L-Għaqda ta' Qari Tajjeb Fl-1935, il-patri Ġiżwita Thomas Agius waqqaf l-Għaqda ta' Qari Tajjeb bl-għan li xxerred testi reliġjużi b'ilsien il-poplu f'epoka fejn l-illiteriżmu kien għoli sew u f'perjodu fejn kienu jinħassu l-effetti ta' kwistjoni politika lingwistika li kienet ilha għaddejja deċenji. Kien żmien sensittiv kemm mill-aspett kolonjali kif ukoll mill-mod ta' kif kienet qed topera l-Knisja Kattolika f'Malta fejn kienet attenta ħafna għal dak li kien qed ikun stampat anki fid-dawl ta' possibilitajiet ta' infiltrazzjoni mill-Protestantiżmu u ideat Soċjalisti jew Komunisti. Biżżejjed tara kif spiċċa r-ribell u riformatur soċjali Manwel Dimech li kien vittma tal-Kolonjaliżmu u s-setgħa klerikali. Fil-verità, il-biża' mill-Protestantiżmu kien imur lura sa żmien Mikiel Anton Vassalli, li kien ittraduċa t-Testment il-Ġdid għall-Malti, jekk mhux qabel ukoll meta tqis li l-Inkwiżizzjoni kienet b'seba' għajnejn biex tagħlim suspettuż ma jinxteridx qalb il-popolazzjoni Maltija u jiġi newtralizzat. Dan iż-żmien iċ-ċensura kienet fl-aqwa tagħha u s-seklu għoxrin fetaħ bil-moviment qawwi modernista li fl-1907 il-Papa Piju X iddikjarah bħala s-sinteżi tal-ereżiji kollha. F'sitwazzjoni bħal din, il-poplu ma setax jaqra li jrid mhux biss għax ftit kellhom il-ħila li jaqraw imma għaliex kienet issaltan il-biża' li l-qari seta' jkun il-vjal li jwassal għat-telfien tar-ruħ u allura għan-nirien tal-infern. Għalhekk kien hemm bżonn gwida u għarbiel, direzzjoni ta' qari tajjeb u qari pprojbit. Qari li fl-aħħar mill-aħħar kellu l-barka ta' min kellu s-setgħa. Min pereżempju ried jaqra letteratura projbita għal skopijiet ta' studju, ried jikseb permess mill-Isqof tiegħu. Dan kien parti mill-isfond li ra t-twaqqif tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb. L-Idea ta' Sensiela L-idea li jkollok sensiela ta' kotba regolari ma kinitx ġdida sa barra għal Malta. Il-filantropu Alfons Maria Galea kien ħareġ 150 ktejjeb fis-sensiela li hu sejjaħ Mogħdija taż-Żmien. Is-sensiela msemmija rat diversi kontributuri differenti u fuq kollox deher il-kuraġġ ta' Galea li anki juża l-esperiment tiegħu biex jgħallem ċerti kunċetti astratti bħal dawk matematiċi. Dan minbarra gelgul ieħor ta' pubblikazzjonijiet ma jaqtgħu xejn li hu stampa minn żmien għal ieħor. Is-sensiela ta' Galea kienet ta' appoġġ qawwi għall-Knisja Kattolika f'Malta u kien anki kiseb is-sensja tagħha biex ikun jista' jippubblikaha u jxerridha. Ta' min iżid li matul is-seklu għoxrin kien hemm diversi tentattivi oħra minn ordnijiet reliġjużi inklużi dawk tal-Ġiżwiti bħall-esperiment ta' P. Albert Busuttil SJ fejn ipprovdew l-idea ta' sensiela regolari ta' pubblikazzjonijiet bil-Malti. Fost l-oħrajn, Busuttil kien oriġina s-sensiela Żminijietna li kienet tarka favur il-Knisja Kattolika u t-tagħlim tagħha kif wara kollox kien ukoll il-ħsieb ta' Agius. Ħuh Emvin Busuttil, patri wkoll fl-istess ordni, kellu s-sensiela ta' pubblikazzjonijiet R.E.M.A. Kien hemm ukoll is-sensiela Marija Santissima mill-ġdid b'aċċent spiritwali. Fuq livell ieħor, kien hemm l-annwarji u l-pronostiċi li kienu joħorġu darba fis-sena u inqas spissi mill-eżempji msemmija. Ċerti temi żviluppati f'Agius jerġgħu jixirfu fil-proġetti ta' Albert Busuttil kif ukoll f'ta' ħuh Emvin anki għax it-theddida li l-element barrani jidħol fl-għalqa tiegħek u jieħdok, baqgħet hemm u tibqa' hemm għal ħafna snin. L-iktar argumenti komuni f'Busuttil kienu t-theddida tal-Komuniżmu, is-Soċjaliżmu u l-Mażunerija li dik il-ħabta l-Papiet kienu anki qed jieħdu pożizzjonijiet bla tlaqliq kontriehom fl-enċikliċi tagħhom bħal Quadragesimo Anno (1931) u Divini Redemptoris (1937). Ta' min iżid li Patri Albert Busuttil kien ukoll kontributur regolari fil-pubblikazzjonijiet tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb. Kienu żminijiet meta l-biża' li r-Russja kienet se tibla' lil kulħadd kien evidenti u waqtiet bħall-arresti tal-Kardinal Mindszenty fl-1948 anki f'Malta qalgħu uragani kbar. Kien komuni f'Malta wkoll id-diskors li r-Russi kienu jieklu t-tfal. Patri Thomas Joseph Agius Interessanti l-isfond u l-bijografija ta' Agius li sa ċertu punt ftit hu magħruf qalb l-istudjużi f'Malta. Profil tiegħu jidher fi Schiavone imma ma hemm l-ebda riferenza għall-Għaqda ta' Qari Tajjeb. Agius ma semmihiex la minn Robert Mifsud Bonnici fid-dizzjunarju bijo-biblijografiku tiegħu u lanqas minn Galea. Qabel issieħeb mal-Kumpanija ta' Ġesù, Agius studja l-Mediċina fl-Università ta' Malta u fl-1907 iggrawda f'Londra tal-Punent mill-Cooke's School of Anatomy ta' Hammersmith. Is-sena ta' wara l-gradwazzjoni ngħaqad mal-Ġiżwiti u pprepara ruħu l-Ingilterra. Fi żmien tal-istudji tiegħu, kien jgħallem il-Bijoloġija, il-Kimika u l-Matematika fil-Kulleġġ tal-Ġiżwiti fi Stonyhurst. Matul l-ewwel Gwerra Dinjija, Agius kien mar Kappillan mal-Armata Ingliża fi Franza. Jidher li ħadem ukoll biex il-Kumpanija ta' Ġesù fl-Ingilterra torganizza l-arkivji tagħha. Bejn l-1938 u l-1939, Agius okkupa l-kariga ta' Arkivista Provinċjali u kien ukoll Assistant Socius għall-Provinċjal Fr Bollard. Kien ippubblika wkoll elenku tal-oqbra tal-Ġiżwiti midfuna l-Ingilterra bejn l-1561 u l-1937 flimkien ma' nekroloġija tagħhom. Fl-1937 kienet tajritu karozza waqt blackout imma ftit xhur wara kompla ħidmietu f'St Hugh's Charterhouse, Parkminster. Miet f'Dublin, l-Irlanda, fil-21 ta' Ġunju 1961. Il-Mudell Ingliż Agius waqqaf l-Għaqda ta' Qari Tajjeb fi żmien li fl-Ingilterra kienet attiva ħafna l-Catholic Truth Society (CTS). Fil-fatt, l-għaqda ta' Agius marret għall-mudell tas-CTS fejn ippubblikat ktejbiet żgħar bi ftit paġni fejn l-aspett morali, reliġjuż, teoloġiku u spirtwali spikka sew. Sad-daqs tal-kotba kien bħal tagħhom u bosta drabi Agius kien ukoll uża l-istess testi tagħhom u qalibhom għall-Malti jew qabbad lil min jittraduċihom fil-lingwa msemmija. Normalment il-kotba kienu jkunu daqs 18.5 ċentimetri bi 12 -il ċentimetru skorruti. Is-CTS (Ingliża) għadha attiva sa żmienna. Oriġinarjament, hi twaqqfet fl-1868 mill-Kardinal Herbert Vaughan. Fil-preżent, qed tirreklama katalgu ta' iktar minn 600 pubblikazzjoni fiċ-ċirkolazzjoni. Fl-1899, kienet twaqqfet il-Catholic Truth Society of Ireland. Interessanti li Agius u ta' warajh użaw anki bħas-CTS kodiċi għall-ktejbiet tagħhom biex jintgħarfu wieħed mill-ieħor. Tentattiv għall-Minuti tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb Xi ħaġa li spikkat fil-kors tar-riċerka għal dan l-istudju, kien in-nuqqas ġenerali ta' tagħrif dwar din is-soċjetà. Tentattiv mill-awtur preżenti biex jinstabu l-minuti tal-Għaqda ma ta l-ebda frott. La fl-Arkivju tal-Kurja tal-Arċisqof fil-Furjana u lanqas f'xi kollezzjoni privata li setgħet ingħatat lill-Arkivju Nazzjonali, il-Biblijoteka Nazzjonali jew il-Biblijoteka tal-Università ma nstabu. U lanqas fl-Arkivju tas-Seminarju jew fl-Arkivji tal-Mużew tal-Kattidral tal-Imdina ma nstabu xi files tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb. L-awtur ta' dan l-istudju jistqarr li sa ċertu punt sabha diffiċli li jistabilixxi wkoll min kienu n-nies fit-tmum tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb minn perjodu għall-ieħor u anki meta din għalqet formalment. Illum il-kotba stampati tal-Għaqda, minbarra li ssibhom f'libreriji, bosta drabi mxerdin u mfardin, issibhom ukoll għand il-kolletturi tal-Melitensia u puntwalment issib minnhom għall-bejgħ fuq e-bay jew fil-ħwienet tal-antikitajiet kif ukoll fuq il-montijiet li jarmaw lokalment. Aspett li spikka waqt ir-riċerka kien li anki qassisin anzjani batew biex isemmu lill-awtur preżenti l-imħuħ ewlenin wara l-organizzazzjoni kollha. Monsinjur Lawrenz Cachia, studjuż tal-lingwa u awtur ta' lista twila ta' pubblikazzjonijiet bil-Malti b'interessi ukoll fil-ħajja u l-ħidma ta' Vassalli, meta semmejtlu l-Għaqda ta' Qari Tajjeb waqt laqgħa informali li kelli miegħu, mill-ewwel ftakar lill-Monsinjur Edward Colerio li kien attiv fiha. Fi kliemu, Colerio kien il-perċimes tal-Għaqda. Skont Joe Felice Pace, kien hemm ukoll Dun Salv Bartoli Galea attiv fit-tmum tagħha. Nafu fiż-żgur li għal xi żmien, il-poeta u fotografu Dun Frans Camilleri kien segretarju tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb. Minn ktejjeb għall-ieħor, l-amministratur tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb kien jieħu ħsieb li jistampa b'mod regolari, lista tat-testi li kellu għall-bejgħ u dawk eżawriti jew fl-istampa u dak għamilha faċli biex wieħed jara min kienu l-protagonisti jew aħjar l-awturi tas-sensiela u x'kienu qed jippubblikaw. Il-kotba tas-sensiela kienu kollha testi reliġjużi u l-għan kien għat-tkattir tal-ġid spirtwali tal-merħla. Il-Verżjoni ta' Lupi Sa ċertu punt, l-awtur preżenti mela ftit vojt dwar is-suġġett b'tagħrif li ġabar mill-ktieb ta' Victor Fenech Il-Ktieb Malti tas-sena 2003, parti mill-Kullana Kulturali, kif ukoll minn dettalji li ta Monsinjur Ġużeppi Lupi (1914-2000) fl-awtobijografija tiegħu Tifkiriet u Stqarrijiet fejn hu jiftakar sew lil Agius bħala Direttur Spirtwali tas-Seminarju Maġġuri li dik il-ħabta kien il-Furjana. Lupi semma wkoll l-Għaqda li Agius kien waqqaf u xi xogħol li hu, allura bħala seminarista, kien għamel għalih bħala traduttur ta' xi kotba. Inzerta li missier Monsinjur Lupi kien qed jistudja għal spiżjar fl-Università fl-istess żmien li Agius kien qed jistudja għal tabib. Monsinjur Ġwann Azzopardi kkonferma mal-awtur preżenti li kemm Lupi kif ukoll saċerdot ieħor Monsinjur Edward Colerio kienu ħadmu għal Agius meta kienu għadhom fil-fażi li matulha kienu qed jitħejjew biex jieħdu l-Ordni Sagri. Lupi u Colerio ordnaw saċerdoti fil-grupp tal-1937 minn taħt idejn l-Isqof-Arċisqof Mauro Caruana. Lupi kiteb li Agius "kemm-il darba kien iġibli xi ktieb bl-Ingliż biex naqlibhulu għall-Malti biex imbagħad jippubblikah għall-Għaqda ta' Qari Tajjeb. Kont ktibtlu bil-Malti l-erba' kotba L-Imitazzjoni ta' Kristu, (kif ukoll) ktejjeb li semmejtu Ġesù Tfajjel … Qlibtlu bil-Malti wkoll l-Evanġelju ta' San Mark li ġie ppubblikat u lestejtlu l-Evanġelju ta' San Mattew iżda mbagħad ma ppubblikahx għax kienet għadha kemm ħarġet edizzjoni bil-Malti u l-erba' evanġelji imħejjija minn P. (Ġeraldu) Paris …" Din l-istorja Lupi kien qalha wkoll lil Monsinjur Karm Sant fejn tenna li l-proġett tat-traduzzjonijiet tal-vanġeli minn Lupi kien sfratta "biex ma jfixklux iċ-ċirkolazzjoni tal-Vanġeli ta' Paris; kellhom San Mattew diġà kien kompost." Ta' min iżid li Saydon kien ikkritika bl-aħrax it-traduzzjonijiet ta' Paris u sostna li dawn ma kellhom l-ebda valur letterarju. Li hu żgur imma li l-Għaqda ta' Qari Tajjeb fl-1937 kienet ippubblikat ukoll it-traduzzjoni ta' Edward Colerio tal-vanġelu ta' San Mark imsejjaħ Il-Vanġelu fi Kliem San Mark. Inċidentalment dan kien l-istess żmien meta Saydon kien qed jippubblika wkoll it-traduzzjonijiet tiegħu tal-Bibbja intera. Leħen il-Malti, ir-rivista tal-Għaqda tal-Malti (Università), ta' Marzu 1937 kien faħħar l-Għaqda ta' Qari Tajjeb li kienet qed isegwi l-ortografija uffiċċjali meta jidher li f'każijiet oħra dan id-dettall ma kienx qed jingħata wisq attenzjoni mid-direzzjoni tal-Għaqda u anki mill-Empire Press fejn kienu jistampaw dawn il-kotba. Lit-traduttur (Colerio), tar-rivista msemmija, faħħruh għat-traduzzjoni tiegħu u għan-noti li għamel biex jgħin il-qarrej jifhem u japprezza. Tal-istess traduzzjoni kienet dehret ukoll reċensjoni fil-Bullettin of the School of Oriental and African Studies miktuba minn C.L. Dessoulavy u ffirmata CLD. L-awtur tar-reċensjoni jiġbed l-attenzjoni li t-traduzzjoni ta' Colerio ma saritx mill-Grieg imma mill-Vulgata. Li hu interessanti li t-traduzzjoni ta' Colerio mhix imsemmija fl-istudju ta' Saydon riferut iktar 'il fuq. Ta' min iżid li Patri Agius jissemma wkoll fl-awtobijografija ta' Anton Buttigieg Mill-Album ta' Ħajti fejn iddeskrivieh "bniedem li kellu qdusija u karattru … kien saċerdot tassew vokat u forsi rigoruż iżżejjed." Irrakkonta wkoll li "ommu kienet ilha sbatax-il sena ma tarah u xtaqet tarah qabel ma tmut. Bagħat jgħidilha li ma xtaqx jitlaq ix-xogħol li kellu fil-qasam tal-Mulej u ma ġiex jaraha." Buttigieg semma wkoll kif saret pressjoni fuq Agius meta dan kien Direttur Spirtwali tas-Seminarju biex lis-seminaristi jippriedkalhom bit-Taljan u mhux bl-Ingliż li milli jidher kellu jagħmel sforz qawwi biex irnexxielu jagħmel dan. Kienu żminijiet jaħarqu bi skjaramenti qawwija favur l-Ingliż u t-Taljan u ftit Malti. Inċidentalment Buttigieg fil-kritika tiegħu tal-perjodu, ma jaħfirha lil ħadd u kien kritiku ħafna tas-Seminarju ta' dik il-ħabta meta hu kien seminarista wkoll fi żmien ir-Rettur Enrico Bonnici, li kif se naraw għal xi żmien, kien ukoll President tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb. L-Għaqda tissokta wara Tluq Agius Skont Lupi, kollox miet fuq ommu hekk kif Agius ħalla Malta. Imma fil-verità, il-pubblikazzjonijiet jidher li komplew anki wara tluq Agius lejn l-Ingilterra fejn kompla jagħti sehmu fil-komunità Ġiżwitika kif inkiteb hawn fuq. Interessanti li Lupi għal xi raġuni meta kien qed jikteb il-memorji tiegħu, ħalla barra l-punt li hu nnifsu anki serva fil-kumitat tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb. Grazzi għall-Professur Oliver Friggieri, rnexxieli nistabilixxi kif kien magħmul il-kumitat tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb fl-1941: President Monsinjur Enrico Bonnici Viċi President Kanonku Edward Colerio Segretarju Dun Orazju Vella Amministratur Dun Gerald Mangion Kuratur tal-Uffiċċju Dun Anton Cilia Membri Dun Ġwann Sceberras Dun Ġużeppi Lupi Kanonku Salvinu Bartoli Galea Jispikka li ħafna minnhom dawn il-membri tal-kumitat kellhom pożizzjonijiet ta' influwenza fil-Knisja Kattolika f'Malta u anki kienu viċini tal-Kurja tal-Arċisqof u kellhom aċċess faċli għal Monsinjur Mikiel Gonzi grazzi għall-karigi sensittivi li hu fdahom bihom. Bonnici kellu diversi ħatriet fi ħdan il-Knisja Maltija fosthom ta' kappillan, President tal-Ġunta Djoċesana tal-Istampa t-Tajba, l-ewwel editur ta' Leħen is-Sewwa, Rettur tas-Seminarju u Kanċillier tal-Kurja tal-Isqof. Kien ukoll rappreżentant tal-Isqof fis-Senat fi żmien l-inkwiet tal-Prim Ministru Gerald Strickland mal-Knisja ta' Mauro Caruana. Bartoli Galea kien editur ta' Leħen is-Sewwa li bdiet toħroġ fl-1928 u mill-gazzetta kien mexxa l-battalja u l-kawża tal-Knisja fl-inkwiet politiku reliġjuż tas-sittinijiet. Kien sar editur tal-gazzetta fl-1943 wara Mikiel Caruana. Cilia kien President tal-Ġunta Djoċesana tal-Għaqdiet Kattoliċi fl-istess żmien. Colerio li kellu dottorat mill-Università ta' Londra, kieku ried, skont Monsinjur Lawrenz Cachia, kellu postu aċċertat fid-Diplomazija tal-Knisja imma hu pprefera minflok li jibqa' Malta u jgħallem il-Lingwi Klassiċi. L-Operat tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb Għall-Għaqda tiegħu, Agius kien addotta motto ispirat minn Santu Wistin: il-famuża sentenza Ħu f'idejk u Aqra. L-ewwel ktieb li ħareġ Agius kien traduzzjoni tal-kitba ta' Monsinjur Cologan dwar San Ġwann Fisher. Inċidentalment, Cologan kien wieħed mill-fundaturi tas-CTS fl-1884 meta din għal xi żmien kienet waqqfet il-ħidma tagħha. San Ġwann Fisher kien inqatel mir-Re Enriku VIII. Il-Knisja Kattolika kienet għamlitu qaddis u tiċċelebra l-festa tiegħu ma' dik ta' San Tumas Moore – vittma ieħor ta' Enriku VIII – fit-22 ta' Ġunju. Bħala emblema, l-Għaqda ta' Qari Tajjeb kienet iġġib salib bit-tmien ponot (tal-Kavallieri) miżbugħ nofsu abjad u nofsu iswed. L-iswed kellu jirrappreżenta l-aħmar tal-bandiera Maltija. Wieħed irid iżomm f'moħħu wkoll il-limiti tal-istampar dik il-ħabta u anki wisq probabbli l-limiti finanzjarji tal-intrapriża kollha. Wieħed irid japprezza li l-Għaqda bdiet topera fi żmien meta l-lajċi kellhom vojt kbir x'jaqraw bl-eċċezzjoni ta' Leħen is-Sewwa u xi rivisti bħal Il-Ħabbar ta' Sant' Antnin jew il-Militia Christi li kien joħroġ l-Ordni Dumnikan. Imma d-distribuzzjoni ta' dawn ir-rivisti kienet aktarx limitata u mhux bilfors kienet tilħaq il-"popolazzjoni kbira" tan-nies li kienu jafu jaqraw. Pero' bla dubju, wieħed ma jistax ma japprezzax il-ħidma bla waqfien u s-sagrifiċċji ta' dawn l-edituri li minn xahar għall-ieħor riedu jaraw kif se jsostnu r-rivista tagħhom. Fis-snin tletin tas-seklu għoxrin, il-qarrej tajjeb jiftakar li kien hemm il-każ tas-Sedizzjoni fejn xi attivisti Laburisti ġew imħarka u mtgħellin il-Qorti minħabba li kellhom fir-residenza tagħhom letteratura fost l-oħrajn ta' Bernard Shaw meqjusa dik il-ħabta sedizzjuża li jkollok li inċidentalment fl-Ingilterra, li dik il-ħabta Malta kienet taħtha, ma kinitx. Il-pubblikazzjonijiet tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb kienu joħorġu bis-sensja tal-Knisja. Agius innifsu kien l-awtur ta' ktejjeb dwar Margherita Sinclair: mara li milli jidher hu kien ipperswadiha biex tidħol soru mal-Klarissi u wara li mietet kien ħadem għall-beatifikazzjoni tagħha. Agius kien ħa l-fdalijiet tagħha f'Edinburgh fejn illum tinsab midfuna fil-knisja tal-Ordni tal-Franġiskani Minuri f'Cowgate. Agius kien anki l-konfessur tagħha. Fi Frar 1978, il-Papa Pawlu VI kien iddikjaraha Venerabbli. Thomas Agius kien qaleb f'bosta lingwi l-ktejjeb tiegħu dwar Sinclair u sa kien taha kopja tiegħu lill-Papa Piju XII. Jidher li fi Glasgow, Patri Agius kien waqqaf ukoll għaqda kontra s-Soċjaliżmu u l-Komuniżmu. Ta' min iżid li l-bijografija ta' Sinclair kienet interessat ukoll lil Salvu Agius li kien ippubblika bosta kitbiet dwar il-qaddisin fosthom wieħed dwar il-Venerabbli Sinclair. Proġett milqugħ mit-Tmexxija tal-Knisja Kattolika f'Malta It-twaqqif tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb kien ġie milqugħ tajjeb ħafna mill-Isqfijiet tad-djoċesijiet ta' Malta u Għawdex, Monsinjuri Mauro Caruana u Mikiel Gonzi rispettivament, tant li kienu ssemmewhom fl-Ittra Pastorali tar-Randan tal-1936 u dawn kienu rrikmandawhom għall-ġid kbir li jista' joħroġ minnhom u qabbluhom ma' dawk ippubblikati mill-Catholic Truth Society "tal-Gran Brittanja." Il-Konċilju Reġjonali li nżamm f'Malta fl-1936 ukoll kien faħħar l-inizjattiva u ħeġġeġ biex il-fidili jgħinu fit-tixrid tal-kotba billi jissieħbu fl-Għaqda ta' Qari Tajjeb. L-Għaqda ta' Qari Tajjeb kienet issemmiet ukoll fl-orazzjoni li kien għamel Monsinjur Emanuel Galea fid-diskors funebri tal-Arċisqof Mauro Caruana fejn il-kelliem semma' l-appoġġ tal-Arċisqof Caruana favur l-inizjattiva. Kwotazzjonijiet mid-dikjarazzjonijiet imsemmija kienu jidhru minn żmien għal żmien f'diversi kotba tal-kullana tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb anki biex iservu ta' promozzjoni għall-inizjattiva nnifisha. Ma' isem l-għaqda kien anki beda jiżdied s-sotto-titlu "imbierca mill-Iskfijit ta' Malta u ta' Għawdex." Bejgħ tal-Kotba u Abbonamenti fl-Għaqda ta' Qari Tajjeb Minn ktejjeb tal-1935, jidher li l-kotba tas-sensiela l-Għaqda ta' Qari Tajjeb kienu jinbiegħu mis-Segretarju tal-Għaqda li bħala indirizz jagħti s-Seminarju (probabbli r-riferenza hemmhekk hi għal Patri Agius minħabba li kif intqal qabel kien id-Direttur Spirtwali tas-seminaristi), mill-Empire Press fejn bosta minnhom, jekk mhux il-maġġoranza, ġew stampati, A.C. Aquilina & Co tal-kotba, li kellhom ħanut fi Triq ir-Repubblika l-Belt u kienu wkoll pubblikaturi tal-kotba, u mingħand F. Sciortino li kellu ħanut f'numru 186, Triq il-Merkanti, il-Belt. Fl-istess triq, kien hemm ukoll l-istamperija ta' Giovanni Muscat li minnha ħarġu għadd ta' testi bil-Malti. Il-kumpanija A.C. Aquilina & Co tmur lura għall-1855 u l-ħanut tal-kotba imsemmi għalaq għal kollox fl-2015 fejn il-post inbidel f'ħanut tad-disinjaturi tal-moda Charles & Ron. Minn ktieb tal-1941, naqraw li l-kotba kienu jinbiegħu ukoll mill-Uffiċċju Missjunarju, l-Empire Press, mill-knejjes u mill-irħula. Fl-istess ktieb, naraw lista ta' 31 pubblikazzjoni tal-Għaqda b'7 minnhom immarkati eżawriti. Skont Carmel Portelli, għal bosta snin impjegat għoli fis-Servizz Pubbliku (li miet fis-sena 2018), ċertu Anton Camilleri, li kien skrivan mar-Royal Air Force (R.A.F.), kellu l-Catholic Bookshop fi Triq l-Arċisqof, il-Belt, fejn kien ibiegħ fost l-oħrajn il-kotba tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb. Fl-1943, id-ditti A.C. Aquilina & Co u F. Sciortino ma jidhrux inklużi fil-lista tal-bejjiegħa. Il-Catholic Bookshop kien kantuniera mal-ħanut ta' A.C. Aquilina & Co mal-ġenb tal-Palazz, il-Belt. Id-Ditta A.C. Aquilina & Co tidħol bi sħab mal-Għaqda ta' Qari Tajjeb Iżda jidher ukoll li kien hemm numru ta' kotba li d-ditta A.C. Aquilina & Co kienet ko-pubblikatur tagħhom mal-Għaqda ta' Qari Tajjeb u hawnhekk wieħed anki josserva bidla fid-daqs tal-kotba. Fin-noti preliminari għall-Innijiet (pubblikazzjoni oħra tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb) jissemma li l-Għaqda qed tippubblika kotba ta' kull daqs. Minn pubblikazzjoni tal-1945, naraw li l-imseħbin tal-Għaqda kienu jħallsu ħamsa u għoxrin ċenteżmu fis-sena u kienu jissejħu soċji sostenituri. Is-soċji kellhom il-jedd li jirċievu b'xejn il-kotba kollha li l-Għaqda kienet tippubblika matul is-sena li l-prezz tagħhom kien erbgħa soldi jew inqas. Għaxar snin qabel, is-sostenituri kienu jħallsu "10 xelini." Fl-1943, wieħed seta' jsir soċju sostenitur billi jħallas ħames xelini. Is-sostenituri li kienu jħallsu għaxar liri kienu jassiguraw li "jiġi stampat ktieb ġdid." Minn din it-tagħrifa, wieħed jista' jkollu ħjiel tal-prezzijiet tal-istampar ta' dik il-ħabta. Fil-ktejjeb dwar Fisher naraw li t-tiratura tal-kotba kienet tkun bl-eluf. Fit-tieni edizzjoni tal-ktieb imsemmi, jissemma li ġew stampati 5000 kopja tal-ktejjeb. B'donazzjoni ta' żewġ liri (li għal dak iż-żmien kienet somma konsiderevoli) kienet "titqiegħed kaxxa tal-kotba fi knisja fejn għad m'hemmx." Sal-1941, kien hemm kaxex tal-bejgħ tal-kotba tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb fil-knejjes tal-Belt, il-Ħamrun, Ħaż-Żebbuġ, il-Mosta, Birkirkara, ir-Rabat (Malta), Tas-Sliema, Ħal Qormi u ż-Żejtun. Dawn il-kaxex tal-kotba, skont id-direzzjoni, jidher li rnexxew u fil-Belt kien hemm minnhom fil-knejjes ta' San Pawl, San Duminku, San Franġisk u s-Santwarju tal-Karmnu. Jidher li fl-1941 kien hemm xi diffikultajiet finanzjarji tant li d-direzzjoni tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb kienet infurmat lill-qarrejja ta' ġurnal Kattoliku lokali li kellha erba' manuskritti jistennew biex ikunu ppubblikati – Storja tal-Knisja miktub mill-Professur Arturo Bonnici, l-enċiklika Casti Connubii, Il-Vanġelu fi Kliem San Luqa u t-tielet parti tal-Imitazzjoni ta' Kristu – imma minħabba nuqqas ta' finanzi ma kinux f'pożizzjoni li jistampawhom. L-Empire Press u Monsinjur Pietru Pawl Saydon Bosta mill-kotba tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb kienu ġew stampati għand l-Empire Press. L-Empire Press kellha s-sede tagħha fi Triq San Pawl il-Belt u fiha ġew stampati bosta titli reliġjużi kif ukoll profani bil-Malti. Il-linja editorjali tagħha kienet waħda dejqa u riġida speċjalment meta kienet tiġi biex tippubblika testi ta' letteratura kreattiva. Kien hemm xi żmien meta l-Empire Press kienet fi Strada Magazzini, il-Furjana. L-Empire Press maż-żmien saret Il-Ħajja u wara l-Media Centre. Fl-Empire Press ta' min iżid, Monsinjur Pietru Pawl Saydon kien stampa t-traduzzjoni tal-Bibbja tiegħu, volum volum u numru ta' kotba minnhom dehru anki fil-kullana tal-pubblikazzjonijiet tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb. Sal-1947, Saydon kien stampa erbatax -il ktieb tal-Bibbja tiegħu li numru sew minnhom kienu eżawriti miċ-ċirkolazzjoni, skont id-direzzjoni tal-Għaqda. Il-kotba tal-Bibbja maqlubin għall-Malti minn Saydon li ħarġu fis-sensiela tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb kienu Il-Ġenesi, L-Eżodu, Il-Levitiku, In-Numri, Id-Dewteronomju, Ġożwe, L-Imħallfin u Rut, Samwel, Ta' Slaten, Il-Kotba tal-Paralipomni, Esdra u Neħemija, Tobija u Ester. Kienu ppjanati wkoll il-kotba ta' Ġuditta, iż-Żewġ Kotba tal-Makkabin u Ġob. Kien hemm kotba oħrajn mill-Bibbja tradotti minn Saydon li ma ġewx ippubblikati mill-Għaqda ta' Qari Tajjeb. Pereżempju kien hemm il-ktieb L-Apokalissi. F'dak il-każ, Saydon kien ħariġhom għal rasu għalkemm uża l-istess stamperija. Skont Sciberras, "Sa Saydon traduzzjoni tal-Bibbja bil-Malti ma kinitx tagħmel wisq sens, għax kienu biss 23% tal-popolazzjoni Maltija li kienu jafu jaqraw, u minn dawn, il-biċċa l-kbira kienu aktarx jużaw it-Taljan u l-Latin." Barra l-Empire Press, jidher li kien hemm drabi oħra fejn intużaw stamperiji oħrajn fosthom dik tas-Sależjani f'Tas-Sliema, is-St Patrick's, fejn kien jistampa l-bosta kotba tiegħu Alfons Maria Galea u fejn numru tat-tfal taħt il-kustodja tagħhom, tħarrġu fil-qasam tal-istampar kif ukoll fl-istamperija li kien hemm fid-Dar ta' San Ġużepp, il-Ħamrun. Il-Varjetà Il-varjetà f'dik li hi pubblikazzjoni kienet l-element l-iktar b'saħħtu u li spikka l-iktar fix-xogħol tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb. Li jimpressjonak l-iktar, l-ammont mhux żgħir ta' kotba li dawn ħarġu fi spazju qasir ta' żmien. Mill-1935 sal-1941, l-Għaqda ta' Qari Tajjeb ħarġu 41 ktejjeb u sas-sena msemmija, 7 titli kienu eżawriti għal kollox. Fl-1935 biss, kienu diġà ħarġu 12-il ktieb b'7 oħra fl-istampa. Fil-pubblikazzjoni Soċjaliżmu tal-1937 jidher li l-Għaqda ta' Qari Tajjeb sa dakinhar kienet ippubblikat 20 ktieb u kellha 15 oħra fl-istampa. Ta' min iqabbel mal-fatt li fl-1935 fil-pubblikazzjoni Bolxeviżmu kienu jidhru 8 kotba fl-istampa. Sal-1945, it-titli telgħu għal 92. Fil-lista kien hemm ukoll 25 ktejjeb fl-istampa. Fil-ktejjeb Il-Kostituzzjoni tas-Soviets tal-1945, jidhru 68 ktejjeb li setgħu jinxtraw mill-qarrejja. Jispikkaw ukoll fil-lista tal-pubblikazzjonijiet tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb awturi-Ġiżwiti kontemporanji bħal C.C. Martindale, Poulain, L. Watt, J. Rimmer u R.F. Clarke. Fil-lista ta' pubblikazzjonijiet tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb, wieħed jinnota bijografiji ta' qaddisin bħal Santa Bernardette Soubirous, Santa Tereża tal-Bambin Ġesù u Santa Marija Ewfrasja Pelletier, teoloġija dwar diversi suġġetti li jinteressaw il-Knisja mis-sagramenti sar-rużarju u anki dokumenti tal-Knisja li ġew ippubblikati kemm fil-perjodu li ħarġu bħas-Summi Pontificatus ta' Piju XII, Iċ-Ċinema u Casti Connubii ta' Piju XI kif ukoll dokumenti oħra bħar-Rerum Novarum ta' Ljun XIII li l-impatt tagħha bħala enċiklika, kif sostna Agius, dam ma nħass f'Malta. L-Awturi tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb Awturi oħra li ppubblikaw diversi testi tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb inkludew lil Dun Ġużepp Xerri ta' Ħal Lija (li kiteb ħafna dwar il-quddiesa u l-katekiżmu), Patri T. Tonna Barthet (li ħareġ ktieb dwar il-Papa), Dun Franġisk Caruana, Dun Ġużepp Żarb (li kiteb dwar il-Mażunerija u s-Soċjaliżmu u li kien is-Seminarju ma' Lupi, Colerio u Anton Buttigieg li kien telaq fit-tielet sena tal-kors tas-saċerdozju), il-Kanonku Edward Colerio, u l-Professur Arturo Bonnici (li ppubblika kotba dwar l-istorja tal-Knisja u ieħor dwar il-qdusija tas-sagrament taż-żwieġ). Ġew ippubblikati wkoll żewġ volumi bl-ewwel diskorsi tal-Arċisqof ta' Malta Monsinjur Mikiel Gonzi meta ngħata t-tmexxija tad-djoċesi taħt il-kappa Ir-Ragħaj lill-Merħla Tiegħu. Awturi oħra nkludew lil Dun Salv Bartoli Galea (editur ta' Leħen is-Sewwa li kien ħareġ il-pubblikazzjoni Nies Cbar Kuddiem l-Ewkarestija kif ukoll Katekiżmu tar-Rerum Novarum), il-Professur Patri P.P. Tabone (li fis-sensiela kiteb dwar Sant'Antnin ta' Padova), Dun Renato Cirillo (Professur tal-Ekonomija u attivista fiż-Żgħażagħ Ħaddiema Nsara), Dun Nikol Zammit, Patri Piju Agius, Patri Albert Busuttil, il-Professur Dun Ġużepp Sapiano, Monsinjur Professur Carmelo Bonnici, Dun Ugo Gambin (awtur ta' bosta rumanzi li ġew ippubblikati mill-gazzetta Leħen is-Sewwa kif ukoll ta' ktieb dwar il-Komuniżmu) u l-Isqof Emanuel Galea (li kiteb dwar iż-żwieġ). Ir-Reverendu Gerald Seaston kien stampa l-ktieb Ix-Xirka Soċjali Kattolika Maltija u l-Programm Tagħha. Seaston fil-ħamsinijiet kien favur l-Integration ta' Malta fir-Renju Unit. Lajċi-kittieba nkludew lill-Imħallef E. Ganado, l-Imħallef Anthony Montanaro Gauci, Robbie Mifsud Bonnici, il-Professur Walter Ganado, il-Professur Joseph Anastasi Pace u l-Avukat Albert Magri li ppubblika l-ktieb Il-Kruha tad-Dagħa. Fatt interessanti li mal-Għaqda ta' Qari Tajjeb, wisq probabbli, jibdew l-ewwel kotba tas-Soċjoloġija Kattolika f'Malta. Kienu bosta l-kotba stampati li kienu ispirati mnn aspett jew ieħor tat-Tagħlim Soċjali tal-Knisja imma t-test ewlieni kien aktarx Kors tas-Soċjoloġija ta' Monsinjur Dwardu Colerio ippubblikat fl-1947 fejn jesplora diversi suġġetti bħall-familja li tiġi qabel l-istat, ir-rwol tal-Knisja fis-soċjetà u l-idea ta' ekonomija nisranija. Oriġinarjament il-kitbiet dehru f'Leħen is-Sewwa u dehru taħt in-nome de plume ECO. Fl-istess żmien dehru inizjattivi oħra ta' pubblikazzjonijiet simili bħal dawk ta' Patri Feliċjan Bilocca. Dawn il-kotba kienu indirizzati għall-ħtiġijiet morali u spiritwali tal-klassi tal-ħaddiema u biex jiftħu għajnejhom dwar id-drittijiet imma wkoll id-dmirijiet tagħhom. Ktieb kurjuż mis-sensiela tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb kien It-Tifla ta' Żminijietna: X'tista' tagħmel Ommha? tal-1945 li ppreżenta traduzzjoni għall-Malti "mill-Ingliż ta' Mrs Blundell of Crosby." Skont it-tagħrif fil-paġni preliminarji, ingħad li dan il-ktejjeb hu "miġjub bil-Malti mill-Għaqda tal-Ommijiet Insara, fergħa tar-Rabat." Ktieb ieħor interessanti kien dak tal-1936 meta l-Għaqda ta' Qari Tajjeb stampat għand l-Oxford University Press, Il-Ġabra Żgħira ta' Talb u Tagħlim; proġett li kien sostnut ukoll mill-Catholic Truth Society tal-Ingilterra. Fl-1956, kienet żviluppata koperazzjoni bejn il-Catholic Truth Society u l-Azzjoni Kattolika Maltija fejn ġie mitbugħ il-ktieb Stejjer mill-Kotba Mqaddsa għat-Tfal. L-istejjer inqallbu għall-Malti mill-edukatur ħabrieki Ġanni Cilia li l-memorja tiegħu hi mgħożża fi żmienna mill-Imġarrin. Kien ħareġ ukoll volum bl-Innijiet (reliġjużi) fejn fost l-oħrajn jidher il-famuż Innu lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġesu miktub minn Dun Karm Psaila u mmużikat mis-Surmast Ġużeppi Camilleri. L-Aħħar Battuti Fl-1956, l-Għaqda ta' Qari Tajjeb ippubblikat għand Giovanni Muscat tal-Belt il-ħajja ta' Tereża Elena Higginson, mistika Ingliża (1844-1905) li jingħadd li kellha l-pjagi fil-pala tal-id u tas-sieq u f'waqtiet mistiċi kien tgħix b'mod vjolenti l-Istazzjonijiet tas-Salib. L-awtur fil-bidu tal-ktejjeb inkluda dikjarazzjoni li l-Knisja ma kinitx għadha ħadet pożizzjoni dwar il-każ ta' Higginson u f'każ li jkun hemm u jkun differenti, wieħed kellu jimxi ma' dak li tgħid l-awtorità tal-Knisja. Il-ktieb hu traduzzjoni tat-test ta' Lady Cecilia Kerr. Fl-1966, l-Għaqda ta' Qari Tajjeb ippubblikat traduzzjoni ta' Oliver Friggieri tal-ktejjeb Edel Quinn ta' Anselm Moynihan, OP. Skont Friggieri, "Dak il-ktejjeb kont qlibtu mill-Ingliż wara li kien talabni nagħmel hekk wieħed membru tal-Legion of Mary. Fl-1966 jien kont għadni seminarista, nistudja għal Sacerdot, u matul is-sajf konna nattendu laqgħat ta' diversi għaqdiet reliġjużi. Kelli l-impressjoni li Edel Quinn kienet figura għażiża ħafna għal-Legion. Ma naf xejn dwar meta l-Għaqda ta' Qari Tajjeb - popolari ħafna sa fi zmieni - għalqet. Kien iż-żmien meta, b'effett tal-Konċilju Vatikan II daħħal il-vernakular minflok il-Latin, jien kont mitlub nikteb innijiet għal matul il-quddies (issibhom fil-missalli lokali fl-aħħar paġni, iffirmati O.F. u mbagħad b'ismi. Għalhekk naħseb li qalu lili dwar it-traduzzjoni)." Il-probabilità hi li dik il-pubblikazzjoni dwar Quinn kienet waħda mill-aħħar jew minn tal-aħħar pubblikazzjoni tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb. Konsiderazzjonijiet Finali Aspett li spikka kien li indirettament l-iskema ta' kotba tal-Għaqda ta' Qari Tajjeb kienet qed tippromwovi t-traduzzjoni fl-ilsien Malti u tipprovdi kotba ta' qari bil-Malti f'epoka fejn li taqra bil-Malti kien sa ċertu punt lussu. Tajjeb ikun miżjud li l-Għaqda kienet ukoll xhud tal-mixja tal-Malti minn sitwazzjoni ta' laissez faire u "Babilonja dixxiplinata" f'dik li hi regolamentazzjoni tal-kitba għal Malti b'ilsien uffiċjali bir-regoli xjentifiċi ta' kif jinkiteb u jinħadem.