Il-Kantilena jista' għandna struttura kjażtika klassika. Din listruttura tagħti post ewlieni l-parti tan-nofs tal-poeżija biex tisħaq fuq il-kunflitt/it-tensjoni tal-ħajja. Dan hu espressjoni u riflessjoni tal-ħajja tal-awtur tal-Kantilena nnifsu fuq tliet livelli inter-relatati: dak affettiv, dak intellettwali u dak morali. Pietru Caxaru jgħix bejn dak li hu xieraq u dak li joħloqlu għelt. Din il-kitba tipproponi għall-ewwel darba l-istruttura kjażtika tal-Kantilena u tappoġġja dan il-qari interpretattiv b'evidenza mill-ħajja ta' Caxaru nnifsu. Il-Kantilena hija l-eqdem kitba magħrufa bil-Malti. L-unika kopja tagħha damet mitlufa għal ħames sekli. Illum hija l-aktar poeżija studjata u kkummentata fil-wirt letterarju Malti. Kjażmu, Kjażtiku (definiżżjoni) Kjażmu huwa figura tad-diskors fl-arti retorika. Mill-Grieg χίασμα (ki-asma), 'tittraversa', li tiġi mill-Grieg χιάζω (kià-żo), jiġifieri 'tieħu l-għamla tal-ittra X' (Khi bil-Grieg). L-aġġettiv jiġi 'kjażtiku/a' (mhux 'kjażmiku/a'). B'din it-teknika letterarja, żewġ klawsoli jew aktar huma relatati ma' xulxin permezz ta' struttura inversa bl-iskop li jsir tisħiq fuq punt aktar ewlieni. Dan ifisser li l-klawsoli juru paralleliżmu invers. Bejn ix-xieraq u l-għelt L-istruttura kjażtika tal-Kantilena alli wieħed jaqra l-Kantilena ta' Pietru Caxaru ma jistax ma jintlaqatx millewwel minn tensjoni li taħkem kull vers tagħha: rakkont imnikket, qalb bla lġim, waqgħa ġo bir, għarqa, baħar imqalleb, dar tiġġarraf, art bla riżq. Terġa' u tgħid, jekk wieħed iħares aktar fil-qrib lejn is-sura filosofika tal-kitba jsib ukoll li hemm ansjetà oħra, aktar mistura, li tiġi minn taqtiegħa bejn attitudnijiet intellettwali kuntrastanti. Iżda dan mhuwiex kollox. Għax meta wieħed jibda jgħarrex il-ħajja privata ta' Caxaru nnifsu, jintebaħ li hemmhekk ukoll kien hemm għafis ieħor ta' għamla morali. Dan kollu għandu jwassalna biex nagħarfu li, fi ħwejjeġ artistiċi, filosofiċi u esperjenzali, separatament u kollettivament, Caxaru għex ħajja konfliġġenti bejn ix-xieraq u l-għelt. F'dan li ġej nistħarrġu fil-qosor dawn it-tliet livelli ta' taqtiegħ bit-tama li nkunu nistgħu nifhmu aħjar l-għejjun li minnha setgħet issawret il-Kantilena. Din is-sena (2016) jaħbat il-ħamsin anniversarju mis-sejba tal-Kantilena fl-1966 minn Mikiel Fsadni. Godfrey Wettinger, ħarġu l-Kantilena għall-pubbliku sentejn wara, ilpoeżija ma naqset qatt milli ssaħħar bil-ġmiel tagħha, tqajjem il-kurżità akkademika bil-kumplessità li fiha u tkabbar ilkburija nazzjonali bis-siwi storiku u kulturali li għandha. Jixraq lilna lkoll li nagħmlu minn dan l-anniversarju speċjali mument ta' ġieħ u ta' radd il-ħajr, iżda wkoll wieħed li fih nagħtu sehem għall-iżvilupp tal-istudji akkademiċi li kibru madwar ilKantilena. Kunflitt affettiv Fil-Kantilena tiegħu, Caraxu jgħid ġrajja ta' niket; tiġrib kbir ta' proporzjonijiet apparentement diżastrużi. Il-ġrajja setgħet kienet ta' għamla personali, bħalma ħafna assumew.1 Iżda mhux biss.2 Il-Kantilena tista' tkun kitba li qed tleħħen esperjenza komuni għal ħafna, jew ukoll waħda ta' xejra metafiżika u universali. Jekk tassew, bħalma ngħad b'ċerta awtorità,3 il-Kantilena hija zajal fit-tradizzjoni Andalusjana ta' Ibn Quzmân (1078–1160), allura tista' tkun għanja li, bħalma kien ippropona Ibn Quzmân innifsu,4 hija "ħafifa, iżda ħafifa b'ebusija; popolari daqskemm mgħallma f'waqt wieħed, iebsa daqskemm ovvja, mudlama daqskemm ċara". Bla dubju, ilKantilena ċertament għandha minn dan. Kulmin qara l-Kantilena b'attenzjoni jaqbel li hija poeżija jew għanja ta' mħabba. Iżda x'għamla ta' mħabba? Għal darba oħra, ħafna assumew li titħaddet dwar relazzjoni eterosesswali li marret għal kollox ħażin.5 Madanakollu, min-naħa l-oħra, jekk il-Kantilena aktar tgħanni sentiment kollettiv u ġenerali, allura r-relazzjoni għandha titwessa' fit-tifsir tagħha u tħaddan, ngħidu aħna, l-imħabba għan-nazzjon, għall-post tat-twelid, għat-tmexxija politika u l-bqija. Jista' jkun għall-ħajja nnifisha. Li l-Kantilena tista' qiegħda tostor dan kollu, speċjalment jekk wieħed iqis ix-xejriet ġeopolitiċi li tista' tissuġġerixxi, ġie propost diġà, anki jekk mhux b'mod elaborat biżżejjed.6 Ovvjament, iż-żewġ dimensjonijiet—personali u pubblika—jistgħu ma jeskludux lil xulxin. Is-sengħa poetika li tħaddan il-Kantilena tista' qiegħda titħaddet dwarhom it-tnejn f'ħin wieħed. Madanakollu, hu x'inhu l-każ, dejjem tibqa' tixref fil-wiċċ tagħha tensjoni inter-relazzjonali li l-biċċa lkbira tal-istudjużi jaqblu li titfarraġ jew tinħall (ukoll jekk mhux għal kollox) fl-aħħar vers.7 Apparti l-problemi lingwistiċi li dan il-vers partikolari jippreżenta,8 din il-konklużjoni tistrieħ għal kollox fuq qari lineari tal-poeżija. B'dan irridu ngħidu li l-qarrej jasal għal din il-konkużjoni minħabba li jkun qiegħed jassumi li l-Kantilena għandha stil strutturali li jitlob qari minn fuq s'isfel waqt li lawtur jiftaħ it-tema tiegħu. Dan jippresupponi l-eżistenza ta' mixja tematika, jew għallanqas tifsira topika, li tavvanza millewwel sal-aħħar vers billi tibda mill-bidu u tintemm fl-aħħar. Għaldaqstant, b'dan il-mod il-poeżija donnha tilħaq il-quċċata tagħha fl-aħħar vers, li b'xi mod iservi bħala muftieħ interpretattiv tal-kitba kollha. S'issa, dawk kollha li tħajru jagħtu mqar l-iċken interpretazzjoni tal-Kantilena jew ikkummentaw fuqha, kienet liema kienet l-ottika u l-perspettiva li minnha għamlu dan, dejjem qagħdu ma' din l-assunzjoni. Ħadd qatt ma qegħidha f'dubju jew assuma mod ieħor. Għala dan ġara huwa aktarx minħabba li l-osservaturi u listudjużi kollha qiesu l-Kantilena bħala poeżija jew test liriku f'sens konvenzjonali waqt li l-konċentrazzjoni tagħhom, ġustament u skont il-kompetenzi rispettivi tagħhom, tefgħuha fuq elementi oħra tal-kompożizzjoni. Għalkemm kien hemm xi wħud li taw attenzjoni lil aspetti tal-istruttura fiżika talKantilena,9 ħadd ma jidher li kkunsidraha b'mod sħiħ filkumpless ħolistiku tagħha. Dan ma kienx nuqqas daqskemm għażla għal tisħiq li, fih innifsu, għalkemm validu, kien parzjali. Seta' kien dovut ukoll minħabba dak li ssejjaħ 'kuntest ta' stennija' jew 'sistema ta' probabbiltà internalizzata', jiġifieri assunzjonijiet istituzzjonali li l-qarrej kritiku Oċċidentali japplika għal kitba b'mod kważi awtomatiku.10 Minħabba l-qari lineari tal-Kantilena, xi wħud waslu wkoll sabiex jiġġustifikaw il-vrus li Brandan Caxaru niżżel bi żball.11 Struttura kjażtika Iżda jista' jkun li l-Kantilena għandha binja strutturali differenti; waħda li nistgħu nsejħulha 'kjażtika' (jew 'konċentrika'; 'ċirkwita'; xi wħud isejħulha 'ring composition' bl-Ingliż).12 Din il-binja possibbli donnha tista' tikkorrabora, jew għallanqas tagħti ħjiel ta', l-oriġini zajal tagħha. Dan għaliex l-akkademja wriet li l-poeżija miktuba minn Ibn Quzmân u dawk li segwew l-istil tiegħu, fil-biċċa l-kbira tagħhom faslu l-poeżiji tagħhom f'ordni kjażtiku.13 Dan ifisser li l-vrus jirrelataw ma' xulxin billi lkoll jintrabtu ma' fus wieħed fejn xi wħud jippontaw lura fi speċi ta' paralleliżmu invertit b'tali mod li jidhru hekk: A→B→Ċ→D←Ċ←B←A. Dan jidher li jsir sabiex jisħqu l-punt [D] li hu komuni għalihom ilkoll daqskemm ewlieni.14 Isir ukoll għal raġunijiet mnemoniċi; ħalli t-test jiftakruh b'aktar faċilità,15 kif fil-fatt għamel Brandan Caxaru.16 Xbieha 'X-1' fil-paġna li jmiss aktarx turi aħjar dan li rridu ngħidu. Fiha tintwera l-fasla strutturali kjażtika tal-Kantilena fil-kumplessità kollha tagħha. Mod ta' kif nistgħu nippreżentaw l-istess struttura f'għamla ta' xbieha ċiklika hija bħalma jidher fi xbieha 'X-2' (paġna 8). Minn din ix-xbieha toħroġ aħjar il-koerenza perfetta talistruttura kjażtika tal-Kantilena. Hemm mod ieħor ta' kif nistgħu nippreżentaw l-istess struttura. Fi xbieha 'X-3' (paġna 9), is-sigli I-A, I-B, I-Ċ u lbqija jirrappreżentaw il-vrus tal-Kantilena skont kif jidher fiżżewġ xbihat ta' qabel. Din ix-xbieha turi aħjar il-fasla kjażtika tal-istruttura tal-poeżija, fejn 'il-fus' (H), li jirrappreżenta lvrus tan-nofs tal-Kantilena, jgħaqqad il-vrus l-oħra kollha b'paralleliżmu invers perfett. Dawn it-tliet xbihat jirrappreżentaw l-istess kunċett b'modi differenti. Bħalma wieħed jista' jinnota, l-istruttura hija perfettament konsistenti u simetrika fiha nnifisha fit-tliet każijiet. Wieħed jista' jħossu xettiku dwar in-novità ta' din linterpretazzjoni strutturali tal-Kantilena minħabba li, fuq Il-fasla kjażtika tal-Kantilena madwar fus wieħed XBIEHA X-3 medda ta' kważi ħamsin sena, ħadd ma jidher li nnutaha jew ipproponieha pubblikament. Iżda, jekk wieħed jistudjaha sew, jista' jara li hi waħda kważi ovvja. Għax il-vrus I-A/II-A, I-B/IIB, I-Ċ/II-Ċ u l-bqija tassew jikkorrispondu ma' xulxin bħal f'mera u tabilħaqq huma organizzati biex, minn barra għal ġewwa, isawru speċi ta' ċrieki (immarkati fi xbieha 'X-1' u 'X-3' bħala 1, 2, 3 u l-bqija) li għandhom ilkoll l-istess ċentru. Wieħed faċilment jista' jara li l-vrus kollha jitimgħu l-parti ċentrali biex, filwaqt li jgħollu din il-parti fuqhom ilkoll flimportanza u t-tisħiq, jagħtu sustanza lit-tifsir tagħha. Karatteristika predominanti fil-mudell kjażtiku klassiku hija Il-fasla kjażtika taċ-ċrieki madwar il-parti ċentrali tal-Kantilena XBIEHA X-4 l-preżenza ta' sebgħa minn dawn iċ-ċrieki madwar il-fus. IlKantilena hija fidila lejn dan il-fattur tipiku bħalma hija, kif jista' jiġi vverifikat minn xbieha 'X-4' hawn fuq, lejn karatteristiċi klassiċi oħra.17 Distribuzzjoni aktar ekwa Minn dan joħroġ li l-fasla strutturali tal-Kantilena ma tidhirx organizzata fuq xi prinċipji ta' metodu lineari, bħalma dejjem inħaseb. Biex inpoġġuha fi kliem ieħor, il-Kantilena ma tidhirx li hi maħsuba sabiex, għal finijiet interpretattivi, tiffunzjona bħala reċitazzjoni, għanja jew poeżija minn fuq għal isfel li tintemm b'konklużjoni jew quċċata finali. Hi strutturalment aktar kumplessa minn hekk. Infatti, aktar jidher li għandha punt fokali fin-nofs li madwarha hemm organizzati ċrieki dejjem aktar wisgħin li jinkudu lil xulxin. Għaldaqstant, il-punt fukali tal-Kantilena ma jidhirx li jinsab fit-tmiem, iżda fin-nofs, bħal f'kull kjażmu klassiku. Dan ifisser li Caxaru, waqt li uża din l-istruttura, ma jidhirx li ried jisħaq l-aktar fuq il-parti finali jew, biex inkunu aktar speċifiċi, fuq il-kelma tamarra, daqskemm fuq iż-żewġ vrus tan-nofs, hemmhekk fejn iqiegħed l-ħsieb ċentrali u ewlieni tiegħu. Xbieha 'X-5' ta' hawn taħt turi dan b'mod grafiku. Minn din ix-xbieha 'X-5' jidher ċar li d-distribuzzjoni letterarja tal-Kantilena hi aktar bilanċjata milli nħaseb s'issa. Aktar 'l isfel ikollna opportunità ngħidu xi ħaġa dwar il-kelma tamarra fl-aħħar vers (l-aħħar kelma tal-poeżija). Iżda hawnhekk nistgħu ninnutaw li, fl-għamla tal-istruttura lineari, Id-distribuzzjoni letterarja tal-Kantilena XBIEHA X-5 l-aħħar vers, partikolarment il-kelma tamarra, jieħdu importanza, mhux biss kbira, iżda wkoll eżaġerata. Fuqha tamarra tistrieħ il-fasla kollha tal-poeżija. Dan, nażżardaw ngħidu, jesponi l-Kantilena għall-periklu ta' interpretazzjoni żbaljata għal kollox. Min-naħa l-oħra, nistgħu ninnutaw ukoll li l-mudell kjażtiku jħeff dan l-iżbilanċ u jiddistribwixxi t-toqol b'mod ekwju mal-istruttura kollha. Għalkemm il-bidla minn fasla għal oħra għalissa tista' tidher kappriċċuża u arbitrarja, mill-bqija ta' din il-kitba għandu jidher aħjar li mhuwiex hekk. Hemm raġunijiet varji daqskemm sinifikanti għala l-istruttura talKantilena, kontra dak li dejjem inħaseb s'issa, hi tat-tieni (kjażtika) milli tal-ewwel (lineari) għamla. Wirt letterarju Semitika Għalkemm l-istruttura letterarja kjażtika tista' tintlemaħ f'diversi kulturi dinjija marbuta ma' opri letterarji li possibbilment għandhom tradizzjoni orali, inkluż dik Omerika,18 l-oriġini tidher li hi predominantement waħda Semitika.19 Wieħed jista' jinnota l-bażi soda tagħha fil-Bibbja, ngħidu aħna, speċifikament fil-perjodu tal-profeti li kienu kittieba (minn madwar it-850 sal-400 QK). Infatti, xi wħud isejħu din il-binja bħala l-'Mudell Retoriku Profetiku'.20 Għalkemm it-temi bibbliċi (evanġeliċi) possibbli ġolKantilena diġà ġew innutati,21 dan ma sarx f'rabta malistruttura kjażtika tal-poeżija. Pjuttost, kien sempliċiment magħmul b'assoċjazzjoni ta' xbihat simili (bħalma hija l-waqa' ta' dar fil-Vanġelu ta' Luqa; għalkemm ma' din wieħed seta' faċilment iżid ukoll it-tfigħ fil-bir tal-profeta Ġeremija kif wieħed isib f'kapitlu 38 tal-ktieb li jġib ismu). Iżda r-rabta skritturali fil-Kantilena hija ħafna aktar profonda, kumplessa u wiesgħa minn hekk. Għax il-Kantilena ma tidhirx li sempliċment tagħmel self ta' tixbihat bibbliċi għall-grafika tagħhom, kif inħaseb, iżda pjuttost tidher li tieħu mill-istess struttura kjażtika ta' biċċiet ewlenin tat-Testment il- Qadim22 daqskemm tat-Testment il-Ġdid.23 Dan mhuwiex il-waqt li nistħarrġu kull test bibbliku li jagħmel użu mill-mudell kjażtiku. Kemm Caxaru kien midħla tal-istruttura ta' dawn it-testi Ebrajċi ma jistax ikun magħruf. Jekk kien ġej minn familja Lhudija, kif ġie sostnut,24 allura kien ikun midħla tal-esiġesi skritturali, inkluż tal-fasla kjażtika ta' xi wħud mit-testi ewlenin tal-profeti kittieba. Li hu aktar ċert f'dan kollu hu li l-mudell kjażtiku tat-testi bibbliċi għadda b'mod integrali għal ġol-Koran, li, kemm bħala korp sħiħ,25 kif ukoll fit-taqsimiet partikolari tiegħu,26 iħaddan diversi għamliet tal-istruttura kjażtika klassika. Minn din listruttura tnebbaħ f'kitbietu Ibn Quzmân u ħafna mis-segwaċi tal-iskola letterarja tiegħu biex ħolqu l-opri letterarji tagħhom. Il-Kantilena, jekk tabilħaqq hija fl-għamla ta' zajal tattradizzjoni Andalusjana ta' Ibn Quzmân, allura għandha mnejn tirrifletti l-mudell kjażtiku ta' din is-sura ta' letteratura. Hu x'inhu, minkejja dawn ir-riflessjonijiet xi ftit jew wisq spekulattivi dwar minfejn seta' Caxaru tnebbaħ biex ifassal ilKantilena b'għamla kjażtika, dan l-aspett ġeneostrutturali ma jinteressaniex direttament. Għalina hu biżżejjed il-fatt li levidenza testwali tal-Kantilena tixhed hi nnifisha għall-mudell strutturali wżat fil-ħolqien tagħha. Tifsira tal-kjażmu Diġà nnutajna li struttura kjażtika hi karatterizzata minn vrus li jirrelataw ma' xulxin billi lkoll jintrabtu ma' fus wieħed fejn xi wħud jippontaw lura f'għamla ta' paralleliżmu invertit. Mix-xbieha 'X-1' dan nistgħu narawh faċilment evidenzjat ġolKantilena. Kull vers fl-ewwel strofa (I) huwa rifless bil-maqlub (bħal f'mera) fil-vrus korrispondenti tat-tieni strofa (II). Il-vrus I-A u II-A (dawk tat-truf nett) huma t-tnejn sejħa għas-smiegħ: l-ewwel vers għas-smiegħ fiżiku (oditorju); ittieni, għas-smigħ mentali (attentiv). Iż-żewġ vrus li jmiss 'il ġewwa f'kull strofa (I-B, II-B, I-Ċ u II-Ċ) huma mtewma: kollha jitħaddtu dwar preżenzi differenti. Il-vrus I-B u II-B it-tnejn jagħmlu appell għal xi ħaġa li tidher (fenomenu), l-ewwel wieħed (I-B) f'sens negattiv (storja li ma ssibha mkien); it-tieni (II-B), f'sens pożittiv (art li ssibha faċilment). F'ekwivalenza għal dawn, il-vrus I-Ċ u II-Ċ it-tnejn jagħmlu appell għal xi ħaġa li ma tidhirx (numenu): l-ewwel (I-Ċ) għal kwalità umana mhux fiżika (sentimenti [tal-qalb] moħbija mill-ovvju); it-tieni (II-Ċ), għal kwalità materjali fiżika (attributi moħbija ta' proprjetajiet immobbli). Iż-żewġ vrus li jmiss ta' kull strofa (dejjem 'il ġewwa), jiġifieri I-D, II-D, I-E u II-E, ukoll huma mtewmin: kollha jitħaddtu dwar għemejjel differenti. Il-vrus I-D u II-D it-tnejn isemmu xi tip ta' azzjoni meħudha: l-ewwel vers (I-D) bissuġġett tal-azzjoni fil-passiv (ġarrab għemil li ma kellux kontrol fuqu); it-tieni (II-D), bis-suġġett fl-attiv (wettaq hu [is-suġġett] lgħemil possibbli). F'ekwivalenza ma' dawn, il-vrus I-E u II-E ittnejn isemmu azzjoni deliberata: l-ewwel vers (I-E) jitħaddet dwar is-suġġett li jaġixxi fuq ix-xewqat (pjuttost negattivi) tiegħu; it-tieni (II-E), dwar is-suġġett li jaġixxi fuq deċiżjoni (aktarx pożittiva) li ħa jew seta' jieħu. Il-vrus li jmiss f'kull strofa ('il ġewwa), jiġfieri I-F u II-F, it-tnejn jistqarru stat ta' fatt f'rabta diretta mas-suġġett innifsu: lewwel vers (I-F) jitħaddet dwar esperjenza interjuri (sens ta' qtiegħ il-qalb); it-tieni (II-F), dwar esperjenza esterjuri (pjan jew proġett li falla). Il-vrus ta' wara (G u G′) jiffurmaw il-kwadru dirett għallparti ċentrali (H) billi jvarjaw fuq tema waħda ritornellata. Kull waħda minn dawn il-vrus hija magħmula minn żewġ biċċiet: ilparti anterjuri hija repetizzjoni identika (Huakit hy [thi] mirammiti); il-parti posterjuri turi żvilupp tat-tema kważi f'għamla tal-ġeneru salmista, fejn dik tat-tieni vers (G′) iżżid tagħrif ma' dak li jingħata fl-ewwel wieħed (G). Il-parti ċentrali (H), magħmula minn żewġ vrus mtewma, jesprimu l-qalba tat-tema kollha; ir-raġuni tat-tensjoni u lkunflitt kollu: jiġifieri, ħaġa meħudha li kienet ħaġa oħra (lillużjoni). Bħal fil-biċċa l-kbira tat-testi kjażtiċi kollha, din ilparti ċentrali torbot direttament mal-vrus l-aktar imbiegħda minnha, jiġifieri l-vrus tat-tarf tal-poeżija li jirrappreżentaw ilkwadru (jew iċ-ċirku) l-aktar wiesgħa (I-A u II-A); vrus li jagħmlu sejħa għas-smiegħ. Ir-rabta ta' H ma' I-A tikkonsisti f'appell (urġenti) biex ħaddieħor (fiżikament) jisma' l-bxara (H); ir-rabta ta' H ma' II-A tikkonsisti f'kunsill (meqjus) biex ħaddieħor (mentalment) jitgħallem mill-istess bxara. Il-kjażmu kollu fih diversi sfumaturi għall-użu ġeneriku talmudell li jżidu fil-kumplessità tal-kompożizzjoni. Diġà nnutajna diversi minnhom b'għamla ta' kwalitajiet imżewġa f'oppożizzjoni għal xulxin, bħal oditorju–attentiv; fiżiku– mentali; fenomenu–numenu; negattiv–pożittiv; mhux fiżiku– fiżiku; passiv–attiv; interjuri–esterjuri. Jista' jkun hemm oħrajn ma' dawn li ma nnutajniehomx hawnhekk. Iżda hemm wieħed li jeħtieġ li ma nħalluhx għaddej. Caxaru jibni kull strofa madwar xbihat partikolari: l-ewwel strofa (I) jibniha kollha kemm hi madwar xbihat marbuta mal-ilma (il-bir, il-baħar); l-istrofa loħra (II), madwar xbihat marbuta mal-art (il-bini, il-ħamrija). Għandu mnejn ikun siewi ninnutaw hawnhekk li fl- astroloġija medjevali (li tagħha Caxaru seta' kien midħla sew) is-sinjali tal-Art u l-Ilma (Virgo, Taurus u Capricorn, u Cancer, Scorpio u Pisces rispettivament) kienu kompatibbli ma' xulxin u jikkumplementaw lil xulxin. Is-sinjali tal-Art raddew is-sigurtà u l-istabbiltà lis-sinjali tal-Ilma, u għallmuhom dwar il-prattiċità. Niex taħt l-element tal-Ilma huma emozzjonali, sensittivi u jobogħdu the karatteristiċi storbjużi tas-sinjali tan-Nar u l-Arja. Nies taħt l-element tal-Art huma prattiċi, persistenti, leali, kritiċi u determinati. Kontra n-nies li jkunu taħt is-sinjali tan-Nar, li jeħtieġu rikonoxximent ta' xogħolhom, is-sinjali tal-Art kull proġett imwettaq mingħajr il-ħtieġa ta' rikonoxximent. Għaldaqstant, is-sinjali tal-Art jistgħu jsibu appoġġ u qlubija minn dawk tal-Ilma; tal-Art jipprovdu spalla soda għal dawk talIlma. Bl-għażla ta' dawn l-elementi mill-astroloġija medjevali, Caxaru għandu mnejn qiegħed jissuġġerixxi, fi ħdan il-kjażmu, dan id-diskors. Is-siwi tal-kjażmu Jekk dan il-qari hu essenzjalment korrett, il-parti ċentrali (H) tal-poeżija (Mectatilix il mihallimin ma kitatili li gebel / fen tumayt insib il gebel sib tafal morchi) tieħu post mill-aktar prominenti u essenzjali. Minkejja l-fatt li l-importanza ta' dawn il-vrus tan-nofs kienet diġà osservata,27 madanakollu ix-xbieha interpretattiva tal-fasla strutturali lineari kienet tgiddibha u taħdem kontriha, għax il-piż (u t-tisħiq) kollu tal-binja interna tal-poeżija kien jitbiegħed mill-parti ċentrali u jaqa' b'toqol kbir fuq l-aħħar vers. Il-fasla kjażtika mhux biss tneħħi dan il-piż minn fuq l-aħħar vers u l-aħħar kelma nett, u tqassmu b'mod distributtiv fuq il-vrus kollha, iżda trodd il-vrus tan-nofs limportanza ċentrali li għandhom u li jistħoqqilhom. Apparti s-siwi li dan kollu jista' jkollu għal oqsma akkademiċi oħrajn, hu essenzjali għalina hawnhekk għaliex huwa propost li l-importanza ċentrali li tingħata lit-tensjoni espressa bil-vrus tan-nofs tal-Kantilena tirrifletti l-istess importanza ċentrali li kellha tensjoni simili fil-moħħ ta' Caxaru. Dan hu l-punt ewlieni hawnhekk. Il-fatt li, bil-fasla strutturali (kjażtika) nnifisha, Caxaru jagħti prominenza essenzjali lil kunflitt li l-influss tiegħu jinfirex, qisu b'imwejġa ta' ġebla mitfugħa fl-ilma, mal-poeżija kollha, jindika li hemmhekk jinsab il-muftieħ interpretattiv tal-kitba. B'din it-teknika, jidher li ttogħma aħħarija li l-poeta ried iħalli mas-semmiegħa jew ilqarrejja tiegħu kienet proprju l-impressjoni u s-sentiment ta' dan il-kunflitt. Jekk, bl-istruttura (lineari) ta' qabel, tamarra raddet xi ftit tat-tama fit-tmiem tal-kitba, b'din l-istruttura (kjażtika) dik ittama tiddaħħal f'dubju serju jew għallanqas f'dimensjoni oħra. F'rabta ma' dan, hawnhekk ta' min inżid nota korollarja importanti. Għax jidher li, oriġinarjament, il-qari tal-kelma problematika tamarra saret fuq il-presuppost li l-Kantilena kellha fasla strutturali lineari.28 Għalkemm dan il-qari baqa' jiġi rrepetut prattikament minn kulħadd, saż-żmien li saret din linterpretazzjoni ma kien hemm ebda ħjiel li dik il-fasla setgħet b'xi mod kienet differenti għal kollox. Bħalma l-presuppost oriġinali seta' kien żbaljat, hekk ukoll il-versjoni li ngħatata littifsira ta' tamarra. Imma dan ma jistax jiġi ttrattat hawnhekk fiddettall. Jeħtieġ jitħalla għal kitba oħra. Lura għad-diskors tagħna, wieħed aktarx m'għandux iqis itteknika strutturali li uża Caxaru bħala xi waħda frivola. Billi qiegħed, b'mod daqshekk emfatiku u sinifikattiv, il-kunflitt fiċċentru tal-iskema kjażtika tiegħu, Caxaru seta' ried b'xi mod jiġbed l-attenzjoni għalih. Minn dak li ġej se naraw li t-tensjoni u l-kunflitt f'Caxaru kienu, effettivament, ħafna aktar qawwija milli nistgħu nobsru. Infatti se jiġi propost li dawn kellhom ħakma fit-tul fuq moħħu daqskemm fuq ħajtu. Kunflitt intellettwali Barra l-kunflitt emozzjonali li rajna hawn fuq, il-Kantilena jidher li toffri evidenza testwali interna li tixhed għal tensjoni oħra preżenti fil-moħħ tal-awtur tagħha. Hija tensjoni ta' natura intellettwali maħluqa mill-fedeltà ta' Caxaru lejn żewġ tradizzjonijiet filosofiċi differenti li huma metodoloġikament u kunċettwalment distinti minn xulxin u, xi minn daqqiet, saħansitra f'kunflitt ma' xulxin. Minkejja li fid-daħla għall-Kantilena Brandan Caxaru sejjaħ lil qaribu filosfu,29 ftit tħajru jagħmlu analiżi mirquma talfilosofija ta' Pietru Caxaru. Jista' jkun li dan kien dovut għallfatt li l-produzzjoni letterarja tiegħu hi hekk ċkejkna, limitata kif inhi għall-Kantilena, li taħriġ bħal dan seta' deher wisq niexef u dejjaq. Madanakollu, mill-istħarriġ tal-Kantilena, flimkien ma' dik ta' bċejjeċ dokumentati oħra,30 kien tabilħaqq possibbli li jinġabar biżżejjed tagħrif sabiex jingħata ħjiel tal-filosofija tiegħu u l-kuntest intellettwali li fih għex u ħadem.31 Fost ħwejjeġ oħra, dan l-istħarriġ aktarx wera li Caxaru, waqt li konxjament għażel pożizzjoni intellettwali li torbot mattradizzjoni Platonika, b'mod impulsiv il-kategoriji mentali tiegħu ħadmu—ċertament minħabba t-taħriġ akkademiku li kien ingħata—skont il-metodoloġija u l-qafas kunċettwali ta' tradizzjoni filosofika differenti, jiġifieri dik Aristotelika. Bħala parti mill-moviment kbir umanistiku mifrux ma' ħafna partijiet tal-Ewropa iżda b'mod speċjali fi Sqallija, f'dak iż-żmien ilqalba tas-saltna ta' Aragon (li tagħha Malta kienet tagħmel parti), Caxaru ħalla lilu nnifsu jiġi affettwat profondament millispirtu Platoniku. Iżda minkejja dan, it-taħriġ akkademiku u professjonali tiegħu (kważi ċertament miksub fi Sqallija wkoll) ingħatalu skont l-istil skolastiku Aristoteliku. Jidher li Caxaru ħaddan f'ħin wieħed is-sistema ta' organizzazzjoni intellettwali Aristotelika daqskemm dik Platonika; tal-ewwel b'mod inkonxju, jekk trid (jew awtomatiku), u tat-tieni b'mod aktar konxju u deliberat. Minnu nnifsu, minħabba l-kontrapożizzjoni fundamentali taż-żewġ sistemi, dan seta' ħoloq kunflitt sostenut fil-ħajja privata daqskemm fil-ħajja pubblika tiegħu. Dwar il-pożizzjoni Platonika ta' Caxaru, il-Kantilena toffri biżżejjed xhieda testwali li tista' tiġi osservata mqar b'ħarsa ħafifa. Bosta fatturi interni (li m'għandniex għalfejn nidħlu fihom hawnhekk fid-dettall) jixhdu għal dan. Biżżejjed insemmuhom. L-ewwel li tolqot l-għajn hija l-għamla narrattiva tal-Kantilena li fis tfakkarna fit-teknika tas-sura 'mitoloġika' hekk tipika tal-filosfi kollha fi ħdan it-tradizzjoni Platonika sa minn Boezju u Santu Wistin sa Nietzsche u Kierkegaard u lil hawn minnhom. It-tieni, fi żmien ossessjonat b'Alla u r-reliġjon, Caxaru jsawwar il-Kantilena tiegħu fuq linji purament profani u sekulari. Imbagħad hemm ukoll it-tisħiq esklussiv tiegħu fuq ilħiliet affettivi tal-bniedem mingħajr ma jirreferi mqar darba għal dawk intellettwali. Ma' dan kollu, biex ifisser relazzjonijiet ta' kawża u effett juża, mhux tant għamliet lingwistiċi li huma preċiżi u determinati, iżda simboli b'sinifikat miftuħ li jissuġġerixxu aktar minn tifsira waħda. Jekk xejn, dawn lelementi juru biċ-ċar li, f'din il-kitba (filosofika) tiegħu, Caxaru jagħmel għażla konxja biex jaħdem esklussivament b'għodod intellettwali tal-iskola Platonika tal-ħsieb. Tensjoni riflessa Dan kollu hu f'kuntrast qawwi mal-Aristoteljaniżmu ta' Caxaru, li tiegħu l-Kantilena nnifisha tagħti wkoll xhieda, għalkemm b'għamla mistura. Infatti, jekk wieħed iħares millqrib lejn is-sekwenza loġika tal-Kantilena, isib li l-fasla bażika tagħha timxi b'mod metikoluż fuq il-metodoloġija silloġistika Aristotelika.32 Aktarx Caxaru jagħmel dan b'mod istintiv b'riħet it-taħriġ intellettwali li kien irċieva mill-iskejjel għoljin li fi żmienu kienu infallibbilment iħaddnu biss il-proċess loġiku taliskolastika Aristotelika (Tomista). Għaldaqstant, filwaqt li akkademikament Caxaru kien rigorożament imħarreġ biex jaħseb skont il-kategoriji Aristoteliċi tal-ħsieb, fl-istess waqt ħaddan ukoll għamliet Platoniċi ta' raġunar u espressjoni. Jidher li Caxaru internalizza għal kollox tal-ewwel (kif kien ikun mistenni minnu bħala akkademiku) waqt li fl-istess ħin, mingħajr ma seta' jabbanduna dik, b'għamla aktar deliberata u riflessiva, għażel li jħaddan ukoll l-antiteżi tagħha. Dan jissuġġerixxi arkeoloġija mentali pekuljari ħafna; konflinġenti; kważi kontradittorja. Il-fatt li Caxaru kien ħabib (intimu, nistgħu nissoponu) madDumnikani li kienu jgħixu qrib l-Imdina—xi wħud minnhom midħla tal-Inkwiżizzjoni fi Sqallija, u ċertament paladini talAristoteljaniżmu Tomista—jista' jissuġġerixxi li Caxaru kien jgħix għamla ta' ħajja intellettwali kemmxejn doppja. Fi żmien fanatiku tal-kontroriforma, kien ta' spiss perikoluż ixxejjer ħsibijiet li ma kinux għal kollox ortodossi, speċjalment f'soċjetà magħluqa u skrupluża bħalma kienet dik ta' Malta. Caxaru ma setax iħossha wisq faċli (jew għallanqas seta' jħossu skomdu) joqgħod strettament għall-ideoloġija normattiva filwaqt li, privatament, b'xi għamla ta' mogħdija intellettwali parallela, iħaddan suriet ta' ħsieb li ma kinux konvenzjonali. L-uffiċċji għolja li kien jokkupa fil-qrati ċivili u ekkleżjastiċi, biex ma nsemmux il-pożizzjoni tiegħu fil-Kunsill tal-Gvern, żgur li poġġew fuq spallejh responsabbiltajiet tqal għall-korrettezza intellettwali daqskemm morali. Minkejja dan, ma kienx daqshekk onorabbli—għallanqas intellettwalment—daqskemm il-ħbieb tiegħu (inkluż id-Dumnikani) setgħu ħasbu li kien. Seta' kien hekk akkademikament, tabilħaqq, iżda (segretament) kien mod ieħor. In-nuqqas ta' qbil bejn il-persuna pubblika ta' Caxaru u lħsibijiet (jew l-attitudni) sigrieta tiegħu, bejn l-akkademiku u lintellettwali, bejn l-uffiċċjal pubbliku u l-ħassieb privat, bejn lAristoteliku u l-Platoniku, aktarx ma setax jonqos li jipproduċi fih tensjoni konsiderevoli. Minkejja dan, jidher li tqanna biha b'mod kostanti. Dan il-kunflitt intellettwali huwa bħal donnu rifless tattensjoni emozzjonali li nilmħu fil-Kantilena (jew, aħjar, dan rifless tal-ieħor). Huwa jissuġġerixxi li l-ħajja ta' Caxaru kienet bħal mehrież ta' sentimenti li kienu l-ħin kollu jħaxknu u jitqabdu ma' xulxin. Tant li ċ-ċentralità assoluta li Caxaru jagħti lill-kunflitt fil-fasla kjażtika tal-poeżija tiegħu, kif rajna, issa donnha tidher li tieħu dimensjoni aktar intensa. Hija dimensjoni mhux biss simbolika, bħalma aktarx hi fil-poeżija, iżda waħda reali u tanġibbli ħafna; dimensjoni ta' patiment psikoloġiku li, kif se naraw, jissokta jeqliel bl-għelt morali li Caxaru kellu bilmoħbi. Pietru Caxaru kien jgħix fid-dnub mortali. Hekk kien jgħid fuqu kull Kattoliku ta' żmienu li kieku kien jaf bil-ħajja sigrieta tiegħu u kien ta' żaqqu f'fommu. Infatti, Caxaru kellu relazzjoni intima sesswali fit-tul għallanqas ma' waħda mis-sitt skjavi tiegħu li kienu jgħixu miegħu.33 Minkejja li pprova jiżżewweġ għallanqas darba—arranġament li, wara ħafna thewdin u taħbit, spiċċa biex sfaxxa34—Caxaru qatt ma żżewweġ. Minflok, kellu din ir-relazzjoni mal-iskjava Duminka (kunjom mhux magħruf) li kulħadd kien isejħila Mika.35 Minnha nissel mill-anqas erba' wlied (illeġittmi).36 Illum hu iebes, aktarx impossibbli, li napprezzaw għal kollox is-serjetà u l-gravità ta' qagħda midinba bħal din. Wieħed lanqas jista' jibda jagħraf x'kien ifisser tabilħaqq għal Kattoliku tasseklu ħmistax li jħossu taħt il-ħakma tax-xitan u, immensament agħar, x'kien ifisser li jemmen li, jekk il-mewt tiġi fuqu għallgħarrieda, hu ddestinat għal infern etern. L-immaġinazzjoni tagħna ma tistax tibda tqis tassew l-orrur terribbli ta' dan. Biex ma nsemmux l-għajb u l-riskju kbir li ġab miegħu għal persuna tal-kalibru soċjali u politiku ta' Caxaru fl-ewwel għexieren talkontroriforma; meta l-imsejken kellu jimxi fl-istess toroq u jieħu l-istess nifs ta' nies superstizzjużi li kienu newrotiċi dwar ilħidmiet insidjużi tax-xitan, u li l-ħin kollu kienu jispjunaw fuq xulxin biex jaraw jilmħux xi għelt reliġjuż jew morali. Ma setax ma jkunx kiefer u oppressiv għal Caxaru, bniedem li kellu tant x'jitlef f'dak li hu statura politika u reputazzjoni soċjali, li jgħix f'qagħda bħal din. Iżda t-turment tiegħu aktarx kien ikun aktar morali milli soċjali jew politiku; il-ħsieb tad-dannazzjoni eterna kienet aktarx tkun bil-wisq aktar orribbli u qalila għalih millħsieb l-ieħor li jħammar wiċċu quddiem in-nies jew li jiġi rrovinat finanzjarjament, ukoll jekk ħaġa bħal din diġà kienet iġġiblu għali kbir. Iżda minkejja dan, xorta waħda kien jgħix fid-dnub mortali. Mhux għal ftit jiem jew xhur. Għal għexieren ta' snin. Għalkemm dan inżamm sigriet, naturalment, jidher li xi wħud ma setax jonqos li jkunu jafu bih.37 Lil Mika, Caxaru kien saħansitra lest joħroġ għonqu għaliha pubblikament, bħal meta, minħabba li kienet insultat qassis, aktarx daħal biex iħarisha mill-konsegwenzi ma' tribunal ekkleżjastiku.38 Iżda minkejja din l-imħabba li kellu għaliha, tista' titqies ħaġa tal-għaġeb li, meta ġie biex jagħmel it-testment finali tiegħu ftit qabel ma miet, millġid konsiderevoli li kellu Caxaru ma ħalla assolutament xejn la lil Mika u lanqas lit-tfal li kien għamel magħha.39 Kien tahom illibertà, bħalma kien għamel mal-iskjavi l-oħra tiegħu, iżda xejn aktar. Mika tidher li kienet bil-wisq iżgħar minnu għax għexet għal ħafna snin wara mewtu.40 Mehrież ta' taqtigħat Fi żmien Caxaru, eżattament qabel ma ħarġu d-digrieti fuq iż-żwieġ tal-Konċilju ta' Trentu (1563), u wkoll fis-snin ta' wara (għax kien bil-mod li l-leġislazzjoni nbidlet), il-koabitazzjoni fittul kienet meqjusa bħala dnub mortali jekkemmildarba ma twassalx għaż-żwieġ. Flimkien mal-esklużjoni mit-tqarbin (li xorta waħda ma kienx isir ta' spiss mill-Kattoliċi bħalma jsir illum), kien hemm pieni aktar ħorox għal min kien jippersisti f'dan id-dnub.41 Minkejja dan, għal-liġi u l-prattika kanonika ta' żmien Caxaru, biex koppja tiżżewweġ kien biżżejjed li jagħtu lil xulxin kelma ta' kunsens (verba de presenti).42 Dan mhux biss kien jitqies żwieġ validu quddiem il-liġi kanonika (u, għaldaqstant, ċivili) iżda wkoll kien jikkwalifika bħala sagrament. Minkejja li żwiġijiet iċċelebrati pubblikament kienu preferibbli—dan kien iddikjarah ir-Raba' Konċilju Lateran fl121543—żwiġijiet magħmula b'dan il-mod fil-privat u bejn ilkoppja kienu perfettament validi f'għajnejn il-Knisja Kattolika. Iżda filwqt li l-Konċilju Lateran ma kienx ipprojbixxa ż-żwiġijiet 'klandestini' (kif kienu jissejħu), il-Konċilju ta' Trentu ipprojbihom.44 Klandestin jew le, mit-testment ta' Caxaru nafu li hu qatt ma żżewweġ lill-maħbuba tiegħu Mika. Dan aktarx kien minħabba d-differenza eżaġerata li kien hemm fil-klassijiet soċjali tagħhom. Iżda hu ma żżewweġ lil ħadd, la lilha u lanqas lil ħaddieħor. U lanqas ma qatt illeġittimizza lit-tfal li ġab fid-dinja, la ta' Mika u la li seta' kellu mingħand ħaddieħor. Għall-Knisja Kattolika daqskemm għas-soċjetà onorabbli, Caxaru kien għażeb ta' sebgħu dritt u ruħ sewwa. Ovvjament ma kienx. Jekk dan ma kien jafu ħadd, hu kien jafu żgur. Minkejja l-pretensjonijiet tiegħu, din is-sitwazzjoni ma setgħetx ma toħloqlux tberrin u ansjetà konsiderevoli. Iżda xorta waħda qagħad għaliha sal-aħħar jiem ta' ħajtu. Jista' jkun li kien biex iserraħ kemmxejn il-kuxjenza li, lejn l-għabex ta' ħajtu, waqt li kien għadu qed jgħix ma' Mika u wliedhom, ħallas sabiex tinbena waħda mill-kappelli fil-knisja li d-Dumnikani kienu qegħdin jibnu r-Rabat,45 u ħalla istruzzjonijiet biex jindifen flistess kappella (kif eventwalment ġara).46 Bħalma kien il-jedd tiegħu bħala benefattur tagħha, kien hu nnifsu li għażel it-titular tal-kappella. Semmieha għall-Verġni l-aktar Glorjuża talGħajnuna, li d-devozzjoni tagħha kienet imxerrda fl-inħawi talImdina u r-Rabat mill-Agostinjani (li l-kunvent u l-knisja tagħhom kien eqreb lejn l-Imdina minn dawk tad-Dumnikani). Fl-aħħar ta' ħajtu, fuq is-sodda tal-mewt, meta reġa' tħabbeb mal-Knisja bi qrara ġenerali u b'assoluzzjoni in extremis, kienu d-Dumnikani (tar-Rabat) li Caxaru b'eċċezzjonijiet żgħar ħalla bħala l-werriet universali ta' ġidu kollu.47 Għal darba oħra, minn dan kollu jidher li l-ħajja ta' Caxaru kienet bħal mehrież ta' taqtigħat qawwija. Bid-differenza li hawnhekk għandna taqbid ta' għamla morali serja. Meta dan inqegħduh f'konfront mal-kunflitti personali l-oħra li semmejna aktar 'il fuq, aktarx ma nistgħux, ukoll mid-dokumenti li għandna s'issa, ma naslux għall-konklużjoni li Caxaru jidher li kien bniedem ittormentat, affettivament u intellettwalment daqskemm artistikament (bħala turi x-xbieha 'X-6' fuq il-paġna li jmiss). Bejn ix-xieraq u l-għelt Huwa raġunevoli li nobsru li Caxaru qatt ma abbanduna lisforzi tiegħu biex, għallanqas fid-dieher, ma jkunx bniedem deċenti ta' integrità. Dan nistgħu nistennewh minnu. Hu kien parti min-nobbiltà, wara kollox. Kienu x'kienu ċ-ċirkostanzi morali tiegħu, kellu pożizzjonijiet soċjali u politiċi xi jżomm u jħares, u jidher li għamel dan b'mod ammirevoli. Id-dokumenti kollha ta' żmienu jixhdu għall-istatura onorabbli li kellu fil- Dimensjonijiet u sferi ta' tensjoni u kunflitt fil-ħajja ta' Pietru Caxaru Din ir-rettitudni għandna ħjiel tagħha, kif rajna, kemm fil-fasla strutturali li għandha l-Kantilena u kemm f'dak li stajna naslu għalih rigward is-snajja intellettwali tiegħu. Fit-tliet sferi ta' ħajtu li stħarriġna—l-artistika, il-filosofika u l-morali— Caxaru jidher li kellu sens ċar ta' dak li hu xieraq skont it-tħejjija akkademika tiegħu, il-mentalità ta' żmienu u d-drawwet talkontemporanji tiegħu. M'għandniex għalfejn niddubitaw li dan is-sens ma kienx wieħed ġenwin jew li l-isforz biex iżomm malgwidi tiegħu ma kienx wieħed sinċier. Madanakollu, fl-istess waqt lanqas ma nistgħu ma ninnutawx, f'kull wieħed minn dawn l-istess sferi, suriet paralleli ta' ħsieb u għemil li b'xi mod iħaxknu u jitqabdu, jew għallanqas jikkuntrastaw, magħhom. Dawn is-suriet ma jidhrux li kienu anqas reali jew ġenwini mill-oħrajn. Tant hu hekk li bil-kemm nistgħu niċħdu jew imqar inraqqdu s-suspett ta' kemm kienet ambivalenti l-eżistenza ta' Caxaru. Kemm intellettwalment u kemm soċjalment Caxaru jidher li kien qiegħed iterraq il-ħajja b'saqajh f'żewġ dinjiet distinti li kważi kważi jikkontradixxu lil xulxin. Minkejja dan, hu raġunevoli li nobsru li ma setax jagħmel dan b'serħan il-moħħ għal kollox. Jekk xejn, il-Kantilena tista' tkun prova tat-twegħir u n-nervosiżmu tiegħu; tal-ambigwità tiegħu, jekk trid. Dan għaliex, jekk inħarsu sew lejn l-istess struttura formali tagħha daqskemm lejn il-kontenut li fiha, ma nistgħux ma naslux biex narawha qiegħda tikxef mhux biss ittensjoni li, fl-aħħar mill-aħħar Caxaru ma jirrisolvix (speċjalment jekk l-aħħar vers nagħtuh interpretazzjoni anqas ottimista milli ngħata s'issa), iżda wkoll iċ-ċentralità u s-supremazija ta' dik listess tensjoni. Jekk il-qari li tajna hawn fuq taċ-ċirkostanzi soċjali, il-fasla intellettwali u l-prodott artistiku ta' Caxaru mhuwiex żbaljati għal kollox, allura għandna naslu biex nagħarfu li l-ħajja ta' Caxaru kienet taqtiegħa ta' forzi kontrastanti u konflinġenti: lortodossija 	vs. 	n-nonkonformità; 	l-Aristoteljaniżmu 	vs. l-Platoniżmu; ir-rettitudni vs. d-dekadenza; ir-reponsabbiltà vs. lavventuriżmu; ix-xjentifiċità vs. l-artistrija; ir-rispettabbilità vs. l-għajb. Fuq naħa għandna dak li hu xieraq – ir-rieda ta' Caxaru li jħares id-dekor ta' żmienu; fuq in-naħa l-oħra, l-għelt tiegħu – ilproponsità li jgħajjeb id-djuq u l-irbit ta' madwaru. It-tnejn jidhru sħaħ u qawwija fl-istess ħin. Kemm kienu b'saħħithom jew kemm, f'waqtiet differenti tal-ħajja adulta tiegħu, Caxaru xaqleb aktar lejn naħa milli lejn oħra, aktarx qatt ma nistgħu nkunu nafu bl-eżatt. Madanakollu, nistgħu nibqgħu xi ftit jew wisq żguri li, dejjem jew kultant, ħolqu anzjetà konsiderevoli fih jew, għallanqas, skumdità sinifikanti. Għalkemm f'dawn il-kelmtejn ħadna l-Kantilena bħala lpunt tat-tluq għall-istħarriġ tagħna, pjuttost għandna nqisuha bħala l-prodott tat-tensjonijiet intellettwali u morali li Caxaru kellu fil-biċċa l-kbira tal-ħajja adulta tiegħu. Il-Kantilena hija lmanifestazzjoni artistika tagħhom. Il-fatt hu li lkoll jinbtu millistess suġġett u, għaldaqstant, ilkoll jorbtu ma' xulxin fi kwadru wieħed. Għaldaqstant, f'dan il-kuntest kumpless kollu l-fasla kjażtika tal-Kantilena issa tista' tidher tagħmel aktar sens. Hi fasla li tieħu dimensjoni differenti u sinifikat aktar intensa meta nqisuha blisfond tal-ħajja ta' Caxaru fid-diversi oqsma tagħha. Hija fasla li Caxaru ma wżahiex addoċċ jew għalxejn. Huwa ma kienx konvenzjonali daqskemm ma kinetx konvenzjonali lkompożizzjoni poetika tiegħu. Tabilħaqq, fil-fasla kjażtika talKantilena huwa ħallielna testment ta' ruħu fit-taqtiegħa tagħha bejn ix-xieraq u l-għelt. 