l a ħ g 2 € Il-Ħuttafa 125 • Diċembru 2014 • p2 Il-likeni donnhom ma jafux iħallu blata mikxufa! Iridu bilfors jaraw kif iżejnuha bid-disinji u l-kuluri. il-Kontenut Editorjal Fejn norqod? Ambjenti u Residenti Attività Il-Buċaqq tax-Xitwa Intervista mal-Ġarġir Abjad Żewġ Ballerini Arti u Ritratti X'hemm ħażin? Paġna Falko Tielgħa t-tempra Il-Maqluba il-Kumitati Ċentrali Klabb Ħuttaf huma l-membri żgħar u żgħażagħ (-18yrs) ta' BirdLife Malta. Il-Klabb jorganizza ħarġiet fil-kampanja, żjarat f'riservi naturali, ħarġiet bil-lanċa, u attività ambjentali. Kull xahrejn noħorġu l-magażin Il-Ħuttafa li jirċievu l-membri bil-posta. d-dar Bħalissa fil-Klabb qegħdin xi 1000 membru u s-sħubija hija €10 fis-sena. il-Kuntatt indirizz BirdLife Malta 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 tel 21347644 / 21347645 / 21347646 imejl info@birdlifemalta.org imejl tal-magażin il-huttafa@birdlifemalta.org websajt www.birdlifemalta.org ©BirdLife Malta, Diċembru 2014 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop Ħej Ħuttaf… Jien u nikteb dan l-editorjal qed inħares barra mit-tieqa. Nieżla xita qliel bir-ragħad u qed iqum ir-riħ. U qed jidlam ukoll. U nibda naħseb f'dawk l-imsejknin pitirrossi u vjolini tax-xitwa hemm barra jtertru mxarrbin għasra fuq fergħa tixxejjer mar-riħ. Tiskanta kif jibqgħu ħajjin hux! Imma fil-fatt mhux kollha jibqgħu ħajjin. Wara xi lejl xita u riħ l-għada spiss tara għasafar mejtin taħt is-siġar. Dawn ikunu kesħu wisq matul il-lejl għax ma kellhomx biżżejjed enerġija biex jibqgħu sħan. Is-soltu jiġrilhom hekk għax ma jkunux kielu biżżejjed fil-jiem ta' qabel. Ħafna għasafar jieklu insetti, dud u brimb. Fir-rebbiegħa u s-sajf isibu kemm iridu imma fix-xitwa l-insetti jmutu jew jistaħbew. Għalhekk f'daż- żmien l-għasafar flok insetti jieklu frott irqiq (berries) u żrieragħ. Imma anke minn dawn mhux dejjem isibu biżżejjed. Aħna nistgħu ngħinuhom tgħid? L-aħjar mod hu li narmawlhom bird table fil-bitħa, ġardina, bejt jew anke fil-gallerija. Sibu biċċa njama daqs dil-paġna, waħħluha ma' lasta ta' xkupa u deffsuha fil-ħamrija jew f'barmil ramel. Fuqha farrkulhom gallettini, qagħaq, ottijiet, anke skaduti ma jimpurtax. Ferrxulhom ponn kuljum u oqogħdu arawhom minn wara tieqa. Tgawdu intom u jgawdu żgur huma. U issa aħjar nitfi l-kompjuter qabel ma tixwihuli xi sajjetta! Il-Festi t-Tajba lilkom u lill-familja. Victor Falzon L-Editur il-Klabb Mal-faċċata Jekk tħobbu tieħdu r-ritratti, għattu ħġieġa tat-tieqa b'biċċa karta kbira ħalli ma tkunux tidhru, u ħudu r-ritratti tal-għasafar minn toqba fil-karta. Jekk jiġukom tajbin ibagħtuhomlna ħalli nġibuhom f'Il-Ħuttafa. Il-Gawwija Rasha Kannella (Black-headed Gull) hija waħda mill-iktar speċi ta' gawwi komuni li jidhru Malta. Aħna narawha l-iktar fil-libsa tax-xitwa, u għalhekk rasha daż-żmien tkun bajda (b'dabra skura wara għajnejha), mhux kannella kif jgħid isimha. Ritratt ta' Aron Tanti Il-Ħuttafa 125 • Diċembru 2014 • p3 Fir-rebbiegħa u fis-sajf l-Għasafar tal-Bejt jiġu jbejtu fil- ventilaturi tad-djar tagħna, u jrabbu familja ħelwa, forsi xi ftit storbjuża wkoll! Bil-lejl il-ġenituri jorqdu ħdejn iż-żgħar tagħhom. aħbarijiet Imma meta jgħaddi l-istaġun tal-bejta l-Għasafar tal-Bejt ma jibqgħux jorqdu mal-familja tagħhom biss. Fil-ħarifa jingħaqdu ma' Għasafar tal-Bejt oħrajn u jorqdu fi gruppi f'siġar folti. Dawn is-siġar is-soltu jkunu għall-kenn f'xi pjazza jew triq bil-bini madwarha. Il-bini jilqgħalhom mir-riħ u t-temperatura qalb il-bini tkun iktar għolja milli fil-beraħ. Il-logo ta' Spot a Sparrow Dawn il-postijiet fejn jinġabru l-għasafar biex jorqdu ngħidulhom roosts. F'Malta għandna diversi minnhom, uħud kbar, oħrajn żgħar. Imma kemm għandna? U fejn qegħdin? Biex insiru nafu fejn qegħdin dawn ir- roosts qed nitolbu lin-nies kollha ta' Malta biex jgħinuna! U għalhekk f'Novembru li għadda bdejna l-proġett Spot A Sparrow. Kif nieħu sehem fi Spot a Sparrow? Faċli. Filgħaxija ma' nżul ix-xemx żomm widnejk miftuħin u ara tismax ħafna tpespis ġej minn ġo siġra jew grupp ta' siġar. Jekk f'dawn is-siġar tara wkoll ħafna għasafar deħlin u ħerġin qalb il-friegħi, ifisser li sibt roost. Għidilna bir-roost li sibt. Idħol fl-Internet u mur fil-websajt www.spotasparrow.org. Ikklikkja din it-tabella u imla t-tagħrif dwar fejn sibt ir-roost. Il-websajt fiha ħafna tagħrif fuq l-Għasafar tal-Bejt. Fiha anke recording tal-istorbju li jkun hemm f'roost tal-Għasafar tal-Bejt. Meta jispiċċa l-proġett f'Diċembru 2015 ħa nkunu tgħallimna liema huma l-iktar siġar u postijiet importanti għal sħabna l-Għasafar tal-Bejt. B'hekk inkunu nistgħu ninfurmaw lill-Gvern biex jiżgura li dawn il-postijiet jiġu protetti. BirdLife Malta qed tmexxi dal-proġett flimkien mal-Fondazzjoni Inspire. Jekk tara għasfur żgħir skur b'leħħa ħamra f'denbu meta jtir, dik tkun Fjamma Sewda. Narawha fix-xitwa u tħobb toqgħod fuq iċ-ċnut tal-bjut. Il-Ħuttafa 125 • Diċembru 2014 • p4 Xi friefet il-lejl (bħal dan il-pipistrell) jorqdu fi xquq tal-bini u rkejjen mudlama, u filgħaxija joħorġu jaqbdu l-baħrijiet u n-nemus li jinġibdu lejn id-dwal tat-triq. Il-likeni (bħal dil- ġmiel ta' Caloplaca) jikbru ċatti fuq ċnut tal-bjut, speċjalment fi djar xi ftit antiki. Il-Ħanfusa tal-Kantina tħobb postijiet dellin u umdi. Din il-ħanfusa timxi bil-mod u ma ttirx u għalhekk faċli għall- għasafar biex jaqbduha. Il-Ħurrieq jikber waħdu f'ħafna ġonna. Is-sidien tad-djar spiss jeħilsu minnu imma l-Ħurrieq ukoll għandu postu fin-natura. Huwa l-ikel ta' diversi annimali żgħar, bħax- xagħat tal-Farfett tal-Ħurrieq. Din tajba għal uliedi. Iz-Zakak Abjad jingħaraf għax jimxi flok jaqbeż, u denbu l-ħin kollu jbandlu 'l fuq u 'l isfel. Għalhekk bl- Ingliż jgħidulu wagtail. Il-Ħuttafa 125 • Diċembru 2014 • p5 Ambjenti u Residenti Jekk tgħaddi minn ħdejn siġra jew arbuxell u tisma' l-ħoss Ċxxx-ċxxx-ċxxx ġej minnha x'aktarx li hemm Bufula Sewda qed twissik biex titlaq għax hemmhekk tagħha! L-Għasfur tal-Bejt huwa komuni imma xorta interessanti. Arah jiġġieled għall- ikel fuq xi bird table jew iġorr it-tiben għall-bejta. Fir- rebbiegħa r-raġel veru jisbieħ. Il-Gremxula ssibha ħafna fil- ġonna tad-djar. Filgħodu toħroġ tixxemmex fuq xi ġebla għax għandha bżonn is-sħana tax- xemx qabel ma tmur tfittex l-insetti għall-ikel. Il-Ħażżien Aħmar ibejjet f'kull xaqq li jsib, ħafna drabi taħt bankini u fi btieħi. Jieklu frak tal-ikel u żerriegħa u jġorruh f'serbut. Meta jtiru fis-sajf isiru l-priża ta' ħafna għasafar. L-Urban huwa l-ħabitat li ħoloq il-bniedem bil-bini, id-djar, it-toroq u l-ġonna tiegħu. Għalkemm l-urban mhuwiex ambjent naturali xorta nsibu annimali u pjanti li jgħixu fih. Hemm xi speċi li adattaw tajjeb għall-urban u jgħixu fih f'numri sbieħ. L-urban huwa ħabitat tajjeb għall-annimali għax fih isibu biżżejjed x'jieklu, fosthom l-ikel li narmu, insetti u frott mill- ġonna, u anke ikel fuq il-bird tables. Isibu wkoll postijiet għall-kenn fejn jistrieħu u anke jbejtu. Il- bini għoli huwa perfett għall-bejta ta' ċerti għasafar bħar-Rundun. Min jaf, forsi xi darba jbejjet il-Bies! Ħarġa sat-tarġa Kontu tafu li Malta maqsuma fi tnejn? Miljuni ta' snin ilu sar terremot u Malta nqasmet Imma l-biċċiet flok infirdu baqgħu flimkien, però nofs minnhom sfronda 'l isfel u n-nofs l-ieħor baqa' mperreċ fl-għoli. Malta ġiet qisha b'tarġa kbira ħafna minn naħa għall-oħra. Fl-attività li jmiss ħa mmorru fl-inħawi ta' din it-tarġa, fejn għad hemm kampanja sabiħa. Fost għasafar oħrajn għandna naraw il-buċaqq tax-xitwa, il-pespus, forsi anke xi spanjulett jissaqqar biex Trid nieħdok? Iva Ma, ħudni ħudni! Qisu li narawkom eh! Data Is-Sibt 24 Jannar 2015 Ħin 2pm sa 4.30pm Niltaqgħu Ħdejn l-iskejjel San Anton u San Andrea (L-Imselliet) Merħba membri kollha* u l-familja *Tfal ta' taħt it-8 snin irid jiġi magħhom xi ħadd kbir (18+) Dakinhar inqassmu l-istiker Numru 2. X'nista' nara tgħid? Buċaqq tax-Xitwa Common Stonechat Wieħed mill-għasafar li naraw daż-żmien tas-sena huwa l-Buċaqq tax-Xitwa. Il-kelma buċaqq (jew buċaqċaq, kif jissejjaħ f'xi nħawi ta' Malta) hija imitazzjoni tal-għajta tiegħu li spiss jirrepeti, u li nistgħu nxebbħuha mal-ħoss li jagħmlu żewġ ġebliet imħabbtin ma' xulxin. Fih daqs Pitirross, għalkemm mhux imbaċċaċ daqsu. Ir-raġel u l-mara jingħarfu sew minn xulxin mill-kuluri tagħhom. Għalkemm aktar għandek ċans tarah fil-kampanja, ġieli tiltaqa' miegħu wkoll f'xi għalqa mdawra bil-bini. Il-Buċaqq tax-Xitwa jħobb jitperreċ fuq xi zokk jew fergħa li tkun ftit għolja mill- art, bħal xi fergħa bużbież niexfa. Jagħmel dan biex minn hemm joqgħod għassa għall-insetti, li jiffurmaw parti sew mid-dieta tiegħu. Dan l-għasfur ma jbejjitx Ringiela żerriegħa magħluqin fi speċi ta' tubu, eż. fulu. Il-Ħuttafa 125 • Diċembru 2014 • p6 Intervista ma' fjura Ġarġir Abjad White Mustard Bonġu, donnok tħobbha l-kumpanija! X'hawn minnkom! Bonġu. Iva jien rari ssibni waħdi. Dejjem fi gruppi ngħixu, kultant għalqa nimlewha. Din l-għalqa qisha tapit abjad. Immaġina kemm ikel qed nipprovdu lill-friefet u n-naħal bil-fjuri tagħna, eh. Intom żeragħkom il-bidwi? Ħa ħa le x'żera' żera'! Aħna pjanti selvaġġi. Nikbru hawn għax ħamrija li titqalleb hija tajba għaż-żerriegħa tagħna. Imma żomm waħda. Meta l-bidwi jerġa' jqalleb il-ħamrija x'ħa jiġri? Iqaċċatkom kollha? Iva, imma aħna nagħmlu l-fjuri fix-xitwa. Sa ma tinħarat l-għalqa nkunu ilna li għamilna l-1imżiewet, tajjarna ż-żerriegħa u żarmajna. Kos, intom il-pjanti dejjem issibu xi mod kif tkampaw hux? Intom il-bnedmin għandkom manija biex tqaċċtu u tbexxu fina l-pjanti. Ħafna pjanti saru rari jew inqerdu minħabba fikom. Af li jien mhux wieħed minnhom. Owkej, mela nibqgħu ħbieb. Grazzi u nsellimlek. Ċaw ċaw, ħabib. Il-Ħuttafa 125 • Diċembru 2014 • p7 Żewġ ballerini Ritratti ta' Aron Tanti Fir-riserva tal-Għadira bħalissa hemm żewġ Fjamingi. Għadhom żgħażagħ u għalhekk għadhom ma sarux roża. Kif taraw mir-ritratti, però, ġmielhom jagħtu spettaklu kuljum bil-mutetti bejniethom. Filli jtiru flimkien, filli jittantaw xi gawwi li jkun hemm, filli jissaraw bejniethom, filli donnhom jagħmlu passi tal-ballet! Jekk tkunu dawk in- naħat fil-vaganzi, aqbżu qabża forsi jkunu għadhom hemm. U ajma se jdumu jitkessħu? Il-Fjamingu (Greater Flamingo) mhux għasfur komuni f'Malta imma f'dawn l-aħħar snin sar jidher iktar spiss. Is-soltu tkun xi qatgħa sabiħa għaddejin itiru matul ix-xatt, imma rari jieqfu hawn. Għaliex? L-ewwelnett għax f'Malta ftit hawn fejn dan it-tajr tal-għadajjar isib fejn jistrieħ. U t-tieni għax kważi dejjem isibu xi kaċċatur kawboj li jisparalhom. Il-Ħuttafa 125 • Diċembru 2014 • p8 Ħeħe, qiegħda sew! Ibagħtulna tpinġijiet u ritratti li tieħdu tan- natura (mhux pets jew pjanti kkultivati) ħa nġibuhom f'dil-paġna. Basta jkunu veru tagħkom. Ibagħtuhom imejl jew bil-posta* *Materjal li jaslilna bil-posta ma nistgħux nibagħtuh lura. Din il-ħarġa għall-Fjamingi ġiet mid-dehra! Fjamingi Maxell Muscat (11) r u l u k h i t ħ g A Ritratt meħud l-Għadira waqt żjara ma' tal- iskola X'hemm ħażin f'din l-istampa ??? TWEĠIBA L-Orsijiet Bojod jgħixu fl-Artiku (lejn in-North Pole) u l-pingwini jgħixu fl-Antartiku (lejn is-South Pole). Allura ma jistgħux jiltaqgħu! Falko Żgħażagħ BirdLife Malta Il-Ħuttafa 125 • Diċembru 2014 • p9 Wied Għajn Riħana ta' Novembru morna ġurnata Kemmuna. It-temp inzerta xemxi u ideali għal mixja madwar il-gżira. Minbarra xi għasafar tax-xitwa u residenti li ssib hemmhekk, rajna ukoll spanjulett (kestrel), għasfur ta' San Martin (kingfisher) u vjolin tal-faxx (yellow- browed warbler). Dan tal-aħħar rari tarah f'Malta u għalhekk żammejna r-rekord li naraw għasfur mhux tas-soltu kull darba li nitilgħu Kemmuna! Konna grupp ta' 15-il persuna u kienet mixja mill-isbaħ f'post kwiet u uniku għan-natura. Nixtieq nirringrazzja lil kull min ġie magħna fil-ħarġiet matul din is-sena li waslet biex tispiċċa. Nispera li naraw ħafna uċuh ġodda fl-attivitajiet li jmiss. Nieħdu ħafna gost niltaqgħu mal-membri u ħbieb ta' mparna. Nawguralkom il-vaganzi u festi tajbin, u s-sena t-tajba. Il-membri fuq Kemmuna mixjin lejn Torri Santa Marija Mixja u Kwiżż F'Jannar se nagħmlu mixja Wied Għajn Riħana, viċin Burmarrad. Bi ħsiebna nibdew wara nofsinhar, u wara ħa jkollna ċans għal kwiżż u ftit ħin nissoċjalizzaw f'Mount St Joseph li jinsab qrib. B'hekk nibdew sena ġdida flimkien b'din l-attività u nirrankaw għal iżjed mixjiet u esperjenzi fl-2016. Ikkuntattjawna għal iktar dettalji. Il-membri jistrieħu għad- dell tar-ringing station tal- BirdLife f'Wied l-Aħmar Sibna fuq Facebook (fittex Falko BirdLife Malta) Ittawlilha spiss għal iżjed tagħrif fuq l-attivitajiet. Dejjem infurmana jekk tkun ġej ħarġa tal-Falko. Ċempel lil Tim (79071796) jew lil Nick (99809190) jew ibgħat imejl lil falkoblm@gmail.com jew ħallilna messaġġ fuq Facebook. Tielgħa t-tempra! Iktar ma taħlu dawl iktar idaħħnu l-pawer stejxins. Iktar ma jdaħħnu l-pawer stejxins iktar isir tniġġis. Iktar ma jsir tniġġis, iktar tisħon l-arja. Iktar ma tisħon l-arja, iktar jisħon il-baħar. Iktar ma jisħon il-baħar, inqas jikber plankton. Inqas ma jkun hawn plankton, inqas ikolli x'niekol. Mela agħmluli pjaċir, dak it-televixin itfuh, mhux tħalluh stand-by. U ħallikom mill-electric blanket. Ixtru kwilt u tisħnu xorta. Għax ħa toqtluni bil-ġuħ! Grazzi. Dik tan-nofs mhix mogħdija. Dik għadira ilma bil- wiċċ mgħotti kollu bi pjanta żgħira li tgħum fil-wiċċ. Għax m'ilix waqajt fiha! In-North Atlantic Right Whale hija waħda mill-iktar balieni rari. Minnhom baqa' biss xi 400 fid-dinja kollha. Ir-right whale tiekol plankton, annimali li għandhom bżonn ilma ta' ċerta kesħa. Kull ma jmur dan il-plankton qed jonqos mill-ibħra tad-dinja. Il-Ħuttafa 125 • Diċembru 2014 • p10 Natura 2000 Natura mħarsa Is-sit Natura 2000 ta' din id-darba huwa differenti sew minn siti oħrajn li rajna s'issa – nistgħu ngħidu li huwa post uniku fil-Gżejjer Maltin. Qed ngħidu għall-Maqluba, u forsi l-isem diġà jagħtikom ħjiel ta' x'insibu hawnhekk. Ilkoll tafu x'jiġifieri meta xi ħaġa tkun 'maqluba'. Tfisser xi ħaġa rasha 'l isfel, jew bil-kontra ta' kif suppost tkun. Fil- Maqluba hija l-art stess li hija 'maqluba'! Immaġinaw ċirku kbir ta' art, bl-għelieqi u l-ħitan tas- sejjieħ b'kollox… li sfrondat 'l isfel f'daqqa. Il-flora tal-Maqluba tikber kemm fil-qiegħ kif ukoll mal-ġnub weqfin. Fir-ritratt jidhru, fost oħrajn, Deru, Kappar, Xebb, Liedna u (fil-qiegħ) Rand u Qasab Kbir. Xi ġralek? Xejn, qiegħda ftit Maqluba! Fejn qiegħda? Il-Maqluba qiegħda f'tarf il-Qrendi Din hija struttura 1ġeomorfoloġija ta' xejn komuni, li bl-Ingliż jew jgħidulha doline solution subsidence structure. M'aħniex ċerti kif iffurmat però nafu li xi darba fil-passat hawnhekk ċediet l-art b'kull ma kien hemm fuqha. Jista' jkun li ċeda s-saqaf ta' għar kbir taħt l-art, jew li l-ilma tax-xita (li jkun ftit aċiduż) biż-żmien dgħajjef il-blat. X'aktarx li kienu ż-żewġ proċessi flimkien li wasslu biex tifforma din l-istruttura. F'Il-Ħuttafa 108. Ambjent rari Jekk tiftakru konna diġà semmejna d-dolines meta tkellimna fuq id-Dwejra f'Għawdex, għax dawn jinstabu hemmhekk ukoll. Però d-doline tal-Maqluba hija ta' interess speċjali għax hija l-ikbar u forsi l-aħjar eżempju ta' dal- fenomenu li qiegħed bogħod mill-baħar, u għalhekk bi 2flora u 3fawna differenti milli nsibu max-xatt. Kif tistgħu tobsru din il-medda art 'maqluba' hija mhux biss spettakolari biex taraha, imma ffurmat ukoll ambjent tassew uniku għall-pjanti u l-annimali, b'kundizzjonijiet kennija, dellin u daqsxejn umdi, ambjent li ma tantx huwa komuni fil-Gżejjer Maltin. Flora u fawna rari Fost il-pjanti li nsibu hawnhekk, hemm diversi siġar u arbuxxelli indiġeni, inkluż rand, għargħar (is-siġra nazzjonali), ħarrub, deru, rummien, tin u xebb. Din tal- aħħar, kif ġieli semmejna, hija 4endemika għal Malta. Il- popolazzjoni tar-rand f'dan is-sit hija speċjalment importanti, għax ftit insibu rqajja' kbar hekk ta' din l-ispeċi fis-salvaġġ. Forsi tinnutaw ukoll li semmejna anke xi siġar tal-frott. Dan għaliex l-art tal-Maqluba kienet tinħadem, u x'aktarx kienu tħawlu diversi siġar għall-frott tagħhom. Fost speċi oħrajn Il-Ħuttafa 125 • Diċembru 2014 • p11 Natura 2000 hija sensiela ta' postijiet madwar l-Ewropa fejn in-natura hija protetta. Hemm iktar minn 27,300 sit Natura 2000, u 39 minnhom qegħdin f'Malta. Il-limiti tas-Sit Natura 2000 siġar Il-ħofra tal-Maqluba Il-Kappella ta' San Mattew Mappa tal- Maqluba Skont kif jintqal, il-Maqluba sfrundat fit- 23 Novembru 1343. ta' pjanti li nsibu hawnhekk hemm liedna, kappar, bajtar tax-xewk, żagħrun, qarn il-mogħża u ħannewija, kif ukoll speċi ta' garni. Minbarra din il-varjetà kbira ta' pjanti (inkluż ħafna speċi oħrajn li ma semmejniex hawnhekk), il-Maqluba hija wkoll importanti għal diversi fungi, inkluż speċi li huma rari ħafna fil-bqija tal-Gżejjer Maltin – ta' min jgħid, però, li ħafna fungi għad iridu jiġu studjati iktar fid-dettal. Il- fawna hija wkoll ta' interess; insibu nemla li tinstab biss hawnhekk, speċi ta' bugħarwien li nstabet l-ewwel hawnhekk, speċi ta' ħnieżer l-art li forsi huma endemiċi, speċi ta' ħanfus endemiċi u oħrajn x'aktarx endemiċi wkoll u anke ġodda għax-xjenza. Naħseb taqblu miegħi li l-Maqluba żgur kien ħaqqha t-titlu ta' Sit Natura 2000! Torneuma maltense Bumunqar endemiku għal Malta 1ġeomorfoloġija. L-istudju ta' kif l-elementi, iż-żmien u l-forzi tan-natura ħallew effett fuq il-blat u ffurmaw, per eżempju widien, għoljiet, għerien, muntanji, bajjiet, eċċ. 2flora. Il-ġabra ta' pjanti li jkunu jinsabu f'post, reġjun jew pajjiż. Il-ġabra ta' annimali li jkunu jinsabu f'post, reġjun jew pajjiż. Pjanta jew annimal li jkunu jinsabu f'ċertu post u mkien iktar fid-dinja. Il-Kappella ta' San Mattew qiegħda f'xifer il-Maqluba Dnubiet, terremoti, anġli u ġganti Stramberija bħall-Maqluba ma jistax ikun li ma ħakmitx l-immaġinazzjoni tal-bniedem. Fl-antik ix-xjenza kienet għadha ma spjegatx ħafna mill- fenomeni naturali. In-nies dak li ma kinux jifhmu kienu jivvintaw stejjer biex jispjegaw il-fenomeni naturali li jaraw. Leġġenda tgħid li fejn illum hemm il-ħofra tal-Maqluba darba kien hemm raħal. In- nies t'hemm kienu jgħixu ħajja ta' dnub, minkejja l-isforzi li kien jagħmel il-qassis (jew mara twajba) biex jirranġaw ħajjithom. Bħala kastig sar terremot, infetħet l-art u belgħet lir-raħal kollu. Baqgħet biss il-kappella mperrċa f'xifer il-ħofra, kif taraw fir-ritratt. Hemm min iżejjen il-ħrafa iktar u jgħid li mhux sfrundat l-art, imma tfaċċa anġlu (jew ġgant) li qala' r-raħal mill-art u waddbu lejn il-baħar. U fejn niżel… iffurmat Filfla! X'saħħa dik! 40paġna Idħol membru jew ġedded sena oħra fi Klabb Ħuttaf u jkun tiegħek! Il-miżata ta' sħubija fi Klabb Ħuttaf għollejnieha ftit. Kienet ilha €7 mill-2005 u minn dak iż-żmien 'l hawn l-ispejjeż żdiedu sew. Żidnieha bi 25ċ fix- xahar. Għalhekk il-miżata l-ġdida issa qiegħda €10 fis-sena. Grazzi.