Spjegazzjoni flok daħla Is-Sur Joseph Mizzi, id-Direttur Maniġerjali tal-Klabb Kotba Maltin u Midsea Books, talabni niġbor u neditja s-sensiela ta' artikli Għawdxin li Għadna Niftakru ta' Pawlu Mizzi li kienu dehru l-ewwel darba f'Il-Ħajja f'Għawdex. Din tal-aħħar hija rivista tad-djoċesi Għawdxija li bdiet toħroġ fl-1945 u llum qabżet l-elf ħarġa. Pawlu Mizzi fl-1969 waqqaf il-Klabb Kotba Maltin. F'għeluq it-tmenin sena tiegħu, Oliver Friggieri tah iċ-ċertifikat ta' "Missier il-Ktieb Malti Modern" għal dak kollu li rnexxielu jagħmel fis-settur tal-ktieb Malti. Min jaf kemm talenti letterarji ġew skoperti minnu u ngħataw il-possibilità li xogħlhom ma jibqax manuskritt, mitluf f'kexxun għad-dlam. Fil-fatt, il-Klabb għandu niċċa ewlenija fl-istorja tal-ktieb Malti. Ghal Pawlu Mizzi żgur li ma kienx ġest faċli li jitlaq minn Għawdex, jinżel Malta u jagħmel li għamel. Mhux biss minħabba l-indifferenza lejn il-qari ta' dawk iż-żminijiet imma anki minħabba l-fatt li kellu jitlaq l-art u l-ambjent li wellduh u lil familtu u fl-istess ħin jipprovdi l-ħobż għal martu u uliedu. Mizzi hu eżempju ieħor ta' emigrazzjoni interna fejn matul is-snin diversi Għawdxin minħabba n-nuqqas ta' opportunitajiet marbuta ma' studju, ħobż, xogħol u għajxien għamlu l-bejta tagħhom f'Malta. F'kelma waħda, Pawlu Mizzi rnexxielu jirbaħ l-iżvantaġġi li ġġib id-'DNA Għawdxija' u flimkien ma' oħrajn bena b'mod sod l-industrija tal-ktieb Malti. Kien hu wkoll li webbel lill-gvern tal-ġurnata jibda l-Fiera tal-Ktieb li llum hija avveniment nazzjonali. Dan l-aġir tiegħu sfida dak li kien hemm min sejjaħlu s-sottomissjoni psikoloġika tal-Għawdxin lejn il-Maltin fejn skont dan l-argument bosta drabi l-Għawdxin jistennew lil Maltin biex jgħidulhom x'għandhom jagħmlu. Din id-darba, f'dan il-ktieb, qed naraw lil Pawlu Mizzi l-kittieb. Il-kittieb li jħobb il-Malti u hu nnamrat wara Għawdex tiegħu. F'dan il-ktieb, Mizzi jlaqqgħana ma' persunaġġi Għawdxin – waħdiet minnhom magħrufa anki minna l-Maltin – li fil-maġġoranza tagħhom jiftakruhom biss, jekk jiftakruhom, nies ta' mparu. Ma neskludix li hemm numru kbir ta' Għawdxin li dal-persunaġġi ma jafu xejn dwarhom u għalhekk kien jixraq li dawn jinġabru fi ktieb u b'hekk ikun hemm nittamaw ċirkolazzjoni ikbar ta' qarrejja. Mizzi hawnhekk mhux biss jagħtina ħjiel ta' ħajjithom imma juża l-memorja tiegħu jew ta' oħrajn li jaf u li tkellem magħhom biex jikteb dwarhom. Xi drabi ma jonqsux ukoll xi kumment kontemporanju speċjalment meta jiġi biex jagħmel riflessjoni dwar ilbieraħ u llum. Is-sabiħ ta' dawn il-kitbiet hu li bosta drabi Pawlu Mizzi jikteb fuq iż-żgħir, fuq min hu fqir, fuq min mhu xejn imma li taha b'xejn lill-komunità tiegħu. Is-soltu l-kotba jitkellmu dwar l-għorrief, il-mexxejja, u s-setgħana. Hawnhekk l-enfasi tinqabel għal kollox. Mizzi f'dan il-ktieb jinħass li hu qarrej klubi u jħobb l-għerf u dak li tgħallem u qara jaqsmu mal-qarrejja tiegħu. Jimpressjonani personalment kif ipinġi, anki jekk b'mod ħafif, is-sitwazzjoni jew il-lok tal-ġrajjiet li jirrakkonta u jdaħħlek miegħu f'burdata li faċli ttemagħha f'ritratt. Nemmen li dawn l-iskizzi tiegħu setgħu kienu opportunità biex jerġa' jgħix tfulitu, tiegħu u ta' ħutu. L-element nostalġiku ta' ħajja kwieta, onesta, mibnija fuq il-logħob fit-triq u madwar il-knisja, fil-kas tiegħu l-Bażilika Ġorġjana, huma evidenti u ma tistax tinjorahom. Ix-xrara għall-fidi tinħass u tispjega anki l-użu tal-karità fil-kitba meta jitkellem dwar il-karattri tiegħu. Qatt fil-fatt mhu kritiku tagħhom. Pjutost iżomm magħhom. Inħoss li dan il-ktieb qed jgħin lill-biblijografija minn Għawdex biex tieħu iktar terran għaliha li ngħiduha kif inhi bosta drabi tibqa' f'Għawdex. Mhux darba u tnejn li saret kritika lill-kittieb Għawdxi li hu wisq magħluq u ffukat fuq il-parrokjaliżmu tiegħu. Ġustament Għawdex kellu l-awturi tiegħu. Ibda minn De So;ldanis sa Mary Meylak. Minn Ġorġ Pisani sa Anton Buttigieg. Minn Ġuże Aquilina sa Ninu Cremona. Forsi mhux kumbinazzjoni li dan il-ktieb qed joħroġ fi żmien meta hawn min qed jara theddida fuq is-sbuħija ta' Għawdex minħabba l-ferneżija tal-bini li ħakmet lil pajjiż. Donnu li l-ktieb irid jibgħat messaġġ li Għawdex diġà nbidel ħafna u qiegħed f'riskju li jkun kopja tal-ġżira l-kbira. Fl-istess nifs, hawn min qed isostni li min jagħmel dan l-argument irid lil Għawdex presepju. Kemm jista' jkun warrabt it-tentazzjoni li mmiss it-test oriġinali. Anki forsi meta jinħass li joħroġ mis-suġġett u qed iwessa' wisq il-parametri li suppost telaq bihom. Billi bosta drabi Mizzi jinqeda bil-laqmijiet għamilna sforz biex dawk il-persunaġġi li nafuhom jingħataw isem u kunjom anki biex il-bijografija tagħhom tistagħna. Kien hemm grupp ta' artikli li ttieħdu mil-laptop innifisha ta' Pawlu Mizzi u kien hemm bżonn ta' xi ftit editjar u tindif waqt li ċiklu ieħor ġew ittapjati mill-ġdid minn Ray Miceli mir-rivista. Għal dak li hu indiċi, ittieħdet id-deċiżjoni li naħdmu fuq il-persunaġġi li l-awtur isemmi. Żgur hawnhekk hawn minjiera mill-iktar interessanti. Dan il-ktieb jaf l-assistenza ta' diversi persuni. Fuq quddiem nett Francesco Pio Attard, l-editur preżenti ta' Il-Ħajja f'Għawdex fejn bosta drabi kien konsulent u wieġeb għall-mistoqsijiet tiegħi fi żmien qasir ħafna minkejja l-aġenda mħabbta tiegħu. Grazzi wkoll lil Joe M. Attard, Joe Camilleri u Anton Tabone li għenu fl-identifikazzjoni u l-konferma tal-persunaġġi Għawdxin li jissemmew f'dan it-test. Grazzi wkoll lil Karl Colerio tal-qari tal-provi.