Gazzetta tal-Gbern ta' Alalta It-22 ta' Marzu, 2007 22nd March, 2007 Gazzetta tal-Gvern ta' Malta Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika ta' l-2007 li japplikaw għal Bulettini ta' l-Aħbarijiet u l-Programmi ta' Ġrajjiet Kurrenti 1.1. L-Artikolu 119 tal-Kostituzzjoni ta' Malta kif ukoll l-Att ta' l-1991 dwar ix-Xandir, kif emendat, illum Kapitlu 350 tal-Liġi ta' Malta, jagħmel l-Awtorità tax- Xandir l-għassies legali ta' l-imparzjalità u r-reqqa fl- aħbarijiet u fi programmi ta' ġrajjiet kurrenti. 1.2: Ix-xandara tar-radju u tat-televiżjoni, iridu jħejju u joħorġu bir-reqqa kollha meħtieġa, rapporti ta' aħbarijiet u programmi ta' ġrajjiet kurrenti. 1.3: L-Awtorità trid tara wkoll li xandar jibqa' jżomm imparzjalità sħiħa fejn jidħlu ħwejjeġ ta' kontroversja politika jew industrijali jew tax-xejra pubblika magħrufa taż-żmien. 1.4. Għandu jitħares u jkun stmat il-jedd tal-ħajja privata u familjari kif ukoll id-dritt tal-kelma u tat- tagħrifa ħielsa. 1.5 L-Awtorità tax-Xandir għandha tiżgura li kulma hu maħsub f'dan id-dokument jkun jaqbel mal-prinċipji mniżżla fil-Kostituzzjoni u ma' l-istrumenti legali li jwettquhom. 1.6. Dawn il-Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta' l-artikolu 20(3) ta' l-Att dwar ix-Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta' Malta. 2.1.1 L-uniku kriterju biex tiddaħħal xi ħaġa f'rapport ta' l-aħbarijiet irid ikun is-siwi tagħha bħala aħbar. L- aħbar nistgħu nfissruha bħala notizzja, tagħrifa ta' ġrajja ġdida jew li għadha kif seħħet. Il-valuri li l-aktar jissemmew ta' l-aħbar huma dawk ta': kemm tkun f'waqtha jew fil-qrib, kemm tispikka jew hi kbira, l- impatt li jkollha, it-taħwid li taqla' u wkoll l- istramberija tagħha. 2.1.2 Xandar jista' jressaq siltiet għall-aħbarijiet dwar kull xorta ta' suġġett li jagħżel. Din l-għażla ħielsa marbuta mal-qadi tad-dmir li jiżgura s-sens tal-ħaqq u l- ħarsien tas-sewwa. It-22 ta' Marzu, 2007 2.1.3 Minkejja dan, jistgħu biss isiru kummenti sakemm: i. ikollhom x'jaqsmu direttament ma' l-iżvilupp ta' l-istorja; ii. ikunu preċiżi, fattwali u etikament korretti; jii. ikunu bilanċjati; u iv. jinstemgħu l-ideat ta' min jifhem skond xi jkun is-suġġett ta' l-aħbar. 2.1.4 Il-Kap ta' l-Aħbarijiet fid-dmir jiddeċiedi dwar dak li għandu siwi ta' aħbar. 2.2.1 L-interess pubbliku ma għandux jingħalaq f'tifsir limitat u ristrett. Meta xi ħaġa, tant tolqot il-biċċa l- kbira tan-nies li tqajmilhom tabilħaqq interess jew tħassib dwar dak li jkun qed jiġri, jew x'jista' jseħħ lilhom jew lill-oħrajn, hemm imbagħad tkun iva xi ħaġa ta' interess pubbliku li kulħadd ikollu l-jedd jgħaddi kumment għaqli dwarha. 2.2.2: Kull għemil li jitlob ħarsien ta' l-interess pubbliku jrid jintqies ma' kemm jaqdi l-interess għal dak il-waqt. Xi eżempji dwar kif il-medja tista' taqdi l- interess pubbliku huma: i. l-istħarriġ u l-kxif ta' xi delitt jew reat ieħor ji. il-ħarsien tas-saħħa pubblika u tas-sigurtà tal- ħajja; jii. ma tħallix. il-pubbliku jitgħallat b'xi dikjarazzjoni jew għemil minn xi ħadd jew xi għaqda; iv. il-kxif ta' nuqqasijiet kbar ta' ħila f'karigi pubbliċi. 2.2.3 Tinħtieġ tingħata attenzjoni speċjali fejn jidħlu t- tfal, u nies oħra aktarx dgħajfa (bħalma huma l-anzjani, id-diżabilitati eċċ.) biex ikollhom protezzjoni xierqa u ħarsien minn kull ħsara. Meta jkun hemm imdeffsin iż- żgħar, ix-xandara jridu jqisu l-ewwel u fuq kollox is- saħħa fiżika, mentali u emozzjonali tagħhom. L-edituri ta' l-aħbarijiet iridu juru interess pubbliku eċċezzjonali li jisboq l-interess ewlieni li dawn in-nies normalment jistħoqqilhom. 2.2.4. Ir-responsabbiltà li tiġġustifika kull tbegħid mill- ħtiġijiet imsemmija f'dan id-dokument għal raġunijiet ta' interess pubbliku għandha taqa' kollha fuq il- ġurnalista u x-xandar. 2.3.1 Għall-iskopijiet ta' dan id-dokument ''Ġrajjiet Kurrenti' (Current Affairs) tfisser programm li jkun fih spjega u/jew analiżi ta' ġrajjiet u argumenti ta' llum, kif ukoll materjal li jkollu x'jaqsam ma' kontroversji politiċi u/jew industrijali jew mat-tifsil tax-xejra pubblika. Il-programmi jridu jippreżentaw lis- Gazzetta tal-Gvern ta' Malta semmiegħa u lit-telespettaturi argumenti intelliġenti u informattivi dwar x'inhu għaddej b'mod li jgħinuhom jaslu għall-konklużjonijiet personali tagħhom. Dan jista' jinkiseb bit-tħejjija ta' programmi ta' ġrajjiet kurrenti li jaħsbu biex jeżaminaw fil-fond dak li jkun hemm wara l-ġrajjiet, jagħtu tagħrif, analiżi esperta, kumment infurmat u lok għal diskussjoni miftuħa. 2.4.1. Kull individwu jew kumpanija li għandu/ha l- liċenzja skond il-kondizzjonijiet ta' l-Att dwar ix- Xandir tat-televiżjoni jew tar-radjo jissejjaħ xandar. Ix- xandar għandu r-responsabbiltà jiż- gura li l-impjegati ta' l-istazzjon, bil-ġurnalisti, bl-edituri, bil-produtturi u bil-preżentaturi kollha jimxu skond dan id-dokument. 2.5 Il-Kap ta' L-Aħbarijiet 2.5.1: Kull referenza f'dan id-dokument għall-Kap ta' l-Aħbarijiet tfisser, bla ebda preġudizzju għar- responsabbiltà ta' l-editur skond l-Att dwar l-Istampa, dak l-individwu fdat bir-responsabbiltà legali għall- kamra ta' l-aħbarijiet ta' l-istazzjon tax-xandir konċernat. Dan irid iwieġeb għal kull deċiżjoni li tittieħed dwar il-kontenut tar-rapporti ta' l-aħbarijiet u/jew programmi ta'ġrajjiet kurrenti imxandra mill- istazzjon tiegħu. 2.6.1 Għall-għanijiet tad-disposizzjonijiet ta' dan id- dokument 'minorenni' tfisser xi ħadd li għadu ma għalaqx is-16-il sena. 2.7.1 Jintqies li għandu kariga pubblika kulmin għandu impjieg pubbliku, kulmin hu f'kariga pubblika magħrufa kif ukoll dawk kollha li għalkemm mhux uffiċjali pubbliċi jafhom kulħadd bħalma huma presidenti jew membri ta' xi korporazzjonijiet pubbliċi jew kumpaniji tal-gvern, uffiċjali ta' trejdjunons, ta' għaqdiet ta' min iħaddem jew ta' xi organizzazzjoni oħra bħal dawn, kif ukoll l-awtoritajiet tal-Knsija. 3.1: Il-ġurnalisti u x-xandara jridu jħarsu l-integrità u l-kredibbiltà tagħhom biex għemilhom ikun ħieles u maqtugħ minn kull setgħa li tista' tinfluwenzahom iżżejjed u ttellfilhom għażla ħielsa u xierqa. 3.2: Uffiċjali ta' partit politiku, organizzazzjonijiet li jħabirku jew gruppi li jistinkaw biex jipperswadu lil ħaddieħor ma għandhomx ikunu involuti fil-ġbir ta' aħbarijiet, fil-produzzjoni u l-preżentazzjoni ta' aħbarijiet jew programmi ta' ġrajjiet kurrenti. 3.3: Għajnuna finanzjarja qatt ma għandha tinfluwenza l-ħidma editorjali, il-kontenut u l- preżentazzjoni. Ġurnalista ma għandux jaċċetta It-22 ta' Marzu, 2007 kummissjonijiet jew iċedi għal min qed ifittex biex jirreklama għal skopijiet kummerċjali. Ma għandhomx jitwiegħdu favuri editorjali għal xi reklami mogħtija. Il-ħtiġijiet imsemmija fil-paragrafi 6, 8, 9, 10 u 11 hawn taħt huma esegwibbli skond l-artikolu 20(3) ta' l-Att dwar ix-Xandir. Id-disposizzjonijiet tal-liġi dwar l-akkuratezza u l-imparzjalita' huma fis-seħħ skond l-artikolu 119 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l- artikolu 13 ta' l-Att dwar ix-Xandir. 4. Akkuratezza u Imparzjalità 4.4: Il-ħsieb individwali għandu jintgħaraf sewwa mill-ġrajja. 4.3: Xandar irid jiżgura li l-elementi ewlenin ta' ideat opposti jridu jidhru f'rapport wieħed ta' aħbarijiet meta din tkun kontroversja ħajja mill-ġrajjiet kurrenti. Meta f'rapport wieħed ta' aħbarijiet ma jkunx possibbli li jidhru l-fehmiet kollha ta' kull naħa, l-editur ikollu jiddeċiedi hu, b'għaqal, x'għandu jsir. 4.4. Xandar ma għandu ebda jedd jippilla li r-rapporti ta' l-aħbarijiet minn stazzjonijiet oħra jistgħu jiżguraw li fihom jinstemgħu fehmiet opposti. rapport ta' l- aħbarijiet għandu jkollu tiżwiqa ta' rapporti attivi u passivi. Ma għandux jidher qisu xi bord ta' l-avviżi u, forsi l-aktar importanti, parti minn magna. tal- propaganda ta' xi organizzazzjoni. 4.5. Xandar irid ikun żgur li meta jittratta affarijiet ta' kontroversja kbira irid jagħmel ħaqq lill-medda sħiħa ta' fehmiet u perspettivi li ma jkunx hemm qbil dwarhom waqt li l-istess kontroversja tkun għaddejja. 4.6. Fejn tidħol kontroversja politika jew industrijali jew policv pubblika kurrenti, l-Att tax-Xandir jitlob li l- aħbarijiet, jingħataw kif jingħataw, iridu jkunu preżentati bir-reqqa u bl-imparzjalità xierqa kollha. 4.7: Kull rapport ta' l-aħbarijiet irid jilħaq dawn l- għanijiet: i. l-aħbarijiet preferenzi; ii. l-aħbarijiet ma għandhomx ikunu editorjali; iridu jingħadu b'reqqa u bla Gazzetta tal-Gvern ta' Malta jii. l-aħbarijiet ma għandhomx jintgħażlu biex jintlaħaq xi skop għal, jew ifixkel lil, ebda naħa f'kontorversja pubblika; u iv. l-aħbarijiet ma għandhomx jitfasslu fuq it- twemmin, l-ideat jew ix-xewqat ta' min imexxi l- istazzjon jew ta' xi oħrajn li jkunu mqabbda bit- tħejjija jew ix-xandir tagħhom. 4.8: Aħbar trid tkun ġrajja li seħħet jew mibnija fuq fatti li ġraw. Stħajjil, tagħwiġ, tiżwiq, ħsibijiet, fehmiet jew twemmin personali ma għandhomx jitħallew jingħadu, kemm jekk meqjusa bħala kummenti kif ukoll bħala opinjonijiet kif ukoll jekk għandhom jew ma għandhomx x'jaqsmu ma' dak li jkun għaddej jew ukoll għaliex biss jistgħu — u kultant ikunu - qed jidħku bis- semmiegħ u jwasslu għat-taħwid jekk l-hekk imsejjaħ kumment/opinjoni hux dak li l-istazzjon/ xandar ħaseb jew ħareġ mill-fatt li jkun qed jiġi rappurtat. 4.9: Opinjonijiet editorjali għandhom jintwerew ċar x'inhuma u jinżammu maqtugħin mix-xandir regolari ta' rapporti ta' l-aħbarijiet. 4.10. Ma jistax jittalla' taħlit ta' aħbarijiet nofsu mibni, nieqes mill-preċiżjoni u kultant marbut jew imżewwaq b'kummenti partiġani. 5. Rapporti minn fuq il-Post 5.1: Meta jsiru rapporti minn fuq il-post il-ġurnalist jitħalla jgħaddi kumment ħieles, jagħti deskrizzjoni jew opinjoni professjonali bla preġudizzju dwar xi ħaġa li tkun ġrat, jew ukoll interpretazzjoni qasira biex tintwera aħjar jew tiftaħ aktar il-preżentazzjoni ta' storja tal- bidu, sakemm ma jkunx hemm ksur ta' standards jew ta' ħtiġijiet ta' prattika imsemmija f'dan id-dokument jew linji gwida oħra intenzjonati għall-ġurnalisti, kemm jekk huma ta' l-Awtorità jew mod ieħor. 5.2: Waqt rapporti minn fuq il-post trid tingħata attenzjoni speċjali għall-korrettezza, nuqqas. ta' preġudizzju, ebda taħlit bejn l-aħbar u l-kumment editorjali, tbegħid minn kull tagħwiġ, tidwir jew sensazzjonaliżmu, rispett għall-privatezza u twarrib ta' kull konflitt ta' interessi. 5.3: Jekk riporter jgħaddi ġudizzju ġurnalistiku professjonali dan għandu jidher li jkun ġust u jiftiehem sewwa iżda mhux bħala opinjoni personali. L-udjenza ma għandhiex tkun tista' tqis l-opinjoniet personali tal- preżentaturi u tar-riporters dwar suġġetti kontroversjali tat-tifsil tax-xejra pubblika. 6.1: Kull tixbiha ta' xi ġrajja fl-aħbarijiet televiżivi jew f'xi aħbar għalgħarrieda għandu jkollha miktub ċar taħtha li dak li qed jidher mhux dak li ġara u ma għandux ikun hemm l-iċken dubju li jista' jinħaseb li hu filmat oriġinali tal-ġrajja. Meta jintuża filmat ix-xandar It-22 ta' Marzu, 2007 għandu jgħid ċar jekk hux ġdid jew meħud mill-arkivji. Ċerta teknika ta' filmati mdawra bilmod jew jirrepetu l- istess xbihat għandha tintuża mill-inqas u dan biss meta tabilħaqq ikun meħtieġ isir xi enfasi dwar xi ħaġa jew xi għemil partikolari. Wieħed irid iqis ukoll ir-rispett li għandu jingħata lil dak li jidher fil-filmat; ċerti għemejjel/drawwiet li jdardru lanqas biss għandhom jintwerew, aħseb u ara kemm jiddawru bilmod u/jew għal aktar minn darba. 7. Stqarrijiet għall-Medja 7.1: L-importanza ta' stqarrijiet għall-medja trid tintqies mis-siwi tagħhom bħala aħbar. Mhux hekk biss iżda aktar milli jikkwota kelma b'kelma mill-isqarrijiet tal-medja, ix-xandar għandu jara li l-persuna/ organizzazzjoni li qed toħroġ dawn l-istqarrijiet tidher jew tinstama' fihom. 7.2. Fejn stqarrija għall-medja maħruġa bħala tweġiba għal x'ġara jew x'intqal qabel li ma tkunx ġa' ġiet rappurtata mill-istazzjon konċernat minħabba li ma jkollhix valur t'aħbar, dak l-istazzjon għandu jipprovdi reżokont ta' l-istqarrija oriġinali flimkien mar-reazzjoni għaliha. 8. Jeddijiet għall-Ġieħ u l-Privatezza 8.1: Kulħadd għandu l-jedd jara li l-ħajja privata tiegħu u tal-familja tibqa' rispettata. Kulmin ikun fl- aħbarijiet jew jaħdem fil-ħajja pubblika għandu l-jedd għall-ħarsien tal-privatezza ħlief meta l-ħajja privata ta' dak li jkun tista' tasal biex teffettwa l-ħajja pubblika. 8.2: Jista' jkun hemm każi fejn irid jintqies sewwa l- interess pubbliku mal-jedd li l-individwu jkollu rispettata, il-ħajja privata tiegħu u tal-familja tiegħu. 8.3: Meta. l-ġurnalisti, l-edituri u l-produtturi jirrapportaw attivitajiet li jsiru f'postijiet pubbliċi, iridu jagħżlu b'għaqal xieraq dak li jisimgħu dikjarat, jaraw jiġri jew jintebħu bih billi jibqgħu jiżguraw il-jedd għall- privatezza individwali. 8.4: Meta jkun se jintwera materjal meħud minn kameras televiżivi b'ċirkuwitu ristrett, jinħtieġ jinkiseb il-permess minn qabel mingħand l-individwu li jidher fihom u li aktarx ma kienx jaf bihom. Iżda meta jkun fl- interess pubbliku li jintuża filmat bħal fil-każ biex jixxandar l-għemil ta' reat jew negliġenza grassa fl- immaniġjar ta' l-affarijiet pubbliċi, il-permess ta' l- individwu li jidher fih ma jkunx meħtieġ. 8.5 Min jipprovdi l-materjal għall-aħbarijiet irid iqis sewwa jekk kienx hemm min intlaqat ħażin minħabba li l-materjal għall-aħbarijiet raġa' wara ntuża fi programmi oħra u b'kuntest/i differenti. 8.6. Il-jedd għall-privatezza għandu jkun rispettat fi żminijiet ta' luttu jew tbatija kbira. Wieħed irid bis- Gazzetta tal-Gvern ta' Malta serjetà jqis sewwa l-qagħda ta' dak li jkun f'xi traġedja personali. 8.7: Jekk ma jkunx meħtieġ, bħal meta forsi biex tgħin lill-pulizija tagħraf lil dak li jkun, ma hemmx għalfejn jinġiebu jidhru mill-qrib xbihat ta' vittmi f'diżgrazzji. Bħala regola, ma għandhomx jitħabbru l- ismijiet tal-vittmi qabel ma jkunu jafu qrabathom. 8.8: Xeni ta' tbatija u ta' nies fil-hemm sikwit jagħmlu sehem sħiħ minn rapport ta' aħbarijiet fejn ikun hemm diżastri naturali, diżgrazzji jew vjolenza. Qabel ma jitħallew joħorġu xeni bħal dawn il-produttur irid iwieżen bir-reqqa l-ħerqa li jaqdi l-ħtieġa tas-sewwa, mas-sogru li joħloq sensazzjonaliżmu. Għandu jsir avviż minn qabel, iwissi li xi xeni li se jidhru, jistgħu ma jkunux addattati għat-tfal jew għal dawk li jimpressjonaw ruħhom. 8.9: Nies mixlija b'atti kriminali ma għandhomx jintwerew daqslikieku ġa nstabu ħatja. Qatt ma għandu jsir ġuri bil-medja qabel ma toħroġ sentenza mill-qorti. Wieħed għandu jqis sewwa li ma jixxandarx ripetutament filmat li jista' jippreġudika l-jedd għal ħaqq ħieles tal- l-mixli. Meta jsir rapport li xi ħadd tressaq il-qorti, dejjem għandu jibqa' rispettat il- prinċipju li wieħed għadu innoċenti. L-istil u l- importanza li bihom isir ir-rapport ta' nies li tressqu l- qorti għandu jkun jaqbel ma' dak ta' meta fl-aħħar tinqata' s-sentenza. 8.10: Ma għandux jingħata l-post fejn wieħed jgħix jew fejn toqgħod il-familja tiegħu sakemm dan ma jkunx meħtieġ minħabba l-istħarriġ. 8.11: Filmjaru Rekordjar f'Istituzzjonijiet 8.11.1 Meta jingħata permess biex jittieħed film jew isir rekording f'xi istituzzjoni fejn in-nies dieħla u ħierġa l-ħin kollu iżda fejn normalment ma jitħallewx jiddaħħlu kameras mingħajr dan il-permess, aktarx li l-filmat ikun fih biċċiet ta' xi wħud li jkunu hemm dak il-ħin u ma jkollhom x'jaqsmu xejn mal-ħsieb ewlieni tal-programm. 8.11.2 Wieħed isaqsi kemm jistgħu nies bħal dawn jirrifjutaw u xi drittijiet għandhom, biex materjal bħal dan fejn jidhru huma ma jixxandarx. Is-soltu ma jkun hemm l-ebda obbligu li jintalab permess meta d-dehra ta' nies hekk, hija inċidentali u jkun jidher ċar li dawn huma hemm b'kumbinazzjoni u bħala membri li jagħmlu sehem mill-pubbliku in ġenerali. 8.11.3 Fejn id-dehra tagħhom ma tkunx inċidentali, meta ma jidhrux b'kumbinazzjoni avolja bla isem, jew ma jissemmewx, u jidhru f'xi qagħdiet partikolarment sensittivi (bħal ngħidu aħna pazjenti psikjatriċi, ħabsin jew nies b'diżabbiltà) irid l-ewwel jinkiseb il-permess ta' kull wieħed u waħda minnhom biex il-materjal ikun jista' jintwera. It-22 ta' Marzu, 2007 8.11.4 Meta minħabba xi diżabbiltà jew mard dak li jkun la jista' jagħti permess u lanqas jirrifjutah, għandu jintalab il-permess biex jintuża l-materjal mingħand il- qraba l-aktar viċin tiegħu jew minn min ikun qed jieħu ħsiebu/ha. 8.11.5 Kull eċċezzjoni tista' tiġi ġġustifikata meta jkun jidher ċar li dan qed isir fl-interess pubbliku. 8.12. Teħid ta' Films fuq Xogħol ta' Pulizija 8.12.1 Meta jingħata permess biex jittieħdu filmati tal- pulizija jew xi ħidmiet uffiċjali oħra, fejn ikun hemm ukoll membri tal-pubbliku fi nħawi jew f'postijiet oħra li m'humiex pubbliċi (eż.: żjarat fi djar b'digriet, stħarriġ għalgħarrieda f'postijiet liċenzjati u oħrajn), għandha tkun ir-responsabbiltà tal-produttur jew tal-membru anzjan tal-kru, li jwaqqaf il-filmjar jew jitlaq minn fuq il- post jekk jintalab jagħmel hekk minn min ikollu s-setgħa. 8.13: Ħaqq ma' min ma għandux ħtija 8.13.1 Meta jkun hemm nies bla ħtija li jidhru f'qofol ta' xi rapport ta' l-aħbarijiet trid tittieħed aktar attenzjoni biex ma jidhrux fih u jinftehmu ħażin, xi biċċiet dwar xi delitti serji, xi diżgrazzja kbira jew diżastru. Suġġetti ta' interess pubbliku bħal deċiżjonijiet li jmorru kontra l-ħaqq jew diskussjonijiet li jqumu dwar prinċipji legali, soċjali jew morali, għandhom jintqiesu importanti. 8.14.1 Mikrofoni u kameras moħbija jistgħu jintużaw biss fejn ikun meħtieġ li titwemmen u tidher tabilħaqq il- verità ta' storja. Meta tirrekordja bil-moħbi tista' tqarraq b'dak li jkun jew tisraqlu l-jedd li għandu tal-ħajja privata tiegħu. Meta jiġri hekk il-ġurnalist irid jikseb il- kunsens sħiħ tal-Kap ta' l-Aħbarijiet. 8.14.3:— Aġġeġġ elettroniku li jirrekordja ma għandux jitħalla xi mkien f'tal-privat mingħajr ma dawk li joqogħdu fil-post jagħtu l-kunsens sħiħ bl-għarfien kollu ta' dak li se/qed jiġri, sakemm talba għall-permess bħal dan ma tisfrattax l-istħarriġ li jkun qed isir fl- interess ewlieni tal-pubbliku, minn dawk li qed itellgħu l-programm. 8.14.4 L-użu fid-dieher u bil-miftuħ ta' kameras u apparat li jirrekordja mqiegħed f'post pubbliku jew fi proprjetà privata, irid jintqies ma' l-importanza u n- natura ta' l-istorja. Ix-xandar ma għandux għalfejn jirfes aktar mill-meħtieġ fl-imġiba privata. Gazzetta tal-Gvern ta' Malta 8.14.5 Meta l-materjal għax-xandir jinkiseb bil- moħbi, kemm jekk minn post publiku kif ukoll jekk minn post privat, ix-xandar irid joqgħod attent li ma jirfisx il-privatezza ta' min ikun hemm għaddej u li jista' jidher bla ma jaf fir-rekording. L-indentità ta' nies innoċenti għandha tinsatar. Materjal meħud minn xi ħaddieħor li jiġi f'idejn ix-xandar irid jintqies bl-istess mod. 8.14.6 Ix-xandar għandu jżomm reġistru bid-dettalji kollha, inklużi l-verżjoni sħiħa u editjata tar-rekordings meħuda bil- moħbi sa disgħin ġurnata wara li jixxandar il-programm. 9.1: Bħall-programmi l-oħra, ir-Rapporti ta' l- Aħbarijiet jaqgħu taħt dak li hemm meħtieġ bħala wiri għall-familja u hekk għandu jintqies. Madankollu dan il-prinċipju ma għandux inaqqas l-għażla tad-diversi xorta ta' stejjer li jkun fih rapport ta' l-aħbarijiet kif lanqas ma jinftehem li xi ġrajjiet ġodda fl-aħbarijiet ma jingħatawx kif ikun jixirqilhom. 9.2: Kull suġġett ġdid fl-aħbarijiet għandu jixxandar b'mod li jqis sewwa lill-udjenza li jkollu. Meta jkun hemm xi biċċa filmat vjolenti għandhom jingħataw twissijiet xierqa minn ħafna qabel. 9.3: Wieħed irid joqgħod attent meta f'ċerti ħinijiet li t-tfal ikunu qed iħarsu jerġgħu jintwerew, fl-aħbarijiet ta' wara, l-istess xeni ta' vjolenza. 10.1 Għandu jittieħed ħsieb u għaqal partikolari kulfejn jidħlu ż-żgħar, kemm jekk ikun hemm interess privat kif ukoll jekk fi ħwejjeġ pubbliċi. 10.2: Meta f'xi stħarriġ tal-pulizija jew proċeduri tal- qorti jkun hemm imdaħħla ż-żgħar, l-aktar f'reati sesswali iżda wkoll f'każi oħrajn, iridu jittieħdu passi speċjali biex bl-ebda mod dak li jkun ma jista' jiġi indikat jew jintgħaraf. 10.3: Wieħed irid joqgħod attent sewwa meta jkun qed jirrapporta reati sesswali f'familja. Jekk jissemma l- mixli jew jiftiehem ir-reat jista' jkun li tintgħaraf il- vittma. L-għoti ta' l-indirizz tal-mixli jkompli jgħin biex jgħaqqad l-informazzjoni dwar min tkun il-vittma. 11. Materjal Promozzjonali fl-Aħbarijiet 11.1 Kull xogħol li jintbagħat minn jew jitwassal għal xi organizzazzjonijiet uffiċjali, kumpaniji kummerċjali jew għaqdiet li jħabirku u jistinkaw għal ħaddieħor, għandu jkun immarkat ċar b'dak li hu meta jingħad jew jidher imxandar għal mhux aktar minn ħames sekondi. 11.2 Jistgħu jsiru eċċezzjonijiet meta l-materjal ikun fih innifsu qasir u bl-ebda mod ma jirreklama l-interessi ta' min qed jibagħtu. Madankollu, materjal li jkun It-22 ta' Marzu, 2007 jidher ċar li qed jirreklama għandu jitwarrab, sakemm il-ħidma ta' dik l-organizzazzjoni nfisha ma jkollhiex x'jaqsam ma' l-istorja fl-aħbar. 11.3 Affarijiet kummerċjali għandhom jidħlu biss jekk minnhom infushom ikollhom importanza bħala aħbar u mhux minħabba s-siwi tal-kont li għandu ma' l- istazzjon min qed jirreklama. Il-ħtiġijiet imsemmija f'paragrafi 13 u 14 t'hawn taħt huma esegwibbli skond l-Artikolu 20(3) ta' l-Att dwar ix-Xandir. 12. Ġrajjiet Kurrenti 12.1 L-għan tax-xandara għandu jkun li jippreżentaw programmi dwar ġrajjiet kurrenti: i. b'modli titħalla tinħoloq diskussjoni pubblika ta' għarfien dwar suġġetti siewja li jolqtu l-komunità; ii. biex jinħolqu biżżejjed opportunitajiet ħalli joħorġu opinjonijiet meqjusa meta jissemmew suġġetti kontroversjali ta' importanza pubblika; jii. ta' rilevanza immedjata għall-komunità, b'intervisti u kummentarji li jidħlu fil-qalba ta' dak li jingħad fl-aħbarijiet. 12.2 Dak li jitlob l-Att dwar ix-Xandir li għandu x'jaqsam ma' l-imparzjalità jħalli serje ta' programmi jintqiesu bħala ħaġa waħda sakemm programm wieħed ta' ġrajjiet kurrenti ma jkunx bilanċjat fih innifsu; il- ħtieġa legali ta' l-imparzjalità tista' tkun: (i) fuq żewġ programmi, jew aktar, li għandhom x'jaqsmu fl-istess serje; (ii) meta x-xandiriet isiru tista' tgħid fl-istess żmien (iii) meta matul l-ewwel programm ix-xandar javża lit-telespettaturi jew lis-semmiegħa bid-data ta' meta jkun se jsir il-programm l-ieħor, kif ukoll b'tagħrif biżżejjed ta' x'se jkun is-suġġett, ta' min huma dawk li hemm ħsieb jieħdu sehem fih u li għalhekk maħsub jinżamm bilanċ fil-programm. Għal dan il-għan ''serje' tfisser numru ta' programmi ta' ġrajjiet kurrenti, imxandra mill-istess stazzjon, kull wieħed minnhom marbut ċar ma' l-oħrajn u li jittrattaw l-istess argument jew affarijiet oħra li għandhom x'jaqsmu miegħu. 12.3: Dak li hemm fit-Tieni Taqsima ta' dawn il-Linji Gwida li jirregola r-Rapporti ta' l-Aħbarijiet jgħodd ukoll għall-programmi ta' ġrajjiet kurrenti, ħlief għal dak li hemm f'paragrafu 7. 12.4: Minbarra dak li hemm imsemmi fuq f'paragrafu 4.3, tat-Tieni Taqsima, imparzjalità ma tfissirx li għandu jkun hemm. bilanċ sempliċement b'mod matematiku jew li jingħata l-istess ħin lil kull idea opposta li tingħad. Il-ġurnalisti u l-produtturi ma għandhomx għalfejn ikunu għal kollox newtrali dwar kull suġġett kontroversjali. Madankollu għandhom jaraw kif iwieżnu sewwa ż-żewġ xejriet opposti u jsibu Gazzetta tal-Gvern ta' Malta 12.5 L-għażla ta' min għandu jieħu sehem fi stħarriġ investigattiv ġurnalistiku jew f'xi diskussjoni mill-istudjo trid tqis il-ħtieġa li dak li jkun, jagħraf jagħmel ħaqq, ikun jaf sewwa s-suġġett mistħarreġ, kif ukoll jagħraf iżomm bilanċ xieraq dwar dak li jingħad. Madankollu dawk li jieħdu sehem f'diskussjoni mill-istudjo aktarx jintgħażlu biex joħorġu opinjonijiet opposti. 13.1.1 Min se jkun intervistat dwar kontroversja politika jew industrijali jew dwar ix-xejra pubblika magħrufa taż-żmien, għandu jkun jaf sewwa it-tiswira tal-programm li fih ser jieħu sehem, xi jkun tabilħaqq is-suġġett u l-għan tal-programm kif ukoll x'aktarx jintuża dak li ser jintqal jew jingħad. 13.1.3 Kultant min ikun intalab jiġi intervistat fi programm ma jkunx jista' jew ma jkunx irid jilqa' l- istedina biex jieħu sehem. Dan ma jfissirx li l- programm għandu jitħassar. Il-preżentatur, bl-aktar mod normali u kemm jista' jkun distakkat, għandu jagħmel referenza sempliċi għal dak li naqas jidher fil-programm u l-preżentatur għandu safejn ikun prattikabbli jgħid x'inhuma l-opinjonijiet ta' l-intervistat jew ta' l- organizzazzjoni tiegħu jew tagħha dwar is-suġġett li jkun qed jiġi diskuss dment li dik l-opinjoni tkun magħrufa. 13.1.4 Meta wieħed jaċċetta li jkun intervistat dwar xi ħaġa oħra barra minn dik maħsuba mill-produtturi għal programm ta' aħbarijiet, din tista' biss tintuża bla permess ta' min għamilha sakemm dan il-materjal jinħass importanti li jingħad fl-interess pubbliku. 13.1.5 Hija ħaġa normali li bħala parti mill-ġabra ta' l-aħbarijiet isiru intervisti għalgħarrieda ma' nies importanti fil-ħajja soċjali jew magħrufa fl-aħbarijiet bla ma jinqalgħu problemi partikolari. Madankollu kultant jiġri li riporter, bla miftiehem, jaf jiltaqa' ma' u jintervista lil xi ħadd fi proprjetà privata jew f'postijiet bħal ristoranti, knejjes u nħawi oħra fejn min ikun qed jiġi intervistat jistenna, u bir-raġun, li tibqa' rispettata l- privatezza personali tiegħu. Intervisti bħal dawn għandhom biss jintużaw meta ma jkunx hemm aktar x'wieħed jagħmel u jridu jitqiesu b'żewġ aspetti ewlenin: i. l-investigazzjoni tkun dwar delitt jew imġiba anti-soċjali gravi u/jew It-22 ta' Marzu, 2007 ii. l-individwu hekk intervistat ma jkunx wieġeb għal diversi talbiet biex ikun intervistat, irrifjuta li jkun intervistat bla ma ta raġuni serja, jew magħruf, meta mitlub, li jirrifjuta jew ma jmurx. 13.1.6 Wieħed irid joqgħod attent ħafna meta lil min ikellem ma jkollux x'jaqsam direttament ma' l- allegazzjonijiet, bħal ngħidu aħna xi ħadd jiġi minnu, xi ħabib jew sieħeb fix-xogħol, biex ma jkunx hemm riskju li tintmess bla mitlub il-ħajja privata ta' dak li jkun. 13.2: Editjar ta' Intervisti 13.2.1 Fl-editjar ta' intervisti għandha tirbaħ l- imparzjalità u l-ħaqq. Intervisti rekordjati ma għandhomx jitgħawġu bl-editjar b'tali mod li tinħareġ minnhom tifsira ħażina ta' dak li jkun qal l-intervistat. 13.2.2 Meta jkunu se jintużaw intervisti meħuda mill-arkivji wieħed irid jara jekk dak li fihom għadux jiswa u fejn meħtieġ titniżżel ukoll id-data ta' meta kienu saru. 13.3.1 Normalment taħditiet jew intervisti li jsiru bit- telefon ma għandhomx ikunu rekordjati biex jiddaħħlu f'xi programm, sakemm l-intervistatur ma jkunx qal min hu u li qed jirrappreżenta lil xi ħadd li għandu l- liċenzja jew lil xandar, kif ukoll jinforma lill-intervistat li qed jirrekordjalu dik it-taħdita u li l-intervistat ta l- permess biex dik it-taħdita tkun tista' tixxandar fir- rapporti ta' l-aħbarijiet jew fil-programmi tal-ġrajjiet kurrenti. 13.3.2 Fil-ġurnaliżmu investigattiv. jistgħu jinqalgħu okkażjonijiet meta proċeduri bħal dawn ma tkunx tista' tosservahom, bħal f'dawk il-każi li jinvolvu staħriġ dwar allegazzjonijiet kriminali jew xi mġiba mhux xierqa. 13.3.3 Meta l-ġurnalista/produttur iqis li jkollu każ hekk, għandu, qabel ma jxandar dan il-materjal fi programm, l- ewwel jikseb il-permess ta' l-uffiċjal esekuttiv tal- programmi l-aktar anzjan li jkun hemm fil-kamra ta' l- aħbarijiet. 14.1: Meta l-programm jieħu xejra ta' diskussjoni l- preżentatur għandu d-dmir ifakkar li xi ħadd importanti kien mistieden biex jieħu sehem u li dan ma laqax l- istedina. Filwaqt li l-preżentatur obbligat jinforma l- udjenza għaliex dan irrifjuta, jekk ir-raġuni tkun magħrufa, il-preżentatur ma għandux jinforma l-udjenza jekk dak li ma laqax it-talba biex jieħu sehem ma jkunx mistieden fil-kariga pubblika uffiċjali tiegħu u f'dan il- każ il-preżentatur għandu jimxi mad-disposizzjonijiet ta' l-aħħar sentenza tal-paragrafu 13.1.3 t'hawn fuq. 14.2 Kull organizzazzjoni u kull persuna għandha d-dritt li tirrifjuta invit biex tipparteċipa f'programm iżda r- Gazzetta tal-Gvern ta' Malta rifjut li: tipparteċipa f'programm m'għandux awtomatikament ifisser li dak il-programm ma jkunx jista' jsir. Ir-raġuni għal dan hu li l-kanċellazzjoni titqis li tkun l-istess daqs li kieku ngħata dritt ta' veto dwar dak is-suġġett partikolari. Dan ikun inkonsistenti mad- dover tas-servizz tax-xandir li jitratta ħwejjeġ importanti. Id-disposizzjonijiet tat-Tieni Taqsima ta' dan id- dokument dwar. il-bullettini ta' l-aħbarijiet li se jitwettqu, japplikaw ukoll għal programmi ta' ġrajjiet kurrenti. Bl-istess mod, id-disposizzjonijiet tal- paragrafi 13.2 u 13.3 tat-Tielet Taqsima ta' dan id- dokument għandhom japplikaw għall-produzzjoni tal- bullettini ta' l-aħbarijiet. Il-ħtiġijiet imsemmija f'artikoli 15 u 16 t'hawn taħt huma esegwibbli skond l-artikolu 20(3) ta' l-Att dwar ix-Xandir. 15. Dmirijiet Ġenerali ta' Produtturi Indipendenti 15.1 Produzzjonijiet indipendenti magħmula għax- xandara jridu jimxu fuq l-istess standards u ħtiġijiet ta' prattika kif imniżżla fil-partijiet ta' qabel ta' dan id- dokument daqslikieku kienu produzzjonijiet interni u jinħtieġ jikkonformaw ukoll ma' dak li hemm f'dawn il- Linji Gwida. Ix-xandar li jikkummissjona dan ix-xogħol jibqa' responsabbli għall-metodu użat kif ukoll għall- kontenut. 16. Obbligazzjonijiet Kontrattwali ta' Produttiri Indipendenti 16.1 Kull kuntratt li xandar jagħmel ma' produttur indipendenti jrid idaħħal l-obbligazzjoni li josserva dak kollu li hemm f'dan id-dokument, fil-Kostituzzjoni, fl- Att tax-Xandir u f'kull liġi oħra li għandha x'taqsam. 18. L-Imparzjalità tax-Xandar tas-Servizz Pubbliku 18.1 Min italla' l-aħbarijiet u l-programmi ta' ġrajjiet kurrenti ma jistax ikollu rabtiet jew interessi oħra barranin li jistgħu jgħarrqu l-fama għall-imparzjalità, il- ġustizzja u l-integrità tax-xandar tas-servizz pubbliku. 19.1 Dawk li l-pubbliku primarjament jagħraf bħala preżentaturi jew riporters ta' l-aħbarijiet jew programmi It-22 ta' Marzu, 2007 dwar ġrajjiet kurrenti fl-istazzjon tas-servizz pubbliku, iridu jidhru li jkunu imparzjali. Importanti li kull ħidma oħra barra mix-xandir, kemm ta' kitba kif ukoll l-għoti ta' intervisti jew diskorsi ma tħalli ebda dubju dwar l- oġġettività tagħhom fix-xandir. Jekk dawn il-preżentaturi jew riporters jesprimu ruħhom pubblikament barra mix- xandir: f'xi argument ta' kontroversja, jistgħu jikkompromettu serjament il-qagħda tagħhom fix-xandir. Kemm f'xogħolhom fix-xandir tas-servizz publiku kif ukoll f'xi attività ta' xandir ieħor mhux tas-servizz pubbliku bħal ngħidu aħna bil-kitba, bil-kliem jew ukoll bl-għoti ta' intervisti, ma għandhomx: ii. jgħidu kif jaħsbuha, favur jew kontra xi xejra tattika li tkun argument ta' diskussjoni tax-xejra pubblika magħrufa taż-żmien tal-partiti; iv. jinkoraġġixxu bidla fl-imġiba tax-xejra pubblika magħrufa taż-żmien billi jiġbdu l-attenzjoni fuqha. 20. L-Applikabbiltà ta' dawn il-Linji Gwida 20.1 Id-disposizzjonijiet ta' dan id-dokument jgħoddu għax-xandara kollha tat-televiżjoni u tar-radjo, kif ukoll għar-rapporti ta' l-aħbarijiet u programmi ta' ġrajjiet kurrenti kemm jekk joħorġu minn xandar kif ukoll jekk jintgħamlu minn dar tal-produzzjoni indipendenti għall- imsemmi xandar, sakemm fihom ma hemmx mod ieħor. 20.2: Kull stazzjon irid ikollu editur li jagħmilha ta' uffiċjal ta' l-osservanza biex jiżgura li ma jinkiser xejn minn kulma jingħad f'dawn il-Linji Gwida. 21. Editur għal Dawn il-Linji Gwida 21.1 Kull stazzjon tax-xandir irid jaħtar editur għal dawn id-disposizzjonijiet. 21.2. L-editur irid jagħmilha ta' uffiċjal ta' l- osservanza biex jiżgura li qed jitħarsu bir-reqqa l- istandards u l-ħtiġijiet ta' prattika. 21.3: Kull stazzjon tax-xandir irid jgħaddi lill-Awtorità l-isem u l-kunjom ta' dan l-editur kif ukoll fejn u kif jista' jkun ikkontattjat kif ukoll kull tibdil li jkun hemm fil-ħatra f'dik il-kariga. It-22 ta' Marzu, 2007 Gazzetta tal-Gvern ta' Malta Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika ta' l-2007 dwar is-Sehem ta' Nies bla Ħarsien xieraq fil-Mezzi tax-Xandir 1. Introduzzjoni u Prinċipji Ġenerali 1.1: Dawn il-Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta' l-artikolu 20(3) ta' l-Att dwar ix-Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta' Malta. 1.2. Kulmin itella' l-programmi għandu jaħrab kull xorta ta' sfruttament minn kull forma ta' ħarsien xieraq ta' dak li jkun, għal finijiet kummerċjali. 2.1: Mħux faċli tagħmel lista tan-nies meqjusa jinħtieġu ħarsien xieraq għax din tista' tkun ħaġa permanenti jew marbuta ma' perijodu partikolari fil- ħajja ta' xi ħadd li normalment ma jintqiesx bħala dgħajjef. 2.22. F'dawn il-Ħtiġijiet nqisu bħala nies jinħtieġu ħarsien xieraq, lit-tfal, lill-anzjani li jkollhom xi problemi, lil dawk li jkunu vittmi ta' xi abbużi, l-aktar sesswali jew emozzjonali, u lil ċerti nies, għalkemm mhux kollha, li għandhom diżabbiltà fiżika jew mentali. Fost oħrajn nistgħu ngħoddu ma' dawn lill-ħabsin, lir- refuġjati, lill-vittmi ta' l-użura, tad-droga u ta' l-alkoħol. Għall-fini ta' dawn il-Ħtiġijiet, 'tifel/tifla' jew 'tfal' jew Ċminuri', sakemm ir-rabta tal-kliem ma teħtiġx xort'oħra, ifissru persuna li ma tkunx għalqet l-età ta' tminatx-il sena. 2.3: Dan it-terminu jgħodd ukoll għal dawk li minħabba ċ-ċirkostanzi tal-ħajja jistgħu jintqiesu bħala nieqsa mill-ħarsien xieraq għal ċertu żmien. Dawn jinkludu wħud minn dawk li jkunu bil-luttu għat-telfa ta' l-għeżież tagħhom, dawk li tilfu x-xogħol jew li għandhom xi diffikultajiet fil-karriera, il-koppji li għaddejjin: minn diffikultajiet kbar fir-relazzjoni bejniethom, dawk li għandhom diffikultajiet finanzjarji kbar, uħud minn dawk li qed iħabbtu wiċċhom ma' mard, kemm huma stess kif ukoll/jew l-għeżież tagħhom u dawk li għal xi raġuni jew oħra jħossuhom mgħaffġa u mkissra f'ħajjithom għax għaddejjin minn żmien ħażin ta' inċertezza. 3. Tagħrif prattiku 3.1 il-Kunsens ħieles u mgħarraf 3.1.1: Qabel ma dawn in-nies jieħdu sehem f'xi programmi għax-xandir li b'xi mod fih tkun se tqum il- qagħda tagħhom, jinħtieġ li jagħtu l-kunsens ħieles u It-22 ta' Marzu, 2007 mgħarraf tagħhom. Dawk li jtellgħu il-programm ma għandhom jisfurzawhom b'ebda mod biex jieħdu sehem. Meta min itella' l-programm, tat-televiżjoni jew tar- radju, jitlob lil nies bla ħarsien xieraq jieħdu sehem, irid, sa fejn hu possibbli, ikun żgur li min ser jieħu sehem ikun jaf sewwa fiex dieħel u x'effett jista' jkollu fuq ħajtu l-fatt li jkun instama' u/jew intwera lill-eluf ta' nies. Dawk li jtellgħu il-programmi jridu jġibu ruħhom bl-istess mod ma' min hu hekk dgħajjef li jinħtieġ ħarsien u jitlobhom, kultant ukoll b'insistenza, biex jieħu sehem f'xi programm. Għall-għoti tal-kunsens ma għandu jitwiegħed ebda xorta ta' kumpens jew benefiċċju finanzjarju lill-ġenituri jew lit-tuturi bl-iskop li jinfluwenzalhom id-deċiżjoni tagħhom biex dak li jkun involut jitħalla jieħu sehem fil- programmi ta' min hu dgħajjef u jinħtieġ ħarsien. Persuna kwalifikata għandha żżomm seduta qabel ma jixxandar il-programm fejn hija tispjega lill-persuna vulnerabbli l-implikazzjonijiet — tal-parteċipazzjoni f'programm u l-effetti li l-programm jista' jħalli fuq dik il-persuna vulnerabbli u/jew it-tfal tagħha, speċjalment jekk dawn ikunu tfal minuri. Dik is-seduta li tinżamm qabel ma jixxandar il-programm għandha, sa fejn ikun prattikabbli, tkun immexxija bl-anqas formaliżmu possibbli u ssir f'ambjent li jilqek. 3.1.2: Dawk li jtellgħu il-programm fid-dmir ukoll li jiċċekkjaw ma' sorsi indipendenti, il-verità u l-eżattezza ta' l-istorja li jkunu saru jafu biha. 3.1.3 Meta d-dgħufija u l-ħarsien meħtieġa jkunu kbar, jiġifieri, meta wieħed ikun qed ibati ħafna, kif ukoll f'kull każ ta' tfal b'xi xorta ta' problemi, għandu jkun hemm persuna kwalifikata, indipendenti mit-tim li qed itella' l-programm, (ħaddiem soċjali, konsulent, psikologu, psikoterapewta jew psikjatra) biex tkellem u tispjega b'mod ċar lil dawn in-nies, l-implikazzjonijiet ta' sehemhom fil-programm. Min jagħti l-kunsens irid jitfissirlu sewwa li f'dak il-programm qed iwarrab il-jedd li għandu għall-privatezza tiegħu u li wara ma jkunx jista' jressaq każ għal ksur ta' l-istess privatezza. 3.1.4. Meta dawk li jinħtieġu ħarsien ikunu ħadu jew qed jieħdu xi għajnuna psikoloġika, il-produttur għandu jibgħat lit-terapista tal-persuna vulnerabbli permezz ta' l- istess persuna ittra iffirmata fejn it-terapista jintalab jagħti lill-produttur kull kumment neċessarju tiegħu. 3.1.5 Il-persuna kwalifikata li tkun qed tieħu ħsieb għandha wkoll tindaħal kulmeta min jinħtieġ ħarsien ikun ser jingħata xi flus jew xi rigali kbar talli jieħu sehem. Jista' jiġri f'każi bħal dawn li l-bżonn materjali jew ta' xort'oħra li jkunu ser jieħdu, iġegħilhom jissagrifikaw ix-xewqa u d-dritt tagħħom għall- privatezza. Ix-xandar ghandu jiżgura li ma jsirx hekk. Gazzetta tal-Gvern ta' Malta 3.1.6. Jekk il-persuna kwalifikata tistqarr li jkun aħjar jekk dawn in-nies li jinħtieġu ħarsien ma jeħdux sehem fil-programm minħabba l-qagħda tagħħom, dawk li jtellgħu l-programm mistennija joqogħdu dejjem fuq dan il-parir fejn jidħlu t-tfal. Madankollu dawk li jtellgħu il- programm mistennija li fejn jidħlu l-kbar iqisu sewwa wkoll l-importanza ta' dan il-parir u normalment dejjem joqogħdu fuqu. Biss f'każi eċċezzjonali, meta dawk li jinħtieġu ħarsien jinsistu li jieħdu sehem u jagħmlu dikjarazzjoni bil-miktub dwar dan, dawk li jtellgħu il- programm jistgħu jieħdu r-responsabbiltà li jistednuhom. F'dawn il-każi, dawk li jtellgħu il-programm iridu jibagħtu, qabel il-programm, lill-Maniġer tal-programm: ii. kopja tad-dikjarazzjoni ta' dak li jinħtieġ ħarsien. 4.1.1. Min itella' l-programmi fid-dmir jara li l-ġenituri tat-tfal ikunu konxji sew tal-konsegwenzi tal- parteċipazzjoni tat-tfal tagħhom f'programm qabel mal- ġenituri jagħtu l-permess tagħhom. Fil-każ ta' tfal oħra li tkun diffiċli għalihom li jagħtu l-kunsens ħieles u infurmat tagħhom, il-permess għandu jintalab mingħand it-tuturi tagħhom. (Dan minbarra l-ħtieġa tal-parir ta' persuna kwalifikata skond kif hemm maħsub f'paragrafu 3.1.3). 4.1.2. Dawk li jtellgħu l-programm iridu jkunu żguri li għalkemm it-tfal jinħarġilhom il-permess biex jieħdu sehem fil-programm dan isir fl-aħjar interessi tagħhom. Min itella' l-programm għandu jaħseb fuq kollox fil- ħtieġa ta' ħarsien għal dawn it-tfal. 4.1.3: Għalkemm il-ġenituri jew it-tuturi jkunu jridu lil uliedhom jieħdu sehem, min qed itella' l-programm irid jirrispetta x-xewqa tat-tfal jekk huma stess joġġezzjonaw li jieħdu sehem. F'każijiet bħal dawn għandha dejjem tidħol il-persuna kwalifikata biex tiċċertifika li l-proċess sar skond il-proċeduri msemmija f'dawn il-Ħtiġijiet. 4.1.4. Meta t-tfal ikunu protagonisti fi programm intenzjonat għall-kbar u mhux għat-tfal, il-parti tat-tfal trid tkun rekordjata. 4.1.5: Meta fi programm jieħdu sehem it-tfal, dawk li jtellgħu l-programm iridu joqogħdu aktar attenti biex jiżguraw il-ħarsien ta' l-interessi tagħhom. Dawk li jtellgħu l-programm iridu joqogħdu attenti l-aktar li t-tfal ħafna iżgħar mill-oħrajn isibuha diffiċli biex jagħżlu bejn ir-realtà u l-fantasija kif ukoll mhux dejjem ikollhom il-ħila jagħrfu l-għajdut u s-seksik mill-verità. It-22 ta' Marzu, 2007 4.1.6. M'għandhomx jixxandru programmi intiżi li jiżvelaw l-identita' tal-ġenituri naturali tat-tfal, inkluż tfal addottati. 4.1.7 L-istazzjon għandu jiżgura li meta tfal li jbatu minn xi tip ta' problema jkunu se jieħdu sehem f'programm, għandha tiġi kkuntattjata l-Aġenzija Appoġġ jew kull aġenzija speċjalizzata oħra awtorizzata mill-Awtorita' ħalli tagħti l-approvazzjoni tagħha biex dik il-persuna vulnerabbli li tkun minuri tieħu sehem u l- Aġenzija Appoġġ jew kull aġenzija speċjalizzata oħra awtorizzata mill-Awtorita' għandha tħejji rapport bil- miktub biex jingħata lill-istazzjon konċernat. Terġa' l-Aġenzija Appoġġ jew kull aġenzija speċjalizzata oħra awtorizzata mill-Awtorita' għandha tingħata aċċess biex tissorvelja l-produzzjoni ta' programm f'kull fażi tiegħu jekk hija jidhrilha li jkun hekk neċessarju. Bl-istess. mod. it-tfal: għandhom jingħataw ħarsien anke jekk ikunu l-ġenituri tagħhom u mhux huma stess li jidhru f'programm televiżiv u jkunu dawk il-ġenituri li jiddiskutu xi problema li b'xi mod ikollha x'taqsam direttament ma' l-istat tal-kuntentizza tagħhom. 4.1.8 Ix-xandara għandhom, meta jkunu qed iħejju l- iskedi tal-programmi, iżommu quddiem għajnejhom li t- tfal għandhom id-dritt li jiġu mħarsa aktar minn kull persuna oħra. Normalment, għalhekk, it-tfal li jbatu minn xi problema m'għandhomx jiġu mistiedna biex jieħdu sehem f'programm fejn jiddiskutu l-problemi partikolari tagħhom. Bħala eċċezzjoni huwa permess il- każ fejn l-istazzjon ikun tal-fehma li jekk is-sehem tat- tfal ikun ta' ġid għalihom, l-istazzjon għandu allura jgħaddi dak il-każ lill-Aġenzija Appoġġ jew kull aġenzija speċjalizzata oħra awtorizzata mill-Awtorita' skond ma jingħad fil-paragrafu ta' qabel dan. It-tfal għandhom jitħallew jieħdu sehem f'dawk il-programmi biss meta d-disposizzjonijiet tal-paragrafu preċedenti jkunu ġew osservati. 4.1.9: Id-disposizzjonijiet tal-paragrafi 4.1.1 sa 4.1.8 għandhom japplikaw ukoll għal nies oħra bla ħarsien xieraq maġġorenni iżda li jkunu inkapaċitati skond id- disposizzjonijiet ta' l-artikolu 520 tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċeduri ċivili jew taħt il-kura u kustodja tal-ġenituri jew ta' tuturi. 4.1.10 Għandhom jiġu osservati wkoll dawn il-ħtiġijiet li ġejjin: i. Ilsedutali tagħrbel trid tinżamm kemm jista' jkun mhux anqas minn ġimgħa qabel il-ġurnata li fiha jinġibed il-film ħlief fil-każ ta' l-Istrina meta din is-seduta għandha tinżamm mill-anqas xahar qabel id-data ta' meta jinġibed il-film ħalli f'dan l-aħħar każ ikunu jistgħu jsiru l-verifiki meħtieġa dwar l-għoti tal-kunsens; ii. m'għandha ssir l-ebda seduta li tagħrbel fil-każ Gazzetta tal-Gvern ta' Malta ta' tfal ta' taħt it-tliet snin. Fil-każ li tfal ta' taħt it-tliet snin jidhru fuq it-televixin, wiċċ dawk it- tfal għandu jiġi kollu kemm hu mgħotti ħalli t- tfal ma jkunux jistgħu jiġu identifikati; iv. fejn il-ġenituri/tuturi jagħtu l-kunsens tagħhom biex it-tfal tagħhom jieħdu sehem fil-mezzi tax- xandir, dak il-kunsens għandu jkun bil-miktub u għandu jitħalla ma' l-Aġenzija Appoġġ, ma' l- istazzjon tax-xandir in kwistjoni u ma' l- Awtorita' tax-Xandir; v.. il-volantin mehmuż għandu jitqassam kemm lit- tfal, meta jkun il-każ, u lill-ġenituri/tuturi qabel is-seduta li tagħrbel ħalli huma jkunu konxji dwar dak li hu mistenni li jintlaħaq waqt is- seduta li tagħrbel; vi. għandha timtela ma' dawn il-ħtiġijiet il-Formola dwar it-Talba għas-Seduta li Tagħrbel li tagħti d- dettalji dwar is-sehem tat-tfal li tinsab mehmuża ma' dawn il-ħtiġijiet u kopja tagħha għandhom jingħataw lill-Aġenzija Appoġġ qabel is-seduta li tagħrbel, lill- istazzjon konċernat u lill-Awtorita' tax-Xandir; vii. kemm il-Formola dwar it-Talba għas-Seduta li Tagħrbel u l-Formola dwar l-Għoti tal-Kunsens għandhom jimtlew sew u għandhom jiġu ffirmati fi tliet kopji qabel ma kopja tingħata lill-Aġenzija Appoġġ, oħra lill- istazzjon tax-xandir u oħra lill-Awtorita' tax-Xandir. 4.2: Riferenza għal terzi persuni 4.2.1 Min jiġi għall-programm biex jgħid l-istorja tiegħu ma jistax jitħalla jsemmi nies oħra li malajr jintgħarfu min huma iżda li ma jkunux hemm jew li ma jkunux taw il-kunsens tagħħom minn qabel biex jissemmew. Ngħidu aħna, ma jistgħux jidhru nies u jitħallew jgħidu li l-ġenituri, l-aħwa jew xi oħrajn ma għadhomx ikellmuhom u li huma jixtiequ jirranġaw magħhom mingħajr ma jirrispettaw id-dritt li dawn ma jissemmewx jekk ma jkunux qalu 'iva'' minn qabel. 4.3. Dawk li jtellgħu l-programm għandhom jagħtu kas mhux biss id-drittijiet ta' l-individwu li jkun irid jieħu sehem fil-programm iżda wkoll tad-drittijiet ta' nies oħra li jkunu f'qagħda bħalu u m'humiex fil-programm. Jista' jkun, ngħidu aħna, li min jidher fil-programm ikollu diżabbiltà li minħabba fiha jingħata xi benefiċċju personali, bħal xi għotja ta' flus. Dawk li jtellgħu l-programm għandhom b'kull mod jevitaw li din ma tiftehimx ħażin u li It-22 ta' Marzu, 2007 dawn l-individwi la huma ''vittmi' u lanqas 'anġli'. Dan jgħodd mhux biss għal dawk b'diżabbiltà iżda għal kull grupp ta' nies meqjusa jinħtieġu l-ħarsien. 4.4: L-użuta' l-iffukar fil-qrib 4.4.1. Bla dubju ta' xejn l-użu ta' l-iffukar fil-qrib jgħin biex programm televiżiv ikun aktar intimu u l-udjenza allura tħossha aktar qed tieħu sehem fih. Iżda l-iffukar fil-qrib jista' wkoll jinvadi l-privatezza ta' dak li jkun. Minħabba f'hekk dawk li jtellgħu l-programm għandhom jaħarbu kemm jista' jkun l-użu ta' l-iffukar fil-qrib l-aktar meta dan jista' jintqies bħala invażjoni tal-privatezza jew meta jistgħu jispikkaw difetti fiżiċi, l-aktar fil-wiċċ. 4.5.1. Importanti li meta titwiegħed l-anonimità lil dawk li qed jieħdu sehem tinżamm b'mod strett għall-aħħar. Ħafna drabi jkun meħtieg li biex jiġu protetti l-individwi, ix-xandir isir b'mod li l-persuni konċernati ma jkunux jistgħu jintgħarfu mill-pubbliku u xi drabi lanqas mill- ħbieb jew saħansitra minn tal-familja. Biex dan ikun jista' jseħħ ġieli jkun meħtieg li jinbidlu kemm il-viżiv kif ukoll l-awdjo. Sikwit ikun aħjar li jintuża leħen ieħor (voice over), fuq dak li jkun hemm, minn ħaddieħor jew minn attur, minflok titgħarraq il- vuċi biex ma tingħarafx. Meta jiġri hekk tajjeb li l- udjenza tkun mgħarrfa bit-teknika użata. 4.6.1 Persuni li jbatu minn mard terminali jew għandhom difetti fiżiċi naturali jistgħu jipparteċipaw fil- programmi meta s-sehem tagħhom x'aktarx ikun se jnissel tama u ispirazzjoni fl-udjenza li tarhom. Meta l- istazzjon jkollu l-biża' li l-effett prinċipali se jkun tnissil ta' sens ta' 'jaħasra' allura m'għandhomx jieħdu sehem. L-istazzjonijiet għandhom jiġu gwidati mill-prinċipji tar- rispett lejn id-dinjità tal-bniedem/bniedma u għandhom jaħarbu milli jiffukaw fuq sitwazzjonijiet fejn it-tbatija tan-nies tiġi enfasizzata u sensazzjonalizzata bla bżonn. 4.7.1: Mhux permess li jsir doorstepping jew li tersaq bil-camera għal għarrieda fuq persuna vulnerabbli dwar kull ħaġa li għandha x'taqsam mal-vulnerabbiltà tagħha u l-istazzjonijiet għandhom joqogħdu ferm 'il bogħod milli jġibu rwieħhom b'dan il-mod. 4.7.2. L-anqas m'għandu jkun hemm doorstepping fejn terzi persuni jintalbu jikkummentaw dwar. il- vulnerabbiltà ta' kull persuna vulnerabbli. 4.8 Tifsir ta' dawn il-Ħtiġijiet 4.8.1. L-istazzjonijiet għandhom jiżguraw li fit-tifsira li tingħata lil dawn il-Ħtiġijiet huma għandhom iħarsu lejn l-ispirtu tagħhom u kull tifsir mogħi lilhom għandu dejjem ikun fl-aħjar interess tal-persuna vulnerabbli. 3228 Gazzetta tal-Gvern ta' Malta Isem ta' l-Istazzjon: Name of Station: It-22 ta' Marzu, 2007 nagħti l-kunsens tiegħi li (niżżel l-isem u l-kunjom tat-Tifel/Tifla): jidher fuq (niżżel l-isem ta' l-Istazzjon): appears on (insert name of station): L-għanijiet tas-seduta: Gazzetta tal-Gvern ta' Malta lit-tfal / persuni vulnerabbli u biex dawn jibbenefikaw kemm jistgħu mill-parteċipazzjoni tagħhom fil- programm. 4. Matul is-seduta mal-professjonit/a minn APPOĠĠ, dan/din j/tispjega limplikazzjonijiet kollha possibbli li istgħu jirri.ultaw permezz tal-parte.ipazzjoni tagħhom u/jew tatfal tagħhom fi programmi fuq il-mezzi tax-xandir. 6. Matul is-seduta jkun hemm enfasi li l-persuna, kemm minuri kif ukoll adulta, tkun tat il-kunsens tagħha mingħajr ebda pressjoni. 2. Il-professjonist li jmexxi s-seduta jagħti spjegazzjoni dettaljata tal-formula ta' kunsens li l-ġenituri/tuturi jeħtieġ li jiffimaw biex jkun jista' jibda' l-proċess tas-seduta. 3. Il-persuni li jakkumpanjaw lill-minuri/persuni vulnerabbli għandhom ikunu dawk li legalment ikollhom il-kura u kustodja tagħhom. F'ċerti każijiet tista' tintalab biex tintwera prova ta' dan. 4. Il-professjonist imexxi s-seduta mal-minuri/persuna vulnerabbli weħidhom. Hija għad-diskrezzjoni tal- professjonist jekk il-ġenituri/tuturi jkunux preżenti għas- seduta jew le. 6. Il-professjonist ta' APPOĠĠ iħejji u jiffirma rapport. Kopja ta' dan ir-rapport tingħata lill-Awtorità tax- Xandir, lil min itella' l-programm, lix-xandar u lill- ġenituri / tuturi. Kopja oħra tinżamm mill-Aġenzija APPOĠĠ għall-fini ta' referenza. L-Att dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data ikun segwit f'kull stadju tal-proċedura msemmija hawn fuq. It-22 ta' Marzu, 2007 It-22 ta' Marzu, 2007 Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika ta' l-2007 dwar Kif Għamdhom ikunu rappurtati Traġedji fix-Xandir 1.1. L-Awtorità tax-Xandir approvat dawn il-Ħtiġijiet biex iservu, skond kif jgħoddu, ta' għajnuna għax- xandara tat-televiżjoni u tar-radju fir-rappurtaġġ ta' traġedji fix-xandir. 1.2: Dawn il-Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta' l-artikolu 20(3) ta' l-Att dwar ix-Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta' Malta. 2.1: Meta jkun hemm traġedja, il-ġrajja tolqot l- ewwelnettt lill-vittma u lill-qraba/ħbieb tagħha. Malli l- aħbar toħroġ, tolqot direttament l-udjenza. 2.2: Meta x-xandara jħabbru traġedja, għandhom iżommu quddiem għajnejhom li minkejja l-valur ta' l- aħbar tal-ġrajja, hemm fin-nofs persuna jew persuni li jistħoqqilhom ikunu ttrattati b'rispett u dinjità. 2.3: L-ebda kunsiderazzjoni oħra ma għandha tisboq dak ir-rispett jew dinjità li jridu jidhru fil-mod kif tintwera it-traġedja. 2.4: Ma għandhomx jintwerew mill-qrib vittmi li weġġgħu jew mietu sakemm ma jkunx hemm xi raġuni serji li tkun tinħtieġ dan. 2.5: Ma għandhomx fil-biċċa l-kbira jintwerew mill- qrib, ġrieħi li ġarrbu l-vittmi. 2.6. Għandha tingħata attenzjoni biex ma jkunx hemm tnikkir żejjed fuq il-konsegwenzi fiżiċi tat-traġedja. Gazzetta tal-Gvern ta' Malta 2.8 Ir-rispett għad-dinjità tal-vittma jitlob li l- ġurnalisti ma jispekulawx b'nuqqas minn kulma hu xieraq jew b'mod sensazzjonali dwar: i. il-kawża tat-traġedja. ii. l-istat tal-vittma qabel it-traġedja. jii. kif setgħet seħħet it-traġedja. 3. Il-Qraba 3.4: F'ċerti każi mar-rispett għad-dinjità tal-vittma għandhom jintqiesu wkoll il-qraba u l-ħbieb. 3.2: Għandhom jintqiesu b'mod speċjali u privat il- jeddijiet ta' l-imnikkta. 3.2.1: Ma għandhom b'ebda mod jiġġiegħlu jbatu aktar mill-meħtieġ. 3.2.2: Ma għandhomx jiġġiegħlu jagħtu intervisti. 3.2.3 Għandu jintalab il-kunsens tagħhom jekk ikunu se jiġu ffilmjati fis-swali ta' xi sptar, waqt il-funerali u f'xi postijiet oħra ta' niket. Dan jgħodd ukoll għal meta l- qraba u l-ħbieb jinzertaw ikunu fil-post fejn saret it- traġedja. 3.2.4. Ma għandu jkun hemm ebda ndħil żejjed fil- privatezza tal-qraba u tal-ħbieb speċjalment bl-użu ta' mikrofoni jew kameras moħbija. 3.2.5 Għandha fuq kollox tkun evitata t-tbatija li jisimgħu b'aħbarijiet traġiċi mill-mezzi tax-xandir. Għaldaqstant ix-xandara għandhom joqogħdu attenti biex ma jikxfux l-identità tal-vittma sakemm ma jkunux żguri li l-qraba diġà kienu infurmati. 3.3: Programmi msawra bl-għan ewlieni li jeżaminaw ġrajjiet mgħoddija ta' traġedji għandhom jagħmlu minn kollox, meta jirrakkuntaw kif seħħet l-istorja, biex inaqqsu kemm jista' jkun it-tbatija li jħossu l-vittmi ħajja jew qrabathom. 3.4. Vittmili baqgħu ħajja wara diżgrazzja kif ukoll qrabathom li l-esperjenza tagħhom tkun se tixxandar f'xi programm, għandhom ikunu avżati, sakemm hu It-22 ta' Marzu, 2007 prattikament possibbli, bil-programm imfassal u bil- ħsieb ta' meta l-progamm se jixxandar. Jekk dan ma jsirx jista' jintqies li seħħ ksur mhux mixtieq tal- privatezza, ukoll jekk il-ġrajjiet jew l-informazzjoni mxandra, kienu fl-imgħoddi ġà saru pubbliċi. 4.4: It-telespettatur għandu l-jedd għal rappurtaġġ ġust ' storja tajjeb bla ma jkollu jsofri sensazzjonaliżmu fqir. 4.2: Ix-xbihat li jintwerew fuq it-televiżjoni jista' jkollhom impatt qawwi ħafna. Filwaqt li x-xandara ma għandhomx joqogħdu lura milli juru ġrajjiet traġiċi u l- konsegwenzi tagħhom, iridu jqisu sewwa l-għażla tal- kliem użat biex jaraw li jaqbel tajjeb max-xeni. Dawk ix- xandara li joqogħdu fuq il- ġudizzju editorjali tagħhom għandhom jagħrfu tajjeb l-impatt li materjal bħal dan jista' jħalli fuq l-udjenza. 4.3: Irid jinstab bilanċ bejn il-ħtieġa li toħroġ il- verità u l-periklu li l-udjenza titlef is-sensittività għat- traġedja. Meta fil-bullettini ta' l-aħbarijiet fuq it- televiżjoni jintwera x'seħħ fi ġrajjiet traġiċi. ma għandux wieħed joqgħod jisħaq żejjed fuq in-niket kbar li t-traġedja ġġib magħha. 5.4. Il-verifika tal-fatti għandha importanza kruċjali fl-għoti ta' l-aħbarijiet, l-aktar fir-rappurtaġġ ta' ġrajjiet traġiċi. 6. Suwiċidji 6.1. Is-suwiċidju ma għandux jissemma. ħlief f'ċirkostanzi straordinarji. Importanti ħafna li jinħarbu detttalji ta' suwiċidji meta jkun hemm xi aspett ġdid li jista' jkun ikkupjat. Wieħed irid ukoll joqgħod attent għall-kliem li jagħżel biex jiddeskrivi l-ġrajja. 7. It-Tfal 7.1: Ix-xandara għandhom jagħtu kas fuq kollox id- dgħufija tat-tfal. 7.2: Irridu naraw li t-tfal ma għandhomx jitilfu l-jedd għall-privatezza tagħhom minħabba ġrajjiet traġiċi marbuta mal-ġenituri jew ma' l-iskola tagħhom. 7.3: Irridu noqogħdu attenti li ma nabbużawx mill- bluha u l-fiduċja tat-tfal biex niġbru aktar tagħrif dwar it-traġedja. Gazzetta tal-Gvern ta' Malta 7.4: Ma għandhomx isiru mistoqsijiet lit-tfal dwar ħwejjeġ privati tal-familja kif lanqas: ma għandhom jintalbu jgħidu kif jaħsbuha fejn ħilithom ma twassalx biex jagħtu tweġiba xierqa. ma. t-tfal taħt sena jkunu fuq ħwejjeġ ta' importanza, jinħteġilhom il-kunsens tal-ġenituri jew ta' dawk li jkunu qed jagħmluha ta' ġenituri tagħhom. Jekk dan il- kunsens ma jingħatax jew ikun fil-fatt rifjutat l- intervista tista' biss tkun ġustifikata sakemm l-interess pubbliku tat-traġedja jitlob tabilħaqq il-ħtieġa tad- dehra tat-tfal. 7.6. Bl-istess mod, tfal taħt it-18-il sena mdaħħla fi traġedji ma għandhomx identifikati fi programmi ta' investigazzjonijiet mill-pulizija jew fejn qed jittieħdu proċeduri legali. 7.7: Minkejja dak kollu li jista' jintqies aċċettabbli għal raġunijiet tas-siwi ta' aħbar u l-jedd pubbliku għall- aċċess. tat-tagħrif, ċerti sitwazzjonijiet, l-aktar dawk mimlija dmija, xeni li jkexkxu u oħrajn tat-twerwir li jistgħu jimpressjonaw, ma għandhomx jixxandru qabel id-9.00p.m. 8. Punti Oħrajn 8.1: Grajjiet traġiċi ma għandhomx jiġu sfruttati għal raġunijiet politiċi, skopijiet oħra jew xi aġenda moħbija. 8.2 Ix-xandara ma għandhomx iħallu lil min jipprova jisfrutta s-sitwazzjoni għall-finijiet tiegħu, kemm jekk attur istituzzjoni u xi ħaddieħor għall-interess personali. 8.3: Billi t-traġedja għandha siwi ta' aħbar għall- pubbliku u mhux għal xi aġenzija speċifika, l- informazzjoni ma għandhiex tintuża minn dawn ta' l- aħħar biex iġġibhom 'il quddiem jew jiggwadanjaw minnha. 9. Għeluq 9.1: Għandu jkun biss l-interess pubbliku li joħloq l- eċċezzjoni għal dawn ir-regoli ta' mġiba. 9.2: Filwaqtli dan li jidher hawn fuq jirreferi b'mod ġenerali għax-xandir televiżiv, japplika wkoll, fejn hu rilevanti, għall-mezz tar-radju. It-22 ta' Marzu, 2007 It-22 ta' Marzu, 2007 Htiġijiet dwar Standards u Prattika ta' l-2007 dwar id-Diżabilità u l-Preżentazzjoni tagħha fix-Xandir 1. Introduzzjoni 1.1: Dawn il-Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta' l-artikolu 20(3) ta' l-Att dwar ix-Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta' Malta. 1.2: M'hemm ebda dubju li kull persuna b'diżabbilità, l- ewwel u fuq kollox, hi xi ħadd li għandha l-jeddijiet umani u ċivili kollha, kif ukoll jistħoqqilha kull rispett u dinjità. It- tbarrija soċjali mill-maggoranza ta' nies b'diżabbilità hi eżempju ta' intolleranza soċjali. L-aktar pass importanti fil- kisba ta' soċjetà inklussiva hu l-għarfien sinċier tad- differenzi li jeżistu. Meta persuni b'diżabilità titlob li titqies daqs ħaddieħor ma tkunx qed tiċħad id-diżabbiltà li jkollu iżda tkun tqiegħed id-diżabbilità f'postha kif għandha tkun. Is-siwi ta' l-aħbar ta' nies b'diżabilità tikkonsisti fir-rebħa fuq l-intoppi li s-soċjetà taqlagħlhom. B'hekk qed inaqqsu middiżabilità tagħhom, u fl-istess ħin jagħtu sehemhom fl- oqsma ewlenija tas-soċjetà. 1.3: Fattur ewlieni li ggib magħha d-diżabbilità hu l- pregudizzju, modi stereotipati jew diskriminazzjoni istituzzjonalizzata lejn persuni b'diżabbilità. F'dan il- qasam ix-xandir għandu qawwa kbira li jew ikattar il- pregudizzju u modi sterjotipati, jew jgħallem lill- pubbliku jifhem aħjar il-qagħda ta' nies b'diżabbilità billi jieħu atteggjament pożittiv lejn dawn in-nies. 1.4: Huma l-ideat mitiċi u l-isterjotipi dwar id- diżabbilità li jagħmlu d-diżabbiltà qisha xi ħaga ta' barra minn hawn. L-aktar fehmiet komuni dwar id-diżabbiltà jiffukaw fuq in-nuqqas tal-ħila ta' dak li jkun. Tabilħaqq, l-aktar kliem negattiv li tisma' dwar nies b'diżabbilità bħal 'magħtub', 'immankat', 'inqas ixxurtjat', kollha jisħqu fuq id-difetti biologiċi (jew mediċi) ta' l- individwu. Dawn kollha jqabblu ħażin nies b'diżabbilità ma' oħrajn li huma (meqjusa) aktar ixxurtjati. 1.5. Titli oħra li jidhru aktar politikament korretti, bħal 'bi sfidi xort'oħra', 'dgħajfin', 'nies bi bżonnijiet speċjali', eċċ. ikomplu jżidu d-differenzi li għandhom nies b'diżabbiltà, billi jaqilgħuhom minn mal-grupp u minn mal-komunità. Gazzetta tal-Gvern ta' Malta lejn l-aspett biologiku jew mediku skond il-każ. Tant hi komuni din il-fehma li d-difett biologiku u n-nuqqas ta' funzjoni fiżika joħolqu d-diżabbilità, li l- Organizzazzjoni Dinja tas-Saħħa (fil-bidu tas-snin tmenin) fasslet it-tifsir tagħha fuq dawn lideat. Il-qofol ta' din l-idea tiffoka wisq fuq l-individwu u dak li jidher bħala nuqqas fil-ħila tiegħu. 1.7: Madankollu f'dawn l-aħħar għoxrin sena din l- idea giet sistematikalment imwarrba minn persuni b'diżabbilità u l-għaqdiet tagħhom. Jinsistu li jekk tibqa' tħares lejn in-nuqqasijiet mediċi ta' l-individwu, l-hekk imsejjaħ mudell mediku tad-diżabbiltà' jżomm responsabbli lillpersuni b'diżabbilità nfushom għad- diffikultajiet li jridu jħabbtu wiċċhom magħhom fil-ħajja ta' kuljum. Fl-istess. waqt ikun qed jinjora r- restrizzjonijiet ambjentali u x-xkiel maħluq, mhux minn- nies b'diżabbilità, iżda mis-soċjetà in generali. 2. Turija Ħażina ta' Nies b'Diżabiltà 2.1. Il-ħsara li ssir mill-użu ta' terminologija u x- xbihat negattivi ta' nies b'diżabilità hija kbira wisq. Persuni b'diżabbilità sikwit iħossu li jintwerew ħażin bil- mod kif ipinguhom bil-kliem, blistampi u bil-ħsejjes fuq il-mezzi tax-xandir. 2.2. t-turija ta' persuni b'diżabbilità bħala nies 'xort'oħra' jew 'speċjali' sempliċement għax għandhom diżabilità; xbihat li juruhom f'qagħdiet esagerati bħal dik ta' xi 'eroj' jew 'vittma': ii. EROJ meta jidhru dejjem kuntenti, twajba aktar minn kulħadd u b'dehra ta' kuragg ta' barra minn hawn; 2.3: L-imgiba ta' superjorità lejn persuni b'diżabbilità tkompli ssaħħaħ il-karatteristiċi konvenzjonali wkoll jekk jintwerew b'mod pożittiv. Ngħidu aħna dan jigri meta xi ħadd ifaħħar persuni b'diżabbilità għal dak li jkunu kisbu, anke jekk dan ma jkun fiħ xejn speċjali kieku kien magħmul minn ħaddieħor. 2.4: L-użu ta' spiss ta' xi frażijiet jew kliem ieħor fid- diskors ta' kuljum li jista' jkun biss suggettiv u li jispiċċa biex ma jkunx eżatt, juri sens ta' superjorità u li fl-aħħar mill-aħħar joħloq xbighat li jagħmlu l-ħsara. Dan jinkludi l-użu ta' terminologija emottiva bħal 'mwegga', 'marid', 'batut', 'vittma', l-użu ta' frażijiet bħal 'marbut/a mas-siggu'; trattament ta' persuni b'diżabbilità qishom xi grupp għalihom minflok grupp divers ta' individwi differenti, u assunzjonijiet u generaliz-zazzjonijiet dwar xi jħossu nies b'diżabbilità. 2.5 Il-wiri ta' nuqqasijiet meta dawn jkunu evidenti, billi tiffissa fuq din il-kundizzjoni ta' dak li jkun a spejjeż ta' doni l-oħra; It-22 ta' Marzu, 2007 2.6 Nuqqas ta' konsultazzjoni ma' persuni b'diżabbilità u l-għaqdiet tagħhom dwar kwistjonijiet li jeffettwawlhom ħajjithom; 2.7: Id-dehra ta' persuni b'diżabbilità waqt xandiriet biex jingabru l-flus għal xi fond jew għall-karità fejn jintwerew qishom kollha sterjotipi ta' l-istess kategorija; 2.8. It-twaqqigħ għaċ-ċajt ta' persuni b'diżabbilità fi programmi, l-aktar f'xi teleserial fejn ddiżabbilità tintuża biex iddaħħak; 2.9: Nuqqas ta' verifika bir-reqqa ta' tagħrif qabel ma jixxandar; u 2.10. Il-wiri ta' nies b'diżabbilità b'mod sensazzjonali. 3. Responsabbiltajiet tax-Xandara 3.1: Hir-responsabilità tax-xandara li jkunu sensittivi għall-problemi msemmija hawn fuq u li jevitawhom. 3.22: Mhux biss, iżda x-xandara jridu jieħdu ħsieb jiżguraw li jkun hemm rappreżentanza aktar inklużiva ta' persuni b'diżabbilità fil-programmazzjoni. 3.4. Ix-xandara għandhom jaraw kif itaffu l-problemi komuni bħal dik ta' aċċessibilità, li jfixklu l-parteċipaz- zjoni ta' persuni b'diżabbilità fix-xandir. 3.5. Ix-xandara jridu jimxu mal-poliċies li minn żmien għal żmien ikunu adottati uffiċjalment dwar kif għandhom ikunu ppreżentati persuni b'diżabbilità fix- xandir. 3.6. Kull stazzjon hu responsabbli ghal mod kif jigu preżentati persuni b'diżabbilità jew temi dwar d- diżabbiltà f'kull xandira, kif ukoll hu fid-dmir li jikkonsulta ma' l-għaqdiet u l-awtoritajiet kompetenti f'dak li għandu x'jaqsam mad-diżabbiltà; 3.7: Meta tinghata liċenzja għax-xandir, ix-xandar għandu jippreżenta nies b'diżabilità u ssuggett tad- diżabilità kif jixraq. 3.8: Fuq kollox il-prinċipju li għandu jmexxi x- xandara hu li jitratta ma' persuni b'diżabbilità mingħajr iffukar fuq id-diżabbilità tagħhom, kemm il-darba s- suggett ma jkunx qed jitratta speċifikament id-diżabilità; f'dan il-kaz ta' l-aħħar għandhom jittrataw is-suggett bid-dinjità kollha meħtiega u kif jixraq. It-22 ta' Marzu, 2007 Gazzetta tal-Gvern ta' Malta Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika ta' l-2007 dwar Wiri u s-Smigħ ta' Programmi għall-Familja 1.1: Dawn il-Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta' l-artikolu 20(3) ta' l-Att dwar ix-Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta' Malta. 1.2. L-għan ta' l-Awtorità hu li kemm jista' jkun tiżgura, li f'ħinijiet meta jkun hemm ħafna tfal jaraw it- televiżjoni jew jisimgħu r-radju l-istazzjonijiet ma jxandrux materjal mhux addattat għalihom. Diffikultajiet dwar il-ħarsien ta' dan il-għan jinqalgħu minn żewġ fatturi: l-ewwelnett ma hemm ebda ħin partikolari filgħaxijiet meta ma jkunx hemm xi tfal jaraw it- televixin jew jisimgħu r-radju, kultant ukoll f'numri mdaqqsa; u t-tieni, jekk wieħed jipprova jsib għażla ikbar ta' programmi addattati għall-kbar b' materjal serju aktarx ikun fihom ukoll xi affarijiet meqjusa ma jgħoddux għat-tfal. L-Awtorità ma tħossx li għax fl- udjenza dejjem se jkun hemm xi tfal jaraw il-programmi, stazzjon ma għandux ukoll ixandar fil-programmi materjal għall-kbar. It-triq tan-nofs bejn dawn iż-żewġ diffikultajiet u l-għan ġenerali ta' l-Awtorità qiegħda fil- mod. kif l-Awtorità tħares lejn il-wiri u s-smigħ filgħaxijet, ta' Programmi għall-Familja. 1.3: Dan il-mod in-numru ta' tfal fl-udjenza jintqies li jibqa' jonqos proporzjonalment aktar ma jittardja l-ħin. L-istess tistenna li jsir fi programmi oħra li jiġu wara, minn kmieni filgħaxija sa xħin jagħlaq l-istazzjon: dawk li jiġu kmieni jkunu aktar addattati, filwaqt li dawk li jiġu tard ikunu inqas addattati. F'din il-medda ta' ħinijiet jidher li d-9 ta' filgħaxija hu l-ħin li x-xandara għandhom jorbtu fuqu fejn trid tiġi żgurata r- responsabbiltà tagħhom biex jaraw li ma jintwera xejn li ma jkunx addattat għat-tfal. Wara d-disgħa ta' filgħaxija, jista' jixxandar progressivament materjal inqas addattat (jiġifieri aktar tajjeb għall-kbar) fejn jista' jkun li programm jista' jkun aċċettat ngħidu aħna wara l-10.30 p.m. li ma jkunx daqshekk addattat fid-9.00 p.m. Iżda wieħed irid jassumi li mid-9.00p.m. 'l quddiem il- ġenituri jridu jerfgħu parti mir-responsabbiltà għal dak li jitħallew jaraw u jisimgħu t-tfal. Il-vjolenza biss mhix raġuni għaliex programm għandu jintqies mhux tajjeb It-22 ta' Marzu, 2007 biex tarah jew tisimgħu l-familja. Hemm fatturi oħra bħalma huma l-lingwaġġ użat, id-doppju sens, ħalf jew dagħa, imġiba sesswali fid-dieher, u xeni jew imġieba ta' tbatija kbira. 2.1: Trejlers ta' programmi jridu wkoll isegwu dawn il-Ħtiġijiet. Jekk ikun se jsir reklam dwar programm għall-kbar qabel id-9.00 p.m., it-trejler irid ikun addattat biex tarah jew tisimgħu l-familja. Biċċiet mħejjija biex jirreklamaw programm ta' vjolenza jridu jintgħażlu bir- reqqa bla ma jagħmlu ebda enfasi għall-inċidenti vjolenti li ma jkunux karatteristika tal-rogramm kollu. 3. Ħtiġijiet li x-xandara għandhom isegwu 3.1: L-Awtorità għarblet sewwa dan kollu u ħejjiet għalhekk dawn il-Ħtiġijiet biex ix-xandara jimxu fuqhom meta jtellgħu programmi tal-kbar: i. fil-każ ta' programm tat-televiżjoni, kull xandar televiżiv irid jara li jimxi mar-Regolamenti tal- Programmi Televiżivi (Ċertifikati skond. il- Klassifika) ta' l-1994; ji. fil-każ ta' programm tat-televiżjoni, xandara televiżivi jridu jaraw li jkun hemm xi ħadd responsabbli skond: il-kondizzjonijiet tar- Regolamenti tal-Programmi Televiżivi (Ċertifikati skond il-Klassifika) ta' l-1994, u li x- xandara jridu jinfurmaw lill-Awtorità b'kull bidla li ssir; jii. qabel ix-xandir ta' programm li jkollu x'jaqsam mal-kbar, min qed jara jew qed jisma' jrid ikun infurmat li dak it-tali programm hu tajjeb biss għall-udjenza matura; iv. f'dak li għandu x'jaqsam ma' programmi ta' diskussjoni immirati għall-udjenza tal-kbar, it- tfal la għandhom jiġu mistiedna fil-panel u lanqas ikunu fost l-udjenza; V. programmi maħsuba għall-kbar għandhom jixxandru biss wara d-9.00 p.m. Max-xandir tal- programmi kif ippjanati wara xulxin minn filgħaxija kmieni sa kemm jagħlaq l-istazzjon: i. id-9.00p.m. għandu jkun il-ħin fiss sa meta x-xandara jħossuhom marbutin u responsabbli biex jiżguraw li ma jintwera xejn mhux addattat għat-tfal; Gazzetta tal-Gvern ta' Malta fi programm televiżiv iċ-ċertifikat tal-programm irid ikun fejn jidher għal: matul l-ewwel 30 sekonda u jekk il-programm jieqaf għal xi ftit, matul l-ewwel 30 sekonda malli jarġa' jibda jixxandar jew kulmeta jarġa' jibda l-programm wara kull intervall; fi programm tar-radju x- xandar għandu jxandar avviż qabel ma jibda l- programm fis-sens li l-programm huwa indirizzat lejn udjenza matura u jekk il-programm jieqaf għal xi ftit, qabel ma jerġa' jibda l-programm wara kull intervall; l-ebda materjal pornografiku ma jista' jixxandar għax b'hekk ix-xandira tkun qed tikser il-Kodiċi Kriminali; fil-każ ta' programm tat-televiżjoni, stazzjonijiet televiżivi tax-xandir għandhom jużaw dawn l-ittri bħala sinjali: U għal programmi universali. L-ittra 'U' trid tkun f'ċirku aħdar. PG. għal programmi li jeħtieġu l-għajnuna tal-ġenituri. L-ittri 'PG' jridu jkunu f'ċirku isfar. 12 tajbin għal persuni ta' tnax-il sena u fuqhom. In-numru '12' irid ikun f'ċirku oranġjo. 16 Tajbin għal persuni ta' sittax-il sena u fuqhom. In-numru '167 irid ikun f'ċirku kannella. AO- programmi għall-kbar biss. L-ittri 'AO' jridu jkunu f'ċirku aħmar. It-22 ta' Marzu, 2007 22nd March, 2007 It-22 ta' Marzu, 2007 Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika ta' l-2007 dwar Il-Programmi ta' Phone-Ins imxandra fuq Il-Mezzi tax-Xandir 1. Introduzzjoni 1.1: Dawn il-Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta' l-artikolu 20(3) ta' l-Att dwar ix-Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta' Malta. 1.2. L-Awtorità tax-Xandir tirikonoxxi illi l- programmi dwar phone-ins qed jikkontribwixxu biex jagħtu leħen lill-poplu u f'dan il-kuntest jista' jingħad li l-mezzi tax-xandir qed iservu skop demokratiku in kwantu l-poplu qed jingħata l-opportunità li jesprimi l- opinjjonijiet tiegħu. Għalhekk, dawn it-tip ta' programmi huma mportanti peress li jikkontribwixxu għall- eżerċizzju tal-libertà ta' l-espressjoni skond l-artikolu 11(1)(a) ta' l-Att tal-1991 dwar ix-Xandir. 1.3: Mill-banda l-oħra, kull dritt iġib miegħu ċertu obbligi u għalkemm fejn tidħol l-espressjoni politika għandu jkun hemm aktar tolleranza għal opinjonijiet li, fi kliem il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, ċoffend, shock and disturb', dejjem hemm dawk il- każijiet fejn l-istess libertà ta' l-espressjoni teħtieġ li tiġi kkontrollata. F'dan il-kuntest hemm l-artikolu 13(2)(a) tal-Att dwar ix-Xandir li jipprovdi illi l-Awtorità għandha tiżgura li ma jiddaħħal xejn fil-programm li joffendi l- 'gosti tajbin jew id-diċenza jew li x'aktarx jinkoraġġixxi jew iħajjar għall-kriminalità jew iwassal għal diżordni jew ikun offensiv għal setimenti pubbliċi'. 2. Ħtiġijiet 2.1: Peress li l-maġġor parti tal-phone-in programmes jiġu mxandra dirett u ma jkunux rekordjati, l-istazzjon konċernat irid joqgħod attent ħafna li s-semmiegħa jew it-telespettaturi li jċemplu u jitkellmu /ive ma jiksru l- ebda dispożizzjoni tal-liġi (tkun liema tkun) jew li jużaw lingwaġġ li jmur lil hinn mill-gosti tajba u mid-diċenza. 2.2: Meta l-programm in kwistjoni jixxandar qabel id- disa' ta' fil-għaxija fejn t-tfal ikunu qed jisimgħu u/jew jaraw il-programm in kwistjoni għandha ssir aktar attenzjoni mill-preżentatur għall-użu ta' ċertu kliem sabiex il-lingwaġġ li jintuża jkun wieħed addattat anke għal udjenza magħmula mit-tfal. 2.3: Sabiex kemm jista' jkun jiġi minimizzat ir-riskju li jixxandru kliem li jiksru xi dispożizzjoni tal-liġi, l- istazzjon konċernat għandu jiżgura li l-preżentatur ikun Gazzetta tal-Gvern ta' Malta jaf sew x'tipprovdi l-liġi u jkun midħla sew tad-direttivi li tagħti minn żmien għal żmien l-Awtorità tax-Xandir dwar il-programmi in ġenerali u dwar phone-in programmes b'mod partikolari. Huwa b'dan il-mod li l- preżentatur ikun jista' joħroġ il-programm minn sitwazzjoni diffiċli b'ħeffa u anke b'mod edukat. 2.4: Kliemoffensiv, vulgari, baxx, oxxen, li jinsulenta, mibni fuq it-tagħjir, tkeskis, malafamanti, inġurjuż, jew b'xi mod li jikkontribwixxi biex jiddeġenera l-programm għandu jiġi evitat kemm mis-semmiegħa jew mit- telespettaturi u kemm mill-preżentatur. 2.5 Il-preżentatur għandu jiżġura ruhu illi jekk xi semmiegħ jew telespettatur juża kliem offensiv, eċċ, fil- konfront tiegħu, dan il-preżentatur qatt m'għandu jirrispondi lis-semmiegħa jew lit-telespettaturi billi jgħajru lura huwa wkoll. 2.6. Apparti dak li ngħad hawn fuq, meta l-programm jippermetti phone-ins diretti għandhom dejjem jiġu segwiti dawn ir-regoli: i. Kull min jitlob li jitkellem waqt programm għandu jagħti lill-istazzjon l-isem, il-kunjom u in-numru ta' l-ID Card tiegħu jew tagħha. ii. Il-preżentatur għandu minn ħin għal ħin u ċertament qabel ma jiftaħ il-linja għat-telefonati jfakkar lis-semmiegħa u lit-telespettaturi dwar il- lingwaġġ li jrid jintuża fuq il-mezzi tax-xandir u f'każ li jintuża dan il-kliem għandu jiġi użat id- delav mechanism. jii. Il-preżentatur għandu jiżgura li allegazzjonijiet u xniegħat malizzjużi kontra terzi persuni ma jixxandrux. iv. Il-preżentatur għandu dejjem iżomm quddiem għajnejh illi x-xandir huwa ta' influenza qawwija fuq is-soċjetà u għalhekk għandu jiżgura ruhu li waqt l-intervisti li jsiru mas-semmiegħa permezz tat-telefon jintuża lingwaġġ diċenti li jgħolli l-livell tal-programmi għall-benefiċċju tal-konsumatur. v. L-istazzjon għandu jipprovdi rimedju immedjat f' forma ta' dritt ta' risposta għal dawk it-terzi persuni li jħossuhom li ġew malafamati jew inġurjati. Din tapplika b'mod partikolari għal dawk il-persuni li mhumiex Membri Parlamentari jew persuni li jokkupaw kariga pubblika. 2.77: L-Awtorità twissi illi jekk ikun hemm kontravenzjoni ta' dawn il-Ħtiġijiet hija ma tippermettix l-programm li jkun kisirhom li jixxandar għal ġurnata jew aktar. It-22 ta' Marzu, 2007 It-22 ta' Marzu, 2007 Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika ta' l-2007 dwar Sottotitli u Titli Oħrajn fil-Programmi Televiżivi 1. Introduzzjoni 1.1: Dawn il-Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta' l-artikolu 20(3) ta' l-Att dwar ix-Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta' Malta. 1.2 Ir-regolamentazzjoni dwar it-titli li jidhru taħt il- programmi, it-titli normali u dawk li jgħaddu jikkreditaw il-programmi ilha żmien tħabbel l-imħuħ, mhux biss ta' dawk tax-xandir lokali iżda wkoll ta' dawk tax-xandir f'diversi pajjiżi oħra barranin. Is-sistema ta' kif jgħaddu l-krediti sikwit tvarja kultant mgħaġgla tant li min ikun qed jara qajla jilħaq jaqra xi jkun għaddej. Fir- reklamar televiżiv hemm tendenza aktarx qed tiżdied fejn il-prodott reklamat qed isir aktar enigmatiku fid- dehra, bla kliem ċar li jidentifika l-prodott innifsu. 2.1.1 Studji dwar il-qari ta' titli wrew li hemm ħtieġa ta' dan ġej: i. Ittri tat-test għandhom jidhru b'għoli doppju u mħallta (kbar u żgħar); ii. Kliem f'sotto-titlu għandu jkun separat bi spazju singlu; jii. Biex tgħin il-qari, it-test għandu jkun bilanċjat tajjeb lejn ix-xellug, lejn iċ-ċentru jew lejn il- lemin skond il-qagħda ta' min ikun qed jitkellem; iv. '' Għandha tintuża l-punteġġatura standard normali. tagħti ħjiel importanti lill- istruttura sintattika u għandha tintwera sewwa biex tkun effettiva. Mod kif wieħed jista' jżid l-effett tal-punteġġatura hu billi jitħalla spazju wieħed qabel ma jitqiegħdu marki ta' esklamazzjoni u ta' mistoqsija, wara l-virgola, iż-żewġ punti, il-punt u l-virgola, u l-punt fis-sottotitlu, fuq iż-żewġ naħat Gazzetta tal-Gvern ta' Malta tas-sinjal (iżda mhux f'nofs ta' kelma), qabel jinfetħu l-parentesi jew il-virgoletti u wara li jingħalqu l-parentesi u l-virgoletti. 2.2.1 L-iskrins tat-televixin ivarjaw fid-daqs u jitkejlu djagonalment. Fis-servizz tat-teletest hemm biss 24 filliera ta' test kull paġna f'kull skrin u kull filliera għandha 40 karattru. Hu x'inhu d-daqs ta' l-iskrin, dawn il-parametri ma jistgħux jinqabżu — in-numru ta' fillieri ma jistax jiżdied u lanqas in-numru ta' karattri tat-test f'kull vers. Fis-servizzi tat-teletest 1090 ta' l-iskrin kollu madwar il-paġna tat-teletest, jiġifieri.209/ mill-għoli ta' l- iskrin u 209/ mill-wisa' tiegħu ma jkunx jista' jintuża kontra l-59 fi tqasssim ta' televixin normali li jittieħed bil-frejm tat-televixin madwar it-tubu. 2.2.2: Dan iħallik b'paġna tat-teletest li tuża biss 8096 ta' l-iskrin maqsum f' 24 filliera fejn kull filliera fiha 3.330/ ta' l-iskrin kollu. L-aħjar mod biex issib l-għoli tat-test hu billi toħroġ dan bħala perċentwal ta' kif jidher mad-daqs ta' l-iskrin għaż-żewġ xorta ta' aspetti proporzjonali tat-televixin. 2.2.3 F'televixin bi skrin ta' 32-pulzier (81.3 ċm), l- għoli jkun fih 19.2 pulzier (48.8 ċm) b'wisa' ta' 25.6 pulzier (65.0 ċm). Jekk tissettja qies standard għal test mhux inqas minn 3.39 tad-daqs ta' l-iskrin dan iwassal għal għoli ta' test ta' 0.64 pulzier (1.6 ċm) test. 2.3.1 Il-parti l-kbira tat-test fuq taħlita ta' lwien ma tantx tagħmel tajjeb biex toħloq it-titli ta' taħt għaliex ma jħallix il-kliem jinqara tajjeb. L-iktar kuluri ta' ittri li jinqraw huma bojod, sofor, koħol ħadrana u ħodor fuq l- iswed. Wieħed għandu jaħrab fuq sfond iswed il- maġenta, l-aħmar u l-blu. L-aħjar tlaqqigħ ta' lwien fuq sfond kulurit biex ikun jista' jinqara tajjeb huma l-ikħal fuq l-abjad, l-abjad fuq il-blu, l-aħmar fuq l-abjad, l- abjad fuq l-aħmar, ikħal ħadrani fuq il-blu u blu fuq l- ikħal ħadrani. Minn dawn kollha l-aħjar huma abjad fuq l-aħmar, abjad fuq il-blu u ikħal ħadrani fuq il-blu. L-aktar tul rakkomandabbli għas-sottotitlu hu ta' żewġ fillieri. Jistgħu jintużaw tliet linji jekk wieħed ikun żgur li mhux ser tinħeba xi stampa importanti. Normalment il- qagħda ta' sottotitli/ krediti għaddejjin tkun qrib ix-xifer ta' taħt ta' l-iskrin. Madankollu biex wieħed jimxi ma' dan irid joqgħod attent sewwa li ma jgħattix titli 'fuq l- iskrin', xi parti minn ħalq il-kelliem jew xi attività oħra It-22 ta' Marzu, 2007 importanti. Ċerti tipi ta' programmi speċjali oħra jkun fihom ħafna tagħrif fil-parti ta' taħt ta' l-iskrin (eż. is- snooker, fejn il-logħob ikun l-aktar konċentrat madwar il-boċċa s-sewda) u f'każi bħal dawn forsi jkun aktar aċcettabbli li jitqiegħdu fuq in-naħa ta' fuq fl-iskrin. Is- sottotitli għandhom jidhru orizzontalment, u l-aħjar li kull sottotitlu jkun fih sentenza sħiħa. 2.5 Ħin u Sinkronizzazzjoni 2.5.1 Is-sottotitli bilfors iridu jidhru għal tul ta' ħin biżżejjed biex min ikun qed jara jkollu ċans jaqrahom. Ir-rata li biha għandhom jintwerew fi programmi ġa rekordjati ma għandhiex tiskorri l-140 kelma kull minuta. Naturalment ir-rata li bihom jidhru għandha tiddependi mill-kontenut tal-programm innifsu. Ngħidu aħna, tagħmel sottotitli f'dokumentarju f'ħin reali fejn il- kelliem ma jkunx jidher, jew f'chat shows b' test aktar komplikat mid-drama. 2.6.1 Il-mira tas-sinkronizzazzjoni għandha tintlaħaq bejn il-pawsi li jinħolqu fit-tlissin ta' sentenzi fi trufijiet id-diskors, jew tibdil tax-xena. Madankollu jista' jkun hemm każi fejn dan ma jkunx prattikabbli jew ma jkunx jgħodd. Tiftix dan l-aħħar wera li : i. Materjal għal monologu: Għal min isegwi programmi l-parti kbira monologu u ma tantx ikun jisma', l-istudju wera li meħtieġa sinkronizzazzjoni perfetta u xi tlajjar ta' sitt sekondi ma jeffettwax li wieħed jiftakar dak li jkun intqal. Dan hu l-istess meta jkun hemm għaddejjin is-sottotitli (dejjem sakemm l-ewwel sottotitlu ta' diskors twil ikun sinkronizzat). Madankollu wieħed irid jifhem li wħud milli jkunu qed jaraw, iħarsu lejn is-sottotitli biex jgħinuhom jifhmu aħjar dak li jkun qed jintqal u għalhekk meħtieġa s-sinkronizzazzjoni. Għaldaqstant it- teknika ma għandhiex għalfejn tintuża aktar mill- meħtieġ. ii. Xeni Drammatiċi. jii. Għal drammi u programmi fejn sikwit tinbidel l- istampa, wieħed irid jaħrab li s-sottotitli jitilfu s- sinkronizzazzjoni minn mad-djalogu jew. il- kommentarju għal aktar minn żewġ sekondi. 2.7 Bidliet fil-Ġbid 2.7.1: Minbarra r-rakkomandazzjoni ġenerali dwar is- sinkronizzazzjoni tas-sottotitli mad-diskors, hemm Gazzetta tal-Gvern ta' Malta aspetti oħra dwar l-istampa televiżiva li jistgħu jinfluwenzaw kif wieħed għandu jżomm sewwa l-ħin tas-sottotitli. Wieħed għandu jaħrab sottotitli mħollija jiskorru l-bidliet fl-istampa għax dawn jistgħu joħolqu konfużjoni f'moħħ dak li jkun. Studju dwar iċ-ċaqliq ta' l-għajnejn wera li meta l-kamera taqta' f'nofs preżentazzjoni ta' sottotitlu, min ikun qed jara jarġa' jmur lura għal bidu ta' sottotitlu nofsu moqri u jibda jaqra' mill-ġdid. Nafu li fil-prattika l-ħeffa u l-ġiri li bihom tinbidel l-istampa f'ħafna programmi toħloq problemi serji lil irid jagħmel Għaldaqstant sottotitlu għandu jkun marbut ma' ġibda ta' bidla ta' stampa b'mhux inqas minn sekonda biex b'hekk tagħti ċans lil-qarrej jiffoka fuq l-istampa l-ġdida. Bidliet fl-istampi ġeneralment jindikaw il-bidu jew l- għeluq ta' diskors. Għalhekk min jagħmel is-sottotitli għandu jara kif idaħħal sottotitlu meta jkun hemm bidla fir-ritratt sakemm din tkun sinkronizzata mal-kelliem. 2.7.2 Ir-regoli ġenerali li wieħed għandu jħaddem meta jsir qtugħ mill-kamera, huma: i. Evita li ddaħħal sottotitlu f'inqas minn sekonda qabel ma tkun qtajt u li tneħħi sottotitli f'inqas minn sekonda wara li tkun qtajt. ii. Ipprova daħħal sottotitlu sinkronizzat eżattament mal-qatgħa li għamilt fil-kamera. 2.7.3 It-tnaqqis fix-xejn tad-dawl fl-istampa jew tidwir bilmod orizzontalment tal-kamera ma joħolqux l-istess effett fil-wiri bhlama joħloq qtugħ u għaldaqstant ma għandhomx jinfluwenzaw lil min jaħdem is-sottotitli. 2.7.4 Bidla toħloq problemi daqslikieku kienu bidliet ta' ġibdiet fl-istess xena. Tqum diffikultà partikolari meta l-aħħar kelmiet ta' xi ħadd f'xena, speċjalment jekk ikun fihom tifsir qawwi, ikomplu filpront. Meta jiġri hekk il-kliem taħt għandu jitneħħa qabel ma tinbidel ix-xena biex min ikun qed jara ma toħloqlux konfużjoni. f'xeni ewlenin tista' l-istess Meta l-vuċi tiżdied wara, min ikun qed jaqra t-test għandu jagħmel b'mod li dak li jkun qed jara jifhem eżattament it-tifsir tat-test u li l-qarrej ma jgħaġġilx tant li forsi min ikun qed jara jispiċċa ma jifhimx sewwa. It-22 ta' Marzu, 2007 It-22 ta' Marzu, 2007 Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika ta' l-2007 dwar Id-Diversi Tipi ta' Stħarriġ ta' l-Opinjoni Pubblika Mxandra fuq is-Servizzi ta' Radju u Televiżjoni 1.1: Dawn il-Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta' l-artikolu 20(3) ta' l-Att dwar ix-Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta' Malta. 1.2: Il-kwestjoni partikolari dwar ix-xandir ta' diversi tipi ta' stħarriġ li sar ta' l-opinjoni pubblika mniżżla f'dawn il-Ħtiġijiet, tajjeb li jissemma minħabba l- influwenza li dan jista' jkollu fuq it-telespettaturi jew is- semmiegħa. L-Awtorità tax-Xandir għalhekk stħarrġet il-qagħda f'pajjizi barranin u sawret dawn ir-regoli biex jimxu fuqhom l-istazzjonijiet lokali tax-xandir. 2. Stħarriġ ta' l-Opinjoni Pubblika 2.1: L-istħarriġ ta' l-opinjoni pubblika hija biċċa għodda utli biex l-udjenza tgħarrafha kif taħseb li se tmur votazzjoni. Madankollu, dan jista' jintuża wkoll biex jgħallat il-fehma tat-telespettaturi u tas-semmiegħa — l-aktar, jekk ngħidu aħna, dawn jixxandru fl-aħħar ġranet qabel xi elezzjoni ġenerali, l-elezzjoni parlamentari ta' l-Unjoni Ewropea jew xi referendum. 2.2: Xandar li jwassal ir-riżultati ta' stħarriġ dwar l- opinjoni pubblika irid mar-riżultati ta' l-istħarriġ ixandar ukoll dan it-tagħrif li ġej: i. iseml-isponser/l-oriġinatur ta' l-istħarriġ; ii. isem l-individwu jew l-organizzazzjoni li mexxiet l-istħarriġ; jii. id-dati ta' meta sar l-istħarriġ; iv. biex l-informazzjoni tintqies tapplika għall- istħarriġ, irid jingħad kemm intalbu biex jieħdu sehem f'dan l-istħarriġ u x'persentaġġ minnhom irrifjuta li jieħu parti; v.. biex l-informazzjoni tintqies tapplika għall-istħarriġ, x'marġni ta' żball jista' jkollu l-istħarriġ; Gazzetta tal-Gvern ta' Malta vi. il-kliem eżatt ta' kull mistoqsija li għaliha ngħata t-tagħrif miksub; vii. il-marġni ta' żball, akbar minn dak rappurtat, li jista' jkollha kull mistoqsija; fejn tista' ċċempel, li jkunu juru l-indirizz u t- tikkontattja oriġinatur biex tikseb rapport bil-miktub ta' l- telefon fejn tista' l-isponser/l- istħarriġ li jkun sar. 2.3. Dak li jkun inkarigat jagħmel l-istħarriġ għandu jagħti kopja miktuba tar-rapport bir-riżultati ta' l- istħarriġ lill-istazzjon tax-xandir, kif ukoll it-tagħrif kollu kif mitlub hawn taħt, sakemm dan jista' jkollu x'jaqsam ma' l-isħarriġ: i. iseml-isponser/l-oriġinatur ta' l-istħarriġ; ii. isem l-individwu jew l-organizzazzjoni li mexxiet l-istħarriġ; jii. id-dati ta' meta sar l-istħarriġ; iv. il-kliem eżatt ta' kull mistoqsija li għaliha ngħata t-tagħrif miksub; v. kif inġabret l-informazzjoni; vi. kemm kienet il-popolazzjoni li minnha nġabar il- kampjun; vii. id-daqs ta' l-ewwel kampjun u n-numru ta' nies ikkuntattjati għall-istħarriġ; viii. in-numru u l-persentaġġ ta' nies ikkuntattjati li wieġbu l-istħarriġ; ix. in-numru u l-persentaġġ ta' nies ikkuntattjati li rrifjutaw jieħdu sehem fl-istħarriġ; x. kif reġgħu ġew kalkulati l-persentaġġi meta tħallew barra dawk li ma kkumentawx jew ma weġbux; xi. il-ħinijiet ta' xi intervisti; xii. il-metodu ta' kif ittieħed il-kampjun; xiii. in-numru ta' nies kuntattjati li ma setgħux jintgħażlu; xiv. xi affarijiet oħra li tħaddmu u sata' kellhom effett jew xi proċeduri oħra użati ta' normalizzazzjoni; xv. il-marġni ta' żball li jista' jkollu l-istħarriġ. i. qatt toqgħod fuq it-tifsir mogħti lir-riżultat ta' stħarriġ minn min jippublikah jew jorganizzah: It-22 ta' Marzu, 2007 ara x'kienu l-mistoqsijiet, l-informazzjoni u x- xejra; jii. dejjem semmi l-marġni ta' l-iżball li jista' jkun hemm, u għandek tgħidu meta l-qabża bejn iż- żewġ kontendenti tkun fil-marġni ta' żball kombinat; iv. dejjem għid jekk l-istħarriġ ikunx sar bit-telefon; v. qatt ma għandek tħoss li xi wieħed ħaqqu jintgħażel aktar bħala ''siwi ta' aħbar'. 2.5. Fil-programmi għandu jitħalla ħin biżżejjed biex jingħataw id-dettalji kollha. Meta jsir stħarriġ bit-telefon (magħruf ukoll bħala meta s-semmiegħa jew it-telespettaturi jingħataw numru jew indirizz biex jirreġistraw il-vot), għandu jkun jiftiehem ċar li billi r-riżultati jkunu nkisbu min-nies li wieħed ikun ġa għażel u mhux kif suppost b'xi kampjun magħżul mhux: bilfors jirrappreżentaw il-popolazzjoni kollha. Meta wieħed statistikament, ikunu jasal biex jagħti r-riżultati ta' stħarriġ bħal dan għandu jaħrab milli jsemmi frażijiet bħal, 'il-biċċa l-kbira tan- nies' u 'il-pubbliku' aktar u aktar jekk b'dan il-kliem jista' jagħti impressjoni żbaljata li r-riżultat ta' l-istħarriġ sata' kien rappreżentattiv ta' l-opinjoni pubblika. 3.2. jekk is-suġġett ikun serju. Dawk il-programmi li jridu jħaddmuhom għandhom Dawn l-aħjar li jissejħu ''stħarriġ tal-qlafat' ukoll jifhmu li fihom ħafna nuqqasijiet. Ma jeħdux kampjun ta' l-opinjoni: huma biss mezz fi programm biex juru ċerti opinjonijiet. 3.3. mit-telefonati biex jiġbor tagħrif serju dwar sapport għal xi partit politiku. Jista' jkun li għal affarijiet oħra l-istħarriġ Ebda programm ma għandu qatt jagħmel stħarriġ bit-telefon jagħti riżultati interessanti u forsi wkoll li jimpressjonaw. Iżda ma għandux jinftiehem b'xi mod li riżultati bħal dawn jista' jkollhom xi tifsira aktar kbira. Mistoqsijiet fl-istħarriġ bit-telefon iridu jkunu bi jitlob Mistoqsijiet mgħawġa jagħtu tweġibiet mgħawġa. Gazzetta tal-Gvern ta' Malta 4.1. — Intervisti vox pop ma' nies fit-triq lanqas biss jagħtu ħjiel għal dak li tabilħaqq ikun qed jgħid il-poplu. Jgħoddu ikunu rappreżentattivi u fuq kollox lanqas huma magħżula bħala numru żgħir wisq biex jistgħu b'xi mod kampjun ta' kwota. Jista' jkun li l-vox pops tintuża kultant biex turi dak li jkunu qed jgħidu n-nies fi stħarriġ magħmul sewwa dwar l-opinjoni pubblika. Jistgħu wkoll jitħaddmu f'diversi kontesti mhux politiċi sakemm ma jingħata ebda suġġeriment li b'xi mod jistgħu jirrappreżentaw dak li tabilħaqq qed jaħseb il-poplu bi ħġaru. Għaldaqstant kull meta ssir xi vox pop għandu jingħad minn qabel li l-metodu li jkun qed jintuża ma għandux valur xjentifiku u għalhekk ma tistax toqgħod fuqu. 5. Stħarriġ barra l-post tal-votazzjoni 5.1. (magħruf bl-Ingliż bħala exif polls) dakinhar stess meta L-istħarriġ li jsir barra l-post tal-votazzjoni n-nies tmur tivvota u li jipprova jara kif tabilħaqq in-nies tkun ivvutat, irid jixxandar wara li jagħlqu l-postijiet tal- votazzjoni; dan għaliex jekk jixxandru waqt l-elezzjoni b'xi jinfluwenzaw ir-riżultat ta' l-elezzjoni jew referendum apparti milli jkunu qed jiksru il-liġi Maltija. 6. Ma jista' jixxandar ebda stħarriġ fil-jiem minnufih qabel il-votazzjoni 6.1. jitqassmu riżultati ta' stħarriġ f'jum jew minnufih fil- F'xi pajjiżi hemm regolamenti li ma jħallux ġranet ta' qabel l-elezzjoni. Il-għan hu li bħalma jkun hemm waqfien għal kollox fil-ħidma politika 'f'jum ir- riflessjoni', għandha wkoll din il-liġi tgħin lill-pubbliku biex jieħu deċiżjoni dwar kif ser jivvota bla ma jkollu x'jinfluwenzah minn barra, bħal ngħidu aħna riżultati mbassra li jkunu qed jingħataw minn xi stħarriġ. 6.2. ebda stħarriġ imsemmi hawn fuq li b'xi mod jistgħu Għaldaqstant ma jistgħux jixxandru riżultati ta' jikxfu l-identità ta' xi partit politiku jew xi kandidat jew ikunu favur jew kontra xi mistoqsija dwar referendum min-nhar it-Tnejn minnufih qabel il-votazzjoni sakemm jagħlqu kollha l-postijiet tal-votazzjoni. It-22 ta' Marzu, 2007 It-22 ta' Marzu, 2007 Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika ta' l-2007 dwar it-tmexxija ta' kompetizzjonijiet u l-għoti ta' premjijiet fil-mezzi tax-xandir 1. Introduzzjoni u Għan 1.1: Dawn il-Ħtiġijiet dwar Standards u Prattika saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta' l-artikolu 20(3) ta' l-Att dwar ix-Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta' Malta. 1.22: Dawnil-Ħtiġijiet saru biex juru kif: 1.2.1. għandhom jitmexxew il-kompetizzjonijiet li jinżammu fuq il-mezzi tax-xandir, kemm fit-televiżjoni kif ukoll fir-radju; u 1.2.2 jingħataw il-premjijiet lill-parteċipanti f'dawk il- programmi li jixxandru fuq kull mezz tax-xandir u li fihom il-parteċipanti jieħdu sehem f'xi waħda minn dawn il-kompetizzjonijiet: jii. billi tkun membru ta' l-udjenza fl-istudjo waqt il- programm jew 2.1: 'Parteċipant' tfisser kulmin b'xi mod, hu liema hu, jieħu sehem f'kompetizzjoni li tkun qed issir waqt programm fuq kull xorta ta' mezz tax-xandir. 3. It-tmexxija tal-Kompetizzjoni 3.1. Il-kompetizzjonijiet għandhom jitmexxew bil- ħaqq u skond ir-regoli magħrufa. Il-parteċipanti jridu jkunu jafu sewwa r-regoli tal-kompetizzjoni kif ukoll x'xorta ta' premjijiet ser jingħataw. 3.2. Kemm jista' jkun il-mistoqsijiet għandhom ikunu marbuta mal-ħsieb tal-programm li fih isiru. Jekk jirreferu għall-prodotti jew servizzi ta' min jimmanifattura l-premju jew tad-donatur, għandhom jintqiesu bħala reklam u għandu jidher l-kliem 'Messagg Promozzjonali' fuq l-iskrin meta jkun programm televiżiv, jew fil-każ li l-programm ikun bir-radjo, ix- xandar għandu jħabbru bil-kliem: '/ssa ngħaddu għall- kompetizzjoni li hi parti minn messaġġ promozzjonali. ' Gazzetta tal-Gvern ta' Malta 3.3: Fejn dan il-premju jinvolvi ħlas ta' taxxa bħalma hi, ngħidu aħna, fil-każ ta' biljett ta' l-ajru, għandu jiġi indikat li jkunu jridu jitħallsu t-taxxi dovuti. 4.1: Min jagħmel reklam jista' jagħti premjijiet minn prodotti u/jew servizzi tiegħu stess. Meta jkun hemm raġuni editorjali, l-isem tad-donatur jew tal-prodott tal- premju jkun jista' jissemma wkoll b'xi referenzi qosra fattwali u/jew viżivi li ma jeħdux aktar minn 7 sekondi. Ma għandhomx jingħataw deskrizzjonijiet li jirreklamaw il-prodott. 5.1. Xandar li l-istazzjon tiegħu qed iniedi programm li fih jingħataw il-premjijiet, hu direttament responsabbli għall-kompetizzjoni kif ukoll għall-għoti tal-premjijiet lir-rebbieħa. 5.2. Ix-xandar irid jara li min jirbaħ il-premju jitħabbar fi żmien sebat ijiem minn mindu tkun ingħalqet il-kompetizzjoni. Il-premju għandu jingħata lir-rebbieħ fi żmien xahar kalendarju minn meta jkun ixxandar ir- rebbieħ tal-premju tal-kompetizzjoni. 5.3. Ix-xandar għandu r-responsabbilità jara li l- premjijiet jingħataw kif tħabbru waqt il-programm u kif mistħoqq lill-parteċipant rebbieħ. 6. L-għoti ta' vawċer bi premju 6.1: Meta l-premju jkun jikkonsisti f'vawċer, ir- rebbieħ ikun intitolat għall-valur sħiħ ta' dik il-vawċer bla ebda ħtieġa li jkollu jħallas flus żejda biex jagħmel użu minnha. 6.3: Ma għandu jingħata ebda skont fil-prezz jew valur ta' prodott jew servizz mixtri. 7. Il-prezz tat-telefonata u ta' sms għandu jixxandar 7.1: Meta l-prezz tat-telefonata jew ta' l-sms ikun ogħla mit-tariffa normali pubblikata, kull promozzjoni li ssir għal xi kompetizzjoni mxandra jew reklamata għandha tagħti l-prezz tat-telefonata jew ta' l-sms, skond il-każ. Jekk xi parti mill-ħlas tat-telefonata jew ta' l-sms, skond il-każ, se tingħata għal xi kawża li minnha mhux se jsir qligħ, din il-parti trid tkun ukoll speċifikata. It-22 ta' Marzu, 2007 8. Il-kunfidenzjalità 8.1Ix-xandar irid jara li bl-ebda mod ma tinkiser il- kunfidenzjalità u li ebda parteċipant ma jingħata vantaġġ fuq parteċipanti oħra. 9.1 Il-kompetizzjonijiet ma għandux ikollhom regoli twal u komplikati. 10. L-informazzjoni li għandha tingħata 10.1 Il-materjal promozzjonali dwar il- kompetizzjonijiet irid jagħti t-tagħrif kollu li jista' b'xi mod jolqot id-deċiżjoni għall-parteċipazzjoni u f'kull każ għandu jinkludi: ii. Termini u kundizzjonijiet importanti kif ukoll restrizzjonijiet dwar l-eliġibbiltà biex. wieħed jieħu sehem, jii. Deskrizzjoni adegwata u ċara biżżejjed tal- premjijiet li jkunu se jintrebħu, iv. Kif u meta r-rebbieħa għandhom infurmati. 11. Id-data ta' l-għeluq 11.1 Għandu jkun hemm data ta' l-għeluq għall- kompetizzjonijiet kollha ħlief għal dawk fejn ir-rebbieħa tal-premjijiet jitħabbru waqt il-programm stess. 12. Ma għandhomx jieħdu sehem, impjegati eċċ. 12.1 Impjegati tax-xandar, ta' aġenzija tar-reklamar, sponsers- tal-kompetizzjoni, jew dawk involuti direttament fil-produzzjoni jew preżentazzjoni ta' programm li fih tixxandar il-kompetizzjoni, jew dawk li jiġu mill-qrib minn tal-familja, ma għandhomx awtomatikament jitħallew jieħdu sehem. f'xi kompetizzjoni mxandra fuq dak l-istazzjon. 13. Kwiżżijiet 13.1. F'każ ta' kwiż ix-xandara għandhom jiżguraw li ma jsaqsu l-ebda mistoqsija dwar prodott jew servizz kummerċjali partikolari u li kull domanda li ssir, sew direttament jew indirettament, m'għandux jkollha x'taqsam ma' prodott jew servizz kummerċjali. 13.2. Għall-fini ta' dan il-paragrafu prodott jew servizz kummerċjali tinkludi referenza għal brand name ta' kumpanija jew intrapriza kummerċjali oħra li timporta, tbiegħ, tiddistribwixxi jew xort'oħra tipproduċil xi prodott jew servizz. It-22 ta' Marzu, 2007 Gazzetta tal-Gvern ta' Malta Ħtiġijiet dwar ir-Reklami, Metodi ta' Reklamar u Direttivi ta' l-2007 dwar Reklamar ta' Tattoos 1. Introduzzjoni 1.1: Dawn il-Ħtiġijiet dwar ir-Reklami, il-Metodi ta' Reklamar u d-Direttivi saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta' l-artikolu 19(3) u (5) ta' l-Att dwar ix- Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta' Malta. 2. Ħtiġijiet 2.1: L-Awtorità tfakkar l-istazzjonijiet f'dak li jipprovdi l-Att dwar il-Kontroll tat-Tattoos, Kapitlu 270 tal-Liġijiet ta' Malta. Skond kif hemm fl-artiklu 5 (1) ta' dan l-Att, jikkommetti reat kriminali min jitlob, jippermetti jew jħalli li jsir tatwaġġ fuq xi parti minn ġismu/ġisimha sakemm dan it-tatwaġġ ma jsirx minn min ikollu liċenzja valida mill-Ministru responsabbli għas-saħha pubblika jew minn xi ħadd ieħor awtorizzat minnu/minnha. 2.2: L-istazzjonijiet kollha għandhom ixandru reklami bħal dawn jew xi sura oħra ta' programmar li jkun fih siltiet marbuta mat-tatwaġġ jixxandru wara d-disgħa ta' filgħaxija u mhux aktar tard mis-sitta ta' filgħodu minħabba l-fatt li skond dak li hemm fil-liġi, l-adulti biss jistgħu jitħallew jagħmlu t-tatwaġġ. Tabilħaqq, dak li hemm fl-artiklu 3 fl-Att dwar il-Kontroll tat-Tatwaġġ juri bl-aktar mod ċar li t-tatwaġġ ipprojbit fuq il- minorenni, u tant hu hekk li hu reat kriminali li tagħmel tatwaġġ fuq min għadu taħt it-tmintax-il sena. 2.3: Jekk bejn id-9.00p.m. u s-6.00a.m., ikun hemm reklam għal min jagħmel it-tatwaġġ jew programm li jirreferi għal wiri ta' tatwaġġ l-istazzjoni għandu jara li min jagħmel it-tatwaġġ għandu l-liċenzja biex jaħdem ta' hekk. Ix-xandara jridu wkoll jinfurmaw lil min qed jara u/jew jisma' bil-periklu li jista' jkun hemm għas- saħħa jekk it-tatwaġġ isir minn min ma jkollux liċenzja u li t-tatwaġġ huwa xi ħaġa li tibqa' u ma tistax titneħħa ħlief b'operazzjoni. Dan minħabba l-fatt li fit-tatwaġġ jinħtieġ li jiddaħħlu fil-ġilda l-ilwien maħsuba biex iħallu marka permanenti. 2.4: Jekk jixxandru reklami jew xorta ta' programmi bħal dawn, l-istazzjonijiet għandhom jaraw li ma jmorrux kontra l-ħtiġiet ta' deċenza u gosti tajbin mitluba mill-Att dwar ix-Xandir. 2.5 Biex wieħed ikun jaf jekk xi ħadd għandux liċenzja valida biex jaħdem it-tatwaġġ, ix-xandara għandhom jaqbdu mad-Direttur tas-Saħħa Pubblika, f'37/39 Rue D'Argens, In-Naxxar. 2.6 Ix-xandara għandhom ikunu żguri li d- Dipartiment tas-Saħħa Pubblika jingħata kopja tar- reklam jew xi programm ieħor dwar dan is-suġġett biex ikun jista' jifliha legalment qabel ma tixxandar. It-22 ta' Marzu, 2007 It-22 ta' Marzu, 2007 Ħtiġijiet dwar ir-Reklami, Metodi ta' Reklamar u Direttivi ta' l-2007 dwar Reklamar, Sponsorship u Telesshopping ta' Xorb Alkoħoliku 1. Applikazzjoni ta' dawn il- Ħtiġijiet dwar ir- Reklami, il-Metodi ta' Reklamar u d-Direttivi 1.1: Dawn il-Ħtiġijiet dwar ir-Reklami, il-Metodi ta' Reklamar u d-Direttivi għandhom jinqraw flimkien mal- paragrafu 19 tat-Tielet Skeda għall-Att dwar ix-Xandir (Kap. 350 tal-Liġijiet ta' Malta), u għandhom japplikaw għar-reklamar ta' xorb alkoħoliku u għat-teleshopping ta' xorb alkoħoliku. Il-wiri b'mod inċidentali ta' konsum ta' alkoħol f'reklami jew f'teleshopping għal prodotti u servizzi oħra għandu dejjem jiġi kkunsidrat sabiex jiġi żgurat li dan ma jmurx kontra l-ispirtu ta' dawn il- Ħtiġijiet dwar ir-Reklami, il-Metodi ta' Reklamar u d- Direttivi. 1.22: Dawn il-Ħtiġijiet dwar ir-Reklami, il-Metodi ta' Reklamar u d-Direttivi saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta' l-artikolu 19(3) u (5) ta' l-Att dwar ix- Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta' Malta. 2. Tqassim ta' reklamar u Teleshopping għal alkoħol 2.1: Reklamar għalu feleshopping ta' xorb alkoħoliku m'għandux jixxandar bejn is-6.00 ta' filgħodu u d-9.00 ta' filgħaxija. 2.2: M'għandux jintuża f'programm sponsorjat l-isem ta' xorb alkoħoliku bħala l-isem tal-isponsor bejn is-6.00 ta' filgħodu u d-9.00 ta' filgħaxija. 2.3: M'għandux jintuża l-isem tal-prodott alkoħoliku f'attività sponsorjata bejn is-6.00 ta' filgħodu u d-9.00 ta' filgħaxija. Gazzetta tal-Gvern ta' Malta 3. Protezzjoni taż-żagħżagħ 3.1: Reklamar għalu te/eshopping ta' xorb alkoħoliku m'għandux ikun indirizzat lejn persuni ta' taħt it-18-il sena jew juża trattamenti li jkun jappella partikolarment għalihom. alkoħoliku m'għandux ikollu fih xi personalità li l- għal jew sponsorship ta' xorb persuni ta' taħt it-18-il sena x'aktarx isegwu jew li jappella partikolarment għal persuni ta' taħt it-18-il sena. 3.3 Tfal m'għandhomx jintwerew jew jinstemgħu f'reklamar għal u sponsorship ta' xorb alkoħoliku. 4.4: Ir-reklamar u it-teleshopping m'għandux jimplika b'mod ovvju illi x-xorb huwa essenzjali għas-suċċess soċjali jew għal aċċettazzjoni jew li rifjut li tixrob huwa sinjal ta' djugħfija. Lanqas m'għandu jimplika b'mod ovvju li r-riżultat favorevoli ta' okażżjoni soċjali jiddependi fuq il-konsum tal-alkoħol. 4.2: Ir-reklamar u t-teleshopping m'għandux jissuġġerixxi illi xorb regolari solitarju huwa aċċettabbli 4.3: Ir-reklamar u t-teleshopping m'għandux jimplika li x-xorb huwa parti essenzjali mir-rutina ta' kuljum jew li jista' jġib bdil fil-burdata. 4.4. Ir-reklamar u. t-teleshopping m'għandux jissuġġerixxi jew jimplika li x-xorb huwa ingredjent essenzjali ta' maskulinità jew ta' femminilità. Referenzi għal kuraġġ, toughness jew fanfarunata b'assoċjazzjoni għax-xorb mhumiex aċċettabbli. 4.5. Ix-xorb alkoħoliku m'għandux jiġi reklamat jew imfisser fit-teleshopping fil-kuntest ta' kondotta 4.6. Ir-reklamar u t-teleshopping m'għandux juri jew It-22 ta' Marzu, 2007 xorb bħala terapewtiku, jew bħala stimulant, sedattiv, trankwillant jew sors ta' nutrizzjoni. Filwaqt li r-reklami jew it-teleshopping jistgħu jirreferu għal refreshement wara attività fiżika, m'għandhomx jagħtu l-impressjoni li l-prestazzjoni tista' tiġi mtejba minħabba x-xorb. 4.8. Ir-reklami u. t-teleshopping m'għandhomx jissuġġerixxu li x-xorb huwa preferibbli minħabba l- kontenut alkoħoliku għoli jew minħabba l-effett ta' sokor u m'għandux ipoġġi enfasi żejda fuq is-saħħa alkoħolika. 5.2: Xorb alkoħoliku m'għandux jintwera qed jiġi kunsmat f'ambjent ta' post tax-xogħol. 6.1: Referenzi għal cut-prize drinks, happv hour drinks, ixtri tnejn u tingħata wieħed b'xejn, monev-off coupons u reklami simili jew referenzi f'teleshopping li jinkoraġixxu l-konsum eċċessiv jew immoderat huwa inaċċettabbli. Il- bejjiegħa ta' xorb alkoħoliku jistgħu madankollu jirreferu għal tnaqqis fil-prezzijiet għall-istock tagħhom. 7.4: Ir-reklamar u. t-teleshopping jista'jkun umoristiku iżda mhux biex jaħrab mill-intenzjoni ta' dawn il-Ħtiġijiet. 8.1: Dawn il- Ħtiġijiet dwar ir-Reklami, il-Metodi ta' Reklamar u d-Direttivi m'għandhomx japplikaw għal kull reklam jew kampanja promozzjonali li jsiru biex jipperswadu lill-pubbliku li jieqaf milli jixrob b'mod It-22 ta' Marzu, 2007 Gazzetta tal-Gvern ta' Malta Ħtiġijiet dwar ir-Reklami, Metodi ta' Reklamar u Direttivi ta' l-2007 dwar Reklamar dwar Logħob ta' 1. Introduzzjoni 1.1: Dawn il-Ħtiġijiet dwar ir-Reklami, il-Metodi ta' Reklamar u d-Direttivi saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta' l-artikolu 19(3) u (5) ta' l-Att dwar ix- Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta' Malta. 2.1: Dawn il-Ħtiġijiet dwar ir-Reklami, il-Metodi ta' Reklamar u d-Direttivi għandhom il-għan ewlieni jiżguraw li r-reklamar ta' mħatri fil-mezzi tax-xandir lokali jkollu responsabbiltà soċjali speċjalment lejn il- ħtieġa li nipproteġu t-tfal, iż-żgħażagħ u dawk kollha li jistgħu jweġġgħu jew ikunu sfruttati b'reklamar li juri jew iwassal il-ħajra għal-logħob ta' l-imħatri. Id-direttivi maħsuba wkoll biex iġibu 'l quddiem valuri etiċi addattati għall-kontenut ta' din il-kategorija ta' reklamar. 2.2: Dawn il-Ħtiġijiet dwar ir-Reklami, il-Metodi ta' Reklamar u d-Direttivi ma jkoprux ir-reklamar ta' każinġ għaliex reklamar bħal dan ma jistax isir skond l-artiklu 49 ta' l-Att dwar il-Logħob (Kapitlu 400 tal-Liġijiet ta' Malta). Kopja ta' dan l-artiklu mehmuża ma' dawn id- 2.3: Dawn il-Ħtiġijiet dwar ir-Reklami, il-Metodi ta' Reklamar u d-Direttivi saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta' l-artikolu 19(3) u (5) ta' l-Att dwar ix- Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta' Malta. 3. It-Tifsir 3.1: Għall-iskop ta' dawn il-Ħtiġijiet dwar ir-Reklami, It-22 ta' Marzu, 2007 il-Metodi ta' Reklamar u d-Direttivi, 'logħob ta' l- ażżard' tfisser logħob jew logħob mill-bogħod jew imħatri jew logħob awtorizzat skond l-Att dwar il- Lotteriji u Logħob ieħor, l-Att dwar il-Logħob u leġislazzjoni barranija li tawtorizza l-imsemmija logħob ta' l-ażżard u mingħajr ebda preġudizzju għall-ġeneralità ta' dak li ngħad, jinkludi l-lotterija nazzjonali, is-swali kummerċjali tat-tombla, il-logħob u l-imħatri bl-internet kif ukoll kull sura ta' logħob ieħor awtorizzat b'liċenzja. il-Metodi ta' 4. Il-Ħtiġijiet dwar 4.4: L-istazzjonijiet tar-Radjo u tat-Televiżjoni ma għandhomx ixandru reklami dwar bejn is-6:00am u d-9:00pm. logħob ta' l-ażżard 4.2: Kulmin hu liċenzjat jorganizza l-imħatri ma jistax jisponsorja ebda programm jew jagħmel reklam biex jixxandar fuq ir-radjo jew fit-televiżjoni bejn is-6:00am u d-9:00pm. i. jinkoraġġixxi lil xi ħadd jikser il-liġi tal-logħob; jew ii. juri żgħażagħ taħt it-tmintax-il sena jew nies oħra vulnerabbli jilagħbu l-imħatri; jew jii. jinkoraġġixxi jew jimmira għal dawk taħt it- tmintax-il sena jew oħrajn vulnerabbli biex jilagħbu; jew iv. jistgħu jkunu ta' ġibda partikolari għal dawk li huma taħt it-tmintax-il sena jew nies oħra vulnerabbli, jew speċjalment billi juru xi rabtiet partikolari mal-kultura żagħżugħa; jew v. jipprofittaw ruħhom mit-tqanqil, — xenqat, twemmin fieragħ, nuqqas ta' tiġrib jew tagħrif ta' dawk taħt it-tmintax-il sena jew nies oħra vulnerabbli; jew vi. ikun falz jew mhux minnu, b'mod speċjali dwar il-possibbiltajiet ta' rebħ jew kemm il-lagħab jistenna li jdaħhal; jew vii. jagħti x'jifhem li l-logħob hu xi forma ta' Gazzetta tal-Gvern ta' Malta viii. ipinġi, jiskuża jew iħeġġeġ l-imġiba tal-logħob soċjalment irres-ponsabbli jew li jista' jwassal għal tbatija finanzjarja, soċjali jew emozzjonali; jew ix. jissuġgerixxi li l-ħila tista' tinfluwenzna l-logħob li hu logħob purament ta' xorti; jew x. jippromwovi t-tipjip jew l-abbuż tax-xorb ta' l- akoħol waqt il-logħob; jew xi. jagħti x'jifhem li l-logħob Iġib 'il quddiem jew jintqies meħtieġ biex tkun aċċettat fis-soċjetà, ikollok suċċess personali jew finanzjarju jew li jsolvilek problemi ekonomiċi, soċjali jew personali; jew xii. ikollu l-approvazzjoni ta personalitajiet magħrufa li jissuġgerixxu kif il-logħob għenhom għas-suċċess li kisbu; jew xiv. jissuġġirixxi li l-logħob jista' jservi biex jgħinek taħrab minn ħafna problemi personali, professjonali jew edukattivi bħalma huma d- depressjoni u s-solitudni; jew xv. ipinġi l-logħob bħala xi ħaga indispensabbli jew li għandha tingħata prijorità fil-ħajja, bħal ngħidu aħna fuq il-familja, il-ħbieb jew id-dmirijiet professjonali jew edukattivi; jew xvi. jissuġġerixxi li l-logħob jista' jseddaqlek il- kwalitajiet personali, bħal: ngħidu aħna ikabbarlek l-istima u l-personalità tiegħek ma' l- oħrajn, jew hu xi mezz biex tikseb kontroll, għarfien, superjorità, jew ammirazzjoni; jew xvii. ilaqqa' l-logħob mas-seduzzjoni, suċċess sesswali jew ikabbarlek il-ġibda ta' ħaddieħor lejk. 5. Dawn il-Ħtiġijiet dwar ir-Reklami, il-Metodi ta' Reklamar u d-Direttivi jgħoddu wkoll għas-servizzi teletext fuq it-televixin kif ukoll fuq is-sistema tad-data 6. Dawn id-direttivi ma jipprojbixxux it-tħabbir ta' riżultati tal-logħob matul il-jum. It-22 ta' Marzu, 2007 It-22 ta' Marzu, 2007 Sejħa għall-Applikazzjoni Post ta' Assistent Riċerkatur Biomedical Engineering Jinħtieġ Assistent Riċerkatur biex jaħdem fil-qasam tal- Biomedical Engineering mad-Dipartiment ta' l-Eletronic Svstems Engineering fil-Fakultà ta' l-Inġinerija. Dan il-post huwa temporanju, inizjalment għal perjodu ta' sitt xhur bil- possibilità li jiġi mġedded għal tliet snin. 3. Is-salarju marbut ma' dan il-post huwa ta' Lm6,871 (€16,005) b'żidiet ta' Lm200 (€ 466) fis-sena sa Lm7,871 (€18,334). Il-bidu tas-salarju fl-iskala jiġi ddeterminat skond il-kwalifiki tal-kandidat. 4. Il-kandidati għandhom jibgħatu ittra ta' l-applikazzjoni, sitt kopji tal-curriculum vitae, kopja waħda taċ-ċertifikati u tlett ismijiet u indirizzi ta' referees lill-Uffiċċju tar-Riżorzi Umani, Kamra 216, Uffiċċji Amministrattivi, l-Università ta' Malta, In-Naxxar MSD 2080. L-applikazzjonijiet jintlaqgħu sa nofsinhar tat-Tnejn, is- 26 ta' Marzu, 2007. Applikazzjonijiet li jaslu wara din id-data ma jiġux ikkunsidrati. 5. Aktar informazzjoni tista' tinkiseb mill- Uffiċċju tar- Riżorzi Umani, Kamra 216, Uffiċċji Amministrattivi. It-22 ta' Marzu, 2007 Riżultat ta' l-Intervista għall-Ingaġġ fuq Kuntratt fil-Pożizzjoni ta' Voluntarv Services Officer fid-Diviżjoni tas-Saħħa fil-Ministeru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunità Id-Direttur Ġenerali jgħarraf illi wieħed jista' jara r-riżultat ta' l-intervista għall-post imsemmi hawn fuq fin-notice-board prinċipali tad-Diviżjoni tas-Saħħa, 15, Triq il-Merkanti, Il-Mellieha u fuq in-notice-board ta' l-Uffiċċju tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku, Il-Palazz, Il-Mellieha. It-22 ta' Marzu, 2007 3262 Gazzetta tal-Gvern ta' Malta L-ammonti bl-ewro huma bbażati fuq ir-rata ta' € 1-Lm0.429300 u huma għal użu ta' informazzjoni biss Values displaved in euro are based on the rate of €1-Lm0.429300 and are for information purposes onlv