Alfred Jules Aver X'RAJT META MITT (Dak il-pajjiż mhux mimruħ) L-ewwel attakk ta' pulmonite ta s-salt fuqi fl-Istati Uniti. Qattajt għaxatt ijiem fi sptar fi New Xork, u wata t-tobba qalu li kont f'saħħti biżżejjed biex nitlaq. L-x-tav li ħaduli fl-aħħar għodwa, b'danakollu, kixef li kien għad kelli pulmun minnhom infettat. Għaldaqstant l-iżjed tabib mintagħna fosthom issuġġetieli li jagħmilli tajjeb jekk nibqa' ftit jiem oħra l-isptar. Il-fehma tiegħu trispettajtha, iżda peress li kont diġà Ibist u psikoloġikament lest nitfa' l-matda warajja, qtajtha li nieħu s-sogru xotta waħda. Il-ftit jiem ta' wata għaddejthom għand il-filjastta, u mbagħad ħadt ħsieb nirranġa kollox ħalli ntir lura lejn l-Ingilterra. Meta wasalt lura għoddejtni mfejjaq u sibt ruħi mgħaddas bla Iġiem f'ħajja soċjali ferm iżjed mgħaġġla minn dik li kont dtajt biha qabel mort l-Amerka. Il-Ħadd, fit-30 ta' Mejju, pattejtha. Ħriġt niekol. Kilt u xrobt bil-mixbgħa u 'qas waqaft ngħid sekonda. Dik l-għaxija tkadejt. Ma stajt niekol kważi xejn mill-ikel li kien ġabli ħabib tiegħi għat-tisjit. L-għada, li ħabtet btala bankatja, kelli impenn, li kien ilu miftiehem żmien, li mmut niekol is-Savov ma' ħabiba li kellha seba' mitt sena biex tlaqqagħni ma' binha. Kont inħalliha għal datb'oħta din, kieku stajt, iżda din il-ħabiba toqgħod Exeter u ma kellix ħjiel kif stajt nilħaqha f'Londra. Allura qbadt taksi għas-Savov u bilkemm flaħt nixxengilha sal-entratura. Ftit li xejn stajt ingawdi mit-tjubija tal-lingwata mixwija li kont otdnajt, iżda ġagħalt lili nnifsi nkompli mal-konverżazzjoni. Tlaqt lejn id-dar kmieni b'taksi. Dik l-għaxija ħassejtni agħar. Bħad-darba ta' qabel, ma stajt niekol kważi xejn mill-pranzu li kienet ġabitli ħabiba oħra tiegħi. Tant kienet allarmata bid-debbulizza tiegħi li lejlet għandi. L-għada filgħodu xejn ma qomt aħjat. Ċemplitli lit-tabib tiegħi u lill-ibni l-kbir, Julian. It-tabib m'għamilx wisq iżjed Kevin Saliba Alfred Jules Aver milli wiegħed li kien set jipprova jaqbad mal-ispeċjalista, iżda Julian, ta' effiċjenti sieket li hu, ċempel ambulanza minnufih. L-ambulanza ġiet malajr b'żewġ ħaddiema b'saħħithom. Ħabib ieħor li inzerta ġie s'għandi biex jiġbor ċavetta akkumpanjani fl-ambulanza lejn il-Universitv College Hospital. Ma niftakarx wisq x'ġara minn hemm 'l hemm. Ħaduni ġo kamta fil-biċċa l-privata li kien irtiżerva għalija l-ispeċjalista li kellu klinika fl-istess sulat. Wara li ħaduli xi x-ravs u għamluli għadd ta' testijiet — li wrew biċ-ċar li blajt pulmonite nobis — daħħluni għall-kura intensiva fil-biċċa l-prinċipali tal- isptat. B'xotti tajba t-tabib żagħżugħ li kien responsabbli minni kien fil-prelawtja f'New College, f'Oxford, dik il-ħabta li jien kont Soċju. Dan ġabu l-veru fuq ix-xwiek biex jarani nistejqet, kważi żżejjed. Difatti tant kellu suġġizzjoni minni li ma ħalla 'l ħadd jiddisturbani billejl, anke meta l-infermieri u l- imgħallma mġattba tagħhom kien jidhrilhom li kien ikun meħtieġ. Taħt il-kura tiegħu u tagħhom tant għamilt progress li kien mistenni li fi żmien ġimgħa kelli noħroġ mill-kura intensiva u mmut luta fil-biċċa l- privata. Id-diżappunt li kelli kien ħtija tiegħi. Ma pprovajtx niekol l-ikel tal- isptar. Familti u ħbiebi ġabuli l-ikel kollu li kont neħtieġ. Is-salamun affumikat immut għalih, u lejla minnhom tfajt biċċa minnu bla kont għal ġo griżmejja. Niżlet ħażin, u l-graff li kienet qed tittreġistra t-taħbit ta' qalbi għoddha waqgħet mad-daqqa l-kolp. L-imgħallma tas-sala ġiet tiġri ssalvani bilġri, iżda ma seħħilhiex twaqqaf qalbi milli tieqaf. Wara kemm hi u kemm it-tobba qaluli li kont mitt f'dan is-sens tul erba' minuti. Ma kelli l-ebda taġuni ma nemminhomx. It-tabib allarma 'l ibni Nicholas, li kien qabad titjita minn New Xork biex joqgħod l-isptar ħdejja, billi qallu li ftit li xejn kelli ċans nirkupta. Barta dan, tetġa', mat qallu wkoll li anke li kelli nirkupra fiżikament, aktarx il- Kevin Saliba Alfred Jules Aver funzjonijiet ta' moħħi ma kinux set jiġu għalli kienu. L-infermieti kienu iżjed ottimisti, u Nicholas, b'ċertu bonsens, għażel li jemmen lilhom. Ma niftakar xejn milli għamluli dak il-ħin. Ħbiebi qaluli li festnu miegħi xi tubi, iżda qatt ma sitt naf kemm il-wieħed kien hemm jew, b'eċċezzjoni waħda, x'fini seta' kellhom. Ma niftakarx li daħħluli tubu f'gerżumti biex jiġbdu l-partita maħta li nġemgħetli fil-pulmun. Ma kontx konxju lanqas li kelli għadd kbir ta' viżitaturi. Tant bdew jiġu minnhom, filfatt, li l-imgħallma kellha tiffissa kwota. Naf li t-tobba u l-infetmieti kienu mgħaġġbin bir-tata li tkuptajt biha. L-ispejċalist skanta kif tali b'daqstant ftit ossiġnu seta' jkun daqshekk luċidu. L-ewwel sklamazzjoni li rreġistrawli, li żgurat lil min semagħha li l-ispirtu pront ma kontx tliftu, kienet din: 'Tntom kollha mġienen.' M'iniex fis-sew kif naqbad ninterpretaha din. Possibbli li lis-semmiegħa ħsibthom Kristjani u kont qed ngħidilhom li ma kont skoprejt xejn 'fuq ix-xaqliba l-oħra.' Possibbli wkoll li qtajthom xettiċi u kont qed nimplika li kont skoprejt xi ħaġa. Tal-ewwel tidhitli iżjed plawżibbli, għax inkella f'tal-aħħar kien ikun iżjed f'waqtu li nesklama ''Aħna kollha mġienen.' Hu x'inhu, dwar dan ma nistax inkun fiż-żgur. L-iżjed timatki bikrin li għandi xi ftit amment tagħhom, batta l-ewwel sklamazzjoni, għaddejthom ftit sigħat wata li 'tġajt lura fil-ħajja. Għedthom lil mara Franċiża li kont ili ħabib magħha iżjed minn 15-il sena. Meta qomt sibtha bilqiegħda biswit soddti, u malli għaraftha bdejt inparla magħha bil- Franċiż. Jien fluwenti fil-Franċiż u tkellimt bla tlaqliq, bejn wieħed u ieħor hekk: 'Taf li kont mejjet jiend Għall-ewwel ittantajt naqsam ix-xmara iżda għattali, imma mat-tieni darba għamiltha. Kienet ta' barra minn hawn din ħa ngħidlek. Ħsibijieti saru persuni.' Il-kontenut ta' dawk it-timatki tawni x'nifhem li l-edukazzjoni klassika tiegħi ma kontx itħejtha watajja għalkollox. Fil-mitoloġija Griega, l-erwieħ Kevin Saliba Alfred Jules Aver tal-mejtin, issa biss f'sura mdella, kellhom bilfors jaqsmu x-xmata Stvx sabiex jilħqu lil Ade, wara li jnewlu obolu lis-sewwieq tal-lanċa, Karonte. Għandi mnejn ftakart fil-filosfu preferit tiegħi, David Hume, illi matul l- aħħar matda li kellu, 'taqlib fl-imsaren', kien stħajjel li Karonte, mitluf minn sabu, jgħajtu ''banavakk jitlajja fil-bugħażż.' Hume, bil-pulitizza tas-soltu, wieġbu li mewtu kien qed jaraha tiesqa bla ebda sogħba, u li ma kienx qed jagħmel xi sforz ħalli jwaħħatha. Din kienet waħda mill-okkażjonijiet tati li fiha nqast li nsegwi 'l Hume. Bla dubju kont għamilt sforz biex intawwal ħajti. L-unika memotja li għandi ta' esperjenza li tħaddan fiha l-mewt tiegħi mill- qtib hija tassew vivida. Iffaċjajt dija ħamra, ħamra tgħammxek tweġġa' bis-sod, anke meta tagħtiha dahrek. Kont konxju li dina d-dija kienet responsabbli mit- treġija tal-univers. Fost il-ministri tagħha kien hemm żewġ ħlejqiet li kienu tqabbdu jieħdu ħsieb l-ispazju. Dawn il-ministri jispezzjonaw l-ispazju b'mod regolari, u ftit qabel kienu għadhom kif għamlu spezzjoni bħal din. Imma madanakollu xogħolhom m'għamluhx kif imiss, u għaldaqstant l-ispazju kien kemxejn żlugat, donnu logħba jigsċ li ma tingħaqadx sew. Konsegwenza oħta ta' dan kienet li l-liġijiet tan-natura kienu waqfu jaħdmu kif għandu jkun. Deherli li kien f'idejja li nirranġa kollox. Kelli wkoll il-motiv li nsib mod kif nitfi dik id-dija tweġġa'. Assumejt li kienet qed turi li l-ispazju kien tħarbat u li xħin terġa' titreġġa' l- otdni kellha tintefa minn jeddha. Ix-xorti ma tatnix xi ħjiel dwar fejn kienu setgħu matru l-gwardjani tal-ispazju, u bżajt li anke kieku kelli nsibhom ma kienx ser ikolli l- ħila nikkomunika magħhom. Kevin Saliba Alfred Jules Aver Ġietni mbagħad f'rasi li mentti l-fiżiċi, sa dan is-seklu, aċċettaw it- tifrida bejn l-ispazju u l-ħin ta' Newton, mindu Einstein iġġustifika t- teorija tar-relattività ġenerali, kienet saret drawwa stabbilita li nittrattaw l-ispazju u l-ħin bħala sħuħija singla. Għalhekk ħsibt illi stajt indewwi l-ispazju billi nopera fuq il-ħin. Kont vagament konxju li l-ministri li kienu inkarigati jieħdu ħsieb il-ħin kienu xi mkien fil-qrib u mort insejħilhom. Kelli frustrazzjoni oħra. Jew ma semgħunix, jew għażlu li ma jikkalkulawnix, jew inkella ma fehmunix. Ġietni mbagħad f'rasi l-idea inġenjuża li nitlaq nimxi 'l fuq u 'l isfel filwaqt li nxejjer l-arloġġ, bit-tama li niġbdilhom l- attenzjoni, u mhux għall-arloġġ perse iżda għall-ħin li jkejjel. Dan ma wassal għall-ebda tweġiba. Kulma jmur bejt inkompli naqta' jiesi, sakemm imbagħad, l-esperjenza ntemmet ħin bla waqt. Din setgħet kienet esperjenza qattieqa. Indikazzjoni ċkejkna li din setgħet kienet minnha kienet ingħatatli minn ħabiba Franċiża, jew aħjar mingħand ommha, li bosta snin ilu wkoll kienet waqfitilha qalbha. Meta bintha staqsietha x'kien għadda għala minnha, wieġbet li ftakret biss li kellha tibqa' qtib id-dija l-Ħamta. Jekk nassumu li din tal-aħħar hija vera, primavista dawn l-esperjenzi jidhru xhieda qawwija li l-koxjenza ma tintemmx mal-mewt. Ifisser dan li hemm ħajja ġejjiena Mhux bilfors. Kriterji biex tkun mejjet hemm bosta, u għad li dawn huma tabilħaqq loġikament kompatibbli xotta mhux dejjem jistgħu jiġu ssodisfati flimkien, dak il-bużillis. F'dan il-każ, qiegħed ningħata x'nifhem li l-waqfien tal-qalb ma jinvolvix, la loġikament u lanqas kawżalment, il-waqfien tal-moħħ. Fid-dawl tal-provi vetu sodi favur id-dipendenza tal-ħsibijiet fuq il-moħħ, l-iżjed ipoteżi probabbli hija li moħħi kompla jaħdem minkejja li qalbi kienet waqfet. Kevin Saliba Alfred Jules Aver Kieku ksibt taġuni valida għala nemmen f'ħajja ġejjiena, din m'għandhiex tkun tgħodd għalija biss. Kif kulħadd jaqbel, il-problema filosofika tal- ġustifikazzjoni tat-twemmin kunfidenti fl-eżistenza u fil-kontenut ta' mħuħ terzi s'issa għadha ma ssolvietx b'mod sodisfaċenti. Anke jekk inhu hekk, bl- eċċezzjoni ta' Fichte — li mat iddikjara li d-dinja kienet l-idea tiegħu, għad li kellu mnejn ma qalhiex b'mod litterali — l-ebda filosfu ma qatt ikkunsenta mas-solipsiżmu. L-ebda filosfu ma qatt stqatt bis-serjetà li mill-oġġetti kollha fl-univers, kien huwa biss illi kien konxju. Iżjed minn hekk, is-soltu tidhet ħaġa ovvja, u mhux biss f'għajnejn il-filosfi, li l-imħuħ tal-oħrajn jixxiebhu mill-qrib b'mod suffiċjenti ma' tagħna. Konsegwentement, alluta, jekk jiena ngħatajt xi stennija raġonevoli ta' ħajja ġejjiena, bnedmin oħtajn jistgħu jistennew waħda huma wkoll. Ejja ngħidu, għas-saħħa tal-argument, li jista' jkollna ħajjiet ġejjiena. Liema forma jista' jkollhom L-iżjed tweġiba faċli hi li dawn ikunu jikkonsistu fit-titwil tal-esperjenzi tagħna, mingħajr l-ebda hemża fiżika. Din it-teorija żgur tappella għall- empetiċisti tadikali. Hija tabilħaqq konsistenti mal-kunċett tal-identità petsonali li adottaw Hume u William James, li tgħid li l-identità ta' individwu ma tikkonsistix fis-sjieda ta' ruħ dejjiema, iżda fis-sekwenza tal-espetjenzi tiegħu, iggatantiti mill-memorja. Dawn it-tnejn m'applikawx it-teotija tagħhom għal xi ħajja ġejjiena, li f'kull każ Hume ma kienx jemmen biha. Għal dawk li bħali jħossu ġibda lejn dit-teotija, l-ikbar problema — li Hume stqatt li ma setgħax isolvi — hija li jiskopru r-relazzjoni, jew it-relazzjonijiet, li jtabbtu 'l dawn l-esperjenzi biex ikunu jistgħu jappartienu proprju lill-istess persuna. William james mela tasu li kien sab it-tweġibiet bit-telazzjonijiet tiegħu tal- kollettività u l-kontinwità li nħossu fi ħsibijietna u fi ħsusna, li jintrabtu bil- memotja, sabiex jgħaqqad flimkien l-esperjenzi li jkunu mifrudin fil-ħin. Iżda Kevin Saliba Alfred Jules Aver filwaqt li l-memorja hi bla dubju xejn meħtieġa, jista' jiġi pprovat li din mhix suffiċjenti għalkollox. Dipatti tiegħi din it-teorija kont eżaminajtha u żviluppajtha bir-reqqa fil- ktieb tiegħi L-Oriġini tal-Pragwatiżun. Ridt jew ma tidtx kelli nikkonkludi, fuq qalbi, li ma stajtx nispjega l-identità personali mingħajr ma nittrikorti għall- identità tal-ġisem, jew tal-iġsma, illi persuna taf tokkupa suċċessivament tul iż-żmien. Iżda anke wara dan, xotta ma stajtx infisser b'mod sodisfaċenti l- mod kif sensiela ta' esperjenzi tkun marbuta ma' ġisem pattikulati fi kwalunkwe punt fil-ħin. Id-dikjarazzjoni li l-identità personali tul iż-żmien teħtieġ l-identità ta' ġisem hi fattur sorprendenti fil-Kristjaneżmu. Naraha sorprendenti għaliex jidhirli li l-Kristjani għandhom ħabta jinsew li l-irxoxt tal-ġisem huwa patti mit-twemmin tagħhom. Il-kwistjoni dwar kif l-identità tal-ġisem tinżamm xorta waħda minkejja l-intervalli fil-ħin mhix daqstant diffiċli. It-tweġiba tista' tikkonsisti f'li wieħed jipproponi t-twaħħid mill-ġdid tal-istess atomi, u li forsi dan akkont ma jkun iġib xejn għajr xebh fiżiku kbit, aktarx imsaħħaħ b'tendenzi simili fl-imġiba. Fallaċja prevalenti hi dis-suppożizzjoni li prova ta' xi ħajja wara l-mewt tkun ukoll prova tal-eżistenza ta' xi alla. Dan assolutament mhux il-każ. Jekk, kif nifhimha jien, m'hemm l-ebda taġuni valida għala nemmen li xi alla ħalaq jew jippresiedi lid-dinja, daqstant ieħor m'hemm l-ebda taġuni valida għala nemmen li hemm xi alla li ħalaq jew jippresiedi lid-dinja li jmiss, dejjem bis- suppożizzjoni improbabbli li din tassew teżisti. Nistgħu nikkonċepixxu li l-esperjenzi ta' xi ħadd fid-dinja li jmiss, dejjem jekk hemm xi waħda, jistgħu jipprovdu xhieda tal-eżistenza ta' xi alla, iżda m'għandna l-ebda jedd nabbużaw minn evidenza bħal din jekk ma nkunux għaddejna mill-esperjenzi tilevanti. Kevin Saliba Alfred Jules Aver Ta' min insemmi, f'dan ir-rigward, lill-iżjed żewġ filosfi impottanti li ħarġu minn Cambtidge dan is-seklu, J. M. E. MeTaggatt u C. D. Broad. MeTaggatt kien jemmen li żgut kien se jibqa' jeżisti wara l-mewt. Broad kien jemmen li kellu ħamis fil-mija ċans. Madankollu dawn kienu ateisti t-tnejn. MecTaggatt iddeduċa din iċ-ċertezza mill-metafiżika tiegħu, illi timplika li dak li b'mod konfuż nipperċepixxu bħala oġġetti materjali, u f'xi każi mentijiet għamajjar, huma filfatt erwieħ. Dawn jibqgħu jistmaw lil xulxin, fid-dejjem, b'manjiera li għandha mill-otdni tal-imħabba. Broad, li kien inqas fantasjuż, kien impressjonat mis-sejbiet tar-riċerka fiżika. Bla dubju kien intelliġenti wisq biex jaħseb illi l-ħiliet supetjuti ta' xi etba' tizji li jaqtgħu l-katti tal-logħob imgħottija — li b'attenzjoni liema bħala kien ipprovahom bħala statistikament sinifikanti — kellhom x'jaqsmu b'xi mod mal-ptobabbiltà ta' xi ħajja ġejjiena. Kellha tkun ix-xhieda tal-midjums li pperswadietu. Żgur li kien konxju li l-biċċa l-kbira tal-midjums ħarġu ta' impostuti, iżda kien konvint li xi oħrajn ma kinux. Mhux li dan għamlu ottimist. Kien tal-fehma li did-dinja kattiva, u li kien hemm ċans tajjeb li d-dinja li jmiss, jekk teżisti, hija saħanistra iżjed kattiva. Għaldaqstant ma kellux xi xewqa tremenda li jibqa' jeżisti. Sempliċiment ħaseb li kien hemm ċans tajjeb li set jagħmel dan. Wieħed mill-aħjar epigrammi tiegħu kien jgħid li kellna noqogħdu fuq il-midjums, il-ħajja fid- dinja li jmiss hi bħal 'bump suppet' ma jispiċċa qatt f'xi università ta' Wales. Jekk Broad kien ateu, sieħbi Dr. Alfred Ewing ma kienx. Ewing, li kien jgħodd lil Broad b'filosfu aqwa minn Wittgenstein, kien inġenwu, iddistakkat mid-dinja anke meta meqjus bi standards akkademiċi, intellettwalment stuż, deċiżament onest, u Kristjan devot. Darba minnhom, biex niġbidlu saqajh, għedtlu: 'Għidli ftit Alfred, x'qiegħed tistenna bil-ħerqa fid-dinja li jmiss7' Wieġeb fil-pront: ''Alla set jgħidli jekk hemmx propożizzjonijiet a priori.' L- Kevin Saliba Alfred Jules Aver umotiżmu ta' dan il-kumment jixhed il-karattru stramb ta' dan is-suġġett tagħna. Għalhekk hi tad-daħk din it-tweġiba. Irrakkontajt din l-istorja tiegħi biex ngħid li problemi filosofiċi bħal jekk il- propożizzjonijiet tal-loġika u tal-matematika pura humiex analitiċi b'mod deduttiv jew fattwalment sintetiċi, kif ukoll, fil-każ li huma analitiċi, jekk humiex minnhom b'mod taċitu, m'għandniex insolvuhom billi niksbu iżjed tagħrif. Jenħtieġ iseħħilna niksbu stampa iżjed ċara ta' x'jinvolvu dawn il-problemi. Nistgħu noqogħdu nittamaw li għad naslu għal dan f'xi ħajja ġejjiena, iżda fis-sew m'għandna l-ebda taġuni valida għala nemmnu li fid-dinja li jmiss, dejjem jekk hemm xi waħda, l-intelletti tagħna ser ikunu aqwa milli huma f'din. Xi alla, dejjem jekk jeżisti xi wieħed, jista' jagħmilhom hekk, iżda dil- ħaġa 'qas l-iżjed deista akkanit ma jista' jagħmilha fatta. Li kellna nistembħu u nsibu tuħna f'xi ħajja ġejjiena, l-unika problema filosofika li dan jiċċaralna tkun dik tar-relazzjoni bejn il-menti u l-ġisem, voldieti, jekk il-ħajjiet ġejjiena tagħna jikkonsistux fit-titwil tas-sensiela tal- esperjenzi attwali tagħna u mhux fil-qawmien mill-mewt tal-iġsma. Kieku nataw jittrijonfa b'għajnejna stess id-duwaliżmu, għad illi dan mhux id- duwaliżmu li ħaseb li stabbilixxa Descattes. Jekk ħajjitna kellha tikkonsisti f'sensiela estiża ta' esperjenzi, xorta ma jkollniex taġun ngħoddu tuħna b'sustanzi spifitwali. Dik il-biċċa kollha. Din l-esperjenza reċenti dgħajfitli xi ftit il-konvinzjoni li l-mewt ġenwina tiegħi, li għandha tasal ma ddumx, ser tkun it-tmiem tiegħi, minkejja li nibqa' nittama li difatti tkun. Mill-banda l-oħta l- konvinzjoni tiegħi li alla ma jeżistx ma ddgħajfitx. Għandi nifhem li l-fatt li b'danakollu xorta waħda bqajt ateu għandu jtaffi l-anzjetajiet tal-partitarji sħabi tal-Humanist Association, tar-Rational Press u tas-South Palace Ethical Societv. Kevin Saliba Alfred Jules Aver POSKRITT GĦAL POSTMORTEM L-għan li nikteb dan il-postsktitt għall-artiklu dwar il-'mewt' tiegħi, li deher fil-ħarġa tat-28 ta' Awwissu tal-ġurnal Sundav Te/egrapb, mhuwiex l- iżjed li nirtira xi ħaġa minn dak li ktibt. Lanqas li nuti xi sogħba li t-titlu la Shakespeare tal-artiklu — Dak il-pajjiż mhux minruħ — ma nżammx. Dan qiegħed niktbu biex niċċara l-malintiż li donnu qajjem dan l-artiklu. Qed ngħid ''mhuwiex l-iżjed li nirtira' għax sentenza minnhom tant ktibtha addoċċ li kif inhi hija litteralment falza. Fl-aħħar paragrafu ktibt li din l-esperjenza teċenti dgħajfitli xi ftit il-konvinzjoni li l-mewt ġenwina tiegħi… ser tkun it-tmiem tiegħi. Dika l-konvinzjoni qatt ma dgħajfithieli tabilħaqq. Li messni ktibt, u li kont żgur nikteb kieku ma kontx tant anzjuż biex ma nidhirx dogmatiku, huwa li fis-sew dik l-esperjenza mhux lill-emna tiegħi kienet dgħajfet, iżda lill-attitudni inflessibbli li kelli kwantu dik l-emna. Qabel dil-kwistjoni kont nieħu interess fiha biss biex noqgħod naqla' l- battibekki. Xtaqt inpetreċ id-difetti fil-pożizzjonijiet ta' dawk li jemmnu li kienu set jissopravivu l-mewt fiżika. Iżda l-esperjenza li kelli mbagħad tagħtni x'nifhem li xotta waħda jkun vallapena nifli d-diversi possibbiltajiet ta' sopravivenza, anke jekk biss petipoteżi. Ma kellix awtem nimplika li l- eżitu ta' kull stħatrtiġa kien kabbar il-probabbiltà minima ta' kull waħda minnhom, anke kieku stess nikkonċedu, għas-saħħa tal-argument, li dawn kellhom xi probabbiltà. L-għan li nikteb l-ewwel attiklu kellu fini doppja. Qabelxejn dehrli li l- espetjenzi tiegħi kienu biżżejjed notevoli biex jiġu rreġistrati. Xtaqt ukoll nitribatti l-istqarrija inkoerenti, illi poġġewli f'ħalqi, li 'fuq ix-xaqliba l-oħta' ma kont skoprejt xejn. Evidentement, il-fatt li skoprejt xi ħaġa fuq ix-xaqliba l-oħra kien prekundizzjoni tal-fatt li nkun temmejt il-vjaġġ. Ħaġa taġunata din: li kieku ma kont skoprejt xejn allura jkun ifisser li 'qas biss kont hemm, u għaldaqstant ma kien ikolli l-ebda jedd noqgħod nimplika li kien hemm xi Kevin Saliba Alfred Jules Aver hemmhekk fejn tmur. Bil-maqlub, kieku kellu jkun hemm evidenza li kelli xi esperjenzi sttambi, xorta ma kienx ikolli lok ngħid li hemmhekk kien 'ix- xaqliba l-oħtra'. B'mod pattikulati, ma jkunx hemm lok jingħad lanqas li kont żott, jew ma żottx, dat-tali post. Fl-attiklu għedt li l-iżjed spjega probabbli tal-esperjenzi tiegħi kienet li tul l-erba' minuti li qalbi damet wieqfa moħħi ma kienx waqaf jaħdem. Wata qaluli, kemm hu veru ma nafx, li moħħi ma setax jibqa' jaħdem minn jeddu għal iktar ħin bla ma ssirlu ħsara. Tant tajtha ovvja li l-persistenza tal-moħħ kienet l-iżjed spjega probabbli li 'qas biss indenjat ruħi nisħaq fuqha. Iżda qed nisħaq fuqha issa. L-ebda ipoteżi oħra ma tersaq qrib lejha biex teħdilha postha. Descaftes ma tantx għandu wisq dixxipli fi żmienna. Illum m'hawnx ħafna filosfi, ikun xi jkun tagħhom il-kredu, li jemmnu li aħna sustanzi spiritwali. Dawk li s'issa llargaw mill-moda kurrenti ħalli ma jixtartux l-identitajiet tagħna b'viżjoni matetjalista, iżjed iva milli le ssibhom idaqqsu l-persuni mas-sensiela tal-esperjenzi tagħhom. M'hemm l-ebda taġuni, fil-prinċipju, l- għala tali sensiela m'għandhiex tissokta lil hinn mill-punt fejn l-esperjenzi jkunu assoċjati ma' ġisem pattikulati. Ħabat ħażin, kif irrimatkajt fl-artiklu, li ħadd s'issa ma seħħlu jispeċifika t-relazzjonijiet li bilfors jridu itabbtu lill- membri ta' tali sensiela biex ikunu jistgħu jsawru persuna. Hemm oġġezzjoni iżjed serja. Ikunu xi jkun dawna t-telazzjonijiet, dawn iridu jkunu kontinġenti; ma jistax ikun li jkunu mrawma. Iżda dan jagħti lok lill- possibbiltà li jkun hemm espetjenzi li ma jappattienu 'l ħadd, ċjoċ esperjenzi li jeżistu għalihom infushom. Mhix ċara għalija li din is-suppożizzjoni hija konttadittotja, iżda ma trid xejn biex titqies difett teoretiku ittiparabbli. Li kellna nwattbu fil-ġenb din ix-xorta ta' teoriji, għandna mnejn nduru lura fuq id-duttrina Kristjana tal-irxoxt tal-ġisem. Iżda, kif inhu magħtuf, anke dan jisromna b'qabda intoppi. Minnhom ser insemmi biss wieħed jew Kevin Saliba Alfred Jules Aver tnejn. Pirkażu, nistgħu nistaqsu f'liema għamla l-iġsma tagħna għad jintraddulna lura. Fis-suta li kienu fiha xħin mietu jew f'dik tal-fjur tagħhom: Set jibqgħu vulnetabbli għall-uġigħ u l-mardi Xi prospetti għandhom it-tfal, il-mifluġa, l-iskiżofreniċi u l-amneżiċi' B'liema mod set jissoptavivu dawn €QO kemm glorjuż u leqqien, ja ġisem fraġli, għad inti tkunl' Dan il-ġisem L-għala għandna nistiednu l-għali fuqna bla bżonn' Ejja nassumu li bilfors ittid nerġa' nidher bħala persuna bil-ġisem, jekk il-veru għandi nidher qabelxejn. Dan ma jfissirx li l-ġisem li jkun set isir tiegħi għandu bilfors ikun l-istess ġisem li huwa tiegħi issa. Jekk niġu f'dan 'qas biss ikun hemm bżonn li dan ikun xi replika ta' dan il-ġisem li għandi issa. L-ikbar ħjieġ huwa li jkun ġenetikament l-istess, voldieri xi għamla ta' ġisem uman, ngħidu aħna mudell maskili standard mhux partikularment utiq u sabiħ u lanqas matid, iżda xorta waħda soġġett għall-mard li l-ġisem jingabba bih mingħandu. M'iniex ċert jekk nistgħux naqbdu nieħdu l-lala nagħżlu l-età u l-ġenetu. F'dan ix-xenarju, il-preservazzjoni jew it-tiġdid tal-identità personali jiġu assikurati b'kontinwità fl-istati mentali, bil-memotja bħala fattur neċessarju għad illi xorta waħda mhux suffiċjenti. Bħalissa qiegħed nassumi li dawn l-istati mentali jeżistu għalihom infushom, u allura hekku l-ħtieġa ta' ġisem materjali li jsostnihom. M'iniex nistqatt illi xenarju bħal dan huwa tassew plawżibbli, xejn affattu. B'danakollu dan xorta għandu żewġ metti. L-ewwel wieħed hu li ma jkollniex iżjed bżonn insibu taff l-ipoteżi li l-ġisem għandu jetġa' jissawwar mill-ġdid f'xi żmien wata li jkun spita. It-tieni huwa li dana ma jġagħlniex bilfors nipproponu l-eżistenza ta' dinja ġejjiena. Inkunu nistgħu nerġgħu ngħixu f'xi stat ġejjien tad-dinja li qegħdin ngħixu fiha proprju issa. U b'din jibda ħiereġ ċar li l-idea tal-irxoxt tal-ġisem ikun jaqbel inwattbuha. F'dak il-każ ikollna nibdluha mal-idea tat-tinkarnazzjoni. Dawn it-tnejn mhumiex wisq distinti. Il-vantaġġ tal-idea tar-tinkarnazzjoni huwa li Kevin Saliba Alfred Jules Aver dina timplika kemm li l-persuni jgħaddu mill-bdil tal-iġsma u kemm li jetġgħu lura fl-istess dinja li kienu fiha qabel. Fl-Otjent l-idea tar-rinkarnazzjoni hija popolati qatigħ. Fil-Punent is-soltu din tittieħed bin-nelħ. Difatti spiss iddieħakt biha jien l-ewwel wieħed. Anke issa, m'iniex qiegħed nissuġġerixxi li din hija, jew li qatt ser tkun, tabilħaqq realtà. Lanqas biss li tista' difatti tkun. Il-kunċett li għandna tal-persuna huwa tali li filfatt tkun ħaġa konttadittorja li nissoponu li persuni ormaj mejtin xi datba jirritornaw luta f'did-dinja wara xi intervall ta' żmien kunsiderevoli. Iżda l-kunċetti tagħna mhumiex sagrosanti. Kemm-il datba dawn ma jibqgħux adattati tajjeb għall-esperjenza tagħna jistgħu dejjem isirulhom xi bidliet. Kif inhuma l-affarijiet bħalissa, il-bidla li tagħtina motiv biex il- kunċett tagħna tal-persuna nibdluh b'tali mod li nikkonċedu l-possibbiltà tat- tinkarnazzjoni ma tkunx xi bidla kbita fil-wisa'. Biżżejjed li jkollna evidenza tajba li hawn bosta persuni li tant kapaċi jagħtu tagħrif dwar ħajjiet preċedenti ta' tali karattru li jkun jidhrilna impossibbli li dawn setgħu qatt kellhom dan it-tagħrif, sakemm ma kinux, filfatt, għexu l-ħajjiet tal-persuni inkwistjoni. Din kundizzjoni indispensabbli. Ħaġa bla sens li persuna tiġi tgħidilna li kienet Antonju, jew ngħidu aħna, Kleopatra, jekk dwar Antonju u Kleopatta tkun taf inqas minn xi skular ta' Shakespeare u wisq inqas minn xi storiku kompetenti fl-iżmna tal-qedem. F'dan il-kuntest in-nisi jfisser il- mewt fil-veru sens tal-kelma. Jenħtieġ nirtimarka li anke jekk tiġi ssodisfata din il-kundizzjoni, il-motiv li jkollna biex nibdlu l-kunċett tal-persuna ma jkunx itreżistibbli. L-armonija nkunu nistgħu nġibuha lura wkoll billi nibdlu l-kunċett tal-memotja. Inkunu nistgħu nintroduċu d-deċiżjoni li jkun filfatt possibbli li niftakru esperjenzi li qatt ma kellna fis-sew. Irrid ngħid, mhux biss li niftakru dawn l-esperjenzi bl-istess mod u manjieta li niftakru l-fatti ta' xi għamla jew oħta, iżda li dawn l-esperjenzi niftakruhom bl-istess mod u manjiera li niftakru dawk tagħna. Kevin Saliba Alfred Jules Aver Liem deċiżjoni minn dawn set twassalna għall-veritàż Din mistoqsija bla sens. F'każi bħal dawn ma hemm, kif kieku kien ipoġġiha l-Professur Quine, l-ebda fat fil-kwistjoni li aħna nistgħu nittantaw niskopru. Minflok fis-sew ikun hemm fatt li għalih ikollna nipprovaw naġġustaw il-lingwa tagħna: il-fatt li jkun minnu li xi nies urew dawn il-ħiliet sorprendenti. Iżda liem tanġament nagħmlu, jekk nibdlux il-kunċett tal-persuna jew il-kunċett tal-memotja, jew jekk naqbdux xi totta oħta, tkun biss kwistjoni ta' xelta. L-iżjed li nkunu nistgħu ngħidu favur l-idea tat-rinkarnazzjoni jkun li f'dawn iċ-ċirkustanzi din tkun opzjoni attraenti. Din id-darba l-pożizzjoni tiegħi ħalluni nagħmilha ċara: m'iniex ngħid li dawn id-donnhom bravuti tal-memotja qatt filfatt saru b'xi faġun, jew li difatti qatt saru, jew li qatt ser isitu. Kulma qiegħed ngħid hu li fil-loġika ma hemm xejn li jżommna milli ngħidu illi f'każ li dawn vetu jsiru b'mod abbundanti mbagħad tassew ikollna taġun nagħtu kunsens lir-tinkarnazzjoni. Batta dan, taġun għala nikkonċeduha bħala possibbiltà jkun ukoll taġun għala nammettuha bħala fatt. Il-konsegwenza ta' konċessjoni bħal din tkun pjuttost tadikali, għad illi mhux tadikali daqs ċettu tfantis tal-fantaxjenza li dejjem jissajja bil-lest, bħat- trapjanti tal-moħħi u t-telekineżi. Din tkun inqas tadikali wkoll mill- ispekulazzjonijiet tal-fiżiċi matematiċi. Lill-qartejja dawn l-ispekulazzjonijiet iżjed għandhom ħabta jeċċitawhom milli jallarmawhom. Il-ktieb Sżorja fil- Qosor taż-Żmien tal-Professur Hawking sar suċċessun. Għandu mnejn il- qattejja għadhom ma fehmux l-implikazzjonijiet tal-ispekulazzjonijiet tiegħu. Jingħadilna, pirkażu, li hija ħaġa possibbli li d-direzzjoni tal-vleġġa tal-ħin timxi bil-kontra. Kieku dan jagħtina possibbilitajiet ferm iżjed bizzatti mit- twelid mill-ġdid wara l-mewt. Din tkun tesiġi li fi kwalunkwe ħajja mewt petsuna tkun tippreċedi twelidha. Dika mbagħad tkun xokk xokkun għas- sens komun. Kevin Saliba