Il-Ħuttafa Kuċċarda l a ħ g 2 € Il-magażin ta' Klabb Ħuttaf mill-editur Ħbieb Ħuttaf . . . Din is-sena Klabb Ħuttaf jagħlaq 50 sena! Klabb Ħuttaf twieled fl-1969. Dak iż- żmien il-BirdLife kien jisimha Malta Ornithological Society (MOS fil-qosor) u fost il-membri tagħha kien hemm grupp żgħażagħ akkaniti għall- għasafar u n-natura. Għalhekk l-MOS waqqfet il-Young Members Section (YMS fil-qosor) u bdiet toħroġ ittraħbar għalihom u torganizza ħarġiet apposta għall- membri tal-YMS. Jien niftakarhom sew dawk il-ħarġiet, u mnalla kont immurhom għax tgħallimt ħafna fuq in-natura u għamilt ħbieb ġodda. Ftit ftit il-YMS żdiedet fil-membri u żiedet il- ħarġiet. Fis-snin Tmenin il-YMS sar jisimha MOS Youths (MOSY fil-qosor) u fis-snin Disgħin saret Klabb Ħuttaf. Dik l-ittraħbar ukoll inbidlet maż-żmien. żidnielha l-paġni, qalbet għall-kulur… u saret Il- Ħuttafa! Il-aħwa! Mela jekk baqgħu ħajjin dawk is-siġar illum għandhom 42 sena! Victor Falzon L-Editur Membri tal-YMS iħawlu s-siġar fid-Dwejra (Għawdex) Kuċċarda Honey-buzzard Pernis apivorus Il-kuċċarda hija tajra tal-priża li spiss naraw f'Malta. Dan l-għasfur ma jbejjitx f'pajjiżna imma xorta ngawduh għax fir- rebbiegħa u fil-ħarifa ħafna kuċċard ipassi minn fuqna. Dawk li jaslu tard wara nofsinhar ma jkomplux sejrin imma jinżlu jorqdu f'siġar kbar (speċjalment fil-Buskett) u l-għada jkomplu l-vjaġġ. Għalkemm imħares bil-liġi, ħafna kuċċard jinqatel mill-kaċċaturi. Ritratt ta' Raymond Galea Jekk tmur timxi fix- xagħri kmieni fil-ħarifa għandek mnejn issibha. Din hija xewka tal-mixta, (ground thistle), pjanta stramba li tkabbar il- fjura ċatta fl-art flok fuq zokk. F'din il-ħarġa… Mill-editur Aħbarijiet It-trajbu Flying A nasty surprise for birds Letter from Amy Here come the Raptors! Ir-russett griż The Amazon Agħtiha l-kulur Arti u Avviżi Id-Durrajsa How to be a good birdwatcher Ix-Xabbatur Kuntatt tel indirizz 21347645 / 21347646 57/28 Triq Abate Rigord Ta' Xbiex XBX 1120 info@birdlifemalta.org www.birdlifemalta.org © BirdLife Malta, Ottubru 2019 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Shop ġ n p T Kangu mhux ta' Filfla! Il-kanġu ta' Filfla huwa għasfur żgħir skur b'dabra bajda fuq dahru. Jgħix ħajtu kollha fuq il-baħar u kull sena ħafna kanġi jbejtu fuq Filfla (għalhekk jismu hekk). Nhar il-Ħadd 25 t'Awwissu 2019 filgħodu grupp berdwoċers tal-BirdLife kienu fuq dgħajsa xi 5km 'l barra minn Marsaskala. Kienu qed josservaw it-tajr tal-baħar iħuf ħdejn xi fishfarms. Ħin minnhom il-ħabib tagħna Martin Austad lemaħ kanġu ftit ikbar mill-oħrajn u mingħajr dik id-dabra bajda, li s-soltu tidher sew. Urih lil sħabu u b'eċitament kbir ikkonfermaw li dan kien Swinhoe's storm petrel (Oceanodroma monorhis). X'ma jkunux eċitati! Dan l-għasfur is-soltu jħuf f'ibħra fl- inħawi taċ-Ċina u l-Ġappun – fil-Mediterran deher biss erba' darbiet. U issa tfaċċa Malta wkoll! Il-BirdLife semmiet din l-ispeċi ġdida kanġu tal-lvant. Il-kanġu ta' Filfla għandu dabra bajda tispikka fuq dahru. Grazzi ! Il-Ħuttafa ssellem lil Ray Vella li għal 15-il sena kien ir-ranger ta' Foresta 2000. F'idejn Ray, Foresta 2000 minn ħolma saret vera. Fiha ħawwel, saqqa u kkura eluf ta' siġar u arbuxxelli. Is-siġar qed jikbru u llum igawduhom ħafna insetti, għasafar u annimali oħra li jsibu kenn u ikel f'dal-bosk żagħżugħ. Qed igawduhom ukoll ħafna nies li jmorru passiġġata, u mijiet ta' studenti li kull sena jmorru hemm jagħmlu fieldwork – forsi inti stess mort xi darba mal-klassi. Ray issa rtira mix-xogħol. Grazzi ta' Grazzi lil Raymond Galea tat-tagħrif. Fi New Zealand sabu fossili ta' pappagall enormi. Bil-wieqfa kien twil metru, jiżen xi 7kg u aktarx ma kienx itir. Kien jgħix xi 19-il miljun sena ilu. Dan bla dubju huwa l-ikbar speċi ta' pappagall li nafu biha. Dik tajba biex toqgħod tilgħabha waqt ġurnata xita mgeddsin ġewwa… …b'magg hot chocolate u pakkett gallettini tal-krema. ĠirieN Annimali li jgħixu viċin tagħna It-trajbu tagħrfu mill-ewwel mill- forma tal-qoxra tawwalija qisha ċilindru, differenti ħafna mill- bebbux l-ieħor li naraw fil-ġnien. Meta ssemmi l-bebbux ħafna nies jaħsbu biss fil- ħsara li jagħmel lill-qsari li forsi jkollhom fil-bitħa. Imma l-bebbux ukoll għandu postu fin-natura. Hawnhekk nagħtu daqqa t'għajn lejn it-trajbu, tip ta' bebbuxu li għandu xogħol speċjali fil-ġnien. Dieta speċjali! Filwaqt li l-biċċa l-kbira tal- bebbux jiekol ħaxix u weraq, it-trajbu huwa karnivoru! Dal-bebbuxu jħuf il-ġonna u l-btieħi tagħna u jfittex annimali oħrajn għall-ikel, fosthom bebbux ieħor, bugħarwien (slugs) kif ukoll il bajd tagħhom. Għalhekk jekk ikollok trajbi fil-ġnien se jżommulek il-popolazzjoni tal-bebbux milli tinfirex bla kontroll. It-trajbu jaf jiekol ftit ħaxix ukoll. Ħeqq, salad hux! Filwaqt li l-qoxra tat-trajbu spiss tkun kannella ċar, l-annimal innifsu għandu ġilda sewda. Trajbu għadu ferħ Qoxra sħiħa Le ta, dak normali li jiġrilu hekk! Jibda sħiħ! Meta t-trajbu jkun għadu żgħir il-qoxra tiegħu tiġi għall-ponta. Huwa u jikber, it-trajbu jħokk mal-ġebel u z-zkuk u jtajjar il-biċċa ta' fuq u ma jibqax bil-ponta. B'hekk il-forma tiġi qisha ċilindru. Għaliex jiġri dan? Bħall-bebbux l-ieħor tal-art it-trajbu għandu bżonn iżomm niedi, inkella jmut. Joħroġ mill-qoxra biss bil-lejl jew fix- xita, u l-bqija jħaffer 'l isfel fil-ħamrija. Fi żmien ta' nixfa kapaċi jagħlaq il-fetħa tal-qoxra billi joħloq 'għatu' minn bżieq speċjali li jagħqad u jsakkar il-fetħa. B'hekk it-trajbu jżomm ġewwa umdu. Kif nista' ngħin lit-trajbu? Tajjeb li jkollok taħlita ta' bebbux fil-ġnien jew il-bitħa għax kollha għandhom xogħolhom u posthom fin- natura. Sib qasirja mdaqqsa, imla nofsha bil-ħamrija u n-nofs l-ieħor bi zkuk u ħaxix, u żommha mxarrba. B'hekk it-trajbu jkollu fejn jistkenn ħalli jkompli jaqdi lin-natura u lilek. Għaliex jismu hekk? L-isem trajbu ġej mill-forma tal-qoxra, li tixbah dak it-tubu tal- brown paper li jaħdmu l-bizzilla fuqu biċ-ċombini, li wkoll jgħidulu trajbu. Jibda sħiħ! And smaller birds like hawfinch (taż-żebbuġ) too. Hobby Seqer tal-Ħannieqa Eleonora's Falcon Bies tar-Reġina Marsh Harrier Bagħdan Aħmar Russett Griż Grey Heron Ardea cinerea Ritratt ta' Aron Tanti meħud fir-riserva naturali tal-Għadira Il-Ħuttafa 154 Ottubru 2019 • p11 Jekk tmur sar-riservi naturali tal-Għadira jew Is-Simar dal- weekend u tgħaddi ftit ħin fil-ħajds għandek ċans tajjeb li tara dan l-għasfur tal-ġenn! Għasfur ta' San Martin Common Kingfisher Għalkemm jgħidulu Ta' San Martin, m'għandux x'jaqsam mal-qaddis jew mal-festa tiegħu (11 Nov). F'Malta dan l-għasfur narawh minn Awwissu sar-rebbiegħa. Għal tagħrif u avviżi fuq attivitajiet tal-BirdLife żuru l-websajt www.birdlifemalta.org/events/ Jekk għandek tpinġija tan-natura li trid inġibuhielek fil-magażin ibgħatha hawn: education@birdlifemalta.org Kull xahar in-nies jarmu 40 biljun flixkun tal- plastik! Biżżejjed biex tibni muntanja bħal din! Inti qed iżżid ma' dil-muntanja? Għasafar li jbejtu f'Malta Ibejtu f'artna Id-Durrajsa Iċ-ċuqlajta tal-kampanja Għasfur żgħir li lanqas tinduna bih… sakemm jibda jgħanni! Munqar goff "Mustaċċi"! M'għandhiex kuluri jispikkaw. Tixbah sew lil għasfur tal-bejt mara. Ħafna tikek u strixxi skuri fuq sidirha Isem xjentifiku Emberiza calandra Isem bl-Ingliż Corn Bunting Daqs 16–17ċm Piż 38–55g Ikel insetti, żrieragħ, dud Ħabitat Beraħ, raba' maħdum, xagħri Status Residenti u tbejjet, naqset ħafna f'dawn l-aħħar 20 sena. Jekk trid titgħallem iktar fuq l-għasafar li jbejtu f'Malta The Breeding Birds of Malta huwa l-ktieb għalik. Għall-bejgħ mill-BirdLife u xi ħwienet tal-kotba. Għasafar li jbejtu f'Malta Biex tgħanni, id-durrajsa tħobb titperreċ x'imkien fl-għoli, bħal wajers tad-dawl u arbli. Id-durrajsa m'għandhiex għanja melodjuża (ħoss ta' xi ħadd qed iċekċek mazz ċwievet!) imma hija għanja prezzjuża għax tant sar rari li tismagħha. Id-daqs proprju ta' bajda tad-durrajsa Id-durrajsa tibni l-bejta fl-art, moħbija sew qalb ħaxix niexef. Fiha l-mara tbid minn tlieta sa sitt bajdiet, li jfaqqsu wara xi 13-il ġurnata. Kif jidher fir-ritratt, il- frieħ ikollhom kamuflaxx tajjeb ħafna Peress li l-bejta tad-durrajsa tkun fl-art, il-bajd u l-frieħ tagħha spiss isibhomlha u jikolhomlha s-serp iswed. Ix-Xagħra l-Ħamra, fil- Park tal-Majjstral, hija waħda mill-ftit postijiet f'Malta fejn id-durrajsa għadha tbejjet. ix- abbatur! Fir-ritratt jidher il-ħabib tagħna Martin Austad jixxabbat mal-irdum ħalli jistudja l-bejtiet tal-garnija (yelkouan shearwater), tajra tal-baħar li tbejjet f'ħofor fl-irdumijiet. Meta kien tifel Martin kien membru fi Klabb Ħuttaf. Illum huwa espert tal-għasafar u jaħdem mal- BirdLife. Iktar ma nitgħallmu fuq l-annimali iktar inkunu nistgħu ngħinuhom u nħarsuhom. Il-BirdLife ilha ħafna snin tistudja t-tajr tal-baħar, u llum nafu ħafna sigrieti fuqhom – fejn jistadu, fejn imorru fix-xitwa, x'perikli jsibu. Dawn l-għasafar ibejtu mas- sisien tal-baħar u għalhekk mhux faċli tistudjahom. Anzi perikoluż! Prosit Martin, imma oqgħod