Il-Varjetajiet tal-Malti, li hu s-77 ktieb fil-Kullana Kulturali, għadu kif issieħeb mal-kotba l-oħrajn li fis-sensiela jittrattaw il-lingwa Maltija. Fost dawn insibu: Il-Malti Elf Sena ta' Storja (Nru 10) ta' Joseph Brincat, Il-Kitba bil-Malti sal-1870 (Nru 31) u Kitbiet Oħra tas- Seklu Dsatax (Nru 37) ta' Ġuże Cassar Pullicino, L-Istorja tal-Alfabett Malti (Nru 62) ta' Marisa Farrugia u Dizzjunarju tal-Kullana Kulturali (Nru 73) ta' Charles Briffa. F'Il-Varjetajiet tal-Malti l-Professur Charles Briffa rnexxielu jgħaqqad fi ktieb wieħed loqsma kollha li fihom ilu jaħdem bla heda għal dawn l-aħħar deċennji. F'din il-ħarġa talKullana Kulturali li tagħha Briffa hu l-editur ġenerali, hu jittratta b'mod pragmatiku lvarjetajiet li jeżistu fil-Malti billi jħares lejhom kemm mil-lentijiet tal-lingwistika, illetteratura u l-ġurnaliżmu kif ukoll minn dawk tat-traduzzjoni u t-terminoloġija. Fl-ewwel tliet taqsimiet u fit-tliet appendiċijiet tal-ktieb, Briffa jagħmel dak li wieħed jista' jsejjaħlu studju antropoloġiku/etnografiku tal-użu tal-varjetajiet tal-kitba bil-Malti bħala riflessjoni tal-lingwa mitkellma fil-ħajja soċjali Maltija. Dan jagħmlu billi janalizza b'mod kemm dijakroniku kif ukoll sinkroniku t-tħaddim tar-reġistri tal-Malti f'kuntesti u perjodi differenti tal-kultura Maltija. L-istudju deskrittiv tiegħu hu bbażat fuq analiżi mifruxa talvarjetajiet li nsibu fil-Gżejjer Maltin u lil hinn minnhom fejn il-Maltin jgħixu f'komunita f'pajjiżi barranin. Fost dawn il-pajjiżi għall-ewwel darba, fi ktieb ta' din ix-xorta, qed jissemmew, fit-test kif ukoll fit-tielet appendiċi, il-komunitajiet Maltin fi Brussell u fil-Lussemburgu. Il-qofol talistudju ta' Briffa jirriżulta wkoll mill-osservazzjonijiet u l-kuntatti li kellu mal-erba'rkejjen ta' Malta u Għawdex matul iż-żmien li fih wettaq ir-riċerka estensiva tiegħu. Permezz ta' lingwaġġ li jiftehem faċilment, Briffa jagħmilha possibbli li anki l-qarrej li ma għandux għarfien sħiħ tat-termini lingwistiċi jkun jista' jifhem dak li qed jispjega fit-test tiegħu. Hu jiżgura dan billi kull terminu lingwistiku jingħatalu spjegazzjoni bejn parentesi li l-qarrej faċilment jista' jsegwiha. B'hekk dan tal-aħħar ikun jista' jixtarr bla diffikulta u ħela ta' ħin dak li jkun qed jiġi diskuss mill-kittieb. Mingħajr dubju ta' xejn, Il-Varjetajiet tal-Malti għandu jservi bħala sors ta' riflessjoni għal min hu impenjat bit-traduzzjonijiet ta' testi li spiss l-istil tagħhom ivarja minn wieħed għall-ieħor. Dan l-għan jintlaħaq b'suċċess minn Briffa permezz tal-eżempji li jagħti, janalizza u jiddiskuti. Bis-saħħa ta' din il-metodoloġija li faċilment tiġi segwita lqarrej/traduttur jasal jiddistingwi bejn id-diversi forom ta' kitba jew stili ta' proża meħtieġa li kif jgħid Briffa stess ta' spiss jintużaw għal skopijiet partikulari. Fir-raba' taqsima tal-ktieb Briffa jelabora b'mod espliċitu fuq it-traduzzjoni speċjalment dwar il-kunċett tal-ekwivalenza kemm fil-livell lessikali kif ukoll f'dak tal-frażi u tassentenza. Bl-eżempji li jagħtina, jirnexxilu joħroġ fid-dieher kemm l-ekwivalenza hi kunċett bażiku fl-istudju tat-traduzzjoni. Kunċett li t-traduttur irid jifhmu sew biex tassew jirnexxi f'xogħlu. Fost aspetti oħrajn marbutin mal-varjetajiet lingwistiċi hemm spjegat ukoll fir-raba' taqsima l-użu newbi (alternat) li t-traduttur kontinwament ikollu jagħmel meta jħaddem laspett denotattiv jew konnotattiv ta' tifsir il-kliem. Niltaqgħu wkoll mal-fenomenu talespressjonijiet fissi missellfa mill-Ingliż bħal answering machine u air-freshener li ma jistgħux jiġu tradotti bil-Malti. Id-diskussjoni dwar il-varjetajiet vis-à-vis it-traduzzjoni tissokta billi tagħti ħarsa wkoll lejn ir-rwol importanti li l-kultura għandha biex il-varjetajiet ikunu jistgħu jiġu tradotti kemm lejn il-Malti kif ukoll lejn l-Ingliż. Wara kollox it-traduzzjoni, kif jagħti x'jifhem l-awtur, hi wkoll eżerċizzju interkulturali. Għal din ir-raġuni, it-traduttur bħala medjatur bejn iż-żewġ kulturi jeħtieġlu joqgħod b'seba' għajnejn biex ma jispiċċax jiġġustifika l-għajdut Taljan u jirrendi lilu nnifsu traditur kulturali! S'issa fil-Malti ftit sar xogħol dwar il-varjabbiltà li, bħal-lingwi l-oħrajn, tant hu mħawwar biha. Għal din ir-raġuni Il-Varjetajiet tal-Malti hu xogħol seminali li żgur se jservi bħala punt ta' referenza fi studji li għad iridu jsiru fil-Malti, speċjalment fl-oqsma tat-traduzzjoni u tatterminoloġija. Għalhekk, min għandu għal qalbu t-traduzzjoni jiswielu ta' ġid li ma jitlifx lopportunità li jaqra u fl-istess waqt jifli dan ix-xogħol bir-reqqa u jduq b'mod dirett it-taħwir kollu li joffrulna l-varjetajiet ta' lsien pajjiżna.