Terminoloġija Suppliment ma’ (ħarġa 16) Produzzjoni sostenibbli permezz tal-aqwa tekniki disponibbli Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 PRODUZZJONI SOSTENIBBLI PERMEZZ TAL-AQWA TEKNIKI DISPONIBBLI Din id-darba, il-glossarju li qed nippreżentawlkom huwa ġabra ta’ termini pjuttost speċjalizzati li nsibuhom fl-hekk imsejħa Dokumenti ta’ Referenza tal-Aqwa Tekniki Disponibbli (Best Available Techniques Reference Documents) jew fil-qosor il-BREFs. Sfond Il-proċessi tal-produzzjoni industrijali huma responsabbli għal parti konsiderevoli tat-tniġġis flEwropa. B’hekk, l-Unjoni Ewropea (UE) stabbiliet għadd ta’ regoli komuni għall-permessi u għall-kontroll b’rabta mal-installazzjonijiet industrijali. Dawn ir-regoli ġew deskritti fid-Direttiva dwar l-Emissjonijiet Industrijali 2010/75/EU (Industrial Emissions Directive, IED).1 Il-Kapitlu II tal-IED (u Direttivi oħra relatati li ġew ippubblikati qabilha) jeżiġi l-kontroll integrat tal-konsum tal-enerġija, tal-ilma u tal-materja prima, kif ukoll il-prevenzjoni tat-tniġġis tal-ilma, tal-arja u tal-ħamrija minn madwar 50,000 installazzjoni industrijali fl-Ewropa. Dan il-kontroll jiġi implimentat f’kull stat membru tal-UE permezz ta’ sistema li tinkludi kundizzjonijiet li jirrikjedu l-użu tal-Aqwa Tekniki Disponibbli (Best Available Techniques, BAT). L-Uffiċċju Ewropew tal-Prevenzjoni u tal-Kontroll Integrati tat-Tniġġis (European Integrated Pollution Prevention and Control Bureau, EIPPCB) jipprovdi riżorsa maġġuri għall-istati membri tal-UE u għall-applikanti għal permessi billi jieħu ħsieb jiżviluppa d-Dokumenti ta’ Referenza talAqwa Tekniki Disponibbli, jiġifieri l-BREFs. Dawn jiġu ġġenerati wara l-iskambju ta’ informazzjoni teknika bejn l-esperti mill-industrija, il-pajjiżi tal-UE, l-istituti tar-riċerka, l-NGOs ambjentali u l-Kummissjoni Ewropea. L-EIPPCB għandu rwol importanti fil-medjazzjoni ta’ dan il-proċess u għal dan il-għan jistabbilixxi grupp ta’ ħidma tekniku għal kull BREF. Il-BREFs fid-dettall Il-BREFs huma d-dokumenti ta’ referenza ewlenin li jintużaw mill-awtoritajiet kompetenti filpajjiżi tal-UE meta joħorġu l-permessi biex dawk l-installazzjonijiet industrijali li jirrappreżentaw potenzjal sinifikanti ta’ tniġġis ikunu jistgħu joperaw. Il-BREFs jipprovdu informazzjoni lil dawk responsabbli mit-teħid tad-deċiżjonijiet f’dan ir-rigward dwar dak li hemm disponibbli teknikament jew ekonomikament għall-industrija sabiex itejbu l-prestazzjoni ambjentali tagħhom u konsegwentement jittejjeb l-ambjent kollu. Id-Direttiva 2010/75/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta’ Novembru 2010 dwar l-emissjonijiet industrijali (il-prevenzjoni u l-kontroll integrati tat-tniġġis) (tfassil mill-ġdid) (Test b’rilevanza għaż-ŻEE), CELEX:02010L0075-20110106/MT Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 Sakemm BREF jiġi ffinalizzat, il-proċess jaf jieħu minn sentejn sa tliet snin u jkun jinvolvi sa mitt espert, bl-appoġġ ewlieni tal-EIPPCB li jieħu ħsieb l-aspett tal-medjazzjoni tul il-proċess kollu. Sal-lum jeżistu 33 BREF għas-setturi tal-industrija. Il-BREF huwa l-mezz li bih l-aqwa tekniki disponibbli u t-tekniki emerġenti jiġu ddeterminati b’mod trasparenti abbażi ta’ informazzjoni teknoekonomika soda. Jipprovdi l-prevedibbiltà lillproċess li bih jiġu ddeterminati l-konklużjonijiet dwar il-BAT u jipprovdi kunfidenza fil-kwailtà tar-riżultat aħħari. L-elementi ewlenin tal-BREFs, il-konklużjonijiet tal-BAT, jiġu adottati permezz ta’ proċedura ta’ kumitat u huma r-referenza biex jiġu stabbiliti l-kundizzjonijiet għall-permessi għallinstallazzjonijiet koperti bl-IED. L-iskop tal-BREF mhuwiex li jservi ta’ ktieb dettaljat dwar ittekniki tal-prevenzjoni u tal-kontroll tat-tniġġis għax diġà teżisti letteratura estensiva dwar dan issuġġett. Għalhekk, il-kontenut tagħhom hu limitat għall-informazzjoni rilevanti għall-għan speċifiku li jiġu ddeterminati l-BAT u t-tekniki emerġenti skont l-IED. Il-produzzjoni tal-BREFs fil-livell tal-UE titqies bħala eżerċizzju effiċjenti għaliex fin-nuqqas tagħhom, kull stat membru tal-UE jkollu jwettaq eżerċizzju simili. Fil-kuntest internazzjonali, ilBREFs u l-konklużjonijiet tal-BAT jitqiesu bħala kontribut tal-UE għall-proċess globali li nbeda fis-Summit Dinji tal-2002 dwar l-Iżvilupp Sostenibbli, sabiex il-pajjiżi li mhumiex membri tal-UE jkunu jistgħu jibbenefikaw ukoll minn din il-ħidma ambizzjuża.2 IL-GLOSSARJU FIS-SUPPLIMENT Lista ta’ termini Ingliż (EN) – Malti (MT) li tinkludi wkoll: – il-kodiċi tal-kunċett li jservi ta’ identifikatur fir-repożitorju terminoloġiku IATE (InterActive Terminology for Europe), u li nirreferu għalih bħala l-“IATE ID”; – id-definizzjoni tat-terminu bil-Malti; – u fejn disponibbli, (i) nota dwar il-kunċett u/jew (ii) nota dwar it-terminu Malti kkonċernat. It-Terminologi tal-Kummissjoni Ewropea Jennifer De Barro u Jeantide Naudi Ikkuntattjana fuq: DGT-TERMAL@ec.europa.eu Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 2-metossi-2-metilpropan, metil-terzjarju-butil-etere, metil-terz-butil-etere, MTBE Kompost organiku bil-formula kimika (CH3)3COCH3. gass aċiduż Gass naturali li fih ammonti sinifikanti ta’ kubrit uta’ ossidu tal-karbonju. Nota dwar it-terminu: Id-dizzjunarju ta’ Aquilina Malti-Ingliż jagħti "aċiduż" bħala aġġettiv maskil għal "acid" u "sour". Imbagħad għall-aġġettiv "acidic" abbażi tat-Taljan nużaw "aċidu" jew "aċidifikat". operazzjoni aċida, modalità aċida 3563701 Modalità operatorja fil-fabbriki tal-polpa fejn il-purifikaturi jitnaddfu bħala prevenzjoni mill-inkrustazzjonijiet tal-monosulfit tal-manjeżju (MgSO3) aloġeni adsorbibbli marbuta organikament Kloru, bromu jew jodju marbuta f’sustanzi organiċi li jistgħu jiġu adsorbiti fuq il-karbonju attivat. Nota dwar il-kunċett: L-ammont jiġi espress bħala klorur u jitkejjel skont il-proċedura ddefinita fl-ISO9562. Ir-riżultat jirrappreżenta t-tagħbija ta’ aloġeni organiċi fl-ilma, fil-ħama tad-dranaġġ u fil-ħamrija. diġestjoni aerobika, bijodegradazzjoni aerobika, degradazzjoni aerobika It-tkissir ta’ komposti minn mikroorganiżmi fil-preżenza tal-ossiġenu. Nota dwar il-kunċett: Matul il-proċess tat-trasformazzjoni ta’ komponenti fi prodotti iktar sempliċi, il-mikroorganiżmi jibdlu l-ossiġenu f’ilma. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 tunnellata mnixxfa bl-arja, ADt 3557486 Tunnellata ta’ polpa jew ta’ karta mnixxfa b'arja niexfa (mhux saturata). introduzzjoni tal-arja fi stadji Teknika ta’ tnaqqis tal-ossidi tan-nitroġenu (NOx) fl-emissjonijiet tal-impjanti termiċi permezz tal-kontroll tal-kombustjoni bbażata fuq il-ħolqien ta’ żewġ żoni ta’ kombustjoni: 1408270 i. żona ta’ kombustjoni primarja fejn titwettaq ir-reazzjoni fil-preżenza ta’ livell baxx ta’ ossiġenu (kundizzjonijiet rikki). B'dan il-mod jitnaqqsu b'mod sinifikanti l-FuelsNOx. It-temperatura baxxa li tintlaħaq tnaqqas ukoll il-formazzjoni tal-NOx termiċi. ii. żona ta’ kombustjoni sekondarja fejn tiġi introdotta l-arja meħtieġa biex iseħħ il-proċess kollu. lissija alkalina, lixxivjazzjoni alkalina 1625715 Proċess ta’ taħlil ta’ minerali solubbli minn mineral solidu jew minn konċentrat permezz ta’ solvent alkalin. alkilazzjoni Proċess tal-manifattura tal-petrol li fih l-isobutan jiġi kkombinat ma' alkeni ta’ piż molekulari baxx (primarjament taħlita ta’ propen u buten) fil-preżenza ta’ katalizzatur aċiduż b'saħħtu, jew aċidu sulfuriku jew aċidu idrofluworiku, għall-produzzjoni ta’ taħlita ta’ idrokarburi paraffiniċi bi ktajjen ramifikati b'numru għoli ta’ ottan. 1556494 Proċess li matulu żewġ elementi tal-metall jew aktar jiġu mdewba flimkien f’taħlita preċiża biex jifformaw materjal speċifiku, jew liga [ IATE:1552017 ]. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 gagazza tal-melħ tal-aluminju 3567353 Gagazza tal-melħ li tirriżulta mill-proċess tar-raffinar tal-aluminju, meta l-fdalijiet jiddewbu fi fran rotatorji jew reverbatorji. impjant abbażi tal-ammonju 3563703 Impjant tal-polpa li juża l-bisulfit tal-ammonja b'diossidu tal-kubrit imdewweb bħala r-reaġent kimiku għad-delenjifikazzjoni tal-injam sabiex tiġi prodotta polpa taċ-ċellulożi. degradazzjoni anaerobika, bijodegradazzjoni anaerobika, diġestjoni anaerobika It-tkissir ta’ komposti minn mikroorganiżmi fin-nuqqas tal-ossiġenu. Pjanċa rettangolari magħmula minn metall parzjalment raffinat bħal pereżempju r-ram iswed (blister copper). Nota dwar il-kunċett: Fil-metallurġija elettrolitika, l-anodu jiġi dissolt f’soluzzjoni aċidika u l-atomi tal-metall mixtieq jerġgħu jiġu ddepożitati fuq il-katodu [ IATE:1343654 ]. forn tal-ħami tal-anodi, forn anodizzanti Forn użat fil-produzzjoni ta’ anodi tal-karbonju moħmija minn qabel [ IATE:1077360 ] li jintużaw għat-tidwib [ IATE:3540844 ] tal-aluminju. Nota dwar il-kunċett: Dan il-kunċett m'għandux jiġi mfixkel ma' forn anodiku [ IATE:3567282 ]. . Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 impjant tal-ħami tal-anodi, impjant tal-ħami Parti mill-impjant ta’ produzzjoni tal-anodi tal-karbonju fejn il-blokok tal-anodi miksuba fl-impjant tal-pasta [ IATE:3567335 ] jiġu kkalċinati sabiex is-sustanzi volatili li jkun hemm fiż-żift [ IATE:1205848 ] jevaporaw u l-karbonju li jifdal jifforma skeletru riġidu fi ħdan il-blokka. Nota dwar il-kunċett: Il-partijiet l-oħra tal-impjant huma l-impjant tal-pasta u l-impjant tal-produzzjoni tal-vireg [ IATE:3567339 ]. Dan il-kunċett m'għandux jiġi mfixkel mat-terminu idjaq "forn tal-ħami tal-anodi" [ IATE:3528586 ]. Il-forn tal-ħami hu l-forn fejn jinħmew l-anodi. L-impjant tal-ħami hu l-post fejn dan iseħħ li jinkludi pereż. żoni tal-ħżin ta’ materja prima u ta’ prodotti, tagħmir tat-tifrik u tat-taħlit u fran tal-ħami. effett ta’ anodu Kundizzjoni instabbli ta’ ċellola tal-elettroliżi [ IATE:1369748 ] tal-aluminju minħabba ammont wisq żgħir ta’ alumina [ IATE:1552043 ] maħlul fl-elettrolit [ IATE:1697751 ] (inqas minn 2%), li tkun ikkaratterizzata minn: - vultaġġ għoli, - interruzzjoni tal-produzzjoni tal-aluminju, - produzzjoni tal-gassijiet b’effett ta’ serra CF4 u C2F6 Nota dwar il-kunċett: L-effett ta’ anodu jibda meta l-vultaġġ jogħla malajr u jaqbeż il-limitu ta’ vultaġġ (A), normalment 6-10 volts. Ċilindru tal-azzar orizzontali miksi bil-brikks miżmum fuq rombli li fih il-prodott mill-konvertituri, ir-ram iswed, jiġi raffinat qabel ma jiġi kkastjat fl-anodi għar-raffinar finali permezz tal-elettroliżi bir-ram. Nota dwar il-kunċett: Dan il-kunċett m'għandux jiġi mfixkel ma': forn tal-ħami tal-anodi [ IATE:3528586 ]. pasta anodika, pasta ħadra 3567338 Aggregat imħallat ta’ karbonju u żift li jiġi ffurmat f’anodi. Ara wkoll: impjant tal-pasta (kunċett relatat) [ IATE:3567335 ]. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 magna tal-ħasil tar-residwu anodiku 3567698 Magna li taħsel ir-residwu anodiku [IATE:1370074] sabiex titneħħa s-soluzzjoni tal-aċidu sulfuriku qabel ma dan jiġi rriproċessat. 1370074 Il-porzjon tal-anodu li jibqa' wara li jkun għadda l-perjodu skedat għar-raffinar tal-elettroliti tal-biċċa l-kbira tal-kontenut metalliku tiegħu. ħama anodiku, ħama, Sustanza li tinżel fil-qiegħ taċ-ċellola elettrolitika waqt l-ipproċessar tal-metall fil-mira, li tikkonsisti minn metalli oħra li ġew ridotti iżda mhux iddepożitati fuq il-katodu. Nota dwar il-kunċett: It-tajn anodiku jkun fih metalli ta’ valur bħall-fidda u d-deheb. Apparat iddisinjat biex jissepara ammonti kbar ta’ żejt u solidi sospiżi mill-effluwenti tal-ilma mormi mir-raffineriji taż-żejt, mill-impjanti petrokimiċi, mill-impjanti kimiċi, mill-impjanti tal-ipproċessar tal-gass naturali u sorsi oħra industrijali. Nota dwar il-kunċett: L-isem ġej mill-fatt li dawn is-separaturi huma ddisinjati skont l-istandards ippubblikati mill-American Petroleum Institute (API). 1367245 Forn qawwi li juża ark tal-elettriku bħala sors ta’ sħana speċjalment għall-produzzjoni tal-azzar. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 arsan, arsina, triidrur tal-arseniku 1458566 Sustanza bil-formula kimika AsH3. atomizzazzjoni 1084461 Ir-riduzzjoni ta’ likwidu għal partikuli fini ta’ sprej biex b'hekk tiżdied l-erja tas-superfiċje tiegħu. tidwib awtoġenu 3567178 Proċess tat-tidwib [IATE:3540844] li matulu l-enerġija meħtieġa biex issostni t-temperatura li biha jkun jista' jseħħ dan il-proċess tiġi pprovduta mir-reazzjoni eżotermika (mingħajr iż-żieda ta’ fjuwil jew ta’ sħana elettrika) tal-ossidazzjoni tas-sulfuri. retroventilazzjoni 1639557 Ir-riċiklaġġ ta’ gassijiet spostati, lura għal ġol-vettura tad-distribuzzjoni jew għal ġot-tank tal-ħżin permezz ta’ pajpijiet imqabbdin mat-tank. filtru b'borża 1338477 Saffatur b’borża magħmula minn drapp poruż, minsuġ jew magħmul feltru, li minnu jgħaddu l-gassijiet biex jitneħħew il-partikuli. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 ħami Proċess tal-produzzjoni tal-grafit li jbiddel iż-żift legant f’kokk, li jneħħi ħafna mis-sustanzi volatili f’temperatura ta’ 1200°C u li jħalli prodott karboniku solidu, mhux deformabbli (karbonju amorfuż). Nota dwar il-kunċett: Wara l-ħami jkun hemm it-tixpip fiż-żift, u sussegwentement jerġa' jkun hemm proċess ta’ ħami biex tittejjeb id-densità u karatteristiki oħra. alimentazzjoni bit-tkissir tal-krosta b'virga L-alumina użata biex talimenta ċ-ċelloli elettrolitiċi wara li l-krosta iebsa li tifforma fuq is-supefiċje tal-elettrolit (li tikkonsisti minn krijolit imdewweb u alumina dissolt) titkisser perjodikament b'virga u l-alumina titħawwad fl-elettrolit biex il-konċentrazzjoni tal-alumina tibqa' stabbli. żejt bażi 1164601 Żejt ta’ oriġini minerali estratt miż-żejt grezz permezz ta’ proċess ta’ distillazzjoni. tifrik tal-batterija 3567364 It-tifrik tal-batterija sħiħa fi kraxer, xreder jew mitħna bl-imrietel u s-separazzjoni tal-komponenti permezz ta’ separazzjoni bil-gravità. 1203779 Ġebla sedimentarja komposta primarjament minn mineral wieħed jew iżjed tal-idrossidu tal-aluminju, kif ukoll minn taħlitiet varji tas-silika, tal-ossidu tal-ħadid, tad-diossidu tat-titanju, tal-aluminosilikat, u ta’ impuritajiet oħrajn f’ammonti minuri jew żgħar ħafna. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 filtru b'sodda tal-kokk 3567651 Sistema ta’ filtri li tuża ċilindru mimli (sodda ta') kokk biex jitnaddaf il-gass mit-tromba taċ-ċumnija. 1626171 Prodott nofsu lest illaminat jew mikwi fil-forġa, li normalment ikun kwadru b'kantunieri ċċanfrinati jew ittundjati u li jkollu erja trasversali ta’ mhux iktar minn 25 pulzier kwadru. bijoeliminabbiltà 3566760 Kejl tal-ħila ta’ sustanza organika li titneħħa mill-effluwent b'konsegwenza tal-mekkaniżmi kollha ta’ eliminazzjoni li jistgħu jseħħu f’impjant bijoloġiku (inkluża l-bijodegradazzjoni). filtru bijoloġiku, bijofiltru 1497991 Apparat għall-kontroll tat-tniġġis li juża mikroorganiżmi li jokkorru b'mod naturali biex jassorbi mbagħad jiddegrada l-komposti organiċi permezz tal-ossidazzjoni bijoloġika. bijotrattament Proċess li jinvolvi l-użu ta’ mikroorganiżmi biex komposti tossiċi u persistenti fl-effluwenti industrijali jitneħħew jew jiġu newtralizzati. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 batterju luminexxenti 1704323 Batterju li jemetti d-dija, id-dawl viżibbli. Ara wkoll: bijoluminexxenza [ IATE:1498024 ]. Bijofiltru [IATE:1497991] kkombinat ma’ purifikatur niedi [IATE:1422077] li jikkundizzjona l-gass ta’ skart minn qabel billi jneħħi t-trab u jbaxxi t-temperatura tad-daħla. Nota dwar il-kunċett: L-ilma jiġi rriċiklat kontinwament, billi jidħol mill-wiċċ tal-kolonna tas-sodda mpakkettata, mnejn inixxi bil-mod. unità tal-infiħ tal-bitumen 3557419 Unità li fiha jiġi mmanifatturat il-bitumen ossidat. Nota dwar il-kunċett: Il-bitumen ossidat (magħruf ukoll bħala "bitumen minfuħ") huwa bitumen ta’ grad għoli użat fl-applikazzjonijiet għas-soqfa. 1486309 Likur użat fuq il-polpa kraft [ IATE:1485739 ] li jkun fih frammenti ta’ linju u karboidrati mid-dekompożizzjoni tal-emiċellulożi, karbonat tas-sodju, sulfat tas-sodju u mluħ inorganiċi oħra. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 forn tal-blast Forn tat-tidwib f’forma ta’ torri li fih jista' jiġi introdott blast ta’ arja sħuna kkompressata minn isfel. Nota dwar il-kunċett: L-iskop tal-forn tal-blast hu li jnaqqas kimikament u jikkonverti fiżikament lossidi tal-ħadid f’ħadid likwidu msejjaħ “metall jaħraq”. Il-mineral tal-ħadid, il-kokk u l-franka jintefgħu fil-parti ta’ fuq, u l-arja li tkun imsaħħna minn qabel tintnefaħ fil-qiegħ. Il-materji primi jeħtieġu minn 6 sa 8 sigħat biex jinżlu fil-qiegħ tal-forn fejn isiru l-prodott finali ta’ gagazza likwida u ħadid likwidu. Dawn il-prodotti likwidi jiġu skulati mill-forn f’intervalli regolari. L-arja sħuna li kienet ġa ntnefħet fil-qiegħ tal-forn titla’ 'l fuq f’bejn 6 u 8 sekondi wara li tkun għaddiet minn bosta reazzjonijiet kimiċi. Ladarba forn tal-blast jinxtegħel, dan jibqa' għaddej jaħdem għal bejn erba’ sa għaxar snin b’waqfiet qosra biex issirlu xi manutenzjoni ppjanata. polpa kraft ibbliċjata 3563704 Polpa kimika (li tikkonsisti l-aktar f’ċellulożi u emiċellulożi) li tkun manifatturata bl-użu tas-sulfur tas-sodju bħala l-kimika ewlenija tat-tisjir u li l-fibri tagħha jkunu ġew ibbliċjati. sistema ta’ tnaqqis tal-pressjoni 1449269 Sistema li f’każ ta’ emerġenza jew f’kundizzjonijiet ta’ manutenzjoni tnaqqas l-akkumulu tal-gass f’impjant jew f’partijiet minnu. 1643139 Ossidu tal-aluminju bażiku, abjad u relattivament artab (AIO(OH)) li huwa mineral komuni fil-boksajt u li fih jifformaw partikuli mxerrda jew mases qishom piżelli. gagazza 3565607 Prodott sekondarju minn bojler b'qiegħ niedi li huwa tip speċjali ta’ bojler iddisinjat biex iżomm l-irmied tal-qiegħ [ IATE:3565606 ] fi stat imdewweb qabel jitneħħa. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 sistema ta’ aspirazzjoni intensifikata 3567296 Sistema ddisinjata biex timmodifika l-kapaċità tal-estrazzjoni tal-fann abbażi tas-sorsi tad-dħaħen li jinbidlu tul iċ-ċikli ta’ tagħbien, tidwib u ttappjar fl-industriji tal-metall. rmied tal-qiegħ 3565606 Parti mir-residwu mhux kombustibbli tal-kombustjoni f’forn jew inċineratur. agglomerazzjoni 1407832 Proċess li jgħaqqad flimkien il-minerali pulverizzati, bħat-trab tal-faħam, fi briquets taħt pressjoni, spiss bl-għajnuna ta’ legant bħall-asfalt. vaska ta’ ritenzjoni Ħajt jew diga madwar in-naħa ta’ barra ta’ tank biex jikkontrolla/tikkontrolla l-kontenut tat-tank kollu jew parti minnu f’każ ta’ tixrid, u (f'xi każijiet) barriera impermeabbli mal-art bejn it-tank u d-diga sabiex twaqqaf lill-prodott milli jinfiltra l-art. Ara wkoll: ħajt ta’ protezzjoni [IATE:1077097]. ħajt ta’ protezzjoni 1077097 Ħajt jew diga mibni(ja) madwar tank taż-żejt jew żona tat-tankijiet biex fih(a) jinżamm il-kontenut tat-tankijiet kollha jew parti minnu f’każ ta’ tixrid, kultant b'barriera impermeabbli mal-art bejn it-tank u d-diga biex tiġi evitata l-infiltrazzjoni tal-prodott fl-art. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 kalċinazzjoni 150942 Tisħin għal temperaturi għoljin fl-arja jew fl-ossiġenu. Nota dwar il-kunċett: Jeżistu żewġ tipi ta’ kalċinazzjoni. Ara wkoll l-entrata [IATE:3564805] kalċinazzjoni Proċess ta’ trattament termali fin-nuqqas ta’ arja jew ta’ ossiġenu jew fi provvista limitata ta’ arja jew ossiġenu. Nota dwar il-kunċett: Jeżistu żewġ tipi ta’ kalċinazzjoni. Ara wkoll l-entrata [IATE: 150942] kalċina 3567475 Ossidu taż-żingu mhux pur miksub permezz tax-xiwi ta’ konċentrati tas-sulfur taż-żingu. kappa, kappa tal-qbid Apertura riċeventi użata bħala l-erja ta’ ġbir inizjali ta’ sistema ta’ ventilazzjoni biex jinqabdu l-kontaminanti tal-arja. Nota dwar il-kunċett: Dan il-kunċett m'għandux jiġi mfixkel ma' kappa tad-dħaħen [ IATE:1409794 ]. sulfur tal-karbonil, ossisulfur tal-karbonil 958208 Kompost organiku bil-formula OCS. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 materjal karbonjuż 1154078 Materjal li jkun fih ħafna karbonju. rota ta’ kkastjar 3567302 Rota b'forom apposta fuq iċ-ċirkonferenza tagħha sabiex jilqgħu fihom il-metall imdewweb. krekkjar katalitiku 1204113 Proċess industrijali li permezz tiegħu, b'reazzjoni li sseħħ fil-preżenza ta’ katalizzatur abbażi tas-siliċje u tal-aluminju, jiġu estratti idrokarburi paraffiniċi ħfief mill-molekuli tal-idrokarburi paraffiniċi tqal. trabijiet katalitiċi 3564499 Partikuli ibsin tal-ossidu tal-ħadid u tas-siliċju miżjuda maż-żejt grezz fir-raffineriji li jiddependu fuq l-ikkrekkjar katalitiku biex jgħinu l-ikkrekkjar tal-fjuwil f’temperaturi baxxi. riformar katalitiku Proċess kimiku li jiġi sfruttat industrijalment kemm għall-produzzjoni ta’ benżen b'numru għoli ta’ ottan u kemm għall-produzzjoni tal-idrokarburi aromatiċi minn taħlitiet ta’ alkani u ċikloalkani u li jipprevedi li l-idrokarburi alifatiċi jingħaddu minn fuq katalizzatturi tal-platinu f’temperaturi għoljin u taħt pressjoni għolja. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 3567336 Sistema ta’ kombustjoni fejn id-dekompożizzjoni ssir fuq superfiċje katalizzatriċi tal-metall f’temperaturi aktar baxxi minn dawk użati f’ossidatur termali [IATE:3540524] standard, normalment minn 350°C sa 400°C. Ara wkoll: ossidatur termali riġenerattiv [IATE:3567075]. 1343654 Prodott ta’ raffinerija tal-metalli magħmul permezz ta’ proċessi elettrolitiċi, li jista' jiġi maħlul mill-ġdid, illigat u proċessat ulterjorment sabiex jipproduċi vireg, profili, wajers, folji, strixxi, tubi, eċċ. Ara wkoll: anodu [IATE:3567285]. 3567672 Il-proċess li matulu ż-żingu li jifforma fuq il-katodi permezz tal-elettroliżi jiġi mdewweb u mferra' f’forma biex tinkiseb il-forma mixtieqa tal-prodott taż-żingu nofsu lest. kawstifikazzjoni 3563705 Proċess fiċ-ċiklu tal-ġir li fih l-idrossidu (likur abjad) jiġi riġenerat bir-reazzjoni Ca(OH)2 + CO32- → CaCO3 (s) + 2 OH-. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 evoluzzjoni fiċ-ċellula 3567681 Il-bidliet kollha fil-kundizzjoni taċ-ċellola elettrolitika peress li l-alumina tiddissolvi fil-banju tal-elettroliti taċ-ċellola u ma tiġix alimentata kontinwament, u dan jikkawża bidliet fil-vultaġġ taċ-ċellola (għax tiddependi fuq il-konċentrazzjoni tal-alumina), u jista' jiżdied b'mod drammatiku jekk il-konċentrazzjoni tal-alumina dissolta fl-elettrolit tkun baxxa wisq. Kwalunkwe materjal li jippreċipita, bħall-karbonati, il-ġipsum, u l-barit, li jokkorri fl-interstizji ta’ blat klastiċi. Nota dwar il-kunċett: Fil-metallurġija, is-siment tal-kadmju, tal-fidda eċċ. jiġi prodott permezz ta’ preċipitazzjoni kimika. polpa kemitermomekkanika, CTMP 1317774 Tip ta’ polpa semikimika prodotta b'mod simili għall-polpa termomekkanika (TMP), għajr li l-partikuli tal-injam ikunu trattati kimikament qabel jidħlu fir-raffinatur. ċippbord, bord tal-partikuli 1623134 Laqx tal-injam niexef li jitwaħħal flimkien b'reżina li tibbies taħt l-influwenza ta’ pressjoni għolja u ta’ sħana qawwija. kalċinatur b'sodda fluwidizzata ċirkolanti 3567327 Reċipjent li fih l-idrossidu tal-aluminju jiġi kkalċinat (imsaħħan għal temperaturi ta’ madwar 1000°C) u kkonvertit għal alumina metallurġika [ IATE:160217 ] li jintuża fil-produzzjoni tal-aluminju. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 kjarifikazzjoni 1342716 It-tneħħija ta’ kull tip ta’ partikuli, sedimenti, żjut, materja organika naturali u kulur mill-ilma biex jiċċara. żejt dikantat 1165895 Żejt aromatiku tqil minn qiegħ il-frazzjonatur fi proċess ta’ krekkjar katalitiku fluwidu [IATE:1661782] li minnu jitneħħew it-trabijiet katalitiċi [IATE:3564499] residwi permezz taċ-ċentrifugazzjoni [IATE:1544641] u tad-dikantazzjoni [IATE:1087770]. 1377709 Rmied u residwi parzjalment imdewbin minn forn imħaddem bil-faħam jew bin-nar. Ara wkoll: operazzjoni ta’ klinkerizzazzjoni [ IATE:3567664 ]. operazzjoni ta’ klinkerizzazzjoni 3567664 Il-mod li bih jitwettaq il-proċess li jipproduċi l-klinker [IATE:1377709] (materjal ġebli maħruq jew vitrifikat). forn magħluq 3567653 Forn li jkun armat b'mod li jippermetti li l-gass iġġenerat jiġi estratt minn fannijiet, jissaffa u jintuża bħala fjuwil. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 proċess tat-trattament tat-trab bil-plażma f’forn magħluq Proċess użat għall-ipproċessar ta’ residwi minn imtieħen tal-azzar (l-iktar trab EAF tal-azzar inossidabbli) li matulu jinkiseb materjal b'ħabba fina mingħajr il-bżonn ta’ agglomerazzjoni, sakemm l-alimentazzjoni tkun xotta. Ara wkoll: proċess tat-trattament tat-trab bil-plażma [IATE:3567490] u forn magħluq [IATE:3567653]. 1426547 Aġent li jippromwovi l-koagulazzjoni [IATE:1207274] tad-demm. koagulazzjoni Metodu li jintuża għas-separazzjoni ta’ solidi sospiżi billi jiżdiedu koagulanti b’kargi opposti għal dawk tas-solidi sospiżi fl-ilma mormi. Ara wkoll: flokkulazzjoni [IATE:1426358] u nnota d-differenza bejn il-kunċetti. ċilindru tal-kokk 3564509 Reattur kbir użat fl-ikkokkjar imdewwem [IATE:1165942] biex fih, tinżamm jew tiddewwem, l-alimentazzjoni msaħħna, filwaqt li jseħħ l-ikkrekkjar [IATE:1075495]. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 turbina tal-gass b'ċiklu kkombinat, CCGT 912466 Forma ta’ teknoloġija għall-ġenerazzjoni tal-enerġija b'mod effiċjenti ħafna li tikkombina turbina tal-gass ma' turbina tal-fwar. Ara wkoll: ċiklu kkombinat ta’ gassifikazzjoni integrata (IGCC) [IATE:838850]. għadsa tal-ilma 1184528 Ħaxix/ħażiż li jgħatti l-wiċċ tal-ilma qiegħed konċentrat tal-metall, konċentrat, mineral tal-metall arrikkit, mineral arrikkit Prodott kummerċjabbli wara li ssir separazzjoni f’impjant tal-ipproċessar tal-minerali b'żieda fil-grad tal-mineral ta’ valur. Nota dwar it-terminu: Il-varjant "mineral metalliku arrikkit" aċċettat ukoll. konċentrat, retentat 1450580 Il-materjal li jibqa' għax ma jirnexxilux jgħaddi minn ġo filtru jew membrana poruża. ċirkwit ta’ riċiklaġġ tal-gass ta’ riġenerazzjoni kontinwa 3564982 Ċirkwit ta’ riċiklaġġ tal-gass ta’ skart mill-unità tar-riġenerazzjoni kontinwa tal-katalizzatur. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 3567284 Struttura ċilindrika tal-azzar, normalment b'dijametru ta’ erba' metri u miksija bi briksa refrattorja, li fiha ssir il-konverżjoni [ IATE:3567271 ]. konverżjoni 3567271 Tip ta’ tidwib metallurġiku bl-għan li l-metall jiġi ppurifikat bl-ossidazzjoni, bl-iggagazzar u bil-volatilizzazzjoni. conveyor belt, ċinturin trasportatur, ċinga trasportatriċi 1578877 Ċinga wiesgħa li tintuża bħala mezz biex jinġarr materjal differenti, li ddawwar żewġ taljoli jew iktar f’ċirkwit kontinwu u li tkun sostnuta minn rombli jew minn superfiċje ċatta t-tul kollu tagħha. interċettatur bil-pjanċi kkorrugati 1165729 Sistema ta’ separazzjoni taż-żjut mill-ilma mormi li tinvolvi t-tneħħija ta’ sustanzi li ma jinħallux permezz tal-irkupru tas-solidi sospiżi u taż-żejt mifrux. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 ħasil kontrokurrenti Metodu ta’ estrazzjoni ta’ solidu-likwidu fejn il-materjal mhux maħsul jimxi fid-direzzjoni opposta tal-moviment tal-likwidu tal-ħasil. Nota dwar il-kunċett: Dan jista' jsir fi stadju wieħed jew iktar, jekk il-filtrat tal-ħasil jerġa' jintuża biex il-materjal jinħasel mill-ġdid. Jistgħu jintużaw żewġ stadji jew tlieta, li jippermettu li jkun hemm tliet darbiet inqas il-konsum tal-ilma meta mqabbla mal-ħasil kontrokurrenti bi stadju wieħed. 3567696 Qsim ta’ molekuli taħt l-influwenza tas-sħana, ta’ katalisti u ta’ solventi. Nota dwar il-kunċett: Fil-metallurġija, dan ifisser li l-kundizzjonijiet ikunu aktar qawwija minn dawk meħtieġa biex issir piroliżi [IATE:1364862]. kappa integrata fi krejn 3567300 Kappa tal-estrazzjoni mqabbda ma' krejn sabiex tipprevjeni u tnaqqas l-emissjonijiet li jirriżultaw minn operazzjonijiet ta’ tagħbien u ta’ ħatt tal-fran u tal-konvertituri li jintużaw fil-produzzjoni primarja u sekondarja tar-ram. griġjol 1367387 Reċipjent magħmul minn sustanza refrattarja bħall-grafit jew il-porċellana, użat għat-tidwib u għall-kalċinazzjoni ta’ materjali f’temperaturi għoljin. Nota dwar il-kunċett: Ikkompara ma': kitla [IATE:1213753]. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 ċiklofiltru 3565605 Apparat li jikkombina flimkien ċiklun [IATE:1350293] li jwettaq preseparazzjoni (biex jissepara trab iktar aħrax) u filtru b'borża (biex jaqbad trab iktar fin). sospensjoni magħquda ta’ żejt dikantat 3564806 Prodott sekondarju aromatiku tqil mill-unità tal-ikkrekkjar katalitiku tal-fluwidi ta’ raffinerija li jagħmel parti żgħira mill-forniment dinji taż-żejt kombustibbli [ IATE:1204019 ]. dekostruzzjoni, żarmar, żmantellar 1697171 Il-proċess li matulu oġġett jiżżarma f’partijiet separati biex jinkisbu komponenti importanti. Nota dwar it-terminu: Il-varjant "żmantellament" aċċettat ukoll. 1165942 Proċess ta’ krekkjar termali semikontinwu li fih alimentazzjoni ta’ idrokarburi tqal tinbidel fi prodotti ta’ valur ogħla u ta’ piż eħfef u f’kokk. 1445881 Apparat b’filtru li jneħħi l-qtar żgħar ta’ likwidu li jkunu maqbuda fi fluss ta’ gass. Nota dwar il-kunċett: Dan l-apparat jikkonsisti fi struttura minsuġa ta’ wajers tal-metall jew tal-plastik, b’superfiċe speċifika għolja. Permezz tal-momentum tagħhom, il-qtar żgħar preżenti fil-fluss tal-gass jaqbdu mal-wajers u jinġabru fi qtar akbar. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 denitrifikazzjoni 1427111 Proċess li permezz tiegħu ċertu mikroorganiżmi jbiddlu n-nitrati (NO3-) lura f’nitroġenu forma ta’ gass (N2). xama' mingħajr żejt 3564591 Xama' raffinata mingħajr żejt. unità tneħħi l-melħ 3564533 Unità tal-ipproċessar f’raffinerija taż-żejt li tneħħi l-melħ minn maż-żejt grezz. tneħħija tal-melħ 1083396 Tneħħija ta’ melħ minerali miż-żejt grezz bil-ħasil bl-ilma taż-żejt grezz jew ta’ residwi tqal f’temperatura u pressjoni għolja biex il-melħ u komponenti oħra li jistgħu jiġu estratti mill-ilma jinħallu, jisseparaw u finalment jitneħħew. 3564586 Il-prodott li jirriżulta mid-desorbiment [ IATE:1702417 ]. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 1367131 It-temperatura li fiha l-fwar tal-ilma fl-arja fi pressjoni barometrika kostanti jikkondensa bl-istess rata li biha jevapora. tneħħija tal-ilma 1339521 It-tneħħija tal-kontenut tal-ilma minn materjal solidu. 1082476 Mineral tal-idrossidu u tal-ossidu tal-aluminju, ta’ kulur bajdani jew li jagħti fil-griż, iebes u qisu ħġieġ [α-AlO(OH)], li huwa assoċjat mal-kurundun fiż-żmerill u li huwa mifrux fit-tafal tal-laterit, tal-boksajt u tal-aluminju. detezzjoni u kejl tad-distanza differential absorption light permezz tad-dawl u l-assorbiment detection and ranging, differential differenzjali, LIDAR b'assorbiment absorption Lidar, DIAL differenzjali, DIAL Teknika bbażata fuq il-laser, li tuża LIDAR b'assorbiment differenzjali li hija l-analogu ottiku ta’ RADAR ibbażat fuq il-mewġ tar-radju. emissjonijiet diffużi 3504819 L-emissjonijiet kollha li mhumiex rilaxxati minn punti ta’ emissjoni speċifiċi. Ara wkoll: emissjonijiet li jaħarbu [IATE:902022]. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 emissjonijiet diffużi ta’ komposti organiċi volatili, emissjonijiet diffużi ta’ KOV 3566756 Emissjonijiet ta’ KOV mhux inkanalati li jistgħu jirriżultaw minn sorsi f’żoni partikolari (pereż. tankijiet) jew minn sorsi “puntiformi” (pereż. flanġi tal-pajpijiet). dimerizzazzjoni 754931 It-trasformazzjoni ta’ entità molekolari A biex tagħti entità molekolari A2. interċettazzjoni diretta Il-proċess li jokkorri meta partikula li tkun miexja mal-fluss tal-gass tersaq viċin il-ġenb ta’ waħda mill-fibri tal-filtru, b'distanza ta’ raġġ tal-partikula, u minħabba f’hekk il-partikula tmiss il-fibra, tinqabad, titrażżan u titwarrab mill-fluss tal-gass. Ara wkoll: impattazzjoni inerzjali [IATE:3565656]. flotazzjoni bl-arja dissolta Proċess tat-trattament tal-ilma li jiċċara l-ilma mormi (jew ilmijiet oħra) bit-tneħħija ta’ materja sospiża bħal żjut jew solidi. Nota dwar il-kunċett: It-tneħħija tinkiseb permezz tad-dissoluzzjoni tal-arja fl-ilma jew fl-ilma mormi taħt pressjoni u mbagħad l-arja tiġi rilaxxata fil-livell tal-pressjoni atmosferika f’tank jew baċir tal-flotazzjoni. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 flotazzjoni bil-gass dissolt Proċess ta’ trattament tal-ilma mormi li fih solidi, żjut u kontaminanti oħra jitilgħu sas-superfiċje tal-likwidi mwaħħlin ma' bżieżaq fini tal-gass introdotti fl-ilma mormi bid-dissoluzzjoni ta’ gass taħt pressjoni fi fluss tar-riċiklaġġ ta’ 10 sa 50% tal-ilma ttrattat ikkombinat ma' ilma mill-bokka. Ara wkoll: flotazzjoni bil-gass indott [ IATE:3564604 ]. polpa għad-dissoluzzjoni 1485706 Polpa bbliċjata raffinata kimikament b'kontenut għoli ħafna ta’ ċellulożi (90% u aktar). 1642283 Fl-industrija tal-metallurġija, interkjużura kompluta li tinkapsula l-forn għall-kontroll tal-emissjonijiet. Metall li jkun ġie kkonċentrat f’għamla li jkun fiha 25 – 99.55% fidda u 0 – 99% deheb b’impuritajiet speċifiċi. Nota dwar il-kunċett: Id-Doré jiġi prodott permezz tat-tidwib u tar-raffinar tal-ħama anodiku mill-elettroraffinar tar-ram kif ukoll minn ligi prezzjużi arrikkiti bil-metall mir-raffinar taċ-ċomb, minn residwi mil-lissija u minn metall mhux maħdum mill-produzzjoni taż-żingu u taċ-ċomb, minn irkupri u kinsiet mill-produzzjoni tal-fidda (bħal pereż. trab mill-filtri b’borża, ħama minn sistemi niedja tat-tneħħija tat-trab, siment tal-fidda miksub minn elettrolit tal-fidda użat, gagazzi, refrattorju mfarrak eċċ.) u minn materjali oħra rikki fil-fidda u/jew minn fdalijiet tal-fidda. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 sistema b'qanpiena doppja, sistema b'qanpiena doppja għat-tagħbien Sistema ta’ tagħbien ta’ forn li l-iskop tagħha hu li tevita l-gassijiet sħan milli joħorġu mill-forn. Nota dwar il-kunċett: L-ewwel, il-materja prima titbattal fil-qanpiena ta’ fuq jew fil-qanpiena ż-żgħira li mbagħad tinfetaħ biex tbattal il-materjal fil-qanpiena l-kbira. Il-qanpiena ż-żgħira mbagħad tingħalaq biex tissiġilla l-forn tal-blast, filwaqt li l-qanpiena l-kbira ddur biex tipprovdi d-distribuzzjoni speċifika tal-materjali qabel ma tirrilaxxa t-tagħbija fil-forn tal-blast. diġestjoni ta’ fluss doppju 3567334 Fil-produzzjoni tal-alumina, it-tisħin tas-sospensjoni magħquda tal-boksajt b'mod separat u parallel mal-likur, li jitħalltu biss fir-reċipjent tad-diġestur. proċessar tal-injam downstream 3565633 Il-proċessi kollha wara li l-pannell joħroġ mill-pressa u sakemm il-pannell mhux maħdum/ il-prodott tal-pannell b’valur miżjud jittieħed għall-ħżin. ħmieġ tal-metall Massa ta’ impuritajiet solidi li jżommu fil-wiċċ ta’ metall imdewweb jew li jkunu mifruxa fil-metall, li tifforma fil-wiċċ ta’ metalli b'punt ta’ tidwib baxx bħal-landa, iċ-ċomb, iż-żingu jew l-aluminju, jew ta’ ligi b'ossidazzjoni tal-metall(i). Nota dwar il-kunċett: Fil-produzzjoni tal-aluminju, meta l-kontenut ikun fih iżjed minn 45% metall, jintuża t-terminu "xkuma" [ IATE:1423317 ]. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 gagazzar Wieħed minn erba' stadji tal-produzzjoni pirometallurġika taċ-ċomb, li jseħħ f’żona speċjali (żona tal-gagazzar) magħmula minn varjetà ta’ ktieli interkonnessi msaħħnin min-naħa t'isfel bl-użu ta’ kombustjoni tal-gass naturali fejn l-ingotta taċ-ċomb tiġi aġitata u mberrda għal temperatura li taqbeż eżatt il-punt tat-tidwib, u b'hekk tiġi prodotta gagazza li titneħħa minn fuq is-superfiċje u li tingħata trattament ieħor biex jiġu rkuprati l-komponenti mhux taċ-ċomb. tqaxxir fix-xott 3563719 Tneħħija tal-qoxra mill-ħatab fi tnabar xotti tat-tnixxif, fejn l-ilma jintuża biss biex jinħasel il-ħatab, u mbagħad jiġi riċiklat b'purgar minimu lejn l-impjant tat-trattament tal-ilma mormi. Apparat tal-kontroll tat-tniġġis użat biex ineħħi gassijiet aċidużi [IATE:1639905] (bħal SO2 u HCl) primarjament minn sorsi ta’ kombustjoni; dan jikkonsisti f’apparat li jintroduċi l-materjal sorbenti tal-gass aċiduż fil-fluss tal-gass u f’apparat ta’ kontroll ta’ materja partikolata li jneħħi prodotti ta’ reazzjoni, materjal sorbenti żejjed u kwalunkwe materja partikolata li tkun diġà fil-gass mit-tromba ta’ ċumnija [IATE:1244520]. Ara wkoll: purifikatur niedi [IATE:1422077]. 3566851 Metodu ta’ olfattometrija [IATE:1687777] li fih il-kejl isir fi fluss ta’ gass irejjaħ u newtrali b'fatturi ta’ dilwizzjoni magħrufa fi żbokk komuni. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 separatur ta’ kurrenti ta’ Foucault Unità tal-issortjar tal-metall li tuża l-prinċipji tal-induzzjoni elettromanjetika f’materjali konduttivi biex tissepara l-metalli mhux ferrużi mill-iskart. Nota dwar il-kunċett: Il-metalli ferrużi jistgħu l-ewwel jitneħħew permezz tal-kalamiti. evakwat tal-elettroliżi 3567529 Fluwidu li jrid jitneħħa mill-proċess tal-elettroliżi sabiex il-konċentrazzjoni tal-impuritajiet tinżamm taħt kontroll. ċellola elettrolitika 1155119 Ċellola elettrokimika [IATE:1155130] intiża biex tipproduċi reazzjonijiet kimiċi. Proċess għar-raffinar ta’ metall f’ċellola elettrolitika, li matulu l-metall impur jintuża bħala l-anodu u l-metall raffinat jiġi ddepożitat fuq il-katodu. Nota dwar il-kunċett: L-elettroraffinar jista' jintuża biex jippurifika għadd ta’ metalli, inklużi r-ram, in-nikil, il-kobalt, iċ-ċomb u l-landa. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 preċipitatur elettrostatiku, filtru elettrostatiku, ESP 1350186 Filtru tal-arja fejn il-fluss tal-arja jgħaddi minn ġo kamp jonizzanti ta’ vultaġġ għoli sabiex jagħti ċarġ elettriku pożittiv lill-molekuli, imbagħad jiġborhom fuq pjanċi elettrikament negattivi. estrazzjoni elettrolitika, estrazzjoni elettrolitika tal-metalli 1370081 Elettrodepożizzjoni tal-metalli mill-minerali tagħhom li tqiegħdu f’soluzzjoni permezz ta’ proċess li ġeneralment jissejjaħ lixxivjazzjoni. tank tal-elutrijazzjoni 3567663 Reċipjent fejn il-partikuli jistgħu jiġu sseparati abbażi tad-daqs, il-forma u d-densità tagħhom, bl-użu ta’ fluss ta’ gass jew likwidu li jiskorri f’direzzjoni ġeneralment opposta għas-sedimentazzjoni diretta. ugwalizzazzjoni 1408590 Proċess li għandu l-għan jimminimizza jew jikkontrolla l-fluttwazzjonijiet fil-karatteristiki tal-ilma mormi biex jiġu pprovduti l-aqwa kundizzjonijiet għall-proċess tat-trattament sussegwenti. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 eterifikazzjoni 151376 Reazzjoni ta’ deidratazzjoni ta’ alkoħol biex jiġu ffurmati eteri [ IATE:1501401 ]. ethyl tertiary butyl ether, ethyl tert- etil-terzjarju-butil-etere, etil-terzbutyl ether, 2-methyl-2butil-etere, 2-metil-2-etossipropan, ethoxypropane, ETBE ETBE 875173 Bijofjuwil [ IATE:860487 ] li huwa kompost organiku likwidu ċar mingħajr kulur jew ta’ lewn isfar ċar b'riħa distintiva ta’ etere, idderivat mill-etanol (47% v/v) u l-isobutilen (53% v/v). metall ferruż 1404618 Metall li jkun fih il-ħadid. 1621783 Materjal għall-bini magħmul mill-injam jew minn fibri ta’ pjanti oħra kompressati fi twavel. pressa biċ-ċineg filtranti, pressa biċ-ċineg 1402575 Magna industrijali użata għal proċessi ta’ separazzjoni ta’ solidi/likwidi b'mod partikolari għat-tneħħija tal-ilma mill-ħama fl-industrija kimika, fl-estrazzjoni minerarja u fit-trattament tal-ilma. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 filter-blowback system, third stage filtru kontrokurrent, blowback filter, blowback filter filtru tat-tielet stadju kontrokurrent 3564558 Filtru taċ-ċeramika jew tal-metall sinterizzat fejn, wara li jinżammu fil-wiċċ bħala massa magħquda, is-solidi jinqalgħu billi jinbeda fluss fis-sens oppost tal-filtrazzjoni. filtrazzjoni 1337549 Separazzjoni ta’ taħlita ta’ materjali likwidi u solidi billi l-likwidu jitgħadda minn mezz/ membrana poruż(a). 1409317 Stadju ulterjuri ta’ purifikazzjoni applikat lill-metall grezz (ram iswed) prodott mill-istadju tal-konverżjoni, li jinvolvi ż-żieda tal-arja (ossidazzjoni) u mbagħad it-tnaqqis tal-ossidu preżenti permezz ta’ aġent ta’ riduzzjoni (pereż. idrokarbur). fjammabbiltà, fjammabilità 1621884 Il-ħila ta’ sustanza li taqbad jew li tieħu n-nar. quċċata tal-apparat tal-ivvampjar, berner tal-apparat tal-ivvampjar 3566952 Tubu ta’ liga ta’ grad għoli, ġeneralment armat fuq il-parti ta’ fuq nett ta’ ċumnija tal-azzar sabiex is-sħana tal-kombustjoni u l-prodotti tagħha ma jikkawżawx periklu għall-ħajja u għall-proprjetà fuq l-art, li jintuża għar-rimi ta’ gassijiet ta’ skart kombustibbli. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 kessieħ flash 3567647 Unità tat-tkessiħ li fiha l-prodotti likwidi jitkessħu billi jiddaħħlu f’kompartiment taħt vakwu li jopera f’temperatura iktar baxxa minn dik tal-likwidu li jkun se jitkessaħ; il-likwidu sħun jiskorri jiġri fil-kompartiment u immedjatament jiksaħ għat-temperatura li fiha jkun qed jopera l-kompartiment permezz tal-evaporazzjoni tal-ilma mill-prodott tal-likwidu sħun. 3567261 Proċess ta’ tidwib għall-metalli li jkun fihom il-kubrit inkluż il-kalkopirit. 1211434 Forn li juża tidwib flash [ IATE:3567261 ]. 3534927 Proċess kontinwu ta’ manifattura tal-kokk li għandu taqsima ta’ gassifikazzjoni li fiha l-kokk jiġi ggassifikat għall-produzzjoni tal-gass kombustibbli tar-raffinerija, u li jippermetti l-produzzjoni ta’ gass kif ukoll ta’ kokk skont ir-rekwiżiti tas-suq. 1338466 Sustanza li tikkawża jew tiffaċilita l-flokkulazzjoni [ IATE:1426358 ]. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 flokkulazzjoni Metodu ta’ separazzjoni tas-solidi sospiżi mil-likwidi permezz ta’ taħlit bil-mod li jżid l-għadd ta’ kolliżjonijiet tal-partikuli u li jwassalhom biex dawn jingħaqdu bil-għan li jipproduċu fjokki ikbar li jkunu jistgħu jissedimentaw ladarba jilħqu d-daqs u s-saħħa ideali. Nota dwar il-kunċett: Fil-kuntest tal-produzzjoni tal-inbid, dan it-terminu jirreferi għall-proċess fejn jinżel u jintrass in-naqal tal-inbid. Flokkulazzjoni ħafifa ssir meta n-naqal tal-qiegħ ikun maħlul jew inqas marsus. Flokkulazzjoni tajba tirreferi għal densità aktar għolja. flotazzjoni, tagħwim Is-separazzjoni minn likwidu ta’ partikuli sospiżi billi jitressqu qrib is-superfiċje permezz ta’ bżieżaq tal-gass li magħhom jeħlu l-partikuli u jakkumulaw fis-superfiċje tal-likwidu bħala partikuli li jżommu fil-wiċċ u li jistgħu jinġabru. Nota dwar il-kunċett: Il-gass jista' jkun l-arja jew gass ieħor, bħan-nitroġenu. Il-metodu l-iktar komuni fl-unitajiet tat-trattament tal-ilma mormi huwa l-flotazzjoni bl-arja dissolta [ IATE:1402373 ]. L-industrija taż-żejt tuża n-nitroġenu flok l-arja. kampjun aggregat proporzjonali għall-fluss, kampjun proporzjonali għall-fluss 182798 Kampjun meħud fuq perjodu ta’ żmien b'rata li tkun proporzjonali għar-rata tal-fluss tal-likwidu li tiegħu jkun ittieħed kampjun. Ara wkoll: kampjun aggregat [ IATE:3508466 ]. medja ponderata fuq il-fluss 3566754 Valur medju tal-konċentrazzjoni ta’ ċerti sustanzi fl-ilma kkalkulat bħala medja ponderata fuq it-tagħbija idrawlika. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 gass mit-tromba ta’ ċumnija 1244520 Skariku gassuż li jkun fih emissjonijiet solidi, likwidi jew gassużi. Nota dwar il-kunċett: Spiss ikun il-gass tal-egżost li joħroġ minn unità wara fażi ta’ ossidazzjoni, ġeneralment il-kombustjoni (pereż. riġeneratur, unità Claus). riċirkolazzjoni tal-gass mit-tromba taċ-ċumnija Proċess ta’ tnaqqis fit-tniġġis mill-ossidi tan-nitroġenu (NOx) li jimplika r-riinjezzjoni ta’ gass mit-tromba taċ-ċumnija mill-forn fil-fjamma biex jitnaqqas il-kontenut tal-ossiġenu u b'hekk titnaqqas ukoll it-temperatura tal-fjamma. Nota dwar il-kunċett: L-użu ta’ berners speċjali huwa bbażat fuq ir-riċirkolazzjoni interna tal-gassijiet tal-kombustjoni li jkessħu l-bażi tal-fjammi u jnaqqsu l-kontenut tal-ossiġenu fl-iżjed parti sħuna tal-fjammi. krekkjar katalitiku fluwidu 1661782 Proċess ta’ konverżjoni għat-titjib tal-idrokarburi tqal, bl-użu tas-sħana u ta’ katalizzatur biex il-molekuli kbar tal-idrokarburi jitkissru f’molekuli eħfef. kokkjar fluwidu 1146820 Teknoloġija ta’ sodda fluwida kontinwa li termalment tikkonverti l-idrokarburi tqal fi prodotti eħfef. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 bojler b'sodda fluwidizzata 1376490 It-tip l-iktar komuni ta’ bojlers rakkomandati għall-fjuwil tal-bijomassa [ IATE:133167 ] li jinħaraq fi ħdan sodda taħraq ta’ partikuli inerti. materjal ta’ fluss, fluss 1423185 Materjal li jiġi miżjud mal-kontenuti ta’ forn tat-tidwib jew ta’ cupola bil-għan li jneħħi l-impuritajiet kimiċi bħall-fosforu mill-metall u li jirrendi l-gagazza iżjed likwida fit-temperatura tat-tidwib. Nota dwar il-kunċett: Dan il-kunċett m'għandux ikun konfuż ma' fluss [ IATE:1433910 ]. materjal tal-fluss, materjal li jgħaqqad, fluss Fl-issaldjar, aġent korrożiv użat għal tliet għanijiet: ineħħi l-ossidazzjoni mill-uċuħ li jkunu se jiġu ssaldjati, waqqaf l-arja milli tidħol u b'hekk jipprevjeni li jifforma iżjed sadid, u jtejjeb il-karatteristik tat-tixrib tal-istan likwidu billi jiffaċilita l-amalgamazzjoni. Nota dwar il-kunċett: M'għandux ikun konfuż ma' fluss [ IATE:1423185 ] (kunċett differenti). L-aldeid l-iktar sempliċi. Nota dwar il-kunċett: L-isem komuni ta’ din is-sustanza ġej mill-qrubija u r-relazzjoni tagħha mal-aċidu formiku. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 introduzzjoni tal-fjuwil fi stadji 3564543 Teknika għat-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ Ox fejn ftit mill-fjuwil jiġi introdott fiż-żona ta’ kombustjoni primarja filwaqt li l-bqija tal-fjuwil jiġi introdott f’żoni sekondarji u f’xi każijiet anke terzjarji, biex b'hekk iż-żona primarja tkun rikka fil-kontenut tal fjuwil u b'tendenza iktar baxxa li tifforma l-NOx. emissjonijiet li jaħarbu ta’ komposti organiċi volatili, emissjonijiet li jaħarbu ta’ KOV 3566757 Emissjonijiet diffużi ta’ KOV [ IATE:3566756 ] minn sorsi puntiformi [ IATE:1403677 ]. kappoċċ tal-estrattur, kabina tal-estrattur, kabinett għad-dħaħen, kappa tad-dħaħen Apparat lokali ta’ ventilazzjoni li jkun maħsub biex jillimita l-esponiment għal dħaħen tossiċi, fwar jew trabijiet. Apparat mekkaniku b'żewġt ixdqa jew aktar li jintuża biex jittellgħu jew jinqabdu l-affarijiet. Nota dwar it-terminu: Dan it-terminu normalment jintuża b'rabta mal-ġojjellerija: meta ċurkett ikollu fossa fuqu, il-fossa jżommuha f’postha l-"granfi". L-espert li kkonsultajna hu tal-fehma li faċli nestendu din il-metafora għal dan il-kuntest. f’każ li "l-apparat ikollu forma ta’ bucket jew tnejn, nistgħu ndaħħlu l-isem 'barmil tal-granfi'". Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 grafitizzazzjoni 1367483 Konverżjoni ta’ sustanza fi grafit, normalment bit-tisħin. ċinga gravitazzjonali Filtru użat biex jifred is-solidi mil-likwidi u mħaddem bil-pressjoni (permezz ta’ preses). Nota dwar il-kunċett: Din iċ-ċinga tintuża għat-tħaxxin [ IATE:1486294 ] mentri l-pressa biċ-ċineġ filtranti [ IATE:1402575 ] tintuża għat-tneħħija tal-ilma [ IATE: 1339521 ]. kokk mhux maħdum 1377063 Il-prodott primarju mill-karbonizzazzjoni tas-solidi minn frazzjonijiet ta’ idrokarburi b'punt ta’ togħlija għoli miksub f’temperaturi ta’ inqas minn 900 K. Ramel, ramel oħxon u ġebel żgħir, rmied, jew materjali solidi oħra "itqal" (bi gravità speċifika ogħla) mis-solidi bijodegradabbli organiċi fl-ilma mormi, li jkunu joborxu u li jridu jitneħħew biex jitnaqqas ix-xedd u l-kedd fuq it-tagħmir downstream ta’ impjant tat-trattament tal-ilma mormi. frak taż-żrar ħardbord Tip ta’ fajberbord [ IATE:1621783 ] prodott mill-fibri tal-injam permezz ta’ proċess niedi li jinvolvi l-irfinar tal-laqx tal-injam aħdar, iż-żieda tal-ilma fil-fibri tal-injam nedjin biex tinkiseb il-polpa (li mbagħad minnha jitneħħa l-ilma biex jiġi fformat it-tapit) u fl-aħħar nett it-twebbis bl-applikazzjoni ta’ pressjoni għolja u ta’ temperaturi għoljin fi pressa b'bosta fetħiet. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 Faċilità mgħammra għad-depożitu ta’ skart solidu fil-wiċċ. Nota dwar it-terminu: Il-plural jiġi "mniezel". mikser bi pressjoni għolja Apparat li jferrex, jew jittrasporta ingredjent wieħed (likwidu, solidu, gass) jew fażi waħda, f’fażi kontinwa prinċipali (likwidu), li normalment ma jkunx/tkunx jista'/tista' jitħallat/titħallat magħha. Nota dwar il-kunċett: Sabiex tinħoloq pressjoni f’tank li jkun fih is-soluzzjoni li tkun trid tiġi mħallta, jew f’pajp li minnu tgħaddi s-soluzzjoni, jintużaw rotor jew disk tal-pali (impeller), flimkien ma' komponent stazzjonarju magħruf bħala statur, jew grupp ta’ rotors u ta’ staturi. Mikser bi pressjoni għolja jista' jintuża biex, fost l-oħrajn, jinħolqu emulsjonijiet, sospensjonijiet u prodotti granulari. Dan l-apparat jintuża fl-industriji kimiċi, kożmetiċi, alimentari, farmaċewtiċi, tal-plastik u tal-adeżivi għall-emulsifikazzjoni, l-omoġenizzazzjoni, it-tnaqqis fid-daqs tal-partikuli, u d-dispersjoni. forn ta’ stennija 1397747 Kompartiment tal-ħżin imsaħħan biex fih iżomm il-metall fuż jew imdewweb qabel l-istadju tal-ikkastjar. Sistema għall-prevenzjoni u għat-tnaqqis ta’ emissjonijiet diffużi fl-arja waqt it-tidwib, li fiha t-tagħmir ikun jinsab f’bini magħluq u akkomodat ukoll f’kompartiment li fil-biċċa l-kbira tiegħu jkun issiġillat, li jiġi vventjat f’sistema ta’ filtri sabiex l-operazzjonijiet ta’ żvujtar u ta’ trasferiment iseħħu f’dan il-kompartiment. indiċi taż-żejt tal-idrokarburi, indiċi tal-idrokarburi, HOI 3564493 L-ammont totali ta’ komposti li jistgħu jiġu estratti mill-kampjun (ilma tax-xorb, ilma tas-superfiċje u ilma mormi) b'solvent nonpolari b'punt tat-togħlija bejn 39°C u 69°C (li jissostitwixxi l-użu tas-solventi aloġenati). Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 idrokonverżjoni 1747037 Fil-qasam tar-raffinar tal-pitrolju, kategorija ta’ proċessi li jwettqu t-trasformazzjoni ta’ frazzjonijiet petroliferi tqal fil-preżenza tal-idroġenu, ġeneralment taħt pressjonijiet għolja. idrokrekkjar 1155261 Proċess ta’ krekkjar katalitiku fejn żjut itqal b'firxa ta’ togħlija usa' miż-żejt tal-fjuwil distillat jiġu kkonvertiti fi prodotti ta’ piż molekulari iktar baxx (distillat u petrol) taħt pressjoni parzjali ta’ idroġenu għolja fil-preżenza ta’ katalizzatur. idroċiklun 1082600 Apparat li jikklassifika, jissepara u jifred il-partikuli f’sospensjoni likwida abbażi tal-proporzjon tal-forza ċentripetali tagħhom mar-reżistenza fluwida tagħhom. idroproċessar 3564383 Proċess li matulu r-residwi mill-unitajiet tad-distillazzjoni grezzi jiġu krekkjati biex jinkisbu prodotti eħfef u li jinbigħu aħjar, u li jista' jintuża biex jitneħħew livelli baxxi ta’ metalli mill-alimentazzjoni. 1425399 Proċess ta’ raffinar simili għall-idrotrattament li juża temperaturi u pressjonijiet ogħla mill-idrotrattament [ IATE:1155262 ]. idrotrattatur, unità ta’ idrotrattament Unità tar-raffinerija fejn iseħħ l-idrotrattament [ IATE:1155262 ]. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 1155262 Serje ta’ proċessi f’raffinerija użati biex jitneħħew l-impuritajiet bħall-kubrit, in-nitroġenu, l-ossiġenu u l-alidi u impuritajiet ta’ metalli fi stat ta’ traċċi li jistgħu jiddiżattivaw il-katalizzaturi tal-proċess u li jgħollu wkoll il-kwalità tal-frazzjonijiet billi jikkonvertu l-olefini u d-diolefini f’paraffini bl-għan li titnaqqas il-formazzjoni tal-gomma fil-fjuwils. soluzzjoni tal-impattur, soluzzjoni pressanti Medium likwidu li jintuża għall-mili ta’ tubi ddisinjati apposta għall-bżieżaq (l-impatturi) u li fihom jinġabru sustanzi kimiċi ajrutrasportati. flotazzjoni bil-gass indott Proċess ta’ trattament tal-ilma mormi li fih is-solidi, iż-żjut u kontaminanti oħra jitilgħu sas-superfiċje tal-likwidi, imwaħħlin ma' bżieżaq fini tal-gass introdotti fl-ilma mormi b'mod mekkaniku jew b'mod idrawliku. Ara wkoll: flotazzjoni bil-gass dissolt [ IATE:3564607 ]. impattazzjoni inerzjali 3565656 Il-proċess li fih partikula miexja mal-fluss tal-gass ma tkunx tista' tibqa' fil-linja tal-fluss meta l-gass jibdel id-direzzjoni (idur) u dan iġiegħel lill-partikula tolqot ostaklu wieqaf li jkun jinstab direttament fil-mogħdija tagħha, u titneħħa mill-fluss tal-gass. 3523445 Prodott ta’ skart (bħall-ilma li jkun fih l-inkwinanti) li jidħol f’parti partikolari tal-ambjent, aktarx bi żvista. Suppliment Terminoloġiku Ħarġa 16 Blokka solida magħmula minn metall kważi pur, li tinkiseb permezz tat-tferrigħ u tat-tkessiħ ta’ metall imdewweb (ħafna drabi immedjatament wara t-tidwib ta’ mineral grezz jew wara l-illigar tal-kostitwenti) li ta’ spiss, imma mhux neċessarjament, ikollha forma li tixbah lil dik ta’ briksa u tkun trapeżojdali trasversalment. Teħid ta’ kampjun għal analiżi f’ċertu ħin fiss. Nota dwar it-terminu: It-termini "kampjunar istantanju" u "kampjunar immedjat" huma ppreferuti. "Kampjunar aleatorju", minkejja li nsibuh użat f’xi atti leġiżlattivi tal-UE fis-seħħ bħala l-ekwivalenti ta’ "instantaneous sampling", pjuttost huwa l-ekwivalenti ta’ "random sampling". Ara wkoll: kampjun istantanju [IATE:1350270]. sistema ta’ berner intern 3567506 Sistema biex jitnaqqsu l-emissjonijiet tal-karbonju organiku fl-arja mill-forn tat-tidwib fejn ikun dirett il-fluss tal-gass tal-egżost mill-fjamma tal-berner u fejn il-karbonju organiku jiġi kkonvertit għal CO2 bl-ossiġenu ħieles. TINSEWX LI... dawn id-definizzjonijiet u n-noti kollha tistgħu ssibuhom ukoll fuq l-interfaċċa pubblika tal-IATE, aċċessibbli minn http://iate.europa.eu/ Mhux hekk biss: għal kull terminu kkwotat hawnhekk, din il-bażi ta’ data terminoloġika tipprovdi għadd ta’ referenzi importanti, inkluż is-sors minn fejn tkun inkisbet id-definizzjoni kif ukoll kuntesti meħuda minn dokumenti ppubblikati fejn ikun okkorra t-terminu mfittex.