u għalhekk Bastjan kellu jħalli r-rigal ma' ommha, li offrietlu kikkra kafe. Għaddiet idha minn fuq il-karta lewn id-deheb u ċ-ċoff l-aħmar u ħasbet: 'Bilfors li hemm xi ħaġa sabiħa ġewwa. Angela ma żammitx ir-rigal għaliha, imma ħaditu lil tal-laħam, li ħafna kienu jistħajluh raġel aħrax u kattiv minħabba xogħlu. Xi ġranet wara, waqt li Elena u n-nanna kienu ġejjin lura mill-qadjiet tagħhom, semgħu ħafna diskors quddiem il-ħwienet u ttfal donnhom kellhom aptit jilagħbu. Li nitgħallmu nagħtu hija waħda mill-isbaħ affarijiet fil-ħajja tagħna Qisna nkunu sirna kultivaturi tal-ferħ u l-kuntentizza. Imma kull okkażjoni tista' tintuża bħala opportunità biex noffru rigal li lil dawk li huma għeżież għalina. B'hekk inħossu fina dak li l-Bibbja tgħidilna: Hemm iktar ferħ f'li wieħed jagħti milli f'li jirċievi. Juri lill-oħrajn x'hemm f'qalbna, ix-xewqa li nidħlu f'relazzjoni sabiħa magħhom. U b'hekk isir sinjal tal-imħabba t'Alla li kuljum itella' x-xemx fuq it-tajbin u fuq il-ħżiena mingħajr ma jippretendi xejn lura. Jistgħu jingħataw rigali sempliċi lil xulxin biex kulħadd jemmen tassew li l-iktar importanti huwa li wieħed jagħti u mhux x'jagħti. Jistgħu jintgħażlu siltiet minn kap sitta mill-Evanġelju skont San Gwann, fejn Gesu juri lilu nnifsu bħala l-ħobż tal-ħajja li jingħata għalina biex ikollna l-ferħ li ma jintemmx. L-ommijiet, min-naħa l-oħra, iħallu lill-qalb tmexxihom, anki meta jibqgħu fis-skiet Dan l-atteġġjament jidher fil-ħarsa tal-għajnejn — l-umanità tas-sentiment matern ma tibżax li titlef wieħed minn uliedha u tirbaħ ieħor. Għalkemm għal dawn l-ommijiet, min-naħa, dak it-tifel li rabbew u li tant ħabbew b'rabta li ma tinħall qatt huwa tagħhom, hija tantieħor vera x-xewqa li jgħannqu, jilqgħu u jsiru jafu lil dak l-iben li kienu tilfu, u jinġibdu lejh. U bis- saħħa tal-imħabba u l-għajnuna tal- ommijiet, Joseph u Vacine jiltaqgħu mingħajr biża' u jitkellmu dwar il-ħajja tagħhom. Levv kapaċi tiġbed xeni ċinematografiċi stupendi, pereżempju s-silenzju u l-ħars taż-żewġ koppji meta jiltaqgħu l-ewwel darba, jew il- mixja billejl tal-uffiċjal mal-ħajtli jifred il-popli filwaqt li jfittex lil ibnu. Infatti fil-film jitkellmu b'erba' lingwi differenti, li bejniethom ħadmu b'ħafna paċenzja u solidarjetà waqt il-produzzjoni. Iżda kif jgħid tajjeb il-Malti, ix-xitan m'għandux ħalib, u jrid jagħmel il-ġbejniet. U t-tħejjijiet għal din il-produzzjoni ma kinux kollha ħarir. Minħabba attentat kienu bblukkati l-mezzi pubbliċi tat- transport u t-traffiku fit-triq. Biex tasal hemm, din kellha timxi taħt ix-xemx tisreġ għal erba' sigħat sħaħ. Element ieħor importanti tal-film huwa l-mużika. Għalkemm lil Joseph narawh jixtieq isir mużiċista u għalhekk jisma' l-mużika ta' Led Zeppelin, il-Beatles u r-Rolling Stones, iżda meta hu jmur għall-ewwel darba għand il-familja l-ġdida tiegħu fil- Palestina, waqt l-ikla ta' filgħaxija jintona kant popolari Għarbi, li bis-saħħa t'hekk jinfetaħ id-djalogu bejnu u bejn il-familja. B'hekk biss nistgħu nżidu t-tama għal dinja aħjar. Forsi Ilum għad hawn min jgħid, imma allura aħna bħala Kattoliċi x'għandna x'naqsmu ma' dan' Ir-risposta tinsab fil-ktieb stess: stedina sabiex kull Nisrani jitlob kontinwament biex mhux biss ma jaqax fid-dnub imma jsir jixbah lil Gesu. Intant il-ġrajja tal-pellegrin Russu hija waħda sempliċi u rikka fl-istess ħin. Għandna pellegrin li romol u li xtaq li jkun jista' jitlob il-ħin kollu fi triqtu lejn Gerusalemm.