Ħarġa numru 17: Frar, 2014 miġbura minn Patrick Sammut ħalissa fl-Italja għaddejja battalja siekta kontra moviment li matul is-snin irnexxielu jwarrab mill-kotba skolastiċi tal-letteratura Taljana għadd kbir ta' kittieba min- Nofsinhar tal-Italja, fosthom Quasimodo, Tomasi di Lampedusa, Sciascia, Silone, Jovine, Gatto, Sinisgalli, Vittorini, De Libero u oħrajn, biex posthom ħaduh kittieba oħrajn, anki inqas importanti, minn naħat oħrajn tal-peniżola. Anki hawn Malta jseħħu minn dawn il-bawxati. U ħafna drabi kollox isir fis-skiet u fil-moħbi wkoll. Hemm ħbieb tal-ħbieb tal-ħbieb li jafu jagħtu spinta lix-xogħlijiet u pubblikazzjonijiet ta' ismijiet partikolari filwaqt li jwarrbu kompletament oħrajn jew saħansitra jixħtulhom dell ikrah permezz ta' kummenti psewdo-kritiċi li jidhru f'ċerti ġurnali prominenti ta' nhar ta' Ħadd. Hemm ukoll dik li jiena nsejħilha l-magna tal- marketing infallibbli li bis-saħħa tagħha jirnexxilha tixħet fid-dawl għal bosta drabi numru magħżul ta' kittieba u timmonopolizza l-ispazju disponibbli - fuq ġurnali, rivisti, programmi radjufoniċi u televiżivi - biex b'hekk ma tħallix post għall-konkorrenza. Minn hawn nixtieq nistieden lil dawk kollha li jħobbu l-ktieb biex meta jżuru l-ħwienet tal-kotba, anki dawk virtwali, ma jmorrux biss għall-kotba super- reklamati u li jitqiegħdu fuq quddiem fil-vetrini tal- ħwienet prominenti. Il-qarrej intelliġenti huwa dak li il-pont a jaf ifittex anki fuq in-naħa ta' wara tal-ixkaffi tal- kotba, iqalleb il-paġni tal-ktieb in kwestjoni u ma jħallix lilu nnifsu jiġi ngannat mix-xinxilli tal-qoxra sabiħa li llum l-aqwa pubblikaturi jafu jlibbsu lill- prodotti tagħhom. Kotba tajbin hemm bosta iktar, anki bl-ilsien Malti, u mhux dawn biss. Fuq nota differenti, laqatni programm radjufoniku, bl-isem ta' Caccia al libro, li ftit jiem ilu kont qed insegwi għal ftit minuti waranofsinhar, fuq Rai Radio 3. Kien programm fejn qarrejja differenti minn naħat differenti tal-Italja jċemplu lill-preżentatur tal- programm u jistaqsu għal kotba partikolari li kienu ilhom ifittxu proprju għax diffiċli biex jinstabu. Il- preżentatur kien iħabbar dan waqt il-programm tiegħu u b'hekk kien jiġi kkuntattjat minn semmiegħa u qarrejja li kienu lesti jagħtu l-ktieb mixtieq lil min kien staqsa għalih. Hekk għandna programm radjufoniku li jirnexxilu joħloq network ta' qarrejja li lesti jpartu kotba u b'hekk ikomplu jagħnu l-imħabba tagħhom għall-qari. Nafu li dan qed iseħħ ukoll permezz tal-internet bis- saħħa ta' gruppi apposta fuq siti soċjali bħal Facebook, fejn hemm anki kmamar virtwali fejn wieħed ikun jista' jiddiskuti, jixtri u jpartat kotba partikolari. Ma ninsewx li l-ktieb hu esperjenza pożittiva li ta' min taqsamha ma' ta' madwarek. L-AĦBARIJIET POETESSA MALTIJA REBBIEĦA TA' KONKORS INTERNAZZJONALI Dan il- konkors tal-poeżija kien fih żewġ taqsimiet, waħda għal residenti Taljani b'diversi sezzjonijiet, u premju speċjali għal poeti barranin. Micallef rebħet din l- aħħar taqsima bil-poeżija Mediterraneo 2011. Il- premjazzjoni saret fl-20 t'Ottubru, f'Villa La Magia (post storiku) fi Quarrata, qrib Firenze. Micallef attendiet għall-premjazzjoni, u ntlaqgħet tajjeb ferm. Il-poetessa Maltija rebħet is-somma ta' 350 euro u hamper bi prodotti lokali. Il-ġurija kienet magħmula minn persuni distinti mill-Università ta' Firenze. Ħadu sehem mat-800 poeżija. IL-PREMJU NAZZJONALI TAL-KTIEB Nhar is-6 ta' Jannar 2014, il-Kunsill Nazzjonali tal- Ktieb organizza Konsultazzjoni Pubblika dwar il- Premju Nazzjonali tal-Ktieb li għaliha ġew mistiedna l-Awturi/Edituri, Pubblikaturi u membri tal-Ġurija li ħadu sehem fil-Konkors Premju Nazzjonali tal-Ktieb. Ġiet diskussa wkoll is-sistema tal-Public Lending Rights (PLR) li l-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb se jibda jaħdem fuqha din is-sena, flimkien mal-Malta Libraries. L-event seħħ fis-Sala Castille tal-Grand Hotel Excelsior, fil-Furjana. Intant il-pubbliku għadu ma jafx sal-ġurnata preżenti liema kienu l-kategoriji miftuħin, il-kotba/awturi/ edituri/pubblikaturi li ħadu sehem fl-edizzjoni tal- Premju Nazzjonali tal-Ktieb 2013. L-ebda tagħrif uffiċjali anki dwar ir-rebbieħa ta' kull kategorija. Is- sit www.ktieb.org.mt għadu magħluq. STEDINA MILL-AKKADEMJA TAL-MALTI L-Akkademja tal-Malti stiednet lill-interessati biex jibagħtu poeżiji qosra marbutin ma' okkażjonijiet speċjali - bħalma huma Jum San Valentinu, Jum l- Omm, Jum il-Missier, l-Għid, u l-Ġimgħa l-Kbira ., u li jappellaw għal numru kbir ta' qarrejja biex jidhru fil- paġna tagħha tal-Facebook. Min ma jiktibx poeżiji ġie mitlub jissuġġerixxi poeżiji ta' ħaddieħor. il-pont Inizzjattiva oħra tal-Akkademja tal-Malti kienet dik li seħħet fit-23 ta' Jannar 2014, fil-Moskea, Kordin, f'Raħal Ġdid. Il-kelliem kien il-Prof Martin Zammit li għamel taħdita bl-isem ta' 'Il-Versi Għarbin tal- Poeti Medjevali Maltin: Ħarsa mill-Ġdid'. LEJLA F'ĠIEĦ KARMENU VASSALLO L-Akkademja tal-Malti tellgħet ukoll Lejla Kommemorattiva f'ġieħ il-poeta Karmenu Vassallo flimkien mal-Uffiċċju tal-Prim Ministru. Dan seħħ nhar il-Ħamis filgħaxija, 30 ta' Jannar, fis-Sala tal- Ambaxxaturi fil-Berġa ta' Kastilja. STEDINA BIEX JINTBAGĦAT MATERJAL GĦAL PAĠNA LETTERARJA Mill-25 ta' Jannar Omar Seguna beda jieħu ħsieb il- Paġna Letterarja ta' l-orizzont. Kull min jixtieq jibgħat kontribuzzjonijiet jista' jikteb fl-indirizz elettroniku pagnaletterarja(Ogmail.com. Minn hawn nifirħu lil Omar Seguna. RUMANZ ĠDID MINN ISABEL ALLENDE Għadu kemm ġie ppubblikat rumanz ġdid tal-kittieba Ċilena, Isabel Allende, bl-isem ta' Ripper, maħruġ mill-HarperCollins. Allende biegħet mas-60 miljun ktieb madwar id-dinja u tikteb letteratura mistħajla ta' natura storika skont it-tradizzjoni tar-realiżmu maġiku. Ripper hu dwar żagħżugħa li jirnexxilha ssib qattiel fil-belt ta' San Francisco, u dan bil-għajnuna ta' nannuha u ta' grupp ta' ħbieb fuq l-internet. L-awtriċi Ċilena, Isabel Allende. L-AĦBARIJIET IMUT IL-BARUNI KELINU VELLA HABER Nhar it-Tlieta, 28 ta' Jannar, 2014, tħabbret il-mewt tal-Baruni Kelinu Vella Haber. Il-quddiesa tal-funeral saret fil-Knisja Parrokkjali tal-Gżira nhar il-Ħamis, 30 ta' Jannar, fit-8.30 ta' filgħodu. Kelinu Vella Haber li twieled fl-1 ta' Ottubru tal-1913 kien wieħed mill- pilastri tal-Ilsien Malti u li ħadem qatigħ biex dan ilsienna jakkwista l-livell li jixraqlu. Dan għamlu fi żminijiet diffiċli. Kelinu ħalliena imma x-xogħol li għamel f'ġieħ il-Malti u l-letteratura Maltija ma jintesa qatt. Kull min hu interessat fil-ħajja u fix- xogħol ta' dan il-bniedem jista' jara l-ktieb ta' Paul P. Borg, Kelinu Vella Haber - Ħidmietu u l-Moviment tal-Malti (Mizzi Design and Graphic Service, 2003). QARI TA' POEŻIJA S-SIBT FILGĦODU Intant nhar ta' Sibt filghodu, l-1 ta' Frar, bejn l-10 u nofsinhar, komplew il-laqgħat ta' qari ta' poeżija mill-Ghaqda Poeti Maltin fil-kafetterija ta' Dar l- Emigrant. Membri u persuni interessati qraw poeziji varji f'atmosfera informali. IMUT POETA ARĠENTIN… U IEĦOR MESSIKAN Fl-14 ta' Jannar 2014 miet il-poeta Arġentin, Juan Gelman, li kellu l-kuraġġ jikteb dwar il-'gwerra maħmuġa' tas-snin sebgħin u tmenin. Huwa miet f'Mexico Citv fl-età ta' 83 sena. Gelman ippubblika iktar minn 20 ġabra ta' poeżiji (fosthom Unthinkable tenderness, u Dark Times Filled with Light: The Selected Work of Juan Gelman), kien ġurnalista prominenti, u rebaħ il-Premju Cervantes fl-2007 li hu il-pont g aa aZZZZZZJZ l-ogħla unur letterarju fid-dinja li titkellem bl- Ispanjol. Huwa ħarab mill-Arġentina ftit qabel l-1976 meta twaqqaf dittatorjat militari. Iben Gelman u bintu tar-rispett kienu fost l-eluf li għebu waqt il-'gwerra maħmuġa'-. Intant fis-26 ta' Jannar, 2014, miet il-poeta Messikan, Jose Emilio Pacheco. Kien ukoll rumanzier u kittieb ta' esejs u rakkonti qosra. Pacheco twieled fl-1939 u ppubblika xogħlijiet bħal Los trabajos del mar (1984), Iras v no volveras (1973) u l-ġabra ta' poeżiji Tarde o temprano (2009). Rebaħ unuri internazzjonali bħall-Premju Iberoamerikan tal- Poeżija Queen Sofia (2009) u l-Premju Cervantes (2009). Fl-Amerka Latina ngħata l-Premju Octavio Paz (2003) u l-Premju Iberoamerikan tal-Poeżija Pablo Neruda (2004). Nhar is-Sibt 18 ta' Jannar, madwar erbatax-il elf bniedem f'Riga, il-belt kapitali tal-Latvja, iffurmaw Katina umana ta' 2 km biex ġarrew elfejn ktieb mis- sede l-antika tal-Biblijoteka Nazzjonali għas-seda l- ġdida. Dan seħħ f'rabta mal-fatt li dis-sena Riga hija l-Kapitali Ewropea tal-Kultura u anki biex jitfakkar il- 'Baltic Wav', avveniment li seħħ fl-1989, meta 2 miljun persuna ffurmaw katina umana biex ingħaqdu flimkien il-bliet kapitali Vilnius, Riga u Tallinn. Wara sentejn it-tliet pajjiżi rispettivi kisbu l-indipendenza mill-Unjoni Sovjetika. il-pont L-INTERVISTA Marlene Saliba twieldet f'Santa Venera u ħadet l-edukazzjoni tagħha kemm f'Malta kif ukoll fl- Ingilterra. Kisbet Masters degree fil- Letteratura Ingliża mill-Università ta' Malta. Kienet waħda mill-fundaturi tal-Peace Education Programme, li wara ġie magħruf bħala Institute for Peace and Conflict Studies, fi ħdan il-Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali fl-Università ta' Malta. Liema huma dawk il-waqtiet, esperjenzi u ħwejjeġ li jispirawk2 il-waqtiet, esperjenzi u ħwejjeġ li jispirawni jistgħu jkunu kemm pożittivi kif ukoll negattivi. Il-poeżiji mistiċi tiegħi huma x'aktarx ispirati minn waqtiet ta' ħemda u solitudni f'kuntest u f'ambjent naturali fil-kampanja jew maġenb il-baħar jew taħt sema jiddi bil-qamar u l-kwiekeb jew Il-poeżiji ta' riflessjoni dwar is-soċjetà, kif ukoll il-poeżiji ta' protesta, għadd ta' drabi huma mnebbħa mill-problemi individwali u soċjali ta' madwarna. Inebbħuni l-esperjenzi personali u l- esperjenzi li jġarrab ħaddieħor. Liema huma l-pubblikazzjonijiet poetiċi tiegħk u fiex jikkonsistu fil-qosor2 L-ewwel ktieb tal-poeżiji tiegħi kien bl-Ingliż bit-titlu ta' Time-Faring u ġie ppubblikat fl-1994 u t-tieni edizzjoni fl-2001. Dan jinkludi esperjenzi personali, versi dwar is- soċjetà, dwar it-tkasbir tal-jeddijiet umani u tal- ambjent naturali, u poeżiji dwar ir-rabta mistika individwali u kollettiva tagħna mad-dinja u mal- kożmos. It-tieni ktieb poetiku tieghi, Xbihat tal-Antenati / Ancestral Visions, hu bilingwi (bil-Malti u bl- Ingliż) u ġie mitbugħ fl-2011. Il-poeżiji tiegħi jirriflettu dwar il-valur intrinsiku taż-Żmien Neolitiku għalina llum. Huma mnebbħa kemm minn nies paċifiċi li bnew l-imqades Neolitiċi Maltin kif ukoll minn nies ta' madwarna fis-seklu wieħed u għoxrin. Il-poeżiji jħarsu lejn u jispekulaw dwar bosta ħwejjeġ, ċirkostanzi u esperjenzi sekulari u sagri li kellhom in-Neolitiċi li donnhom baqgħu xi ftit jew wisq simili għalina fil-ġurnata tal-lum, u dawk li jidhru li nbidlu, bħal pereżempju, is-safa tal-ambjent naturali u r- rabta spiritwali li kellhom dawn l-antenati man- natura. Il-ktieb jistieden lill-qarrejja jeżaminaw kemm dak li rbaħna tul dawn l-aħħar eluf ta' snin, kemm dak li tlifna, kif ukoll dak li għad nistgħu nerġgħu niksbu. F'din il-pubblikazzjoni inkludejt xbihat bil-kulur ta' xogħlijiet ta' artisti mis-seklu tmintax sal-lum imnebbħa mill-kultura Neolitika ta' Malta u Għawdex kif ukoll ritratti tal-imqades tagħna u ta' fdalijiet li nstabu fihom. Il-biċċa l-kbira ta' dawn. ir-ritratti tal-wirt Neolitiku huma ta' Daniel Cilia. Naf li inti waħda minn dawk li fhimt bl-importanza li vrusek jiġu tradotti għal ilsna barranin. X'vantaġġi hemm wara dan/2 Jiena nikteb poeżiji oriġinali bil- Malti u bl-Ingliż. It-tnejn huma ilsna li nħossni komda nitkellem bihom. U meta nikteb poeżija bil-Malti nħoss li għandi naqlibha għall-Inliż u viċeversa. Għandi poeżiji maqluba minn ħaddieħor għall-Franċiż, għat- Taljan u għall-Ġermaniż. Il-vantaġġ wara dan hu li taqsam l-esperjenzi u l-ħsibijiet ma' aktar nies u minn din il-komunikazzjoni tifhem iżjed kemm aħna l-bnedmin ta' ilsna u anki kulturi diversi aħna simili fl-emozzjonijiet u fix-xewqat tagħna u kemm nistgħu nkunu ta' wens u ta' għajnuna għal xulxin. Min jixtieq jaqra l-intervista sħiħa jista' jara din il-ħolqa: http://patrickjsammut.blogspot.com/2014/01/intervista- mal-poetessa-marlene-saliba.html IL-LAMPIER a niftakarx jekk kontx qed nitlob, nolfoq jew noħlom xħin ħarsti ssammret fuq il-lampier imdendel mill-għoli bi tliet ktajjen irqaq li bilkemm jidhru. Tistħajlu qed iżomm waħdu hemm fin-nofs, dak il-lampier inemnem u jwennes 'l-artal maġġur tal-knisja. Il-ħin kien għamel sew; il-barka ilha li tat, u n-nisa xjuħ, kobob imlefilfin fl-iswed, tkaxkru waħda wara l- oħra 'l barra, waqt li jien bqajt waħdi, bilqiegħda fuq is-siġġu żlugat tat-tibna fl-ewwel filliera. Tistennieha li ma kinux nisa biss dawk li ġew għall-barka, kien hemm irġiel ukoll. Dawk joħorġu l-ewwel nies biex malli jirfsu il-bieb maġġur erħilhom ikebbsu l-pipa, xi sigarrett jew sigarru tant li fil-knisja li ftit qabel kellha l-fwieħa tal-inċens tibda tidrod ir-riħa ta' tabakk. Għalkemm ma dawwartx wiċċi, stajt inkun naf ħaġa b'ħaġa fejn kien wasal l-ajk li bi stuta twila kien qed jitfi x-xemgħa ta' quddiem kull statwa u fuq kull artal. Imbagħad b'tisbita jibda jagħlaq u jaqfel il-bibien tal-ġnub u tal-maġġur, waqt li jsabbat biex taparsi jirranġa xi żewġ siġġijiet. Kien għadu ma telax tul il-korsija għal fuq il-presbiterju biex iħares bl-ikrah lejn kull min kellu l-almu li jibqa' fil-knisja. Dak il-ħin smajtu jikkustinja b'leħnu sod u baxx ma' raġel fil-bieb maġġur. Min jaf x'kienet l-istorja7 Seta' ġara li l- ajk kien, bħas-soltu, qed jargumenta dwar il-wiċċ sfiq ta' xi nisa, bla żejt f'wiċċhom li jħalluh jistenna tant ħin biex jagħlaq il-knisja. Mela l-Bambin kien ipprovda 'l xi ħadd biex jien stajt nitlajja għall-kwiet u għall-irdoss f'dik il- ġenna tal-art, għax għalija l-knisja vojta, kważi fi dlam komplet u fis-skiet hija rokna kennija tal- ġenna f'din id-dinja mwiegħra. Għajnejja ġrew fuq. il-lampier tal- ferrobattuto iswed, bil-weraq telgħin imxebilkin 'il fuq, oħrajn mgħawġin imżerżqin 'l isfel… bil- bozza tonda tal-kristall aħmar, u bil-fjamma ċkejkna tkebbes fiha. X'seħer kellu fuqi dak id- daqxejn ta' lampier iswedl Iswed … abjad … aħmarl Dawk it-tliet ilwien flimkien mat-tleblib ta' Isien in-nar bdew jipnotizzawni. il-pont Rajt tapit aħmar bellusi, għarusa liebsa l- abjad u xifer ta' suttana ta' qassis: tieġl B'kuntrast: rajt id-dalma mdaħħna tal-lejl fuq kamp ta' battalja. Fid-dlam ftit li xejn jidher għajr il-leħħa ħamra tal-isparar, hemm iġsma bojod kważi kadavri. Rajt mara liebsa l-iswed, tistrieħ fuq irħama bajda ta' qabar waqt li tqiegħed fuqu ward aħmar jikwi b'imħabbitha. Baħar iswed faħam jitbewwes ma' xefaq iħammar taż-żernieq waqt li fil-għoli tas-smewwiet felli qamar ilellex, fiddieni. Ċoff kbir tas-satin aħmar jiġma' u jiġbor xagħar folt iswed nieżel imġiegħed fuq għonq bajdani alabastru ta' tfajla. Platt abjad tal-kina eleganti imżejjen bi flieli ħomor tad-dullieġħ imnaqqax biż-żerriegħa sewda. L-aħmar fakkarni fil-passjonijiet tal- bniedem; l-iswed l-abbiss ta' tbatija u disperazzjoni waqt li l-abjad huwa l-ftila tat- tama. L-iswed huwa l-għuda tas-siġra maqtugħa kif ġie ġie biex fuqha jissallab il-Bniedem-Alla bla ħtija; aħmar demmu jċarċar, abjad il-liżar lest biex ikeffnu. Aħmar is-sema mgħaddab fuq il- Golgota, abjad l-irħam tat-Tempju ta' Ġerusalemm, iswed in-niket fuq wiċċ l-art. Iswed, abjad u aħmar: il-lampier, is- simbolu tal-Fidwal oe P. Galea (Fra Goel) ippubblika erba' ġabriet ta' poeżija lirika: Ifrixli Ħdanek Beraħ (1996), O Għatx Imkebbes Fjamma (2007), Dmija fuq il-Borra (2009) u Dija (2011). Tul l-istorja tal-letteratura Maltija nsibu poeżija reliġjuża ta' ċerta intensità. Xogħlijiet poetiċi bħal ta' Dun Karm, Anastasju Cuschieri, Ġorġ Borg, Charles Mifsud u Ġorġ Peresso huma xhieda ta' dan. Imbagħad hemm il-poeżija ta' Patri Marjanu Vella li hi aktar imsejsa fuq livell eżistenzjalista. Il-poeżija ta' Fra Goel (Joe. P. Galea) hija poeżija mistika mseddqa b'estetika rikka li toffri lirika mqanqla ta' ruħ għatxana, li bħal insett hija maqbuda fl- għanqbuta tal-eżistenza, tissielet magħha nnifisha biex tiġġustifika l-fidi Nisranija. Il-lirika tiegħu hi djalgu interjuri bejnu u bejn ruħu. F'waqtiet ta' turment intens hu jsensel katina ta' mistoqsijiet lil Alla li jemmen fih. Bħal Adam fil-ġnien tal- Għeden iħossu għeri għal kollox saħansitra mill-kunċett li jista' jeżisti Alla, u hawnhekk hu ma jeskludiex. li: jista' jinħoloq kollokju anki mal-eżistenzjaliżmu ateu b'mod ewlieni mgħallem minn Sarte u Camus. Hu jħossu mwaħħad mal-umanità, għax il- weġgħat, l-ansjetajiet u t-tiftix fil- mistoqsijiet li jirrikjedu tweġiba huma universali u mhux personali. F'kitbietu hemm il-ħolm li jqum mill-mistoqsija, il- ħolm li jġarrab kull esseri maħluq, u għalhekk l- istess mistoqsija hija ta' kulħadd u mhux tiegħu L-Alla li jemmen fih hu l-Alla personifikat f'Ġesu Kristu, li b'umiltà u bla kundizzjoni ġarrab bħal kull uman l-ansjetà, it-turment, il-weġgħat, qtiegħ il-jies u s-sens tax-xejn fil-qigħan tar-ruħ. il-fidi tal-poeta hi xrara, u biha jinsab iterraq f'qiegħ għammieq ta' rwiefen turbulenti. prezzjuża daqs djamant li l-biza' tiegħu hi li jista' jitlifha, u dan hu x'aktarx il-motiv tat-turmenti li Għalih is-sens tax-'xejn hu marbut bħall-ħolqa ta' katina ma' sens ta' fraġilità il-pont li għal waqtiet kapaċi jissawwar fi qtigħ il-jies. Fra Goel jisħaq li l-fidi għandha mid-dlam skabruż u mid-dija għammiexa. Hija pass fid-dlam, iżda l-pass fid-dlam hu pass 'il quddiem fil-fiduċja fl-leħor. Minnha nnifisha dil-fiduċja hi dawl, għax hi mixi f'direzzjoni li tisboq. Hu biss fl-ispazju tad-dubji li l- fidi tista' titfannad. Itenni li d-dubji jiġu biex ikomplu jsaħħuħ fil-fidi, fejn jara li m'hemmx spazju għal ebda fidi. Primarjament il-poeta jikteb vrusu bħala komunikazzjoni u relazzjoni mal-Ħallieq li jemmen fih, u f'dawn il-parametri jrid joħloq rapport ta' mħabba ma' ħutu l- bnedmin. Il-lirika spiritwali tiegħu mhijiex biex tbarri lill-bqija; anzi bil-maqlub fiha hemm. b'ħall- għeneb it-tagħsir taħt il-morsa fonduta ta' wġigħ komuni. B'dawn l-emozzjonijiet imqanqla ta' wġigħ il-poeta fl-ebda mument ma jinkapsula lilu nnifsu f'xi fosdoq mistur ta' xi għar dagħmi. Il-weġgħat tiegħu huma l-weġgħat tal-kotra. Quddiem. il-flaġelli umani l- mistoqsija 'Fejn inti' tinvadilu ruħu moribonda lejl u nhar. U f'din il-frażi kważi ta' abbandun li jintuwixxi ħjiel ta' Alla mislub agonizzant. Alla li l-ħin kollu bħas- Samaritan it-tajjeb jistiednu jidħol fis-skiet Tiegħu biex jasal jgħix fih innifsu l-kompassjoni Tiegħu lejn il-ħlejjaq kollha bħalma għamel Franġisku ta' Assisi. U f'din il-kompassjoni prattikata jġarrab il-qawwa redentriċi tas-Salib. Nagħlaq billi ngħid li Fra Goel ma jikkonkludix li l- identità tiegħu tinsab fix-'xejn', iżda fi skiet tal- preżenza (is-skiet bħala l-oppost tal- frammentazzjoni) imwaħħad mal-Preżenza li hu Alla. Il-ħtieġa li minnha jikteb hi ħtieġa li jemmen u jittama li jkun jista' jgħix, jiġifieri jħobb. Il-funzjonità u razzjonalità (jekk hemm) jinsabu f'din il-ħtieġa. Huwa jidħol fil-kwadru ta' testi mistiċi ta' awturi fosthom Tereża ta' Avila, Santu Wistin ta' Ħippo, Franġisku ta' Assisi, Tumas t'Aquina, Tumas Kempis, Ġwanni tas-Salib u riċentament il-Papa Ġwanni Pawlu t-Tieni. IL-POEŻIJI IX-XIĦ Indur bih u nibkih inħares lejh u nitħassru mitluq f'sodda fi sptar, abbandunat wiċċi ndawwar u nibki nħares f'mera nitħassarni min jaf għadx inkun abbandunat il-pont a ZZZZZZZZZZZZZZZZZZZRZZZPRZZ L Jgħidu illi Frar imqarqaċ Xejn mhu ħelu, pjuttost kiefer, U aħjar toqgħodlu ġewwa Għax imqit u għandu d-dwieferl U għalkemm hu l-iktar qsajjar Jaf ifawwar anke l-bjar; Joħloq ħerba fi treqatna Wil-widien jimtlew sax-xfar. Imma għalkemm dan il-gwaj kollu Miegħu jġib ġrajjiet sbieħ; Kien f'daż-żmien li San Pawl tfarrak U lil ġensna ħabb bi sħiħ. Tul dax-xahar in-nies titbaħrad, Titbaħnan fil-Karnival Għax kif jgħid il-qawl minn tagħna 'Mhux darbtejn insiru tfall' Il-borma fuq tlieta toqgħod — Il-festa tal-maħbubin Ma' Frar tasal, mistennija Rigal nixtru lil xulxin. Ja ħanini kemm inħobbok Kieku taf x'nagħmel għalik Kieku għandi flus bix-xabgħa Villa sbejħa kont nagħtikl Imma għalkemm dawn bwieti vojta Tibqa' l-mimmi ta' għajnejja; Kieku nista' l-jum kollu Ma taħrabx minn taħt idejjal Għax l-imħabba hija l-qofol Tal-ferħ kollu tal-bnedmin Tixbah ġnien mimli bil-fjuri — Friefet, vjoli, ġiżiminl MINN FUQ L-IXKAFFA idi Iii e tal-Ispiritwalità Kożmika il-pont BIŻA U KURAĠĠ ta' Karmenu Mallia, BDL, 2013 L-azzjoni ta' dan ir-rumanz titqiegħed fi żmien l-aħħar gwerra dinjija, u jagħti indikazzjoni minn xiex għaddew il-Maltin ta' dak il-perijoduxejn sabiħ. Cċlestine tħobb lil Fredu Flores mill-Birgu, imma żżewġet lit-Tabib Bru. Meta mietet Cċlestine t-Tabib beda jrabbi lil Miriam, bint ħuh. Hilda, oħt Fredu Flores, kienet attriċi, u ltaqgħet ma' Miriam u l-Kanonku Dun Belin f'Ħal Qormi bħala refuġjati. Fredu jiżżewweġ lil Miriam. Jidħol fl-istorja anki l-Avukat Ċiċċibeqqi. Naqraw dwar l-istorja tal-//lustrious u l-Konvoj ta' Santa Marija. Fuq naħa hemm il-mewt; fuq l-oħra hemm it-tama ta' umanità ġdida. Dan hu rumanz ta' 382 paġna li jinqasam f'19-il kapitlu. Għal darb'oħra Karmenu Mallia, kittieb prolifiku tassew, iħallat ġrajjiet mistħajla ma' oħrajn storiċi biex ħalaq rumanz interessanti u li żgur jiġi apprezzat minn min iħobb jaqra bla tbatija ta' xejn u għall-gost. IL-FILOSOFIJA TL-ISPIRITWALITÀ KOŻMIKA ta' Anton Sammut, 2013. X'kienu jaħsbu l-filosofi tal-Greċja Klassika dwar Alla jew l-Assolut7 Għaliex dan il- kunċett ta' Alla kien tant differenti minn dak li ħafna minna nifhmu bih illum X'jgħidu l-kotba sagri u l-filosfi tal-Orjent rigward dan2 X'inhuma l-Brahman, it-Tao, il-karma, ir-rikorrenza eterna, ir-rinkarnazzjoni, u l-Konoxxenza tal-Bniedem, X'għallem il-Budda fil-verità, u kemm influwenza t-tagħlim tiegħu fuq il-formazzjoni spiritwali ta' Ġesu7 Dawn huma ftit mill-mistoqsijiet li Anton Sammut jipprova jwieġeb anki bil-għajnuna tax-xjenza li għandna llum, u li permezz tagħha se tkompli tgħinna nirrealizzaw li, għalkemm fid-dinja jeżistu bosta reliġjonijiet u filosofi differenti, teżisti spiritwalità waħda u komuni għal kulħadd: Spiritwalità Kożmika li, fost oħrajn, għallmuha l-Budda, Ġesu, u nies kbar oħrajn. Dan ta' Anton Sammut hu ktieb riċerkat miktub b'Malti mirqum dwar suġġett mhux faċli u li jgħin lill-qarrej jiftaħ għajnejh għal ħsieb tassew ġdid. JINŻLULEK GĦASEL, ta' Charles Flores u Tonv Barbaro Sant, BDL, 2013. Din hija ġabra ta' aneddoti jew rakkonti qosra mill-paġni tal-ħajja ta' iktar minn 123 Maltin u Għawdxin magħrufa. Insibu kitbiet u tifkiriet ta' politiċi, kittieba, edukaturi, xandara, ġurnalisti, avukati, mużiċisti, spiżjara, kantanti, atturi, professuri, imprendituri, poeti, membri tal-kleru, dentisti, periti, diretturi, imħallfin, u l-bqija. Il- kitbiet huma konċiżi apposta biex jinqraw sħaħ fi żmien qasir u fl-istess ħin jagħtu gost lill-qarrej u spiss inisslu anki xi tbissima. Parti mid-dħul ta' dan il-ktieb se tiġi mgħoddija lil xi santwarji tal-annimali bħala ħajr għal kulma qed jagħmlu f'dan il- qasam. Hawn se niskopru l-aspett uman ta' bosta personalitajiet li s-soltu nħarsu lejhom biss minn perspettiva wisq serja: Membru Parlamentari Ewropew jiftakar meta fit-tazza tal-whiskv li offrewlu sab wirdiena tgħum fil-wiċċ; koppja waqt vjaġġ fuq tren f'Londra tbati l-konsegwenzi ta' ikla fażola; ieħor spiċċa tgerbeb it-taraġ hu u nieżel mill-ajruplan għax moħħu kien distratt mit-tfajla li kien hemm quddiemu. Prosit tassew Charles Flores u Tonv Barbaro Sant għal dan il-ktieb b'differenza.