Intervent fit-Tfulija Bikrija Analiżi tas-Sitwazzjonijiet fl-Ewropa Aspetti u Rakkomandazzjonijiet Ewlenin TAQSIRA EŻEKUTTIVA L-Intervent fit-Tfulija Bikrija (ECI) huwa qasam importanti kemm fuq livell ta' policy kif ukoll fuq livell professjonali. Dan għandu x'jaqsam mad-dritt ta' tfal żgħar ħafna u l-familji tagħhom li jirċievu s-sostenn li jkunu jinħtieġu. L-ECI għandu l-għan li jgħin u jagħti s-saħħa meħtieġa flimkien mas-servizzi li jkun hemm bżonn lit-tfal u l-familji tagħhom. L-ECI jgħin biex jibni soċjetà inklużiva u magħquda flimkien li hija konxja tad-drittijiet tat-tfal u tal-familji tagħhom. Id-dokumenti dwar dan l-aspett li ġew ippubblikati f'dawn l-aħħar 20– 30 sena juru l-evoluzzjoni tal-ideat u t-teoriji li jwasslu għall-kunċett ilġdid tal-ECI li fih, is-saħħa, l-edukazzjoni u x-xjenzi soċjali (b'mod partikolari l-psikoloġija) huma direttament imdaħħla. Il-kunċett il-ġdid tal-ECI jiffoka fuq l-iżvilupp tat-tfal u l-impatt tal-interazzzjoni soċjali fuq l-iżvilupp inġenerali u fuq it-tfal b'mod speċifiku. Dan il-kunċett jagħti importanza kbira lill-qabża minn tip ta' intervent li fil-biċċa lkbira tiegħu huwa ffukat fuq it-tfal, għal attitudni aktar wiesgħa li tinvolvi lit-tfal, il-familja u l-ambjent, filwaqt li tikkorrispondi malevoluzzjoni aktar wiesgħa tal-ideat fil-qasam tad-diżabiltà, jiġifieri lqabża fl-enfasi minn mudell 'mediku' għal wieħed 'soċjali'. Elementi differenti li għandhom x'jaqsmu ma' dan il-kunċett il-ġdid talECI kienu identifikati fl-analiżi tal-proġett tal-Agency. Dawn huwa deskritti hawn taħt. Kemm wieħed jista' jiksibhom; kemm wieħed jista' jkollu aċċess għalihom minħabba distanza; kemm wieħed jista' jaffordjahom kif ukoll l-aspett tad-diversità jidhru bħala li huma xejriet komuni tasservizzi tal-ECI Ewropew: - Varjetà ta' servizzi li wieħed jista' jikseb u li jkollu aċċess għalihom u/jew il-proviżjoni tagħhom huma pprovduti darba waħda jintalbu millfamilja; - Proviżjonijiet u servizzi ta' dan it-tip għandhom jiġu offruti kemm jista' jkun malajr, ikunu b'xejn jew bi prezz minimu għall-familji, u jiġu pprovduti kull fejn u kull meta jkun hemm bżonnhom, preferibilment fil-livell lokali. Is-servizzi jridu jkunu tali li jirrispondu għall-ħtiġijiet talfamilji u jipprovdu intervent li jiffoka fuq il-familja; - Id-diversità tas-servizzi f'pajjiżi differenti f'pajjiżi tagħti importanza kbira l-ħtieġa li jiġu stabbiliti kooperazzjoni u koordinazzjoni ta' 4 servizzi u riżorsi adekwati biex b'hekk jiġi assigurat servizz ta' kwalità; - Is-saħħa, kif ukoll is-servizzi soċjali u edukattivi jridu jiġu involuti u jaqsmu bejniethom ir-responsabiltà għall-ECI. Dan jikkorrispondi malisfond teoretiku tal-ECI, ibbażat fuq ix-xjenzi soċjali u dixxiplini differenti u xjenzi soċjali. Is-saħħa, kif ukoll ix-xjenzi umani u soċjali għandhom x'jaqsmu sew ma' xulxin fejn jidħol l-iżvilupp tat-tifel/tifla u wieħed irid jirresponsabilizza ruħu għaliha. M'hemm l-ebda mudell singlu ta' referenza: teoriji u mudelli differenti taw is-sehem tagħhom għall-iżvilupp ta' attitudni wiesgħa ta' ECI li jiffoka fuq it-tifel/tifla, ilfamilja u l-kommunità, li jgħaddi minn mudell mediku għal wieħed soċjali. Fil-laqgħat dwar il-proġett ġew diskussi l-aspetti ewlenin tal-gruppi filmira, ix-xogħol f'team, it-taħriġ professjonali u l-għodod tal-ħidma: - L-impatt tat-tibdiliet fis-soċjetà fuq il-gruppi fil-mira tal-ECI kif ukoll n-numru dejjem jiżdied ta' tfal li jkollhom problemi psikoloġiċi u soċjoemozzjonali kienu ta' preokkupazzjoni kbira għall-esperti tal-proġett; - Professjonisti differenti minn dixxiplini varji għandhom irresponsabiltà li jgħinu lit-tfal żgħar u lill-familji tagħhom. In-nies professjonali f'dan il-qasam ma jistgħux jaħdmu għal rashom; hemm bżonn li jaħdmu flimkien f'team interdixxiplinarju. Biex wieħed jilħaq xogħol f'team li jikkopera flimkien, il-professjonisti f'dan il-qasam jeħtieġ li jkollhom xi forma ta' taħriġ flimkien. B'hekk ikunu jistgħu jżidu mal-għerf u l-għarfien li jkunu diġà kisbu fit-taħriġ inizjali tagħhom. Dan it-taħriġ komuni ta' bejniethom jista' jsir permezz ta' aktar taħriġ (speċjalizzat) jew bħala parti minn taħriġ ta' aġġornament. Dan jassigura li dawn il-professjonisti jkollhom l-għerf meħtieġ dwar oqsma li għandhom x'jaqsmu mal-iżvilupp tat-tfal, ilmetodi ta' kif wieħed għandu jaħdem, il-kooperazzjoni bejn naħa u oħra tas-servizz inkwistjoni, ix-xogħol f'team, l-immaniġġjar talkażijiet, l-iżvilupp ta' ħiliet personali, u x-xogħol ma' familji. Ilprofessjonisti għandhom ikunu jafu kif jinvolvu u jaħdmu mal-ġenituri u/jew il-familji estiżi u jirrispondu għall-ħtiġijiet u l-prijoritajiet tagħhom, li jistgħu jkunu differenti minn dak li jaħsbuha huma filprofessjoni partikolari tagħhom; - Il-professjonisti jużaw għodod differenti biex jassiguraw proċess ta' kwalità għolja li ma jkollux nuqqasijiet, jinbeda hekk kif wieħed jinduna bil-problema u jibda jitwettaq permezz tal-involviment sħiħ u s-sehem tal-familji. Fil-każ fejn ikun hemm bżonn ta' intervent, jiġi żviluppat Pjan Individwali – li jissejjaħ ukoll Pjan tal-Familja jew Pjan 5 għas-Servizz tal-Familja (dejjem skont il-pajjiż li jkun). Dan isir bħala riżultat tal-kooperazzjoni bejn il-familja u t-team inkwistjoni. Il-pjan jiffoka fuq il-ħtiġijiet, is-saħħiet, il-prijoritajiet, il-miri, kif ukoll lazzjonijiet li għandhom jittieħdu u jiġu evalwati. L-eżistenza ta' dokument ta' dan it-tip tiffaċilita t-trasferiment tal-informazzjoni u ttkomplija tas-sostenn neċessarju meta tifel/tifla jgħaddi minn forma speċifika ta' għajnuna għal oħra, jew meta familja tmur toqgħod x'imkien ieħor. Dawn l-elementi kollha jipprovdu l-bażi għall-formulazzjoni ta' għadd ta' rakkomandazzjonijiet li l-għan tagħhom huwa li jtejbu u jikkonsolidaw s-servizzi u l-proviżjoni tal-ECI li diġà jeżistu. Dawn huma ppreżentati fl-aħħar kapitlu ta' dan id-dokument. 6 DAĦLA Dan id-dokument għandu l-għan li jagħti fil-qosor l-analiżi tal-proġett tal-aspetti ewlenin tal-programm tal-Intervent fit-Tfulija Bikrija (Early Childhood Intervention – ECI) f'għadd ta' pajjiżi Ewropej, li saru millAġenzija Ewropea għall-Iżvilupp ta' Edukazzjoni Għal Ħtiġijiet Speċjali matul is-sena 2003-2004. Dan id-dokument fih ukoll lista ta' rakkomandazzjonijiet li fil-biċċa l-kbira tagħhom huma indirizzati lejn professjonisti li jaħdmu f'dan il-qasam, u li l-għan tagħhom hu li joffru ideat prattiċi għar-riflessjoni u t-titjib fil-prattika tagħhom. Din l-analiżi ma kinetx tkun possibbli mingħajr l-esperjenza u lkompetenza tal-esperti u l-familji involuti direttament jew indirettament fil-proġett. Huma pprovdew il-materjal, l-ideat u rrimarki li għandhom x'jaqsmu mas-sitwazzjoni fl-ECI fejn jidħlu lpajjiżi tagħhom, kif ukoll r-riflessjonijiet u l-kummenti kritiċi fil-fażijiet kollha tal-proġett. Ir-razzjonal wara dan id-dokument jikkorrispondi mal-ħtiġijiet għal aktar studju fil-fond ta' dan is-suġġett daqshekk importanti, kif ukoll liżvilupp tax-xogħol li diġà sar mill-Agency fl-1998. Dan ir-razzjonal huwa wkoll skont il-prinċipji ewlenin iffissati mill-organizzazzjonijiet internazzjonali ewlenin fosthom in-Nazzjonijiet Uniti (U.N.) u lUNESCO, li t-tnejn urew il-pożizzjoni tagħhom fil-ġlieda għad-drittijiet tat-tfal u l-familji tagħhom b'mod mill-aktar ċar: Kemm it-tfulija kif ukoll il-pożizzjoni ta' omm huma qagħdiet li għandu jkollhom attenzjoni u għajnuna speċjali. (U.N. 1948, Artiklu 25 §2) It-tifel/tifla għandu jkollu dritt li jikber u jiżviluppa b'saħħtu; għal dan ilgħan, għandhom jingħataw għajnuna u protezzjoni speċjali kemm lilu kif ukoll lil ommu, li jkunu jinkludu fihom għajnuna kemm qabel kif ukoll wara t-twelid. (U.N. 1959, Prinċipju 4) Dawk l-hekk magħrufa bħala 'states' parties' jagħrfu d-dritt tattifel/tifla b'diżabiltà għal għajnuna speċjali u għandhom iħeġġu u jassiguraw li din tingħata bl-aktar mod possibbli, dejjem skont irriżorsi li wieħed ikollu, lil dawk it-tfal u dawk li jkunu fir-responsabiltà tagħhom; għall-assistenza li għalihom issir applikazzjoni u li tkun tgħodd għall-kundizzjoni tat-tifel/tifla u ċ-ċirkustanzi tal-ġenituri jew xi ħadd ieħor li jkun qiegħed jieħu ħsiebu/ha. (U.N. 1989, Artiklu 23 §2) 7 L-Istati jridu jaħdmu biex jipprovdu programmi mmexxija minn teamijiet multidixxiplinarji ta' professjonisti li xogħolhom ikun li jagħrfu minn kmieni, jassessjaw u jittrattaw id-diżabiltà. Din tista' tiskansa, tnaqqas jew telimina l-effetti tad-diżabiltà. (U.N. 1993, Regola 2 §1) L-għajnuna fit-tfulija bikrija, kif ukoll il-programmi edukattivi għal tfal li jkollhom sa sitt snin għandhom jiġu żviluppati u/jew riorjentati biex jgħinu fl-iżvilupp fiżiku, intellettwali u soċjali u t-tħejjija għall-iskola.. Dawn il-programmi għandhom valur ekonomiku ewlieni għallindividwu, il-familja u s-soċjetà biex jiġu evitati li l-kundizzjonijiet taddiżabiltà jiggravaw rwieħhom. (UNESCO, 1994, §53) Il-metodoloġija użata waqt l-analiżi kellha l-għan li tikkorrispondi mal-prinċipji bażiċi tal-ECI; li titħaddem b'mod rispettabbli u miftuħ f'ambjent multidixxiplinarju u b'mod interattiv, li jirrispetta l-ambjenti diversi tal-parteċipanti. Il-ġbir tal-informazzjoni fuq livell nazzjonali u l-analiżi sitwazzjonijiet nazzjonali ffurmaw l-bażi tax-xogħol li sar. tas- Esperti ewlenin li jirrappreżentaw l-policy tal-ECI, kif ukoll is-setturi tal-prattika u r-riċerka minn 19-il pajjiż kienu nnominati biex jirrappreżentaw lill-Agency. Is-setturi professjonali kollha kienu wkoll irrappreżentati: l-edukazzjoni, is-servizzi soċjali u l-għajnuna fissaħħa (health care), flimkien ma' rappreżentazzjoni ikbar mis-servizzi edukattivi. Il-familji kienu direttament involuti f'waħda mil-laqgħat ta' ħidma, kif ukoll fil-fażi tal-validazzjoni tal-proġett (ara paġna 10). B'kollox, saru ħames laqgħat matul il-proġett – erba' laqgħat ta' ħidma u seminar finali. L-oġġettiv ewlieni tax-xogħol li sar matul illaqgħat kien li jirrifletti u fl-istess ħin jipprovdi proposti konkreti li għandhom x'jaqsmu mal-aspetti t'hawn taħt u li kienu identifikati flewwel laqgħa: - Ir-rwol li għandhom ikollhom is-servizzi u l-professjonijiet filproviżjon ta' interventi fl-isfond tat-tfulija bikrija; - It-tiswir tat-team u t-taħriġ neċessarju tal-professjonisti; - It-tibdil relatat mal-gruppi fil-mira tal-ECI; - L-għodod meħtieġa biex wieħed jaħdem mat-tfal u l-familji tagħhom bl-aħjar mod possibbli. 8 Ingħażlu tliet postijiet fejn isiru l-laqgħat kif ukoll iż-żjajjar fuq is-siti. Dawn ingħażlu minħabba li tqiesu bħala eżempji tajba ta' modi differenti kif wieħed jwettaq il-mudell ekoloġiku-sistematiku tal-ECI – approċju teoretiku u prattiku li huwa magħruf sew. Barra minn hekk, dawn it-tliet postijiet urew li kien hemm relazzjoni diretta ma' xogħol ta' riċerka kontinwa minn universitajiet tal-lokal. Dan ta ċans lillesperti biex jiddiskutu u mbagħad jidentifikaw il-karatteristiċi ewlenin, l-aspetti pożittivi u l-oqsma li fihom seta' jsir titjib biex jitwettqu, skont is-sitwazzjoni tal-pajjiżi parteċipanti. L-analiżi kollha, fil-kompletezza tagħha mbagħad tkompliet f'erba' fażijiet, li lkoll flimkien għenu biex jitħejja dan ir-rapport fil-qosor. Il-fażi tal-informazzjoni: ġbir tal-kontribuzzjonijiet tal-pajjiż, strutturati skont mudell maqbul fl-ewwel laqgħa u maħsub biex iqabbel isservizzi u l-proviżjonijiet eżistenti fil-pajjiżi involuti. L-esperti ntalbu: - Biex jipprovdu tagħrif fuq il-karatteristiċi ewlenin tas-servizzi tal-ECI u/jew il-proviżjoni ta' dawn fill-pajjiżi tagħhom, u - Biex jippreżentaw sistema - lifeline, segwita minn tifel/tifla u lfamilja tagħhom li kellha l-ħtieġa ta' intervent fit-tfulija bikrija mit-twelid sal-ħames jew is-sitt sena. Dan il-lifeline indika lisem u t-tip ta' sostenn offrut permezz ta' proviżjoni li wieħed seta' jikseb u li kienet tiddependi fuq l-età tat-tfal, is-servizzi responsabbli għal dik il-proviżjoni kif ukoll il-kummenti relatati. Il-fażi ta' tibdil: tibdil u diskussjoni fuq għadd ta' aspetti maqbula li kellhom x'jaqsmu mal-qasam tal-ECI u mibnija fuq eżami ta' tliet eżempji prattiċi: Munich, il-Ġermanja, il-Koimbra, il-Portugal u Västerås u l-Isvezja. It-tliet postijiet taw il-possibiltà kif l-ECI jitwettaq b'modi differenti, kif ukoll biex jiġu identifikati similaritajiet u differenzi fejn jidħlu s-servizzi u l-proviżjoni tagħhom fil-pajjiżi involuti fil-proġett. Is-sehem tal-professjonisti u l-ġenituri għanew id-diskussjonijiet. Il-fażi tad-Diskussjoni: diskussjoni globali fuq il-qagħda tal-ECI u lkjarifikazzjoni tal-kontenut li kienu ġġenerati fil-laqgħat. Dokumentkampjun dwar ir-riżultati ewlenin tad-diskussjonijiet li nżammu fit-tliet laqgħat kienu diskussi fit-tul. Din il-fażi importanti għenet filproduzzjoni tar-rapport fil-qosor tal-aħħar permezz ta' diskussjoni filfond mal-esperti u r-rappreżentanti tal-Agency fuq livell nazzjonali dwar l-aspetti kollha li wieħed isib fid-dokument. 9 Il-fażi tal-validità: il-validità tar-riżultati fis-seminar tal-aħħar, b' diskussjoni miftuħa tar-riżultati miksuba mill-grupp tal-esperti u lgruppi esterni. Ġenituri, professjonisti, il-policy makers u r-riċerkaturi involuti fil-qasam tal-ECI ġew mistiedna għal din il-fażi finali. It-terminu intervent fit-tfulija bikrija f'dan id-dokument hu użat b'mod deliberat. Dan sar biex tiġi evitata l-konfużjoni fejn jidħol il-kunċett ta' intervent bikri. Intervent bikri jirreferi għall-azzjoni neċessarja kif ukoll l-intervent li qiegħed jintuża biex isostni lil kwalunkwe tifel/tifla u lfamilja, kemm jista' jkun kmieni matul kull żmien tal-edukazzjoni tiegħu/tagħha. Hawnhekk wieħed irid jgħid li l-azzjonijiet fi ħdan l-isfond tal-Intervent tat-Tfulija Bikrija huma ffukati fuq it-tfal bi ħtiġijiet speċjali mit-twelid sakemm ikollhom sa massimu ta' sitt snin. Dan ir-rapport fil-qosor huwa strutturat kif ġej. L-ewwel Kapitlu ta' dan id-dokument jipprovdi dehra fil-qosor tal-qafas kunċettwali talqasam tal-ECI. Dan il-qafas jibni fuq pubblikazzjonijiet u definizzjonijiet filwaqt li jiġu deskritti obbjettivi ewlenin. Fit-Tieni Kapitlu nsibu r-riżultati tal-analiżi li saret fil-proġett. Din lanaliżi ttrattat ir-realtà tal-proviżjoni u l-organizzazzjoni tas-servizzi tal-ECI fil-pajjiżi parteċipanti. Barra minn hekk irriflettiet ukoll ddiskussjonijiet fil-fond li għandhom x'jaqsmu mat-tliet eżempji talpajjiżi. Bħala riżultat ta' dawn id-diskussjonijiet ġew identifikati serje ta' aspetti ewlenin tal-ECI. Dawn huma l-qofol ta' numru ta' konsiderazzjonijiet u sfidi għall-familji u għall-professjonisti. Fit-Tielet Kapitlu saret lista ta' għadd ta' rakkomandazzjonijiet li ġew indirizzati, fil-qofol tagħhom, lill-professjonisti. Dan id-dokument jista' biss jipprovdi taqsira tad-diskussjonijiet, informazzjoni u esperjenzi li ġew mistħarrġa mill-esperti matul ilproġett. Dawk interessati li jkollhom aktar tagħrif fuq is-sitwazzjoni tal-ECI fil-pajjiżi parteċipanti, kif ukoll dettalji dwar in-nies ewlenin li magħhom wieħed jista' jagħmel kuntatt, flimkien ma' referenzi għal pubblikazzjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' dan kollu, għandhom jirreferu għall-web area tal-ECI fuq il-website tal-Agency: http://www.european-agency.org/eci/eci.html 10 1. INTERVENT FIT-TFULIJA BIKRIJA: QAFAS KUNĊETTWALI Il-Qafas kunċettwali tal-Intervent fit-Tfulija Bikrija huwa meqjus bħala l-qasam ewlieni għall-analiżi tal-livell Ewropew. Dan il-qafas kunċettwali kien wieħed mill-oqsma tematiċi fil-qafas tal-programm Helios II (1993-1996) tal-Azzjoni fil-Kommunità, b'riflessjonijiet importanti kemm mill-perspettivi edukattivi kif ukoll minn dawk rijabilitattivi. Ir-riżultati miż-żewġ setturi servew ukoll bħala l-bażi taddokument ippubblikat mill-Aġenzija Ewropea għall-Iżvilupp ta' Edukazzjoni Għal Ħtiġijiet Speċjali (1998) u li taw stampa ċara tassitwazzjoni f'pajjiżi differenti. Dawn id-dokumenti, flimkien malEurlyaid – European Association on Early Intervention – Manifesto (L-Assoċjazzjoni Ewropea fuq Intervent Bikri – Il-Manifest) – 1991 u pubblikazzjonijiet relevanti oħra, jipprovdu dehra ġenerali tajba taliżvilupp ta' dan is-suġġett fil-livelli teoretiċi, tal-policy u tal-prattika. Id-dokumenti internazzjonali u Ewropej ippubblikati fl-aħħar 20–30 sena, li għandhom x'jaqsmu mal-kunċetti, il-prinċipji u l-metodu talECI, juru l-evoluzzjoni tal-ideat u t-teoriji. Ix-xogħol ta' awturi differenti minn perspettivi teoretiċi varji għenu fl-evoluzzjoni ta' kunċetti u, konsegwentement, f'dik li hija prattika. Il-kontribuzzjonijiet tagħhom huma ta' żewġ tipi: 1. Dawn żviluppaw kunċett ġdid ta' ECI, li fih is-saħħa, ledukazzjoni u x-xjenzi soċjali, partikolarment il-psikoloġija, kienu direttament involuti. Din bdiet tikkorrispondi ma' sitwazzjoni ġdida, għaliex fl-imgħoddi, dawn is-setturi kellhom impatt relattivament differenti u mhux dejjem inter-relatat; 2. Identifikaw il-progressjoni tal-bidla minn intervenzjoni li fil-qofol tagħha kienet tiffoka fuq it-tifel/tifla għal approċju aktar wiesa', fejn l-iffukar ma kienx aktar biss mixħut fuq it-tifel/tifla, imma anke fuq il-familja u l-kommunità (Peterander et al., 1999; Blackman, 2003). Il-mod kif is-saħħa u x-xjenzi umani mxew 'il quddiem u evolvew f'dawn l-aħħar snin, barra t-tibdil soċjali b'mod ġenerali, kellu influwenza diretta fuq il-kunċetti u l-metodi li bħalissa qegħdin jintużaw fil-qasam tal-ECI. Aktar tagħrif dwar il-mod kif jiżviluppa il-moħħ wera l-importanza ta' esperjenzi bikrin fl-iżvilupp ta' dawk li jissejħu toroq newrali, bl-Ingliż neural pathways (Kotulak, 1996). Bl-istess mod, skont Park & 11 Peterson (2003), riċerka riċenti fuq l-iżvilupp tal-moħħ tidher li tipprova li esperjenzi għonja u pożittivi fit-tfulija bikrija jista' jkollhom effetti pożittivi fuq l-iżvilupp tal-moħħ, u dawn jgħinu lit-tfal biex jiksbu l-lingwa, biex jiżviluppaw ħiliet biex isolvu l-problemi, biex jiffurmaw relazzjonijiet b'saħħithom ma' sħabhom u mal-adulti u biex jiksbu ħiliet differenti li jkunu ta' importanza matul il-ħajja. Mit-twelid – saħansitra anke mill-istess konċepiment – sa l-ewwel snin tal-ħajja, ilmod kif jiżviluppaw it-tfal ma tistax tiġi mqabbla ma' l-ebda stadju talħajja li jiġi aktar tard (Shonkoff, 2000). Madankollu, kif dan l-istess awtur juri, l-iżvilupp jista' ma jimxix kemm għandu jimxi minħabba 'xkilijiet' ta' xeħta soċjali u emozzjonali. Dibattiti, kif ukoll riċerka ta' xeħta varja indirizzaw l-impatt dirett u irriversibbli tal-iżvilupp bikri fuq l-iżvilupp li jtul il-ħajja kollha, mingħajr prova evidenti ta' impatt fiss u riġidu ta' kawża-effett. Madankollu huwa aċċettat li dak li jiġri fl-ewwel ftit xhur u s-snin bikrin tal-ħajja għandu effett aktar tard fi żminijiet differenti tal-iżvilupp tat-tifel/tifla: Mhuwiex importanti għaliex il-ħsara li ssir fil-bidu hija irriversibbli, għaliex opportuntajiet li wieħed jitlef qatt ma jista' jerġa' jġib aktar tard, jew għax is-snin bikrin isawru marka li ma titħassarx meta niġu għal dak li jirriżulta fiddinja adulta: ħsara fi żmien bikri tista' tkun riversibbli, xi opportunitajiet li wieħed jitlef wieħed jista' jagħmel tajjeb għalihom aktar tard, u r-riżultati li wieħed jikseb fl-istadju ta' adult mhux bilfors ikollhom l-oriġini tagħhom f'esperjenzi bikrin. Aktar minn ħaġa oħra, l-ewwel snin tal-ħajja huma ta' importanza għaliex il-ħsara li ssir fil-bidu tista' tikkomprometti b'mod serju ħafna l-prospetti tal-ħajja tat-tfal. Biex wieħed jagħmel tajjeb għall-opportunitajiet li wieħed ikun tilef ħafna drabi jkun jinħtieġ intervenzjoni estensiva, aktar tard fil-ħajja. 'Pathways' bikrin jistabbilixxu jew stadju b'saħħtu jew fraġli li fuqu jinbena żvilupp sussegwenti. (Shonkoff & Phillips, 2000, p. 384) Għadd ta' teoriji fil-psikoloġija u l-edukazzjoni kkontribwixxew għallkonsolidazzjoni ta' approċju wiesa' lejn l-ECI; minn teoriji li ffukaw fuq id-dikotomija bejn in-natura u dak li wieħed jikseb matul ħajtu, fejn liżvilupp tat-tfal jidher bħala proċess miftuħ (tabula rasa fejn kollox hu possibbli u r-riżultati minn influenza adulta, pożittiva u negattiva) għal approċju aktar determinista. 12 Teoriji ewlenin li għandhom x'jaqsmu mal-iżvilupp tat-tfal u l-proċessi tat-tagħlim, bħal ngħidu aħna l-approċju ta' żvilupp kif mifhum minn Gesell (1943), l-ikkundizzjonar operanti ta' Skinner (1968) u lepistemoloġija ġenetika ta' Piaget (1969), kellhom influenza kbira fuq l-ECI. Element komuni u impliċitu, dwar strateġiji u possibilitajiet edukattivi għal tfal żgħar ħafna li jkollhom ħtiġijiet speċjali, huwa liffukar tagħhom fuq it-tfal u l-limitazzjonijiet tagħhom, li kienu jitqiesu indipendentement mill-ambjent li huma jgħixu fih. Aktar żvilupp sar minn awturi oħra, li għamlu enfasi speċjali fuq: a) Ir-rwol tal-familja u dawk li jieħdu ħsieb it-tfal (caregivers) fliżvilupp tat-tifel/tifla – it-teorija tal-attakkament (attachment) (Bowlby, 1980; Ainsworth et al., 1978); b) L-impatt tal-interazzjonijiet soċjali – it-teorija tat-tgħallim soċjali (Bandura, 1977), it-teorija tal-iżvilupp soċjali (Vygotsky, 1978), ilmudell transazzjonali tal-komunikazzjoni (Sameroff and Chandler, 1975; Sameroff and Fiese, 2000); c) L-influenza tal-interazzjonijiet ma' oħrajn u l-ambjent fuq l-iżvilupp – l-ekoloġija umana (Bronfenbrenner, 1979). Perspettiva ġdida – għalkemm marbuta mill-qrib mat-teoriji li ssemmew aktar 'il fuq – tiffoka fuq l-approċju fis-sistema ekoloġika. Porter (2002) jiddefenixxi dan l-approċju bħala li jara t-tfal jiżviluppaw b'dawn il-modi: B'mod ħolistiku: jiġifieri li l-oqsma kollha tal-iżvilupp – konoxxittivi, tallingwa, fiżiċi, soċjali u emozzjonali – huma marbuta ma' xulxin; Dinamiċi: dan huwa l-prinċipju tal-'goodness fit', li jgħid li biex ambjent jibqa' jgħin fil-proċess tal-iffaċilitar, hemm bżonn li jinbidel biex iwieġeb għall-ħtiġijiet dejjem jinbidlu tal-individwu (Horowitz, 1987, cited by Porter, 2002, p. 9); Tranżazzjonali: skont il-mudell ta' Sameroff u Chandler (1975), liżvilupp huwa ffaċilitat b'interazzjoni reċiproka bidirezzjonali bejn ittifel/tifla u l-ambjent tiegħu/tagħha. Ir-riżultat tal-iżvilupp jidhru bħala r-riżultat tal-ħidma flimkien b'mod dinamiku u kontinwu bejn l-imġiba tat-tifel/tifla, il-mod kif iwieġeb min ikun qiegħed jagħti l-għajnuna (caregiver) għall-imġiba tat-tifel/tifla u l-varjabbli relatati mal-ambjent li jistgħu jinfluenzaw kemm lit-tifel kif ukoll lil min ikun qiegħed jieħu ħsiebu; Singulari: l-għerf u l-iżvilupp huma xi ħaġa singulari – l-individwi jibnu l-perspettivi uniċi tagħhom. 13 L-approċju hekk magħruf bħala ekoloġiku-sistematiku jipprovdi mod sistematiku kif wieħed janalizza, jifhem u jirrekordja dak li jkun qiegħed jiġri lil tfal u lil żgħażagħ flimkien mal-familji tagħhom u lkuntesti usa' li fihom jgħixu (Horwath, 2000). Dan għandu wkoll impatt fuq l-iżvilupp tal-mudelli tal-kurrikulu indirizzati lejn ledukazzjoni tat-tfulija bikrija. Dan ibiddel l-enfasi tal-edukazzjoni minn waħda li tgħid lit-tfal dak li suppost ikunu jafu, għal waħda li twieġeb u tirrispondi għas-sinjurija tal-ħajja preżenti tagħhom (Porter, 2002, p. 9). Bħalissa, l-approċju ekoloġiku-sistematiku huwa mxerred ħafna u jista' jitqies bħala mudell ta' referenza fl-ECI. Dan jirriżulta minn bidla fl-għan tal-intervenzjoni bħala proċess kumpless li ma jistax jiġu ffukat biss fuq it-tifel/tifla, imma li hemm bżonn li jiġi kkunsidrat lambjent immedjat tiegħu/tagħha. L-influenza tal-mudell ekoloġiku-sistematiku huwa evidenti wkoll filU.S. Head Start Programme, li għandu fil-mira tiegħu dawk it-tfal żgħar minn età tat-twelid għal waħda ta' ħames snin, flimkien malfamilji tagħhom, u li għandhom dħul baxx ħafna. Dan il-programm għandu l-għan li jħejji tfal żgħar li jkunu fi żvantaġġ kmieni biżżejjed biex ikunu suċċess fl-iskola. Il-programm għandu fondi midDipartiment Federali tas-Saħħa u s-Servizzi Umani u l-għan tiegħu huwa li jinvolvi l-edukazzjoni, is-saħħa, is-servizzi soċjali u l-ġenituri kemm dawk li huma mainstream kif ukoll dawk bi ħtiġijiet speċjali. Id-definizzjonijiet tal-ECI li ġejjin ingħażlu biex jiġu ppreżentati aspetti differenti li l-approċju ekoloġiku-sistematiku ffoka fuqhom. Guralnick (2001) jiddefenixxi l-ECI bħala sistema li għandha l-għan li tgħin mudelli ta' interazzjoni ta' familja li jippromwovu bl-aħjar mod liżvilupp tat-tfal. Għal Guralnick, iffukar għandu jkunu fuq ittranżazzjonijiet ġenitur-tifel/tifla, esperjenzi tat-tifel/tifla li jkunu orkestrati mill-familja u fuq l-għajnuna pprovduta lill-ġenituri biex jiġu mmassimizzati s-saħħa u s-sigurtà tat-tifel/tifla. Għal Shonkoff & Meisels (2000), l-ECI tikkonsisti minn servizzi multidixxiplinarji pprovduti lit-tfal mit-twelid sakemm ikollhom ħames snin. L-obbjettivi huma: li jiġu promossi s-saħħa u l-istat tajjeb tat14 tifel/tifla; jittejbu l-kompetenzi emerġenti; jiġu mnaqqsa ċ-ċansijiet li wieħed jibqa' lura fl-iżvilupp (developmental delays); jiġu rrimedjati diżabilitajiet eżistenti jew li jkunu qed jitfaċċaw; jevitaw deterjorazzjoni funzjonali; jippromwovu ġenituraġġ li jkun kapaċi jaddatta ruħu (adaptive parenting) u fl-istess ħin jaraw li l-familja tkun qiegħda tiffunzjona bħala unità sħiħa. Blackman (2003) iqis li 'l-għan tal-intervenzjoni fit-[tfulija] bikrija huwa li ma tħallix jew tnaqqas kemm jista' jkun il-limitazzjonijiet tar-riżorsi fiżiċi, konoxxittivi u emozzjonali tat-tfal li jkollhom fatturi ta' riskji bioloġiċi u ambjentali (p. 2). Dan l-awtur jenfasizza r-rwol ċentrali li għandhom il-familji bħala fattur ta' suċċess fl-intervenzjoni. Dunst (1985) jiddefenixxi l-ECI bħala 'il-proviżjoni ta' sostenn (u riżorsi) għal familji ta' tfal żgħar minn membri ta' networks ta' sostenn soċjali formali u informali li jista' jkollu effett kemm direttament kif ukoll indirettament fuq il-funzjonament tal-ġenitur, il-familja u ttifel/tifla nnifsu/ha (p. 179). Trivette, Dunst & Deal (1997) jiżviluppaw l-idea ta' ECI bħala approċju mibni fuq ir-riżorsa: Prattiċi ta' żmienna ta' interventi fit-[tfulija] bikrija huma filqofol tagħhom meqjusa l-ewwel u qabel kollox bħala soluzzjonijiet f'termini ta' servizzi li għandhom jgħinu littifel/tifla u l-familja. Dan ifisser li programm ta' intervent fit[tfulija] ġeneralment jiddefinixxi r-relazzjonijiet mat-tfal u lfamilji tagħhom f'termini ta' servizzi partikolari li l-programm joffri u ximidnaqqiet li programmi umani oħra jipprovdu (u għalhekk il-koordinazzjoni tal-aġenziji bejniethom). Mod ta' dan it-tip, kif wieħed jifhem prattiċi ta' interventi ta' programm fit- [tfulija] bikrija, huwa mhux biss limitat imma anke jillimita għaliex ma jirnexxilux jifhem b'mod ċar l-valur tas-sorsi ta' sostenn, li huma differenti minn dawk tasservizzi professjonali formali. F'kuntrast għal dan, approċju mibni fuq ir-riżorsa, li jkollu l-għan li jindirizza l-ħtiġijiet tattifel/tifla u l-familja, huwa mhux biss espansiv iżda wkoll jespandi, għaliex jiffoka fuq il-mobilizzazzjoni ta' għadd ta' għajnuniet mill-kommunità (p.73). Fil-qafas tal-analiżi li għamlet l-Agency, id-definizzjoni operazzjonali t'hawn taħt kienet proposta mill-grupp ta' esperti: 15 L-ECI huwa ġabra ta' servizzi/proviżjonijiet għal tfal żgħar ħafna u l-familji tagħhom, li jiġu pprovduti fuq talba tagħhom fi żmien speċifiku fil-ħajja tat-tifel/tifla, u li jiġbor fih kull azzjoni li tittieħed meta tifel/tifla jkun jinħtieġ sostenn biex: • Jassigura u jtejjeb l-iżvilupp personali tiegħu/tagħha; • Isaħħaħ il-kompetenzi tal-familja tiegħu/tagħha, u • Jippromwovi l-inklużjoni soċjali tal-familja u t-tifel/tifla. Dawn l-azzjonijiet għandhom jiġu pprovduti fl-ambjent naturali tat-tifel/tifla, jekk jista' jkun fil-livell lokali, b'approċju li jkollu l-familja bħala l-qofol tiegħu kif ukoll b'xogħol ta' team ta' xeħta multi-dimensjonali. Element importanti li jidher f'definizzjonijiet differenti hija l-idea talprevenzjoni bħala parti mix-xogħol ta' intervent. Simeonsson (1994) jagħmel lista ta' tliet livelli ta' prevenzjoni u intervent fejn jagħti importanza ħafna meta l-azzjoni priventiva għandha tittieħed: L-intervent primarju għandu l-għan li jnaqqas in-numru ta' każijiet ġodda ta' xi kundizzjoni jew problema fil-popolazzjoni li diġà jkunu magħrufa (inċidenza). Per eżempju, dan ikollu l-għan li jnaqqas każijiet ġodda billi jidentifika tfal li jkunu f'riskju. Il-privenzjoni primarja tinkludi miżuri li ma jħallux diżordnijiet jew ċirkustanzi li jistgħu jwasslu għal diżabiltà (WHO, 1980). Il-privenzjoni primarja skont Mrazek u Haggerty (1994) tirreferi għal 'intervenzjonijiet li jseħħu qabel ma tibda id-diżordni' (p. 23). Dawn l-azzjonijiet jistgħu jkunu a) universali, bħal miżuri ta' saħħa indirizzati lit-tfal u lill-familja kollha, eż. programmi ta' immunizzazzjoni għall-popolazzjoni kollha; b) selettivi, indirizzati lil popolazzjoni fissa, eż. gruppi li qegħdin f'riskju għoli ċ) indikati lil xi popolazzjoni eż. individwi b'riskji identifikati. Il-privenzjoni sekondarja għandha l-għan li tnaqqas ilkumplikazzjonijiet assoċjati ma' kundizzjoni jew problema identifikata, li tillimita jew li tnaqqas l-effetti ta' diżordni jew diżabiltà billi tibda taħdem mal-bidu tal-problema, imma qabel din tkun żviluppat għal kollox (prevalenza). Il-privenzjoni terzjarja għandha l-għan li tnaqqas il-kumplikazzjonijiet assoċjati ma' problema jew kundizzjoni identifikati, biex tnaqqas leffetti tad-diżordni jew id-diżabiltà billi tieħu l-passi meta dawn ikunu diġà preżenti. 16 Dawn it-tliet livelli jistgħu jiġu identifikati f'kuntest usa', billi jagħtu każ il-mudell 'bio-psiko-soċjali' tal-funzjonament u d-diżabiltà ppubblikat mill-WHO (World Health Organisation, ICF, 2001). Skont dan lapproċju, il-privenzjoni fil-qasam tal-ECI ma tistax tagħti każ biss talkundizzjoni tas-saħħa tal-individwu; trid tagħti każ ukoll tal-ambjent soċjali tiegħu/tagħha: ... il-funzjonament ta' individwu f'dominju speċifiku hija interazzjoni u relazzjoni kumplessa bejn il-kundizzjonijiet tas-saħħa u l-fatturi kuntestwali (ambjentali u fatturi personali). Hawnhekk wieħed isib interazzjoni dinamika bejn dawn l-entitajiet: interventi f'entità waħda għandhom lpotenzjal li jimmodifikaw wieħed jew aktar mill-entitajiet loħra (p. 19). Meta wieħed jagħti każ tal-karatteristiċi u l-prinċipji li jipprovdu l-bażi kunċettwali tal-ECI, joħorġu żewġ karatteristiċi li jagħtu karattru speċifiku lix-xogħol li għandu jsir fil-qasam rispettiv mqabbel ma' fażijiet oħra tal-edukazzjoni tat-tifel/tifla. Dawn huma l-età bikrija tattifel/tifla u l-karattru kumpless u kompost, fis-sens ta' mżewwaq talbiċċa xogħol inkwistjoni. Il-kumbinazzjoni ta' dawn iż-żewġ fatturi tinħtieġ: • Sforz flimkien mill-professjonijiet differenti involuti; • L-interazzjoni ta' atturi differenti li jaħdmu flimkien; • Jinħtieġ li jkun hemm il-kollaborazzjoni tas-servizzi kollha involuti; • Involviment u sehem tal-ġenituri (u membri oħra tal-familja). Huwa biss jekk ikun hemm kumbinazzjoni effettiva ta' azzjoni u intervent li tassigura li jkun hemm riżultati tajbin minn kwalunkwe intervent li jindirizza lit-tfal żgħar. Dan il-punt jiffoka l-attenzjoni b'mod ċar fuq l-impatt tal-ECI. Xi awturi jirreferu għall-qasam tal-ECI bħala l-approċju uniku li jipprovdi mezz effettiv biex jiġġieled kontra aktar esklużjoni soċjali u/jew edukattiva (Nicaise, 2000). Guralnick (1997) jargumenta li riċerka li saret fl-1970ijiet 'uriet kif programm tat-[tfulija] bikrija għal tfal mitwielda f'riskju kif ukoll għal dawk li għandhom diżabilitajiet stabbiliti' (p.xv) kien hemm iċ-ċans li jista' jsir realtà b'mod effettiv'. Aktar riċerka, skont dan l-awtur, jinħtieġ li tiddetermina 'x'interventi 17 jaħdmu l-aħjar; għal min; taħt liema ċirkustanzi; u għal liema skopijiet' (Guralnick, 1997, p. xvi). Diskussjonijiet li saru waqt il-laqgħat ta' ħidma tal-proġett ECI urew li biex wieħed ikejjel l-impatt – l-effettività – ta' ECI, l-atturi kollha involuti fl-intervent iridu jagħtu każ: - It-tifel/tifla: il-progress li jkun sar u l-mod kif it-tifel/tifla jħares lejh innifsu/innifisha, dejjem kull meta jkun possibbli; - Il-familja: il-livell ta' sodisfazzjon tal-familja; - Il-professjonijiet: il-livell ta' sodisfazzjon u kompetenza; - Il-komunitajiet: il-livell ta' sodisfazzjon, benefiċċji, il-prezz, linvestiment eċċ. Evalwazzjoni ta' dawn il-livelli kollha jinħtieġ li ssir biex wieħed jidentifika l-indikaturi kwalitattivi tas-suċċess. Ħafna drabi, evalwazzjonijiet esterni huma standardizzati wisq, jaħlu ħafna ħin, ikollhom ħafna spejjeż u jkunu ffukati wisq fuq indikaturi kwantitattivi. Dan il-qafas kunċettwali pprovda l-bażi għal riflessjonijiet u diskussjonijiet waqt il-fażi tal-analiżi tal-proġett. Il-kapitlu li ġej jippreżenta kif servizzi u proviżjonijiet differenti tal-ECI huma organizzati f'għadd ta' pajjiżi Ewropej, kif ukoll aspetti li għandhom x'jaqsmu max-xejriet ewlenin tagħhom u l-isfidi ċari li qegħdin jaffaċċjaw dawn il-pajjiżi. 18 2. INTERVENT FIT-TFULIJA BIKRIJA: ANALIŻI TAL-PROĠETT 2.1 Servizzi pprovduti f'pajjiżi differenti Din it-taqsima tagħti dehra fil-qosor tal-organizzazzjoni, ix-xejriet ewlenin, id-differenzi u l-isfidi li wieħed ikollu jiġi wiċċ 'mbwiċċ magħhom fis-servizzi li nsibu f'pajjiżi differenti. L-organizzazzjoni tal-ECI mhijiex l-istess fil-pajjiżi differenti Ewropej involuti f'din l-analiżi. Madankollu, il-pajjiżi kollha jipprovdu servizzi/proviżjoni u sostenn li jindirizzaw lit-tfal żgħar ħafna (mittwelid 'il quddiem), kif ukoll lill-familji tagħhom. F'xi pajjiżi Nordiċi, ngħidu aħna, infermiera mis-servizzi tas-saħħa żżur t-tfal kollha, iddar, fuq bażi regulari għal massimu ta' sena. F'dawn iż-żjarat hija tagħti pariri u tipprovdi sostenn lill-ġenituri fuq id-dmirijiet ġodda tagħhom. Dan it-tip ta' servizz jista' jitwal għal sentejn u nofs f'każijiet fejn jiġu identifikati problemi sa mill-bidu. F'pajjiżi oħra, servizzi ta' dan it-tip minn infermiera fid-dar jista' wkoll jinkiseb, imma f'livell sekondarju, darba waħda r-riskju jkun identifikat f'tarbija tat-twelid. Wara l-identifikazzjoni, jiġu offruti għadd ġmielu ta' servizzi. F'xi każijiet l-ECI tkun tista' tiġi pprovduta fi sptar minn team speċjalizzat, imma b'mod ġenerali, dan hu l-mument meta servizzi soċjali u edukattivi jiġu involuti bis-sħiħ. Huwa diffiċli, jekk mhux impossibbli, li tgħid fil-qosor il-kumplessità tal-organizzazzjoni tas-servizzi u l-proviżjoni fil-pajjiżi differenti mingħajr ma jitħalla barra tagħrif relevanti. Għal dawk li huma interessati f'sitwazzjonijet ta' pajjiżi speċifiċi, it-tagħrif jista' jinstab filweb area li qiegħda online tal-ECI li tinstab fil-website tal-Agency http://www.european-agency.org/eci/eci.html Minkejja l-varjetà ta' servizzi, wieħed jista' jitkellem dwar xi fatturi komuni: Kif wieħed jista' jikseb dak li hemm bżonn: Għan komuni tal-ECI huwa li jintlaħqu t-tfal u l-familji li jkollhom ħtieġa ta' sostenn kmieni. Dan l-għan huwa ta' prijorità għolja fil-pajjiżi b'popolazzjoni mxerrda jew b'ambjenti rurali iżolati. Fil-pajjiżi kollha wieħed jinnota li dejjem jittieħdu l-aħjar passi biex ħadd ma jkun fi żvantaġġ minħabba li wieħed ikun joqgħod f'xi qasam rurali jew urban. Għaldaqstant 19 jittieħdu l-passi kollha meħtieġa biex it-tfal u l-familji li japplikaw għassostenn jibbenefikaw mill-istess kwalità ta' servizz. Qrubija fis-sens ta' distanza1: dan l-aspett jipprova jassigura li tintlaħaq l-popolazzjoni li jkollha l-ħtieġa. Għaldaqstant sar ħafna sforz biex is-servizzi jew il-proviżjoni jiġu ddeċentralizzati. Is-sostenn jingħata kemm jista' jkun qrib il-familja, kemm fil-livell lokali kif ukoll fil-livell ta' komunità. Fl-aħħar 10-20 sena, sar titjib biex wieħed jgħin lill-familji biex ma jkollhomx għalfejn jivvjaġġaw għal-laqgħat. Dan qiegħed isir billi s-servizzi ma jingħatawx f'distanzi kbar 'il bogħod mid-djar, iżda fid-djar tagħhom jew fil-komunitajiet. Barra minn hekk, it-terminu qrubija fis-sens ta' distanza, jintqies ukoll bħala servizzi pprovduti li jkunu ffukati fuq il-familja. Fiċ-ċentru ta' kull azzjoni li tittieħed ikun hemm għarfien ċar u rispett għall-ħtiġijiet tal-familja. Kemm wieħed jaffordja li jikseb dak li jkollu bżonn: is-servizzi huma offruti mingħajr ħlas jew bi prezz minimu lill-familji fil-pajjiżi kollha2. Isservizzi huma pprovduti permezz ta' fondi pubbliċi minn awtoritajiet tas-saħħa, soċjali jew edukattivi, jew permezz ta' kumpaniji tassigurtà u assoċjazzjonijiet li l-iskop tagħhom mhuwiex li jagħmlu profitt. Dawn l-għażliet varji jistgħu jitħaddmu flimkien filwaqt li jista' jkun hemm għażliet oħra. Barra minn hekk, insibu numru żgħir ta' pajjiżi li fihom wieħed jista' jkollu l-għażla ta' servizzi privati, li ma jkunux sostnuti minn fondi pubbliċi jew imħallsa kollha fit-totalità tagħhom mill-familji konċernati. Xogħol interdixxiplinarju: il-professjonijiet li jkollhom f'idejhom issostenn dirett tat-tfal żgħar u l-familji tagħhom ikunu ġejjin minn dixxiplini differenti, u għaldaqstant ikollhom ambjenti differenti, dejjem skont il-professjonijiet speċifiċi li jkunu. Xogħol interdixxiplinarju jgħin fil-bdil tal-informazzjoni fost il-membri tat-team. Diversità ta' servizzi: din ix-xejra hija marbuta mill-qrib mad-diversità ta' dixxiplini involuti fl-ECI. L-użu tat-tliet servizzi, jiġifieri tas-saħħa, is-servizzi soċjali u l-edukazzjoni, huwa karatteristika komuni f'ħafna pajjiżi, imma fl-istess ħin huwa wkoll wieħed mid-differenzi ewlenin li nsibu. L-aktar fattur komprensiv tar-rwol li jagħmlu s-servizzi huwa pprovdut permezz ta' klassifikazzjoni ta' livelli ta' prevenzjoni ta' 1 Il-kelma qrubija - fit-test għandha żewġ tifsiriet: qrib post jew qrib persuna. Din tinvolvi kemm servizzi pubbliċi kif ukoll privati li jkollhom fondi pubbliċi. 20 2 saħħa pubblika, kif deskritti f'kapitlu wieħed (għal eżempji ara Mrazek & Haggerty, 1994; Simeonsson, 1994). Il-prevenzjoni primarja tiġbor fiha azzjonijiet li l-għan tagħhom huwa li jnaqqsu d- 'diżordnijiet' jew problemi fil-popolazzjoni. Il-prevenzjoni sekondarja għandha l-għan li tnaqqas in-numru ta' każijiet eżistenti ta' problema identifikata. Ilprevenzjoni terzjarja tiffoka fuq it-tnaqqis tal-kumplikazzjonijiet li jkun hemm minn problema identifikata jew diżordni. Il-prevenzjoni primarja bħala regola hija assigurata mis-servizzi tas-saħħa, kif ukoll bisservizzi soċjali u edukattivi fil-pajjiżi kollha. F'xi każijiet, din titwettaq permezz ta' monitoraġġ mediku u soċjali ta' nisa tqal, li jsir b'mod regolari; jew permezz ta' screening tal-iżvilupp ta' tfal żgħar, ħafna fi sptarijiet jew fiċ-ċentri lokali tas-saħħa u l-edukazzjoni. Dawn isservizzi jassiguraw li jsir l-ewwel screening ġenerali, li jkun segwit minn assessjar tal-ħtiġijiet u li jkollhom f'moħħhom dik il-popolazzjoni b'fatturi ta' riskji bijoloġiċi jew li jippreżentaw fatturi ta' riskji soċjali. Dan hu l-ewwel pass biex wieħed jiġi referut għal aktar servizzi jew professjonijiet tas-saħħa f'każ li tiġi identifikata xi ħtieġa. Id-differenzi u l-isfidi li nsibu f'pajjiżi differenti jidhru li huma relatati mal-proviżjoni ta' servizzi ta' ECI. Hawn taħt wieħed isib deskrizzjoni fil-qosor tad-differenzi ewlenin u l-isfidi inkwistjoni. Dawn huma miġbura madwar erba' mistoqsijiet: 1. Meta ssir l-ECI? Din il-mistoqsija hija direttament relatata mad-detezzjoni bikrija, lassessjar u r-referral, fi kliem ieħor li wieħed jiskopri, jagħmel eżami u jirreferi lil dak li jkun lil min jista' jieħu azzjoni. Kif għedna aktar 'il fuq, fil-pajjiżi kollha involuti fil-proġett, is-servizzi tas-saħħa huma listruttura ewlenija responsabbli għal dawn it-tliet passi li flimkien isawru l-prevenzjoni primarja. Fl-istess ħin, madanakollu, jiġu involuti servizzi soċjali u edukattivi wkoll. Il-pajjiżi kollha jaqblu fuq limportanza li jittieħdu passi kemm jista' jkun malajr u li jiġi assigurat proċess kontinwu. Id-diffikultajiet joħorġu meta jkun hemm żmien wisq bejn meta wieħed jagħraf li hemm problema, jassessjaha u jirreferiha. Dawn id-differenzi huma riżultat ta' ħafna raġunijiet: detezzjoni fit-tard ta' każijiet ta' problemi soċjali jew psikoloġiċi; xi problemi jistgħu jkunu aktar diffiċli biex wieħed jagħraf li jeżistu permezz ta' monitoraġġ mediku; jew nuqqas ta' koordinazzjoni fost is-servizzi li jkun hemm għad-dispożizzjoni u/jew teamijiet. Anke jekk ikun hemm progress kbir, dejjem ikun hemm it-tendenza li wieħed jadotta policy ta' 'stenna u naraw' lejn problemi li jkunu inqas viżibbli 21 – li fil-biċċa l-kbira tagħhom ikunu ta' xeħta soċjali u psikoloġika – li jista' jkollhom konsegwenzi aktar tard. 2. Għal kemm iddum l-ECI? Kuntrarjament għall-każ tal-Amerika ta' Fuq fejn l-ECI nsibuha mittwelid sakemm wieħed ikollu tliet sin, fil-pajjiżi Ewropej it-tul talintervenzjoni tvarja. Bħala prinċipju, is-sostenn huwa pprovdut lil tifel/tifla u lill-familja tiegħu/tagħha sakemm it-tifel jidħol fis-sistema tal-iskola u jkunu taħt ir-responsabiltà sħiħa tas-servizzi tas-sostenn tal-edukazzjoni. F'xi pajjiżi, dan ifisser il-bidu tal-edukazzjoni obbligatorja. Madankollu, jidher li m'hemm l-ebda strateġija ċara dwar din il-fażi ta' tranżizzjoni u għaldaqstant professjonisti minn teamijiet ta' ECI jħossu li għandhom imorru lil hinn mid-dmirijiet tagħhom tas-soltu biex jikkumpensaw għan-nuqqas ta' koordinazzjoni jew l-aċċess għar-riżorsi. 3. Min għandu r-responsabiltà? F'pajjiżi Ewropej differenti wieħed isib numru sinifikanti ta' tipi ta' proviżjoni u ambjenti. Id-diversità tista' tidher bħala vantaġġ millaspett ta' suq; aktar ma l-familji jkollhom opzjonijiet, aktar ikollhom ċans tal-aħjar għażliet u deċiżjonijiet. Madankollu, din ma tidhirx li għandha x'taqsam mar-realtà; xi familji f'ħafna każi jsibuha diffiċli biex jidentifikaw it-triq it-tajba għat-tifel/tifla tagħhom; mhux dejjem faċli li wieħed isib tagħrif indirizzat lejn il-ġenituri li jkun ta' xeħta varjata u minn perspettivi differenti. Il-fatt, li wieħed isib għadd sinifikanti ta' tipi ta' proviżjoni, huwa turija ċara ta' nuqqas ta' policy ippjanta, u għalhekk ta' deċiżjonijiet li jkunu ttieħdu bħala reazzjoni għas-sitwazzjoni kif tkun fil-mument li jkun, u mhux ta' xi ħaġa fit-tul. Fil-pajjiżi kollha involuti fil-proġett wieħed jista' jsib ċentri tal-ECI, għalkemm b'xi differenzi. L-eċċezzjoni hija dik tal-pajjiżi Nordiċi fejn is-servizzi edukattivi, soċjali u tas-saħħa jaqsmu bejniethom proċess ta' ECI fil-livell lokali. Karatteristika komuni li ġiet identifikata minn pajjiżi differenti, hija lħtieġa li wieħed jadatta ħidmiet u ppjanar ta' xogħol skont il-ħtiġijiet u x-xewqat tal-familja, kull fejn jiġu allokati servizzi jew proviżjonijiet. Ilprofessjonisti jaħdmu 'mal- u fil-' familja, kemm ikun possibbli u kemm tkun trid il-familja. Madankollu, huma jaħdmu wkoll, jekk ikun hemm il-bżonn, f'ambjenti edukattivi li t-tifel/tifla jista' jattendi (ċentri 22 ta' għajnuna ta' matul il-jum – day care centres), kindergarten, eċċ.) jew f'ċentri speċjali, ċentru/servizz tal-ECI jew xi forma oħra ta' struttura. 4. X'għandu jsir? Dan l-aspett huwa deskritt f'aktar dettall fit-taqsima li jmiss. Madanakollu, qabel nidħlu aktar fil-fond tas-suġġett, wieħed irid jinnota li f'għadd ta' pajjiżi Ewropej, hemm qasma/dikotomija kbira bejn l-approċju mediku u dak soċjali fejn jidħol l-intervent ma' tfal żgħar. 2.2 Aspetti ewlenin Il-laqgħat tax-xogħol, organizzati matul iż-żmien li fih ikun qiegħed isir il-proġett ipprovda opportunità biex jiġu diskussi numru ta' aspetti relevanti fil-qasam tal-ECI: Il-gruppi fil-mira: it-tip ta' popolazzjoni rreferuta għat-teamijiet tal-ECI u/jew is-servizzi; it-tibdiliet evidenti fl-aħħar ftit snin dwar l-età u lkaratteristiċi tat-tfal; u l-kundizzjonijiet li fihom tingħata u tiġi rċevuta lECI; Ħidma f'team: il-professjonisti involuti fl-ECI, ir-rwoli u rresponsabilitajiet u l-parteċipazzjoni partikolari fis-servizzi edukattivi; It-taħriġ tal-professjonijiet: taħriġ inizjali u aktar fit-tul segwit minn professjonijiet tal-ECI; Għodod ta' ħidma: l-iżvilupp ta' pjan ta' sostenn ta' familja individwali jew ta' dokument ekwivalenti jew follow-up. Ta' min jgħid li m'hemm l-ebda aspett wieħed separat li jiffoka fuq linvolviment tal-ġenituri, għaliex ħafna jsostnu li l-involviment attiv talġenituri huwa kundizzjoni essenzjali ta' ħtieġa kbira, f'kull aspett ewlieni tal-proċess tal-ECI. Il-ġenituri għandhom jaġixxu fil-livell ta' sieħba, flimkien mal-professjonisti, biex b'hekk isaħħu lil xulxin. B'dan il-mod, permezz tal-kompetenza u l-awtonomija tagħhom, flimkien ma' dik tal-professjonisti jkunu f'qagħda li jwieġbu għall-ħtiġijiet tattifel/tifla. Anke jekk l-iffukar ewlieni jkun fuq il-ġenituri, ir-rwol importanti u s-sostenn ipprovdut mill-membri l-oħra tal-familja għandu jingħata l-importanza tiegħu. Ir-riżultati ewlenin tad-diskussjonijiet li saru matul il-proġett huma ppreżentati hawn taħt fid-dawl ta' dak li għadna kif għedna. 23 2.2.1 Gruppi fil-Mira Inżammu diskussjonijiet dwar it-tip ta' popolazzjoni li ġiet referuta litteamijiet jew is-servizzi tal-ECI: tfal li kellhom fatturi ta' riskju bijoloġiku u/jew soċjali kif ukoll il-familji tagħhom. Dawn li ġejjin huma l-punti ewlenin li tqajmu mill-esperti. Numru dejjem akbar ta' tfal qegħdin ikollhom problemi psikoloġiċi u soċjo-emozzjonali, mingħajr l-ebda evidenza jekk din hijiex riżultat ta' proporzjon akbar ta' dawn il-problemi fil-popolazzjoni, jew minħabba bidla fil-fatt li l-ġenituri qegħdin isiru aktar konxji ta' dawn il-problemi. Xi ġenituri jistgħu jkunu aktar anzjużi, informati aħjar u aktar sensittivi għall-iżvilupp ta' wliedhom milli kienu fil-passat u minħabba f'hekk, ikollhom aktar xewqa li jistaqsu għall-għajnuna u s-sostenn. Fi żmienna wieħed isib iffukar dejjem jiżdied fuq il-popolazzjoni 'f'riskju' fl-aktar sens wiesa' tal-kelma, u dawn jitqiesu bħala li jkollhom bżonn l-ECI. F'ħafna mill-pajjiżi involuti fil-proġett, tifel/tifla jeħtieġ li jkollu problema li tiġi assessjata biex jirċievi sostenn tal-ECI. Li inti tkun meqjus bħala 'f'riskju' mhuwiex biżżejjed biex tingħata lECI. Azzjoni preventiva, indirizzata lill-poplazzjoni 'f'riskju' huwa xxogħol ewlieni ta' servizzi oħra. Dawn jinħtieġu jew li jassiguraw monitoraġġ u follow-up tat-tifel/tifla (fil-biċċa l-kbira tiegħu fil-każ ta' fatturi ta' riskji bijoloġiċi) jew li jagħtu attenzjoni attiva lill-familja (fejn jidħlu l-aktar il-fatturi ta' riskju soċjali). F'ħafna każijiet, għoti ta' pariri counselling effettiv tal-ġenituri jwassal biex ma jkunx hemm ħtieġa ta' aktar intervent. Il-fatturi tar-riskju waħedhom m'humiex kundizzjoni għall-ECI jekk miżuri protettivi huma preżenti u qegħdin jaħdmu favur it-tifel u l-familja. Ir-rwol diffiċli li għandhom is-servizzi ta' prevenzjoni għandu jiġi enfasizzat: ix-xogħol ta' dawn is-servizzi hu li wieħed jirnexxilu li jevita aktar diffikultajiet (li mhijiex faċli) u jkun konxju tarriskji li għandhom x'jaqsmu mal-attitudnijiet ta' 'stenna u ara'. F'xi pajjiżi wieħed jaħsel jibda jitħasseb minħabba li huma l-ġenituri li jridu jitolbu u jaqblu li tingħata l-għajnuna biex wieħed ikun jista' jintervjeni. Dan l-aktar minħabba l-fatt li dawn id-drittijiet jitqiesu bħala kundizzjonijiet assoluti u indispensabbli. Is-sitwazzjoni li fiha wieħed irid jirrispetta d-deċiżjonijiet tal-ġenituri tista' twassal biex ikun hemm riskju li jiġu esklużi tfal li jkollhom bżonn l-għajnuna, jew li l-intervent jdum ma jibda u minħabba f'hekk wieħed jitlef jew li jikkoordina b'mod ħażin il-prevenzjoni, it-tagħrif u l-fażijiet li fihom isiru r-riferimenti. 24 2.2.2 Xogħol f'team Il-punt tat-tluq tad-diskussjonijiet tal-proġett tal-ECI ffoka fuq linvolviment dejjem jiżdied tas-servizzi tal-edukazzjoni fil-qasam talECI, dwar dak li għandu x'jaqsam mal-kompożizzjoni tat-team kif ukoll dwar l-organizzazzjoni. Is-sitwazzjoni fil-pajjiżi fejn jidħlu l-organizzazzjoni tas-servizzi – kif irreferejna għaliha fl-ewwel parti tal-kapitlu – hija differenti mhux ħażin. Minkejja dan wieħed isib li hemm approċju interdixxiplinarju kemm fil-mudelli mediċi kif ukoll fil-mudelli soċjali tal-ECI. Is-servizzi u l-proviżjoni jvarjaw minn sempliċiment 'tqegħid ħdejn xulxin' ta' professjonisti, għal xogħol f'team reali, kif jidher ċar f'approċji hekk magħrufa bħala ekoloġiċi-sistematiċi tal-ECI. Li wieħed jibni fuq xogħol ta' team ta' veru mhuwiex xi biċċa xogħol ħafifa. Din tinħtieġ żewġ komponenti ewlenin; xogħol interdixxiplinarju u kooperazzjoni. Kif definit minn Golin & Ducanis (1981), team multidixxiplinarju jaqsam u jikkoordina l-informazzjoni. Ix-xogħlijiet speċifiċi jsiru individwalment, skont l-ħiliet tal-membri tat-team. Linformazzjoni hija maqsuma bejniethom u użata biex kull membru jkun jista' jagħmel il-biċċa xogħol tiegħu (Golin & Ducanis, op cit). Iddeċiżjonijiet jittieħdu minn team sħiħ, billi jagħtu każ tal-opinjonijiet individwali. In-numru ta' professjonisti f'team mhijiex kruċjali. Din għandha tiddependi fuq il-ħtiġijiet tat-tifel/tifla u l-familja. Il-kooperazzjoni tfisser, l-ewwel u qabel kollox, ħidma mal-familja bħala sieħeb ewlieni li huwa involut bis-sħiħ fil-proċess kollu. Tfisser ukoll li wieħed jaħdem ma' membri oħra tat-team u ma' servizzi jew networks minn servizzi tas-saħħa, edukattivi u soċjali. Timplika wkoll li wieħed jaqsam il-kunċetti u r-referenzi teoretiċi kif ukoll li juru attitudni miftuħa u li tirrispetta lil dak li jkun lejn il-familji u l-kollegi. Il-ħin huwa komponent importanti biex wieħed jirnexxilu jpoġġi dawn iż-żewġ komponenti f'posthom. Membri tat-team għandhom bżonn jaqsmu bejniethom il-prinċipji tagħhom u l-obbjettivi biex jassiguraw koordinazzjoni fi ħdan it-team, kif ukoll ma' servizzi esterni. Żewġ elementi jidhru li jiffavorixxu l-proċess ta' bini ta' team; innominazzjoni ta' persuna ewlenija li sservi ta' 'case-holder' u ta' taħriġ ta' aġġornament, kif deskritt hawn taħt. 25 2.2.3 Taħriġ tal-professjonisti Meta wieħed iżomm f'moħħu li l-professjonisti involuti fl-ECI jiġu minn ambjenti differenti u jista' jagħti l-fatt li dawn qatt ma jkunu ħadmu flimkien, huwa essenzjali li jkunu ċari bejniethom dwar x'tip ta' taħriġ ikunu jinħtieġu biex ikunu jistgħu jikkooperaw bejniethom. Matul iddiskussjonijiet tal-proġett inġibdet l-attenzjoni għall-fatt li wieħed għandu jagħti attenzjoni speċjali lil għażliet ta' taħriġ differenti offruti lill-professjonijiet fil-modi li ġejjin. Taħriġ inizjali: it-taħriġ ta' professjonisti differenti minn ambjenti differenti għandu jkollu l-għan li jiżviluppa fehim maqbul tal-kunċetti komuni, biex b'hekk il-professjonisti tal-ECI jikkumplimentaw l-għerf ta' kull wieħed u waħda minnhom. Il-prerekwiżiti għall-professjonisti huwa li jirċievu taħriġ inizjali tajjeb fl-oqsma rispettivi tagħhom. Minkejja l-fatt li xi tip ta' għarfien speċjalizzat fuq l-ECI huwa dejjem ta' vantaġġ, dan rari huwa l-każ, u dan jgħodd għall-pajjiżi kollha involuti. L-eċċezzjonijiet huma l-Olanda, il-Ġermanja u lLussemburgu, fejn aspetti speċjali li għandhom x'jaqsmu mal-ECI huma inklużi fit-taħriġ inizjali li jingħata lil psikologi, pedagogi, kif ukoll edukaturi soċjali u ta' xi speċjalizzazzjoni. Aktar taħriġ: Anke jekk ix-xogħol fil-qasam tal-ECI huma pjuttost kumpless, m'hemm l-ebda ħtieġa ċara li għandu jkun hemm xi tip ta' professjonista li jkun joqgħod għal xi profil speċifiku biex jaħdem f'dan il-qasam. Din tmur kontra prinċipji ewlenin tal-ECI fosthom dawk li jiġi adottat approċju interdixxiplinarju, kif ukoll ta' xogħol f'team. Madankollu, il-professjonisti li jaħdmu fl-ECI jridu jsegwu xi forma komuni ta' edukazzjoni ogħla biex b'hekk jiżviluppaw lesperjenza ta' bejniethom. Din tista' tintlaħaq permezz ta' korsijiet fillivell post-graduate – bħal programmi fil-livell ta' Masters – jew taħriġ speċjalizzat fil-forma ta' programmi differenti offruti mill-universitajiet jew istituzzjonijiet ta' edukazzjoni ogħla, jew korsijiet ta' taħriġ speċjalizzat minn universitajiet wara talbiet minn teamijiet mill-ECI. Meta wieħed iġib quddiem għajnejh ix-xogħol li huwa mistenni li jsir mill-professjonisti, hemm bżonn li ħtiġijiet ta' taħriġ ogħla għandu jkollhom fihom dawn l-aspetti: - Għarfien bażiku dwar l-iżvilupp ta' tfal żgħar ħafna, li jkollhom jew ma jkollhomx ħtiġijiet speċjali, kif ukoll għarfien dwar aspetti ta' intervent fil-familja u tagħrif relatat mat-teorija; 26 - Għarfien speċjalizzat dwar ir-riċerka riċenti fil-qasam tal-ECI, lassessjar, il-metodi ta' xogħol, eċċ.; Kompetenzi personali dwar l-aspetti relatati max-xogħol mal-/ u fil-/ familji; xogħol f'team; kooperazzjoni bejn is-servizzi, kif ukoll l-iżvilupp ta' ħiliet personali bħalma huma r-riflessjoni fik innifsek; il-ħiliet komunikattivi u l-istrateġiji ta' kif insolvu lproblemi. Taħriġ ta' Aġġornament – In-Service Training (IST): IST huwa kruċjali f'dan il-qasam għaliex jgħin biex jagħmel tajjeb għan-nuqqasijiet fittaħriġ inizjali u jwassal għall-ħtiġijiet professjonali. Huwa organizzat fit-, u mit-teamijiet, fil-qafas ta' laqgħat ta' kull ġimgħa, li jagħtu ċċans lill-professjonisti li: • Jorganizzaw diskussjonijiet dwar 'każijiet' speċifiċi; • Jaqsmu bejniethom għerf u strateġiji ta' xogħol; • Jiksbu għerf speċifiku pprovdut minn professjonisti esterni; • Jiddiskutu t-tmexxija internament jew ma' esperti barranin; • Jassiguraw superviżjoni minn barra; • Jiżviluppaw kompetenzi personali. Dawn l-elementi kollha għandhom l-għan li jtejbu l-kwalità tas-servizz u x-xogħol f'team. Anke jekk din l-IST 'informali' tilħaq il-ħtiġijiet immedjati tal-professjonisti – u għalhekk tipprova il-valur tagħha – hija tippreżenta wkoll xi tipi ta' żvantaġġi. Ħafna drabi din ma tintqiesx mill-awtoritajiet bħala ħin ta' xogħol u ta' valur għaliex din tiffoka fuq problemi ta' kuljum u inqas fuq riflessjonijiet wiesgħa dwar obbjettivi tal-ECI, strateġiji, metodi, eċċ. Din tista' twassal biex ir-responsabiltà tal-inizjattivi tal-IST tkun biss fuq it-teamijiet individwali. Aktar tagħrif fuq it-taħriġ u korsijiet post-graduate f'pajjiżi differenti wieħed jista' jsibhom online fl-web area tal-ECI http://www.european-agency.org/eci/eci.html 2.2.4 Għodod ta' Ħidma F'dak li għandhom x'jaqsmu l-għodod tal-ħidma, ġew diskussi żewġ oqsma: l-assessjar u t-tħejjija ta' pjanijiet individwali. L-assessjar jinħtieġ li jkun proċess-orjentat. Dan isir hekk kif wieħed jagħraf li hemm problema u jiddetermina t-tip neċessarju ta' intervenzjoni b'mod dinamiku, flimkien mal-familja skont din l-iskema: 27 Ditezzjoni Assessjar talħtiġijiet Formulazzjoni tal-għanijiet Ippjanar Konklużjoni talproċess Evalwazzjoni Intervenzjoni Id-dijanjożi hija parti mill-proċess tal-assessjar u bħala regola ssir filbidu tal-proċess tal-ECI. L-assessjar jagħfas il-qagħda tat-tifel/tifla u l-familja f'mument speċifiku ta' żmien biex b'hekk jinstabu kemm dawk il-ħwejjeġ li t-tifel/tifla jkun jinħtieġ kif ukoll l-aspetti b'saħħithom tiegħu/tagħha. Minħabba li din il-qagħda tista' tinbidel, l-assessjar irid ikun il-ħin kollu studjat. Ir-riżultati tal-assessjar ma jridx jidher bħala statiku jew permanenti – dawn jistgħu jaffettwaw l-aspettazzjonijiet jew il-perċezzjonijiet tal-professjonisti u l-familji. Huwa dejjem ta' għajnuna li wieħed jifformula l-għanijiet; li jippjana u li jiddetermina ttipi ta' interventi meħtieġa u li mbagħad jiġu evalwati aktar tard. Irriżultati tal-evalwazzjoni jew jikkonkludu l-proċess, jew ikunu jinħtieġu proċedimenti għal fażi ġdida ta' assessjar ta' ħtiġijiet. Huwa importanti li ssir enfasi fuq l-ħtieġa ewlenija tas-sehem tal-familji, li għandhom rwol attiv fil-proċess kollu. Huwa importani wkoll li jiġi assigurat li l-passi tal-proċess isiru kollha. Guralnick (2001) jidentifika l-assessjar – assessjar komprensiv u interdixxiplinarju – bħala aspett ewlieni fil-mudell tas-sistema taliżvilupp, mudell li jgħin lill-professjonisti jiksbu t-tagħrif dwar it-tfal ssuspettati jew bi problemi diġà magħrufa. B'hekk ikunu jistgħu jgħinu fil-ħolqien ta' pjanijiet u rakkomandazzjonijiet. Guralnick jagħti parir lill-professjonisti biex f'każ ta' bżonn, jipproċedu minnufih b'ECI preliminarju, anke qabel ma t-tagħrif tal-assessjar ikun inġabar kollu. L-assessjar huwa fażi essenzjali biex tissaħħaħ il-kooperazzjoni bejn il-ġenituri u l-professjonisti li tkun stabbilita permezz ta' pjanijiet individwali jew Pjan ta' Servizz għal Kull Familja Individwali (Individual Family Service Plan – IFSP). 28 Insibu diversi pjanijiet fil-pajjiżi involuti fil-proġett, għalkemm mhux dejjem magħrufa bl-istess isem. F'xi każi, Pjan għall-Familja jiġi żviluppat flimkien mal-familja bħala forma ta' 'kuntratt maqbul' li jiġbor fih dak li jrid jsir u li jiġi evalwat aktar tard. F'każijiet oħra jinħadmu pjanijiet differenti, flimkien mal-familja, dejjem skont is-servizzi involuti. F'xenarji oħra, ma ssibx pjanijiet formali, imma l-familja tkun l-ħin kollu mgħarrfa mit-team tal-professjonisti. F'xi ambjenti, il-pjan jiffoka l-aktar fuq it-tifel/tifla aktar milli l-familja. Jissejjaħ x'jissejjaħ, pjan indirizzat u żviluppat flimkien mal-familji huwa kruċjali bħala garanzija għall-familja f'dik li hija parteċipazzjoni, awtorizzazzjoni (empowerment), kif ukoll rispett tal-ħtiġijiet, prijoritajiet u aspettazzjonijiet tal-istess familja. Il-fatt li l-ECI f'ħafna pajjiżi Ewropej la jsir dejjem bl-istess mod u lanqas ma jtul l-istess żmien, jintqies bħala mod pożittiv għal skop ta' flessibiltà fit-tħejjija ta' dokument ta' dan it-tip. L-ECI mhuwiex dejjem legalment kostrett. Wieħed jista' jaddatta skont is-sitwazzjoni u sservizzi li jsostnu lit-tifel/tifla u lill-familja. Hawnhekk huwa importanti li ngħidu li l-familja għandha tippossjedi dokument ta' dan it-tip. Dan jgħin biex tiġi assigurata l-kunfidenzjalità tat-tagħrif, tiġi evitata rrepetizzjoni ta' dokumenti bħal xulxin prodotti tal-istess servizzi bla bżonn, u jifranka l-ħin lill-familji u lit-tfal. Dokument bħal dan jgħin ukoll it-tranżizzjoni minn forma ta' proviżjoni għal oħra, fil-qofol tagħha fl-ambjent tal-iskola. Meta tifel/tifla jidħol fis-sistema tal-iskola, Pjan ta' Familja jiġi segwit minn Pjan Individwali Edukattiv, li jkun jiċċentra fuq it-tifel/tifla u l-ħtiġijiet inkwistjoni. Lelementi kollha ppreżentati f'dan il-kapitlu issa se jiġu illustrati permezz ta' tliet sitwazzjonijiet tal-ECI, bit-taqsira t'hawn taħt. 2.3 Tliet eżempji speċifiċi ta' ECI F'din it-taqsima se nagħtu eżempji ta' ECI minn Munich, Coimbra u Västerås. Żjajjar f'dawn it-tliet lokalitajiet, tibdil ta' tagħrif, u diskussjonijiet bil-miftuħ ma' professjonisti tal-post kif ukoll kif ma' omm f'Västerås, għenuna biex niddiskutu fil-fond biex l-ECI, u flistess ħin naraw il-prinċipji teoretiċi jitwettqu fil-prattika. Qegħdin inġibu dawn it-taqsiriet fl-interess li jista' jkollhom għal professjonijiet oħra, bil-għan li jqabbluhom mal-prattika tagħhom u għal skop ta' riflessjoni. Dawn ir-riflessjonijiet bl-ebda mod 29 m'għandhom jintqiesu bħala forom ta' evalwazzjoni jew ġudizzju dwar l-aħjar prattiċi. Dan mhuwiex fl-ispirtu ta' dan id-dokument. Aktar 'l isfel, se nagħtu tagħrif ġenerali tas-sistemi tal-ECI fil-pajjiżi li fihom saru ż-żjajjar – il-Ġermanja, il-Portugal u l-Isvezja – segwiti minn deskrizzjonijiet tax-xejriet ewlenin tal-intervent fit-tliet lokalitajiet. Fl-aħħar tat-taqsima jiġu identifikati aspetti simili u oħrajn differenti. 2.3.1 Xejriet ewlenin L-informazzjoni ppreżentata fit-taqsimiet t'hawn taħt, ittieħdet mixxogħol ta' riċerkaturi ewlenin, minn kull wieħed mill-pajjiżi. It-test miktub korsiv jindika r-referenzi diretti mix-xogħol ippubblikat, filwaqt li t-test l-ieħor kollu jrid jinqara bħala astrazzjoni tax-xogħol tarriċerkatur innifsu. L-informazzjoni li għandha x'taqsam ma' Munich, il-Ġermanja ittieħdet minn Franz Peterander (2003); għal Coimbra, il-Portugal, linformazzjoni ttieħdet minn Bairrão, Felgueiras u Chaves de Almeida (1999) u Felgueiras and Breia (2004); l-informazzjoni marbuta ma' Västerås, l-Isvezja ttieħdet minn Björck-Akesson u Granlund (2003). Munich (Il-Ġermanja) Aktar minn 1000 istituzzjoni fil-Ġermnja joffru ECI lil tfal b'diżabilità. Dawn iċ-ċentri tal-ECI huma fil-biċċa l-kbira tagħhom immexxija minn karitajiet nazzjonali ewlenin, fosthom il-Caritas, Diakonie, Paritätischer Wohlfahrtsverband u Lebenshilfe. Is-sistema talintervent fit-tfulija bikrija tvarja minn stat federali għal ieħor. Huma għandhom strutturi, sistemi ta' ffinanzjar kif ukoll faċilitajiet differenti minn xulxin. Is-sistema tinkludi ċentri ta' ECI interdixxiplinarji, ċentri soċjo-paedjatriċi, kindergartens speċjali, ċentri 'heilpedagoġiċi', ċentri edukattivi u ta' counselling għall-familja. Fl-1973, ir-rapport talIdentifikazzjoni Bikrija u l-Intervent Bikri għal Tfal b'Diżabilità prodott minn Otto Speck wara talba mill-Bord Ġermaniż tal-Edukazzjoni, ipprovda l-bażi għat-twaqqif ta' sistema komprensiva ta' intervent bikri interdixxiplinarju. Għall-ewwel dan sar il-Bavarja. Dan ir-rapport irrakkomanda ċentri ta' intervent fit-tfulija bikrija ta' xeħta interdixxiplinarja f'livell reġjonali u ċċentrat fuq il-familja. Fil-Bavarja, 4% tat-tfal sal-età ta' 3 snin ikollhom bżonn intervent. Fissena 2002, kien hemm 123 ċentru reġjonali tal-ECI li pprovdew network stabbilit sew ta' għajnuna bikrija li setgħet tintlaħaq minn 30 kulħadd mingħajr tbatija; m'hemm l-ebda ċentru li huwa aktar minn 10 kilometru 'l bogħod minn kwalunwke familja. It-trattament jiġi pprovdut lil 25,000 tarbija fl-ewwel snin tal-ħajja u tfal żgħar li minnhom 50% huma f'ċentri tal-outpatients u 50% jirċievu intervent minn teams li jmorru fid-djar. It-tfal li jirċievu s-servizzi tal-ECI għandhom diżabilità varja. Terz għandhom diżabilità serja ta' xeħta fiżika u konoxxittiva. L-età medja hija bejn it-3-4 snin. Bejn wieħed u ieħor 14% (aktar minn 25 tal-ambjenti urbani) huma immigranti. It-trattament skont il-ħtiġijiet individwali jinkludi sessjoni jew tnejn filġimgħa għal sentejn. Medja ta' 11-il terapista minn oqsma differenti ta' xogħol jaħdmu l-ħin kollu mat-team tal-ECI. Bħala medja l-istaff jibqa' f'ċentru wieħed bejn 5 u 6 snin, li jfisser li jistgħu jinbnew teamijiet kompetenti. Ix-xogħol f'team huwa essenzjali għal intervent fit-tfulija bikrija li jkun ta' suċċess. Il-professjonisti kollha jikkumplimentaw lil xulxin. Kooperazzjoni ta' dan it-tip bejn l-esperti tinħtieġ li wieħed jaqsam l-opinjonijiet u l-ideat dwar kull każ individwali; ikun hemm qbil fuq l-aspetti kunċettwali bażiċi, il-valuri, lgħanijiet, l-oqsma speċjalizzati u l-aspetti organizzattivi. Intervent bikri fit-[tfulija] huwa offrut mingħajr ħlas u jista' jinkiseb minn kulħadd. Iċ-ċentru jirċievi fondi għall-ħtiġijiet ta' kull ġimgħa ta' sessjoni waħda jew tnejn ta' intervent, kooperazzjoni mill-ġenituri, xogħol f'team interdixxiplinarju u kollaborazzjoni ma' sieħba barra miċ-ċentru. L-intervent fit-[tfulija] bikrija huwa ffinanzjat minn korpi varji: awtoritajiet muniċipal, assigurazzjoni tas-saħħa, il-Ministeri talEdukazzjoni u tal-Affarijiet Soċjali tal-Bavarja... ... Id-dijanjożi u l-intervent għandhom l-għan ewlieni li jgħinu filħtiġijiet individwali u l-ambjent tat-tfal.. Minħabba, li fl-Intervent tat[tfulija] bikrija rajna qabża fil-paradimma, jiġifieri, minn approċju li jagħfas fuq id-defiċjenza, għal wieħed li jagħfas fuq it-tifel/tifla bħala ċ-ċentru, għal wieħed li jagħfas fuq il-familja b'mod sħiħ - m'hemmx kurrikulu wieħed li fuqu hemm qbil b'mod ġenerali. Il-bidla fil-kunċetti teoretiċi hija riflessa wkoll fil-prinċipji li nsibu fil-prattika tal-intervent fit-tfulija bikrija fil-Ġermanja. L-ispeċjalisti jibbażaw it-trattament tagħhom fuq kumbinazzjoni ta' dawn il-prinċipji u indikaturi ta' intervent bikri fit-[tfulija] li wrew li kienu suċċess. Barra minn hekk wieħed isib ukoll prinċipji u indikaturi oħra bħalma huma: ideat teoretiċi u kunċettwali (l-approċju ħolistiku, l-orjentazzjoni lejn il31 familja, l-intervent bikri fit-[tfulija] b'mod mobbli fuq livell reġjonali, ixxogħol interdixxiplinarju f'team, in-networks, u l-inklużjoni soċjali) ... ... Fil-Bavarja u f'xi Länder oħra intervenzjonisti bikrin jistgħu jduru għal 'Arbeitsstelle Frühförderung' kemm għall-konsultazzjoni kif ukoll għal xi tip jew ieħor ta' għajnuna. Il-Bavarja kienet l-ewwel stat li stabbilixxa 'Arbeitsstelle' ta' dan it-tip fl-1975, li kien fih dipartiment pedagoġiku u mediku, bil-membri tal-istaff minn professjonijiet varji li jaħdmu f'kooperazzjoni mill-qrib ma' xulxin. L-għan komuni hu: li jespandu fuq l-għerf u l-għarfien ta' intervent bikri; jgħinu fl-iżvilupp ta' xogħol prattiku; jippromwovu bdil u diskussjoni bejn iċ-ċentri ta' intervent bikri; itejbu l-kwalità tax-xogħol u l-livell ta' interdixxiplinarità. B'dan f'moħħu l-'Arbeitsstelle' joffri għażla wiesgħa u varjata ta' taħriġ ta' aġġornament kif ukoll servizzi individwali ta' konsulenza għaċċentri ta' intervent bikri fil-Bavarja (Peterander, 2003b, p. 302). Coimbra (Il-Portugal) Sal-aħħar tal-1980ijiet fil-Portugal, it-tfal bi ħtiġijiet speċjali li kienu iżgħar minn tfal li jkunu laħqu l-età ta' skola obbligatorja kienu jiġu mħarsa primarjament mis-Servizzi tas-Saħħa u s-Sigurtà Soċjali; linvolviment tal-Ministeru tal-Edukazzjoni kien wieħed limitat. Minkejja l-għarfien dejjem jiżdied tal-ħtieġa li jiġu żviluppati servizzi għat-tfal bi ħtiġijiet edukattivi speċjali f'età bikrija, il-livell ta' ħarsien ipprovdut kien wieħed baxx ħafna. Il-ftit inizjattivi li kien hemm kienu ffukati l-aktar fuq it-terapiji u d-dijanjożi tat-tifel/tifla, simili għall-mudell mediku li kien jintuża mat-tfal tal-età tal-iskola. Il-familji kienu jiġu pprovduti b'sostenn finanzjarju jew servizzi ta' saħħa mentali. Fi tmiem is-snin 1980ijiet u l-bidu tal-1990ijiet rajna l-bidu ta' stadju ġdid fl-Intervent tat-Tfulija Bikrija (ECI) fil-Portugal. F'dawn iż-żminijiet bdew ħerġin fil-beraħ esperjenzi innovattivi li wieħed jieħu ħsieb tfal b'diżabilitajiet jew f'riskju. Il-Coimbra Early Intervention Project (PIIP), proġett li kien mibni fuq xogħol flimkien bejn is-servizzi fost is-setturi edukattivi, tas-saħħa, u tas-sigurtà soċjali, kif ukoll l-Early Intervention Portage Project f'Lisbona, tqiesu bħala li kienu qegħdin jinfluenzaw b'mod favorevoli l-iżvilupp tal-ECI fil-pajjiż kollu. Dawn ilproġetti kellhom rwol importanti biex jipprovdu taħriġ ta' aġġornament tal-pajjiż ta' ECI lil professjonijiet differenti. 32 F'din il-fażi, il-'Portage Model for Parents' kien stadju importanti u kellu influenza pożittiva. Il-mudell Portage introduċa xi xejriet innovattivi; għamel popolari mudell iċċentrat fuq id-dar bis-sħubija talġenituri; strateġiji ta' ppjanar ta' għanijiet kif ukoll ta' intervent individwalizzat; sistema ta' organizzazzjoni tar-riżorsi eżistenti (piramida ta' riżorsi); kolloborazzjoni interdixxiplinarja fost is-servizzi; u mudell ta' taħriġ permezz ta' aġġornamenti, kif ukoll modi kif wieħed jagħmel superviżjoni ta' viżitaturi li jmorru fid-djar. Jista' jingħad li l-iżvilupp tal-ECI fil-Portugal kien proċess 'minn isfel għal fuq'. Dan il-proċess wassal biex dawk li kellhom il-policy f'idejhom, jibdew isiru aktar konxji tar-rwol tagħhom. Fil-fatt, l-azzjoni li ttieħdet minn professjonisti li kienu jaħdmu f'dan il-qasam fil-livell lokali għen fl-iżvilupp tal-ECI. Fl-istess żmien bdejna naraw inizjattivi, magħrufa bħala Proġetti Integrati għall-ECI, ħerġin mal-pajjiż kollu. Lgħan ta' dan kollu kien biex isir użu aħjar mir-riżorsi skarsi li kien hemm, u biex ikun hemm aktar aċċessibiltà u użu effettiv tar-riżorsi. Fl-istess ħin, il-Ministeru tal-Edukazzjoni beda jieħu sehem aktar fittwettiq tal-miżuri ta' sostenn li l-għan tagħhom kien li jintlaħqu tfal b'diżabilitajiet, mit-twelid sa 6 snin. Speċifikament fl-1997 il-Ministeru tal-Edukazzjoni għamel il-mekkaniżmi, li permezz tagħhom, bdew jingħataw riżorsi u sostenn finanzjarju għall-proġetti lokali tal-ECI. Dawn kienu mibnija fuq il-kollaborazzjoni bejn is-sostenn tas-servizzi edukattivi u l-istituzzjonijiet edukattivi privati speċjali. Fil-Portugal, it-taħriġ fl-aġġornament ipprovdut minn organizzazzjonijiet mhux-akkademiċi, kellu u għad għandu rwol ewlieni fejn jidħlu l-kwalifiki ta' professjonisti tal-ECI. Ġeneralment, dawn il-modalitajiet ta' taħriġ differenti jsiru skont perspettivi teoretiċi u prattiċi influenzati mill-mudell tal-Amerika ta' Fuq kif ukoll milleġiżlazzjoni relatata tal-ECI. Xi aspetti kruċjali tal-ECI għandhom lgħan li jgħinu lill-professjonisti jbiddlu minn prattika tradizzjonali għal waħda aktar effettiva u li tkun mibnija fuq l-evidenza: - Minn mudelli li jqisu t-tifel/tifla bħala ċ-ċentru ewlieni u li jagħfsu fuq in-nuqqas/deficit, għal mudelli tat-tip interventiv u integrattiv li jiġu pprovduti fil-kuntest naturali tat-tifel/tifla; - Minn interventi (terapiji iżolati) paralleli, frammentati u li jagħfsu fuq id-deficit, ipprovduti minn professjonijiet differenti – għal xogħol f'team interdixxiplinarju, flimkien ma' kollaborazzjoni integrata bejn is-servizzi u l-parteċipazzjoni; 33 - Minn mudelli ta' 'assistenza' għal mudell ta' awtorizzazzjoni – empowerment u prattika ċċentrata fuq il-familja, li tara l-familja bħala unità ta' intervent. L-influenza tal-mudelli ekoloġiċi (Bronfenbrenner; 1979, 1998) u lmudelli tranżazzjonali tal-iżvilupp (Sameroff & Chandler 1975; Sameroff & Fiese, 1990) mexxew l-organizzazzjoni tal-ECI lejn sistema ta' kollaborazzjoni bejn is-servizzi, li l-għan tagħha hu ladozzjoni ta' programmi aktar komprensivi, fejn il-parteċipazzjoni effettiva tal-familja u tal-kommunità jkollhom rwol ewlieni. Fl-1999, twaqqfet il-proviżjoni legali ddedikata għall-ECI (Joint Executive Regulation nr. 891/99). Din fasslet il-'Linji Gwida li jirregolaw l-intervent bikri fit-[tfulija] għal tfal b'diżabilità jew li qegħdin f'riskju li jittardjaw fl-iżvilupp tagħhom kif ukoll gwida għall-familji tagħhom.' Dan il-pass għen fl-identità u l-għarfien tal-ECI. Il-leġiżlazzjoni tiddefenixxi l-ECI bħala miżura ta' sostenn integrat, iċċentrat fuq it-tifel/tifla u l-familja, li jsir permezz ta' azzjonijiet priventivi u ta' rijabilitazzjoni, fl-isfond tal-iskop tal-edukazzjoni, issaħħa u l-welfare soċjali, bil-għan li: a) Jiġi assigurat l-iffaċilitar tal-kundizzjonijiet li jsostnu l-iżvilupp tat-tifel/tifla b'diżabilità jew f'riskju ta' ttardjar sever fl-iżvilupp; b) Jiżdied il-potenzjal għal titjib f'dik li hija interazzjoni bejn ilfamilji nfushom; c) Il-familja tingħen biex il-ħila tagħha tissaħħaħ, u fl-istess ħin tiżviluppa l-ħila u l-awtonomija tagħha, biex tkun tista' taffaċċja problemi ta' diżabilita li jiżviluppaw minn żmien għal żmien. Għall-ewwel darba ġie mistqarr impenn politiku u tal-gvern f'dik li hija l-proviżjoni tas-servizz tal-ECI. Ġew stabbiliti t-twaqqif ta' sistema ta' riżorsi u sistema ta' proviżjoni ta' fondi; koordinazzjoni bejn is-setturi varji; kif ukoll kollaborazzjoni bejn l-istat u l-privat. Is-setturi taledukazzjoni, is-saħħa u s-sigurtà soċjali qasmu bejniethom irresponsabiltà għat-twaqqif ta' teamijiet ta' intervent dirett fil-livell talpajjiż; teamijiet ta' koordinazzjoni fil-livell ta' distrett; u gruppi nazzjonali interdipartimentali. 34 M'hemmx dubju li fil-Portugal f'dawn l-aħħar snin l-ECI għamlet avvanzi kbar. Għaldaqstant wieħed għandu jħares 'il quddiem biex permezz ta' kollaborazzjoni bejn kull min hu involut: - Jiżdiedu ż-żjajjar lit-tfal l-aktar fis-snin bejn 0 u 2; - Tiġi skoperta l-problema kmieni u l-każ jiġi referut minnufih; - Il-prattika interdixxiplinarja, li tkun iċċentrata fuq il-familja ssir aktar konsistenti; - Jitjiebu l-kwalitajiet u l-opportunitajiet għat-taħriġ professjonali, u - Jikber l-għarfien tal-valur tal-ECI u s-sostenablità fost dawk li jagħmlu l-policies, il-professjonisti u l-komunità inġenerali Il-kwalifiki professjonali, ir-riżultati tar-riċerka u l-evalwazzjoni talproċessi għat-tfal u l-familji tagħhom huma aspetti importanti għallevoluzzjoni u l-kwalità tal-ECI fil-Portugal. Västerås (L-Isvezja) Il-filosofija Svediża tat-tfulija tqis dan l-perjodu ta' żvilupp bħala uniku fil-ħajja tal-bnedmin. It-tfulija għandha l-valur tagħha u m'hijiex sempliċiment t-tħejjija għall-ħajja adulta. Għalhekk, rwol importanti għall-edukatur fit-tfulija bikrija huwa li jinħolqu possibilitajiet għat-tfal biex jilagħbu. Il-muniċipalitajiet (289 b'kollox) huma responsabbli għas-servizzi bażiċi għan-nies kollha, inklużi dawk tal-ħarsien tat-tfal, l-iskejjel u sservizzi soċjali. L-Isvezja hija maqsuma f'reġjunijiet b'20 county immexxija minn kunsilli tal-county li huma responsabbli għall-kura tas-saħħa u tas-snien, mingħajr ħlas, għat-tfal u ż-żgħażagħ kollha. L-intervent fit-tfulija bikrija jista' jintqies bħala prattika ta' intervent ma' tfal bi ħtieġa ta' sostenn speċjali mit-twelid sakemm jaslu biex jidħlu liskola fl-età ta' 6 jew 7 snin. Is-servizzi ta' intervent huma diretti lejn it-tifel/tifla fil-kuntest tal-familja/l-ambjent fil-qrib. Kemm ilkommunitajiet kif ukoll il-kunsilli tal-county huma responsabbli għal intervent sa mit-tfulija bikrija fejn jintlaħqu skopijiet u gruppi differenti. F'livell primarju ta' intervent, il-komunità għandha r-responsabiltà li tieħu ħsieb it-tfal u l-familji kollha u li tassigura li jkun hemm kundizzjonijiet aċċettabbli ta' għajxien għal kulħadd. Fil-livell sekondarju, il-komunità hija responsabbli għall-intervent filprogrammi ta' qabel l-iskola u dawk tal-għajnuna lit-tfal. Fil-livell 35 terzjarju, il-komunità hija responsabbli li toħloq ambjent b'saħħtu għal tfal u familji. Il-kunsill tal-county huwa fid-dmir li jipprovdi servizzi relatati mas-saħħa u l-aspett mediku fil-livell primarju ta' prevenzjoni u li dawn ikunu indirizzati lit-tfal u lill-familji kollha permezz tasServizzi tas-Saħħa tat-Tfal – Child Health Services (CHS). Hekk kif qegħdin naraw tibdil fil-kundizzjonijiet tal-għajxien, l-iffukar tas-CHS inbidel minn wieħed li jipprovdi programmi ta' immunizzazzjoni u monitoraġġ, għal wieħed li jinkludi fih aktar xogħol dwar problemi psiko-somatiċi u soċjo-emozzjonali, u li fl-istess ħin ibiddlu r-rwoli talġenituri u jagħtu s-sostenn meħtieġ lill-familji tal-immigranti. Perspettiva mibnija fuq il-familja timplika li l-intervent isir f'sitwazzjonijiet naturali, fil-ħajja ta' kuljum. Għalhekk, intervent bikri fit-tfulija fl-Isvezja jsir, l-ewwel u qabel kollox, f'xi wieħed mill-kuntesti naturali maħsuba għal tfal żgħar; il-familja u/jew f'centri għat-tfal li jipprovdu għajnuna għalihom qabel l-iskola u li jkunu fil-kommunità. Il-kunsilli tal-kommunitajiet u tal-county huma involuti fil-proviżjoni ta' servizzi ta' dan it-tip. Ir-responsabiltà tal-kommunità tinkludi intervent speċjali fl-ambjent ta' qabel l-iskola kif ukoll fl-għajnuna li ssir fi ħdan il-familja, assistenza personali u respite care għal tfal li jiġu identifikati bħala li għandhom bżonn ta' sostenn speċjali, kif ukoll il-familji tagħhom. Il-kunsill tal-county huwa responsabbli biex jipprovdi servizzi lil tfal meqjusa bħala li għandhom diżabilità permezz taċĊentri ta' Abilitazzjoni tat-Tfal – Child Habilitation Centres (CHC). Il-filosofija uffiċjali tal-Isvezja biex tgħin lit-tfal b'diżabilità tinbena fuq perspettiva li tikkorrispondi ma' dik ta' The International Classfication of Functioning Disability and Health (WHO, 2001). Fl-ICF, aspetti ta' saħħa ta' individwu u fatturi li għandhom x'jaqsmu mas-saħħa jintqiesu fid-dimensjonijiet marbuta mal-funzjoni u l-istrutturi talġisem, l-attività, il-parteċipazzjoni u fatturi marbuta mal-ambjent. L-ICF tista' tintuża biex tiddeskrivi l-istrutturi organizzattivi tas-servizzi pprovduti lil tfal żgħar fl-Isvezja li jkollhom ħtieġa ta' sostenn. Isservizzi pprovduti mill-county tal-kunsilli huma primarjament iffukati fuq il-funzjonijiet tal-ġisem (CHS) u fuq l-attivitajiet li wieħed kapaċi jagħmel (CHC). Jekk tifel/tifla jiġi identifikat bħala li għandu problemi marbuta mal-funzjoni tal-ġisem, huwa jiġi referut għas-servizzi mediċi tat-tfal permezz tas-CHS. Hemmhekk it-tifel/tifla u l-familja jitlaqgħu ma' professjonijiet f'organizzazzjoni bbażata fuq il-mudell mediku u 36 ffukata fuq il-funzjonijiet tal-ġisem, eż. klinika tal-għajnejn, mediċina interna jew klinika ortopaedika. Jekk tifel/tifla jkun identifikat li mhux jiżviluppa tajjeb jew ma jkunx qiegħed jagħmel l-attivitajiet mistennija, huwa jiġi riferut għas-CHC. Is-servizzi tar-rijabilitazzjoni għandhom fil-mira tagħhom it-tfal b'diżabilità u l-familji tagħhom, kif ukoll 'djalogu ħaj' bejn dawk li jużaw is-servizzi u flimkien u l-professjonisti. F'CHC, team interdixxiplinarju rrappreżentat minn xi ħadd mill-oqsma tal-mediċina, l-edukazzjoni, il-psikoloġija u l-qasam soċjali jaħdem f'kollaborazzjoni mat-tifel/tifla u l-familja. L-esperti tal-komunità ħafna drabi huma involuti biex jipprovdu servizzi lil tfal li jkollhom ħtieġa ta' sostenn speċjali. Aspett ewlieni f'dan ir-rigward huwa kif tikkoordina rakkomandazzjonijiet u servizzi minn esperti b'perspettivi differenti fuq intervent bikri li jaħdem f'sistemi differenti. 2.3.2 Xebh u differenzi Informazzjoni ġenerali pprovduta minn esperti tal-pajjiż, li qassarna hawn fuq, kif ukoll diskussjonijiet ma' professjonisti mit-tliet lokalitajiet, tawna ħjiel tajjeb ta' xi xebh u differenzi f'dan ir-rigward. L-istess mudell teoretiku: dawn it-tliet eżempji jibbażaw il-prattika tagħhom fuq il-prinċipji tal-mudell ekoloġiku-sistematiku u għandhom l-istess karatteristiċi: - L-istess prinċipji japplikaw fejn għandu x'jaqsam approċju li huwa ċċentrat fuq il-familja; kunċetti li huma soċjalment orjentati; servizzi pprovduti skont il-qrubija fis-sens ta' fejn toqgħod il-familja; u x-xogħol f'team; - Is-servizzi huma pprovduti mingħajr ħlas għall-familja; - Tingħata prijorità lit-taħriġ professjonali u bl-istess mod ilmembri kollha tat-team ikollhom taħriġ ta' aġġornament skont il-ħtiġijiet tagħhom; - Ikun hemm livell għoli ta' impenn u kompetenza li jidhru millprofessjonaliżmu u l-perċezzjoni pożittiva tax-xogħol f'team; - Ikun hemm klima pożittiva u qsim ta' obbjettivi komuni. Modi varji ta' twettiq: il-mudell ekoloġiku, filwaqt li jitwettaq b'modi varji, jiddependi mill-karatteristiċi tal-pajjiż, kif jidher hawn taħt. Iċ-Ċentru tal-ECI li huwa stabbilit sew u li għandu ħafna esperjenza fi Munich huwa meqjus bħala li huwa rappreżentattiv ta' network konsolidat ta' ċentri ta' ECI fil-Bavarja. Din is-sistema ta' proviżjoni ta' 37 ECI, permezz ta' 'ċentri speċjalizzati', għandha l-għan li tistabbilixxi grupp ta' professjonisti stabbli, u li jkollhom kwalifiki għolja, fiċ-ċentri tal-ECI u qrib fejn ikunu joqogħdu l-familji. Wieħed isib ukoll ħafna ċentri differenti, li jirċievu fondi minn dipartimenti u servizzi differenti. Sorsi diversi ta' fondi għal servizzi jistgħu jidhru bħala sfida, għaliex huwa importanti li wieħed jassigura li l-professjonisti jkollhom biżżejjed għarfien dwar ir-riżorsi kollha li jkun hawn. Huwa importanti wkoll li wieħed jassigura kollaborazzjoni produttiva fost dawn isservizzi, biex b'hekk isostnu lill-familji u jipprovdu r-riżorsi neċessarji, skont il-prinċipji li nsibu fil-mudell ekoloġiku. F'Coimbra, insibu team ta' proġett ikkwalifikat ħafna li jipprovdi l-ECI permezz ta' sistema bejn l-aġenziji. Din is-sistema hija bbażata fuq qbil u kooperazzjoni bejn dipartimenti lokali u reġjonali differenti – ta' saħħa, is-servizzi soċjali, u l-edukazzjoni – li huma responsabbli biex jipprovdu fondi għas-servizzi permezz tal-professjonisti meħtieġa. Din is-sistema tassigura l-użu tar-riżorsi eżistenti b'mod maħsub u effettiv l-aktar fejn jidħlu familji soċjalment żvantaġġjati. Sfida ewlenija f'dan il-qasam hija dik ta' koordinazzjoni tajba ta' 'aġenziji' differenti involuti fil-livelli kollha (lokali, reġjonali u nazzjonali). Nuqqas f'xi waħda minn dawn iwassal biex il-proviżjoni tkun waħda dgħajfa kemm professjonalment kif ukoll finanzjarjament. L-istabbilità tat-team hija sfida oħra għal din it-tip ta' proviżjoni fil-Portugal. Professjonijiet differenti miċ-Ċentru tar-Riżorsi tal-Komunità f' Västerås qegħdin jgħinu mhux biss lit-tfal qabel dawn jidħlu l-iskola (minn età ta' sena) imma anke l-ġenituri tagħhom. Din it-tip ta' proviżjoni 'lokali u deċentralizzata' hija mibnija fuq sistema soċjali b'saħħitha li tipprovdi lill-familji b'benefiċċji soċjali importanti. Din is-sistema tidher li qiegħda taħdem, u tinħass li hija bbażata fuq il-kompetenza tal-professjonijiet u l-ekonomija b'saħħitha tal-pajjiż. Tinħass il-ħtieġa li jingħata każ ta' xi sfidi partikolari. Dawn jirrigwardjaw il-ħtieġa ta' koordinazzjoni u kooperazzjoni fost isservizzi u l-professjonijiet relatati li wieħed isib fil-livell lokali kif ukoll dak tal-pajjiż b'mod ġenerali. Sfida oħra hija dik tat-taħriġ komprensiv rigward l-iżvilupp tat-tfal żgħar skont il-professjonijiet speċifiċi involuti. 38 Il-punt tal-aħħar li għandu x'jaqsam mat-tliet eżempji li semmejna huwa li kollha jitkellmu dwar l-impatt dejjem jikber tal-immigrazzjoni f'dik li hija proviżjoni tal-ECI. Dan għandu jintqies bħala sinjal pożittiv għaliex juri li l-professjonisti qegħdin jagħrfu kemm is-soċjetà Ewropea qiegħda tinbidel u kif dan jaffettwa l-prattika tagħhom. 39 3. RAKKOMANDAZZJONIJIET Ir-rakkomandazzjonijiet li ġejjin huma mibnija fuq il-prinċipju li intervent fit-tfulija bikrija huwa dritt għat-tfal u l-familji kollha li jkunu jinħtieġu s-sostenn. Meta wieħed jagħti każ tar-riżultati mill-analiżi li ppreżentajna fil-kapitli ta' qabel, wieħed jinnota li hemm għadd ta' aspetti relevanti u, għalhekk, hemm bżonn li dawn jitwettqu bl-aħjar mod possibbli. Ir-rakkomandazzjonijiet t'hawn taħt għandhom l-għan li jgħinu lill-professjonisti biex isiru konxji tal-istrateġiji xierqa għattwettiq ta' dawn l-aspetti relevanti u fl-istess ħin jevitaw problemi li jistgħu jinqalgħu biex b'hekk it-tfal u l-familji tagħhom jieħdu l-aħjar servizz. Dawn ir-rakkomandazzjonijiet, mibnija fuq ir-riżultati taddiskussjonijiet li saru fil-laqgħat fuq il-proġett, huma ta' interess ukoll għal dawk li jagħmlu l-policy, anke jekk dawn, primarjament huma indirizzati lill-professjonisti li jaħdmu, jew jippjanaw li jaħdmu, f'dan ilqasam. Il-ħames xejriet imsemmija fit-tieni kapitlu huma ppreżentati hawn taħt, flimkien ma' lista ta' rakkomandazzjonijiet, li mhijiex kompluta, u li l-għan tagħha hu li jkun hemm twettiq b'suċċess. 3.1 Kemm wieħed jaffordja jikseb dak li jkollu bżonn Biex wieħed jassigura li l-ECI jilħaq it-tfal, u l-familji kollha bi ħtieġa, kemm jista' jkun kmieni, qegħdin jiġu proposti dawn irrakkomandazzjonijiet. L-eżistenza ta' miżuri ta' ECI: fil-livelli lokali, reġjonali u nazzjonali, il-miżuri tal-policy għandhom jiggarantixxu l-ECI bħala dritt għal tfal u familji li għandhom ħtieġa tagħhom. Il-policies tal-ECI għandhom itejbu x-xogħol li għandu jsir minn professjonisti bejniethom flimkien mal-familji, billi jiddefinixxu l-kriterji tal-kwalità u l-evalwazzjoni. Filwaqt li tingħata attenzjoni tas-sitwazzjoni f'pajjiżi differenti, tliet aspetti jinħtieġu attenzjoni partikolari: 1. Familji u professjonisti għandhom bżonn ta' miżuri ta' policy li huma kkoordinati bil-galbu f'termini ta' strateġiji ta' twettiq, obbjettivi, modi u riżultati; 2. Il-miżuri tal-policy għandhom l-għan li jsostnu u jassiguraw ilkoordinazzjoni tas-servizzi soċjali, tas-saħħa u l-edukazzjoni involuti. M'għandux ikun hemm miżuri li jidħlu f'xulxin jew li 40 jikkontradixxu lil xulxin fis-servizzi nfushom jew bejn isservizzi; 3. Miżuri ta' policy jistgħu jinkludu ċentri ta' sostenn tal-ECI fuq livell reġjonali u nazzjonali, li jservu bħala għaqda bejn il-livelli tal-policy, tal-professjonisti u ta' min qiegħed jużahom (ilfamilja). Aċċess għall-ksib tat-tagħrif meħtieġ: kemm jista' jkun malajr, informazzjoni estensiva, ċara u preċiża dwar is-servizzi / il-proviżjoni tal-ECI għandha tiġi offruta lill-familji u lill-professjonisti mis-servizzi kollha fil-livell lokali, reġjonali u nazzjonali. Wieħed irid joqgħod attent ħafna fejn jidħol l-użu preċiż tal-lingwa. Fil-każ ta' familji minn ambjenti kulturali differenti, il-lingwa preferuta tagħhom għandha tintuża biex wieħed jevita li jeskludihom milli jkollhom aċċess għal xi informazzjoni relevanti. Definizzjoni ċara tal-gruppi fil-mira: dawk li jagħmlu l-policies huma l-grupp li jiddeċiedu l-kriterji tal-eliġibiltà tal-ECI, imma lprofessjonisti għandhom jaħdmu flimkien fi rwol li jagħtu parir – advisory role. Iċ-ċentri tal-ECI, dawk li jfasslu s-servizz tal-proviżjoni, it-teamijiet u l-professjonisti għandhom jiffukaw fuq gruppi fil-mira definiti, skont il-prijoritajiet stabbiliti fil-livelli lokali, reġjonali u / jew nazzjonali. Kuntradizzjonijiet bejn il-livelli jistgħu jwasslu għal nuqqas ta' ċarezza u, bħala konsegwenza, tfal u familji jistgħu jispiċċaw biex ma jiħdux sostenn jew ma jkunx jista' jkollhom aċċess għal riżorsi adekwati. 3.2 Qrubija fis-sens ta' distanza3 Huwa importanti ħafna li, biex jiġi assigurat li l-proviżjoni u s-servizzi tal-ECI jilħqu lill-familji kemm jista' jkun qrib fejn ikunu joqogħdu, huwa importanti li jingħata każ, dan li ġej. Deċentralizzazzjoni tas-servizzi / proviżjoni: Is-servizzi tal-ECI u/ jew proviżjoni għandhom ikunu lokalizzati qrib il-familji biex: - Jgħinu għal għarfien aħjar tal-kundizzjonijiet tal-ambjent soċjali tal-familji; - Jassiguraw l-istess kwalità ta' servizz minkejja d-differenzi fillokazzjoni ġeografika (eż. ambjenti rurali jew imxerrda); 3 Il-qrubija fis-sens ta' distanza hija meqjusa f'dan id-dokument bħala li għandha tifsira ta' żewġ xejriet: qrib post, jew, qrib persuna. 41 - Jeħilsu minn xogħol – li jkun dupplikat; ta' natura irrelevanti; jew li jtellef. Kif wieħed jilħaq il-ħtiġijiet tal-familji u t-tfal: Is-servizzi u lproviżjoni għandhom jagħmlu l-isforz neċessarju biex wieħed jilħaq ilfamilji u t-tfal u jagħtuhom is-servizzi li jkollhom bzonn. Dan jimplika: - Familji għandhom d-dritt li jkunu infurmati tajjeb mill-mument meta l-ħtieġa tiġi identifikata; - Il-familji għandhom id-dritt li jiddeċiedu, flimkien malprofessjonisti fuq il-passi li għandhom jittieħdu; - L-ECI ma tistax timponi fuq il-familji, imma għandha tiggarantixxi d-dritt li t-tifel / tifla jiġi protett. Id-drittijiet tat-tfal u tal-familji għandhom isostnu lil xulxin; - Il-familji u l-professjonisti jaqsmu għarfien tat-tifsira u lbenefiċċji tat-tip ta' intervent rrakkomandat lill-familji u lit-tfal; - L-iżvilupp ta' dokument bil-miktub (bħal Pjan Individwali, Pjan Individwali ta' Servizz lill-Familja, jew ekwivalenti) imħejji minn professjonisti flimkien mal-familji, għandu jiffaċilita ttrasparenza u l-qbil komuni fuq il-proċess tal-ECI: ippjanar ta' intervent, formulazzjoni ta' għanijiet u responsabiltajiet, evalwazzjoni tar-riżultati; - Il-familji għandhom jirċievu taħriġ meta dawn jitolbuh, li għandu jgħinhom jiksbu l-ħiliet u l-għarfien meħtieġ, biex b'hekk jiffaċilitaw l-interazzjoni tagħhom mal-professjonisti u ttifel/tifla tagħhom. 3.3 Kemm wieħed jaffordja jikseb dak li jkollu bżonn Biex ikun assigurat li l-proviżjoni tal-ECI u s-servizzi tagħha jilħqu lfamilji kollha u t-tfal żgħar li jkollhom ħtieġa ta' sostenn, minkejja lambjenti esoċjo-ekonomiċi differenti, huwa imporanti li jiġi assigurat li servizzi bla ħlas ikunu jistgħu jinksbu mill-familji. Dan jimplika li lfondi pubbliċi għandhom iħallsu l-ispejjez kollha relatati mal-ECI permezz tas-servizzi pubbliċi, il-kumpanniji tas-sigurtà, lorganizzazzjonijiet li jaħdmu mhux bi skop ta' profitt, eċċ, billi jilħqu listandards ta' kwalità meħtieġa li nsibu fil-leġiżlazzjoni rispettiva nazzjonali tal-ECI. Fi proviżjoni ta' ECI privat imħallas kollu kemm hu mill-familja, u f'servizzi minn fondi pubbliċi, għandhom jintlaħqu standards ta' kwalità definiti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali tal-ECI. 42 3.4 Xogħol interdixxiplinarju Servizzi/proviżjoni għal żmien it-tfulija bikrija jinvolvu professjonisti minn dixxiplini varji u ambjenti differenti. Biex wieħed jassigura xogħol ta' kwalità f'team, huma ssuġġeriti dawn irrakkomandazzjonijiet. Kooperazzjoni mal-familji4: bħala s-sieħba ewlenin talprofessjonisti. Din il-kooperazzjoni għandha tassigura li tagħti każ ta': - Il-professjonisti għandhom jibdew kooperazzjoni u jkollhom attitudni miftuħa u ta' rispett lejn il-familja, biex b'hekk wieħed jifhem il-ħtiġijiet u x'wieħed ikun qiegħed jistenna, u fl-istess ħin jeħles minn konflitt li jirriżulta minn perspettivi differenti ta' ħtiġijiet u prijoritajiet, mingħajr ma jimponi l-opinjoni personali; - Il-professjonisti għandhom jorganizzaw laqgħat biex jiddiskutu punti ta' ideat differenti mal-ġenituri u flimkien jibnu dokument bil-miktub li jkun hemm qbil fuqu, u li jkun jissejjaħ Pjan Individwali jew xi ħaġa simili; - Pjan Individwali (IFSP jew ekwivalenti) għandu jippreżenta pjan maqbul li jiddikjara l-intervent li jrid isir, kif ukoll l-għanijiet, l-istrateġiji, ir-responsabiltajiet u l-proċeduri tal-evalwazzjoni. Dan il-pjan bil-miktub u maqbul irid ikun regolarment evalwat mill-familji u l-professjonisti. Approċju ta' bini ta' team: Minkejja l-ambjenti differenti, li jikkorrispondu mad-dixxiplini tagħhom, teamijiet/professjoniiiet tal-ECI għandhom jaħdmu b'mod interdixxiplinarju qabel, u waqt li jkun hemm ix-xogħlijiet li jkun hemm qbil fuqhom. Huma jridu jkollhom strateġiji ta' xogħol, obbjettivi u prinċipji komuni. L-approċji differenti għandhom ikunu integrati u kkoordinati u fl-istess ħin isaħħu approċju komprensiv u ħolistiku, aktar milli wieħed maqsum f'ħafna biċċiet għal rashom. Attenzjoni speċjali għandha tingħata lil dawn l-aspetti: - Huwa important li jaqsmu bejniethom it-tagħrif li jkollhom biex b'hekk il-membri tat-team jikkumplimentaw lil xulxin, skont lħiliet u l-kompetenzi individwali; - Id-deċiżjonijiet għandhom jittieħdu mit-team/professjonisti dwar li jkun hemm diskussjoni u deċiżjoni ta' qbil bejniethom; 4 Il-kelma kooperazzjoni hija użata fit-test fis-sens ta' familji u professjonijiet li jaħdmu flimkien, billi jipprovdu l-opinjoni esperta tagħhom u jgħaqqdu l-isforzi u rresponsabilitajiet bejniethom. 43 - - Għandha tiġi nnominata persuna ta' kuntatt biex tikkoordina lazzjonijiet kollha neċessarji; tassigura kuntatt permanenti malfamilja; u teħles minn ħafna kuntatti unilaterali li ma jkunx hemm bżonnhom – bejn is-servizzi u l-familja. Il-persuna ta' kuntatt għandha tkun il-persuna ta' referenza għall-familja u tteam professjonali. Din il-persuna għandha tiġi nnominata skont l-ħiliet meħtieġa għas-sitwazzjoni speċifika; Professjonisti minn dixxiplini differenti għandhom ikunu jafu kif jaħdmu flimkien. Għaldaqstant għandu jiġi organizzat taħriġ ta' aġġornament komuni biex il-professjonisti jaqsmu bejniethom għerf u tagħrif bażiku relatat mal-iżvilupp tat-tifel/tifla; tagħrif u għarfien speċjalizzat relatat ma' metodi ta' xogħol, assessjar, eċċ, u kompetenzi personali; kif wieħed jaħdem mal-familji, f'team, ma' servizzi oħra u kif jiġu żviluppati l-abiltajiet personali. Stabilità ta' membri ta' team: it-teams għandhom ikunu stabbli kemm jista' jkun. B'hekk jingħen il-proċess tal-bini ta' team u fl-aħħar mill-aħħar il-ksib ta' riżultati ta' kwalità. Tibdil ta' professjonijiet, li ma jkun ta' sikwit u fl-istess ħin ma jkunx ġustifikat, ta' sikwit jista' jaffettwa l-kwalità tas-sostenn ipprovdut kif ukoll it-taħriġ u x-xogħol f'team. 3.5 Diversità Dawn t'hawn taħt huma suġġerimenti ta' rakkomandazzjonijiet li lgħan tagħhom hu li jiġi assigurat li s-setturi tas-saħħa, edukattivi u soċjali involuti fis-servizzi u l-proviżjoni tal-ECI jaqsmu bejniethom irresponsabiltà. Koordinazzjoni adekwata ta' setturi: Il-varjetà tas-setturi involuti għandhom jiggarantixxu li jintlaħqu l-għanijiet tal-livelli kollha talprevenzjoni permezz ta' miżuri operazzjonali adekwati u kkoordinati. Dan jimplika: - Biex ma jkunx hemm nuqqasijiet u dewmien żejjed li jistgħu jaffettaw li wieħed jintervjeni, u fl-istess ħin biex ma jkunx hemm lista twal ta' nies jistennew is-servizzi jew lit-teamijiet ta' ħidma, huwa importanti ħafna li s-servizzi soċjali, is-saħħa u ledukazzjoni, kif ukoll lil min jiġu referuti t-tifel/tifla, ikunu involuti sa minn meta wieħed jinduna bil-każ; 44 - Proċeduri ta' screening ta' żvilupp qegħdin hemm għat-tfal kollha. Hemm bżonn li dawn ikunu magħrufa u mwettqa b'mod sistematiku; Ikun hemm monitoraġġ konsistenti, pariri u proċeduri ta' follow-up li jeħtieġ li jiġu pprovduti lin-nisa tqal kollha. Koordinazzjoni adekwata ta' proviżjoni: koordinazzjoni tajba hija neċessarja biex wieħed jiggarantixxi l-aħjar użu tar-riżorsi talkomunità. Koordinazzjoni tajba tfisser li: - Is-servizzi għandhom jassiguraw kontinwità tas-sostenn meħtieġ meta t-tfal ikunu qegħdin mexjin minn proviżjoni għal oħra. Il-familji u t-fal għandhom jiġu involuti kemm jista' jkunu u jingħataw is-sostenn meħtieġ; - L-ambjenti ta' qabel id-dħul fl-iskola għandhom jassiguraw post mingħajr ħlas għal tfal li ġejjin minn servizzi/proviżjonijiet ta' ECI. Kif għedna aktar 'il fuq, dawn ir-rakkomandazzjonijiet huma fil-qofol tagħhom indirizzati lejn il-professjonisti li jaħdmu jew jippjanaw li jaħdmu f'dan il-qasam, imma dawn jikkonċernaw ukoll dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet fil-livell ta' policy. Din hija r-raġuni li għaliha evalwazzjoni tal-impatt tal-policies tal-ECI għandha ssir b'mod regolari u fl-istess ħin kkomunikat biex b'hekk tiġi promossa diskussjoni u tiġi stimulata riċerka f'dan il-qasam. Wieħed irid iżomm f'moħħu li policies ta' intervent fit-tfulija bikrija huma r-responsabiltà tal-familji, il-professjonisti u dawk li jagħmlu l-policies fil-livelli lokali, reġjonali u nazzjonali. 45