Ħarġa numru 21: Ġunju, 2014 miġbura minn Patrick Sammut ħalma bosta jiktbuli, din ir-rivista li jiena ħriġt darba kull 30 jum għal dawn l-aħħar 21 xahar tirrikjedi bosta ħin, riċerka u sagrifiċċju Iktar kemm qed jgħaddi ż-żmien iktar in-numru tal-qarrejja qed jikber, u dan bis-saħħa ta' min jirċeviha u jerġa' jgħaddiha lill-kuntatti tiegħu, biex anki dawn jerġgħu jagħmlu l-istess bil-kuntatti tagħhom. Għalija dan huwa sodisfazzjon kbir, bħalma sodisfazzjonijiet oħrajn huma l-kontributi minn kittieba differenti li jintbagħtuli regolarment, il-kummenti ta' kuraġġ u apprezzament, u anki l-pubblikazzjonijiet li jgħadduli — narrattiva, poeżija, kritika, u oħrajn — biex jiġu mbemħa fil-vetrina ta' din ir-rivista letterarja ċkejkna online. Min-naħa tiegħi Il-Pont lili jgħini nżomm ruħi kemm jista' jkun aġġornat ma' dak li għaddej fid-dinja tal- letteratura, kemm fuq bażi lokali kif ukoll fuq bażi usa'. Jgħini nżomm u nkabbar il-kuntatti tiegħi ma' kittieba differenti, żgħar u kbar, magħrufa u inqas magħrufa, Maltin, emigrati u anki barranin. Jgħini nagħraf ukoll x'enerġija inkredibbli għaddejja minn taħt f'dan il-pajjiż hekk ċkejken f'rabta ma' qasam li spiss huwa mogħti l- ġenb kemm mill-awtoritajiet kif ukoll mill-mezzi tal- komunikazzjoni, jew inkella mhux mogħti l-ispazju mistħoqq. U din l-enerġija inkredibbli qiegħda f'idejn ftit individwi — u anki għaqdiet speċjalizzati — li anki huma id-dinja tal-letteratura, minkejja li anki f'din l-għalqa ssib min jagħmel il-bsaten fir-roti għax maħkum mill- ambizzjonijiet personali jew moħħu biss fil-pożi. il-pont SS SI Xahar wara xahar ngħaddi ħinijiet twal nagħżel liema aħbarijiet se ninkludi li jikkonċernaw il-qasam tal- letteratura u kif qed taraw, bosta drabi ż-żewġ paġni msemmija jimtlew b'aħbarijiet marbutin ma' attivitajiet jew avvenimenti li seħħew fi xtutna biss, bla ma nagħmel l-ebda referenza għal aħbarijiet simili li jmorru lil hinn, anki jekk kontra qalbi. Dan huwa pożittiv tassew għax juri proprju dak li għadni kemm ktibt: li l-interess fil-ktieb, fil-wirt letterarju lokali, imma anki fil-letteratura u l-kultura in ġenerali qiegħed dejjem jiżdied tant li s-serati li qed jittellgħu minn entitajiet differenti qed ikunu ippakkjati minn nies li jinteressahom dan il-qasam. Dan kollu jkompli jagħti kuraġġ lil dawk kollha li huma involuti fil-qasam tar-riċerka u anki f'dak tal- organizzazzjoni ta' okkażjonijiet bħal dawn. U issa li l- ġurnata twalet żgur li l-pubbliku se jkompli jżid fl- apprezzament u fil-preżenza tiegħu waqt lejliet bħal dawn. Minn hawn nirringrazzja wkoll lil dawk kollha li joffru anki l-ispazji — Ministeri, libreriji u biblijoteki, swali privati, kunsilli lokali, ċentri ta' kultura, u skejjel - fejn dawn l-avvenimenti jkunu jistgħu jittellgħu f'atmosfera li tilqgħek u tgħinek issegwi b'interess dak kollu li jkun għaddej. Ħajr ukoll lil kull min permezz tal- mezzi tiegħu jgħarraf lill-pubbliku dwar avvemimenti ta' dan it-tip. L-AĦBARIJIET ID-DRAMM ĊITTADIN VASSALLI FIT-TEATRU MANOEL Nhar il-11, 12 u 13 ta' April ittella' d-dramm Ċittadin Vassalli f'rabta mal-250 anniversarju mit-twelid ta' Mikiel Anton Vassalli. Id-dramm kien adattat minn Tvrone Grima u dirett minn Mario Philip Azzopardi, b'kast mill-aqwa. Fid-dramm Vassalli jfakkarna li anki llum hemm bżonn kbir li nibżgħu għall-identità nazzjonali tagħna minkejja li aħna indipendenti, ħielsa mill-ħakma barranija u Repubblika. Vassalli jidher fuq kollox bħala figura ta' resistenza kontra l- apatija, l-indifferenza u l-kruċjata silenżjuża kontra l- memorja jew dak kollu li jagħmilna poplu wieħed, poplu Malti. Mario Micallef, Godwin Scerri u John Suda, tliet atturi li ħadu sehem fid-dramm Ċittadin Vassalli IL-POEŻIJI. TAR-RUSSU MIKAIL LERMONTOV MOQRIJA F'SANKT PETERBURGU, IL-BELT TAL- KULTURA TAR-RUSSJA Fit-23 ta' April, il-Jum Dinji tal-Ktieb, dawk kollha li għandhom għal qalbhom il-poeżija attendew għall- attività mhix tas-soltu, imtellgħa fiċ-ċentru ta' Sankt Peterburgu (Russja) għall-okkazzjoni ta' 200 sena mit-twelid tal-poeta u kittieb kbir Russu Mikail Lermontov (1814-1841). Il-versi tiegħu nqaraw b'bosta lingwi, fosthom bil-Malti. Il-poeżija Il-Qlugħ, li nkitbet fl-1832, ġiet maqluba mir-Russu mill- poetessa Vana Psaila u moqrija mill-baritonu Malti Joseph Lia. Fil-qari pparteċipaw konsli ġenerali tar- rappreżentanzi internazzjonali f'Sankt Peterburgu, uffiċjali tal-missjonijiet diplomatiċi u taċ-ċentri kulturali internazzjonali u b'hekk ħafna pajjiżi tad- dinja ngħaqdu flimkien permezz tax-xogħlijiet ta' dan il-poeta li jesprimu l-valuri dejjiema, komuni għal kulħaddli (tagħrifa ta' Vana Psailal Il-PREMJU NAZZJONALI TAL-KTIEB 2013 U L- KONKORS NAZZJONALI TA' KITBA: LETTERATURA GĦAŻ-ŻGĦAŻAGĦ Il-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb estenda, fuq talba ġenerali, id-data tal-għeluq għas-sottomissjonijiet għall-Premju Nazzjonali tal-Ktieb ta' din is-sena tal- kotba li ġew ippubblikati fis-sena 2013. Dawk interessati ngħataw żmien sal-Ġimgħa, 30 ta' Mejju, 2014 f'nofsinhar. Il-ħsieb tal-Kunsill Nazzjonali tal- Ktieb hu li f'dan il-konkors Nazzjonali prestiġġjuż jipparteċipaw kemm jista' jkun awturi u pubblikaturi litaw sehemhom fil-kitba. Il-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb jixtieq ifakkar ukoll illi d-data tal-għeluq għas-sottomessjonijiet tal- manuskritti għall-konkors Nazzjonali ta' kitba: Letteratura għaż-Żgħażagħ, tagħlaq f'nofsinhar tal- Erbgħa, 30 ta' Lulju, 2014. Il-linji gwida dwar il- konkors maħruġa milll-Aġenzija Żgħażagħ flimkien mal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb jinsabu fuq il-websajt tal-Aġenzija Żgħażagħ u fuq il-websajt tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb. Ir-rebbieħa tal-konkors se jingħataw trofew simboliku u €1,000 flimkien ma' ċertifikat filwaqt li l-manuskritti tagħhom se jiġu ppubblikati f'kotba wara li toħroġ espressjoni ta' interess mal-pubblikaturi. Għalhekk, il-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb qed iħeġġeġ lil dawk il-kittieba emerġenti u kittieba oħra sabiex jipparteċipaw f'dan il-konkors Nazzjonali. KORS QASIR FIL-KITBA BIL-MALTI GĦALL-ĠENITURI Bħalissa l-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti u d- Dipartiment tat-Tmexxija tal-Kurrikulu qed jorganizzaw kors qasir fil-kitba bil-Malti għall- ġenituri li wliedhom huma. studenti fl-iskejjel primarji jew sekondarji. Dan hu kors immirat għal dawk il-ġenituri li jixtiequ jsaħħu l-għarfien tagħhom fl-ortografija u jgħinu lil uliedhom fil-homework tal- Malti. Min jattendi l-laqgħat kollha se jingħata ċertifikat ta' attendenza mill-Kunsill Nazzjonali tal- Ilsien Malti u l-Ministeru tal-Edukazzjoni u x-Xogħol. Korsijiet bħal dawn jisgħu jerġgħu jsiru fil-ġejjieni. Għal min hu interessat jista' jara l-ħolqa jagħfas hawn. L-AĦBARIJIET SENSIELA TA' TAĦDITIET INTERESSANTI. FIL- BIBLIJOTEKA NAZZJONALI Bejn id-9 u t-28 ta' Mejju 2014, il-Fondazzjoni Ċelebrazzjonijiet Nazzjonali, il-Malta Libraries u d- Dipartiment tal-Malti tellgħu sensiela interessanti ta' taħditiet interessanti li għalihom il-pubbliku attenda bi ħġaru. Olvin Vella tkellem dwar ''Id-Damma ta' de Soldanis: dizzjunarju Malti b'togħma Għawdxija'; Dr Joan Abela ttattat 'Il-Ħajja ta' Brandano Caxaro: il- kopista tal-Kantilena'; Liam Gauci, bil- parteċipazzjoni ta' Sandro Debono, ittratta 'Il-Ġifen Tork: il-ġrajja vera''; il-Prof. Oliver Friggieri ttratta 'L- Innu Malti kelma b'kelma'; u l-Prof. Frans Ciappara tkellem dwar Mikiel Anton Vassalli. Dawn it-taħditiet kienu parti mis-sensiela It-Tnax-il Ruħ tal-Malti. ŻEWĠ LEJLIET TA' POEŻIJA U MUŻIKA MILL- GĦAQDA POETI MALTIN Nhar is-26 ta' April l-Għ.P.M., flimkien mal-Kunsill Lokali tal-Imtarfa, tellgħu Lejla ta' Qari ta' Poeżija u Mużika fl-okkażjoni ta' Jum l-Imtarfa. Waqt din il- lejla nqraw poeżiji kemm mill-membri tal-Għ.P.M. kif ukoll minn għadd ta' tfal tal-lokal. Lejla ta' Poeżija u Mużika oħra seħħet nhar it-13 ta' Mejju, fis-Sala San Ġorġ Preca, Istitut Kattoliku, fil- Furjana. Il-lejla ttellgħet mill-Għaqda Poeti Maltin flimkien mal-Fundazzjoni JP2 fl-okkażjoni tal- Kanonizzazjoni tal-Papa Ġwanni Pawlu Il taħt il- patroċinju tal-Eċċelenza Tiegħu Mons. Charles J. Scicluna, Isqof Awżiljarju għal Malta. Inqraw poeżiji f'rabta mal-figura tal-Papa Ġwanni Pawlu II mill- membri tal-Għ.P.M. Ipparteċipa wkoll il-Chorus Sancti loannes Paulus Il. Il-poeti parteċipanti flimkien mal-Eċċelenza Tiegħu Mons. Charles J. Scicluna, Isqof Awżiljarju għal Malta il-pont g TAĦDITA FUQ AL HIMJARI F'DAR L-EWROPA Nhar il-15 ta' Mejju l-Akkademja tal-Malti organizzat taħdita fuq A/ Himjari mill-Prof. Michael Cooperson li saret bl-ilsien Malti. Il-pubbliku li attenda għat-taħdita dwar Al Himjari IL-FESTIVAL TAL-KTIEB FUQ IL-CAMPUS L-Għaqda tal-Malti — Università organizzat l-ewwel edizzjoni tal-Festival tal-Ktieb ġewwa l-Università, b'kollaborazzjoni mal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb. Il- Festival ittella' bejn it-28 u t-30 ta' April, mid-9:00 sal-15:00 b'xi attivitajiet li ttellgħu wara s-7 ta' filgħaxija. Għal dan il-Festival intramaw diversi stands ta' għadd ta' pubblikaturi u distributuri ewlenin fosthom Sierra Book Distributors, Horizons, Faraxa Books, Sensiela Kotba Soċjalisti, Bronk Productions, u Agius 8: Agius. Kien hemm ukoll kotba ta' pubblikaturi oħra, filwaqt li fi stand minnhom kien preżenti l-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti. Barra minn hekk, kien hemm attivitajiet f'ħinijiet u f'partijiet differenti tal-Quad. bil- parteċipazzjoni ta' diversi kittieba stabbiliti, kritiċi distinti u studenti. Fost il-kittieba mistiedna barranin ipparteċipaw il-poetessa mill-Kanada, Shervi Loeffler, awtriċi tal-ġabra ta' poeżiji A Land in the Storvtelling Sea, u l-kittieb u ġurnalist mill-Eġittu, Hani Shrukrallah, awtur tal-ktieb Egvpt, the Arabs and the World. LISTA INTERESSANTI TA' ISMIJIET TA' GĦASAFAR Kull min hu interessat fl-ismijiet tal-għasafar jista' jagħti daqqa t'għajn lil din il-ħolqa billi jagħfas hawn. L-INTERVISTA David Bezzina Horizons għadha kif nediet l- ewwel 10 kotba tagħha din is- sena. Fi tnedija nhar. il-Gimgha, 16 ta' Mejju, u li għalija attendew mat-300 ruħ, l- 10 kotba ġew ippreżentati b'mod awdjo- viżiv u jidher li din inlaqgħet tajjeb ħafna minn dawk preżenti. L-10 kotba mnedija huma: Dijaspori ta' Salv pi i Sammut; Goal ta' et Carmel Baldacchino; Il- Kanuni ta' HORIZONS HORIZONS.COM.MT Navarone ta' Eman Bonnici; Il- Kummidjanti tal- Parlament ta' Carmel Scicluna; Klessidra ta' Lillian Sciberras; L- Anġlu tal-Lament ta' Carlo O D'Emanuele; L-Iskjav ta' Isabel ta' Audrev Friggieri; L-Istorja tat-Tazza tad-Dinja ta' Ramon Zammit; Nimbotta 'l Quddiem bħal Ħmar ta' Eman Bonnici; u Vapur tal-Karti ta' Alfred Cassar. Horizons qed tippubblika kotba ta' ġeneri letterarji differenti, fosthom il-poeżija, ir- rumanz, in-novella, imma anki t-traduzzjoni, il-ktieb reliġjuż u l-ktieb li jittratta l-istorja tal-futbol. Insomma, xi ħaġa għall-gosti ta' kulħadd. X'inhu l-ethos tad-dar tal-pubblikazzjoni llum2 X'tip ta' kotba qed tippubblikaw u għal min2 Horizons tipprova tkabbar ir-reputazzjoni tagħha kemm billi tippubblika awturi stabbiliti, kif ukoll billi tagħti ċans lill-awturi emerġenti. Fuq kollox temmen li trid tilħaq pubbliku li għandu gosti differenti, għalhekk il-varjetà fil-kotba tagħha. Taħdem b'ħafna enerġija u dedikazzjoni biex il-ktieb il-pont Malti — kemm fil-kontenut kif ukoll fi-dehra — jħabbatha mal-kotba barranin. Kemm qed issibu kollaborazzjoni mill-kittieba u mill-qarrejja 2 Meta l-awturi jaraw is-serjetà, allura jirrikorru, u tinbet relazzjoni reċiproka bejn id-dar tal-kotba u l- awturi. Il-qarrejja jirrikorru. meta jaraw preżentazzjoni friska li tħabbatha mal-kotba barranin, li għandhom ferm aktar riżorsi mill-Maltin fejn jidħol suq. L-avveniment tal-16 ta' Mejju f'Ħal Qormi hu prova ta' Dar ta' Pubblikazzjoni li temmen fil-ktieb u anki fil-Maltin bħala poplu li jista' jinvesti fil- ktieb, imma anki prova ta' min hu lest li jirriskja u jaf jimxi maż-żminijiet. Xi tgħid dwar dan2 Hekk hu… fuq kollox avvenimenti bħal dawk jiġu jiswew eluf ta' ewro li fil-verità qatt ma jiġu rkuprati mill-bejgħ ta' kotba. Imma ridna nagħtu l-ġieħ mistħoqq lill-awturi Maltin, u noffru serjetà lill- qarrejja Maltin, li kienu rrappreżentati mill-pubbliku li attenda. Proġetti oħrajn għall-ġejjieni2 Sal-aħħar tas-sena se nkunu ħriġna madwar 30 ktieb għas-sena 2014. Hemm ukoll il-preżenza tagħna fil-Fiera tal-Ktieb Malti u attivitajiet oħra simili. Qed naħsbu wkoll li nerġgħu nkunu pro-attivi u kreattivi billi naħsbu fi tnedijiet differenti u eċċitanti għal aktar tard dis-sena. Il-pubbliku li attenda għas-serata tat-tnedija fis-Sala Diamond, Landmark, Ħal Qormi, nhar il-Ġimgħa 16 ta' Mejju, 2014. SEĦER IL-MALTI Din hija t-tieni parti minn kitba li bdiet fil-ħarġa ta' IL-PONT ta' Mejju 2014. (Il-poeżija Lill-Prof. Manwel: Mifsud): turi b'mod metaforiku l-binja lingwistika tal-Malti u Manwel Mifsud għax ġiet ispirata mit-taħdita tiegħu li għamel waqt il- konferenza ''Ilsien qadim f'millennju ġdid'. Sibtha fil-ktieb bl-istess isem taħt l-edizzjoni tal-Prof. Charles Briffa għax dak iż-żmien, fis-sena 2000 lanqas kont hawn. Manwel Mifsud ovvja li bħala bniedem umli ma tantx qabel mat-titlu tal-poeżija u qalli, 'Vana, l-argument huwa l-ilsien Malti li jien quddiemu qisni tfajjel, xi ftit prużuntuż, mistagħġeb quddiem il-wisa' u l-fond tal- oċean'. U jien għidtlu li ma stajtx insemmiha mod ieħor għax l-ewwel nett kieku ma kienx għal dik it-taħdita, ma kinitx se titwieled u fuq kollox f'kull kelma u espressjoni li użajt rajt lilu bl-imħabba u għożża kbira lejn il-wild li jgħinuh jikber u jissaħħaħ. Vera li l-poeżija tfaħħar il- Malti pero għandha l-elementi lingwistiċi li jispjegaw il- fenomeni tal-binja tiegħu wkoll, il-frott tal-ħidma tan- nies iddedikati bħalu ħalli dal-ilsien jiġi mifhum u mgħallem aħjarl F'Diċembru li għadda ppubblikajt l-ewwel ġabra ċkejkna poetika u semmejtha L-imħabba tal-Istilla Polari għal żewġ raġunijiet. Dan it-titlu jirrifletti t-tema ewlenija tal- poeżiji li hija l-imħabba bejn raġel u mara kif ukoll b'mod metaforiku jgħid li din l-imħabba qatt ma tispiċċa għax kif nafu l-istilla polari hija kewkba li ma tantx titħarrek meta tiġi mqabbla mal-kwiekeb l-oħra u mad- dinja tagħna li dejjem iddur, tinbidel u għalhekk saret għalina simbolu tal-kostanza, xi ħaġa dejjiema. F'din il- ġabra hemm il-poeżija bl-istess isem għax turi l-imħabba bejn l-elementi taż-żewġ naħat tad-dinja, żewġ poli totalment differenti, deskrizzjoni metaforika tas- sentiment bejn mara Siberjana u raġel Malti. Ħadt ħafna gost jiena u naħdem fuq din il-kitba għax ftakart fl- ambjent tipiku tas-Siberja bil-lejl polari u b'dik il-vojtaġni kiesħa u stajt niddeskrivi dan kollu bil-lingwa tan-nisel Semitiku, għalija sinonimu mal-pajjiżi sħan tan- Nofsinhar. Użajt hemmhekk kelma qadima ħafna ''l- qawwara', bl-Ingliż 'halo', li tfisser dik it-tebgħa dawl madwar il-qamar jew kewkba li ġejja mill-kelma ''qawr' li llum il-ġurnata ġiet sostitwita bil-kelma Rumanza il-pont U ċirku' bl-istess tifsira. Kif ukoll waqt il-kitba skoprejt xi ħaġa. Biex ma nerġax nuża l-frażi mit-titlu 'stilla polari', fit-tieni vers użajt l- istess frażi iżda tan-nisel Semitiku 'kewkbet is-safar' li darba rajtha fid-dizzjunarju u biex inkun ċerta li għadha tiftiehem min-nies, peress hi antika, dħalt fl-internet infittex fuqha u telgħet il-poeżija ta' Dun Karm bl-isem Kewkbet is-safarl U qalbi bdiet tħabbat sitta sitta, bdejt ngħid x'kumbunazzjonil Ma kontx nafli hu ddedika ukoll il-kitba lil din l-istilla. Diġà nieħu gost li għandi l-istess kunjom u sibt in-nebħa għall-ewwel kitba fix-xogħol ta' dan il-poeta nazzjonali, u aktar kumbinazzjonijiet ma jistgħux ma jferrħunixi L-għarfien tal-Malti waħħadni mal-kultura ta' dawn il- gżejjer u b'hekk sirt ngħix ir-realtà tagħhom u fl-istess ħin fil-poeżiji tiegħi ġieli ninqeda bix-xbihat li huma tipiċi għat-Tramuntana. Pereżempju, f'waħda mill-poeżiji għandi l-versi 'għajnejk m'għadhomx ifakkruni fil-lewn tas-smewwiet, jaqbadni l-bard għax huma blu bħas-silġ fil-fatt u nara fihom id-dnubiet'. Meta wrejtha lill-ħbieb tiegħi Maltin qaluli 'Vana, is-silġ huwa abjad'. Irrealizzajt li għalija silġ blu hu xi ħaġa normali għax rajt ħafna minnu fis-Siberja, bl-Ingliż jgħidulu 'glacial ice', tip ta' silġ li jkun hekk minħabba f'xi proċess, imma hawn f'Malta ebda silġ qatt ma kien jagħmel parti mill- ambjent u anke l-fatt li fil-Malti teżisti l-idjoma 'abjad silġ' teskludi kull opportunità li hu jista' jkun ta' xi kulur ieħor. Kienet skoperta oħra interessanti għalija. Il-poeżija li ktibt dal-aħħar semmejtha Tigra qamrija għax xtaqt nagħti l-impressjoni li hija ħlejqa notturna u misterjuża fil-kontest metaforiku u mhix xi tigra komuni. Bdejt ngħid 'allavolja il-kelma 'qamar' tintuża ħafna fil- Malti modern, l-aġġettiv tagħha 'qamri' ftit li xejn jintuża, u terġa', issibu aktarx fil-kotba'. Darba rajt per eżempju frażi 'lejla qamrija jew konsonanti qamrija', it- terminu grammatikali, pero qatt ma smajt b''tigra qamrija'. U peress li fl-ilsien Russu nużawha din il-frażi għidt għax ma nistax naqglibha għall-Malti u b'hekk erġajt inqdejt bix-xbieha tipika għall-ilsien Russu, u forsi għal xi ilsna oħra għax bl-Ingliż smajt ukoll 'moon tiger', li tikkontribwixxi għall-ġabra tal-immaġnijiet mentali ta' dan l-ilsien, naħseb. M'ilux irrealizzajt l-għarfien li ksibt fil-Malti permezz tal- kitba tal-frażarju Russu-Malti għar-Russi li jixtiequ jistudjaw dan l-ilsien kif ukoll ktibt il-frażarju Malti-Russu għall-Maltin li jridu jitgħallmu jitkellmu bir-Russu direttament mil-lingwa nattiva tagħhom ħalli dal-ilsien dejjem isaħħaħ il-pożizzjoni tiegħu u jsaħħar aktar qlub Nhar l-24 ta' Ġunju li ġej jaħbat l-10 anniversarju mill-mewt tar-Rev. Huwa twieled l-Isla, fil-15 ta' Ottubru 1920. Ħa l- ewwel trobbija tiegħu f'Bormla fejn għex ma' familtu sakemm kellu 18-il sena. Wara marru joqogħdu l-Belt Valletta u waqt il-gwerra fix- Xagħra, Għawdex. Ta' 14-il sena daħal is-Seminarju u aktar tard studja l-Vatikan. Kien membru tax- Xirka għat-Tixrid tal-Ilsien Malti. Kiteb mijiet ta' poeżiji bil-Malti, bl-Ingliż u bit-Taljan li bdew jidhru sa mill-1940. Amante Buontempo waqqaf l-Għaqda Poeti Maltin fl-1975 u tagħha kien President għal snin twal. Aktar tard kien ukoll President Onorarju. Il-poeżiji tiegħu dehru f'pubblikazzjonijiet kemm lokalment kif ukoll barra minn Malta. Ironikament il-versi tiegħu ġew l apprezzati iktar barra minn xtutna. Xi jgħidu tliet persuni li ħadmu qribu7 Charles Magro (President tal-Għaqda Poeti Maltin) -— Mons. Buontempo ħalla din il-ħajja propju f'Ġunju 2004, għaxar snin ilu. Meta miet kellu 84 sena. F'ħajtu kellu tliet missjonijiet li kien jaqdi b'passjoni kbira. L-ewwel missjoni kienet is-Saċerdozju. Mons. Buontempo kien Qassis li kien iħobb il- Knisja iktar minn kull ħaġa oħra. Il- Ministeru għalih kellu prijorità assoluta. Kien bniedem intelliġenti ħafna u għamel żmien jaħdem ukoll fit-Tribunal Ekkleżjastiku. Ftit snin qabel ma miet inħatar Kappillan tal-Q.T. San Ġwanni Pawlu II, Papa. It-tieni kienet il-familja. Il-familja numeruża tiegħu kienet magħquda ħafna, u kienu ħafna l-membri li ddistingwew ruħhom f'xi qasam tal-ħajja jew f'ieħor. Wara l-mewt t'ommu u ta' missieru baqa' jgħix m'oħtu, u meta beda javvanza fl-età żewġ ħutu sorijiet telqu l-kunvent biex iduru miegħu aħjar. It- tielet kienet il-poeżija. Kiteb eluf u eluf ta' poeżiji bil-Malti, bl-Ingliż u bit-Taljan. Dan barra l-proża u xogħlijiet oħra ta' drama. Rebaħ għadd kbir ta' premjijiet u onorifiċenzi. L-Akkademja tal-Arti u l- Kultura ta' Taiwan ħatritu Poet Laureate Internazzjonali. L-Awstralja ħatritu international Bard. Kien onorat miċ-Ċentru tal-Bijografija Internazzjonali ta' Cambridge, l-Ingilterra, li ħatru wkoll Deputat Direttur Ġenerali tal-Organizzazzjoni. il-pont Fl-1975 waqqaf l-Għaqda Poeti Maltin, li għadha attiva ħafna sal-lum. Kien il-President tagħha għal 25 sena, u mbagħad inħatar President Onorarju sakemm miet. Bil-ħidma sfiqa tiegħu u tad-diversi Kumitati l-Għaqda Poeti Maltin kellha ħafna suċċessi, u mexxielha xxerred l-imħabba għall- poeżija mal-erba' rjiħat ta' Malta u Għawdex, kif ukoll barra minn xtutna. Alfred Massa (President Onorarju tal-Għ.P.M.) - Mons. Dr Amante Buontempo u jien konna ilna nafu lil xulxin mis-sittinijiet, imma l-ħbiberija tagħna ssuktat tidħol 'il ġewwa mat-twaqqif tal-Għaqda Poeti Maltin fl-1975. Mons. Buontempo kien bniedem ta' prinċipju u għat-twemmin li kien jemmen fih kien lest jagħti ħajtu. Fil-fatt, bata bosta inġustizzji għax wera bil-miftuħ il-prinċipji tiegħu. Kien jaf tajjeb diversi lingwi b'mod partiklari t-Taljan, l-Ingliż, il-Latin u naturalment il-Malti. Kellu kuntatti ma' diversi għaqdiet kulturali barranin; tant, li kien mistiedem jindirzza għal darba, tnejn il-World Congress of Poets. Il-ħasra hi, li Mons. Buontempo kulturalment kien aktar apprezzat barra minn xtutna milli f'art twelidu; qasma ta' qalb li ġarrha miegħu fil-qabar. Nittama li llum, għaxar snin wara mewtu, Mons. Buontempo għadu u nittama jibqa' ħaj għal ħafna u ħafna snin għas-sehem li ta b'risq il-poeżija, b'mod partikulari f'pajjiżna. Emmanuel Attard-Cassar (Membru tal-Għ.P.M.) - Għandi ħafna tifkiriet ta' Mons. Amante Buontempo. Fis-snin disgħin billi kont għadni ġuvni u kont noqgħod il-Furjana kont inħobb nidħol sal-Belt u kif inkun hemm ngħaddi sa għandu u noqogħdu npaċpċu ftit. Kien bniedem bla kantunieri u kelma jgħidha kif iħossha imma darba qalli li jekk l- argumenti tiegħu jeħduha kontra l-argumenti ta' ħaddieħor ma jfissirx li hu qed jeħodha kontra ħaddieħor. Kien iħossu bħala dmir li jiddefendi dak li hu jħoss li huwa s-sewwa u qatt ma qagħad lura minn dan. Kien saċerdot u poeta leali għal dawn iż- żewġ vokazzjonijet. lill-Knisja kien jiddefendiha bi ħġaru u fil-kitba tiegħu kien spiss jesprimi ruħu permezz tal-poeżija. IL-POEŻIJI civiltà suburbana Rajthom jittajru fis-smewwiet kaħlana mill-bejt, fi Triq l-Ifran, id-dar kennija ta' Neriku, lil dawk l-għasafar, ġejjin mill-bogħodil Għaddew bħal vleġeġ minn fuq rasna, imellsu lil xulxin, jitqallbu ta' taħt fuq qishom mhux huma, fis-sema safi nir tal-Belt Valletta… Donnhom jitbewsu bħall-ħbieb tal-qalbl Rajthom jitliegħbu fis-smewwiet minn fuq Tas-Sliema għall-Belt mill-bejt fil-għoli ta' Neriku Rajthom, u bqajt bla nifsl il-pont g Kont spiss narahom il-ħuttaf jittajru fil-wied tax-Xlendi fis-sema mċajpar skur, bħal vleġeġ minn fuq rasi mill-ġnien tax-xiħ missieri; jitqallbu ta' taħt fuql U kont nissaħħar bihom imissu lil xulxin donnhom jitbewsu bħall-ħbieb tal-qalb, ferħana bil-ħolqien, bil-ġmiel tal-ħajjal B'kontroll u qiesl Xejn ġdid fid-dinjal GEORGE MERCIECA Rabat, Għawdex THERESE PACE ĠEBLA Ġebla mitfugħa ġo vaska ħiemda tifrex f'wiċċ l-ilma ċirku war'ieħor u ttella' l-bżieżaq sakemm tistrieħ fuq qiegħha u tibqa' rieqda. MINN FUQ L-IXKAFFA PAUL P B ORG ĊIKKU - Il-BIDWI MALTI ta' Paul P. Borg, 2014. ĊIKKU ' F'dan ir-rumanz voluminuż l-awtur jgħarbel ir-rabta tal-bidwi mal-ambjent naturali - Malti billi jissellef minn dak irrakkuntat lilu kemm minn Ċikku Fenech imlaqqam Ta' xs-oi Vanġiela kif ukoll minn għadd ta' bdiewa oħrajn. L-awtur juża n-nixxiegħa tal-kitba kreattiva biex jimraħ f'rakkont ta' qtil u ħarba mimlijin avventuri — kemm fi gżiritna kif ukoll lil hinn minn xtutna — marbutin ma' dan il-persunaġġ, iżda fuq kollox marbutin mal-ġrajja tal-bidwi Malti. Fih insibu bosta deskrizzjonijiet u riflessjonijiet mill-isbaħ marbutin mal-pajsaġġ naturali tipikament Malti. Lingwistikament iħallat il-Malti standard mal-Malti djalettali biex jagħti laqta iktar awtentika lir-rakkont. Ir-rakkont ta' Ċikku jibqa' attwali l-aktar f'rabta mat-tema tal-qirda tal-ambjent naturali. Il-ktieb hu edizzjoni riveduta tal-ktieb li kien ingħata l-Premju Letterarju għall-Aħjar Rumanz fl-1999. Minkejja li hu rumanz twil, huwa xogħol li jsaħħrek u li jistiednek taqrah iktar minn darba. MUMENTI ta' Charles Casha, 2013. Din hija ġabra ta' 60 poeżija — il-parti l-kbira bil-Malti u ftit bl-Ingliż — mill-pinna ta' kittieb li nħobbu norbtu l-iktar mal-qasam tan-narrattiva. Ħafna minn dawn il-poeżiji huma qosra u kollha jinqraw bla ebda diffikultà, miktubin kemm b'mudelli metriċi u prosodiċi tradizzjonali (il-kwartina, l-ottonarju, ir-rima mqabbża), kif ukoll b'mudelli aktar moderni bħall-vers ħieles. Dawn ta' Casha huma versi li jinqraw minn taħt l- ilsien imma jistiednu għall-ġabra u għar-riflessjoni. Permezz tagħhom il-poeta, flimkien mal-qarrej, jinqata' għal ftit waqtiet mill-għagħa tal-ħajja sfrenata li ngħixu kuljum u jġarrab mumenti ta' skiet u armonija kemm miegħu nnifsu, kif ukoll mal- ħolqien ta' madwaru. Jislet ħafna mid-dinja naturali (in-nixxiegħa, il-qamar, ir-riħ, ix- xemx, ix-xtajta ramlija, il-wied) filwaqt li jittratta temi universali bħalma huma t- twemmin, il-mewt, l-imħabba, it-tbatija, u l-poetika nnifisha. Mumenti jixhdu kittieb li tgħallem sewwa s-sengħa tal-kitba, imma anki bniedem matur li wasal biex fehem bosta misteri fil-ħajja tal-bniedem. STUDJU DWAR IL-MONOGRAFIJA TA' MARIA GRECH GANADO ta' Joseph Vella, Le Studju dwar il-Monografija ta' Maria Grech Ganado Il-kritika u l-analiżi letterarja jgħinu lil dak li jkun japprezza iktar il-letteratura. Dan ta' Joseph Vella, li huwa Lekċerer Anzjan fil-Kulleġġ Minuri Ġ.F. Abela, l-Imsida, huwa xogħol dettaljat u mirqum li żgur se jgħin japprezza iktar kull min jaqra t-30 poeżija ta' Maria Grech Ganado li hemm fil-ktejjeb Monografija (Malta Universitv — Publishing, 2010), fosthom l-istudenti li qed jippreparaw għall-eżami tal-Malti jj Intermedju u Avvanzat. L-awtur jittratta l-isfond bijografiku u sehem il-poetessa fil- qasam letterarju, it-temi ewlenin li niltaqgħu magħhom f'dawn it-30 poeżija, il-leħen ta' protesta, it-teknika tar-ripetizzjoni, il-lessiku, ir-reġistri differenti u x-xbihat mħaddma minnha, u anki interpretazzjoni tal-poeżiji, waħda waħda. Il-ktieb għandu Daħla mill-Prof. Oliver Friggieri li jsejjaħ il-kritika ta' Joseph Vella bħala waħda 'sistematika, aġġornata u ċara' u li ''toffri l-isfond tat-testi mistħarrġa''. il-pont g. 8