Paġna Minħabba l-importanza ċentrali ta' dan ix-xogħol għall-għanijiet tal-ekosistema tal-politika dwar l-arja tal-UE, u biex tiġi vvalutata l-effettività tal-impenji għat-tnaqqis nazzjonali tal-emissjonijiet, il-koleġiżlaturi inkludew dispożizzjonijiet fid-Direttiva NEC li jirrikjedu l-monitoraġġ tal-impatti tat-tniġġis tal-arja fuq l-ekosistemi. Il-monitoraġġ obbligatorju huwa ntiż ukoll sabiex isaħħaħ il-ħidma li qed issir taħt il-Konvenzjoni LRTAP. L-obbligi prinċipali tal-Istati Membri taħt id-Direttiva NEC huma kif ġej: Li jiżguraw il-monitoraġġ ta' impatti negattivi tat-tniġġis tal-arja fuq l-ekosistemi abbażi ta' netwerk ta' siti ta' monitoraġġ li jkun jirrappreżenta t-tipi ta' ekosistemi tagħhom tal-ilma ħelu, il-ħabitats naturali u seminaturali u l-foresti, filwaqt li jieħdu approċċ kosteffikaċi u bbażat fuq ir-riskji (l-Artikolu 9(1) l-ewwel subparagrafu); Li jirrappurtaw lill-Kummissjoni u lill-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent, sal-1 ta' Lulju 2018 u kull erba' snin minn hemm 'il quddiem, il-post fejn jinsabu s-siti tal-monitoraġġ u l-indikaturi assoċjati li jintużaw għall-monitoraġġ tal-impatti tat-tniġġis tal-arja (l-Artikolu 10(4)(a)); Il-Kummissjoni għandha: L-istabbiliment ta' netwerk kompletament operattiv għall-monitoraġġ tal-impatt tat-tniġġis tal-arja huwa kwistjoni ta' titjib inkrementali. Din il-gwida tiffoka fuq il-kwistjonijiet ewlenin għall-ewwel ċikli ta' rappurtar (l-2018 u l-2019). Abbażi tal-informazzjoni rrappurtata mill-Istati Membri taħt l-Artikolu 10 il-Kummissjoni se tivvaluta, fir-rapport tagħha li se jkun ippubblikat fl-2020 taħt l-Artikolu 11 tad-Direttiva NEC, kemm se jkollhom bżonn li jissaħħu n-netwerks ta' monitoraġġ stabbiliti sa issa sabiex jissodisfaw ir-rekwiżiti tal-Artikolu 9. Abbażi ta' dik il-valutazzjoni u ta' kwalunkwe kwistjoni oħra jew lezzjoni miksuba li se jkunu nħolqu matul il-proċess ta' implimentazzjoni, se jiġi vvalutat jekk huwiex meħtieġ titjib ulterjuri fil-monitoraġġ. Dak it-titjib imbagħad irid jiġi implimentat, sa fejn ikun possibbli, għat-tieni ċiklu ta' rappurtar (l-2022 u l-2023). Din il-gwida hija strutturata kif ġej: Taqsima 2: L-għanijiet tal-monitoraġġ tal-ekosistemi taħt id-Direttiva NEC Taqsima 3: Il-kamp ta' applikazzjoni u t-tfassil tan-netwerk ta' monitoraġġ tal-ekosistemi Taqsima 4: Ir-relazzjoni ma' attivitajiet oħrajn ta' monitoraġġ Taqsima 6: Appoġġ għall-implimentazzjoni Taqsima 7: Studji tal-każijiet L-Artikolu 9(1) tad-Direttiva NEC jirrikjedi li l-Istati Membri jwettqu monitoraġġ fuq il-bażi ta': "netwerk ta' siti ta' monitoraġġ li jkun jirrappreżenta t-tipi ta' ekosistemi tagħhom tal-ilma ħelu, il-ħabitats naturali u seminaturali u l-foresti, filwaqt li jieħdu approċċ kosteffikaċi u bbażat fuq ir-riskji". Idealment, għandu jiġi stabbilit tal-anqas sit ta' monitoraġġ wieħed għal kull tip ta' ekosistema f'reġjun bijoġeografiku. Ċerti tipi ta' ekosistemi taħt il-klassifikazzjoni MAES mhumiex evidentement rilevanti għall-finijiet tad-Direttiva NEC (prinċipalment ekosistemi urbani u ħafna mill-art bi ftit veġetazzjoni jew mingħajr veġetazzjoni). Fir-rigward tal-art agrikola, it-tagħbija ta' nutrijenti mit-tniġġis tal-arja hija inqas rilevanti meta mqabbla mal-fertilizzazzjoni u miżuri oħrajn, madankollu l-fatt li l-għelejjel huma sensittivi għall-ożonu jiġġustifika l-monitoraġġ. Art li tinħadem mhux misqija Art misqija b'mod permanenti Għelieqi tar-ross Siġar tal-frott u pjantaġġuni tal-frott artab Imsaġar taż-żebbuġ Għelejjel annwali assoċjati ma' għelejjel permanenti Mudelli ta' kultivazzjoni kumplessi Art prinċipalment okkupata mill-agrikoltura, b'żoni sinifikanti ta' veġetazzjoni naturali Żoni ta' agroforestrija Mergħat Foresta tasw-siġar bil-weraq wesgħin Foresta mħallta Arbuxelli ta' msaġar tranżizzjonali Xagħri Veġetazzjoni sklerofilluża Artijiet mistagħdra interni Artijiet imtajna Korsijiet tal-ilma Korpi tal-ilma Minħabba l-varjetà ta' kundizzjonijiet f'dak li jirrigwarda t-tagħbija ta' tniġġis tal-arja u l-karatteristiċi bijoloġiċi, kimiċi u fiżiċi ta' kull tip ta' ekosistema madwar l-UE, din it-taqsima timmira li tipprovdi kriterji kwalitattivi għall-għażla tas-siti li huma rilevanti għal kull tip ta' ekosistema. Dawn il-kriterji għandhom ikunu l-bażi għall-għażla tas-siti u għad-determinazzjoni tan-numru u tad-densità tagħhom biex jiġi żgurat netwerk ta' monitoraġġ suffiċjenti u konsistenti speċifiku għas-sitwazzjoni tal-Istati Membri individwali. Wieħed għandu jżomm f'moħħu li l-għażla tas-siti hija proċess b'diversi kriterji li jista' jvarja minn Stat Membru għal ieħor. Fejn huwa possibbli s-siti magħżula għandhom jissodisfaw il-prinċipji li ġejjin: is-sit għandu jkun tipiku għat-tip ta' ekosistema li se tiġi mmonitorjata; is-sit irid ikun tali li l-impatti tad-depożizzjoni mill-ajru jistgħu jintgħarfu minn pressjonijiet oħrajn; is-sit irid ikun sensittiv għall-pressjoni inkwistjoni, b'mod li jekk ikun hemm xi impatt dan ikun faċilment identifikabbli. Mapep ta' żoni sensittivi għal impatti partikolari jistgħu jkunu utli meta wieħed jagħżel is-siti ta' monitoraġġ. Il-bijodiversità għandha tkun kriterju ieħor tal-għażla għas-siti ta' monitoraġġ sabiex jiġu indirizzati r-relazzjonijiet bejn il-kawżi u l-effett tat-tniġġis fuq il-bijodiversità. Għalkemm mhux kull sit għandu neċessarjament ikun ta' valur għoli għall-bijodiversità, in-netwerk sħiħ għandu jiżgura rappreżentazzjoni adegwata ta' siti li ftit jiġu mxekkla mill-immaniġġjar u preferibbilment rikki fl-ispeċijiet, li jistgħu jkunu pereżempju f'żoni ta' Natura 2000, żoni magħżula nazzjonalment (CDDA) jew siti protetti oħrajn. Fir-rigward tal-parametri tat-tniġġis tal-arja, kull Stat Membru għandu tal-anqas ikopri żoni b'livelli għoljin ta' depożizzjoni ta' sustanzi aċidifikanti u ewtrofikanti (fuq skala nazzjonali) u livelli ta' konċentrazzjoni għolja ta' ożonu. Għal tqabbil fit-tul, għandhom jintgħażlu siti ta' referenza b'valuri baxxi ta' depożizzjoni/konċentrazzjoni baxxi. Huwa rakkomandat li jintużaw mapep eżistenti ta' skorriment tat-tagħbija/tal-livelli kritiċi għall-għażla tas-sit. Jekk jitqiesu d-distribuzzjoni tal-ekosistemi sensittivi u r-riżorsi meħtieġa biex jittieħed il-kejl neċessarju biex jiġu vvalutati l-impatti tat-tniġġis tal-arja, jista' jkun xieraq approċċ gradat, b'monitoraġġ wiesa' ta' sett ta' parametri relattivament sempliċi (il-Livell I) imsaħħaħ minn monitoraġġ aktar immirat u fid-dettall ta' sett iżgħar ta' parametri aktar sofistikati (il-Livell II). Għal ċerti ekosistemi, jista' jkun xieraq li tintuża densità minima ta' siti għall-monitoraġġ tat-tip Livell I (pereżempju monitoraġġ ta' Livell I taħt l-ICP Foresti juża netwerk ibbażat fuq grilja ta' 16 x 16-il km). Fejn xieraq, tali distinzjoni bejn il-livelli ssir fir-rakkomandazzjonijiet li ġejjin dwar il-parametri u l-frekwenza tal-monitoraġġ. It-taqsimiet 3.4.1 sa 3.4.4 li ġejjin jipprovdu ħarsa ġenerali qasira dwar il-parametri rilevanti, billi jibnu fuq is-sistemi ta' monitoraġġ eżistenti tal-ICP kif żviluppati taħt il-Konvenzjoni LRTAP. F'termini ta' aċidifikazzjoni u ewtrofikazzjoni, s'issa dawn is-sistemi ġew żviluppati biss għall-foresti u għall-boskijiet u għall-ilma ħelu. Il-monitoraġġ tal-impatti tal-ożonu ffoka l-aktar fuq ir-raba'. Bi ftit reviżjoni u aġġustament, dawn it-taqsimiet jistgħu jintużaw bħala gwida għall-monitoraġġ tal-ekosistemi u l-ħabitats l-oħrajn mitlub taħt l-Artikolu 9 tad-Direttiva NEC, bħal bwar, xagħri u ekosistemi naturali u seminaturali oħrajn. Ekosistemi naturali u seminaturali f'żoni speċifiċi bħal żoni urbani u periurbani jew kostali jistgħu wkoll ikunu inklużi peress li huma ta' interess speċjali għall-politiki relatati tal-Istati Membri. Parametri oħrajn li jkopru karatteristiċi u proprjetajiet importanti tal-ekosistemi tal-foresti, bħall-età ta' grupp ta' siġar, l-ispeċijiet tas-siġar u l-kompożizzjoni u d-diversità tal-veġetazzjoni tal-art, il-kundizzjoni tal-kuruna tas-siġra, l-indiċi tal-erja tal-weraq (LAI), il-kimika tal-ilma tax-xita li jinżel mis-siġar għall-art, l-ammont u l-kimika ta' weraq mejjet li jaqa' mal-art, jew il-kompożizzjoni ta' likeni epifitiċi (fuq iz-zokk tas-siġra) huma importanti u jistgħu jikkomplementaw l-indikaturi fakultattivi stabbiliti fl-Anness V tad-Direttiva NEC. Il-metodi rispettivi huma mogħtija fil-partijiet rispettivi tal-manwal tal-ICP Foresti wkoll. F'ċerti siti tal-ICP Foresti, iżda wkoll f'siti ta' ekosistemi tal-foresti u terrestri oħrajn, il-konċentrazzjoni tan-nitroġenu fil-ħażiż tiġi mmonitorjata kull ħames snin (minbarra l-metalli tqal u għażla ta' inkwinanti organiċi persistenti) u rrappurtati lill-ICP Veġetazzjoni (manwal disponibbli minn http://icpvegetation.ceh.ac.uk). L-ilmijiet tal-wiċċ, bħal xmajjar u lagi, f'ħafna każijiet huma l-ewwel midjum fl-ekosistema li jirreaġixxi għall-aċidifikazzjoni u għall-ewtrofikazzjoni. Baċini ta' ilma sensittivi għall-aċidu, b'ħamrija rqiqa, siliċika ħafna u bi ftit kapaċità li żżomm is-sulfat u n-nitrat, jinsabu fiż-żoni muntanjużi f'ħafna partijiet tal-Ewropa. F'dawn l-aħħar mitt sena saret ħsara kbira lil popolazzjonijiet ta' ħut u organiżmi akkwatiċi oħrajn. F'ħafna xmajjar u lagi, l-istokkijiet tal-ħut naqsu minħabba tniġġis transkonfinali tal-arja. Il-livelli ta' sulfat, nitrat, alkalinità, pH u aluminju f'ilmijiet sensittivi jirreaġixxu malajr għal bidla fl-emissjonijiet, b'effetti sussegwenti fuq organiżmi sensittivi u b'hekk fuq l-ekosistema kollha. Tali effetti huma evidenti f'distanzi kemm relattivament qrib kif ukoll imbiegħda minn emissjonijiet kbar. Meta l-emissjonijiet bdew jonqsu fis-snin tmenin, l-indikaturi kimiċi tal-ilma malajr bdew juru sinjali ta' rkupru filwaqt li l-irkupru bijoloġiku baqa' lura. Dan l-aħħar, instab ukoll li d-depożizzjoni tan-nitroġenu jista' jkollha effett fertilizzanti (ewtrofikazzjoni) f'ċerti ilmijiet tal-wiċċ li jinsabu f'żoni mhux mittiefsa mbiegħda mill-interferenza diretta tal-bniedem. Għalhekk iż-żieda fit-tagħbija ta' nitroġenu fl-atmosfera tista' tibdel il-funzjonament tal-katina tal-ikel akkwatiku b'konsegwenzi potenzjalment serji. Il-kimika u l-bijoloġija tal-ilma fl-ilmijiet tal-wiċċ huma fost l-aħjar indikaturi tal-effetti tat-tniġġis tal-arja u tal-miżuri ta' mitigazzjoni tiegħu fuq l-ekosistemi fl-Ewropa. Parametri fiżiċi u kimiċi oħrajn bħat-temperatura, il-fluss tal-ilma, il-frazzjonijiet tal-aluminju, it-total ta' nitroġenu u fosforu jipprovdu informazzjoni addizzjonali li, skont il-kundizzjonijiet lokali, tista' tkun utli, eż. biex jiġu interpretati l-effetti bijoloġiċi tat-tniġġis tal-arja. Espożizzjoni eċċessiva għall-ożonu fil-livell tal-art tagħmel ħsara lil ħafna tipi ta' veġetazzjoni, li taffettwa lill-ekosistemi terrestri u s-servizzi li jipprovdu (eż. il-produzzjoni tal-ikel u tal-injam, is-sekwestru tal-karbonju, il-kwalità tal-arja u r-regolazzjoni tal-klima). L-effetti fuq speċijiet sensittivi għall-ożonu jinkludu ħsara viżibbli fil-weraq, tnaqqis fl-iżvilupp, fil-kwalità u fil-kwantità tar-rendiment tal-għelejjel, fin-numru ta' fjuri u fil-produzzjoni ta' żerriegħa, u vulnerabbiltà akbar għal stress abijotiku bħal ġlata jew nixfa, u stress bijotiku bħal pesti u mard. L-Artikolu 9 tad-Direttiva NEC jeħtieġ li: "l-Istati Membri għandhom jikkoordinaw ma' programmi ta' monitoraġġ oħra stabbiliti skont il-leġislazzjoni tal-Unjoni inkluż id-Direttiva 2008/50/KE, id-Direttiva 2000/60/KE, … u … d-Direttiva tal-Kunsill 92/43/KEE u, jekk adatt, il-Konvenzjoni LRTAP u, fejn adatt, jużaw data miġbura taħt dawk il-programmi." Minħabba l-għan u r-rekwiżiti tal-għażla tas-siti għall-monitoraġġ tad-Direttiva NEC, subsett ta' siti biss taħt id-Direttiva Qafas tal-Ilma aktarx li jkunu rilevanti għall-finijiet attwali. L-aktar rilevanti għall-attribuzzjoni tal-kwalità tal-ilma għall-impatti tat-tniġġis tal-arja huma s-siti qrib nixxiegħat u mdawra b'żoni naturali. Studju tal-każ dwar l-integrazzjoni tal-monitoraġġ taħt id-Direttiva Qafas dwar l-Ilma f'netwerk ta' monitoraġġ li jiffoka fuq l-impatti tat-tniġġis tal-arja fil-Finlandja huwa pprovdut fit-Taqsima 7.2. In-netwerks ta' monitoraġġ intensiv tad-WGE huma bbażati fuq l-ekosistemi, orjentati lejn il-kwistjonijiet (tniġġis tal-arja) u fit-tul. Dawn il-karatteristiċi jippermettu d-detezzjoni ta' bidliet fl-ekosistemi, il-valutazzjoni ta' fatturi kontributorji u l-identifikazzjoni tal-konsegwenzi tal-bidliet fl-ekosistemi, u b'hekk jinfurmaw lil dawk li jfasslu l-politiki dwar l-istat u jbassru bidliet futuri. Fil-qosor, l-objettivi tal-monitoraġġ tal-ekosistemi taħt id-Direttiva NEC huma identiċi għal dawk tan-netwerks ta' monitoraġġ eżistenti taħt il-Konvenzjoni LRTAP u għalhekk dan il-monitoraġġ għandu jkun utli kollu għall-finijiet tad-Direttiva NEC peress li: Jimmonitorja l-indikaturi tal-impatti tal-aċidifikazzjoni, tal-ewtrofikazzjoni u tal-ożonu fl-ekosistemi (kważi l-parametri kollha tal-Anness V); Jidentifika bidliet fl-ekosistemi; Jidentifika r-rata ta' tibdil jew tax-xejra (skala ta' żmien), il-kobor tat-tibdil (skala spazjali) u l-intensità tat-tibdil (kobor tal-effett); Jippermetti l-fehim ta' kif il-bidliet jaffettwaw il-kundizzjoni tal-ekosistemi; Jippermetti l-previżjoni u l-identifikazzjoni ta' dawk il-bidliet relatati ma' proċessi naturali u mal-attivitajiet tal-bniedem; Jiffaċilita l-immudellar tad-dinamika tal-ekosistemi u l-proċessi relatati; Jippermetti t-tbassir ta' effetti potenzjalment ħżiena u għalhekk jipprovdi "twissijiet bikrija"; Jippermetti l-evalwazzjoni tal-effikaċja tal-politiki. Huwa importanti li jiġi enfasizzat ukoll li, fil-Konvenzjoni LRTAP, il-monitoraġġ relatat mal-kwistjonijiet jikkombina kemm il-monitoraġġ tat-theddid kif ukoll tal-effetti tat-tniġġis tal-arja sabiex jinkiseb livell suffiċjenti ta' prevedibbiltà, biex l-azzjoni politika tkun iggwidata aħjar. Il-monitoraġġ simultanju fix-xejriet kemm tal-istress fuq l-ekosistema (tniġġis tal-arja) kif ukoll tal-effetti fuq l-ekosistema, itejjeb l-interpretazzjoni tar-riżultati tal-monitoraġġ. L-għanijiet ewlenin tal-LTER-Europe huma: li tidentifika xprunaturi ta' tibdil fl-ekosistemi fil-gradjenti ambjentali u ekonomiċi Ewropej; li tesplora relazzjonijiet bejn dawn l-ixprunaturi, ir-reazzjonijiet u l-isfidi ta' żvilupp taħt il-qafas ta' aġenda ta' riċerka komuni, u tirreferi għal parametri u metodi armonizzati; li ttejjeb il-kooperazzjoni u s-sinerġija bejn atturi differenti, gruppi ta' interess, netwerks, eċċ. Meta jiġi rrappurtat il-post tas-siti ta' monitoraġġ u l-indikaturi assoċjati użati għall-monitoraġġ tal-impatti tat-tniġġis tal-arja, skont l-Artikolu 10(4)(a) tad-Direttiva NEC, għandu jiġi rrappurtat dan li ġej: Il-koordinati u l-altitudni tas-sit, l-isem u t-tip ta' ħabitat/ekosistema u deskrizzjoni qasira tas-sit; Dettalji ta' liema parametri huma mmonitorjati f'kull sit. Din l-informazzjoni għandha tkun akkumpanjata minn spjegazzjoni dwar kif ġie mfassal in-netwerk fid-dawl tar-rekwiżiti stipulati fl-Artikolu 9 tad-Direttiva NEC. Għandu jibni fuq l-iskemi ta' rappurtar stabbiliti taħt l-ICPs. L-iskambji ta' informazzjoni dwar il-prattika tal-Istati Membri li infurmaw l-iżvilupp ta' din il-gwida, kienu utli ħafna. F'dan il-kuntest l-għodda minn pari għal pari stabbilita taħt ir-Rieżami tal-Implimentazzjoni Ambjentali tal-Kummissjoni tipprovdi l-possibbiltà li jiġi organizzat aktar appoġġ reċiproku, kemm fil-forma ta' mekkaniżmi ta' appoġġ ta' ġemellaġġ, jew skambji bejn gruppi akbar ta' Stati Membri dwar l-implimentazzjoni u l-prattika tajba. L-għodda tuża l-istrument stabbilit sew tal-Kummissjoni TAIEX u, fuq it-talba tal-awtorità pubblika ta' Stat Membru (nazzjonali, reġjonali, lokali, eċċ.), TAIEX jista' jorganizza missjonijiet ta' esperti minn awtoritajiet ambjentali pubbliċi sabiex jipprovdi għarfien, żjarat ta' studju ta' persunal fi Stat Membru ieħor sabiex jitgħallmu mill-pari, u sessjonijiet ta' ħidma f'pajjiżi singoli jew f'ħafna pajjiżi. Aktar informazzjoni, applikazzjoni elettronika u reġistrazzjoni tal-esperti hija disponibbli fuq is-sit web: Innota wkoll li l-ICPs jorganizzaw laqgħat annwali li jistgħu jattendu għalihom esperti nazzjonali sabiex jitgħallmu aktar dwar il-monitoraġġ u jaqsmu l-esperjenzi tagħhom fil-ġestjoni tas-siti. Informazzjoni hija disponibbli fuq is-sit web: Id-Direttiva Qafas dwar l-Ilma (2000/60/KE) tobbliga lill-Istati Membri jwettqu programm ta' monitoraġġ ta' sorveljanza sabiex jipprovdu informazzjoni eż. għall-valutazzjonijiet tal-bidliet fit-tul fil-kundizzjonijiet naturali u bidliet fit-tul li jirriżultaw minn attività antropoġenika (globali) mifruxa. Biex jiġu ssodisfati dawn l-objettivi tas-sorveljanza, normalment irid isir monitoraġġ tal-istatus ekoloġiku u tal-istatus kimiku tal-ilmijiet tal-wiċċ f'korpi tal-ilma li jirrappreżentaw kundizzjonijiet ta' referenza naturali jew seminaturali u/jew status ekoloġiku għoli/tajjeb. Il-monitoraġġ tal-impatti tat-tniġġis tal-arja tal-kubrit u tan-nitroġenu fuq l-ekosistemi akkwatiċi taħt il-Konvenzjoni LRTAP jinvolvi prinċipalment l-istess objettivi u disinni ta' sorveljanza, u għalhekk il-monitoraġġ ta' ekosistemi akkwatiċi taħt l-ICPs tal-Konvenzjoni LRTAP huwa rilevanti għall-monitoraġġ tad-WFD fis-siti ta' referenza (u viċe versa). L-għanijiet u l-objettivi ta' dawn il-programmi ta' monitoraġġ huma rilevanti wkoll għall-monitoraġġ tal-ekosistemi taħt id-Direttiva NEC.