Young Voices: Inwiebu gad-Diversità fl-Edukazzjoni Dala Fis-sena 2007, il-pajjii membri ta' l-Aenzija Ewropea g all-Ivilupp fl-Edukazzjoni g al tigijiet Spejali qablu li jorganizzaw Assemblea Ewropea. G aliha stiednu nies g aag bi tiijiet ta' edukazzjoni spejali biex jirriflettu u jiddiskutu dwar l-edukazzjoni u l-futur tag hom. Saret enfasi spejali fuq l-esperjenzi ta-g aag , kif ukoll fuq l-ideat u s-suerimenti tag hom dwar l-edukazzjoni inkluiva. Din kienet it-tieni darba li l-Aenzija organizzat avveniment daqshekk importanti. L-ewwel Assemblea Ewropea g all-Young People bi tiijiet ta' edukazzjoni spejali kienet iet organizzata fi Brussels fissena 2003 sewwa sew fil-Parlament Ewropew. Il-pajjii membri kollha ta' l-Aenzija kienu konxji mill-fatt li lorganizzazzjoni ta' avveniment ta' dan it-tip kienet sfida kbira. Dan, b'mod spejali meta wie ed iqis li g al dan l-avveniment kienu mistennija parteipanti minn 29 pajji. Fis-sena 2003 adu sehem 22 pajji. L-Assemblea tas-sena 2007 saret f'Libona f'Settembru. Din kienet organizzata b'koperazzjoni mal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni Portugi fi dan il-Presidenza Portugia ta' l-Unjoni Ewropea. L-Aenzija, filwaqt li adet gost torganizza din it-tieni Assemblea Ewropea, assitha onorata wkoll. Irridu nie du din l-okkajoni biex nirringrazzjaw it-78 delegat, kif ukoll il-familji tag hom, l-g alliema u listaff li g enhom, il-Ministeri ta' l-edukazzjoni, r-rappreentanti millorganizzazzjonijiet Ewropej u internazzjonali kif ukoll l-awtoritajiet Portugii g as-sehem u l-impenn tag hom. Ming ajrhom ma kienx ikun possibbli li wie ed jorganizza avveniment ta' dan it-tip. Jørgen Greve Chairman Cor J. W. Meijer Director Young Voices: Inwiebu g ad-Diversità fl-Edukazzjoni 5 6 Young Voices: Inwiebu gad-Diversità fl-Edukazzjoni Introduzzjoni Fis-sena 2006, ir-rappreentanti ta' l-Aenzija intalbu biex jinnominaw tnejn jew tliet siti edukattivi – skejjel jew klassijiet – millpajjii rispettivi taghom – biex jiedu sehem fl-Assemblea 'Young Voices: Inwiebu gad-Diversità fl-Edukazzjoni'. L-gala waqget fuq skola sekondarja, skola vokazzjonali u istituzzjoni ta' edukazzjoni ogla. L-istudenti mill-iskejjel u l-klassijiet nominati ew mistiedna biex jirriflettu flimkien ma' l-istudenti sabhom fuq ir-riultati ppreentati mill-parteipanti fl-ewwel Assemblea Ewropea li kienet organizzata fi Brussels fis-sena 2003. Fl-istess in huma ntalbu jirriflettu u jiddiskutu flimkien ma' sabhom tal-klassi dwar dawn it-tliet mistoqsijiet ewlenin: 1. Tista' tiddeskrivi t-titjib u l-isfidi ewlenin li gandhom x'jaqsmu ma' l-edukazjoni tiegek u li inti tixtieq tiddiskuti u taqsam mal-kollegi Ewropej tiegek? Gandek xi suerimenti jew rakkomandazzjonijiet gal titjib? 2. X'inhuma l-opinjonijiet tiegek dwar l-edukazzjoni inkluiva? Hemm xi benefiji, sfidi u/jew ostakli li inti tixtieq tibed l-attenzjoni galihom? Tixtieq tissuerixxi xi rakkomandazzjonijiet? 3. Hemm i-ans li inti jista' jkollok aspettattivi ari dwar ledukazzjoni, ix-xogol u l-ajja futura tiegek. Tista' tiddeskrivi t-tfixkil ewlieni li fl-opinjoni tiegek hemm bonn li jitnea biex inti tkun tista' tilaq l-aspettattivi tiegek? Kull skola jew klassi li pparteipat kienet mitluba li tappunta delegat/a agug/a biex jipparteipa fl-avveniment. Fil-jum ta' qabel lAssemblea, d-delegati kollha ltaqgu, qasmu l-opinjonijiet taghom u ddiskutew it-tliet mistoqsijiet fi gruppi ta' idma li kienu ffurmati skond il-livell rispettiv ta' l-edukazzjoni: sekondarja, vokazzjonali u ogla. Iddelegati gaag kollha kienu mejjija minn qabel gall-Assemblea. Id-diskussjonijiet urew bdil sejru u miftu ta' ideat flimkien ma' rispett enwin gall-opinjonijiet ta' kuladd. Huwa importanti li wieed jgid li d-delegati nominati ppreentaw medda wiesga ta' tiijiet spejali kif ukoll diabilitajiet. IlYoung Voices: Inwiebu gad-Diversità fl-Edukazzjoni 7 maoranza kellhom l-edukazzjoni taghom f'organizzazzjonijiet ta' edukazzjoni 'mainstream'. Ir-riultati tad-diskussjonijiet ta-gaag li kienu ppreentati filParlament Portugi jikkostitwixxu l-bai tad-Dikjarazzjoni ta' Libona 'L-Opinjonijiet ta-gaag fuq l-Edukazzjoni Inkluiva,' huma ppreentati b'mod si fl-aar ta' dan ir-rapport u nsibuhom wkoll bala dokument apparti. F'dan ir-rapport qasir insibu siltiet mill-preentazzjonijiet li saru millMinistru Portugi ta' l-Edukazzjoni u mis-Segretarju ta' l-Istat ta' lEdukazzjoni waqt is-sessjonijiet tal-ftu u l-geluq rispettivi. Fihom insibu l-impenn li wieed jappoja u jsostni l-edukazzjoni inkluiva f'isem l-awtoritajiet Portugii ta' l-edukazzjoni. Filwaqt li d-Dikjarazzjoni ta' Libona tibor fil-qosor l-argumenti ewlenin u l-fehmiet li qasmu bejniethom id-delegati gaag, dan irrapport jippreenta l-argumenti ewlenin li tqajmu mid-delegati gaag li huma speifikament marbuta mat-tliet livelli edukattivi rrappreentati mill-Assemblea, jiifieri dawk ta' edukazzjoni sekondarja, vokazzjonali u ogla. 8 Young Voices: Inwiebu gad-Diversità fl-Edukazzjoni Silta mill-preentazzjoni mogtija minn Ms. Maria de Lurdes Rodrigues, Ministru Portugi ta' l-Edukazzjoni Fis-Sessjoni tal-ftu ta' l-Assemblea Ewropea fil-Parlament Portugi 'Young Voices: Inwiebu gad-Diversità fl-Edukazzjoni', il-Ministru ta' l-Edukazzjoni Maria de Lurdes Rodrigues qalet: 'Huwa ta' unur kbir u fl-istess in okkajoni ta' fer li wieed jilqa' gaag minn 29 pajji – 26 mill-Unjoni Ewropea flimkien ma' 3 pajjii ora li adu sehem ukoll f'din l-inizjattiva – li l-gan tagha hu li ttejjeb it-twettiq ta' l-edukazzjoni inkluiva f'kull skola ta' kull pajji flUnjoni Ewropea. Nifirilkom gas-sehem tagkom f'din l-inizjattiva; gas-suess kbir li din tfisser galikom kif ukoll gall-pajjii li tirrappreentaw; u ertament gal Ewropa aktar inkluiva. Il-prinipji gal edukazzjoni inkluiva gat-tfal u gaag kollha bi bonnijiet spejali kienu stabbiliti f'Salamanca fl-1994, bala riultat ta' afna snin ta' xogol u dibattiti minn esperti mid-dinja kollha. Livilupp u t-twettiq ta' edukazzjoni inkluiva huwa riultat ta' xogol ta' kuljum ta' l-galliema kollha, l-istaff u l-esperti. Ix-xogol jiffoka fuq l-identifikazzjoni ta' l-ostakli, it-tfixkil, il-preudizzji, id-diffikultajiet teknii, sojali u ekonomii, kif ukoll fuq it-tiftix gal soluzzjonijiet li jistgu jtejbu l-inklujoni. L-edukazzjoni inkluiva hija proess f'evoluzzjoni kostanti li qatt ma jispia, minabba li l-ganijiet u l-objettivi ta' l-edukazzjoni inkluiva jinbidlu l-in kollu. Din il-pressjoni hija riultat mhux biss ta' l-urenza, l-aspettattivi u tal-tiijiet sojali, imma anke ta' l-iviluppi fl-gerf u tteknoloija li kulma jmur dejjem qegdin jidiedu. Jiena naseb li kull pajji fl-Unjoni Ewropea, minkejja li mhux kull pajji jibda mill-istess punt tat-tluq, jaffaja sfidi komuni fi tliet oqsma ewlenin: l-ewwel, l-isforz kostanti fit-tari ta' l-galliema u l-istaff li joffri sostenn fix-xogol ma' studenti gaag bi bonnijiet spejali; it-tieni, it-titjib fil-kundizzjonijiet fiii u materjali ta' l-iskejjel li fihom insibu studenti bi tiijiet spejali; it-tielet, l-ivilupp ta' godod ta' taglim kif ukoll ta' materjal u kontenut pedagoiku, flimkien ma' lapplikazzjoni tal-potenzjal tat-teknoloija. Young Voices: Inwiebu gad-Diversità fl-Edukazzjoni 9 Illum, it-teknoloiji ta' l-informazzjoni u l-komunikazzjoni joffru lpossibilitajiet ta' aess gall-informazzjoni u gerf li qatt ma kien hawn balhom u dan il-potenzjal jetie li wieed jesplorah u jiviluppah bl-gajuna ta' kull gvern. Din l-inizjattiva li tgaqqadna flimkien hija unika galiex tinvolvi listudenti bi bonnijiet spejali fl-ivilupp ta' l-edukazzjoni inkluiva galihom; fl-istess in tagti vui u twessa' d-dibattitu filwaqt li id lgarfien bil-gan li jinolqu soluzzjonijiet. Dan isir filwaqt li tingata importanza lill-aspettattivi u l-vijonijiet tal-Young People infushom. Bis-sehem tagkom, [id-delegati gaag], ana erti li se ntejbu lkundizzjonijiet ta-gaag Ewropej li gandhom tiijiet spejali. Huwa dan li jagmel din l-inizjattiva daqshekk innovattiva. Gal darb'ora nixtieq nifirilkom gall-parteipazzjoni u l-impenn tagkom – gall-eempju li intom tajtu u gas-suess li kull wieed minnkom se jkollu. Is-suess tagkom huwa s-suess tagna wkoll. Huwa ssuess ta' kull student, b'mod partikolari ta' dawk bi tiijiet spejali, li jiustifikaw x-xogol taghkom hawn. Nispera li l-olm tagkom se jsir realtà. Nispera wkoll li l-attivitajiet illum se jmmorru tajjeb u li lkontribuzzjonijiet tagkom se jginuna biex intejbu x-xogol tagna. Grazzi afna.' 10 Young Voices: Inwiebu gad-Diversità fl-Edukazzjoni Riflessjonijiet mid-Delegati gaag Fis-sessjoni plenarja tal-Parlament Portugi, id-delegati g aag ippreentaw ir-rapporti tag hom dwar is-suetti ewlenin li huma ddiskutew fil-gruppi rispettivi tag hom l-jum ta' qabel mal-parteipenti ta' l-Assemblea. Fil-kitba ta' hawn ta t wie ed isib dak li ie diskuss f'aktar dettall. Ilmistoqsijiet mist arra hawnhekk huma ppreentati bl-istess ordni li d-delegati g aag ddibattewhom flimkien ma' s abhom qabel ilftu ta' l-Assemblea: - It-titjib u l-isfidi ewlenin li g andhom x'jaqsmu ma' l-edukazzjoni tag hom; - Il-fehmiet u l-opinjonijiet dwar l-edukazzjoni inkluiva; - It-tfixkil ewlieni li wie ed irid ine i biex wie ed jil aq l-aspettativi fil-ejjieni. Huwa importanti li wie ed jg id li d-delegati kollha qablu fuq il-fatt li rriultati u l-isfidi ppreentati fl-Assemblea Ewropeja tas-sena 2003 kienu g adhom jg oddu, g alkemm hemm bonn ta' xi titjib. Kwotazzjonijiet diretti minn xi delegati g aag insibuhom fil-kitba t'hawn ta t biex b'hekk nuru a jar l-ideat li kienu espressi waqt iddiskussjonijiet tal-gruppi ta' idma. Riflessjonijiet mid-Delegati fl-Edukazzjoni Sekondarja afna mid-delegati mill-edukazzjoni sekondarja kienu minn oqsma ta' inklujoni li jag mlu parti mill-edukazzjoni 'mainstream'. Waqt il-gruppi ta' diskussjoni, id-delegati g aag mit-taqsima ta' ledukazzjoni sekondarja, esprimew s-sodisfazzjon tag hom fledukazzjoni u b'mod enerali lkoll qablu li kien hemm xi titjib matul ilkarrieri fl-edukazzjoni tag hom. Young Voices: Inwiebu g ad-Diversità fl-Edukazzjoni 11 Wada mill-isfidi kontinwi li kienet imsemmija ta' sikwit kienet dik ta' l-aessibiltà gall-edukazzjoni b'mod enerali. Din il-problema tirrigwardja l-aessibiltà fiika gall-bini, kif ukoll il-fatt li l-godod u lmaterjal ta' taglim mhumiex dejjem addattati jew aesibbli galtiijiet spejali kollha. Karin osservat li: 'l-iskejjel moderni gadhom mhux aessibbli kompletament gat-tipi differenti ta' diabiltà, bal minn min ikollu problema biex jara.' M'hemmx dubju li materjal ta' gajnuna balma huma l-kompjuters, il-kameras diitali, il-mikrofoni, e, huma ta' importanza kbira. Madanakollu, huwa fatt li afna drabi jew it-tagmir neessarju ma jkun jeisti xejn, jew inkella ma jkunx hemm kwantità biejjed. Kultant -agag u l-familji taghom ma jkunux jafu kif jista' jkollhom aess gal-materjal. Edukazzjoni aessibli tiddependi wkoll minn assistenza ta' staff. Problema li gada tinass f'erti kaijiet hija li meta jkun hemm bonn ta' gajnuna, afna drabi ikunu sabhom tal-klassi stess lunii persuni li jistgu jagtu s-sapport metie. Delegati gaag, insistew li l-attitudini ta' l-galliema gandha rwol essenzjali. 'L-galliema jridu jommu f'mohom li hemm nies differenti fil-klassi, li gandhom tiijiet differenti u modi differenti ta' kif jitgallmu', issueriet Simone. Madankollu, l-gajnuna mogtija mill-galliema m'gandhiex tfisser li l-istudenti bi tiijiet spejali 12 Young Voices: Inwiebu gad-Diversità fl-Edukazzjoni jkunu ippatronizzati. Hemm bonn li l-galliema jiu marra biex jifhmu u jsiru jafu aktar dwar il-tiijiet spejali. L-edukazzjoni inkluiva kienet diskussa bala opportunità poittiva u li kienet relevanti afna galihom. Aspett importanti u inkoraanti li ngata importanza mi-gaag mit-taqsima ta' l-iskola sekondarja kienet li l-inklujoni tgaqqad nies differenti flimkien u ttejjeb il-iliet sojali ta' l-istudenti kollha. Din tgin lill-istudenti kollha. B'mod enerali wieed jista' jgid li ledukazzjoni inkluiva hija aktar ta' sfida posittiva minn edukazzjoni spejali, gax kif qalet Márton 'l-edukazzjoni inklusiva hija effettiva afna gax inti jkollok taffaja l-problemi u titgallem issolvihom.' Madankollu, deher bi-ar li kien hemm ukoll xi problemi fejn tidol ledukazzjoni inkluiva. Aude abret dan kollu billi qalet li 'ledukazzjoni inkluiva kienet l-aktar sfida orribbli u fl-istess in sabia li jiena kelli naffaja.' Galkemm l-inklujoni tgin fil-kuntatti sojali barra mill-iskola, jista' jkun hemm xi diffikultajiet fl-iskola flinterazzjoni bejn l-istudenti ta' dawk mingajr tiijiet spejali kif ukoll dawk li jkollhom tiijiet ta' dan it-tip. 'L-edukazzjoni inkluiva hija lajar gala, imma gad hemm afna skejjel li m'gandhomx irriorsi u l-istaff gal dan', qal Alfred. Young Voices: Inwiebu gad-Diversità fl-Edukazzjoni 13 Barra minn hekk, l-g alliema tal-'mainstream' li ma jkunux im ejjija tajjeb, jew li ma jkollhomx tag rif ar dwar il- tiijiet ta' l-istudenti, flimkien man-nuqqas ta' riorsi adekwati fl-iskejjel sekondarji tal'mainstream' jo oloqu ostakli g all-istudenti bi tiijiet spejali. Id-delegati g aag ikkonkludew li l-edukazzjoni inkluiva hija tajba sakemm ikun hemm is-sostenn neessarju u li t-tag lim isir fl-a jar kundizzjonijiet possibli. Huma wkoll qablu li l-edukazzjoni g andu jkollha r-rwol li t ejjihom biex jg ixu fid-dinja reali. Anna Maria u Christopher sostnew li 'ledukazzjoni hija dwar li wie ed jitg allem li jista' jag mel affarijiet li ma kienx ja seb li jista' jag mel.' afna delegati wrew ix-xewqa li jkollhom il-libertà u d-dritt ta' l-g ala fejn tid ol l-edukazzjoni fliskejjel 'mainstream' u dawk li m'humiex. Dwar il-futur tag hom, afna mid-delegati g aag mill-iskejjel sekondarji esprimew ix-xewqa li jibqg u jistudjaw u li jmorru luniversità. Madankollu, huma kienu inkwetati dwar kemm seta' jkollhom g ala ielsa fl-istudji tag hom: huma ma ridux li jiu offruti possibilitajiet limitati min abba l- tiijiet tag hom, in-nuqqas ta' sostenn, jew l-aessibiltà g al edukazzjoni og la. Xi w ud urew itt assib tag hom dwar il-preudizzji ta' xi nies fl-edukazzjoni og la kif ukoll fis-settur ta' l-impjiegi. Fl-a ar, id-delegati mit-taqsima ta' l-edukazzjoni sekondarja tkellmu ming ajr tlaqliq dwar il- tiea li huma jie du d-deijonijiet dwar ilajja futura tag hom. Dan ifisser mhux li jiu separati mill-bqija tassojetà, imma minflok li jkollhom l-istess opportunitajiet b all-o rajn. Riflessjonijiet mid-Delegati fl-Edukazzjoni Vokazzjonali Il-maoranza tad-delegati mill-edukazzjoni vokazzjonali kienu integrati fl-oqsma ta' l-edukazzjoni mainstream. Xi w ud minnhom kienu jattendu kemm istituzzjonijiet mainstream kif ukoll istituzzjonijiet spejali, imma b ala regola ftit kienu dawk li kienu jattendu f'oqsma ta' edukazzjoni spejali. Ta' min jg id ukoll li f'dan il-grupp ta' delegati, kien hemm medda usa' ta' tiijiet li kienet akbar minn dik fi-ew gruppi l-o ra. 14 Young Voices: Inwiebu g ad-Diversità fl-Edukazzjoni Bala regola, id-delegati gaag f'dan il-grupp kienu tal-fehma li ddrittijiet taghom mhumiex dejjem ikkunsidrati u rrispettati, kif gandu jkun. Huma saqu wkoll fuq il-tiea li huma m'gandhomx jiu ttrattati ajar, 'b'mod protettiv', minabba d-diabiltà taghom. Fabien, Séverine and Fabio kienu ari f'dak li qalu: 'ana nossuna bal kuladd, imma kultant inkunu nintieu s-sostenn, sfortunatament ... Ana rridu li niu fdati u rrispettati. Ma rridux li niu ttrattati bala diabbli.' Mitja qalet 'irridu naettaw lil xulxin indipendentement minn kif nidhru, minn dak li kapai nagmlu u dak li m'aniex kapai nagmlu. B'dan il-mod is-sojetà ssir aktar ugwali.' Minkejja li huma esprimew sentimenti li b'mod enerali kienu poittivi dwar l-iskejjel u l-galliema, huma wrew it-tassib taghom dwar xi titjib li gad irid isir. Xi wud mid-delegati kellhom esperjenzi iebsa biex ikunu jistgu jkollhom l-gajnuna li kienu jintieu. 'L-galliema gandhom jispjegaw il-lezzjonijiet b'modi differenti biex b'hekk listudenti kollha jifhmu', qalu Iro u Vassilis. Waqt id-diskussjonijiet kien evidenti li wieed ma setax jagti sostenn ta' kwalità golja jekk ma jagtix importanza lid-differenza. Amy qalet, 'in-nies ta' età aguga gandu jkollhom l-gala li jitgallmu bil-pass taghom, biex b'hekk jiedu gost u jkollhom esperjenza edukattiva li tkun wada li tagtihom sodisfazzjon. Young Voices: Inwiebu gad-Diversità fl-Edukazzjoni 15 Id-delegati qalu li l-aessibiltà gat-trasport pubbliku u l-bini kienet sfida importanti afna. Id-delegati kollha li kienu jagmlu uu mill-'mainstream' kienu afna favur l-edukazzjoni inkluiva. 'Fl-iskejjel 'mainstream' ana nitgallmu suetti f'livell goli. Din tippreparana gall-futur u x-xogol f'dinja li tisma', qal Steven. Xi ftit delegati li kienu ejjin minn ambjenti ta' edukazzjoni spejali kienu wkoll favur afna ta' l-inklujoni, imma numru gir ta' delegati ppreferew li jkunu f'ambjent aktar protett. Kien hemm qbil unanimu dwar l-gala ielsa f'ambjent edukattiv mingajr impoizzjoni, ir-rispett si ta' sitwazzjonijiet personali u blakbar ammont ta' opportunitajiet possibbli. Id-delegati esprimew ix-xewqa taghom li fil-futur jgixu kemm jista' jkun b'mod indipendenti. Huma wkoll xtaqu li jkomplu bl-istudji taghom u lkoll urew it-tassib taghom dwar il-possibiltajiet ta' xogol. Xi delegati sostnew li huma ma kinux f'sitwazzjoni li tista' titqabbel tajjeb ma' sabhom li ma kellhomx xi tip ta' diabiltà. Fl-aar urew li kienu kunfidenti dwar il-kapaitajiet taghom u ari dwar ix-xewqat taghom, imma mhux erti dwar kemm l-iskejjel u ssojetà b'mod enerali kienet tagraf dan. Riflessjonijiet mid-Delegati fl-Edukazzjoni Ogla Ta' min jgid hawnhekk li fil-grupp ta-gaag li kienu ejjin mittaqsima ta' l-Edukazzjoni Ogla kellhom problema fil-vita, meta mqabbla ma-ew livelli l-ora ta' l-edukazzjoni. Din hija r-rauni li minabba fiha dan il-grupp jirreferi ta' sikwit gal din it-tip ta' diabiltà. Id-delegati rrappurtaw titjib dwar l-aess gat-tagrif – permezz talkompjuter u t-teknoloija ta' l-internet – gall-gomja u gal dawk li jbatu fil-vita. Delegati ora qiesu l-garfien dwar xi tip jew ieor ta' diabiltà bala titjib. Hekk ngidu ana, il-mobiltà u l-aessibiltà qegdin kulma jmur isiru suett ta' diskussjoni u dibattitu pubbliku. Li wieed jkollu gajnuna u sostenn minn voluntieri u bieb ukoll ie rrappurtat bala vilupp poittiv. 16 Young Voices: Inwiebu gad-Diversità fl-Edukazzjoni Tkellmu wkoll dwar xi sfidi, li kellhom x'jaqsmu mat-titjib li tkellimna dwaru hawn fuq. Kultant, l-aess gall-informazzjoni jista' jkun limitat jew dipendenti fuq afna kundizzjonijiet differenti. Fost dawn wieed jista' jsemmi kompjuters li jdumu ma jaslu, limitazzjoni f'dik li hija kotba awdjo u diitali u – f'dak li gandu x'jaqsam ma' l-internet – browsers odda afna drabi ma jkunux aessibbli gal min ikun agmi. Galkemm afna dokumenti li jintuaw fl-universitajiet jiu produuti f'dawn l-istess universitajiet u l-universitajiet infushom kultant jiffailitaw il-produzzjoni ta' materjal metie minn studenti li jbatu bilvita, ftit li xejn issib dokumenti ta' dan it-tip. Kif qalet Maarja 'suetti enerali li jkollhom tiea ta' kotba ta' qari jistgu jkunu problema. Din hi problema li jiena kelli fl-iskola, galiex qatt ma kien hemm biejjed kotba tal-Braille jew kotba awdjo.' Aspett ieor li tkellmu dwaru kellu x'jaqsam mal-limitazzjoni li kellhom f'dik li hija gala ielsa fl-istudji taghom, li mhux dejjem kienet skond dak li jkunu jixtiequ huma b'mod spejali minabba laessibiltà tal-bini ta' l-iskola ... Ana rridu li nkunu kapai naglu dak li rridu u mhux dak li hu possibbli.' Id-delegati rrappurtaw li afna drabi huma jkollhom jiedu l-inizjattiva biex jipprovdu l-gajnuna lill-istituzzjoni li jattendu, minabba li Young Voices: Inwiebu gad-Diversità fl-Edukazzjoni 17 s abhom, l-g alliem u l-istaff ta' amministrazzjoni ta' l-iskola jew luniversità mhux dejjem ikunu jafu kif jistg u jg inuhom. Huma tkellmu wkoll dwar l-isfidi li kellhom x'jaqsmu ma' lopportunitajiet ta' xog ol g ad-delegati fil-futur. L-attitudnijiet ta' min i addem kif ukoll l-inaessibiltà g all-bini setg u jkunu ta' xkiel meta wie ed ji i biex jid ol fid-dinja tax-xog ol. Id-delegati rrakkomandaw li kellu jkollhom g alliema informati a jar kif ukoll staff espert li joffri sostenn. Oqsma o ra li fihom wie ed seta' joffri sostenn kellhom ikunu dawk ta' riorsi addizzjonali, failitajiet g al studenti b'diabiltà kif ukoll l-uu ta' lingwa aessibbli matul illezzjonijiet. Dawn kienu meqjusa b ala oqsma li fihom seta' jsir titjib. 'Id-diabiltajiet huma differenti afna. Wie ed g andu jag ti ka talti ijiet individwali u mhux jieqaf biss f'dawk li huma ti ijiet enerali,' sostniet Diana. Id-delegati qablu li l-edukazzjoni inkluiva t ejjihom bl-a jar mod g all- ajja tag hom. Xi w ud mid-delegati, li kienu jsegwu xi kors g all-ewwel darba f'livell ta' edukazzjoni og la, kienet tfisser li kienu qeg din jattendu xi istituzzjoni ta' tag lim 'mainstream' g all-ewwel darba f' ajjithom. L-edukazzjoni inkluiva tqieset b ala l-ewwel pass f'li wie ed ji i integrat fis-sojetà. iet diskussa wkoll il-bidla minn skejjel spejali g al entri ta' kompetenza. L-edukazzjoni u l-g ajnuna spejalizzata fuq livell individwali, me uda t-tnejn flimkien, kienu meqjusa b ala l-a jar t ejjija g al edukazzjoni og la. Id-delegati kollha qablu li, il-fatt li wie ed ikollu l-opportunità li jipparteipa fl-edukazzjoni inkluiva sa mill-bidu nett ta' l-edukazzjoni tieg u tag milhom aktar b'sa ithom, aktar kunfidenti fihom infushom, u fl-istess in indipendenti. Dwar il-futur tag hom, saret emfasi fuq l-ostakli li wie ed kellu jaffaja b ala riultat ta' injoranza u attitudnijiet negattivi. Biex wie ed ibiddel l-attitudnijiet f'dan ir-rigward wie ed kellu jiffoka aktar fuq l-abilitajiet, il-potenzjal u s-sa a b' afna ener ija u paenzja. Iddelegati pproponew li jag mlu l-ewwel pass huma, g alkemm dan kien jin tie aktar kura u stamina minn dik me tie a minn studenti o ra. Kaisu kkonkluda billi qal li 'huwa tajjeb li wie ed ikun jaf id-dinja fil- ejjieni, g alkemm din tista' tkun xi a a iebsa.' 18 Young Voices: Inwie bu g ad-Diversità fl-Edukazzjoni Silta mill-preentazzjoni li ta Mr Valter Lemos, is-Segretarju Portugi ta' l-Istat gall-Edukazzjoni Fis-sessjoni ta' l-g eluq ta' l-Assemblea Ewropea, Mr Valter Lemos, is-Segretarju ta' l-Istat ta' l-Edukazzjoni, qal dan il-kliem: 'Nixtieq nindirizza lin-nies g aag preenti hawnhekk biex nifir ilhom g all-entujamu li admu bih. Tabil aqq nemmen li g aag li tkellmu llum fil-Parlament Portugi taw kontribuzzjoni ta' l-g aeb fis-sehem tag hom biex wie ed jasal g al skola tassew inkluiva fl-Ewropa kollha. Naturalment, ilkoll nafu li ma jkunx hemm demokrazija vera jekk ma jkollniex skola g al kul add u jiena nemmen li s-sehem li kull wie ed minnkom ta fix-xog ol tal-lum se jkun aa li tibqa' tissemma u se juri l-mod mhux biss kif wie ed jil aq l-objettivi ta' l-inklujoni, imma wkoll g all-modi kif nag mluha. A na lkoll midjiena lejkom g ax-xog ol li g amiltu. Nixtieq li nindirizza lill-politikanti u dawk li jie du d-deijonijiet biex jikkkunsidraw li jkomplu jsegwu dak li bdejtu intom illum. A na, politikanti u nies li f'idejna g andna d-deijonijiet, staqsejniekom biex tesprimu l-veduti tag kom u a na kellna -ans li nisimg uhom. Issa a na g andna r-responsabiltà li naraw li dak li pproponejtu jse . B ala konsegwenza, nixtieq li nwieg ed li dan ix-xog ol jibqa' sejjer. Il-Presidenza ta' l-Unjoni Ewropea, f'kollaborazzjoni ma' l-Aenzija Ewropea g all-Ivilupp ta' l-Edukazzjoni bi tiijiet Spejali, hija marbuta li tippreenta dokument li fih jibor fil-qosor l-esperjenzi u rrakkomandazzjonijiet tal-lum, b'mod li jintua b ala referenza fil-futur qarib. Nisperaw li r-rakkomandazzjonijiet approvati illum is-17 ta' Settembru 2007 fil-Parlament Portugiz ta' Libona, ikun qafas biex tassew ikollna edukazzjoni inkluiva. G alina, dan kien privile li jkollna lilkom ta dmu hawn il-Portugal g al dawn il-jumejn u a na se niftakru dan ix-xog ol b ala pass lejn skola g al kul add – skola tassew demokratika. Ix-xorti t-tajba lil kul add.' Young Voices: Inwiebu g ad-Diversità fl-Edukazzjoni 19 Id-Dikjarazzjoni ta' Libona L-argumenti entrali li tqajmu mid-delegati gaag intuaw bala lbai gar-riultat ewlieni ta' dan l-avveniment: id-Dikjarazzjoni ta' Libona 'L-Opinjonijiet ta-gaag fuq l-Edukazzjoni Inkluiva'. Id-dikjarazzjoni tippreenta suetti komuni li ew diskussi middelegati gaag. Turi bi-ar id-dritt taghom li jkunu rrispettati, li jkollhom l-istess opportunitajiet bal ta' sabhom u li jkunu involuti f'kull deizjoni li tikkonerna lilhom. Id-dikjarazzjoni tippreenta wkoll l-opinjonijiet taghom dwar ilbenefiji ta' edukazzjoni inkluiva: din hija ta' benefiju gallistudenti kollha, kemm dawk bi bonnijiet spejali kif ukoll dawk li m'humiex; tgin biex wieed jikseb aktar iliet sojali; hija l-ajar gala sakemm il-kundizzjonijiet neessarji biex wieed jassigura ssuess tagha jkunu hemm. Id-dikjarazzjoni taentwa viluppi li jonqos li jsiru rigward mobilta u aess si gall-edukazzjoni. Dan huwa possibli biss jekk ilbonnijiet differenti ta' nies differenti jiu ikkonsidrati. Id-dikjarazzjoni taentwa wkoll il-kontribuzzjoni unika gal dibattiti fuq l-edukazzjoni inkluiva hekk kif tippreenta l-veduti kollettivi tagaag b'diabiltajiet stess. Wieed jixtieq li l-messai ari afna mi-agag ippreentati fid-Dikjarazzjoni – flimkien ma' dan iddokument – jipprovdu lill-'policy makers' dwar l-edukazzjoni u lpractitioners ispirazzjoni gax-xogol futur taghom. Id-dokument si dwar id-Dikjarazzjoni huwa ppreentat hawnhekk u nsibuh ukoll f'dan id-dokument bala 'flyer' separat. L-Opinjonijiet ta-gaag fuq l-Edukazzjoni Inkluiva Fis-17 ta' Settembru 2007, il-Ministru Portugi ta' l-Edukazzjoni, filqafas tal-Presidenza Portugia ta' l-Unjoni Ewropea, flimkien mal'European Agency for Development in Special Needs Education', organizza assemblea Ewropea bl-isem ta': 'Young Voices: Inwiebu gad-Diversità fl-Edukazzjoni'. 20 Young Voices: Inwiebu gad-Diversità fl-Edukazzjoni Il-proposti li kien hemm qbil fuqhom minn g aag , li g andhom ti ijiet ta' edukazzjoni spe jali minn 29 pajji1, u li jattendu istituzzjonijiet sekondarji, vokazzjonali u og la rriultaw f' IdDikjarazzjoni ta' Libona 'L-Opinjonijiet ta-g aag fuq lEdukazzjoni Inkluiva'. Din id-Dikjarazzjoni fiha dak li -g aag ippreentaw f'Libona fis-sessjoni plenarja ta' l-Assembleia da Republica li tikkon erna d-drittijiet tag hom, il- ti ijiet, l-isfidi u rrakkomandazzjonijiet biex wie ed jirnexxilu jikseb edukazzjoni inkluiva b'su ess. Id-Dikjarazzjoni hija skond l-g an ta' dokumenti uffi jali pre edenti Ewropej f'dak li jirrigwardja l- ti ijiet spe jali b alma huma: ir'Rioluzzjoni tal-Kunsill dwar l-integrazzjoni ta' tfal u g aag b'diabiltà f'sistemi ordinarji ta' edukazzjoni' (EC, 1990); l-'Istqarrija ta' Salamanca u l-Qafas g al Azzjoni fuq Edukazzjoni ta' ti ijiet Spe jali' (UNESCO, 1994); i -'Charter Ta' Lussemburgu' (Programm Helios, 1996); ir-'Rioluzzjoni tal-Kunsill fuq opportunitajiet indaqs g al studenti ta' etajiet varji b'diabiltà fl-edukazzjoni u t-ta ri ' (EC, 2003); il-'Konvenzjoni fuq id-Drittijiet ta' Persuni b'Diabilità' (Nazzjonijiet Uniti, 2006). Il-Young People qablu fuq id-DRITTIJIET tag hom: - A na g andna d-dritt li nkunu rrispettati u ma jkunx hemm diskriminazzjoni kontrina. A na ma rridux simpatija; a na rridu li nkunu rrispettati b ala adulti futuri li jkollna ng ixu u na dmu f'ambjent normali. - A na g andna d-dritt g all-istess opportunitajiet b al kul add, imma bis-sostenn ne essarju li jil aq l- ti ijiet tag na. L-ebda tie a ta' xi add ma g andha ti i injorata. - A na g andna d-dritt li ng ixu indipendenti. A na rridu wkoll li jkollna familja u li jkollna dar adattata g all- ti ijiet tag na. afna minna jridu li jkollhom il-possibbiltà li jistudjaw l-università. A na rridu wkoll na dmu u ma rridux li nkunu sseparati minn nies o ra li m'g andhomx diabilità. 1 L-Awstrija, il-Bel ju (Komunitajiet li jitkellmu bil-lingwa Fjamminga u l-Fran iz), ilBulgarija, ipru, id-Danimarka, l-Estonja, il-Fillandja, Franza, il- ermanja, il-Gre ja, l-Islanda, l-Irlanda, l-Isvezja, l-Isvizzera, l-Italja, il-Latvja, il-Lussemburgu, Malta, inNorve ja, l-Olanda, il-Polonja, il-Portugal, ir-Rumanija, is-Slovenja, Spanja, r-Renju Unit, ir-Repubblika eka u l-Ungerija. Young Voices: Inwie bu g ad-Diversità fl-Edukazzjoni 21 - Fis-sojetà kul add g andu l- tiega li jkun konxju, jag raf u jirrispetta d-drittijiet tag na. Il-Young People esprimew opinjonijiet ari fuq it-TITJIB ewlieni li huma esperjenzjaw fl-edukazzjoni tag hom: - B ala regola a na revejna sostenn sodisfaenti fl-edukazzjoni tag na, imma je tie li jkun hemm aktar progress. - L-aessibiltà g all-bini qieg da titjieb. Aspetti ta' mobilità u laessibiltà fl-ambjenti mibnija qeg din aktar ma jg addi -mien ikunu su ett ta' diskussjoni u dibattitu. - Id-diabiltà qieg da tkun aktar viibbli fis-sojetà. - It-teknolo ija tal-kompjuter qieg da titjieb u wie ed jista' jikseb kotba di itali mibnija b'mod strutturat tajjeb. Il-Young People enfasizzaw b'mod spejali fuq l-ISFIDI u lTIIJIET: - Il- ti ijiet ta' aessibiltà huma differenti g al nies differenti. Hemm ostakoli ta' aessibilta' differenti fl-edukazzjoni u fis-sojetà g al nies bi ti ijiet spejali differenti, ng idu a na: - Matul il-lezzjonijiet u l-eamijiet xi w ud minna g andhom bonn aktar in; - Xi drabi jkollna bonn ta' assistenti personali fil-klassijiet tag na; - Irid ikollna aess g al materjal adattat fl-istess mien b al dawk li jkunu mag na fil-klassi. - L-g ala ielsa ta' su etti ta' studju hija kultant limitata min abba aessibiltà g all-bini, tekonolo ija insuffijenti u aessibiltà g al materjal (tag mir, kotba). - Irridu su etti u iliet li g andhom tifsira g alina u g all- ajja futura tag na. - Irridu counselling tajjeb matul l-edukazzjoni tag na fl-iskola dwar dak li huwa possibbli g alina fil-futur mibni fuq il- ti ijiet indvidwali. - Sal- urnata tal-lum g ad hemm nuqqas ta' g arfien fuq id-diabiltà. L-g alliema, studenti o rajn u xi enituri xi drabi g andhom attitudni negattiva lejna. Nies li m'g andhomx diablità g andhom ikunu jafu li huma jistg u jistaqsu persuna b'diabiltà jekk g andhiex bonn ta' g anjuna jew le.